Skip to main content

Full text of "Acta Sanctorum"

See other formats 


>3M 

;  4 


| 

t 

i 

« 


C'(C(^(.    CCC         C 

•cjCvCui  c<o<^c<cc  rcc  <c<Cc<' .  c<«  cc-«  < "« 

~CC<Cc    Cc<C<cC<CC    UC     (((«( CftC^CC^ 

OCCO     C <  CC «  CCCC  c-  ( c      CC  <  CC  C< « dCC.((  Oc 

.  t  c«      CC«^  cccc  <ccc  -    CCcC       <C<«C 

CCccC  C<£C     <kc<         OCHlC  <®CX'<c  C 
(  c><     CCccc  <«CC  (  0«         CC«C«  CC~<£cC0< 

<C  CC  <  cc   «C<t~  CCQC"   C  "CC(« 

<C  C  <  CC«  cC  ■(€  <  0  <<>  c  «     CC 


ij 


CC 

c  <c  < 

\C  <L«C  < 

C« 


C«CCcCO<3CV< 

C«C<<  <  Ccatc<<Oo« 
,  CC<OC<~Ccc!C0COfj 
,     <K1BC1CC(CC«C5 

CC«<f  '       tcCCC 

<«C<    C  CC  CCC 

c    cc 


'XC  €<  CC< 
C<C<CC  C< 


CCC  '  cc  €  CC<C   C      '    • 

cc  c    <  <  C  <&  «  Q-    <  C  ( 

8   '    '  C(  €C  C  OC*  ■<(>■  C    C   " 

-. (  C      ;  C  <«   C  OC  c  C C  <  C  <«cc  c    ■  ■  -  <C 
«  €  ■     C(<;'C  C<CC  €  C  (C'<  C    CC< 


H5K 


'4LJC 

cc 

inKL^ms 

(CO  - 

c 

5CCC  Cc 

,   (((( 

c 

te-c<  cc 

cccc 

c 

Cu    €C<cC£< 

<    <cC« 

cCc 

CC     <C:C('CCC' 

Cccc 

<   cC 

ccc  coo cc ■ 

'CCC 

c  c 

:  0CC«0<  :«cC 

CCCO 

«T'^ 

mftmmi 


C  £ccccco« 
cccoccc 

co  c  c«Co<  o 

ICCc  c<3C    c  ( 

JCC  C  CiCd  (  < 

CCCCc  ^  cc < i  ( 
o<p<~  ccccccc    < 

~C         CC( 

'  C  C  (     €-C 

XJ  ((  <-<&  CC  C^c  Cc  (  c 
'C    cc  «ec  «C<sr  <  cccc 

igPOC  ccccr 
c  <sHC  cC  «CCC  < 


VILLANOVA   COLLEGE  LIBRARY 

Villanova,    Pennsylvania 


This  book  was  donated 
3-4-49 

by 
Revll..j.;.,...Sulii.v^ix,....o^S,-A, 


CCC  <m  C  C   CC  CO 

CC  (CCCc'((C 
€((  cccc  CC"  C  CC<® C  <€  c 

<Tu  ClCCCCC      ((  (' (<<?<<  C(C  C(f       'CXO 

•  <uc<XCC(CC     «  cc«C(CC'(C  C<(     CC^ 

vCCCCCCCCC       c  <C  '  <  C  (C   C  cc  '  C'  c 

CCCCCCC*'  CccC  CCC  C  <0CC"<tC<g} 

(  <  ■  ■  C  «  CCC(  <^<-C'C(CCfi 


C_c®i     cccc>  CCCCC 

e.    CCccCC  C«  CC-c 
<CCCC  <C  C<!'cC  (C,r'i 
ClCCv      <C|CCCC    v     'C  cC 

C< :  <  <8^CCC(  i  '■<" 

c  c  CCcCcct  c  <c  <j  c   cc. 

v   c  C7Ci'(CCC  (•   C  <    <r 

"CIc  CcCct(<C<    c  cc  C  c 

<<i  o<d<C'  c  c     c  c 

JCCCCCcC'  c    <x    c  ■  c 
c-CC :<C  C  '  <X  C    c  c 

j  c<r^ccc<crctcc:  c<  cc  c 


C(C  (•  ^C<(C  ((CCC  <CdC(C  C-  cCCCC  C  (  <  (<^^CcC€CC  C';CCC< 
<CjC   C'C^:CCC1«C?C  CBCCCC CCCCCC'CB  r^CCCCdccc  (< 
f(        c    Cf  K  '  C€Z^0  c   CCC<CcC  ccc^CcSCCcck  «^rp.CC<^.C<X&<?c4g 
4L        C    €(  >Cdc  c   CCCSCC  C<;  <t<C'CCcC((  (<^CccO^C<C"  «  >  r 
"  <  Ccc CCjC  c '  CIjCC C (  C  O^i  ■  CCCCc  .dtT'CCCC<*p ^C '  <  ( c 

CCCCC<CP  C '.(  CCCcf  CC  CC' • '       ■        CCCCC  <C^<CCC<^CC€:«(C((r. 

c%&c<:c3i^c<i  c<dc<JOCcc    ■■■  cm 

rc  .-  cc     <ccc«c  <      cc  ccc<c<ccl« c <c>ccc-  c  cccapccc'  «< <  ■ '  c < 

c  cc '  CC  <c^cc<Lc«Cc<C(  CCC  CCC 
CC    cc         (CCCCCc        CCCCC 


C"CF<  <^    CC^CCCCC  '  ccc 

<  ecCCO        t  "<®»^C'C  c 

(( .  ( 


C  (COSSC  c<^ccrcc3Ccj:Cc-'CX« 

1  Cc '  <  CCM  C  Cc  CcC-CGCC*!  <  C< 
«i«C  CCcC<CP  CC  cc'ccc  cCcct«SC  Cc< 
•■  ' C  CC C-C<C<«cc  <7C  <M<(C  CCJC  CcC1  CCC 


CCC  C      CL 

CCCCC     -C<c        (C  C  (  C' Cc 
ITd  (f  '   CCC 'CCCC 

<      '   ccc<«c  :     (  ( c< 

<  C«  «CC  <    '  C  '•    c  < 


cccccr 


CcCcCCCCL    '   CCCCCO 

cC(CC<CCC<Cc<5  ccCCC :■< 
•C'CC4C  o  C  <«<  CCCCCC 


CC  cc<C'<Ccc(cCC    <CC  CC 


^<SCCC<€5 

Scccjcccc* 

|  CCTO  cCC'CCC  CCCCCCCCC^ 


«mm ,  :ff:£^Z>::  «■«<«<  «c  <  «<^cuccc««r 


«ccc 


C<s 


«C    <   <  CCC     CC 

cc  c^ccc 
ccccc<    ccc 

fXCTCCCC    Cc 

«7 C  C?CCcc<ccfSS    %' 


ccac  <cr 


c<  C'CCCfc< 

c  crcr  (C 

;  C  CC~  ;    <"< 
c  c  CC     i    <c 

cc  cc^«r 

cc  CccCc '      Cc  CCfrcc 
.<C<c<C'    cr  c  CSC  «  «? 

$WCdM'<'<T <  QKCCCC 


c  circ^c  cr,rc   crc 

cccccc<T'  cc  <  <r 

CCCcC  <t  < '  '  c   | 

CCCc.CC  c       c    C  £   cc 

cccrccc  c     c   c  << 

CCCC  CC    c    «C '  C ""  c   c     < 
CfXjc  CC  r  C    Cr  C  C.  C  C<  rc  ( 

CCCCCCccC  «j^  r  (  cc<  r< 

c<TCC"e<  CC  CcC:  ^c  r"  cr     -  r  « 

cccccc  cecccx  rcc 
cccc  cr  ccccce  c  r 


CC  rC  (  ccc 


c  c 


fT^ 


CtCc  C  CC 

acr  cc 


-  cc  ■  i 
i  (  <C  (  c 
<    v  Q      C 

k<  «  C  cC 
p  CC£cc  < 
-  C  CCC  "■< 
C  C  '      < 

;    C  <r    x 


<    Ccx 

cC  cxC 

''•rCjfcC 


^ccCCCc  cc    < 
^c^crcCC  cc 
rTe x x<\    er  <  C 

^Cg€  CCco  (  C 

jCCecCCCSrCc 

<C<Mc  CCCC  f  ' 


c  c:      c  <  <<c~:  <rcx  cc  c  ccrctcK^s 

C  <C     c  CC  dtCC<  Ca-  X  (  c  'CCCCJCjCC^C 

Cc «  c -  C    <  Cc<   C  "-''.'  x  c  ec  c   <  <c  c: c  cSTx  ccx 
Cc    cfCCC'CC<<    Cc<  crcc  ec  c:   'CCClCOCC 

cr  c  .«c  cc     <  c  cccc  <c  e  <ccsor<s<t< 
Z(- -  o § cc CvCcc  <  <  " C< <  '     c  cc ccccr  ccc c 

C    '    'CCCCCC  c ',  CXCCC   CCCCC  CCCCA 

.d_( '■'■.  c<  CcCf<G-C  Cv  CcCcC c  C  C(  CC  OCCcC 

;'.:.' <J< -<icc  CrO(C   f<     <CiCCCf:   C'€cC|'C4C«' 

LC:  ^.CGC '■■<   ^CcCCCc  C  €C'Cf  C  rc  cu 
JZ   cccc^  CCc^cC ■  c> c4C7c CJC' C  CcC^CC*:  '     ' 

X£  ■-     CCcd      '     C  cc  G<4&g£:- '-«<    ■ 
c  .-«lc  ccc<i:  cO  ^C' ■.  ccc.ci<stc'cclo  <c   ■ 

C  cccccccccc  CCC   <Jj(C    ■        cc  ■■  c   v 

cccc  cccs:c<c,c\(c  ccc  <-* 

cc^cCcr';'<ccci    < 

JCjcjCccCC  ««STc  (.Ccci. 
'"  '  ccc  mgB  CCccccti  < 
5-CCtl  <at2cc  cccC^cc^' 

c-  <cr'(  crccc^ ^c  crccr^  c^C1 

,'CCM    C- CS^CCIiC.cc  CctCC3cJ:      ' 
lcccCCC  C/CC:CC5-.CCC  CCCCC 
CC'  C:  C  CCC.C ■  ■  CCsCCU  C<  C  CC  C<X    - 

Xl  'dr  ccccc  'CC<c<rccccccc:c5 

C  CCCCc  CCx  dccc  Cc<3C^CC  cC'  Cc  C 

C     CCCCCCC  CJCc  cc 


ic  cccc  c  c<rcc'c<  c  < 

CCCCCccCc  CcccCC-  CCCcC  c    <      <r< 
■  CC.CCC<JiS,C.CCCcCC'C   C  'C  'C..       .    ( 
<      cc  <c  *X!~l<CJ  CCccdC'   C  Cc  c    t  c         <.     ( 
<  CCCC  v^^  CCCC<Ci  C  <  C'C   c  c     .  '■  c  c     c 
<TC<fi      ^C  CCCCOS:< '  Cc   c  c  ■  ( ■-  c    ( 
^C  CcC^Tu  C<  C  C    oc  c  (( 
cct<?  o  ■(  c    Cccc  C  OC 
Zcc  C   <    (  c       CJccx  <0  c 
«CC  '     C    ^Cccc  CCcC 

-  ^^  C    S'1  C  '    f    ^CCCCCC  CCC 
ccc  CC         C<c<'   <     cC4dCCc?cC 


C'C'C  C 

c  cic  <&  <c&cmrcccc  <cc    i 

c^wnrccc^czcsxmrcsicc  cc     t 

<oc      crcfccc^rcccc  Cc     r^ 

ccc    cc^ccrcS3CCS^'  c      (c 

ccc  c ccCKCC<jC c<jCCc2cc     Ci'(  c  x-c 
CC     ccC^^CXCCcSC^cK^CCCf?  c  OCCX 

■  c«      ( '  <^srccjccccc cc  cc/  c  c<  x^c 

CCCcCcc 

cccc  cc<rcccccg  ccccr:        c:  cc  <  < 
:x<sc^^cx§^cccr  cc '  ^Ccccj 

'ccccc  ccc: 

<C  CC€C<KCCT<rcCfCCC"  CCC  <  . 

-c.cccccjccccr:  cccccc  ccc^ 


C  cc 

A  c  r^ 

( 

<  cCC 
CCC  ' 


CCCC(C  ccc  <c    c 

C<cc<    CCc<CCC!C  c 

CCCc  -CCC'cccc:cC  c 

CCC<   CcX^ccccc    r 

c  cccr  ccc  (  CCc.C    c 

<  cccr  Cccrrcr^cc   , 

CCCC^Cc^cCcc    c< 

cCcCCC  CC<       C< 


■  ■<■:  <ii  C   c   Cc 

cccr;  c  cc  < 

(     ',  CCcc    "<c    < 
■    CCC3L-  i      < 
CCC 
■  <.,  C  c  <C  c     > 

CCCCjML      t  ■     cc 
C  c  CC  (  C 

("'C^Kic  C     <cC 


cc  r  ccr^ 

XcC    c  CCC 

^cc  vccsccr 
^r  <z<z<cm 
^c    ^crcc^ 

iCcc     CCCC4 
c         cccc  CC^ 
CCccCcC  CC 

c    rcccc 

>  ^  c  cc  c; 

'  Cc:  cccc  c 
ccr  o 
c-<  cccc  r 

c<r>  ccc 

<C  ^CC       c 


<rc  crc  <c  cc  c  c       ccccr  ^<cscc 

^fccc    c  <  c  cccc  cccrc  cciccrc 

^ccr  cc  C"  c  c<  ccccrc  cccrc 

=c  c  cr  c  ■  a  '•  <  c  cc  cccr  c  c  c<  <cc 

rccr<  c <  c  c'c;c cc  cccccc  C  CccXd 


-  c  C 'cCC^CXlCC c <u 

CCCC  CCc  cc 
c     <cc.<CcC<Cr 

x    ccc<ccccr<'<ccic 

c<      cCCCcCC  cc  .cC<tcCCc< 

<c  a     c  cc  ccr c-  c   <  a  etceb  c  cxxi 

CX     .CCCCcCC    '  cc    CsC.CCCCCCcC 

(,c    crcccccc  cx    v  rc  cccvccJ 

<£ C  ^cCCCCCcCc  xCv-Ccc  CCCCC«f 

CC-C  cCc  CCCC  C  vC  C  C  ccc  CSCTc  C  4 

<£(.  C  <CC  CcC.CC  OE  C5<CCcc<  ccCc  C  i 

,<t»  C  Cc  <^c  c  ,C  CCi,   Cc  <  c<  c  vcc^  C  i 

t^cCCcCcccCC<CC  c  c        <  ccc 

c  CcC    C    CCCCv  C  v  cc 


< 


ACTA 


SANCTOKUM 


PARISIIS.  -  KX  TVPIS  V.   GOCPY,   VIA  GAtRANClfeBB,  5 


Parisiis&Rome.apvd  Victorem  Palmem.dccc.lx  vii 


ACTA 

SANCTORUM 

quotquot  toto'  orbe  coluntur,  vel  a  catholicis  scriptoribus  celebrantur 

IX     LATINIS     BT    (iR^CIS,    ALIARUMQUE    GENTiUM    ANTIQUIS     MONUMENTIS 

COLLECTA,   DIGESTA,    ILLUSTRATA   A 

Joanne    STILTINfiO,   Constantino    SUYSKENO,    Joanne  PERIERO 

JOANNE     CLEO 


E   SOCIETATE   JESO 


EDITIO     NOVISSIMA.    CURANTE    JOANNE    CAHNANDET 


SEPTEMRRIS    TOMUS   SEXTUS 

i}W  DIES  DECIMUS  NONIIS,  VIGESIMUS,  VIGKSIMIS    PltlHUS,  VIGK8IMUS   9ECUNDUS,  YTGFSMUS  TERTIUS 

ET  VIGESIAIUS  QXAKTUS  CONTlNENTUR. 

1'R.LM  ITTITUR     DI3SERTAT10     DF     FRATRIBBS     DOMINI     JAi.OBO     JOSEPHu    J  U  l>  A     ET    SIHONB 
QUA     QUERITUR     AN     ULLUS    EX     ILLIS     FUERIT     INTER     APOSTOLOS    DUODECIM 


PARISIIS  ET   ROM^ 
apud  VICTOREM     PALME,   bibliopolam 


1S67 


1  /','in  i  //. 


J3/fr,-Ant 


I'-,   wi    (■:■    Sfa/fiu 


///.-/;  JcutyeM 


MARLE  AMALI^ 


REGI/E     PRINCIPI     HUNGARI/E,     BOHEMI/E,    CROATI/E 
SLAVONI/E,     DALMATI/E,     ETC. 

ARCHIDUCI    AUSTRI^E 

DUCI   RURGUNDLE,  RRARANTLE,  LUXEMRURGI,  GELDRLE 

STYRLE,  CARINTHLE 
^        CARNIOLLE,  MEDIOLANI,  ETC,  COMITI  FLANDRLE 
*  HANNONLE 

NAMURCI,  TYROLIS,  ETC,  ETC 


* 


ura    volumina    de    Actis     Sanctorum    Serenissimis 

Fratribus    ac   Sororibus    Tuis   dicata,   modo   ad  Te  reveren- 

^ter    accedimus,    SEREIYISSIIIIA    ARCHIDUX,     ut    sextuni 

v   mensis    Septembris   tomum,   totius  Operis   quartum  et  qua- 

dragesimum,   nomini   Tuo   dicatuni,  venerabundi  dpferamus. 

Hunc    speramus    eo    a    Te    accipiendum    favore ,    quo    nos 

ipsos    olim   excipere    dignata    es,    quando    non  solum    affa- 

bilitate 


b  ihi(* 


bilitate    Tua    recreati    sumus  ,    sed    mira   ctium    vcrborum 
gratia,  qme    tencllam    «notatcm    longe    superabat,    in    admi- 
rationcm    rapti.    Habcbis    autcm    in    oblato    voliiminc    nu- 
mcrosam    legionem    fortissimorum    militum ,     qui    pro    nn- 
pcrio  Romano   arma    gesserunt,  pro    fidc,    pro    pictatc,   pro 
justitia    ad    mortcm     usque    strenue    dccertarunt.     At    non 
hi    soli,    sed    reliqui    etiara    Sancti,    dc    quibus    agitur,   sive 
viri    illi   fuerint    sive    mulieres;     sive   juvenes   sive    scnes ; 
sive    pauperes   sive    divites ;     sive    ssecularem    vitam    duxe- 
rint     sive    ecclesiasticam    aut    monasticam ,     pra?stantissimi 
fuerunt    milites,     robustissimi    bellatores.    Cum    cnim    vita 
nostra     super    terram   sit    perpetua    militia,    et     nemo  ad 
coronam    perveniat,    nisi    qui    legitime    certaverit  ;     omnes 
Sancti    bella   sibi    gerenda     censuerunt,    omnes    arma   sibi 
idonea    corripuerunt,  omnes    admirabili     fortitudine    hostes 
animae   suse  superarunt.  Quanta   quamque    excelsa  sit    San- 
ctorum  fortitudo,  SEREMSSIMA  ARCHIDUX,  nequit  pau- 
cis  cxponi.   Non  in   lacertis   illa   sita  est,  neque  in    viribus 
eorporis;    sed   in    animi    firmitate,    qua    omnibus    vitiis    re- 
sistitur,  omnes   virtutes    proteguntur.  Tanta   vero   ha3c    fuit 
Sanctorum    firmitas ,    dMno    ^^    ^^     ^    ^ 

enervaretur  blanditiis,  nuHis  cederet  illecebris ,  uullis 
terreretur  perieulis ,  nullis  frangeretur  ^^  ?  ^ 
-ppliciis,  nee  morte  ipsa  superaretu,  Longum  esset  iuqui- 
-e,   qnibus   eonatibus   ad   sublimem  adeo   virtutem  ascen- 

derint  Dci   amatores.    Variis  enim    modis 

.  moais   pro   diverso  vitre 

mstituto  ineensum   Dei  amorem   in   eordibu,  .  ! 

toraibus  sms  accendere 

magisque 


niagisque   semper  inflammarc  studucrunt.  Ut   vero  amor  illc 

divinus   contra    omnia    advcrsantia    fortior    evaderet    et    ro- 

bustior  ,     terrenarum    rerum    cupiditates  ,    perniciosas    verse 

virtutis    hostes,    primum    expugnare    et    ejicere    laborarunt. 

Avaritiam  ,    qua    multi    ad    interitum    pertrahuntur,     opum 

contemptu   expulerunt.  Superbiam,  vitiorum   venenatam  ra- 

dicem,    perpetuo    oppugnarunt,    debilitarunt,    exstinxerunt. 

Blandam    luxurise    voluptatumque    tyrannidem ,    qua    innu- 

meri    mortales   misere    pereunt,    constanti    vigilia   continue- 

runt,    vitaque    austera    et    corporis    macerationibus  elimina- 

runt.    Calcatis  viriliter  mundanis  studiis,  superatisque   divi- 

tiarum,    honorum,    voluptatum,  commodorum    cupiditatibus, 

gravissima  pro  Dei  honore    certamina  intrepide   subiverunt, 

in   iisque  eximia  patrarunt   virtutis  facinora*   Juvabit  pauca 

producere   specimina  ex  tomo  Tibi   dicato,   PREXCEPS  RE- 

GIA.    Sanctus    Apostolus   Jflatthwus  primum,  vocante  Chri- 

sto,    patrem    domumque    et  opes   paternas  reliquit,   ut  pau- 

perein    cum    Jesu    vitam    duceret.    Deinde,    relicta    patria, 

in    ^Ethiopiam    longe  dissitam   profectus    est,    ut  fidem  gen- 

tilibus    prsedicaret.    Quanti    animi    erat,    virum   pauperem , 

omnique   humano    solatio    carenteni,    tanto    itineri    se   com- 

mittere    sine     pecunia,     sine     supellectile ,    sine    jumentis, 

sine    ullis    peregrinantium   commodis?    Quantse  fortitudinis, 

adire     gentem     barbaram     et     ignotam ,      rituum      suorum 

amantem    et    tenacem,    ut    eam    ab    avita    superstitione  ad 

veram    religionem ,     ad     novos    ritus ,    ad    fidem    Christia- 

nam    traduceret  ?    In    itinere    sibi    augurari    poterat  extre- 

mam 


mam    paupertatem ,     renim    omnium    iiidigcntiuin  ,     viaruin 
incognitarum    diflieultates,    labores    insuperabiles,    sexoenta 
alia    incommoda    et    perieula.     In    ipsa    Evangclii     pnediea- 
tione   nihilo   leviora     exspcctanda    noverat,    videlicet    petu- 
lantis   plebeculae    irrisioncs,    contumelias,   calumnias,    male- 
dicta,  aliorum  sinistra  judicia,  detractiones,   impugnatioiies; 
sacerdotum    gentilium   invidiam,    odia,    persecutioncs;   prin- 
cipum    indignationein,    iracundiam,    crudclitateni,     indequc 
carceres,    poenas,     mortem    ipsam    violentis     cruciatibus    in- 
ferendam.    Haec    omnia,    aliaque    similia,    quae  sibi    obven- 
tura,    Christo    praedicente,    dudum    intellexerat,    deterrere 
a  coeptis    potuissent    virum    minus   fortem.     At     amor    Dei 
animum    S.   Jflatthwi   omnium    periculorum   metu    majorem 
fecerat.  Eximia  igitur   animi  magnitudine    iter    laboriosum 
suscepit,    perpetua    inter    incommoda     ac    mortis    pericula 
fidem    praedicavit,     eamque    demum    fuso    sanguine    confir- 
mavit.    Eximiam    S.    Matthwi   virtutem    imitati    sunt    plu- 
res   fidei   praedicatores,    qui   et    patriam    suam    reliqnerunt, 
et   gravissimos   susceperunt    labores,    et    caput   sunm    mille 
objectarunt    periculis,    ut    gentiles   ad    veram    perdueerent 
religionem.   Tales  fuerunt   Andochius    presbyter     et    Tkyr- 
sus     diaconns,    fidei    dilatand*    studio     ex    Asia   in    Gal- 
Ham     profecti,     illustrique    inter     labores    nmrtvrio    eoro- 
Bati.    Talis    fuit    Emmerammus    antistes,     qui    eum    patria 
aedem    episcopalem   deseruit   ad    fidem   in    Hungaria   Pra3 
dieandam;    detentusque  in    Bavaria,  apostolicis   pr.dieatio- 
mbns    se    addixit;     mort  gloHosam     o 

4  *    gionosam    consecutus     est. 

Talis 


Talis   fuit    Gerardus,    Chanadicnsis   in   llungaria   cpiscopus, 
qui  patrise  similiter  nuntium   remiserat  ad  cxcidendas  gen- 
lililia-  superstitionis   in   Hungaria  reliquias,   ubi  et  palmam 
martyrii    per    furibundos    gentilcs    adeptus    est.     Tales    fere 
fuerunt    Theodorus,    arcbiepiscopus    Cantuariensis,    qui    pa- 
triam  habuit   Tarsum    in    Cilicia,    prsedicationis    palsestram 
in    Britannia ;     Chunialdus    et    Gisilarius    presbyteri ,     qui 
fidem     Christianam     dilatarunt    in    Bavaria.     Nam    et     hi^ 
etiamsi    violenta  morte    non   fuerint   sublati,   multos  susci- 
pere    labores,    plurimis    se    exponere  periculis   non    dubita- 
runt.    Si    modo    aliorum    antlstitum,    qui    sedes    habuerunt, 
ubi  Christiana  religio  erat  stabilita,  res  gestas  attente  inspe- 
xerimus,    luculenter    videbimus,    illis    quoque    gravia   non 
defuisse   certamina,  in    iisque  admirabili    constantia  stetisse 
invictos.    Unicum    brevitatis    causa    producam    S.    Liberium 
Papam,    ex  cujus  virtute  de  aliis  Sanctis   non   improbabilis 
fiet  conjectura.  Pontificatum  Liberius  gessit  annis  quatuor- 
decim?  totidem  adversus  Arianos,  multitudine,  potentia,  dolis 
fraudibus,  violentis  consiliis  metuendos,  constanter  decerta- 
vit.  Vix  dignitatem  Pontificiam  adeptus  erat,  quando  Ariani 
cum  ipso  imperatore  Constantio  instare  coeperunt  apud  Li- 
berium,  ut  in  condemnationem    S.  Athanasii,  quem    fictitiis 
criminibus   insimulabant,    suo    suffragio    consentiret.    Facile 
prsevidere    poterat ,    quanta    futura    esset    imperatoris  indi- 
gnatio ,    si  resisteret ,    cum    Athanasius   accusaretur    ut  im- 
peratoris    inimicus  ;    stetit    tamen  invictus    pro   sancti  anti- 
stitis    innocentia ,     imo     et    pro     fidei      causa  ?     quse    istis 

**         cuniculis 


eunieulis  oppugnabatur.  Laceratur  itaquc  famtt  Pontificis 
apud  populum  Romanum ,  Pastoris  sui  amantcm ;  scd  illc 
non  tcrrctur.  Congregantur  ab  impcratorc  concilia,  in 
quibus  antistitcs  alli  apcrta  >i  Athanasium  damnarc  co- 
guntur,  alii  cxsilio  mulctantur.  IVcc  borum  exsilio,  nec 
illorum  lapsu  flectitur  Liberius.  Romam  a  Constantio 
mittitur  Eusebius  eunuchus ,  qui  promissis  et  comminatio- 
nibus  tentat  Pontificem  :  at  nec  blanditiae  virum  con- 
stantcm  emolliunt ,  nec  minae  frangunt.  Trahitur  tandem 
ad  imperatorem  ,  qui  omni  molimine  laborat  Liberium 
permovere.  Ipse  Athanasium  accusat,  ab  orbe  universo 
damnatum  dicit,  quanto  eum  odio  prosequatur,  declarat  ; 
instat,  urget,  exsilium  intentat.  At  adeo  prudenter  ad 
omnia  respondit  vir  fortissimus,  ut  nec  majestatem  impe- 
ratoriam  laeserit,  nec  Athanasium  deseruerit ;  sed  constan- 
tise  praemium  habuerit  exsilium.  Pari  fortitudine  tulit 
diuturni  exsilii  incommoda.  Pari  constantia  post  exsilium 
haereticis  restitit,  quando  decepti  ab  Arianis  erant  in 
concilio  Ariminensi  antistites.  Nam  Liberius  cum  paucis 
fortiter  se  opposuit,  Ananorum  triumphos  reddidit  irritos, 
Yiilnus  Ecclesise  sanavit,  lapsos  ad  poanitentiam  revocavit. 
Tanta  fuit  perpetuas  inter  Arianorum  molitiones  Liberii 
constantia,  etiamsi  illa  calumniis  fuerit  obscurata  ;  tanta 
sanctorum  episcoporum  omnium.,  qui  pro  fide  et  justitia  for- 
titer  certare,  exsiliaque  et  carceres,  mortemque  ipsam  per- 
ferre  non  recusarunt.  Oculos  modo,  SEREMSSIMA  AR- 
CHIDLX,   in    sanctos  martyres   tantisper  conjiciamus.  Prae- 

ter 


tcr    alios   complurcs    intucbimur  sex  fcre  Thebaeae    legionis 
millia,    viros    omncs    fortissimos,    qui    miro    conscnsu,    pari 
virtute    et    gloria    pro    fide    et  justitia    fortitcr    pugnarunt, 
vicerunt,    triumpharunt.     Militabant    fideliter    pro    Romani 
impcrii     incolumitate ,    neque    belli    pericula    detrectabant , 
parati   contra  hostes    quoslibet    arma  sumere.    Verum  cum 
Maximianus  ,    Christianorum     acerrimus     inimicus ,     corum 
opcra    uti   vellet  in   Christianis  ad    supplicia    perquirendis  ; 
negant    sibi    per   Dei    leges   licitum   esse    ejusmodi    exsequi 
mandata,    et  Christianos    se    fatentur.   Durum    quidem  erat 
generosis    militibus    detrectare    imperium  ,   cum    rebellionis 
notam    sibi   inurendam,   poenamque    infligendam,    non  igno- 
rarent.  At   lex  divina,   a   qua  vir  fortis  nec  ignominiae  nec 
poenae    metu    recedit,    liberum  Christianis  militibus  dictavit 
responsuin.    Maximianus    igitur    legionem     decimari  jubet, 
occisoque  quolibet    decimo,   impia   mandata  iterari.   At  for- 
tissimi    milites,  nec    visa   commilitonum    caede,  nec    proprio 
pcriculo  terrefacti,  sacrilega  ministeria   obituros   se  negant. 
Rursum    decimus    quisque,    inspectantibus    aliis,  trucidatur. 
]\ec  moventur  ferali  spectaculo  viri  constantes,  nec  ad  vitee 
suae   defcnsionem     excitantur  :    non    deflent    mortem   Socio- 
rurn,    sed   laudant,    eosque    sequi    desiderant.    Itaque    Maxi- 
mianus,    acceptis    iterum    eorum    responsis,    piis    seque    ac 
modestis  et  liberis,   reliquos  omnes  mactari  jubet.   Illi  vero 
gloriosa     morte    ad    praemia    evolarunt   sempiterna.    Eadem 
virtute,   simili  constantia,  reliqui    Martyres,    de  quibus  agi- 

mus,    per    ignominias,    contumelias,    cruciatus    varios,   mor- 

temque 


temquc  eruentam,  ad  palmam  martyrii  pervenerunt.  Neque 
rfrorom  h»c  tantnm  est  gloria,  SEREMSSIMA  ARCIII- 
DIJX.  Tenell»  etiam  virgines  pari  fortitudine  invictas  se 
praBbuerunt.  S.  Thecla,  ut  virginitatem  scrvaret  ilhcsam, 
ursis  ac  leonibus  devoranda  objici  non  timuit ;  ad  conspe- 
ctum  flammarum,  quibus  exurenda  erat,  non  exhorruit. 
Bis  morti  divinitus  erepta,  deinde  adversus  corrupta 
mundi  judicia,  dfemonum  impugnationes,  carnis  illecebras, 
felicissime  dimicavit.  Pomposa,  Susanna,  Bigna,  Merila, 
Brosis,  omnes  xirgines,  illustri  martyrio  docuerunt,  vcram 
virtutem  nec  principum  iracundia,  nec  tyrannorum  crude- 
litate,  nec  suppliciorum  acerbitate  superari ;  sed  invictam 
in  quibuslibet  malis  perstare,  ac  de  omnibus  constanti 
patientia  triumphare.  Accedunt  et  aliae  heroides,  Sala- 
berga  abbatissa,  Lutrudis,  Maura,  pluresque  virgines,  quae 
fidei  gladio  armatse,  et  spei  clypeo  protectsc,  per  viam 
angustam,  multisque  hostium  insidiis  infestam,  ad  regnum 
ccelorum  perruperunt.  Hisce  perpetuum  cum  multis  ho- 
stibus  fuit  bcllum,  crebra  cum  pravis  animi  aflectionibus 
pugna,  frequens  cum  insanis  mundi  amatoribus  conflictus. 
Mitto  jam  dicta  certamina,  quibus  avaritiam,  superbiam, 
luxuriam  fortiter  expulerunt.  Non  exponam,  quam  con- 
stanti  in  omncs  homines  amore  invidiam  penitus  exstinxe- 
rint;  quam  potenter  gulam  coercuerint,  necessariaque 
dumtaxat  alimenta  corpori  indulserint.  Non  recensebo  per- 
petuos  labores,  utiles  occupationes,  statas  orandi  cselestia- 
que    meditandi  aut  legendi    vices,    quibus   desidiam,  otium, 

obmurmurantemque 


obmurmurantemque  frequenter  commodorum  libidincm  in 
fugam  egerunt,  nulloquc  apud  se  loco  passse  sunt  consi- 
stere.  Prseteribo  austeram  vivendi  rationcm,  crebra  proli- 
xaque  jcjunia,  habitationis  lcctique  paupertatem  ac  duritiem, 
somni  omnisque  quietis  parsimoniam,  silentii  et  solitudinis 
amorcm,  innumeras  alias  afflictiones  corporis,  quod  multis 
modis  animre  imperio  subesse,  eique  accurata  divinse  Le^is 
observatione  cogebant  obedire.  Dnum  illud,  SEREXISSIMA 
ARCHIDUX,  breviter  expendam,  quam  fortiter  Christia- 
nam  caritatem,  qua  omnes  homines,  sive  amicos  illi  se 
exhibeant  sive  inimicos,  jubemur  habere  proximos,  contra 
insurgentes  iracundise  indignationisque  motus  protexerint, 
quam  virili  animo  odium  omnemque  vindictse  libidinem 
longe  a  se  amandirant.  Cum  stultorum ,  sive  hominum 
improborum,  qui  alia  omnia  sectantur  in  mundo.  quam 
quibus  veram  seternamque  felicitatem  consequi  possent  , 
teste  Ecclesiaste ,  infinitus  sit  numerus  /  fieri  nequit ,  ut 
Sancti,  qui  per  vias  multum  diversas  gradiuntur,  illorum 
iniquitate  aliquando  non  exerceantur.  Alii  ex  illis  existi- 
mant  et  aegre  ferunt  vana  studia  sua  contrariis  Sancto- 
rum  moribus  improbari.  Alii  non  considerant,  probis  tan- 
tum  saltem  licentiae  concedendum  esse  ad  prsecepta  Dei 
observanda,  quantum  sibi  arrogant  impii  ad  offendendam 
divinam  Majestatem.  Accedunt  plurimse  aliae  ex  improbo- 
rum  avaritia,  superbia,  invidia,  iracundia,  aliisque  vitiis 
occasiones,  quibus  in  Sanctos  nihil  mali  meritos  sic  inflam- 
mantur  5    ut   absentes    ealumniis    impetant,    praesentes   pro- 

bris 


bris   afficiant   ct  contumcliis,    ant    graviora  ctiam    infcrant 
innocentibus  mala.    Quid  in    ejusmodi  occasionibus  Sancto- 
rum  caritas?  Liberasne  iracundise  effundet  habcnas?  calum- 
niasne    calumniis   referet,    contumclias    contumcliis,  probra 
probris?    An  poenas    meditabitur    data  occasione  sumendas? 
An  fortasse,  quae  nequit    inferre,    mala  gravissima    inimico 
precabitur  ?  Mhil  horum  noverunt  Sancti  :  neque   enim  vi- 
rorum    fortium    illa    sunt,    sed  imbecillium    et   ignavorum, 
quos    ira    confestim    vincit,     primoque     impetu     prostratos 
multo     gravius    laxlit ,    quam    lsedere    valeat    inimicus.    At 
Sancti,  qui  contra  indignationis  motus  pugnare  didicerunt, 
iracundiam  reprimunt,   animum   vincunt,   mentis  tranquilli- 
tatem   servare   laborant,   totisque    viribus   enituntur,  ut   ca- 
ritatem    tueantur    illsesam.    Itaque    nec  probris   aut   calum- 
niis    adversarium    student    superare,    nec   ultionis   desiderio 
poenas    cogitant  expetere,    nec  Deum    accepta3  injuria^    po- 
scunt   aut   desiderant   ultorem  :  sed  aut    calumnias  et   con- 
tumelias,    quibus   laedi  se  non  existimant,   generoso    animo 
perferunt,  aut  modesta  utuntur  defensione,  si  famte,  honori, 
fortunisve  suis  consulendum  censent.   Quin   et    longius  pro- 
greditur  robustissima  Sanctorum   caritas.  Cum  enim    nove- 
rint,    tanto   gravius  la^di  homines  iniquos,    quanto  atrocio- 
res  inferunt  injurias;    ad   opem    miseris  ferendam,    eosque 
ad   meliora  reducendos  consilia  excitantur.  Hunc   igitur  in 
hnem    beneOciis    et    raonitis,  si   qua   spes    est    homiues   ab 
iniquitate  ad  probitatera    convertendi,  benignisshne  impro- 
bos  aggrcdiuntur,    bona   reddunt  pro  malis,    benevolcntiam 


pro 


pro  odio,    beneficentiam    pro  damno.  Si    vero   peripiclmmt 

tantam  essc  adversariorum  perversitatem,  tantam  improbi- 
tatem,  tantam  in  violcntis  consiliis  pertinaciam,  ut  nullum 
ex  suis  beneficiis  emolumentum,  nullum  ex  laboribus  fru- 
ctum  sperare  valeant,  homines  miserrimos  luctu  et  lacrv- 
mis  prosequuntur,  eorumque  emendationem  ac  salutem  hu- 
millimis  precibus  omnipotenti  Deo  commendant.  Itaque 
Sanctorum  caritas  merito  fortis  dicitur  ut  mors  ;  neque 
enim  ullis  terroribus  aut  periculis  ab  officio  recedit,  nec 
ulla  hominum  improbitate  exstinguitur ,  quemadmodum 
mortis  impetus  nulla  hominum  industria,  nulla  arte,  nulla 
potentia  frangitur  aut  superatur.  Adumbravimus  breviter, 
SERENISSIIWA  PRINCEPS,  insignem  Sanctorum  in  labori- 
bus,  in  doloribus,  in  periculis,  in  adversis  quibuslibet  ma- 
gnanimitatein,  quam  et  justitise  et  prudentise  et  temperan- 
tiae  legibus  conformem  esse  facillime  demonstrari  potest. 
Nam  pro  Deo  ?  cui  et  se  et  omnia  debent,  fortes  se  ex- 
hibuerunt  Sancti.  Quid  hac  virtute  justius  ?  Pro  sempi- 
terna  corona  in  cselo  obtinenda  breves  non  timuerunt  sub- 
ire  labores.  Quid  hac  fortitudine  prudentius  ?  Maluerunt 
gravia  quselibet  perpeti  >  quam  aut  Deum  offendere  ,  aut 
homini  vel  minimo  justam  praebere  offensionis  causani. 
Quid  hac  magnanimitate  temperantius  ?  Sic  eleganti  nexu 
cum  aliis  etiam  virtutibus  conjuncta  est  Sanctorum  forti- 
tudo,  omnesque  tuetur  et  sustentat.  Si  vero  enumerare 
voluero  amplissima  prseniia,  quse  fortibus  Sanctorum  gestis 
reposita  sunt    in  c»elo?    finem   dicendi    non   inveniam.  Qua- 

cumque 


cumque  igitur  rationc  Sanctorum  virtutcm  considercmus, 
cedat  illi  ncccssc  est  omnis  alia  hominum  fortitudo.  Qua- 
propter  REGIA  PRINCEPS,  Augustissimi  Majores  et  Ge- 
nitores  Tui,  bellica  quidem  virtute  prjeclarissimi  fuerunt, 
eaque  potentissimis  hostibus  frequenter  restiterunt,  et  glo- 
riose  etiamnnm  resistunt,  ut  loquuntur  relatse  in  Bohemia 
et  Lusatia  victoriaj;  fortitudinem  tamen  Sanctorum,  qua 
quis  in  prosperis  et  adversis  Deo  fideliter  servit,  semper 
prjetulerunt,  et  constanter  praeferunt,  suoque  cxemplo  Te 
ad  sequendum  invitant,  hortantur,  impellunt.  IVos  vero, 
dum  praesens  volumen  devotissimo  animo  venerabundi  offe. 
rimus,  Deum  oramus,  ut  Te  Sanctorum  virtute  roboratam 
cum  Augustissimis  Parentibus  et  Serenissimis  Fratribus  et 
Sororibus    diu    incolumem  servare   dignetur. 


SERENISSIMA    ARCniDUX 


SEREMTATIS  TVM   ARCHIDUCALIS 


Devotissimi  Clientes 

JOANNES   STILTINGUS 
CONSTANTINUS  SUYSKENUS 
JOANNES  PERIERUS 
JOANNES   CLEUS 

SOCIETATIS  JESU. 


SYNOPSIS 


IOMI    SEXTl 


DE    ACTIS    SANCTORUM 

SEPTEMBRIS 


Prodit  de  Actis  Sanctorum  lomus  quadragesi- 
mus  quartus,  complecteos  dies  sex  a  decimo 
nono  Septembris;  Sanctos  aut  Beatos,  quo- 
rum  nomina  innotuerunt,  ultra  centum  et  quin- 
quaginta.Anonymorum  veroaliquot  millia.  Prae- 
fixa  est  collectioni  Actorum  Dissertatio,  qua 
elucidatur  ac  defenditur  sententia  Majorum 
nostrorum  de  Jacobo  et  Juda,  fratribus  Domini 
dictis,  a  Jacobo  Alphaei  et  Juda  Thaddaeo  distin- 
guendis. 

Unicus  ex  Veteri  Testamento  occurrit  Jonas 
propheta,  de  cujus  gestis,  praedicatione  et  cultu 
disseritur. 

EX  STATU  ECCLESIASTICO. 

Primum  hic  locum  damus  Matthaio,  apostolo 
et  evangelistae,  qui  alio  nomine  vocatus  est 
Levi,  patremque  habuit  Alphceum,  Hinc  frater 
creditur  Jacobi  Alphcei,  quod  tamen  multi  negant 
neoterici,  qui  nolunt  Jacobum  Alphaei  a  Fratre 
Domini  distinguere.  De  Evangelio  a  Matthceo 
Hebraice  scripto  consentimus  Patribus,  de  prae- 
dicatione  in  variis provinciis,maxime  in  jEthiopia, 
disserimus,  uti  et  de  corporis  translationibus. 
Acta  gemina  damus,  sed  parum  fidei  iis  at- 
tribuimus.  Tres  Pontifices  Romanos  tomus  offert, 
videlicet  Linum,  S.  Petri  successorem,  qui  vitam 
martyrio  finivit ;  Agapetum,  qui  Pontificatum 
non  diuturnum  egregiis  gestis  et  morum  san- 
ctitate  illustravit.  Tertius  est  Liberius,  quem  et 
Patrum  elogia,  et  vetusta  Martyrologia  com- 
mendant.  At  hunc  Pontificem,  quantumvis  rebus 
praeclare  gestis  illustrem,  infamarunt  haeretico- 
rum  et  schismaticorum  calumniae,  Epistolae 
ipsius  nomine  confictae,  supposita  S.  Hilarii 
nomine  Fragmenta,  interpolata  qusedam  sancto- 
rum  Patrum  Opera.  ut  medii  aevi  credulitas  pas- 
sim  asseruerit,  ipsum  Arianorum  communione  et 
S.  Athanasii  damnatione  maculatum  fuisse.  Neu- 
trum  satis  esse  probabile,  antiquorum  auctoritate 
conati  sumus  evincere,  et  ad  omnia  argumenta 
respondimus.  Inter  alios  Italiae  anlistites  iltustris 
est  Januarius,  episcopus  Beneventanus,  cum  sex 


Sociis  martyrio  coronatus  Puteolis  in  Campania. 

Januarium  civem  suum  non  immerito  credunt 

Neapolitani,  qui  et  corpus  ejus  olim  possederunt, 

et  post  aliquot  translationes,   iterum  possident, 

quemadmodum  et  caput  et  sanguinen,  perpetois 

prodigiis  celebrem.    Socii  in   martyrio  fuerunt 

Sosius  diaconus  Misenas,  Festus  diaconus  et  De- 

siderius  lector  Beneventani,  Pro&dus  diaconus, 

Eutyches  et  Acutius  Puteolani.  De  hisce  omnibus 

diligenter  actum,  editaque  monumenta  complura. 

Edita  similiter  sunt  Acta  Alexandri,  incertae  civi- 

tatis  episcopi,  qui  via  Claudia  in  Etruria  coronatus 

est.  Pauciora  fueruntdisserenda  de  reliquis  Italiae 

episcopis,  nimirum   de   Theodoro  Veronensi,  de 

Joanne  Spoletano,  quiet  martyr  occubuit  ;  de  Gly- 

cerio  Mediolanensi ;  de  Septimio  .Esioo,  martyrii 

palmamconsecuto;  acde Projecto Foro-Corneliensi. 

Ex  Germaniae  et  vicinae  Galliae  episcopis  primum 

ponimus  Emmerammum  patria  Gallum.  Apostolica 

praedicatione  in  Bavaria,  martyrioque  etmiraculis 

illustrem,  cujus  Actageminacum  libris  miraculo- 

rum  edita  et  illustrata.  Goerici  episcopi  Metensis 

gemina  item  Vita  edita.  De  Mxleto  Trevirensi  sola 

fere  agunt  Martyrologia.  Eustochius  quoque  Turo- 

nensisnon  nisipaucisgestisinnotuit.  Plusculasub- 

ministrarunt  Arnulphus  Vapincensis,  Laudo  Con- 

stantiensis,   Castor  Aptensis ;   pauciora  Rusticus 

Arvernensis,quorumomniumgesta  collecta  et  exa- 

minata.  Anglia  Theodorum  veneratur  Cantuarien- 

sem  praesulem,   de   cujus  gestis  multa  fuerunt 

disserenda;  Vita  vero  auctorem  habetvenerabilem 

Bedam.   Minus  notus  est  Lolanus,  quem  Scotia 

celebrat   episcopum.   Gerardus,  Chanadiensis  in 

Hungaria  episcopus,  gloriam  praedicati  Hungaris 

Evangelii  auxit  martyrii   palma.  Acta  ejus,  ab 

Anonymo  suppare  conscripta,  quae  mutato  stylo 

ediderat  Surius,   damus  ex  codice  Ms.   Aliam 

Vitam,  quae  postmodum  fabulose  composita  est, 

prorsus  improbamus,  pluresque  opiniones  ex  ea 

aut  aliunde  nalas  refellimus.  In  Polonia  cultum 

habuit  Joannes  Prandotha,  Cracoviensis  antistes, 

cujus    Vita    compendium    editum,     multisque 

aliunde  collectis  illustratum.   Ex  quatuor  mar- 

tyribus 


tyribus  yEgypUis,  qui  in  Patestinri  metalhs 
laborantes,  ducis  s»vitia  Qammia  foerunt  traditi, 
duo  fuerunt  opiscopi,   Pelm  et  Wfcn,  tertius 

presbyler,  quem  Eliam  vocant  Graeci,  quartus 
vero  laicus,  Patermuthius  dictus.  haciusct  Mektius 
in  Fastis  Graecoruni  celebrantur,  ut  cpiscopi  in 
Cypro  insula.  Hisceex  secundo  sacerdotii  ordine 
accedunt  Chunialdus  ct  Gisilarius  presbyteri,  qui 
cum  S.  Ruperto  fideni  prcedicarunt  in  Bavaria 
aliisque  vicinis  regionibus,  ac  Salisburgi  coluntur. 
Florcntius  item  presbyter  fuit  in  Gallia,  vixitque 
in  monte  Glonna  ducatus  Andegavensis.  Hujus 
corpus  frequenter  translatum,  Acta  etiam  scripla 
etedita,  licet  dubia3  sint  fidei.  Celebres  in  Gallia 
sunt  Andochius  presbyter  et  Thyrsus  diaconus, 
quiex  Asia  in  Galliam  missi  sunt  ad  fidem  pra;di- 
candani,  non  a  S.  Polycarpo,  ut  diu  creditum 
fuit,  sed  a  Polycrate  Ephesino  episcopo.  ut  pro- 
babilius  credimus.  Hac  enim  ratione  tollitur 
praecipua  Actorum  difficultas.  Passi  sunt  hi  Mar- 
tyres,  et  cum  iis  Felix,  in  Gallia  adjunclus,  apud 
Sidolocum  in  territorio  Augustodunensi. 

EX  STATU  MONASTICO. 

Inter  vetustiores  hujus  ordinis  Sanctos  repe- 
riuntur  aliquot  abbales  egregii.  Galliam  illustravit 
condito  monasterio  in  territorio  Lingonensi  Se- 
quanus,  a  S.  Gregorio  Turonensi  laudatus,  cujus 
Vita  a  scriplore  incerlae  setatis  composita.  Alter 
in  Gallia  abbas  floruit  Geremarus  Flaviacensis, 
cujus  Acta  similiter  a  nobis  edita,  uti  et  Transla- 
tionis  historia.  Non  minus  illustris  est  Ysarnus, 
abbas  S.  Victoris  Massiliensis,  cujus  Vita  ab 
auctore  synchrono  fideliter  et  eleganter  scripta 
est.  Adamnanus  abbas  Hiensis  iu  Iona  Scotiae 
insula  magnam  rebus  gestis  famam  consecutus 
est,  scriptis  etiam  nonnullis  Opusculis.  Jonas  mo- 
nachus  et  presbyter  in  Palaestina  monasterium 
S.  Sabae  incoluit,  virtutibusque  et  miraculis 
celebratur.  Quinque  anachorelae  in  Sicilia  prope 
Messanam  habitasse  dicuntur,  nimirum  Nicander, 
Gregorius,  Petrus,  Demetrius  et  Elisabetha.  Horum 
etiam  Vita  scripta,  sed  fidei  est  admodum  dubiae. 
Accedunt  Beati  duo  ex  Ordine  Praedicatorum, 
Marcus  Mutinensis,  Pisauri  in  Italia  defunctus, 
de  cujusgestis  pauca  innotuerunt;  et  Dalmatius 
Monerius,  qui  Gerundae  in  Catalonia  obiit.  Hujus 
Acta  ex  variis  collecta.  Paphnutius  martyr,  cui 
centenos  aliquot  Socios  Acta  attribuunt,  in  iis 
vocatur  anachoreta.  Verum  Acta  magis  sunt  fabu- 
losa,  quam  ut  de  numero  Sociorum  certi  esse 
possimus,  aut  de  statu  Paphnutii. 


EX  STATU  SECULAKl. 

Ingens  hic  se  offert  Militum  numerus  Agauni 
in  Vallesia  coronatus,  videlicet  tota  fere  Legio 
Thebaoa,  qua3  suo  cxemplo  praeclaro  docuit,  ma- 
joris  csscanimi  fortitudinisgravia  quffilibet  mor- 
temque  ipsam  pro  Deo  sustinerc,  quam  hostes 
vincere.  Ex  hisce  Martyribus  prae  cctcris  noti 
sunt  Mauritius  primicerius,  Exupcrius  campidu- 
ctor,  Candidus  scnator  militum,  Victor  miles 
veteranus,  Innocentius  ct  Vitalis  militcs.  Noini- 
nantur  et  alii  complurcs  in  locis,  ubi  coluntur. 
Acta  conscripsit  S.  Eucherius  antistes  Lugdunen- 
sis,  eaque  cdita  et  contra  objectiones  hominis 
heterodoxi,  qui  ipsum  quoque  Sanctorum  mar- 
tyrium  iniquo  consilio  oppugnare  voluit,  diligen- 
ter  sunt  defensa.  Magnum  quoque  inter  martyres 
nomen  est  Eustathii,  queni  recentiores  passim 
Eustachium  vocant,  passi  Roma3  cum  Thcopiste 
uxore,  et  filiis  Agapio  et  Theopisto.  Horum  Acta 
Graeca,  etiamsi  non  videantur  fabulis  carere,  data 
sunt,  et  Martyrum  memoria  aliunde  illustrata. 
Meliora  sunt  Acta  Graeca  Trophimi,  Sabbatii  et 
Dorymedontis  martyrum.  Horum  duo  Priores 
Antiochiae  in  Pisidia  fortiter  pro  fide  certarunt, 
ibique  Sabbatius  martyrium  complevit.  At  Tro- 
phimus  Synnadis  in  Phrygia  socium  accepil  Do- 
rymedontem  senatorem,  ibique  simul  palmam 
adepti  sunt.  Phocas  hortulanus  martyriocoronatus 
est  Synope  in  Ponto,  multisque  inclaruit  miracu- 
lis.  Martyribus  etiam  accensetur  Gerulphus  ado- 
lescens,  Trunchinii  in  Flandria  lethali  vuloere 
percussus,  pieque  defunctus,  ac  miraculis  clarus. 
Addo  breviter,  ob  loci  anguslias,  plures  varia- 
rum  regionum  martyres,  in  hoc  tomo  celebratos. 
Italia  habet  Nuceriae  Felicem  et  Constantiam, 
Romae  Pamphilum ,  Pisauri  Terentium  :  Gallia 
Parisiis  Paxentium  et  Albinam  :  Africa  Andream; 
Joannem,  Petrum  et  Anlonium.  Ecclesia  Orientalis 
jam  recensitis  addit  Theodorum,  Philippam  matrem 
ejus,  Socratem  et  Dionysium,  Pergae  in  Pamphylia 
passos;  Faustam,  Evitasium  et  forte  Maximinum 
Cyzici  in  Hellesponto;  Dionysium,  Privatum  et 
forte  Dorotheum  in  Phrygia;  Joamiem  iEgyplium 
in  Palsestina.  Artemidorum,  Thaletem  et  Priscum 
colit  Constanlinopolis.  Accedunt  confessores, 
quorum  pauciora  innotuerunt  gesta.  Eximia 
Constantii,  qui  Anconae  floruit,  pietas  praecipue 
innotuit  ex  S.  Gregorio  :  corpus  translatum 
Venetias.  In  hac  urbe  cultum  etiam  promeruit 
Petrus  Acotantus,  misericordia  in  pauperes  insi- 
gnis.  Leprosii  Biturigum  in  Gallia  coluntur  Sil- 
vanus  et  Silvester  confessores  cum  Rodena  virgine. 


EX 


EX  FEMINEO  SEXU. 

Illustrissimum  intor  virgines  semper  fuit  no- 
men  Theclce,  licet  Acta  ejus  prima  fucrint  fabulis 
inquinata,  nec  ulla  deinde  satis  fideliter  con- 
scripta.  Defectum  Actorum  supplcnt  sancti  Palres, 
(jui  praeclara  Theclce  certamina  multis  elogiis 
celcbrarunt,  cultusque  vetustissimus  et  miracula. 
Martyr  mcrito  dicitur ,  quamvis  fortasse  non 
obierit  in  martyrii  certamine.  Illustris  quoque 
virgoet  martyr  Pomposa  sanctimonialis,  passa  sub 
Mauris  Cordubae  in  Hispania,  cujus  Acta  scripsit 
S.  Eulogius.  Acta  Grseca  Susannce  virginis,  quae 
coronata  est  Eleutheropoli  in  Palaestina,  non 
videntur  repudianda.  Dubiae  magis  fidei  sunt 
Acta,  quae  dantur,  Dignm  et  Merilm  (aut  Emeritce), 
quae  virginitatem    Romae  martyrio  iliustrarunt. 


DroiU  virgo,  qoae  Socias  martyrii  forsan  ffMDqM 
habuit,  cclcbratur  a  CbryfiOttomo,  Ignota  fae 
eunt  gesla  Sophim,  qua?  ut  yirgo  martyr  Sortini 
in  Sicilia  colitur.  Acccdunt  mulicres,  qoas  \ir- 
tutum  merito  ad  caelum  evolarunt.  Intcr  \m  pr» 
ceteris  notissima  est  Salaljerga  abbatUsa,  cujua 
Acta  dudum  fuerunt  cdita.  Celebru  etiam  Maura 
virgo  Trecensis,  quae  antistitem  habuit  virtutum 
Buaram  praeconem.  Lutrudis  virgo,  quae  indioece- 
si  Catalaunensi  defuncta,  Vilae  scriplorem  nacla 
est  incerlae  aetatis.  Illius  soror  Ama,  quae  Jovisvil- 
lae  colitur,  ex  Actis  sororum  innotuit.  Cultu  notae 
sunt  Lucia  de  Monte  virgo  Sampiniaci  in  Lotha- 
nngia,  Gunthildis  anciila  virgo  in  episcopatu 
Eustadiensi,  et  Hekna  ab  Oleo,  vidua  Bononiensis. 
Ultimae  non  defuerunt  praecones,sed  iis  non  fidi- 
mus. 


FACULTAS    R.     P.     PROVINCIALIS 

SOCIETATIS  JESU  ELARDKO-BELGIOE 

ET     SUMMA    PRIVILEGII     C^SAREI 

Cum  Edictis  Philippi  II  Hispaniarum  Regis,  deinde  Serenissimorum  Archiducum  Alb€rti  et 
Isabellse,  Belgii  Principum,  rursumque  Philippi  III,  ac  novissime  Caroli  II  Regum,  confirma- 
tis  2  Decembris  1692  et  19  Julii  1694-,  Provincialibus  Societatis  Jesu,  per  Flandrobelgicam  pro  tem- 
pore  futuris  potestas  facta  sit  eligendi  Ujpographos  et  bibliopolas,  qui,  ad  aliorum  quorumcumque 
exclusionem,  soli  imprimere  ac  reimprimere,  et  vendere  possint  libros  et  Opera  quxlibet,  rite  appro- 
bata,  curantibusque  ejusdem  Societatis  Patribus  ediia  autporro  edenda,  sub  consueto  sita>  Majestatis 
Privilegio,  non  aliter  impetrando,  quam  in  scriptis  obtenta  et prseexhibita  licentia  preedicti  Provin- 
cialis ;  idque  sub  gravibus  poenis,  in  coniraventores  aut  aliter  impy^essa  importantes  statutis  ut  latius 
in  ipsis patentibus  litteris  apparet :  cum  etiam  sua  Ceesarea  Majestas  idem  valere  voluerit  in  ditioni- 
bus,  S.  R.  Imperio  subjectis ; 

Ego  infrascriptus  Societatis  Jesu  per  Flandrobelgicam  Prxposittts  Provincialis,  potestate  ad 
hoc  mihi  facta  ab  Adm.  R.  P.  N.  Prxposito  Generali  Aloysio  Centuriono,  concedo  Bernardo 
Alberto  vander  Plassche  facultatem  sic  imprimendi,  et  per  se  aliosque  vendendi  infrascriptum 
Opus,  ex  more  nostnv  Societatis  (quod  hisce  attestor)  recognitum  et  approbatum  ;  videlicet.  Tomum 
sextum  de  Actis  Sanctorum  Septembris,  collectis  et  illustratis  per  Joannem  Stiltingum,  Constan- 
tinum  Suyskenum,  Joannem  Perierum,  et  Joannen  Cleum,  Societatis  nostr<e  presbyteros  Theologos. 
In  quorum  fidem  hasce,  manu  propria  subscriptas,  consuetoque  nostri  officii  sigillo  munitas,  dedi 
Antverpise  iv  Octobris  mdcclvii. 

JOANNES  BAPTISTA  TTBEEGHEEN" 


SUMMA 


SUMMA    PRIVILEGII    REGI 


die xxvi  Septembris  anno mdcclhi.  ^.^        j  H  IIENBiCY. 

A  «70  Joannes  Stilling  Societatis  Jesu  permitto  Bernardo  Alberto  vander  Plasscheut  Tomuni 
sextZdeActsanctolm  Septembris,  nostro  permissu  apud  ipsum  vnpressum,  pubhcet.  Datum 
Antverpiee  iv  Octobris  mdcclvii. 


A  P  P  R  0  BAT  I  0 

OBDINARII 


T  egi   hunc   Tomum  sexlum   mensis   Septembris,    continentem    dies    mft,    usque    ad  24  Septembrts 

inc 

publicum  prodeat.    Datum  Antverpice  iv    Octobris  mdcclvh 


tnclusive,  de  quo   idem  censeo,    quod  de    duobus  prmcedentibus ,    et  dignissimum  proinde,    qui  tn 


J.  F.  DE  BRUYN  Praefes  Seminarn 
Episcopalis,  S.  Theol.  Licentiatus, 
cathed.  Ecclesiae  Antverpiensis  Ca- 
nonicusGraduatus,ExaminatorSyn- 
odalis,  librorum  Censor. 


PROTESTATIO     AUCTORUM 

Quod  identidem  protestati  sunt  decessores  nostri  in  hoc  de  Actis  Sanctorum  Opere  ,  se 
servatas  velle  Urbani  Papae  VIII  Constitutiones ;  neque  suis,  aliorumve  hic  relatis  Com- 
mentariis  aliud  pondus  tribui,  quam  sit  historiae,  ab  hominibus  errori  obnoxiis  scriptae  :  idem 
ante  hunc  sextum  tomum  Septembris  denuo   protestamur. 


INDEX 


DISSERTATIO 

De  Fratribus  Domini  Jacobo,  Josepho,  Juda  et  Simone  :  qua  quartiur, 
an  ullus   ex   illis  fuerit   inter  Aposlolos  duodecim. 


P  R/E  FATI  0 


. 


Occasio  hujus  Dissertationis,  et  status  controversise  expositus 


Occasio  hu 
jus  Disserfa 
lionis, 


H 


enschenius  noster,  quando  ad  i  Maii  illu- 
stranda   susceperat   Acta    S.    Jacobi   Apo- 
stoli,   qui  eo  die  cum  S.  Philippo  in  Ec- 
clesia    Latina  cotitur,    examinandam   suscepit 
ditbitationem  notabilem,  utrum   S.  Jacobus  Al- 
phsei,  qui  certo  est  ex  numero  duodecim  Apo- 
stolorum,   idem  sit  cum  Jacobo,  qui  Frater  Do- 
mini  passim  vocatur,  et  primus  fuit  episcopus 
Hierosoiymitanus.    Itlos   distinxerant    nonnulli 
B  ante  Baronium,  quorum  sententiam  doctissimus 
Annalisia  breviter  refellit ,  et  magisrejicit,  quam 
operose  examinat  ad  annum  44  num.  35  et  seqq. 
Baronii    sententiam    operosius    examinavit    et 
refutavit  Florentinius  in  Exercitatione    2  ad 
Vetustius  Martyrologium,  S.  Hieronymo  attri- 
butum,  a  pag.  95,  ubi  distinguit  inter  Jacobura 
Alphffii  et  Jacobum  Fratrem  Domini,  et  affertau- 
ctoritatem  aliquorum  non  contemnendam.  Ita- 
que  Henschenius,  cum  perspiceret  sententiam  il- 
lam  Ftorentinii  verisimillimam  esse,  multisque 
auctoritatibus  confirmari  posse,  non  solum  ex 
Pairibus,  sed  etiam  ex  sacra  Scriptura,  ejus- 
modi  de  ea  controversia  ex  sacris  Litteris,  ex 
Patribus,  et  ex  aliis  monumentis  vetustis  con- 
cinnavit  Dissertationem,  ut  ea  videatur  sufpcere 
posse  viris  eruditis  ad  eam  sententiam  ample- 
ctendam,  sicut  revera  non  pauci  eam  amplexi 
sunt.    Verumtamen  eamden   non  pauci   ctiam, 
duce  Tillemontio,  aut  refutare  conati  sunt,  aut 
certe  sequi  noluerunt,  suamque  oppositam  ita 
pro  certa  tenuerunt,  ut  statini  sine  multo  exa- 
mine,  sine  idoneis  rationibus  aliis,  tamquam  im- 
probabile  et  fundamento  destitutum  rejecerntt, 
quidquid    in  Actis  Sanctorum  aliorum   nequit 
q  componi  cum  illa  opinione  de  Jacobo  Alphasi  et 
Jacobo  Fratre  Domini  non  distinguendo. 
cumvariis        2  Hoc  incommodum  expertus  sum ,  quando  ad 
Sanctonan    XXI  Septembris  illustrare  cceperam  Acta  S.  Mat- 
g  c  thsei  Apostoli,  qui  alio  nomine  dicitur  Levi  Al- 

phrei :  ex  quo  cognomine  atiqui  credunt  fratrem 
fuisse  Jacobi  Alphrei,  viam  huic  opinioni  sternen- 
tibus  Chrysostomo  et  Theodoreto. Etenim  adverti, 
illam  opinionem  censoria  gravitate  a  variis  reji- 
ci,  tamquam  attentione  indignam,  et  facile  de- 
p?-ehendere  potui,  id  hac  maxime  de  causa  jleri, 
quod  Jacobus  Alphaei  credatur  Frater  Domini,  quod 
si  verum  est,  certo  non  est  frater  Matthiei.  Ma- 
jor  etiam  orietur  necessitas  aliquid  certi  de  itla 
controversia  stabiliendi  ad  xxv  Sepiembris,  ubi 
agetur  de  S.  Cteopha,  qui  Fratrum  Domini,  certe 
aliquorum,  pater  creditur,  et  de  quo  adversarii 
nostri  conjecturas,  nescio  quas,  facere  coguntur  : 
ac  maxime  demum  ad  xxvm  Octobris,  quando 
coluntur  SS.  Simon  et  Judas  Apostoti,  quos  ambos 
alii,  aliisolum  Judam  inter  Fratres  Domini  nu- 
merant.  Nos  vero  existimamus,  nullum  ex  iis, 
Septembris  Tomus  VI. 


quos  Evangeiia  Fratres  Domini  nominant,  duo- 
decim  Apostotorum  coiiegio  adscriptum  fuisse,  il- 
ludque  sufficienterprobariposseex  ipsis  Evange- 
liis  secundum  interpretationem  sanctorum  Pa- 
trum  intellectis,  et  hanc  esse  sententiam  Patrum 
quasi  omnium,  quos sequi nos  decet.Itaque argu- 
menta  illa,  qu&  ex  sacra  Scriptura  bretiter  insi- 
nuavit  Henschenius,  latiusdeducam,  et  allegandos 
sacree  Scripturee  textus  ex  mente  sanctomm  Pa- 
trum  exponam.Horumverogravissimamauctori-  £ 
tatem  pro  sententia  nostra  iterum  produc 
simulque  expendam  responsa  Tiliernontii,  et  ar- 
gumenta  ipsius  examinabo  tam  fideliter,  ut  non 
dicam  idlam  ipsius  rationem,  sed  ne  verba  quidem 
idia  ad  quwstionem  spectantia  sira  prseterrais- 
surus.  Verumtamen,  ut  disputationi  no$tr&  plus 
perspicuitatis  et  ordinis  accedat,  non  recensebo 
Tliiemontii  dicta  eo  ordtne,  quo  ea  ipse  protulit; 
sed ad argumenta nostra singula  docebo,  quid  ipse 
ad  ea  infirmanda  protuierit :  deinde  argumenta 
referam,  et  quam  sint  ievia,  ostendam.  Demion, 
si  quid  ab  aliis  Tilte-montii  dictis  additum  repe- 
rero,  similiter  sedulo  iliud  discutiam. 

3  Hisce  dictis  de  ordiae  Disserlationis,  restat,  etstatuseon 
utpauca  quoquedicamus destatuquxstionis.Hen-  trotxrsUe*- 
schenius  ad  i  Maii disputavit  de  soto  Jacobo  Fratre  po'lt"i^, 
Domini,  ut   ostenderet,  hunc  necessario  distia- 
guendum  a  Jacobo  Alphsei,  cura  iliorum  sol 
Acta  ibidem  illustraret.  Ego  autem  disseram  de 
omnibus  quatuor,  qui  in  Evangelio  Fratres  Do- 
mini  vocantur.  Horum  nomina  exponuatv.r  Mat- 
th.  13  V  55  hoc  modo  :  Nonne  hic  est  fabri  filii 
ISTonne  mater  ejus  dicitur  Maria;  et  fratres  ejus 
Jacobus,  et  Joseph,  et  Simon,  et  Judas?  In  textu 
Grseco  pro  Joseph  scriptum  est  Joses,  uti  etiara  F 
apud  Marcum,  qui  eos  cap.  0  v  ;j  Ua  recenset: 
Nonue  hic  est  faber,  hlius  Mariae,  frater  Jacobi, 
et  Joseph*,   et  Juda?,   et  Simonis?  Hos  quatuor  *fiw» 
nominari  Fratres  Domini  agnoscit  TiUemoatius  :  *'-*>cr 
nec  idlus  aiius  notus  est  eo  nomine.  Itaque  hi 
quatuor  ubique  videntur  designari,  quando  ge- 
neratim  vocantur  Fratres  Domini,   ut  rariis  lo- 
cis  fit  in  Evangeliis  et  in  atiis  saow  Scriptutw 
locis.  Henschenius  autem,  etiamsi  de  solo  Jacobo 
disputacerit  ad  i  Maii.  aliis  tamen  locis  abiauie 
declaravit  mentem  suam  deaiiisFratribn?., 
rum  nullum  cx  itlis  fuisse  ia  uuaiero  duodecim 
Apostotoruai.  Jaai  rero  de  laudatis  Domiui  Fra- 
tribus  non  examiaabo,  quare  honorificum   iitud 
nomen  obtinuerint,  aut  in  quo  consanguiaitatis 
gradu  cum  Jesu  esseat  connexi;  negue  i)iquiram, 
anomnes  fueriat  fratres  gcrmaai  ,ex  eodem  patre 
et  matre  nati,  de  quo  dubitaat  nonmdii.  Iilud 
unum  inquiro,  utrum  sac*\r  ScriptHTX  et  sanctis 
Patribus  satis  consona  videatur  senteatia  iliorum, 
qui  Jacobum,  aut  Judam,  aut  Simouem  duodecun 

1        Apostotis 


II 


DISSERTATIO 


ivcToni 
J.S. 


Fratres  Do- 
mini  non 
credebant  in 
Oirkium, 
i/uando 
Apottoli 


•luihtmerant 
elucti,  ideo- 
'/»('  ub  Au- 
gustinu, 
Qtrysosto- 
mo, 


TAeonlin  „,,,  T0Se     altcaata  solum  expendo.  Primum  ait :  Opera  Do- 
U;  mm  ^lT^AmstZ     m       DUoipulos  uU  latebant,  scd  istos  ^« 

rum  nullus  id  nomen  haoeaU  merabat  eo  tempore  Fratres  Domini  Disciputo- 

rum,  ct  minus  Apostolorum  numero;  sed  illos 
clarissimeadiscipidis  distinxit  ob  incrediditatem 
ab  Evangelista  assertam.  Chrysostomus  Hom.  48 
(alias  47;  in  Joannem  ubi  ostenderat,  Fratres 
Christi  in  ipsis  verbisdedisse  incredithtatis  signa, 
duos  ex  illis  laudat  ab  emendatione  post  secuta, 
ita  scribens  :  Tu  vero  Christi  virtutem  considera: 
ex  his  enim,  qui  talia  diccbant,  primus  fuit  Jeroso- 
lymorum  episcopus,  beatus  Jacobus,  de  quo  Paulus 
dicit:  «  Alium  autcm  Apostolorum  vidi  neminem, 
a  nisi  Jacobum  fratrcm  Domini.  •  Dicitur  et  Judas 
mirabilis  fuisse.  Plura  ex  Chrysostomo  adducam, 
postea :  hic  solum  observo,  nec  Jacobum,  nec  Ju- 
clam,  necultumexFratribusDominiab  ipso  Apo- 
stolis  annumeratum,  idqucoblocumJoannis  supra 
datuni,  ut  ipsefatetur  Tiltemontius.  Consentit  S. 
Cyritlus  Alexandrinus  inJoannem  lib.  A-pag.  398 
eumdem  exponens  locum,  et  hsec  scribens :  Notat 
porro  commode  sapientissimus  Evang-elista,  ejus 
Fratres  nondum  in  eum  credidisse.  Absurdissimum 
enim  esset,  eos  tam  frigidorum  verborum  reos  es- 
se,  si  jam  per  fidem  Deo  congruentcm  de  ipso 
cognitionem  hausissent.  Sed  postquam,  intellecto 
mag-no  illo  mysterio,  crediderunt,  eo  pietatis  ac 
virtutis  evehuntur,  ut  et  Apostoli  vocati  sint,  et 
pietatis  laude  mirifice  inclaruermt.  His  verbis  in- 
sinuat  Cyriltus,  nullos  ex  Fratribus  excipere  se 
ab  illa  incredulitate,  sicut  nec  Augustinus,  nec 
Chrysostomus ullum  excepit:  nam  qaipostea  Apo- 
stoli  vocatisunt,  pr@e  ceteris  sunt  Jacobus  et  Judas. 
6  Ne  quis  porro  dicat,  Cyritlum  credidisse,  ex 
duodecim  Apostolis  fuisse  istos  Fratres;  audi,  le- 
ctor,  quid  paido  ante  pag.  392  dicat  in  verba  Pe- 
iri  superius  data,  Et  nos  credidimus  etc.  Mira 
inquit,  est  sanctorum  Apostolovum  fides,  fervida 
confessionis  ratio,  eximia  et  prsecellens  consen- 
sio.  Vidit igitur,  nonposse  duodecim  Apostolis an- 
numerari  Fratres  Domini,  qui  paulo  post  dicun- 
turnon  credidisse.  Itaque  exmente  laudatorum 
Patrum  argumentum  deduco  hoc  modo.  Fratres 
Domininoncredcbant,  quando  duodecim  Apostoli 
credebant,  excepto  Juda,  qui  aut  fidem  aut  certe 
morum  innocentiam  jam   tum  perdiderat ,    et 

Christumerattraditumis.ErgoYrntresDomim^ion 
erant  de  numero  duodecim  Apostolorum.  Judam 
excipit  Christus  ipse,  quando  dicentipro  omnibus 
Petro;  Et  nos  credidimus  etc.  respond.it:  Nonne 
erg-o  vos  duodecim  elegi?  Et  ex  vobis  unus  diabolus 
est;  ut  observat  Chrysostomus  Hom.  47  his  ver- 
bis:  Quia  enim  ille  dixerat,  Et  nos  credidimus,  ex- 
cipit  {Christus)  ex  numero  Judam.  Existimabat 
Petrus,  omnes  credere;  sed  unum  excipit  Chri- 
stus,  ut  advertit  etiam  Cyrillus  pag.  394  :  et  Au- 
gustinus  tract.  27.  Quid  ad  istud  argumentum 
recte  responderi  possit,plane  non  video. 

1  Titlemontius  tamen  atiquid  saltem  dicere  bre- 
viier  conatur,  dissimulans  magis  vim  argumenti 
quam  aliquid  apte  respondens.  Natalis  Alexan- 
der  tom.  2  Historix  ecctesiasticx  recuscV  pag  16 
Tillemontio  inhxrens,  responsum  ejus  Latine  sic 
effert:  S.  Joannes  Chrysostomus  Homilia  5  in  Mat- 
thamm,  Jacobum  Jerosolymorum  episcopum  ex  eo 
rum  numero  esse  ait,  qui  in  Jesum  Christum  non 
crediderunt  ante   illius  Resurrectionem,  quod   in 
Eyangelioscriptumsit:  «Fratresejusnon  credebant 
»  m  eum  »  :  sed  cum  S.  Judam  apostolum  excipere 
necesse  sit,  cur  non  et  S.  Jacobum  Minorem  exci 
piamus?  Hic  est  sensus  Tillemontii,  qui  tamen 

duo 


D 


CAPUT  I 

Ex  Evangeliis  ostenditur  et  Actis 
Apostolorum,  nullum  e  Fratri- 
bus  Domini  fuisse  inter  Aposto- 
los  duodecim. 


Primum  argumentum,  quod  vel  solum  sufflce- 
re  videtur  ad  controvcrsiam  decidendam,  de- 
sumo ex  Evangelio  Joannis  cap.  7,  ubi  hcvc  legun- 
tur:  Post  htec  ambulabat  Jesus  in  Galilseam,  non 
enim  volebat  in  Judaeam  ambulare ,  quia  quae- 
rebant  eum  Judsei  interficere.  Erat  autem  in  pro- 
ximo  dies  festus  Judseorum,  Scenopeg-ia.  Dixe- 
runt  autem  ad  eum  Fratres  ejus  :  Transi  hinc  et 
vade  in  Judaeam,  ut  et  discipuli  tui  vidcant  ope- 
ra  tua,  qupe  facis.  Nemo  quippe  in  occulto  quid 
facit,  et  qu;erit  ipsc  in  palam  esse  :  si  haec  facis, 
manifcsta  te  ipsum  mundo.  Neque  enim  Eratres 
ejus  credebant  in  eum.  Nidlus  negabit,  aut  certe 
negarepoierit,  duodecim  Apostolos  fttisse  etectos, 
antequamhtvc  contigerunt ;  nam  Judcvi  qumrebant 
Jesum  interficere ;  qucV  scelerata  eorum  cogitatio 
non  suscepta  est,  nisi  postquam  Jesus  Apostolos 
diu  elegerat.  At  probatio  clara  et  evidens  reperi- 
tur  apudipsum  Joannem  cap.  6;  ibi  enim  post- 
quam  Jesus  disputaverat  de  Corpore  et  Sanguine 
suo  fidelibus  dando,  1?  67  dicuntur  multi  a  Jesu 
recessisse,  subdititrque  ?  68  .-  Dixit  ergo  Jesus  ad 
duodecim  (Apostolos  utique  :)  Nuraquid  et  vos 
vultis  abire?  Kespondit  erg-o  ei  Simon  Petrus  : 
Domine,  ad  quem  ibimus?  Yerba  vitse  seternre  ha- 
bes  :  et  nos  credidimus,  et  cog-novimus,  quia  tu 
es  Christus  Pilius  Dei.  Respondit  eis  Jesus  :  Non- 
ne  ego  vos  duodccim  elegi :  et  ex  vobis  unus  dia- 
bolus  est?  Dicebat  autem  Judam  Simonis  Isca- 
riotera  :  hic  cnim  erat  traditurus  eum,  cum  esset 
unus  ex  duodecim.  Hcec  dicente  Domino,  electi 
certo  erant  duodecim  Apostoli,  de  quibits  repetita 
fit  mentio.  Mox  autem  seqituntur  verba  data  : 
Posthseo  etc;  ut  nullum  possit  csse  dubium,  quin 
Joannes  dicat  de  tempore,  qito  electi  duditm  erant 
Apostoli:  Neque  enim  Pratres  ejus  credebant  in 
eum.  Fatentem  hic  habcmus  Tillemontium  tom.  1 
Noia  1  in  Jacobum  Minorem,  ubi  de  his  disserit 
et  agnoscit  anno  ante  mortem  Christi  hxc  facta 
esse;  electionem  vero  Apostolorum  figit  annis 
duobus  ante  Domini  mortem.  Quid  autem  re- 
sponsi  atlulerit,  mox  dicam. 

5  Verum  prius  audiamus,  quid  clarissimi  Pa- 
tres  colligant  ex  allegatis  verbis.  S.  Augustinus 
Tract.  2S  m  Joan.  Evang.  bi  illa  verba  :  Transi 
hinc,  et  vade  in  Juda^am,  ut  et  discipuii  tui  videant 
opera  tua,  qua?  facis  :  scribit  sequentia :  Opera 
Dommi  discipulos  non  latebaut,  sed  istos  late- 
bant.  Isti  enim  Eratres,  id  est  consang'uinei,  Chri- 
stura  consanguineum  habere  potuerunt,  credere 
autem  m  cuni  ipsa  propinquitate  fastidierunt  Di- 
otum  est  inEvangelio;  non  enim  hoc  nos  aude- 
opinione  solum  dicere); 


et  Cyrillo 

Alexandrino 

generatim 

Apostolorutn 

nunuro  ex- 

cluduntur. 


mus  opinari  (id  est, 


QttK  nil  hoc 
argumentum 

rsfioudie 
Tillvmon- 
tiua,  parttm 
apcrte  falsa 

nuitt. 


<\r 


modo  audisto  :  nimirum  verba  illa  :  Neque 
I>atres  cjus  eredebant  in  eum.  Plura  disserit  Av- 
gustmus,  inqmrens  causam  incredulitatis  Fra- 
trum  Dommi,  aux  prxtermitlo.  At  verba  jam 


omnta    vcro 
dcstituta 
fnndamento, 
et    Pairibua 
contrariu. 


DE  FBATBIBU8  HOMINI  JACOBO,  JUDA  BTC 

A  duoaut  tria  addit,  nimirum  omnefl,  quantum  exi- 

stimat,  consentire,  excipiendum  esse  S.  Judam  « 

numero  Fratrumnon  credentium,  etsententiam 

Chrysostomi  non  cohserere  cum  opinione  veterum 

de  Jacobo  ordinato  episcopo  Eierosolymitano  ante 

Pentecosten;  demum  aliquos  e  Fratribus  siatim 

crederepotuisse,alios  diu  manereincredutos.il.  r<- 

Tillemontius  et  Alexander.  Quam  vero  inepta  sit 

totailla responsio,  atlentus lector statim percipiet, 

Primo  non  capio  illum  disserendi  modum,  quo 

asserit,omncsconsentiTe,interduodecimApostolos 

numerandumesseJudam,fratremJacobi,quando- 

quidem  scivertt,  Chrysostomum  et  Henschenium, 

contra  quos  disserit,  id  negare;  ipseque  contra  eos 

idprobare  tentet  Nota  2  in  S.  Judam.  Quam  inepte 

sine  auctoritate  sanctorum  Patrum  et  omnino 

contra  Patrum  auctoritatem  Judas  apostotatum 

ibiprobarevetit,  suo  loco  ostendam.  Hic  solum  ob- 

servo,falso  asserere  Tillemontium,de  Judaownes 

consentire,  nec  ignorasse  se  falsa  dicere.  Quidigi- 

tur  virum  alias  eruditum  in  ejusmodi  scopulos 

impegit,  nisi  inopia  respondendi?  Liceat  candide 

verum  dicere;  respondere  aliquid  verisimile  non 

potuit,  tacere  tamen  noluit.  Hinc  fucum  saltem 
B  facere  conatus  est,  et  assumpsit  ut  admissum  ab 

omnibus,  quodab  illis  ipsis,  quos  oppugnabat,  di~ 

sertenegabatur.  Secundo  quod  asserit  de  Chryso- 

stomo,  Jacobum  non  credidisse,  nisi  post  Resur- 

rectionem  Christi,  ab  illoDoctore  non  asseritur, 

saltem  tam  clare,  ut  aliter  nequeat  exponi.  Verba 

ipsius  Hom.h  inMatthasum  hseesunt  de  omnibus 

Domini Fratribus  ;Namquiillum  (Chrutum)  vitu- 

perabantviventem,  itapost  mortem  ipsum  admirati 

sunt,  ut  cum  alacritate  magna  vitam  pro  ipso  profun- 

derent :  qusevirtutem  Resurrectioniscumprimisde- 

monstrant.  Hsec,  inquam,  verba,  quee  dicunturoc- 

casione  illius  textus :  Neque  enimFratrcs  ejus  cre- 

debaritm  eum;7ioninsinua7it  satisclare ,post  Resur- 

rectione)n  solu^n  credidisse  Jacobum  et  Fratres. 

Nam  Chrysostomus  opponit  tempus,  de  quo  illud 

Joannesdeincredulitateasseruerat,temporiposte- 

riori  Resurrectione  Christi,  et  ipsorum  increduli- 

tatem  sxvmmse  eorumdem  fidei,  quam  virtuti  Re- 

surrectionis  attribuerevidctur;sed77iini7)ie  edicit, 

utrumnumquam  credere  cospissent,  vive^ite  Chri- 

sto.Veru7nhcecproexplicandamenteChrysost077ii, 

quse  alias  ad  propositum  nostria^i  non  perHinent. 
8  Jam  vero  responsimi  ipsum  Tillemontii  et  A- 

lexa7idri  excutia^nus.  Dicit  ge7ierati77i  Joan7ies 

Apostolus :  Neque  enim  Fratres  ejus  credebant  in 

eum.    Fratres  Christi  quatuor  enumeraverant 

Mattheeus  et  Marcus,  laudati  num.  3;  7ieque  id 

ig^iorare  poterat  Joa7ines,  qui  post  alios  Eva7ige- 

tistas  swnpsit  Evangeliii77i.  Przctera  prse  ceteris 

S.  Jacobus  in  Epistola  ad  Galatas  vocatur  Frater 

Domini.  Joamies  ta^nen  post  o^nnia  illa  scribens 

Evangelhon,  ge7%erati7n  edicit :  Neque  enim  Fratres 

ejus  credebantin  eum.  At,-inquiunt,  oportetexci- 
pe7^e  Judam,  et  C07iseque7iter  licet  excipere  Jaco- 

bum.  Qusero  ego,  cujus  auctoritate  illos  excipere 

liceat,  et  nxdta^n  inve^iio.  Non  excepit  S.  Augu- 

sti7ius,  7ion  S.  Chrysosto^nus,  non  S.  Cyriltus,  qui 

locum  exposuerunt :  no7i  excepit  idtus  sanctorum 

Patrum  mihi  notus,  aut  ab  ipsis  allegatus.  Qua 

igitur  auctoritate  ipsi  excipiunt?  qua  etia^n  ra- 

tio7ie?  qua  7iecessitate?  Nutta  certe  ultius  Patris 

auctoritate,  cum  nidtum  pro  sua  exceptione  pro- 

duca7\t.  Nulla  similiter  ratione,  cum  recta;  fatio- 

ni  cons07iW7i  non  sit  existimare,  Evangelistam 

generatim  dixisse  de  Domini  Fratribus,  quod 

verum  non  erat,  nisi  de  duobics  ex  quatuor.  Neces- 

sitatem  quoque  nullam  esse  itlius  excepti07iist 


III 
docebti  tota  hsec  Dissertatio,  qua  osten&am,  nih.u 
insacris  Litteris  reperiri,  em  quo  uUut  Palrum, 

(e.r.ropht  jurcta  Iltc,  o,  qtti  itlvA  argumen- 

tum  ip8eposteaimprobamt)  deducerevoluit,  apo* 
stotum  ex  duod&  im  fuisse  Jacobuia  aut  Jtufeun; 
nihil,  ew  quo  id  per  mnam  dialeeticam  deduci 
possit ;  sed  miserum  esse  tophisma,  quod  pro  sua 
opinione  attegant  a&oersarii.  Quapropter  non 
dnhUo  *!<:  dhi  '}'<U  <-,,><  ,<•<>>  '■  r<  c/jho, '/■>/■, -jn-et  'i,eam 
omni  fundamento  carere  insacra  Scriptura,  ei 
non  modo  a  Patribus  non  fuisse  assertam,  sed  U$ 
esse  contrariam. 

9  Postprseclarv/mistud  responsum  Tillemontius 
consequenter  subjungit  Juec  verba :  Nihil  igitur 
habetur  in  sacra  Scriptura,  guod  impedit,  quo  mi- 
nus  credamus,  S.  Jacobum  Hierofiolymitanum  epi- 
scopum  esse  eumdem  cum  S.  Jacobo  Alphffii. 
Attamen  muttos  alios  ex  sacra  Scriptura  textus 
allegaverat  Henschenius  in  S.  Jacobo  §  2,  ad  quos 
Tillemontius  nihil  respond.it.  Quapropter  secun- 
dum  ex  iis  argumentum  desumo.  Apud  Matthseum 
cap.  12  i  4G  heec  leguntur  :  Adhuc  eo  loquente 
(Jesu  nimirum)  ad  turbas,  ecce  Mater  ejus  etFra- 
tres  stabant  foris,  quaerentes  loqui  ei.  Dixit  autem 
ei  quidarn  :  Ecce  Mater  tua,  et  Fratres  tui  foris 
stant  quserentes  te.  At  ipse  respondens  dicenti  sibi, 
ait :  Quse  est  Mater  mea,  et  qui  sunt  Fratres  mei? 
Et  extendens  manum  in  Discipulos  suos,  dixit  : 
Ecce  Mater  mea ,  et  Fratres  mei  etc.  Eadem 
referuntur  apud  Marcum  cap.  3  >.  31  his  verbis : 
Et  veniunt  Mater  ejus  et  Fratres :  et  foris  stantes 
miserunt  ad  eum  vocantes  eum,  et  sedebat  circa 
eumturba  :  et  dicuut  ei :  Ecce  Matertua  et  Fratres 
tui  foris  quaerunt  te.  Et  respondens  eis,  ait :  Quae 
est  Mater  mea  et  Fratres  mei?  Et  circumspiciens 
eos,  qui  in  circuitu  ejus  sedebant,  ait :  Ecce  mater 
mea  et  Fratres  mei.  Qui  enim  fecerit  voluntatem 
Dei,  hic  frater  meus,  et  soror  mea  et  mater  est. 
Rursum  apud  Lucam  cap.  S  y  19  :  Yenerunt 
autem  ad  illum  ilater  et  Fratres  ejus,  et  non 
poterant  adire  eum  prae  turba.  Et  nuntiatum  est 
illi :  Mater  tua,  et  Fratres  tui  stant  foris,  volentes 
te  videre.  Qui  respoudens,  dixit  ad  eos  :  Mater 
mea,  et  Fratres  mei  hi  sunt,  qui  verbum  Dei 
audiunt  et  faciunt.  Hxc  apud  taudatos  Ecange- 
tistas  leguntur  satis  diu  post  electionem  Aposto- 
lorum  :  nec  ullum  esse  existimo,  qui  electionem 
duodecim  Apostolomun  non  prxponat  historue 
77iodo  retatce.  Consentit  certe  ipse  Tillemontius 
tom.  i  in  Jesu  Christo  art.  9.  At  nos  mentem  san- 
ctorum  Patrum  scrutemur, 

10  Chrysostomus  Hom.  44  (atias  45J  in  Matthae- 
U77i  agit  de  attegato  loco,  laudatque  textum  alium 
de  Fratribus  Jesu,  qui  Matth.  18  y.  55  ita  sonat : 
Nonue  Mater  ejus  dicitur  Maria;  et  Fratres  ejus,  Ja- 
cobuset  Josepk,  etSimon,  et  Judas?  et  sorores  ejus 
nonne  omnes  apud  nos  sunt?  Marcus  cap.  6  f 
3  ;  Eadem  his  dicit  ve7'bis  :  Nonue  hic  est  faber, 
Filius  Marire,  frater  Jacobi,  et  Joseph,  et  Juda?, 
et  Simonis?  Nonne  et  sorores  ejus  hic  nobiscum 
sunt?  Jat7i  vero  non  est  yiecesse,  opinor,  niultis 
p7*oba7*e,  illos  kic  nominari  Fratres,  qui  supra 
cum  S.  Maria  dicuntur  foris  stetisse,  quando  ad 
discipulos  suos  turbamque  congregatam  loque- 
batur  Jesus,  S.  Epiphanius  Ear.  78  pag,  1041 
aperteedicit,  illcs,  qui  cum  S.  Maria  foris  stete- 
runt,  fuisse  Jacobum,  Jose,  Symeonem,  Judam. 
S.  Hieronymus  in  Matthsei  cap.  \Z,explicans  illa 
verba  Christi :  Ecce  Mater  mea,  et  Fratres  mei. 
Quicumque  enim  fecerit  voluntatem  Patris  mei, 
qui  in  cselis  cst :  ipse  meus  frater,  et  soror,  et  mater 
est:  post  aliqua  huc  minus  spectantia,  sic  ha- 

bet: 


i  l 


Ezafa  E- 


Fratrts  Do- 
mhu,  eUtfis 
jam  Apotto- 
Us,  nccdum 
fuisse  ex  if- 
tis, 


IV 


UTTOll 

I.  s. 


DISSEETATIO 

ut  et   HOS  in      gchstn 


for- 
con- 


bct  ■.  Apostolos  oogoatteni  profttiUt 

Et  Lrc.r  Fratribus,  <juos  rhtrc  wm  langeho 

toeph  et  Judffi.  5.  ffrtar««  m  Mattluvnm  oap.  1 » 
emndem  toewm  ilta  eowmento^ttr  :  Bt  quia  (Jesus) 
totum  istud  in  pstern»  Majestatis  virtutc  loquere- 
tur,nuntiantisibiquod  foris  a  Matre  atque  a  Fra- 
tribus  expectaretur,  manura  in  discipulos  exten- 
dens,  eos  sibi  Fratres  esse  Matremque  respondit, 
et  quicumque  voluntati  patern^  obsecutus  esset 
eum  esse  et  fratrem  et  sororem  et  matrem 
mam  scipsum  universis  ag-endi  sentieudiquc 
stituens,  propinquitatum  omnium  jus  atque  uomen 
conditiouc(?)  jam  non  de  contentione  *  nascendi,  sed  de  Ecelesire 
communione  retinendum.  Et  post  alia,  quibus 
ostendit,  Matrcm  non  fuisse  contemptam  a  Chri- 
sto :  Est  autem  etiam,  inquit,  in  eo  typica  ratio  ser- 
vata  ut  Mater  ejus  et  Fratves  foris  starent,  cum 
utique  ing-rediendi  ad  eum  haberent,  ut  ceteri, 
potestatem.  Sed  quia  in  suavenit,  et  sui  eum  non 
receperunt;  in  Matre  ejus  ac  Eratribus  synag-og-a 
et  Israelita?  prasfig-urantur,  ingresBU  ejus  atque 
aditu  abstinentes.  Similia  quoque  observant  Hie- 
B  romjmus  loco  mox  allegato  :  et  S.  Ambrosius  in 
Lucam  cap.  S  ?.  %\,clare  item  insinuans,  ab  Apo- 
stolis  se  distinxisse  Fratres,  qui  cum  Matre  Do- 
miniforis  stabant.  Nam  subdit  :  Itaque  qui  se  in- 
tellig-eret  propter  divinum  in  terras  venisse  myste- 
rium,  Ecclesiasque  conventum,  relictis  navem  asceu- 
dit  parentibus;  id  est  Matre  et  Fratribus  sive 
consanguineis.  Ait,  Christum  in  navim  ascen- 
disse,  quia  id  sequitur  apud  Lucam.  Non  disputo, 
an  id  statim  sit  factum;  sed  solum  expono  men- 
tem  Ambrosii  de  illis  Fratribus,  quos  ait  relictos 
fuisse,  utique  extra  navem,  cum  mox  Apostolos 
cum  Christo  in  navi  collocet,  ut  certum  sit,  illos 
ab  Ambrosio  non  existimatos  Aposlolos. 

11  Liceat  modo  post  laudatos  Patres,  a  quibus 
dissentientem  reperi  Patrem  nidlum,  ostendere, 
Fratres  illos,  qui  cum  sanctissima  Virgine  Matre 
veniebant  adJesum,  discipulis  suispreedicantem , 
et  foris  stabant,non  fuisse  ex  duodecim  Apostolis. 
Etenim  illud,  extendensmanum  inDiscipulos  suos, 
insinuat,  Apostolos  fuisse  prope  Christum,  ideo- 
que  certo  distinctos  a  Fratribus  foris  stantibus. 
Deinde  Apostoli  passim  aderant  prtedicationibus 
Christi;  at  Fratres  illi  aliunde  cum  sanctissima 
Virgineadveniebant  ad  loquendum  cum  eo.Itaque 
Fratres  illi  non  videntur  Jesum  secuti  fuisse,  ut 
sequebantur  Apostoli :  idque  clarius  etiam  insi- 
nuat  atter  tocus,  ubi  omnes  recensentur  :  Nonne 
Mater  ejus  dicitur  Maria?  et  fratres  ejus  Jacobus,  et 
Joseph,  et  Simon  et  Judas?  Et  sorores  ejus  nonne 
omnes  apud  nos  sunt?  Insinuant  heec,  omnes  illos 
Christi  cognatos  in  eadem  civitate  habitasse  cum 
Sanctissima  Matre,  necJesumpr&dicantem  secu- 
tos  fuisse  usque  ad  tempus,  quo  illa  dicebanrut. 
Hinc  Chrysostomus  inJoannem  Hom.  23  (al.  22) 
qu/rrens,  cur  venerit  Capharnaum  cum  Matre  et 
Fratribus,  ut  dicitur  Joan.  2  1 12,  ita  loquitur  : 
Ut  mihi  quidem  videtur,  quia  paulo  post  iturus 
erat  Jerolosymam,  ideo  tunc  abiit,  ne  Matrem  et 
TVatresubique  secum  traheret.  Abiens  igitur,  illic- 
que  in  "Matris  honorem  paulum  commoratus,  ite- 
rura  miraculaag-greditur,  cum  illam  ibi  reliquisset. 
Demum  si  addamus  causam,  cur  sanctissima  Ma- 
ria  cum  dictis  Fratribus  venerit  adJesum,prout 
exponitur  apud  Marcum  cap.  3  ?  21  nullum  re- 
manere  videbitur  dubium,  quin  Fratres  distin- 
guanturab  Apostolis,  et  eo  tempore  cumsanctis- 
sima  Virgxne  habitarent.  Nam  ita  habet  Evan- 


qui  Cftristum 
sequebantur,- 


Ktcum  midisscnt  stti  (>iur<il>>Iia  Christi), 
it  temMV  nmi  :  dieolmnt  rnim  :  Quoninni  in 
furorem  versus  est  (in  tv.rtu  (h\vcoklioTY\  MrtTH  6 
est  tvtt  exoWBit).  Hocalii  forsan  dicchan/,  ct  certe 
non  dixit  sanrtisshna  Virgo.  Attamen  illa  co?ni- 
tata  est  Fratres  Domini,  ut  faccrc  potcrat,  ne  ilh 
ipsi  contra  Jcsum  exccderent,  si  quid  forte  de 
eo  mati  etiam  ipsi  suspicabantur.  Tillemontius 
ipsc  in  saitclissima  Virgine  art.  «  hunc  locum  de 
S.Maria  et  Fratribus  Domini  exponit  cum  alns 
passim  interpretibus.  At  obtitus  est  hic  excipere 
Jacobum  et  Judam,  quos  facit  Apostolos  :  Aposto- 
lorum  enim  non  erat  domi  manere,  et  exire  ad 
Jesum  a  prxdicatione  avocandum,  aut  certe  ti- 
moris  alicujus  eausa,  cum  ipsi  Jesummelius  nos- 
sent,  sequerentur  et  audirent. 

VZPorro  quoniaminexponendasaora  Scriptura 
Patres  sequor,  audiamus  etiam  Origenem  in  tocum 
num.  10  datumMatth.  13,  ubiquatuor  Fratres  no- 
minantur.  Itletom.Snovissimx  editionis pag.  Ib3 
qux  noverat  de  istis  Fratribus,  ita  exponit:  Jaco- 
busautemisest,  quem  sc  vidisscPaulnsprofitcturin 
EpistolaadGalatas,dioens  :  »  Alium  autem  Aposto- 
n  lorum  vidi  ncminem,  nisi  Jacobum  Eratrcm  Do- 
»  mini».  Tum  refert  ea,  qutvde  Jacobo  scripsit  Jo- 
sephus  Heb)\vus,  et  ad  Jndnm  pergit  hoc  modo  :  Et 
JudasEpistolamscripsit,paucorumquidemvcrsuum, 
pleuam  vero  efficacibus  verbis  pTati;c  caelestis,  qui 
dixit  initio : »  Judas  Jesu  Christi  servus,  fratcr  autem 
»  Jacobi. » De  Joseph autem  et  Simone  nihil  habemus 
compertum.  Ita  inlocum  Matth.vide  quatuor  Do- 
miniFratribuscommentatur  Origenes, qui  Jacobi 
aut  Judae  apostolatum  inter  duodecim  si  novisset, 
minime de  eo  siluisset,  cumptwcipua  ipsorum  de- 
cora  referat,et  de  Joseph  et  Simone  nihil  sibi  com- 
pertum  fateatur.  At  mox  clarhts  etiam  insinuat, 
nullum  illorum  duodecim  Apostolis  fuisse  aggre- 
gatum,dumsequentiaverba  :  Et  sororesejus  nonne 
omnes  apud  nos  sunt?  ^ae^omY .-Videturmihi  tale 
quidpiam  sig-nificare  :  Nostra  sapiunt,  non  ea,  quaa 
sunt  Jesu,  neque  quicquam  inusitatum  et  novum 
habent  eximiae  intellig-entiae,  quemadmodum  habet 
Jesus.HcVcexpositio,  quamad omnesextendit  Ori- 
genes;  dicens  mox,  quod  nihil  cuiquam  cognato- 
rum  simile  haberet  Jesus,  nonpoterat  Origeni  in- 
cidere,  nisi  omnes  Apostolorum  numero  exclusos 
voluisset,cumsaltemApostoliilludaccepissentprw 
ceterishominibus  a  Jesu,  etcum  eo  similehaberent, 
quodpatrarent  miracuta.  Malim  tamen  illud  Mat- 
thasi,  apud  nos  sunt,  et  Marci,  hic  nobiscum  sunt, 
sensu  magis  obviode  habitationeintelligere.  Atex 
habitatione  in  eadem  urbe,  dum  Jesus  Galibvam 
et  Judcvam  cum  Apostolis  peragrabat,  non  minus 
certo  colligitur,  Fratres  illos  non  fuisse  Apostolos. 

13  Hoc  rursum  confirmatur  ex  Evangelio  Joan- 
nis  cap.  7,  ubi  Christus  invitatus  a  Fratribus, 
ut  simuiirent  Hierosolymam,  eo  cum  ipsis  profi- 
ciscinoluit;  posteatamen,  dum  illi  discesserant, 
profectus  est.  Priora  verba  dedi  num.  5.  Deinde 
1  Shcvc  leguntur  :  Vos  ascendite,  inquiebat  Jesus 
Fratribus,  ad  diem  festum  hunc,  eg*o  autem  non 
ascendo  ad  diem  festum  istum  :  quia  meum  tempus 
nondum  impletum  est.  Hseccum  dixisset,  ipse  mansit 
in  Galilsea.  Ut  autem  ascenderunt  Eratres  ejus,  tunc 
et  ipse  ascendit  ad  diem  festum ,  non  manifeste, 
sed  quasi  in  occulto.  Chrysostomus  Hom.  4-9  (al. 
48;  in  Joannem  ad  verba  data  notat  sequentia  r 
Heec  (ut  ascenderunt  Eratres  ejus)  sig-nificant, 
lpsum  noluisse  cum  illis  ascendere.  Quamobrem  ibi 
manet,  neque  sese  manifeste  ostendit,  licet  id  illi 
suaderent.  CyrillusinJoannempag.  401  locumsic 
explicat :  Negat  Dominus  aperte  tandem,  se  cum 

Judaeis 


l> 


ttd  (n  oadetn 

ttrbr  habi- 
tatU  cum 
icmctt$$tma 
I  'irghw  ; 


V, 


ut  rursum 
colligitur  ex 
loco,  ubi  Fra- 
trcs  sitte  Jcsu 
aii  fcsttimac- 
ccdunt. 


DE  FRATIUJJUS  JJOMINl  JACOJJO,  JUDA   KTC 
A  Judreis  festurn  celebrare  velle,  aut  una  proficisci, 


umbraticam  Uetitiam  sirnul  cum  ullis  (Ulis)  perafe 
pturum.  Quod  cnim  ad  paucos  dictum  est,  qui  Fra- 
tres  habebantur,  ad  totum  Israelitarum  g-cnus  si- 
gmificatione  pertinet.  Hsec  ubi  confirmaverat,  do- 
cueratque,  Christum  non  odio  Fratrum,  sed 
festivitatisJuddiCcV,  noluissead  festum proficisci, 
ita  rursum  loquentem  ad  Fratres  inducit  ;  Vos 
ig-itur,  inquit,  qui  umbram  arlhuc  diligitis,  quique 
crassius  et  Judaico  more  de  his  sentitis,  ascendite 
ad  celebritatem  typicam  et  umbratilem  etc.  Deinde 
pag.  104  observat,  Christum  deinde  profectum  esse 
Rierosotymam,  non  ut  fcstum  una  cum  ipsis  (Ju~ 
dceis)  celebraret,  sed  ut  cum  eis  dissertaret ;  et  ita 
recte  tollit  apparentem  conlradiclionem.  Nunc 
vero  edicant  adversarii,anverisimile  sit  ,Christum 
noluisse proficisci  cum  Apostolis  suis,  autpermi- 
sisse,  ut  Apostoli  sui  celebrarent  festicitatem  Ju- 
ddicam,  quam  ipse  celebrare  nollet.  An  ipsietiam 
Apostoli  voluissent,  relicto  Jesu,  adfestum  se  con- 
ferre  ?  Hoc  certe  nequaquam  est  verisimile,  cum 
paido  ante  Joan.  6  jf  68  roganti  Christo,  Nuxnquid 
et  vos  vultis  abire?  omnium  nomine  respondisset 
Petrus  :  Domine,  ad  quem  ibimus  ?  Verba  vitae 
ajterna?  habes. 
AHud  argu-  14  Al  Fratres  iltos  non  fuisse  Apostolos,  rur- 
mcntum  ex  $um  clare  insinuant  verba  Christi ad  iltos  Joan.7 
f  7  :  Non  potest  mundus  odissevos  :  me  autemodit. 
Quis  enim  credat  discipulos  primarios  non  po- 
tuisseodio  esse  illis,  quioderantMagistrum  ?  Certe 
Christus  Joan.  15  f  18  Apostolos  suos  attoquitur 
his  verbis  :  Si  mundus  vos  odit,  scitote  quia  me 
priorem  vobis  odio  habuit.  Si  de  mundo  fuissetis, 
mundus,  quod  suum  erat,  dilig*eret  :  quia  vero  de 
mundo  non  estis,  sed  ego  elegi  vos  de  mundo,propter- 
eaodit  vos  mundus.  Rursum  Joan.  17  y  liorans 
pro  Apostolis,  Patremita  alloquitur  ;Ego  dedi  eis 
sermonem  tuum,  et  mundus  eos  odio  habuit  etc. 
Non  erant  igitur  Apostoli,  quando  eis  dicebat 
Christus :Non  potest  mundus  odisse  vos.  Clariora 
heec  esseputo,  quam  utnecesse  sit  Patrum  verba 
adducere,ticetAugustinus,ChrysostomusetCi/rit- 
lus  opportuna  ad  propositum  nostrum  adjecerint. 
Solum  itaque  ex  Chrysostomo  Hom.  48  observo, 
Christum  dixisse  Fratribus, Tos  ascendite  ad  diem 
Festum...,ut  permitteret  Judaicos  servare  ritus.  Et 
ex  Cyrillopag.  2>^,postnotamipsorum  iilius  tem- 
poris  incrediditatem,  desubsecuta  eorumdem  fide, 
sequentia  :  Fratres  enim,  inquit,  qui  ante  fideni 
spreverant,  et  verbis  modo  allatis  vociferantes  in 
eum  propemodum  iusurrexerant,  congregati  sunt 
"  per  fidem,  et  locuti  sunt  bonadeipso,  caeteris  opitu- 
lantes,  ac  fidei  doctrinam  tuentes.  Non  autem  exi- 
stimo,  eos  solumcredere  ccepissepost  Resurrectio- 
nem  Christi,  ut  Chrysostomum  maleexposuit  Til- 
lemontius,  sedetiam  antePassionemDomini.  Cum 
enimMatth.%ly  56  etMarc.  15  V  40  intermidieres, 
Christi  passionem  de  long*e  aspicientes,  recensea- 
lurMaria  Jacobi  Minoris  et  Josephmater,  qiicvjam 
Christum  secutacumaliis  diciturin  Galiltea,  veri- 
simillimum  est,  matre  ipsorum  Jesum  sequente, 
simititer  secutos  fuisse  fllios,  quos  cum  Apostolis 
etiam  in  ccenacuio  fuisse,  et  cum  ipsis  Spiritum 
sanctum  accepisse  videbimus ;  ut  satis  appareat 
verisimile,  Fratres  illos  deinde  fuisse  inter  Disci- 
pulos  septuagintaduos.  Nam  etectio  horum  disci- 
pulorum  videtur  posterior  omnibus  illis,  qiuc  de 
Fratribus  Domini  adductasunt.  Ittamtamen  quse- 
stionem  hic  examinare  noto,  quia  nihil  certi  repe- 
rio  in  sacra  Seriptura. 
aiiud  ex  Ac-  ^5  Restat  argumentum  aliud  ad  omnes  Domini 
lorum  imt°~     Fratres  ab  Apostolis  duodecim  distinguendos.  In 


i  t 


E 

Ratio  prima 
dutingvmdi 
Jaeobum  AU 
jJari  a  Fra- 
trt  AmW, 


Actibus  Apontolorum  cop.  i  eaumjrrantur  AyrtUAi 
undeeim,  qui  ingressi  sunt  in  eaenaeukm  Mtf 

Chi  '  .ti Ascensionem,utximut orarerit,et SpirUum 
sanctum  acciperent.  Uadecim  auUrm  AfOttoU  di- 
cuntur  ibi  orasse  cum  waMeribuM,  <-\  M^ri^  Matrf: 
Jesu,  et  Fratribuy  ejus,  Jesu  nimirum,  ul  iiqueteai 
Grceco,  ubiillu/la\^  est  tanov,  Hmc  Chrysontrjmv* 
Horn.  :i  in  Aeta  Apoetoterum  ad  iUa  verba,  I 
feribua  e$QB,  ail :  De  iis  loquitur,qui  priub  aen  crede- 
bant  in  eum.  Jam  vero  tubet  inter-rogore  adce-rm- 
rios,  cur  S.  Lucas  dicat  generalim,  undetim  Apo- 
stolosibifuisse  cumFratribusJesu,  siex  iUu  un- 
decim  duoerant  Fratres,  aut  tres,  ut  nonnuUi  cre- 
diderwU,  qui  etiam  Simonem  Apostolis  duoc 
annumerarunt  ?  Tres  illi  ibidem  a  Luca  vocamtor, 
JacobusA]phaei,etSimonZelotes,etJudasJacobi.^i 
Fratres  Domini  fuissent  illi  tres,  aut  ex  illis  dv/j, 
an  non  videtur  istud  insinuaturus  fuisse  Lucas, 
ne  lector  Fratres  Dominiabillisperperam  distin- 
gueret,  ut  distinxit  attentissimus  ad  omnes  sacrse 
Scriptureeapices Chrysostomus?  Certe nequeo ego 
judicare  ita  Lucam  scripsisse,  ut  intra  paucos 
versusbiseasdempersonasponerelmodisdiversis, 
et  Fratrcs  Domini,quieotemporenotissimi  erant, 
generatim  Apostolis  adjungeret,  si  duosaut  tres 
ex  ipsis  in  numero  Apostotorum  recensuisset. 

16  Pergamus  modoadsingulos  Fratres,  acpri- 
mum  quideoi  Jacobum  ab  apostolo  Jacobo  Alphasi 
distinctum,  alio  etiam  argumento  ostendamus. 
DuodecimApostotienumeranturMatth.  10,  Marc. 
3,  et  Luc.  6.  Et  post  lapsum  Judae  proditoris,  re- 
liquiundecimrecensentvr  inActibusApostolorum 
cap.  i.  Ubiqv.e  Jacobus  Alphtei  sine  ulla  nominis 
mutatione  in  dictis  catalogisponilur.  At  extra  ca- 
talogos  Apostolorum  de  Jacobo  Alphsei  numquam 
in  Scripturis  fU  mentio,  certe  cum  Alphaei  cogno- 
mine.  De  Jacobo autem  Fratre  Domini  oiodis  mul- 
tum  diversis  mentio  fit  in  Scripturis.  Apud  Mar- 
cum  cap.  15  i  -40  vocatur  Jacobus  minor,  Grtece 
Jacobus  parvus.  In  Epistola  ad  Galatas  cap.  i  f  19 
dicitur  Jacobus  Frater  Domini,  qualis  fuissedici- 
tur  Maith.  13  1  55,  et  Marc.  6  v  3.  Deoxuoi  in 
Actis  Apostolorum  variis  vicibus  Jacobus  nude 
iwo/iotttur.  Xiroc  prioiuoi  qussrere  mihi  Uceat, 
qua  de  causa  in  omnibus  Catalogis  Apostolorum 
tam  sollicite  semper  ponatur  Alphasi  cognomen, 
nisi  ad  distinctionem  alioruoi ;  et  cur  numquam 
ibi  vocetur  Frater  Domini,  quo  titulo  ab  omnibus 
clarissime  fuisset  distinctus?  Sane,  qui  Catalogos 
istos  texuerunt,  MatUueus,  Marcus  et  Lucas,  Fra- 
tres  Domini  non  ignorabant,  et  duo  priores  om-  F 
nium  nominarecensuerant.  Lucas  cero  de  Jacobo 
Fratrc  Domiui  crebram  facturus  erat  mentione 

ut  faciie  possent  ipsum  eo  titulo  in  catalogis  Apo- 
stolorumareliqu i s  J acobis  distinguere.  Qua  igiiv.r 
de  causa  id  ipsos  non  fecisse  diceoius,  nisi  quia 
Jacobus  Alphaai  et  Jacobus  Frater  Domini  erant  ho- 
oiines  divcrsi,  ut  aliis  argumentis  jam probavi, 
et  veneranda  Patruoi  antiquitas  tradidit  ? 

17  Secundo  Jacobus  Alphan  ideoi  est  ac  tilius  aitemnon 
Alplnei,  quemadtnodum  Jacobus  Zebeda^i,  Simon  ££*frf"rt" 
Joaunis,  et  alio  multa  ejusowdi  noniina.  Consen- 
tientem  habeo  AugusHnum  in  libro  Locutionum 
Genesis  tom  3  Operuoi  part.  i  col.  889,  ubi  hoc 
ipsum  adducit  esoemplum,  ita  scribens :  Sicut  cum 
dicitur  Jacobus  Alphffii,  quamvis  nondioatur  filius, 

nihil  aliud  mtollig-itur  :  et  niulte  suut  tales  locu- 
tiones  Scripturarum,  ubi  filius  tacetur,  et  iutelliiri- 
tur.  De  hac  veritate  non  dubitarit  etiaoi  Chrt/so- 
stomus,  qui  Hom.  3:2  (al  33)  in  Mattluvum,  expli- 
cans  catalogum  Apostolontm,  Judara  Jacobi  a 
proditore  distinguit,  et  ita  loquitur  :  Erat  euim 

alius 


VI 


DISSEBTATIO 


«**>«  alius  Judas  Lebb;rus,  qui  oognominabatur  Tftad- 
J-  S.  daus,  quem  Jocobi  esse  filium  ait  Luoas,  dioens  : 
JudasJacobi.  Qrxce  quidem  solumlegttur  toe&jfcv 
wrfv  e2v«i,  ad  verbum  quem  Jacobi  dioit  esse.  Al 
ridebiturmeritoab  omnibus,  siquts  negaverit  re- 
cteabinterpretemxmi  exponi.  ItaqueJuda*3 acooi 
Chrysostomo  idcmest  ac  filius  Jacobi,  «cuj  A«- 
oK^/no  Jacobus  Alpbaei  es<  filius  Alphffii-  AA?w* 
ntt/to  ex  Fratribus  Domini  dicitur  fuisse  films 
Alphari  ouf  filius  Jacobi,  imo  denullo  alio  Alphxo 
fit  mentio  in  Scripturis,  nisi  dc  paSreMatthffii  apo- 
stoli,  et  de  patre  Jacobi  apostoli,  sive  is  idem  sit 
Alphxustetpaterutriusqueapostoli,qnodhicnon 

inquiro,  sive  duo  fuerint  Alphiei,  ambo  alicujus 

apostoli  patres . 
adqunmad-  18  Verum  huic  argumento  multum  inhaerere 
venariinon-  n0\0jne  inimmensum  crescat disputatio .  Tamva- 
nuuainepse.  Wfl  mim  respondentur  ab  adversariis,  ut  videam 
aliquidsaltcm  ex  omnibus,  quse  dicuntur,  verum 
esse  posse,  eaque  de  causa  argumentum  non  esse 
ineluctabile.  Itaquebreviter  edicam,  quidrespon- 
deant.Respondet  TiUcmoniius  Notai,  certum  non 
esse  Jacobum  dici  Alphsei,  quod  Alphaei  esset  fitius, 
quiacog-nomina  illa  variis  de  causis  imponi  possunt, 
B  inquit.  Laudat  pro  ea  ratione  S.  Hieronymum 
contraEelvidium.At  loco  illo,  quem  assignat,  Hie- 
ronymus  plane  dicit  contrarium,  et  Helvidio  di- 
lemmaproponens,  ita  loquitur:  Apostolumvisesse, 
annon?  Si  apostolus  est,  Alphffii  filius  erit  etc.  Ita- 
que  inepta  est  illa  Tillemontii  responsio,  et  Hiero- 
nymo  cvque  ac  Augustino  et  Chrysostomo  contra- 
ria.  Secundo  respondet,  Jacobum  apostolum  non 
necessario  distinguendum  a  Fratrc  Domini,  etsi 
credatur  filius  Alphsei,  idque  se  ait  ostensurum 
Nota  2.  Hocautem  iocoallegat  Bedam,  dicentem, 
Cleopham,  quem  aliqui  Patres  Jacobi  patrem  di- 
cunt,  posse  eumdem  esse  cum  Alphseo,  additque 
nonnullos  eruditos  credere,  idem  in  iingua  Orien- 
tali  esse  nomen  Alphasi  et  CleophEe.  At  hsec  de  eo- 
dem  nominejam  refutata  sunt  a  Papebroehio no- 
stro  ad  xxvi  Maii  in  Alphseo  num.  6,  nec  admissa 
est,  ut  satis  verisimilis,  responsio  de  gemino  Al- 
phsei  aut  Cleophse  nomine. 
aiiafjxic  sine  \$  Tertio  ait  Tiliemontius,  dici  etiam  posse, 
tdoneo  fun-  Mariam  sororem  beaiissimxVirqinis  Marize  pri- 

damentore-         .  .  J" 

ipondeni.      misnuptits  mantum  haouisse Atphcvum,  ex  eoque 

genuisse  Jacobum,  post  moriem  vero  Alphaei  nu- 

ptias  contraxisse  cum  Cieopha.  Hsec  conjectura 

q  prcvcedentibus  minus  displiceret,  si  necesse  esset 

facere  conjecturas,eo  quod  aliunde  constaret,  duos 

illos  Jacobos,  de  quibus  disputatur,  eumdem  esse 

hominem.  At  aliunde  constat  deopposito.  Quarto 

ait  credi  ab  aiiis,  Mariam  Cieophse  fuisse  filiam 

Cleophse,  primi  mariti  S.  Annse,  uxorem  vero  Al- 

pluvi.  Ai  itcvc  inepta  rursum  est  conjectura,  reje- 

ctaque  apudnosadix  Apritis  inS.Maria  Cleophse, 

et  idterius  ad  xxvx  Jutii  in  S.  Anna.  Hsec  ilie  ibi- 

dem,  rediens  tandcm  ad  Alplueum,  cujus  fiiium 

Jacobum  mavxdi  credere,  quam  Cleophse.  Itaque, 

ne  prolixior  fiam,  generatim  ad  omnes  istas  con- 

jecturas  observo,  nutlum  haberi  in  sacris  Litteris 

fundamentum,nuiium  in  Operibus  sanctorumPa- 

trum,  quo  conjeciurse  ilise  fuiciantur;  nuliamque 

essenecessitatemAlphwumaliquemconsanguineis 

Christiaddendi.  Quam  enim  leviasiniargumenta, 

qusc  ex  sacris  Litteris  adduxit  Tiliemontius  ad 

Jacobum  Alphaei  statuendum  unum  e  Fratribus 

Domini,  mox  exillorum  refutatione  ptanum  fiet. 

wlauZ      2°  De  Juda  Fratre  Domini  minu$  disputatum 

Yuda"upZo-  est  a  sanctis  Patribus,  quia  minus  inctaruit,  licet 

h  ex  Stri-  fueritinter  virosApostoiicos,etsubindenomina- 

tusApostolus.  Hunc  autem  distingui  a  Juda  Thad- 


too  apostolo,  non  solum  evincunt  argumenta^uu  ^ 

busomnesFratrcs  Domini  ah  Apost.nl  ts  dtstiuxi- 
WIIS  se</  nominatim  et.iam  h unc  JM&xm dtstmgut, 
sacraScriptura  satis  innuit,  prmertim  s%  aucto- 
ritatemnegesippiMcinpartepassimadmissam, 

conferamus.  Apostolui  Judas,  quemcwm  bratre 
Domini  eumdem  vull  Tillemontius,  in  catalogis 
Apostolorum  varie  nominatur.  Matth  10  dicitur 
TlK.dda-us,  uti  et  Marc.  3.  At  Luc.  G  et  AcLl  Judas 
Jacobi.  Jam  vero,  tcstibus  Augustino,  Uiryso- 
stomo  et  Hieronymo  laudatis  num.  17,  qui  eam 
regutam  ex  consuetudine  sacrarum  Littcrarum 
statuunt,  Judas  Jacobi  idem  est,  acsi  diceretur 
Judas  filius  Jacobi.  Fuit  igitur  Judas  apostolus 
fiiius  alicujus  Jacobi  atius  ignotL  Atqui  nullus 
hactcnus,  quantum  novi,  dixit  Judam  Fratrem 
Domini  filium  esse  alicujus  Jacobi.  Idque  prorsus 
sine  fundamento  fingeretur.  Evangelia  igitur, 
etiam  nominatim  de  Juda  insinuant,  distinctum 
esse  a  Juda  Apostolo.  De  Simone  nihil  affero,msi 
silentium  Scripturarum;nam  de  ommbusbra- 
tribus  abunde  probatum  est,  non  fuisse  illosex 
numeroduodecim  Apostotorum,  eumqueesse  com- 
munem  Patrum  consensum,  deinde  luculente 
ostendam.  Atprius  videamus,  quid  Tiilcmontius  E 
pro  sua  opinione  ex  sacris  Scripturis  attuient. 


CAPUT  II. 

Excutiuntur  et  refutantur  argumenta, 
qu*  Tillemontius  ex  sacra  Scri- 
ptura  afferre  voluit. 


Tillemontius,  ui  aliquid possct  afferre  ex  sacra  Observamw 
Scriptura  pro  sua  opinione,  adoptavit  argu-  nonnuBa  rfc 
menta  S.  Hieronymi  contra  Helvidium.  Ut  autem  ^'g"^. 
studiosus  lector  intettigat,  ratiocinia  illanon  de-  ronymxa 
bere  majoris  esse  auctoritatis,  quiaea  aliquando 
protxditS.Hieronymus,paucaveniuntobservanda. 
Nam  primo  argumentum,  ex  Apostoli  verbis 
Gat.  10  >'  19  sumptum,  sotvit  deinde  ipse  Uiero- 
nymus,  quando  scripsiti?i  Epistolam  ad  Gaiatas, 
ut  fatetur  Tiilemontius.  Secundo  aliud  ratioci- 
nium  ex  comparatione  Minoris  ad  Majorem,  quod 
similiter  ab  Hieronymo  mutuatur  Titiemontius, 
lusus potiusvidetur Hieronymisimperitum  adver-  p 
sarium  confundcntis,  quamargumentum  serium. 
Respondebat  enim  ad  ilia  Hetvidii  verba  :  Ecce 
Jacobus  et  Joseph  filii  Marias,  iidem,  quos  Judasi 
Fratres  appellaverunt.  Ecce  Maria  Jacobi  Minoris 
et  Josetis  mater  :  Minoris  autem  Jacobi  ad  distin- 
ctionemMajoris,  qui  erat  filius  Zebedaeie^c.  Ita  lo- 
quebatur Helvidius  post  allegataloca  sacree  Scri- 
ptura?,  in  quibus  commemorantur  Fratres  Do- 
mini,  ut  non  minus  imperite  quam  impie  inferret, 
Mariam  iltam,  JacobiMinoris  etJosetis  velJoseph 
matrem,esseipsamMariamDeiGenitricem,cujus 
virginitatem  impugnabat.  Tertio  ex  illa  compara- 
tione  MinoriseZMajoris  advertere  poterat  Hiero- 
nymus,duos  tantum  Jacobos  imperito  Helvidio  in- 
notuisse,  cumquesciret  aliudesse  docere  discipu- 
lum,  aliudadversarium  vincere,  ut  ipse  loquitur  in 
Apoiogia  pro  libris  contra  Jovinianum  num.  13, 
notuit  incidentem  quasstionem  de  duobus  aut  tri- 
bus  Jacobis  penitius  examinare.Namex  duobus 
soium  Jacobis  admissis  luculente  consequeba- 
tur,  ut  neutersit  filius  sanctissimx  Virginis  Ma- 

ruv 


A  risset S.Josephi,cum alterius pater sit Zebedeeus, 
alterius  Alphwus.  Ea  igituropinio  admodum  erat 
opportuna  S.  Hieronymo  ad  cavitlationem  Helvi- 
diipenitusdestruendamfnon  item  alterade  tertio 
Jacobo,  cum  hujus  pater  ex  sacris  Litteris  non  in- 
notescat.  Quapropter  si  S.  Hieronymus  certam 
credebat  sententiam  de  duobus  tantum  Jacobis, 
debebat  eam  fortiter  asserere,  et>  quampoterat, 
firmissime  stabilire.  Hoc  tamen  non  facit,  nec  um- 
quam  clare  asserit,  duossolum  fuisse  Jacobos,aut 
Jacobum  Alphsei  etFratrem  Domini  eumdem  esse; 
sed  sotum  interrogando  et  ratiocinando  aliqua 
profert,  quze  eo  videntur  conducere. 
proscntemia  22  Ipsa  S.  Hieronymi  verba  ex  tibro  contra  Hel- 
Tiiiemontia-  vidium  num,  13  huc  transfero  :  Nulli  dubium  est, 
naargumen-  {nqUft  duos  fuisse  Apostolos  Jacobi  vocabulo  nun- 

tanvmwest,         *  T  L 

cupatos,  Jacobum  Zebedsei  et  Jacobum  Alphsei. 
Istum,  nescio  quem,  Minorem  Jacobum,  quem 
Marise  filium,  nec  tamen  Matris  Domini,  Scri- 
ptura  commemorat,  Apostolum  vis  esse,  an  non? 
Si  Apostolus  est,  Alphaei  filius  erit,  et  credet  in 
Jesum,  et  non  erit  de  illis  Fratribus,  de  quibus 
scriptum  est :  a  Neque  enim  tunc  Fratres  ejus  cre- 
«  debant  in  eum.  >  Si  non  est  Apostolus,  sed  ter- 

B  tiuSj  nescio  quis  Jacobus;  quomodo  est  Frater 
Domini  putandus,  et  quomodo  tertlus  ad  distin- 
ctionem  Majoris  appellabitur  Minor,  quum  Major 
et  Minor  non  inter  tres ,  sed  inter  duos  soleant 
prEeberc  distantiam;  et  Frater  Domini  Apostolus 
sit,  Paulo  dicente  :  «  Deinde  post  trienniura  veni 
«  Jerusalem  videre  Petrum,  et  mansi  apud  illum 
« diebus  quindecim.  Alium  autem  Apostolorum 
•<  vidi  neminem,  nisi  Jacobum  Fratrem  Domi- 
«  ni?  b.  .  .  .  Eestat  conclusio,  ut  Maria  ista,  quse 
Jacobi  Minoris  scribitur  mater,  fuerit  uxor  Al- 
phaei,  et  soror  Mariae  Matris  Domini,  quam  Mariam 
Cleopha?  Joannes  Evangelista  cog-nominat.  Hoc 
idtimum  tamen  inferius  relinquit  ambiguum, 
ita  scribens :  Verum  in  hac  parte  contentiosum 
funem  non  traho.  Alia  fuerit  Maria  Cleophae,  alia 
Maria  Jacobi  et  Josetis,  dummodo  constet,  non 
eamdem  Mariam  Jacobi  et  Josetis  esse,  quam 
Matrem  Domini.  Nihilo  magis  contendisset  Hie- 
ronymus,  opinor,  ad  matrem  Jacobi  Minoris 
uxorem  Atpfuvo  attribuendam,  aut  FratremDo- 
mini  eidem  Alphivo  filium,  modo  admisisset 
Helvidius,  illum  filium  non   fuisse  Josephi  et 

u  Marice. 

23  Nultibi  enim  clare  sententiam  suam  de  duo- 
bus  aut  tribus  Jacobis  edicit ,  videturque  adver- 
sariorum  opinionem  potius  ex  Helvidii  assertis 
inferre,  quam  docere.  Siquis  igitur  considerare 
voluerit  ea,  qux  scripsit  S.  Hieronymus  in  Apo- 
logiapro  libris  adversus  Jovinianum  num.  18,  ubi 
ait  aliud  esseyj{rj7.Gziv.Cjzse\'ihe\'e,  a\iu&doyy.z7i/.'7>:, 
non  existimabit,  sententiam  S.  Hieronymi  satis 
nosciposse  exverbis  modo  altatis.  Nam  in  priori 
ait  vag-am  esse  disputationem ,  et  adversario  re- 
spondentem,  nunchaec,  nunc  illa  proponere  :  argu- 
mentari,  utlibet;  aliudloqui,  aliud  ag"ere;  pauem, 
ut    dicitur,    ostendere,   lapidem   tenere.    Et  post 
multa  ad  hoc  propositum  allata,  muttorumque  ad- 
dacta  exempla,  utitur  hisverbis:  Turbre  parabo- 
las,  discipuli  audiunt  veritatem.  Proponit  Dominus 
Pharisxis  qusestiones,   et  non  edisserit.  Aliud  est 
docere   discipulum,    aliud    adversarium    vincere. 
Itaque  videant   adversarii,  an   S.  Hicronymus 
nonproposuerit  potius  qiuvstiones  Hetvidio,  quam 
atiquid  docuerit  verbis  allegatts,  quts  tam  avide 
arripuerunt.Admeum  veropropositumparum  in- 
terest,  tenueritne  aliquando  adversariorum  sen- 
tentiam  in  juventute  Hieronymus,  an  qtuvstiones 


OK  PKATKIHUS  DOMIXJ  JACOJJO,  JUDi  KTC 


VII 


magis    quv 
stionem  pro 
ponens, 
ijnam    sen- 

lentiam  su 

am   edicens 


Jl 


:..,- 


E 

ab  ipto  Eie- 
rorv/mo  tcJu- 
tum  : 
cntm 


ex  I/etvidii  verbis  itlatas  prryposv^rit,  cwn  con- 

stet,  Sieronymumpostea  noitrarn  varit . 

cuisse  sententiam,  ut  ostendam  '  8;  et  fpseaano. 

scit  Tillemontius. 

21  Quod  autem  spectat  ad  argumenta,  qum  ver- 
bis  nonnihil  mutatis  prqposuit  TUTemontius,  ho- 
rum  infirmitatem  studiosus  lectar,  audito  TVM- 
montio,  statimperspu-iH.  S.  I[ieronvma<*,2n//wii 
propugTiat  contra  IIHvidium,  Pratrem  Domini  esse 
Jacobum  Alphiei,  cum  sit  certum  per  S.  Paulum 
quod  sit  Apostolus.  At  ex  S.  Paulo  soMem  nequit 
certum  fieri,  FratremDom,  ^.im 

Apostolis,  ideoque  locus  ille  S.  Pauli  nihil  probat, 
cum  non  qweratur,  an  fuerit  Apostolus,  sed  an 

fuertteo;duoa^mApo8tolis,idemquemmJaco*o 

Alphaii.  Apostolum  autem  fuisse,  sednon  ex  duo- 
decim,  docet  ipse  Hieronymus  in  Commentario  in 
Epxstotam  ad  Gatatas,  ubi  tocum  S.  Pauliexpo- 
nit.  In  hoc  autem  Commentario  ^y^:,^;  seribit 
ad  Paulam  et  Eustochium  :  in  qv.o  scribendi  ae- 
nere  aperta  frons,  et,  ut  ita  dicam,  ingenuitas  ne- 
cessaria  est,  ut  ipse  ait  loco  supra  allegato  ad 
Pammachium.  Eumdem  ad  Galatas  iocum  expo- 
suerunt  SS.  Augustinus,  Chrysostomus,  aliique 
Patres  complures;  sed  nutlus  eorum ex  Pauli  ver- 
bts  inferre  votuit,  Jacobum  Fratrem  Domini 
unum  fuisse  ex  duodecim  Apostolis. 

25  Hisce  observatis,  audiamus  Tillemontium, 
non  proHieronymo  scribentem,  sedcontra  Hiero- 
nymum:  Posset  ad  hoc  responderi,  inquit,  per  S. 
Hieronymum  ipsum,  qui  (in  Epistolam  ad  Ga- 
tatas,  cap.  i  1  19)  nos  docet,  nomen  Apostoli 
datum  fuisse  omuibus  illis,  qui  Christum  viderant 
viventem,  et  doctrinam  ipsius  pnedicabant  post 
mortem  ejus,  et  qui,  ut  minimum,  erant  quin- 
genti ;  idem  quoque  nomen  postea  datum  fuisse  iis, 
qui  electi  erant  a  duodecim  Apostolis  modo  par- 
ticulari  ad  regendara  Ecclesiam,  nimirum,  quan- 
tum  videtur,  episcopis.  Heec  ittede  mente  S.Hiero- 
nymu  At  non  dixit  S.  Hieronymus,  quingentos, 
ut  minimum,  fuisse,  qui  Christum  viventem  vide- 
rant,  et  eum  postea  prxdicabant  eo  modo,  ut 
Apostoli  vocarentur.  Hoc  Hieronymo  attribuit 
Tillemontius  sine  idoneo  fundamento,  et  deinde 
assumit  ad  observationem  S.  Hieronymi refutan- 
dam.  Nam  ita  pergit ;  Verum  difiiculter  dici  potest, 
illam  observationem  tam  esse  congTuam  loco 
S.  Pauli,  quam  sit  vera.  At  ynihi  congrua  non  mi~ 
nus  videtur  observatio  S.  Hieronymi,  quam  vera,  F 
quia  docet,  qua  de  causa,  esceptis  duodecim,  qui- 
dam  vocentur  Apostoli.   Hos  vero,  ut  um, 

quingentos  fuisse  ex  iis  sotum,  qui  Christum 
viderant,  nec dicit  S.Hieronymus,  necvere  dixis- 
set,  opinor.  Nam  quingentos  cx  iis,  qui  Domino 
convixerant,  in  diversas  orbis  partes  profectos 
fuissead  fidem  prxdicandam,  aut  saltem  n\  una 
aliqua  civitate  prwdicasse  episcopali  auctoritate, 
quemadmodum  Hierosolymis  fecit  S  Jacobus, 
non  ostendet  umquam  utlus  Tiltemontii  vindex. 
Ex  dicti  illius  falsitatecotliget  xquus  tector,quam 
inania  sint,  qux  contra  Hieronymum  raiiocinari 
pergit :  pr&cipua  enim  ratio  impugnandi  obser- 
vationem  S.  Hieronymi  ex  ilto  figmenlo  petitur . 
Verba  audiamus. 

26  Nam  primo,   inquit,  S.  Paulus  ibi   loquitur  fah*  ™«»- 
deapostolatu  S.  Jacobi,  sicut  deapostolatu  S.  rotri.  " 
Respondeo  hoc  falsutn  esse,  si  eumdem  plane 
Apostotatuw  utrique  attributum  velit,  utostendo 
sequenti  exempio.  Siquis  nobitis  viator  di, 
Deinde  post  tres  annos  veni  in  Galliam  videre  Lu- 
dovicum,  et  mansi  apud  eum  diebus  quindecim : 
alium  autem  regum  vidi  neminem,uisi  Stanislaum 

Poloniit 


-■r,    l.\ 


J.  S. 


YIU 

Polonisr  rogem.  Si  alter  direret  :  Profeetus  sum 
,„  (Vrmaninm  vi.lere  Aufrustum  Poloni»  rcp-.n  .- 
alium  autem  reg-um  vidi  ueminem,  nisi  blectorem 


ratiocmw 
juvare 


Bawi».  Primus  non  significaret,  Stamslaum 
qaudere  eadem  auctoritate  regia  in  Polonia,  qua 
naudet  Ludovicus  in  Gallia;  nec  tamen  locutus 
fuisset  improprie.  Alter  ne  insinuaret  quidem, 
Electorem  Bavaruv  regem  esse;  nec  tamen  ullus 
reprehenderet  modum  illum  loquendi,  quia  Ele- 
ctor  ille  habet  aliquid  splendoris  regii.  Seotmdd, 
ait  Tittemontius,  cum  S.  Paulus  mausent  tunc 
quindecim  diebus  Hierosolyinis  cum  S.  Petro,  diffi- 
culter  eontendi  potest,  nullum  ibi  ab  ipso  visum  ex 
quingentis  discipulis,  quividcrant  JesumChristum 
resuscitatum.  At  illa  observatio  non  ferit  S.  Hie- 
ronymum,  qui  solum  observat,  eos  fuisse  vocatos 
Apostolos,  qui  Christum  viderant,  et  eum  postea 
prwdicabant,  quos  fuisse  quingentos  non  dicit. 
Multos  autemeo  temporefuisseHierosolymis,qui 
Christumprtcdicabant,  non  facile  quispiam  osten- 
det.  Qui  enim  Apostolatus  munus  acceperant,  id 
Hierosolymisobirenondebebant,  cum  ibi  Jacobus 
episcopus  relictus,  sive  ad  prsedicandum  esset 
constitutus.  Preeterea  si  S.  Paulus  minus  late 
sumpsisset  significationem  vocis  Apostolus,  quam 
B  innuunt  data  Hieronymi  verba,  id  nihilprodesset 
Tiilemontio,  cum  saltem  in  eadem  Epistoia  se 
Apostolis  annumeret,  ideoque  voce  Apostolorum 
non  solos  duodecim  primos  significet. 
argumen-  07  Tertio,  inquit,  si  iter  illud  Hierosolymita- 
tumquenovo  {d .  ^         d  describlt  S.  Lucas  Act.  9 

i  27  et  28,  de  quo  nullus  dubitat,  certum  est,  a 
Paulo  ibi  visum  esse  Barnabam,  cui  Ecclesia 
hodie  Apostoli  nomen  mag-is  tribuit,  quam  ulli 
alteri,  qui  non  est  ex  duodecim,  post  S.  Paulum, 
et  qui  erat  unus  ex  septuaginta  secundum  plures 
antiquos.  Hae-c  ratio,  inquit,  tam  efficax  videtur 
personiseruditione  etjudicio  proestantibus,  ut  exis- 
timeut,  debere  illam  praevalere  cunctis  rationibus 
cunctisque  auctoritatibus,  quas  Bollandus  coacer- 
vatad  sustinendam  opinionem  Grsecorum  hodierno- 
rum.  Ita  intrepide  Tillemontius  contra  omnes 
sanctos  Patres,  qui  hanc  quxstionem  attigerunt. 
Pro  sanctis  autem  Patribus  sibi  adversantibus 
personas  substituit  eruditione  et  judicio  preestan- 
tes,  de  quibus  nescimus,  an  linguam  Latinam  no- 
verint,  anScripturas  umquam  legerint,  andiale- 
cticam  vel  a  limine  satutarint }  cum  neminem 
illorum  nominet.  Velsic  tamen  sententiam  Hen- 
C  schenii,  quem  perperam  vocat  Bollandum,  ubique 
vocat  recentiorum  Grsecorum  opinionera,  quamvis 
agnoscat,eam  esse  Gregorii  Nysseni,  Chrysostomi, 
Theodoreti,  Epiphanii,  Cyrilli  Hierosoiymitani, 
Eusebii  et  Hieronymi,  contra  nonnidlos  tamen  ex 
posterioribus  excipere  conatus.  Verum  excutia- 
mus  rationem  a  viso  Barnaba petitam,quam  tanti 
fecerunt  viri  illi  eruditi.  Respondeo  itaque,  Bar- 
nabam  tunc  revera  a  Paido  visum  Hierosotymis, 
cumAct.S)  1  27  Barnabas  dicatur  Paulumduxisse 
ad  Apostolos,  nisi  Apostolus  loquatur  de  alio  iti- 
nere  Hierosolymam  instituto,de  quo  dubitatChry- 
sostomus  Hom.  21  in  Acta  Apostolorum.  At  lauda- 
tus  Chrysostomus  observat,  necdum  eo  tempore 
inter  Apostolos  numeratum  fuisse  velPaulumvel 

Bamabani.Hocipswn  probaturex  sacris  Litteris. 
Nam  Act.  9  i  26  dicitur  :  Cum  autem  venisset 
\Saulus  sivePaulus)  in  Jerusalem,  tentabatse  jun- 
gere  discipulis,  et  omnes  timebant  eum,  non  cre- 
dentes,  quod  esset  discipulus.  Barnabas  autem  ap- 
prehensum  illum  duxit  ad  Apostolos  (utique  ad 
Petrum  et  Jacobum  Fratrem  Domini,)  et  narra- 


E 


IBTATIO 
vit  iiiis,  miomodo  Id  via  vidiss.t  DomiBUm  etc.  £*■  » 

28  Itaque  distinqucnda  suni  icmpora,  et  mam- 
tasobseiwtionis  Tillemontiansr  fariic  drprchm 
detur.  Ordinatus  est  Barnabas  una  cum  Pauto 
Aposioluspermanus  impositionemAct.Vi  1  8«<  I, 
quod  Tillemontius  ipse  in  Chronotaxi  suafigit 
toto  septcnnio  post  ea,  de  quibus  agimus.  At  S.  .1  ft- 
cobus  ordinatus  erat  apostolus,  sive  episcopus 
Hierosolymitanus,  ut  rursum  narrat  ipse  Tiiic- 
montius  cum  sanctis  Patribus,  non  multo  post  He- 
surrectionem  Christi.  Itaque  Jacobus  erateotem- 
pore  Apostoius,  non  item  Bamabas;  Jacobus  erat 
inter  eos,  de  quibus  Pautus  dicit .-  Ncquc  veni  Je- 
rosolymam  ad  antecessores  mcos  ApostolosfwVte//- 
cet  statimpost  conversionem,  licet  postea  venerit 
ad  Petrum,et  Jacobum  viderit  ;)nam  apostolatum 
acceperat  multis  annis  antePaidumetBarnabam. 
Quare  totum  iilud  argumentum,  quod  tanti  fecit 
Tillemontius,  miserum  est  sophisma  :  nam  Jaco- 
bus  eo  loco  vocatur  Apostolus,  non  quia  erat  ex 
duodecim;  sed  quia  ordinatus  erai  episcopus  sive 
Apostohis  Hicrosolymitanus ;  sicut  Pauius  et  Bar- 
nabas  ipsi  post  ordinationem  suam  statimAct. 
14teApostoli  nominantur.  Anautem  S.Barnabas 
fuerit  intcr  septuaginta  duos,  ui  pauci  ceieres 
voluerunt,  hic  operose  non  inquiraoi,  cwm  parum 
faciat  ad  propositum  nostrum.  Solum  observo, 
contrarium  esse  probabilius,  cum  Act.  4  i  '61  le- 
gatur  agrum  habuisse  et  vendidisse,  ideoque 
potius  videatur  conversus  inter  primos  post  Re- 
surrectionemDomini,ut  dictum  est  adejus  Acta, 
xi  Jimii  data.  Dicta  responsio  de  Aposioiaiu  S.Ja- 
cobi  mox  magis  illustrabitur.  At  prius  audiamus 
sequentia  Tiiiemontii  ratiocinia. 

29  S.  Hieronymus,  inquit ,  allegat  etiam  co-  Aliud  Tillt" 
gnomen  Winoris  quod  a  S.  Marco  datum  est  -Jacobo  3'',''"^" 
filio  Marise  et  Fratri  Josetis,  et  quod  nobis  dat  ,'„■  ,idicu- 
locum  credendi,  non  nisi  duos  Jacobos  fuisseintcr  fum.- 
diseipulos.  Erai  ea  observatio  alicujus  acuminist 
dum  fluebat  ex  caiamo  S.  Hieronymi,  imperitum 
adversarium  inpropriis  verbis  capientis.  At  hoc 
tempore  nc  trium  quidem  mensium  dialecticc 
digna  est;  preesertim  cum  constet,  Gnece  legi 
MtKpou  parvi,  ideoque  cognomen  Minoris  eamdem 
habere  significationem  in  sacris  Litteris.  Medio 
eevo  inducta  est  consuetudo  Jacobum  Zebedeei  Ja- 
cobum  Majorem  vocandi,  et  Fratrem  Domini  Jaco- 
bum  Minorem.  Tiiiemontius  ipse  Nota  6  in  S.  Ja- 
cobum  Minorem  ait,  probabiiius  a  statura,  quam 
abullaalia  causa,  Minorem  sive  Parvum  dictum  ^ 
esse  Jacobum.  Audiamus  tamen  sequeutia  ipsius 
verba .-  Nam,  inquit,  quod  respondetur  in  textu 
GrEeeo  non  appellari  Minorem  sedParvum ;  facile  est 
advertere,  duo  illa  nomina  (Minor  ct  Parvus)  idem 
in  adjunctis  significare.  Et,  licet  cognomen  illud  ha- 
buisset,  quia  corpore  parvus  erat,  ut  fieri  potest,  il- 
lud  saltem  verisimiliter  habebat,  ut  disting-ueretur 
ab  uno  Jacobo,  non  a  duobus.  Ignoscat  benignus 
tector,  si  risum  continere  nequeam  ad  ejusmodi 
ratiocinia,  qum  vet  pueris  grandiuscidis  risum 

moverent.Adeofrequentiasuntexemplahominum 
qui  cognomento  parvi,  aut  niagni,  aut  sapientes, 
aut  simplices  fuerunt  dicti,  ut  sit  simplicitatis 
planepuerilis  contendere,  aut  Carolum  imperato- 
rem  dictum  fuisse  Mag-num,  aut  Pipinum  regem 
Brevem,  aut  Carolum  alterum Sapientem,  alterum 
Simpheem,  ut  singuli  ab  uno  tantum,  non  aplu- 
nbus,  distinguerentur:  nec  alia  est  ratio  Jaoobi 
Mmons  aut  Parvi,  cum  Jaeobus  Zebedxi  num- 
quam  Major  dictus  legatur  in  sacris  Litieris 
WPost  dataverbasubjungitTillemontius:  Dua- 

bus 


ntia  rjuBilfrn 
mfiocinia, 


DE  FBATKIBU8  DOMINI  JACOBO,  JUD4  BTC.  w 

quas  S.  Hieronymus  eredidit     tumeetmihi  Evan^elium  prseputii,  skut  et  Petro 


*  imo  Hen- 

chenius 


B 


inquibus  in 
rerta  pro 
certis 


bus  his  rationibus 

sufficientes,  addi  potest,  quod,  quantumcumque 
auctoritatis  S.  Jacobo  prseberet  episcopatus  Jlic- 
rosolymitanus,  ipsum  tamen  parem  non  faecret 
Apostolis.  Nihilominus  videmus,  ipsum  a  S.  Paulo 
saltem  aequari  eum  primis  Apostoii.s,  quando  di- 
cit,  Jacobum  ,  Cepham  et  Joannem  visos  eBfle 
columnas  Ecclesiae.  At  clarum  est,  ipsum  etiam 
pra^latum   essc   S.  Judse,   quia  hic  Apostolus  vo- 

catur  Judas   Jacoiu,   sive   fiiateu  Jacobi 

Itaque  quoniam  Deus  dederit  S.  Jacobo  aucto- 
ritatem,  quam  eminentem  inter  Apostolos  dieew 
possumus,  ut  liquet  ubique  ex  Actis  et  ex  S.  Paulo, 
videtur  illa  non  potuisse  aliud  habere  funda- 
mentum,  quam  dignitatcm  Apostolatus,  praser- 
tim  cum  id  magni  sit  momenti  ad  conciliaudum 
Epistolse  ab  ipso  scriptae  auctoritatem  et  fidem, 
quam  divinis  debemus  Scripturis.  Et  sane  Bollan- 
dus  *  vult,  eamdem  ipsi  cum  duodecim  Aposto- 
lis  fuisse  auctoritatem,  elevatumque  fuisse  ad  apo- 
stolicam  dig:nitatem  vocatione  extraordinaria,  sicut 
S.  Paulum  et  S.  Barnabam  :  quod  videtur  etiam 
dicere  Elorentinius.  At  recentes  illi  auctores  rem 
tantam  asserunt  sua  auctoritate  sine  ulla  proba- 
tione.  Nullo  sacrae  Scripturse  loco  extraordinaria 
hsec  vocatio  relata  est,  sicut  narratae  sunt  vocatio- 
nes  S  MatthEei,  S.  Pauli  et  S.  Barnabae.  Nihilo  ma- 
gis  credo,  illam  probari  posse  ullo  sanctorum  Pa- 
trum  textu  claro.  Itaque  deducenda  est  per  sequelas, 
quse  semper  sunt  admodum  periculosa?  in  materia 
religionis,  quando  Ecclesia  non  loquitur.  Hactenus 
Tillemonthis,  qui  tot  nugas  nobis  non  venderet, 
si  posteriora  sua  verba  serio  considerasset,  et 
sequi  voluisset.  Certe  sancti  Patres,  quos  pro 
interpretatione  sacrarum  Litterarum  debebat  se- 
qui,  non  norunt  nova  ipsius  ratiocinia,  et  in  tota 
hac  sua  Dissertatione  ne  ullum  quidem  Patrem 
pro sua  interpretatione  allegat,prseter  locum  Hie- 
ronymi  contra  Helvidium,  ab  ipso  Hieronymo  po- 
stea  in  Commentariis  revocatum.  Quare  merito 
de  Tillemontio  dicere  hic  possum,  quod  de  impe- 
rito  quodam  obtrectatore  dixit  Hieronymus  in 
Epistola  ad  Domnionem,  col.  238  :  Voluit  scilicet 
homo  peritissimus,  ut  veteranus  miles,  uno  rotatu 
gladii  percutere  utrumque  (Henschenium  et  san- 
ctos  Patres)  et  ostendere  populis,  quod,  quidquid 
ipse  vellet,  hocScripturasentiret. 

31  Nunc  singida  Tillemontii  ratiocinia  et  dicta 
examinemus.  Quod  ait,  S.  Hieronymo  suffecisse 
duas  rationes  jam  refutatas,  falsum  est :  nam  illa 
ipsa  verba,  quse  pro  fundamento  sui  ratiocinii 
allegat  Tilleniontius,Helvidio  etiam  objecit  S '.  Hie- 
ronymus.  Quod  autem  spectat  ad  ratiocinia  Til- 
lemontii,  in  omnibus  miscet  incertapro  certis,  aut 
falsa  pro  veris.  Incertum  est  enim  primo,  an  S. 
Jacobus,  qui  cum  Cepha  et  Joanne  memoratur 
Gal.  2v9t&t£  episcopus  Ilierosolymitanus.  Divisi 
sunt  ea  de  re  sancti  Patres.  S.  Hieronymus  favet 
Tillemontio,  quia  credidit,  S.  Jacobum  Zebedsei 
occisum  fuisse,  antequa)n  factasunt,  qxueibinar- 
rantur  a  S  Paulo.  At  S.  Augustinus  in  Exposi- 
tione  Epistolse  ad  Galatas  existimat,  a  Paulo  ibi 
indicari  S.  Jacobum  Zebedwi,  Juec  scribens :  Pe- 
trus  autem  et  Jacobus  et  Joannes  honoratiores  in 
Apostolis  erant,  quia  ipsis  tribus  se  in  monte  (tem- 
pore  scilicet  transfigurationis)  Dominus  ostendit. 
Eamdem  sententiam  insinuat  Ambrosiaster  in  di- 
Ctum  S.  Pauli  loeum  :  neque  ullus  negare  potest, 
tres  illos  Apostolos prae  ceteris  omnibus  a  Christo 
honoratos  fuisse.  Locum  objectum  cum  antece- 
dentibus  et  scquentibus  huc  traduco.  Sed  econtra 
(ait  Paulus  Gal.  2  v.  7)  cum  vidissent,  quod  credi- 
Septembris  Tomus  VI. 


circumcisionis,  (qui  enirn  operatus  est  Petro  in  Apo- 
stolatum  circumcisionis,  operatus  est  et  mibi  inter 
gentes;)et  cum  eoguovissent  gTatiam,  quse  data 
est  mihi,  Jacobus,  et  Cephaa,  et  Joannes,  qm  vide- 
bantur  colurnmi:  esse,  dexteras  mihi  dederunt  et 
Barnaba:  societatis;  ut  nos  in  g-enteij,  ipsi  autem 
in  circumcisionem  :  tantum  ut  pauperuin  rnemo- 
res  essemus,-  quod  etiam  sollicitus  fui  hoc  ipsum 
facere.  Si  quis  modo  locum  hunc  recte  consvle- 
rare  voluerit,  non  inveniet,  cur  Jacobum  Zebe- 
dsei,  fratrem  Joannis,  memoraium  neget :  erat 
enim  Jacobus  Zebedici  inter  tres  prsecipuas  Ec- 
clesise  columnas. 

U  Unica  ratio,  quse  Hieronymum  in  contrar  ***  pr**- 
riam  impulit  opinionem,  ea  fuit,  quod  mortuum  tUme  ^6*™* 
credideritJacobum  Zebedxi,dum  memoratiApo-  **' 
stoli  Paulo  et  Barnabm  dextras  dedcrunt  so- 
cietatis,  ut  ipsi  gentilibus  prsedicarent.  At  varia 
insinuant,  hoc  ante  mortem  S.  Jacobi  Zebedwi 
contigisse.  Etenim  in  A<tis  Apostolorum  cap.  10 
narratur  conversio  Cornelii  conturionis  gentilis; 
ct  mox  cap.  xi  S.  Petrus  indignantibus  de  ejus 
admissione  Judeeis  rationem  reddidit,  probavit- 
que  etiam  gentiles  ad  fidem  admitttendos.  Tum 
subditurv.  ZQ,  fidem  Antiochise  etiam  gentilibm  E 
prsedicatam,  m ultosque conversos .  Pervenitautem 
sermo  ad  aures  Ecclesiae,quse  erat  Jerosolymis  supcr 
istis  :  et  miserunt  Barnabam  usque  Antiochiam. 
Et  v.  25  :  Profectus  est  autem  Barnabas  Tarsum,  ut 
qua?reret  Saulum  :  quem  cum  invenisset,  perduxit 
Antiochiam.  Et  annum  totum  conversati  sunt  ibi  in 
ecclesia,  et  docuerunt  turbam  multam,  ita  ut  co- 
g-nominarentur  primum  Antiochiag  discipuli,  Chri- 
stiani.  In  his  r^utem  diebus  supervenerunt  ab  Jeroso- 
lymis  prophetse  Antiochiam  :  et  surgens  unus  ex 
eis  nomine  Agabus,  sig-nificabat  per  spiritum  famem 
magnam  futuram  in  universo  orbe  terrarum,  quae 
facta  est  sub  Claudio.  Discipuli  autem,  prout  quis 
habebat,  proposuerunt  sing-uli  in  ministerium  mit- 
tere  habitantibus  in  Judsea  fratribus  :  quod  et  fece- 
runt  mittentes  ad  seniores  per  manus  Barnaba?  et 
Sauli.  Tum  cap.  12  sequitur  mors  S.  Jacobi  Zebe- 
dsei,  Hiei^osolymis  per  Herodeut  occisi.  Ex  hisce 
autem  colligo,  dextras  ab  Apostolis  datas  Paulo  et 
Barnabse  ante  mortem  S.  Jacobi  Zebedai.  Xam  id 
facere potuerunt ,  dum  illi  anno  integro  docuerunt 
Antiochiiv,  per  litteras  aut  per  Christianos,  Hie- 
rosolymis  Antiochiam  tendentes.  Et  <  res 

peracta  videtur  illo  tempore  ob  ea  Pauli  verba  :  p 
Tantum  ut  pauperum  memores  essemus.  Xam  hsec 
Apostolorum  commendatio  effevisse  videhtr,  utAn- 
tiocheni  per  Paulum  et  Bamabam  eleeniosynas 
miserint  Iiierosolymam.  Si  qius  tatnen  voluerit, 
dextras  prsesentibus  Paulo  et  Barnabx  datas,  res 
peracta  fuerit  Hierosolymee  non  muUo  ante  mor- 
tem  Jacobi,dui,\  illicum  eleemosynis  eo  venerunt. 
Quapropter  nihil  est ,  us,  S.  Jaco- 

biun  Zebedsei  cum  SS.  Petro  et  Joanne  a  S.  Paulo 
in  dicto  ad  Galatas  loco  nominatum,  prout  illa 
verba:  Qui  videbantur  columnse  cs.^e,  o/jmiuo  insi- 
nuant.Sic  etiam  inveniemus,  qua  decausa  S.Ja- 
cobus  ante  ipsum  Peirum  Apostoiorum  principem 
fuerit  nominatus,  nimirum  guia  Apostolatui  mar- 
tyrium  adjunxerat,  et  inter  triumphantes  in  aefo 
erat,  viventibus  Petro  et  Joanne,  dum  ad  Gala- 
tas  scribebat  S.  Pautus. 

3'6Ex  his  colligat  studiosus  lector,  qualis  sit  tota 
illa  structura  Tillemontiana,  quamque  ruinoso 
nixa  fundamento.  Cum  hoc  enim  stare  ncqueat, 
structura  simul  tota  concidat,  m\  .  Alte- 

mm  ratiocinii  Tillemontiani  fundamentum  ma- 

gis 


J.  S. 


B 


tjuaqiie  ad 
p7'Opositnm 
ip$iu$  suiit 
inutilia  : 


prout  etiam 
faho  et  fri- 
vole  earpit 
Heusehe- 
fimm. 


gis  etiam  est  ruinm  obnoanum  :  nam  pro  re  < 

ponit,  JudamJaeobi  Apostolum,  c(  Judam,  mum  e 
Fratribus  Domini,  sive  fratrem  Jacobi  Hieroso- 
lymitani,  eumdem  esse;  licet  non  ignoraret,  id 
negaH  ab  Henschenio  et  S.  Chrysostomo,  contra 
quos  disserit ;  nec  ullum  allegare  posset  ex  sanctis 
Patribus,  qui  iddixerit,  aut  crediderit  Velunam 
emsacris  Litteris  talem  peto  locutionem,  qua  co- 
gnomine  in genitivo  frater  alicujus  designetur,  ut 
his  voeibus  Judas  Jacobi  fratrem  Jacobi  designa- 
tum  vult  Tillemontius.  Verba  S.Augustini,  dicentis 
in  similibuslocutionibus  filium  inteltigi,  allegavit 
ipse  Tillemontius  Nota  3  inS.  Jacobum  Minorem, 
ubi  locum  Augustini  exprimit  Gallice,  ut  ad  ver- 
bwn  Latinereddo  :  Dicit  (S.  Augustinus)  his  voci- 
bus  Jacobus  Alpluei,  nibil  aliud  intellig-i,  nisi  S.  Ja- 
cobum  fuisse  filium  Alphffii.  Si  autem  vocibus 
Jacobus  Alphaei,  nihil  aliud  intelligatur  nisi  filius 
Alpluci,  ut  generatim  asserit  S.  Augustinus,  ve- 
lim  cognoscere  ex  quocumque  Tillemontii  pa- 
trono,  cur  vocibus  Judas  Jaeobi  aliud  intelligatur, 
quam  filius  Jacobi;  et  cujus  sayicti  Patris  auctori- 
tate  hic  fratrem  Jacobi  intelligere  debeamus.  Vel 
sic  tamen  Tillemontius  illud  variis  vicibus  pro 
certo  obtrudit,  quod  sacrarum  Litterarum  consue- 
tudini,  et  sanctorum  Patrum  auctoritati  contra- 
riumest,ideoqueimprobabile.Itaquefundituscor- 
ruuntomnia,  qucvexejusmodi  assertis,  queenepro- 
bare  quidemtentavit,  ratiocinando  elicere  studuit. 

31  Verumtamen  fingamus  vera  esse,  qu<v  de  in- 
signi auctoritate  S.  Jacobi  Hierosolymitani  dispu- 
tavit  Tillemontius  .-  neque  enim  negare  volo,  ma- 
gnam  fuisse  S.  Jacobi  auctoritatem;  cum.  illa  ex 
Aciis  Apostolorumatiis  locis  innotescat.  Si  S.  Pau- 
luspnvclaregestiset  virtutibus  Apostolicis  tantam 
venerationem  fidelium  promereri  potuit,  ut  non 
modo  midtis  Apostolorum  par  habeatur,  sed  etiam 
pterisque  prveferatur,  etiamsi  non  fuerit  ex  duo- 
decim;  quis  prudens  negaverit,  etiam  S.  Jacobo 
Hierosoiymitano,ab  episcopatu,ab  eximia  sancti- 
tate,  a  laboribus  Apostolicis,  a  cognatione  Christi 
Domini,  tantarn  conciliari  potuisse  auctoritatem, 
quantam  ipsi  attributamlegimus?  Ad  evincendum 
contrarium  inutilia  semper  erunt  qiitvcumque  ra- 
tiocinia.  Tale est  illud,  quod  ait  de  auctorilate  con- 
cilianda  EpistoUe  S.  Jacobi  :  ea  enim  ratio  nequit 
influere  in  majorem  aut  minoreyn  alterutrius  sen- 
teutitv  probabilitatem.  Deinde  Epistola  S.  Jacobi 
non  habebit  plus  auctoritatis ,  si  fuerit  unius  ex 
duodecim  Apostolis,  quam  si  fuerit  Jacobi  Fratris 
Domini,  qui  Spiritum  sanctum  cum  Apostolis 
accepit,  et  Apostolicam  auctoritatem  habuit, 
quemadmodum  Paidus  et  Barnabas.  Certe  Evan- 
gelia  Marci  et  Lua~e,  Actaque  Apostolorum  et 
S.  Pauli  Epistolv  non  carent  debita  auctoritate, 
etiamsi  non  fuerint  conscripta  ab  idlo  ex  duode- 
cim  Apostolis. 

35  Demumquodait  Tillemontius  de  extraordi- 
naria  vocatione  Jacobi  per  Henschenium  asserta, 
minime  est  accuratum.  Nam  Henschenius  to?n.i 
Maii  pag.  755,  quem  locum  assignat,  asserit  ex- 
traordinariam  vocationem  S.  Paidi,  pari  cum  duo- 
decim  Apostolis  ad  regendam  Ecclesiam  potestate 
donati,  additque  de  S.  Jacobo  hsec  verba  .-  Quam 
potestatemetiam  in  Jacobo  lYatre  Domini  ag-nosci- 
mus.  Ai  non  explicat  ibi,  itlamne  potestatem  ac- 
ceperit  Jacobus  ordinaria,  an  extraordinaria  vo- 
catione,  quia  id  nidlibi  in  Scripturis  dicitur.  At 
ipsapotestas  Apostolica  S.  Jacobi  satis  clare  asse- 
riturAct.  5  :  nequeillam  negat  Tillemontius.  Tta- 
que  caute  locutus  est  Henschenius,  eumque  im- 
merito  carpere  studet  Titlemontius.Nam  quodex 


DIS5ERTA3TO 

erta     Scripturis  innotuit,  sotum  affirmavit  Hensche-  D 


Titlvmontius 


niusiquod  Scriptura  indictum  reliquit  de  voca- 
tione  S.  Jacobi,  simititer  tacuit.  Ita  Jacobtim  Al- 
phseii  Thomam,  Judam  Thaddmum  et  Simonem 
dicimusex  duodecim  Apostolisfuiss,;  quia  id  Scri- 
ptura  dicit;  vocationem  tacemus,  quia  Scnptura 
tacet.Novimus  tamen  ex  S.PauloiCorAro,Chri- 
stumSticoboparticulariter  apparuisse  anteAscen- 
sionem  suam  :  namquodait  1.  1,  Primlo  visus  cst 
Jacobo,  passim  exponunt  interpretes  de  Jacobo 
Fratre  Domini.  Chrysostomus  Hom.  38  in  data 
verbasic  commentatur :  Mihi  videtur  dicere  Fratri 
suo.  Ipse  enim  (Christus)  dicitur  ei  manum  impo- 
suisse,  ac  ipsum  ordinasse,  et  primum  episcopum  fe- 
cisse  Jerosolymis.  ldem  fere  dicit  S.  Ilieronymus 
in  Epistotam  ad  Gal.  cap.i  1.  19,  ita  loquens  : 
Sed  prfflCipue  hic  Frater  dicitur,  cui  filios  Matris 
sute  ad  Patrcm  vadens  Dominus  commendaverat. 
5.  Epiphanius  IIvr.lS,pag.  1039,  de  Jacobo  Fra- 
tre  Domini  ait :  Idem  ille  primus  episcopalem  ca- 
thedram  cepit,  cum  ei  ante  caeteros  omnes  suum 
in  terris  thronum  Dominus  tradidisset.  Eamdem 
rursus  opinionem  insinuat  Chrysostomus  Hom.  3 
in  Acta,  ubi  agit  de  electione  Matthnv,  dicitque : 
Vide  autem  Jacobi  modestiam.  llle  namque  Jeroso- 
lymorum  episcopatum  accepit,  et  tamen  hic  nihil 
loquitur.  H<vc  taudati  Patres,  illisque  consentiens 
Tillemontius  in  S.  Jacobo  Minore  art.  K  Atii 
tamen  volunt,  ab  Apostolis  ordinatum  fuisse  Ja- 
cobura  episcopum.  Quam  qusestionem  aliis  liben- 
ter  decidendam  relinquam,  ut  pergamus  ad  ea, 
quee  disserit  ad  Judam  fratrem  Jacobi  duodecim 
Apostolorum  numero  inserendum. 

36  Agit  de  eo   Tiltemontius  Nota  2  in  S.  Ju- 
dam,  ubi  statim  agnoscit,  contrarium  sibi  esse  dc  s-  Jud<1 
Chrysostomum  Hom.  47  in  Joannem,  subditque    ,3serc"f 

^-  ,.  *  .  ..    j  *  contraOin,- 

Ongenem  ut  minus  faventem  At  hunc  quoque  sostomum 
satis  aperte  contrarium  dicere  potuisset  cum  aliis 
Patribus.  Verum  audiamus,  quam  belte  Chryso- 
stomum  refutet.  Quod  spectat  ad  Chrysostomum, 
inquit,  admodura  vtrisiraile  est,  ipsum  non  atten- 
disse  hoc  loco  ad  illud,  quod  ipi;e  a^noscit  in  alio 
loco,  nimirum,  Judam  Thaddseum,  unum  ex  duode- 
cim  Apostolis,  eumdem  esse  cum  Juda  Jacobi,  ut 
discimus  ex  S.  Luca,  qui  illud  a^serit  duobus  lo- 
cis.  Verisimiliter  non  dubitasset,  quin  hic  Judas 
Jacobi  idem  sit  cum  Juda  fratre  Jacobi,  Epistokc 
Canonicoe  scriptove.  Omnes,  ut  credo,  conscntiunt, 
hunc  Jacobum  esse  episcopum  Hierosolymitanum, 
dictum  Fratrem  Domini.  Et  quomodo  post  hajc  du- 
bitari  potest,  quin  Judas,  frater  ipsius,  idem  sit 
cum  Juda,  qui  cum  S.  Jacobo  inter  fratres  Do- 
mini  ponitur?  Connexio  omnium  harum  rerum 
tam  naturalis  est,  ut  Elorentinius  non  timeat  di- 
cere,  indubium  esse,  Judam  Jacobi  unum  fuisse 
ex  duodecim  Apostolis.  Hactenus  Tillemontius, 
quem  non  crederem  tam  stupide  ratiocinari  po- 
tuisse ,  nisi  viderem ,  ipsum  ubique  pro  certo 
obtrudere,  Judam  Jacobi  esse  fratrem  Jacobi. 
Attamen  ejusmodi  ratiocinium  simplicibus  et  im- 
peritis  imponere  potest,  et  iis  maxime,  qui  ne- 
queunt  textus  ab  ipso  in  margine  assignatos,  et 
infideliter  Galtice  retatos,  consulere. 

37  Verum  ridicule  admodum  contra  Chrysosto-  wsum  ex 
mum  ea  omnia  texuntur,  ut  statim  tiquebit  ex  illo  f^oVrinci- 
ipso  Chrysostomi  loco,  qui  allegatur  Hom  32  (at    pio  ipmm 
33;   in  Matthcvum,   ubi   sic  habet  :   Erat  enim  vppi'9nal' 
(prcvter  proditorem)  alius  Judas  Lebbaius,  qui  co- 
gnommabatur  Thaddaeus,  quem  Jacobi  esse  filium 
(Grcvce  oV  Wt&fiou  <^;v  Eivai>  quod  interpres  recte 
exposuit)  zit  Lucas,  Judas  Jacobi.  Sicenimvoca- 

tur  a  Luca  in  Evangelio  cap.  6  et  in  Actis  Apo- 

stotorum 


F 


DB  PRATRIBUS  DOMIXI 

A  slotoram  cap.  i.  Altegataverba  assignat  Tillemon- 
tius,  ideoque  aut  locos  a  se  allegatos  non  intetle- 
wit,  aut  nonpotuit  nonvidere,  Judam  Jacobi,  idem 
esse  Chrysostomo,  ac  Judam  filium  Jacobi.  Noverat 
etiam  Tiltemontius  eamdem  regutam  statui  ab 
Augustino,  cujus  verba  dedi  num.  17,  et  quidem 
generaliter,  nam  assignata  Augustini  verba  ipse 
quoque  assignat  Nota  %  in  S.  Jacobum  Minorem. 
Debuit  simititer  legere  Hieronymum,  de  his  con- 
sentientem  in  tibro  adversus  Helvidium  num.  13, 
ubi  de  Jacobo  Minore  dicit :  Si  Apostolus  est,  Al- 
ph«Bi  filius  erit.  Nam  ecc  eo  Hieronymi  toco  argu- 
menta  sua  desumpsit  Nota  i  in  Jacobum.  Qua  igi- 
tur  fide,  aut  quo  stupore  ait,  non  dubitaturum 
fuisse  Chrysostomum,  si  ad  verba  sua  attendisset, 
quin  Judas  Jacobi,  sive  filius  Jacobi,  esset  idem 
ac  Judas  frater  Jacobi?  An  igitur  Chrysostomus 
credere  debuit,  eumdem  esse  filium  et  fratrem  Ja- 
cobi?  Itaque  Tiltemontius  non  debuit  ut  certum  as- 
sumere,  et  sine  xdla  probatione  asserere  contra 
Chrysostomum,  id  diserte  negantem,  contra  Hie- 
ronymumipsiconsentientem,  et  contra  generalem 
S.Augustird  regutam,  ex  sacris  Scripturis  sedulo 
pertectis  haustam,  Judam  Jacobi,  esse  idem  ac  Ju- 

B  dam  fratrem  Jacobi .  Hoc  erat  probandum,  autpo- 
tius  acquiescendum  erat  eruditissimis  Patribus, 
qui  contrarium  asserunt.  Detecta  autem  fatsitate 
illius  asserti,  sequentiaipsius  ratiocinia  infumos 
abeunt;  cum  in  iisduo  Jacobidiversi,  nimirum  Ja- 
cobus  pater  JudEeapostoii,et  Jacobus  Hierosolymi- 
tanus  episcopus,  pro  uno  obtrudantur,  et  sic  ne- 
ctantur  ambages  nih.il  significantes.  Qvidadditur 
de  Ftorentinio,  verum  est,  ipsum  credidisse,  Ju- 
dam  fratrem  Domini  fuisse apostoium.  At  nosnon 
requirimus  auctoritatem  scriptoris  neoterici,  licet 
in  alio  studiorum  genere  satis  eruditi;  sed  san- 
ctorum  Patrum,  qui  dies  noctesque  impenderunt 
adsacram  Scripturam  recte  intelligendam. 
ttmulta  h-  38  p0S£  moa\0  refutata  ratiocinia,  Tillemontius 
c\    muja         yertit  cantra  Henschenium,  et  nihito  melius, 

lur  contru  *  ■ 

Henscfie-       quam  ratiocinatus  est  contra  Chrysostomum,  ad- 
mwm,  versus  ipsum  sic  declamat :  Sat  novi,  Henscheniuni 

contendcre,  Judam  Jacobi  et  Judam  fratrem  Jacobi 
duas  esse  personas  diversas,  quia  pro  regula  assu- 
mit,  quod  Judas  Jacobi  alirequeexpi-essiones  similes 
insinuant  semper  filium.  Verum  cum  reg-ulam  illam 
ponat  sua  auctoritate  sine  ulla  probatione  ;  alii  cre- 
dent,  sibi  non  minorem  esse  auctoritatem  ad  illam 
C  n^andam,  quam  ipsi  ad  afifirmandam  :  et  existimo, 
non  pauciores  fore  illis  consentientes,  quam  ipsi, 
ex  omnibus,  qui  huc  usque  scripserunt.  Qua  fide 
dixerit  Tillemontius,  regidam  ittam  ab  Hen- 
schenio  propria  auctoritate  positam,  ptane  non 
video.  Nam,  si  credidit  se  vera  dicere;  ubi  viri 
memoria?  Ut  modo  mittam  Chrysostomum  et 
Hieronymum,  altegavit  ipseNota  £  in  S.  Jacobum 
regutam  ab  Augustino  protatam  his  verbis  :  In- 
telligitur  filius  ;  sicut  cum  dicitur  Jaeobus  Alpluei, 
quamvis  nou  dicatur  filius,  nihil  aliud  intelligi- 
tur  etc.  Dedi  retiqua  verba  num.  17.  Si  autem 
nihil  aliud  intellig-itur  in  ejusmodi  tocutionibus, 
quam  fitius,  auctore  Augustino,  id  non  sua,  sed 
Augustini  et  atiorum  auctoritate  Henschenius 
asse7'uit ;  et  Titlemontius  non  debuit  fratrem  in- 
teltigere,  aut  sattem  fateri,  id  se  facere  contra 
auctoritatem  Patrum.  Quod  addit,muttos  consen- 
suros  itlis,  qui  satis  auctoritalis  sibi  arrogabunt 
addictam  regutam  negandam,nonprobavit  hacte- 
nus,  nec  illorum  auctoritas  movebit  viros  in  sacris 
Litteris  eruditos,  qui  norunt,  Scripturas  esse 
exponendas  ex  mente  sanctorum  Patrum. 
Bpiphannim       '69  Addit  fundamento  rursum  nidlo  :  Habubunt 


JACOIJO,  JUDA   J/K.  xi 

saltem  S.  Epiphaniuin  diserte  «ibi  consentientem 
in  causaS.  Judayipsius.  Audi,  lector,  locuni a$H- 
gnatum,  et  mirare  hominem  alia  pro  aliis  obtru- 
dentem.  Dc  quibus  adeo  mihicornmotus  videtur  in 
apostolo  Jnda  Bpirituo  sanctus,  hoc  est  in  Oatholica 
ipsius  Epistola  Jnda.s  \\\o  poiro  est,  qui  Jacobi  at- 
queetiam  Dornini  frater  appellatus  est.  I:,quaper 
Apostoli  vocem  etc.  Nescio,  quid  ex  dllegatu  verbi* 
pro  se  surnere  vetit  Titlemontius ;  adeo  ineptm 
est  ad  propositum  totus  locus.  Si  velit  Fratrem 
Domini  hic  dici  Judam  Jacobi,  ineptissima  est 
objectio,  quia  non  dicitur  Judas  Jacobi,  sedasse- 
ritur  frater  Jacobi  et  Domini.  Quod  ex  verbis 
Latinis  satis  liquet,  id  indubitatum  est  ex  ipsis 
Epiphanii  verbis  Grsecis  i  aBsXfb^  lazd&ov  *au  K.- 
piov/.tyiy .;>',;,  adverbum,  Frater  Jacobi  et  Domini 
dictus.  Sifortasse  insinuarevotuerit,Jada.mFra- 
trem  Domini  Apostolum  vocari  ab  Epiphanio,  ni- 
hit  id  facit  ad  allegatam  reguiam.Prxterea  idar- 
gumentum,  ab  Apostoli  nudo  nomine desumptum, 
non  vatere  in  controversia  nostra,  agnoscit  ipse 
Tiltemontius  Nota  i  in  Jacobum  Minorem,  ubi  ait, 
adducere  seposse  nonnutlos  Patres,  qui  Jacobum 
Fratrem  Domini  nominarunt  Apostolum.  Tum 
addit :  Verum  illa  probatiominus  est  valida,  quan-  v 
doquidem  S.  Epiphanius,  qui  idem  facit  uno  loco, 
ubi  fuse  admodum  loquitur  de  S.  Jacobo,  in  alioloco 
eumdem  satis  cUire  excludit  numero  duodecim  Apo- 
stolorum.  Itaquenihilpro  Tiitemontio  habet  S .Epi- 
phanius,  necidtum  attegavit  regulee  S.  Augustini 
et  Henschenii  repugnantem.  Nihil  tamen  ipsum 
diligentix  omisisse  ad  evertendam  laudatam  re- 
guiam,  cotiigo  ex  Nota  2,  ubi  eumdem  lapidem 
inutili  tabore  rursum  versat.  Cum  enim  nuilum 
in  sacris  Litteris  locum  invenire  posset  sibi  fa- 
ventem,  recurrit  ad  Josephum  Hebrzeum,  qui  in 
Vita  sua  pag.  989  meniionem  facit  de  quodam 
Matthia,  Simonis  Psetli  filio,  isque  ab  eo  dicitur, 
MarOt?;  6  iizAirj  \ty6fj.tvoz,  ad  titteram,  Matthias 
Ephlii  (aut  Ephtise)  dictus.  Verum  hoc  exemptum 
nihilmagisostend.it,  quam  Tillemontium  inutili- 
ter  quxsivisse,ut  generalem  S.Augustiniregutam 
everteret.  Nam  exemplum  ptane  est  dissimite  db 
adjunctam  voce)n'/.Ey6uzjoi<lii:t}i?fquce  ostenditesse 
cogaomen  aiiunde  acceptum.  Non  quaerit  tauda- 
tus  Augustinus,  quid  indicet  cognomen,  quando 
vox  dictus  aut  alia  simitis  additur,  sed  quxrit, 
quid  simitibus  tocutionibus  Jacobus  Alphaei,  Judas  J 
Jacobi,  Levi  Alphaai,  JacobusZebedaei,  Simon  Joan- 
nis  aut  Jome,  significetur,  et  generatim  edicit, 
nihil  aliud  inteltigi,  quam  filium.  Clamet  modo 
TiUemontius,  aut  quisciunque  ipsius  patronus, 
quantum  piacuerit.  Longe  majori  jure  inutiles 
illos  clamores  contemnemus,  quam  ille  auctorita- 
tem  sanctorum  Patrum  in  tota  hac  qutvstione 
contempsit.  Mitto  qiuvdam  Henschenio  perperam 
objecta,  sed  huc  non  spectantia,  ut  ad  tdtimum 
Tiltemontii  argumentum  veniamus. 

40    Ut    redeamus    ad    Chrysostomum ,    inquit,  ^ttd  TUie- 
existimo,   posse    efiamnum    ex  S.  Paulo  probari  n 
apostolatum  S.  Juda?  Fratris  Doiuini.  Aam  ( itor.  9  ^cu/u,,, 
y.  5)  inter  Apostolos,   qui   mulieres  secum  duce- 
baut,  satis  clare  uumerat  Fratres  aliquosDomiui. 
Hoc  referendum  non  est  ad  S.  Jacobum  lliuorem, 
qui    fixam    habebat   habitatiouem   Hiero=olymis. 
Itaque    oportebit  illud   intelliffere    de    S.  Juda : 
neque  cnim  alium  habemus  Apostolum,  qui  Frater 
Domini    fuisse  dicitur.  'IVrtullianus,  Origvnes,  et 
major    pars   aliorum    Patrum,  qui   citarunt    Epi- 
stolam  S.  Judfe,   ut  videbimus  Nota  4,  ipsi  dede- 
runt  titulum  Apostoli.  Ita  Tillemonlius,  p>\v  ino- 
pia  mctiorum  reduccns  argumentum  de  nudo 

Apostoli 


AtCTOAK 
J.S. 


pro  Aposto- 
latu  S.  Judx 
contraOiry- 
sostomum. 


B 


\ll 

Anostoli  nomine,  quodantca  fassus  crat  mmus 

^umAuamaHtemrtoiMdufnsitargumentufn, 

aitod  ex  S.  Pauli  verbis  contra  Chrysostomum  xn- 
torqutt,  patebit  ex  ipsisS.  Pauti  verbis,  qu<v  sub- 
jungo  .-Numquid  non  habemus  potestatem  muhe- 
rem  sororem  circumduoendi,  sicut  ct  owteri  Apo- 
stoli,  et  Fratrea  Domini,  et  Cephas?  Aat  cgo  solus, 
etBarnabas,non  habomuspotestatem  hocopcrandi? 
Pratrea  Domini  numero  plurali  dicat  Apo- 
stotus,  cosquc  scparet,  sattetn  nomine,  ab  Aposto- 
lis,  ineptus  esset,  qui  ex  eo  loco  vellet  inferre  Fra- 
tres  Domini  fuisse  Aposlolos  ex  duodecim. 

41  At  longe  magis  ridiculum  est,  ex  pluribus 
generatimnominatis  Apostolatum  unius  infcrre , 
non  nominati  particulariter ;  prout  hic  facit  Til- 
lemontius.  Quare  audiamus  potius  Chrysosto- 
mum,  contra  quem  tam  ridicule  disserit,Hom.  21 
in  i  Cor.  in  allegata  verba  disscrentem :  Vide  sa- 
pientiam  :  Coryphaeum  ultimum  posuit :  nam,  quod 
iuter  capita  fortius  est,  tunc  ponit.  Neque  enim  ita 
miraudum  erat,  alios  ostendere  id  facientes,  ut 
primum,  et  eum,  cui  traditae  sunt  claves  regui 
cselorum.  Caeterum  non  solum  ponit,  scd  omues, 
acsidiceret :  Sive  inferiores  quasras.sive  superiores, 
omnium  posita  sunt  exempla.  Ktenim  FratresDo- 
mini  a  priore  incredulitate  liberati  inter  clarioves 
erant,  etsi  ad  Apostolos  non  pervenerant,  ideo- 
que  in  medio  illos  posuit,  summis  utrimque  positis. 
Hactenus  Chrysostomus.  Itaque  concludere  licet, 
nihil  ex  sacra  Scriptura  invenisse  Tillemontium 
pro  apostolatu  8.  Juda?  Fratris  Domini,  prseter 
duas  illas  voces  Judas  Jacobi,  quas  voluit  suo 
sensu  exponere  contra  auctoritatem  sanctorum 
Patrum.  Nullum  quoque  adduxit  Patrem  sibi 
consentientem.  Solum  observavit,  ab  atiquibus 
Apostolum  vocari,  quod  argumentum  ipse  fatetur 
minus  validum,  quodque  plane  ineptum  essc, 
postea  ostendam. 

CAPUT  III. 


ita  'i,l,'m  "''7"«' 

fruatra  ca- 
mtnttir  eacci- 
pcrc, 


mI 


(Irciinuin 


Probatur  auctoritate  sanctorum  Pa- 
trum  et  veterum  monumentorum, 


DISSEETATIO 

sotrit  ob,<-ctiom>m,  quam  instar  problemMis  Hel-  D 
ridio  proposuerat.  Nc  quis  tawm  c.rtstimct  du- 
IxamesseS.  Hieronymi  scntcutiatu,  quia  aaw* 
sariorum  opinionem  juvenis  utcu»iquc  dcfvmht, 
lubct  alia  quoquet  qu,v  senc.cscripsit,  huc  trans- 

ferre . 

43  Itaque  S.Hierwiymus  lib.b  Commentario-  ^*WW 
rum  in  Isaiam,  explicans  cap.  17  V.  5  et  6  itc 

loquitur :  Duas  olivas,  ct  tres,  et  quatuor,  et  qul 
que,  quatuordecim  Apostolos  intcrpretantu 
est,  duodecim,  qui  clecti  sunt,  et  tertium 
Jacobum,  qui  appellatur  irater  Domini,  Paulum 
quoque  Apostolum  vas  electionis.  Clarissime  hsec 
Hieronymi  verba  Jacobum  distinguunt  a  duode- 
cimApostolis,  cum  illumfaciant  tertium  decimum. 
Negat  tamen  novissimus  editor  Veronensis,  eam 
esse  Hieronymi  sententiam,  ad  verba  data  anno- 
tans  sequentia :  Eusebii  aententia  est,  quam  ipse 
ex  Origeue  cxpressit,  et  in  quam  tautum  abcst,  ut 
noster  Hieronymus  concesserit  (quod  putavitMont- 
fauconius  in  Notis  ad  liunc  Euscbii  locum)  ut  cam 
sub  aliorum  nomine  huc  referat,  et  jamdiu  ante  in 
libro  contra  Helvidium  reprobaverit,  ILvc  editor, 
dans  ipsa  quoque  Euscbii  verba,  qum  ab  Hiero- 
nymo  data  coniendit.  At  ea  observatio  prorsus 
mihi  videtur  improbabilis,  primo  quia  multis 
quoque  aliis  locis  Hieronymus  insinuat  senten- 
tiam  nostram,  itt  certum  videatur,  hanc  ipsius 
omnino  fuisse  opinionem,  prioremque  mutatan;, 
si  illam  tamen  firmiter  contra  Hetvidium  tenue- 
rit.  Secundo  non  ita  exacte  opinionem  Eusebii 
expressit  Hieronymus,  ut  dici  possit  solum  com- 
mentatoris  officio  functus,  cum  Eusebius  Paulum 
preeponat  Jacobo,  Hieronymus  vero  Paulum  re- 
censeat  post  Jacobum.  Itaque  sicut  eum  saltem 
ordinem  in  Eusebii  verbis  mutavit;  sic  poterat 
pro  Jacobo  Barnabam  substituere:  aut  saltem  in~ 
dicare  debebat,  Jacobum  perperam  exciudi  nu- 
mero  duodecim  Apostolorum,  nisi  ipse  credidis- 
set,  omnino  exciudendum  esse,  ne  lectores  saos  in 
erroreminduceret.Tillemontius  quoque  observat, 
S.  Hieronymum  in  secunda  ejusdem  loci  exposi- 
tione  (qiicV  allegorica  est  tib.  7  cot.  2S0)  interApo- 
stolos  quatuordecim  cum  Paulo  posuisse  Barna- 


E 


c       ex  duodecim  Apostolis 


Sentmttxno- 

Ifr*  patroui 
suntSS.  Au- 
yuslinus, 
Avibrosiuf, 
WLirius, 


A 


bam.  Verum  id  est,  sed  nihitfacit  ad  propositum, 

nullum    Fratrum  Domini  fuisse    quia  ihi  duas  olivas  exPlicat  Pauium  ct  jjarnabam, 

et  congruenter,  quia  iltisimul  ad  munus  aposto- 
licum  ordinati  sunt.  Potest  Barnabas  eeque  ac 
Jacobus  primariis  Apostolis  annumerari .  sed 
sicut  Barnabam  primo  loco  non  recenset  inter 
duodecim,  etsi  de  itlo  tacet;  sic  nec  secundo  loco 
Jacobnm;  sed  nunc  hunc,  tumalterum  ponendo 
insinuat,  ambiguum  esse,  uter  przcferri  debeat. 
UVerum  lubet  plures  attegare  Rieronymilo- 
cos,  utprudens  lector  perspiciat,  Hieronymum  in 
nostra  sententia  constantem  fuisse  in  omnibus 
Operibus  post  iibrum  adversus  Hetvidium  scri- 
ptis.  Hieronijmus  lib.  i  adversus  Jovinianum,  al- 
laturus  testimonium  ex  epistolaJ&c6b\,itainlau- 
dem  ejus prcvfatur :  Transeamus  ad  Jacobum,  qui 
Frater  Domini  dicebatur,  tantaj  sanctitatis,  tanta3- 
que  justitise,  et  perpetuje  virginitatis,  ut  Josephus 
quoque  historicus  Judaeorum,  propter  hujus  necem 
Jerosolymam  subversam  referat.  Hic  primus  epi 
scopus  ex  Judans  Jerosolymae  credentis  ecclesia? 
ad  quem  Paulus  cumTito  Barnabaque  perg-ebat  lo- 
quitur  in  Epistola  sua.  Lubet  modo  interrogare  'ad- 
versamos,  an  satis  serio  credant,  ab  Hieronymo 
qui  Jacobum  celebrat,  ui  Fratrem  Domini  dictum' 
utsanctum,  ut  justum,  ut  virginem,  utprimum 

fwosolymitanumepiscopum,utvisitatumaPau- 
to  cum  Tiioet  Bamaba,  omissum  fuisse  Apostoti 

titutum 


uctoritas  sanctorum  Patrum  in  qiicvstionibus 
Scripturisticis  maximi  ponderis  esse  debet,  ut 
nemo  ignorat,prsc.sertimquando  magno  consensu 
in  idem  conspirant,  ut  fit  in  controversia,  quam 
examinamus.  Hac  decausa,  etiamsi  multos  jam 
adduxerim,  ut  ostenderem,  nos  sacram  Scriptu- 
ram  exponeyv,sicutitiiexposuerunt,plures  etiam 
accumidaboTillemontiancVsententicVadversantes 
et  ostendam,  nullum  ex  omnibus  adductum  esse 
ipsi,  saltem  clare,  faventem.  Verba  S.  Augustini 
dedi  num.  5,  dicentis,  non  credidisse  in  Christum 
Fratres  Domini,  eosque  a  discipidis  Christi  di- 
stinguentis,  quando,  fatente  Tittemontio,  Apostoii 
dudum  erant  electi.  Hoc  autem  Augustini  testi- 
monium  tanto  gravius  est,  quanto  ctarius  ab 
ipso  ex  sacra  Scriptura  colligitur.  Ambrosii 
verba,  uti  et  Hitarii,  recitavi  num.\0,ostendi- 
que  ab  utroque  Fratres  Domini  ab  Apostotis 
fuisse  distinctos.  Ibidem  simititer  dedi  verba 
Hieronymi,  Apostolos  a  cognatione  sive  Fratri- 
bus  Christi  generatim  distinguentis.  Alia  rur- 
sum  Hieronymi  verba  recitavi   nunu  25     ubi 


ROn   solum 
in  Commen- 
tariis   in 
Isatam,    scd 
rtiam 


DE  PEATEEBUS  DOMINI  JACOBO,  TUDA   BTC 


elore  m  Ca- 

talogo    scri- 
ptorwn    ec- 
clesiastico- 
rum. 


B 


C 

inEpistolam 
ad  Galatas, 
et  in  Erun- 

geliwn  Mat- 
tfmi. 


titulum  tamquam  inutitem,  si  hunc  Jacobo  crede- 
bal  debitum  jure  strictissimo,  quod  fuisset  ex 
duodecim  ? 

45  Hoc  argumenium  fortius  urget  in  lihro  de 
Viris  illustribus,  sive  de  Scriptoribus  ecclesiasti- 
cis,  ubi  S.  Tlieronymus  certo  non  debuit  omittere, 
ex  duodecim  Apostolis  fuisse  Jacobum  Fratrem 
Domini,  et  Judara  ipsius  fratrem,  si  revera  existi- 
mabat,  Apostolos  ex  duodecim  fuisse.  Agit  in  illo 
libro  de  omnibus  Ajiostolis,  quorum  scripta  habe- 
mus,  nec  in  ullo  prxtermittit  titulum  Apostotatui 
debitum  .  De  Petro  cap.  i  sic  loquitur  :  Simon  Pe- 
trus,  filius  Joannis,  provinciaeGalileae,  e  vico  Beth- 
saida,  frater  Andreae  apostoli,  et  princeps  Apostolo- 
rum  etc.  De  Matthazo  cap.%:  Matthseus.qui  etLevi, 
ex  publicano  Apostolus  etc.  De  Paulo  cap.  5  : 
Paulus  Apostolus,  qui  ante  Saulus,  extra  numerum 
duodecim  Apostolorum  etc.  De  Barnaba  cap.  6: 
Barnabas  Cyprius,  qui  et  Joseph  Levites,  cum 
Paulo  g-entiurn  Apostolus  ordinatus  etc.  De  Joanne 
demum  cap.  9  :  Joannes  Apostolus,  quem  Jesus 
amavit  plurimum,  filius  Zebedtei,  frater  Jacobi 
Apostoli  etc.  Vides,  opinor,  studiose  lector,  quam 
sollicite  S.  Hieronymus  observaverit,  quidquid 
de  dignitate  Apostolica  singulorum  dici  poterat, 
et  ne  illud  quidem  prsetermisisse,  quod  Petrus  et 
Joannes  fratrem  singuli  habuerint  Apostolum. 
Itaque,  nisi  decipere  nos  voluit,  quod  nefas  est 
suspicari,  nec  Jacobum  nec  Judam,  de  quibus  agi- 
mus,  credidit  Apostolos  stricte  dictos,  cum  nihil 
de  iilorum  apostolatu  commemoret.  De  Jacobo 
enim  cap.  2  ita  orditur :  Jacobus,  qui  appellatur 
Frater  Domini,  cognomento  Justus,  ut  nonnulli 
existimant,  Joseph  ex  alia  uxore,  ut  autem  mihi 
videtur,  Mari&e  sororis  Matris  Domini,  cujus  Joan- 
nes  in  libro  suo  meminit,  filius,  post  passionem 
Domini  statim  ab  Apostolis  Jerosolymorum  episco- 
pus  ordinatus  etc.  Nidla  hic  occurrit  vox,  qum 
insinuet  Apostolum  fuisse,  nec  magis  in  sequen- 
tibus.  Nihilo  magis  cap.  4,  ubi  de  Juda  agit,  al- 
terutrius  apostolatus  insinuatur,  sed  simpliciter 
dicitur :  Ju:las,  frater  Jacobi,  parvam,  quoe  de 
septem  Catholicis  est,  epistolam  reiiquit.  Si  heec 
non  sufliciunt  adperspiciendum,  qualis  fueritde 
illis  S.  Hieronymi  sententia,  nescio,  quid  tandem 
adversariis  nostris  possit  sufficere :  nam  omnia, 
quee  de  Jacobi  apostolatu  visus  erat  inferre  contra 
Helcidium,  hic  siientiopremit,  et  tacite  retractat, 
aut  potius  jam  ante  retractarat,  quando  commen- 
tabatur  in  Epistolam  ad  Galatas. 

46  Objecerat  Hetoidio  locum  Apostoli  ad  Gal.  i 
v.  l'J:  Alium  autem  Apostolorum  vidi  neminem, 
nisiJacobum  Fratrem  Domini :  interrogando  ta- 
men  magis  et  disserendo,  quam  docendo.  At  in 
Commentariis  ad  illum  locum  obseroat,  etiam 
alios  quosdam,  exceptis  duodecim,  vocari  Aposto- 
los,  et  sic  innuit,  exdicto  Apostoli  loco  validum 
non  sumi  argumentum  pro  apostolatuJ  acobi  inter 
duodecim.  In  elogio  autem  Jacobi  eadem  verba 
ru?*sum  allegat,  sed  non  ut  probet  ipsum  ex  duo- 
decim  fuisse  Apostolis,  quod  alias  de  ipso  ceque  di- 
ceret  ac  de  reliquis.  Contra  Helcidium  dicit :  Si 
Apostolus  est,  Alphsei  filius  erit.  At  hic  nec  Alpbaei 
cognomen  ipsi  tribuit,  nec  Alphasum  ejus  patrem 
videri,  insinuat :  quod  tamen  ibi  interrogando  et 
disserendoinferre  tentaverat.  Contra  Helmdium 
tuserat  in  cognomine  Miuoris  et  Majoris,  arripiens 
occasionem  ab  imperito  homine  oblatam.  At  hic 
decognomine  Minoris  ne  meminit  quidem  in  elogio 
StiCobiFratrisDomini,  nec  inJoannedecognomine 
Jacobi  Majoris,  quod  an  usitatum  fuerit  apud  an- 
tiquos,  necdum  inveni.  Quapropter  necesse  est, 


XIII 

ut  dicamus,  omnia  itla,  quae  contro,  Ilelri/Iium  &e 

Apostolatu  Jacobi  MlnoT\adisseruera/  S.IIierony- 

mus,  in  <$uotm&  Operibus  postscriptis  xaltem  lacite 

revocata  fuisse.  Neque  contendent,  Op&nw,  ojlxer- 

sarii,  nihit  Hieronymum  discere  potuisse,  qv/A 

ignorabat,  quando  juvenis  scripsit  contra  Helvi- 

dium,  et  sincero  veritatis  amore  mutare  sentra- 

tiam,  quamanteaaut  veramaut  satis  prohabitem 

crediderat.  In  Commentariis  in  Matthxum,  ali- 

quot  annis  post  librum  jam  laudatum  scriptis, 

rursum   Fratres  Domini  numero  Apostolorum 

excludit  cum  Evangelio.  Nam  lib.  2  in  Matth. 

cap.  12  in  illa  verba  Christi,  manum  in  Discipulos 

extendentis,  quando  Mater  ejus  et  Fratres  foris 

stare  dicebantur :  Ecce  Mater  mea,  et  Fratresmei 

etc.  ita  commentatur :  Isti  sunt  Mater  mea,  qui  me 

quotidie  in  credentium  animis  gcnerant.  Isti  aunt 

Fratres  mei,  qui  faciunt  opera  Patris  mci.  Xon  erg-o 

juxta  Marcionem  et  Manichaeum  Matrem  ncgavit, 

ut  natus  de  phantasmate  crederetur;  sed  Apostolos 

cognatione  praetulit  etc.  Et  post  pauca :  Xos  autem, 

sicut  in  libro,  quem  contra  Helvidium  scripsimus, 

continetur,  Fratres  Domini,  non  filios  Joseph,  s-ed 

consobrinos  Salvatoris,  Mariae  liberos  intelligimus 

materterae  Domini,  qnae  esse  dicitur  mater  Jacobi 

Minoris,  et  Joseph,  et  Judse,  quos  in  alio  Evangelii 

loco  Fratres  Domini  legimus  appellatos.  Quare  his 

omnibus  consentientia  scripsit  Hieronymus  in 

Isaiam,  quando  tertium  decimum  inter  Apostolos 

posuit  Z&QohxiTfi  Fratrem  Domini. 

47  De  sententiaS.  Epiphanii,  gui  >>  >icitiajun- 
ctus  fuit  cum  S.  Hieronymo,  et  ipso  cetate  major 
erat,  nullam  litem  nobis  movet  Titlemontius. 
Quapropter  satis  erit  unum  ipsius  locum  addu- 
cere  ex  Panario,  in  quo  Heer.  79,  pag.  1060,  ita 
loquitur  :  Post  haec  Petrus  et  Andreas  Jacobus, 
et  Joannes,  Philippus  et  Bartholonneus,  Thaddaeus* 
et  Jacobus  Alphsei,  et  Judas  Jacobi,  et  Simon  Ca- 
nanaeus,  et  Matthias,  ad  supplendos  duodecim 
suffectus:  illi,  inquam,  omnes  et  Apostoli  delecti 
sunt,ac  toto  terrarum  orbe  sacram  Evangelii  fun- 
ctionem  administrarunt,  cum  Paulo  et  Barnaba  ac 
caeteris  :  iidemque  mysteriorum  auctores  atque  con- 
ditores  fuerunt,  una  cum  Jacobo  Domini  Fratre, 
primo  Hierosolymorum  episcopo.  HcVc  Jacobum 
Fratrem  Domini  clare  distinguunt  a  duodv 
Apostolis,  cvque  ac  Paulum  et  Barnabam.  Qu3£ 
subdit  Grmce  Epiphanius,  Latine  ad  verbum 
exprimo  -  A  quo  cpiscopo,  et  pra?dictis  Apostolis 
constituta?  suut  suecessioues  episcoporum  et  pre- 
sbyterorum  in  domo  Dei.  Hivc  rursutn  non  hiinus 
ctare  Jacobum  episcopum  numero  Apostolorum 
st/'icte  dictorum  excludunt.  Laudatus patcr  Hxr. 
78 plurima  disseritde  S.Jacobo  Hierosolymitano, 
etnonnulla  etiam  de  Josete  aut  Joseph,  et  de Si- 
mone  ac  Juda,  quos  omnes  credidit  filios  S.  Jo- 
sephi ex priore quadam  uxore,  omnesque  Aposto- 
lorum  numero  excludit,  aut  potius  ne  minirnam 
quidem  de  iliorum  apostolatu  inter  duodecim 
suspicionem  insinuat. 

48  Chrysostom um  jam  frequenter  laudaci,  cla- 
rissimaque  ipsius  verba  protuli  pro  nostra  sen- 
tentia.  Noii  negavit  quidem  Tillemontius,Chry- 
sostomum  nobis  patronum  esse,  nonnulla  tamen 
disputat, quibus  contendit,  eum  non  infuvsisse  fir- 
miter  nostnv sententuv.  Itaqueaitprimo,  Chryso- 
stomu?n  in  Commcntario  |V)  Epislolam  adGahUas 
cap.i  ad  illa  verba:  Alium  Apostolorum  vidi  nemi- 
nem,  nisi  Jacobum  Fratrom  Domini,t>£AV/v<j/r,$.  Ja- 
cobum  a  S.  Paulo  vocari  honoris  causa  Frairem 
Domini,  etiamsiproprie  Fratcr  Domini  non  esset. 
Itaque,  si  credimus  Tillemontio,  poterat  simile 

quid 


I  %. 


E 


V  :.-'rim 

(entiam  do- 
centSS. 

Epiphanm*, 


*  lege  Mat- 
ihxas 


Ouysosto- 

mus    mulas 
locis.    qurm 

..  m  • 


\l\ 


U-CTORL 

J.    S 


B 


fru$tra  fa- 
cere  stuilet 
TitUmontius 


quidobscrvarededignitateXvoMohipsiattributa, 
nisi  Apostolum  crcdidisset.  Kcspoxdco  WOttWW 
esse  cavillationcm :  nam  Paulus  Jacobum  cocabat 
Fratrem  Pomini,  sednon  vocabat  Apostoluui,  nec 
dicebat  Jacobum  Apostolum.  Innuebat  quidem, 
Apostotum  esse,  aut  stricte  aut  latedictum,  sed 
necApostolum  essc  late  dictum  negabatChrysosto- 
mus,  ncc  omnia  ubique  repetere  debebat.  Velsic 


DISSHETATIO 

ILvc  rursum  pcrcuthtnt  Tillemontium ,  uti  ctalia, 
qux  ibidem  habct  num.  2,  ubi  observat  dc  S.  Jo- 
sepho  sponso  Mari<v,  ipsum  ante  omncs  crah- 
disse  in  Christum,  Fratrumque  Dominiprictcri- 
tam  incredulitatem  opponit,  ita  scribcns  :  Pra- 
tribus  vero  dicebat  Christus(«/oaw.  7  v.  7)  »  Nonpo- 
„  testmundusodisse  vos  :me  autem  odit.  »  Hunc 
ipsumlocum  adduxi  num.  It  ad  ostendendumt 


tamen  eo  loco  significaint  sentcntiamsuam,quando 
dixit  sequentia ;  Eteuim  si  tautum  iudicare  vo- 
luisset  eum.  de  quo  loqueretur,  poterat  alia  nota 
declarare,  si  dixisset  Jacobuin  Cleopa?  (Grazce  tov 
rou  lv/ wra ) quod  cog-nomen  posuit  Evangelista. Nam 
dixisset  Jacobum  Alphffii  vocari  potuisse,  ut  vo- 
catur  in  Evangeliis,  si  eumdem  credidisset.  At 
Jacobum  Domini  Fratrem  cum  multis  aliis  filium 
Cleophse  existimavit,  quia  Joan.  19  y.25  soror 
sancHssimae  Virginis  Mariac  vocatur  Maria 
Cleopha?.  Tillemontius  ipse  hunc  locum  adduxit 
Nota  2  in  Jacobum,  ut  ostenderet,  secundum  Chry- 
sostomum  CleophsB filium  esse  Jacobum.  Quaigi- 
tur  vitilitigandi  libidine  ex  illo  ipsoloco,  in  quo 
Fratrem  Domini  a  Jacobo  Alphaei  clare  ipso  co- 
gnomine  distinguit,  contrariwn  ratiocinando 
evincere  nititur  Tillemontius?  Altera  ipsiusobje- 
ctio  scque  frivola  est,  et  petitur  ex  Homilia  26 
Chrysostomi  in  Acta  Apostolorum,  ubinum.  2  ad 
illa  verba  Act.  12  1  2,  Occidit  autem  (Herodes)  Ja- 
cobum  fratrem  Joannis  gladio;  ita  animadvertit 
Chrysostomus  :  Quia  vero  alius  erat  Jacobus,  fra- 
ter  Domini,  ideo  designavit,  dicens:  Fratrem  Joan- 
nis.  Addit  Tillemontius  :  Non  dicit,  tertium  fuisse 
Jacobura.  At  neque  necesse  erat  de  tertio  loqui, 
quia  tertius  ille,  sive  Jacobus  Alphsi,  non  erat 
Hierosolymis.  Agebatur  autem  depersecutione  ab 
Herode  Hierosolymis  excitata,  ubi  erant  duo  illi 
Jacobi,  et  de  utroque  fit  mentio  in  eodem  capite. 
Accurata  igitur  est  observatio  Chrysostomi  de 
altero  Jacobo  in  eadem  Homilia  sajpius  memo- 
rando,  et  frigidissima  animadversio  Tillemontii, 
Patrum  verba  frequenter  sine  adjunctis  conside- 
rantis,  et  sic  non  raro  corrumpentis. 

49  Demum  ad  infirmandam  Chrysostomi  au- 
ctoritatem  ait,  ipsum  parum  examinare  difficul- 
tates  ejusmodi  historicas,  assignans  ha?c  sancti 
Doctoris  verba  ex  Homilia  33  in  Acta  Apostolo- 
torum  :  Sive  hic,  sive  ille  sit,  non  ulterius  inquiren- 
dum.  Verum  nullus  est  sanctorum  Patrum,  qui 
subinde  qiuvstiones  historicas  nonpreetermittit, 
et  nidlus  videtur  magis  sollicite  examinasse  dicta 
omnia  sacra?  Scriptura?  de  S.  Jacobo  et  Fratribus 
Domini.  Audiamus  speciminaaliqua  et  ordiamur 
ab  ipsa  Homilia  laudata.  Initium  est  deS.  Jacobo 
tale  :  llic  episcopus  erat  in  Jerosolymitanaecclesia: 
ideoque  postremu.s  loquitur.  Etmox  de  eodem  .-Vide 
autem  et  hnjus  prudentiara,  qui  ex  novis,  et  ex  ve- 
teribus  Propheticis  sententiamsuamconfirmat.Non 
enim  poterat  aliquod  opus  (praedicatse  in  variis 
provinciis  fidei)  ostendere,  ut  Petrus,  ut  Paulus. 
Et  post  pauca  observat,  a  Jacobo  antiqui  pro- 
pheta?  testimonium  adduci,  quod  autiquus  non 
esset,  sive  exprimis  Apostolis,)  ideoque  minorem 
haberet  auctoritatem.  Hunc  locum,  ut  sibi  con- 
trarium,  allegavit  ipse  Titlemontius.  Rursum 
Hom.  46  inAct.  21  y.  18,  ubi  mentio  fitde  Jacobo, 
ait:  llic  Frater  erat  Domini,  et  episcopus  Jeroso- 
lymorum,vir  mag-nus  et  mirabilis.  RursumHom.  3 
in  Acta  num.  1  in  ittud  Act.  1  i.  14,  Et  Fratribus 
ejus,  Grwce,  et  cum  Vratribus  ejus,  Christi  nimi- 
rum,  qui  cum  Apostolis  ingressi  sunt  in  ccenacu- 
lum;  haec  observat  :  De  iis  loquitur  (Lucas,)  qui 
prius  non  credebant  in  eum,  scilicet  Joan.  7  y  5 


Fratres  Domini  non  fuisse  Apostolos.  Atia  Chry- 
sostomi  verba,  nominatim  Jacobum  ct  Judam  non 
credentibus  annumerantis,  dedinum.  5.  Rursum 
ejusdem  recitavi  verba  num.  38,  ubi  dicit,  Fratres 
Dominimtcv  clariores  fuisse,  etsi  adApostoIosnon 
pervenerant.  Ex  Homitia  5  in  MatUuvumjam  tex- 
tum  adduxiadversariis  nostris  clare  contrarium 
num.  1.  Adjungo  alium,  qui  ibidem  legitur  num. 
3,  ubi  Chrysoslomus  virginitatem  B.  Mariae  de- 
fendit,  et  objectionem  solvit  ex  Fratribus  Domini 
petitam,  ita  scribens  :  Quo  pacto  erg-o,  inquies, 
Jacobus  et  alii  ejus  Fratres  appellantur?  Quem- 
admodura  et  Joseph  vir  Marire  esse  existimaba- 
tur.  Multa  enim  erant  posita  velamina,  ut  hujus- 
modi  partus  occultaretur,  ideoque  Joannes  illos 
sic  (id  est  Fratres)  vocabat  his  verbis  :  »  Neque 
»  enim  Pratres  ejus  credebant  in  eum  ».  Attamcn 
ii,  qui  prius  non  crediderant,  admirandi  et  prse- 
clari  postea  exstiterunt.  Quaudo  erg*o  dog-matum 
causa  Paulus  Jerosolymam  ascendebat,  Jacobum 
statim  adiit,  qui  ita  admirandus  erat,  utillius  urbis 
episcopatum  primus  acciperet.  Mitto  alia,  ne  le- 
ctoritasdium  augeam,  quod  ex  accumulatione  to- 
corumjam  nunc  concipere  potuit. 

50  Eusebium  asgre  etiam  patronum  sententise 
nostree  concedit  Tillemontius,  etiamsi  de  eo  nul- 
lum  debeat  esse  dubium.  In  Historia  ecclesiastica 
lib.  1  cap.  VI  editionis  Valesiana?,  ubi  agit  de  se- 
ptuaginta discipulis,  italoquitur de  Jacobo Fratre 
Domini  :  Inde  Jacobo  illum  apparuisse  testatur. 
Unushic  exseptuag-inta  discipulorum  numero,  ac 
praeterea  ex  Fratribus  Domini  fuisse  perhibetur. 
Paulo  liberius  ha?c Latinesunt  reddita,  et  Valesius 
in  Annotationibus  ad  liunc  locum  observat,  Gras- 
cas  voces  nonnultas  in  variis  codicibus  Mss.  omis- 
sasesse;  sed  integrum  textum  se  dedisse ex  codice 
regio.  Quapropter  ipsa  verba  Greeca  adducam, 
cum  ut  examinemus,  an  verisimile  sit,  voces  Grse- 
cas,  quas  in  variis  codicibus  non  haberi  notat  Va- 
lesius,  non  fuisse  scriptas  ab  Eusebio,  tum  ut  in- 
terpretationem  demus  ad  verbum  :  elq  <5s  y,ai  ol-o$ 
r&>y  Cf-EpQ^ii/wv  to\j  loiz-of,oz  /LtaGyjrwv,  aM.  [j.r,v  y.y.i  adtl- 
<f.wy  rtv.  Exhis  inaliquotcodicibus  omissasdicitse- 
quentes  voces  :^.a5y]r&>v,  dlla  fiiiv  xca,  ut  inilliscodi- 
cibuslegi  debeat :  el?  dk  xal  qItq$  t&v  ©epouevuv  tou 
loiznpoz  d$eX<p&v  %v.  Nunc  utramque  tectionem  ad 
verbum  reddam  Latinam,  ut  inteltigamus,  qux- 
nam  sit  improbanda.  Priorhabet:  Unus  vero  et  hio 
dictorum  Salvatoris  discipulorum,  praeterea  et  Fra- 
trum  erat.  Hic  sensus  optimus  est,  quia  egerat  de 
septuagintadiscripulis,etpaucatantumdeappari- 
tionibus  Domini  interposuerat .  Dicit  autemnon 
exmente  aliorum,  sed  omnino  affirmatEusebius, 
unum  ex  septuaginta  discipulis  fuisse  Jacobum 
FratremDomini.  Accipe, nunclector studiose, et  al- 
terius  lectionis  interpretationem,  et  vide,  quam  ilta 
sit  adulterinaetplaneridicida.  Unus  vcro  et  hic  di- 
ctorum  Salvatoris  Fratrum  erat.  Non  agebat  Euse- 
bius  de  Fratribus  Domini,  nec  ullum  de  illis  ver- 
bumprohderat,quomodoergo  dicerepoterat.  Unus 
veroethic  dictorum  Salvatoris  Fratrumerat?  Mihi 
certe  clarum  apparet,  sic  loqui  non  potuisse  virum 
prudentem,  corruptosqueessecodices,  in  quibusil- 
la  leguntur.  QuodautemRuftnus  ilta  non  habeat,ve- 

rum 


Ermbius  S. 
Javobum  an 
mimerat  |0- 
ptuagintadi 


f.t  duodeclm 
Apostolo- 
rumnumero 
viavc  exclu- 
dit.   De  S. 
Jtida 


B 


H  Simone 
fratribus 
ilu  loquilur, 
ut  dc  eorum 
Apostolalu 
nilnl  sit   su- 
sptcatus. 


c 


Hegesippus 
"■(.-    toqttitur 
deSS.  Ia<o- 
bo, 


DB  FBATB1BU6  DOMIN] 

rum  est,  sed  id  parum  ad  rem  facit,  cum  Rufinus 
multa  alia  omiserit,  truncarit,  addideritque  et 
mutarit.  Attamen  ex  eo  nemo  suspicetur,  Rufi- 
num  credidisse,  Jacobum  Apostolis  annumeran- 
dum.  Sicenim  habet:  Post  etiam  dicit,  eumvisum 
esse  Jacobo,  qui  erat  unus  ex  his,  qui  Fratres  Sal- 
vatoris  appellabantur. 

51  Eusebius  porro  Jacobum  Fratrem  Domini 
duodecim  Apostolorum  numero  clarissime  exclu- 
dit  in  Comentariis  in  Isaiam  prophetam,  editis  a 
Montfaucono,  pag.  422,  ubi  exponit  caput  7  y.  6, 
et  olivis  quatuordecim  comparat  Apostolos,  ita 
scribens  :  Ex  quorum  numero  duodecim  quidem 
primos  Apostolos  esse  dicas,  et  illia  non  virtute 
minorem  Paulum,  qui  et  ipse  vocatus  Apostolus 
est,  et  Jacobum  Fratrem  Domini,  qui  primus  Je- 
rosolymitanae  ecclesiae  episcopus  ab  Salvatore 
constitutus  memoratur.  Cum  ex  his  de  senten- 
tia  Eusebii  certo  constet  (neque  enim  quidquam 
ullibi  scripsit  contrarium  ,  certe  suo  nomine) 
plura  de  Jacobo  non  adduco;  sedpaucade  aliis 
duobus  Domini  Fratribus,  Juda  nimirum  et  Si- 
mone  vet  Simeone.  De  Juda  lib.  3  cap.  19  mentio- 
nem  facit,  ita  scribens :  Cum  vero  idem  Domitia- 
nus  (imperator)  universos,  qui  a  Davide  generis 
sui  originem  ducerent ,  interfici  jussisset,  vetus 
fama  est,  posteros  Judae  ejus,  qui  secundum  car- 
nem  Frater  Christi  fnerat,  a  quibusdam  baereticis 
esse  delatos,  utpote  qui„a  Davidis  stirpe  essent 
oriundi,  et.  ipsius  Christi  propinquitate  fulg-erent. 
Et  haec  quidem  testatur  Heg-esippus.  Tum  plura 
subjicit  ex  Hegesippo  postea  laudando.  Rursum 
lib.  3  cap.  32  sic  loquitur  :  Alios  prasterea  nepotes 
unius  ex  Domini  Fratribus,  cui  nomen  erat  Judse, 
ad  hoc  usque  Traiani  imperium  vitam  produxisse, 
idem  scriptor  (Hegesippus)  refert.  Ha?c  mihi  suf- 
ficere  videntur ,  ut  liqueat  de  mente  Eusebii  : 
neque  enim  de  S.  Juda  lam  frigide  et  sine  ullo 
honoris  titido  locutus  fuisset,  si  unum  credidis- 
set  ex  duodecim  Apostolis. 

52  De  Simone  aut  Simeone  Fratre  Domini , 
quem  ipse  quoque  Tillemontius  non  fuisse  Aposto- 
tumfaleiur,  plura  profert  Eusebius,  quiasecun- 
dusfuit  episcopus  Hierosotymitanus.  Lib.  ocap.xi 
de  etectione  ipsius  hsec  scribit :  Post  rnartyrium 
S.  Jacobi  ait  convenisse  Apostolos,  ut  fama  est, 
aliosque  Discipxdos  Domini  una  cum  propinquis 
Christi  secundum  carnem,  ex  quibus  ptures  etiam 
tum  superfuisse  ait,  de  successore  Jacobi  consu- 
luisse.  Omnes  itaque,  inquit,  uno  consensu  Symeo- 
nem  filium  Cleopae,  illius,  cujus  in  Evangeliis  fit 
mentio,  episcopali  sede  dig'num  judicaverunt.  Cre- 
ditur  autem  Symeon  patruelis  fuisse  Servatoris. 
Nam  Cleopam  fratrem  fuisse  Josephi  testatur  He- 
g*esippus.  Dein  lib.  3  cap.  32  agit  de  martyrio  S. 
Symeonis  episcopi  sub  Trajano.  Ubi  enim  dixisset 
persecuiionem  excitatam ,  subdit  :  In  qua  Symeon 
CleopiB  filius,  quem  secundum  ecclesia?  Hierosoly- 
mitanae  episcopum  constitutum  esse  docuimus , 
martyrio  vitam  finiisse  memoratur.  Hxc  rursum 
satis  deciarant,  Simeonem  non  fuisse  habitum  ab 
Eusebio  pro  uno  ex  Apostolis  duodecim.  Itaque 
nccesse  non  est,  multa  de  Simeone  ratiocinari, 
cum  eruditi  hodie  passim  consentiant,  non  fuisse 
eum  ex  duodecim  Apostotis,  ipseque  in  primis 
Tillemontius  tom.  \  in  S.  Simone  Apostolo  et  tom. 
2  in  S.  Simeone  episcopo  Hierosolymitano  mar- 
tyre,  hac  de  re  consentiens  disputatis  apud  nosde 
S.  Simeone  ad  xvni  Februarii. 

53  Hegesippus  antiquissimus  scriptor,  et  vici- 
nus  temporibus  Apostolorum,  ut  Eusebius  ct  Hie- 
ronymus  consentiunt,  de  Fratribus  Domini  fre- 


JACOfiO,  JCDA   BTC.  XV 

quenter  meminit  apud  Eusebium,  qui  aeriptaeju* 
habuit  et  magni  fecit,  ipsaque  ejus  verba  rariis 
tocis  recitavit.  Laudatus  autem  HetjHuppw.  /!<t 
Jacobo,  Juda  et  Simone  ita  semper  toquitur,  ut 
numquam  Apostolos  nominet,  et  omnino  credidi&te 
videatur,  Apostolos  non  fuisse.  Primo  apud  Euse- 
bium  lib.  2  cap.  23  ex  quinto  Commentariorum 
libro  hxc  ejus  verba  recitantur  :  Ecclesiae  admini- 
strationem  una  cum  Apostolis  suscepit  Jacobu.-*  fra- 
ter  Doraini,  qui  jam  inde  a  Christi  temporibus  ad 
nostram  usque  aetatem  Justus  cognorainatus  est. 
Nam  multi  quidem  eodem  nomine  Jacobi  vocaban- 
tur.  Tum  amplum  subdit  elogium  de  sanctitate 
ipsius,  et  in  eo  martyrium  fuse  enarrat.  In  ilto 
autem  elogio  frequenter  repetit  nomen  Jacobi  et 
cognomen  Justi;  at  numquam  vocat  Apostolum. 
Quis  igitur  credat  ,  ab  Hegesippo  Apostolum 
fuisse  existimatum  Jacobum,  cum  ilte  referat 
prwcipua  ipsius  decora  a  puerxtia  usque  ad  mor- 
tem,  et  de  Apostolatu,  inter  prima  memorando, 
altum  sileat?  At  non  modo  de  Apostolatu  silet; 
sed  satis  aperte  innuit,  Apostolum  non  fuisse, 
quando  dicit  :  Ecelesias  administrationem  una 
cum  Apostolis  suscepit  Jacobus  Frater  Domini. 
Nisi  enim  ab  Apostolis  eum  distinguere  voluisset, 
saltem  dixisset,  cum  reliquis  Apostolis.  Pr&terea 
illud,  Multi  Jacobi  vocabantur,  insinuat,  inter 
viros  Apostolicos  primee  Ecdesiee  piures  fuisse 
Jacobos,  quam  duos  iltos,  quiduodecim  Apostotis 
annumerati  sunt.  Idem  dictum  ostendit ,  quam 
nultonitatur  fundamento persuasio  iila  Tiltemon- 
tii,  qua  contra  usum  Scriptura;  et  Patrum  aucto- 
ritatem,  cognomen  Judae  Apostoli,  qui  Judas  ia- 
cobi  dicitur,  nititur  explicare  de  fratre  et  non  de 
patre,  acsi  non  potuissent  plures  esse  Jacobiapud 
Judcvos,  et  plures  JudcV . 

51  De  Juda  autem  Fratre  Domini  lib.  3  cap.  20 
recitantur  ha?c  verba  Hegesippi  :  His  tempori- 
bus  (sub  Domitiano)  adhuc  supererant  quidam 
ex  cog*natione  Christi ,  nepotes  Judae  illius  ,  qui 
secundum  earnem  Frater  Christi  vocabatur.  Rur- 
sum  lib.  3  cap.  32  apud  Eusebium  Hegesippus 
de  Simeone  ita  scribit  :  Ex  eodem  heereticorum 
numero  quidam  Symeonem  Cleopa?  filium  detule- 
runt ,  quod  ex  stirpe  Davidis  oriundus  et  Chri- 
stianus  esset.  Atque  ita  Symeon,  cum  annos  cea- 
tum  ac  viginti  natus  esset,  martyrium  subiit  etc. 
Paido  inferius  Simeon  dicitur  6  IxBeiov  rcC  Kuotou 
natus  ex  patruo  Domini  et  utoq  EQctfra  filius  Clopae, 
alias  Cleopae  Grsecis,  et  Latinis  Cleopha?.  Docet 
ibidem  Eusebius,  Mariam  Cleophae  fuisse  matrem 
Simeouis.  Verum  Valesius  ibi  male  interpretatur, 
Mariam  rs-J  K/wrri  filiam  Clcopae,  cum  uxorem  di- 
cere  debuisset,  ut  saltem  coliigere  poterat  ex  com- 
muni utriusque  filio  Simeone. 

55  5.  Gregorius  Xyssenus  Orat.  2  in  Resurre- 
ctionem  Domini  ad  propositum  nostrum  sic  io- 
quitur  :  Marcus  autem  (capAb  i.  40J  Jacobi  Parvi 
et  Josae  matrem  eam  vocavit,  quoniam  alter  erat 
Jacobus  Alpbaei  ,  mag-nus  idcirco  ,  quia  duode- 
cim  Apostolis  connumeratus  erat.  ^"am  Parvus 
non  erat  de  numero  eorum.  S.  Cyrillus  Hiero- 
solymitanus  Catech.  Unum.  21,  expiicans  rerba 
S.  Pauti  i  Cor.  15  >\  7  :  Deindo  visus  Jacobo, 
subdit  :  Fratri  quidem  suo,  primo  vero  paroe- 
cia3  hujus  episcopo.  Cum  igitur  talis  episcopus 
principaliter  Christum  Jesum  resuscitatum  vide- 
rit,  tu  qui  discipulus  ejus  es,  ne  fidem  abneges. 
Si  Apostotum  credidisset  Cyritlus,  ipsius  in  epi- 
scopatu  successor,  non  dicei*et  talis  episcopus,  nse 
de  Apostotatu  ejus  taceret.  Simiiiter  tamen  ab  eo 
titulo  abstinuit  Catech.  4  num.  2S  ubi  sic  habet : 

Xam 


J,  I 


E 


Juda  el  Si- 
mone  fratri- 
'ni«,u/  nobis 
clare  fawot. 


S.Gregarhu 

Syssenus 
nosttre$tfmt 
ct  Cyn/iw 
Hterosolij- 
iiotanus. 


IVCTORfc 
J.S. 


quem  fru- 

ttwlcl  Tilk- 
montius. 


B 


No$tri  item 
sunt  S.  Pro- 
clw,  Oritjt- 
nes, 


\\\ 

Nam  de  hujusmodi  eibis,  fawi 
non  mihi  solum  hoc  tempore,  «cd  jnui  Ipsia  Aposto- 
US  e1  Jacobo  hujus  eooleei*  olim  episcopo  studium 
ei  oum  fuit.  flfe  «o«  stffom  Apostoii  Mwfcw  «•*■ 
frfur,  sed  Jaeobus  rffeffl  Ajxwtoto  swpsrarfdt^, 
tamquam  ab  iMs  disUnetus,  et  quidem  ctawus 
Grxce  wA  rafe  dhwewMifi  k«J  fcxotep,  et  Apostohsrt 
Jacobo.  Bis  certe  ponebat  Jacobum,  nisi  distin- 
ctum  credidit. 

56  Cyrillum  nobis  concedere  detrectat  Tillemon- 
tius.  Fatetur,  Cijrillum  prx  ceteris  omnibus 
obstjnetumfuisseprohonoreecclesuesiuvadagno- 

scendum  Apostolatum  S.  Jacobi,  primi  illiuspaslo- 
ris.  Attamen  ad  secundum  locum  ita  respondit  : 
Verum  neseio,  quid  inveniatur  difflcultatis  in  illis 
verbis  :  mihiqne  videtur  iis  naturaliter  uti  debuisse 
etiam  homo,  cui  persuasissimum  erat  de  Apostolatu 
S.  Jacobi.  Ad  priorem  locum  respondet  ;  Si  quis 
ex  eo  loco  colligat,  S.  Jacobum  non  fuisse  ex 
duodecim ,  oportebit  similiter  excludere  S.  Pe- 
trum  ,  quandoquidem  S.  Paulus  dicat  ,  Jesum 
Christum  apparuisse  Cephse ,  deinde  duodecim  : 
quod  S.  Cyrillus  etiam  narrat.  Utraque  responsio 
est  frigidissima.  Non  vidit  Tillemontius,  quid 
lateat  contra  se  diffwidtatis  in  verbis  objectis.  At 
vidit  eam  diffcultatem  novissimus  editor  Operum 
S.  Cyrilli,  Antonius  Augustinus  Touttee,  qui  ad 
Catechesin  14-pag.  216  heec  observat .-  Notandum, 
sive  in  hoc  loco,  in  quo  sancti  Jacobi  auctoritatem 
et  digfnitatem  maxime  extollit  Cyrillus  :  sive  Cat.  4 
num.  2S  sDlam  illi  episcopalem  digmitatem  tribui, 
nusquam  Apostolicam  :  imo  eum  utrobique  ab  Apo- 
stolissecernere  videtur.  Quod  ait  deinde  Tillemon- 
tius  de  S.  Petro  similiter  excludendo,  si  exclu- 
damus  ob  allata  verba  Jacobum,  ineptum  est , 
quia  S.  Cyrillis  de  Cepha  solum  recitat  verba 
S.  Pauli ,  iisque  nihil  addit;  sed  de  S,  Jacobo 
multa  addit ;  nec  Episcopum  vocare  debebat  sine 
mentione  digyiitatis  Apostolicx,  si  volebat,  ut  nos 
crederemus,  Apostotum  fuisse  Jacobum,  quod  no- 
bispro  honore  ecclesuv  siue  in  aliquo  saltem  Opu- 
sculo  suo  debebat  manifestare.  Aliter  ipsum  sine 
ulla  affectatione  loqui  potuisse,jam  ostendi. 

57  S.  Proclus  Constantinopolitanus  antistes,  et 
Chrysostomidiscipulus,  in  tractatu  de  Traditione 
divinze  Missec  pag.  5S0  Operum,  editorum  a  Vin- 
centio  Riccardo,  clare  item  Jacobum  Fratrem  Do- 
mini  excludit  numero  duodecim  Apostolorum, 
ita  scribens  ;  Multi  quidem  et  alii  divinae  Eccle- 
siae  pastores  et  doctores,  qui  sacris  successerunt 
Apostolis,  sacrosanctse  Misste  editionem  scriptis  de- 
mandantes  tradiderunt  Ecclesia?  :  quorum  primi 
iiqueprEeclarissimi  censentur,  beatus  nimirum  Cle- 
mens,  summi  illius  Apostolorum  Principis  di.scipu- 
lus  etsuccessor,  qui,  sacris  Apostolis  ei  dictantibus, 
illam  edidit;  et  divus  Jacobus  qui  Jerosolymita- 
nam  ecclesiam  nactns  est  in  sortem,  ejusque  pri- 
mus  a  primo  magnoque  illo  summo  Pontifice  Chri- 
sto  Deo  nostro  fuit  constitutus  episcopus.  Verba 
Origenis,  de  quatuor  Fratribus  Domini  varia 
coacervantis ,  jam  dedi  num.  12.  Fatetur  Til- 
lemontius  Nota  2  in  S.  Judam,  Origenem  agere 
de  Jacobo  et  Juda  fratribus ,  nec  quidquam 
dicere  de  ipsorum  Apostolatu,  nihil  tamen  etiam 
dicere  contrarium.  At  mihi  satis  aperte  insi- 
nuare  videtur  Origenes,  nec  Jacobum  Fratrem 
Domini  se  confudisse  cum  Jacobo  Alphaii,  nec  Ju- 
dam  aut  Simonem  cum  Apostolo  cognomine.  Qui 
enim  de  Jacobo  observat,  eum  commemorari  a 
S.Pauto  Gal.  i  v.  19;  an  non  multo  magis  anno- 
tasset,  rpsum  in  Evangelio  Mattluvi,  quod  expo- 
nebat,  jam  ante  cap.  10  vocatum  fuisse  Jacobum 


piSNKKTATKi 
idolis  sunt  oblati),     Alplwi,  et  Apostolis  annumeratumr  Qttt  de  \ uda 


scripsit,  ipsius  csse  unam  e.c  h'pistn(is  Canom- 
cis,  an  non  oque  dt.rissel,  in  Catalogis  Apostoto- 
rum  alias  Thaddajum,  alias  Judnm  Jacobi  vocari, 
si  in  ea  fuisset  opinione?  An  Simonem  credidit 
Apostolum,  qui  ait>  nihil  sibi  de  eo  esse  oomper- 
tum?  Ilac  ultima  observatione  utitnr  ipse  Tille- 
montius  Nota  in  Simonem,  idosteudaf,  Simonem 
einon  essevisum  Apostolum.  Poteral  idm  faten 
de  Jacobo  et  Juda,  et  gcneratim  de  ommbus  Fra- 
tribus  Domini,  cum  Origenes  in  iis  adjuyxctis  mx- 
nime  debuisset  ipsorum  Apostolatum  silere,  si 
Apostolos  credidisset. 

58  S.  Cyrilli  Alexandrini  verba  dedi  num.  5,  et 
alia  cvque  clara  num.  14,  ubi  docct,  Fmtrcs  Do- 
mini,  qui  ante  fidem  sprcverant ,  postca  rrcdi- 
disse,  caeteris  (utique  Apostolis)  opitulantes  ac  fi- 
dei  doctrinam  tuentcs.  S.  Cyrillo  contemporaneus 
in  JEgypto  fuit  S.  Isidorus  Pelusiota,  qui  lib.  i 
Epist.  98  mentem  suam  de  his  satis  insinuat,  de 
Apostolatu  Jacobi  silendo.  Epistolam,  cum  per- 
brevis  sit,  totamrecito.  Nolite  multi  magistri  rieri, 
fratres,  scribit  Justus  Jacobus.  Nolite  multi  magi- 
stri  erfici,  monachi,  scribo  eg'0  minimus  l.-idorus, 
etsi  minime  probus  monachus,  at  certe  Jacobi  au- 
ditor.  ^lquum  itaque  fuerit,  vos,  etiamsi  auditoris 
vilitatem  rejiciatis;  at  certe  justam  viri  justi  ac 
sapientis  sententiam  vereri.  Poterat  certe  Isidorus 
Apostoli  titulo  auctoritatem  Jacobi  magis  com- 
mendare,  quam  tituto  Justi  et  sapientis,  5*  Apo- 
stolum  credidisset. 

59  Theodoretus  in  Epistotam  S.  Pauli  ad  Gala- 
tas  cap.  i  v.  19,  explicans  illud  :  Alium  autem 
Apostolorum  vidi  neminern ,  nisi  Jacobuin  Era- 
trem  Domini,  heec  scribit  :  Vocatur  quidem  Era- 
ter  Bomini,  sed  non  erat  natura  :  sed  nec  fuit  Jo- 
sephi  filius  ,  ut  quidam  existimarunt  ,  e\  priori 
matrimonio  natus;  sed  erat  quidem  Cleoplne  filius; 
Domini  autem  consobrinus.  Habuit  enim  matrera 
Matris  Domini  sororem.  Hsec  quidem  satis  clara 
sunt,  cum  Jacobus  Alpbsei  non  sit  Clcoph*,  sed 
Alpha?i  /Uius.  Clarius  tamen  Theodoretus  utrum- 
que  distinguit  in  Psahnum  07  pag.  059,  ubi  pri- 
mum  loquitur  de  S.  Paulo  Apostolo ,  deinde  de 
aliis  pluribus,  quam  duodecim,  scribens  in  ilta 
verba  ;  Principes  Juda  duces  eorum,  principes  Za- 
bulon,  principes  Nephtalim,  ubi  sic  habet  :  Ex  his 
namque  tribubus  ceteri  Apostoli  orig-inem  duxe- 
runt.  Et  illi  quidem,  qni  vocabantur  Fratres  Do- 
mini,  ex  tribu  Judae  plane  g-enus  traxerunt.  Pe- 
trus  autem,  et  Andreas,  et  Jacobus  et  Joannes, 
et  Philippus  ex  vico  Bethsaida  fuerunt  :  ]\latt]ia;us 
et  Jacobus  (nempe  Atpheei)  dicti  sunt  habitasse 
Capharnaum.  Simon  Zelotes  Cananajus  dictus  est. 
Omnia  autem  hsec  loca  Galila?»  sunt.  Zabulon  au- 
tem  et  Nephtalim  ibi  suam  habuerunt  sortem.  etc. 
Hunc  tocum  ut  sibi  contrarium  allegavit  ipse 
Tillemontius  :  et  clarum  estt  duos  pnvter  Fra- 
trem  Domini  inter  Apostolos  numerari  Jacobos, 
eosque  ex  tribu  Zabulon  aut  ex  tribu  Nephtalise- 
cundum  Theodoretum,  Fratres  vero  Domini  ex 
tribuJuda.  Uti  autem  Theodoretus  ait,  Jacobum 
Alphiei  habitasse  Capharnai;  ita  Chrysostomus 
Hom.  -H  in  Mattluvum  (at.  S8J  Jacobum  Alphasi  di- 
cit  fuisse  publicanum,  quod  certe  nemo  dixerit  de 
Jacobo  Fratre  Domini. 

GU  S.  Prosper  in  Chronico  (col.  703  Operum  S 
Prosperi)  de  ordinatione  S.  Jacobi  sic  toquitur  ■ 
Ecclesias  Jerosolymorum  primus    episcopus    ordi- 
natus  est  Jacobus,  qui  habitus  est  Eratcr  Domini 
Deindecol.  704  de  morte  ejusdem  ;  Jacobus  Frater 
Domrai,  quem  omnes  Justum  appellabant,  a  Ju- 

da^is 


S.  OyrilluM 
Alrxandri- 
nu$,  S.  hi- 
dorus  Pclu- 
siota. 


K 


Tticodorclwi. 


S.  Prospcr 
Ambrosia- 
■slcr : 


DE  FRATRIBUS  DOMINI 

A  dffllfl  lapidibus  opprimitur  :  in  cujus  thronum  Si- 
mcon   secundus   assimiitur.    Cur  Apostolum  non 
nominat  Prosper,  si  apostolum  credidit  ?  Certe  in 
aliis  Aposlotis,  de  quibus  agit,  titulum  illum  mi- 
nime  omittit,  sed  sxpe  repetit  de  Petro,  de  Paulo 
et  de  Joanne,  ut  videri  potest  a  col.  703  usque  ad 
708.  Idem  observat  in  S.  Marco,  quem  bis  nomi- 
nat,  sed  non  sine  titulo  Euangelistse.  Cur  ergo  in 
solo  Jacobo  titulum   Apostoli  omittit,  nisi  quia 
Apostotum  non  credidit  ?  Sic  Apostotum  non  facit 
Simeonem,  de  cujus  morte  eol.  708  ita  toquitur : 
Simon  filius  Clcophae,  qui  iD  Jerosolymis  epiaco- 
patum  tenebat,  crucifigitur.  Antiquus  auctor  Lati- 
nus,  qui  Epistotas  S.  Paxdi  exposuit,  et  multis 
secutis  pro  S.  Ambrosio  habitus  est,  nunc  vulgo 
Ambrosiaster  dictus,  in  Epistolam   ad  Galatas 
cap.  i  >f.  19  ad  verba  S.  Pauti  ait :  Jacobum  vidit 
Hierosolymte,  quia  illic  erat  constitutus  ab  Apostolis 
episcopus,  qui  et  ipse  prius  fuerat  incredulus,  sicut 
dicit  Euangelista  :  Quia  nec  Fratres  ejus,  inquit, 
adhuc  credebant  in  eum.  Hunc  quoque  locum  sibi 
contrarium  agnoscit  Titlemontius. 
et  dmum        61  Ex  Martyrologio  Hieronymiano  apud  Flo- 
Martyroio-    rentinium  ad  xxn  Junii  hsec  solum  adduco  :  In 
mftma  ^   Persida  natalis  S.  Jacobi  Alphei  Apostoli.  At  Jaco- 
bus  Frater  Bomini  ad  xv  Martii  annuntiatur 
B  Hierosotymis ,  et  aliis  quoque  diebus  commemo- 
ratur,  ut  satis  expositum  est  ab  Henschenio.  Ad 
Martyrotogium  Hieronymianum,  in  quo  S.  Jaco- 
bus  Alphsei  collocatur  inPerside,  respondet  Tilie- 
montius,  multa  in  ilto  Martyrologio  mt  nda  repe- 
riri.  At  menda  illa  saltem  nequeunt  evincere, 
collectores  iitius  Martyrologii  et  interpolatores 
non  credidisse,  Jacobum  Alphaei  distinctum  esse  a 
Jacobo  Fratre  Domini;  cum  in  omnibus  fere  anti- 
quissimis  apographis  illa  annuntiatio  Jacobi  Al- 
phffii  legatur;  et  unicuique  vel  mediocriter  docto 
constaret,  Jacobum  Fratrem  Domini   Hieroso- 
lymis  esse  passum.  Prcetermitto  Constitutiones 
Ajjostolicas,  aliaque  monumenta  fidei  non  satis 
probatse,  uti  et  scriptores  omnes  medio  seculo  v 
posteriores,  et  sacros  Greecorum  et  atiarum  gen- 
tium  Fastos,  ne  prolixior  fiat  Dissertatio. 


CAPUT   IV. 


Examinantur  ea,  quse  Tillemontius 
c     pro  sua  sententia  adferre  studuit. 

TUicnwhtius   Oz  paupertatem  Tiliemontianam  ostenderimus 

CUmentem     Om hac  controversia,  nolim idccquus  tectorattri- 

Atexandn-    buat  ignorantiec  ipsius,  qui  vetusta  monumenta 

opinime        e^  ®Pera  sanctorum  Patnwn  satis  diligenter  per*- 

scrutatus  est;  sed  causcV,  quam  defendendam  sum- 

psit,extremse  inopise.Primum,  aut  potius  solum, 

in  aciem  educit  Ciementem  Alexandrinum,  non 

ex  Opere  aliquo  ad  nostra  usque  tempora  conser- 

vato,  sed  ex  verbis  aliquot  ab  Eusebio  recitatis. 

Clare  perspicitur,  inquit,  S.  Clementem  Alexandri- 

num  non  ag-novisse  uisi  duos  SS.  Jacobos  Apostolos, 

fratrem  Joannis,  et  episcopum  Hierosolymitanum. 

Verum  mihi  tam  ciarum  id  non  videtur.   Qua- 

propter  omnia,  quse  ex  Ctemente  recitat  Eusebius 

lib.  2  cap.  i,   huc  transfero.   Clcmens  certe  in 

sexto  Institutionum  libro  ita  tradit.  Ait  enim,  post 

Salvatoris   ascensum  Petruni,   Jacobum  et  Joan- 

nem,  quamvis  Domiuus  ipsos  caeteris  prtetulisset, 

Septembris  Tomus  VI. 


i  • 


aUegat  in 
Opere  fahu- 
lis  nvjuina- 
to, 


JACOUO,  JUDA  I/K.  XVII 

non  idcirco  de  primo  honoris  gTadu  inter  w 
tendisse,  sed  Jacobum  cogTiomine  Joftom  I 
solymoruin   episcopum  elegi -..-.<-.    11;/ <    certe 

pm-in.nt  •(!>>■, ;>   Tiibnou, 

Aojiuimus  sequentia  :  Idezn,  inquty  Eu$ebmefm 

septimo  ejusdcm  Operis  libro  haec  de  illo  etiam 
dicit  :  ftJacobo,  inquit,  Justo,  et  Joamri  et 

«  Dominus  post  resurrectionem  ec£ent£s  donum 
*  impcrtiit  :  quod  illi  ceteris  Apostolis,  hi  vero 
«  Beptuaginta  Discipulis,  quorum  unus  fuit  Barna- 
«bas,  tradiderunt.  Ceterum  duo  fuere  Jacobi; 
"  alter,  cog-nomento  Justus,  oni  ex  templi  fasti- 
«  g-io  praecipitatus ,  et  a  fullone  fu^te  percussus 
«  interiit;  alter,  quicapitetruncatusest.  >  Porro  Ja- 
cobi  illius  Justi  meminit  etiam  Paulus,  ita  scribens : 
"  Alinm  autem  ex  Apostolis  vidi  neminem,  praeter 
«  Jacobum  Fratrem  Domini.  i  Hactenus  Clernens 
apud  Eusebium. 

63  Jam  vero,  lector,  considera,  quatem  contra 
agmen  sanctorumPatrum  militemproducat  Tille- 
montius.  Quis patienter  audiat  fabutas  iltas,  quas 
narrat  de  dono  sapientia;  Jacobo,  Joanni  et  Pelro 
per  Christum  impertito,per  tres  illos  ceteris  Apo- 
stolis,  per  Apostoios  septuaginta  discipulis;  cum 
constet,  omnes  Apostolos  et  multos  saltem  ex  se- 
ptuagintadiscipulis,donumsapientice  maximeac-  £ 
cepissepermissionemSpiritussanctiindiePente- 
costes?  Si  ejusmodi  nugas  in  dictis  Institutionum 
vel  Hypotyposeon  Ubris  narravit  Clemens,  non  im- 
merito  illos  graviter accusat  Photius,fabutisqueet 
btasphemiis  mtdtis  inquinatos  dicit;  imo  nec  m- 
merito  dubitat,  utrum  ipse  Clemens  ea  scripserit, 
an  quis  alius,  ejus  personam  indutus,  cum  in  atiis 
Operibus  eumdem  rectius  scripsisse  observet.  Ve- 
rum  parum  interest  ad propositum  nostrum,  Cie- 
mentisne  sint  allegata  verba,  an  alterius  :  neque 
enim  umquam  ex  illis  probabitur,  Jacobumi^m- 
trem  Domini ab auctore confusu m  esse cum  J acobo 
Alphaei.  Observat  ille  quidem,  duos  fuisse  Jacobos, 
sed  non  negat  fuisse  etiam  tres,  neque  affirmat, 
duos  itlos.  quos  memorat,  ambos  fuisse  ex  duo- 
decim  Apostotis.  Non  tam  accuratus  in  loquendo 
fuit  auctor  itlius  Operis,  multa  perturbate  mi- 
scenssecundumPhotium,utexduobusassertisJa- 
cobisinferre  debeamus,  tertium  ab  eo  ignoratum. 

64  Sic  Gregorius  Nt/ssenus,  cujus  verba  num.  52  **q»otamen. 
dedi,  occasione  unius  Jacobi  Parvi,  sire  Fratris  " 
Domini,  ait,  Quoniam  alter  erat  Jacobus  Alphsei. 
An  dicemus,  ipsi  ignotum  fuisse  S.  Jacobum  Ze- 
bedici,  quia  ibidem  de  iito  non  meminit?  Xon  fa- 
ciet  hoc  idlus  Tillemontii defensor.  Rursum  Chry- 
sostomus,  num.  45  laudatus,  occasione  occisi  Ja- 
cobi  Zebedcei  advertil,  etiam  aiium  esse  Jacobum 
Fratrem  Domini  dictum.  Nitebaturexilla  obser- 
vatione  inferre  Tillemontius,  tertium  Jacobum 
tunc quasi  ignotum  fuisse  Chrysostomo.  Atjam  ibi 
ostendi,  quam  inanis  sit  eaconsecutiOy  quia  deduo- 
bustantum  meminissedebuit,quod sotumduoHie- 
rosolymis  tunc  versarentur,  vet  quod  duo  in  eodem 
Actorum  capite  commemorarentur.  Simili  de 
causa  de  duobus  meminisse  potuit  Clemenseoloco, 
vel  quia  duo  martyrio  coronati  sunt  Hierosoiymis, 
velquia  duo  magis  innotuerunt  ex  Acdbus  Apo- 
stolorum,  vel  alia  quapiam  decausa  nobis  ignota; 
vel  etiam  sine  causa  atia.  quam  quod  >>cccsse  non 
credidit  omnes  simut  co<>  we  :  neque  enim 
aliam  invenio  causam,  cur  Nyssenus  Jacobiun 
Fratrem  Domini  diserte  distinxerii  a  Jacobo  Al- 
phsei,  et  indictum  retiquerit  Jacobum  ZeWikei. 
Quidquid  sit,  sive  justam  ita  loquemli  causam 
habuerit  Ciemens,  quod  cx  aculso  textu  cogno- 

8       S( 


jolut  earn- 

ctudi. 


Wlll 


iir.Tot» 
J.S. 


Quod  S.  Ja 
cobus   ali- 
tjvando  no~ 
minatur 
Apostolus, 


B 


ei  commune 
rtt  mm  ttlUt 
mtiltis;  H 
nihil  favit 
pro  opinione 
Tittemomii. 


scere  nequimus,  sive  ila  locutus  sit  sine  causa  ex 
neqligentia  altqua  accurateloquendi;  certumest, 
non  possc  e.r  rcrbis  tpsius  recte  concludt,  Jacobum 
AlphaM  ab  ipso  confusum  esse cum  Fratre  Domtnu 

65  Uni  CtcmentiAlexandrino,  quemperperam 
allegatum,  aut  certe  dubia  solum  ratione  W  par- 
tem  nobis  contrariam  pertractum  jam  vidimus, 
nonpotuit  adjungere  Titlemontius  idlum  ex  san- 
ctis  Patribus  ut  sibi  faventem,  ticet  omnt  modo 
conatus  sit  inopiam  sententise  sxuv  occidtare,  et 
modo  verbis  supplere  defectum  auctoritatis,  modo 
nomina  saltem  allegare  voluerit.  Possent,  inquit, 
allegari  plures  Patres  ,  qui  S.  Jacobo  Jlierosoly- 
niitano  tribuunt  Apo<=toli  titulum  sine  expliea- 
tione,  aut  rcstrictione,  ut  S.  Ajgustinus,  qui  illani 
dat  auctori  Epistolse  Canonicie ,  quam  S.  Jacobi 
Hierosolymitani  esse  nullus  dubitat ,  ut  monachi 
Constantinopolitani  in  libello  supplici,  scripto  anno 
cdxxx,  ubi  ipsum  quidem  nominantante  S.  Joan- 
nem,  ut  Vita  authentica  S.  Euthymii  cap.  xvi.  Ve- 
rum  hffic  probatio  minus  est  valida,  cum  S.  Epipha- 
nius,  qui  idem  facit  in  uno  loco,  ubi  fuse  admodum 
loquitur  de  S.  Jacobo,  ipsum  alio  loco  satis  clare 
numeroduodecimApostolorum  excludat.  Laudosal- 
tem  candorem  Tillemontii,  quod  fateatur,  nomina 
se  afferre  rebus  destituta.  Poterat  addere  S.  Hie- 
ronymum  num.  40  laudatum,  ubi  inter  Apostolos 
quatuordecim  primarios  statim  post  dnodecim 
ipsumponit  tertium  decimum  ante  S.  Paulum,  si- 
cut  quartum  decimum  ponit  Eusebius.  Poterat  et 
alios  allegare  Patres,  quiab  illo  titulo  pluribus, 
quamduodecim  tribuendo,  non  magis  abhorrent, 
quam  S.  Paulus,  qui  se  ipse  frequentissime  Apo- 
stolum  vocat,  quamvis  non  sit  ex  duodecim priori- 
bus  tempore.  At  non  se  solum,  sed  et  plures  alios 
S.  Paulus  vocat  Apostolos,  ut  ostendere  juvabit, 
quianonnulli  scriptores,  qui  statum  controversise 
hujus  parum  videntur  intelligere,  ubi  S.  Jacobum 
Fratrem  Domini  inveniunt  Apostolum  nomina- 
tum,  continuo  credunt  id  suffcere  ad  eumdem 
duodecim  Apostolis  annumerandum . 

66  Epistola  utraquead  Thessalonicenses  scripta 
est  nomine  SS.  Pauli,  Silvani,  et  Timothei,  ha- 
betque  hoc  initium  :  Paulus,  et  Silvanus,  et  Ti- 
motheus,  ecclesise  Thessalonicensium  etc.  In  prima 
autem  cap.  £  i.  7  heec  teguntur  :  Cum  possemus 
vobis  oneri  esse,  ut  Christi  Apostoli  :  sed  facti 
sumus  parvuli  in  medio  vestrum,  tamquam  si  nu- 
trix  foveat  filios  suos.  Nomen  Apostoli  hic  datur 
non  soli  Paulo,  sed  etiam  Silvano  et  Timotheo. 
Rursum  S.  Paidus  Philip.  2  y.  25  ait :  Necessa- 
rium  autem  existimavi,  Epaphroditum  fratrem,  et 
commilitonem  meum,  vestrum  autem  Apostolum, 
et  ministrum  necessitatis  mese,  mittere  ad  vos.  Epa- 
phroditum  hie  a  S.  Pauto  vocari  Apostolum^aw 
observavit  S.  Hieronymus  in  Epistolam  ad  Gala- 
tas  cap.  i  >f.  19,  ubi  et  rationem  hanc  altegat : 
Paulatim  vero,  tempore  procedente,  et  alii  ab  his, 
quos  Dominus  eleg-erat,  ordinati  sunt  Apostoli :  et 
eumdem  allegat  locum.  Barnabas  quoque  Act.  14 
et  aiibi,  wque  ac  Paulus,  vocatur  Apostolus.  Ita- 
que  minime  mirari  debemus,  si  nomen  Apostoli 
etiam  sancli  Patres  subinde  latius  extenderunt, 
quam  ad  duodecim  primos;  si  Fratres  Domini, 
quos  S-  Paulus  i  Cor.  9  y.  5  Apostolis  latius  sum- 
ptis  annumerat,  uti  et  se  et  Bamabam,  a  sanctis 
Patribus  glorioso  Apostoionim  nomine  quando- 
que  fuerinthonorati.  Certe  S.  Cyrillus  Alexandri- 
nus  in  Joannem  cap.  7  V.  5,  ubi  Fratrum  Do- 
mini,  tunc  non  credentium,  quando  credebant 
Apostoh,  facit  mentionem,  statim  addit,  eospost- 
modum  crcdidisse,  eoque  pietatis  ac  virtutis  eve- 


DISSEUTATIO 

ctos  utet  Apostoli  voentisint,  ct  pietatis  laude  nu- 
ritice  inelaruerint.  Sic  S.  Marcus  et  S.  Lucas  Apo- 
stoli  vocantur  ab  auctore  antiquo  et  docto  Syno- 
psis  sacrx  Scriptur.v ,   qy& 


l> 


S.  Athanasio  fuit 
attributa,  tom.  2  Operum  S.  Athanasii  pag.  202. 
Non  qiuvritur  ergo,  utrum  SS.  Jacobus  et  Judas 
aliquando  fuerint  appetlati  Apostoli  a  nonnutlis 
Patribus  aut  scriptoribus  antiqms,  quod  faeile 
fatebimur;  sed  an  in  iis  adjunctis  fuerint  dtctt 
Apostoli,  ut  Patres  videantur  credidisse ,  ittos 
fuisse  ex  duodecim  Apostolorum  numero.  Quare 
Tillemontiuspoterat  iltud  argumentum  non  modo 
minus  validum,  sedptane  nullum  dicere,  cum  ne 
statum  quidem  controversiw  attingat. 

67  Pergit  iile  midtipticare  nomina,  de  S.  Hie- 
ronymo  hxc  subjiciens  ;  S.  llieronymus  dcdita 
opera  sustinuerat  in  Tractatu  contra  llelvidmin, 
Jacobum  Alphaei  esse  Fratrem  Domini.  Verumta- 
men  videtur  contrarium  tenere  in  Commentario 
in  Epistolam  ad  Galatas.  Quin  imo  deinde  in  prima 
expositionc  capitis  17  Isaiae,  diserte  Fratrcm  Do- 
mini  cum  S.  Paulo  locat  extra  numerum  duode- 
cim.  Verum  in  secunda  mutavit  hunc  locum  ,  et 
pro  S.  Jacobo  posuitS.  Barnabam.  Attendat,  obse- 
cro,  studiosus  lector.  Sustinuerat  S.  Hieronymus, 
inquit.  Vidit  igitur  Tiilemontius  ,  S.  Hierony- 
mum  mutasse  sententiam  :  neque  ea  de  re  ultum 
potest  esse  dubium  attento  lectori.  Nam  S.  Hiero- 
nymus  non  scripsit  deinde  contrarium  ex  negti- 
gentiaaliqua :  nec  immemorerat  eorum,  quse  con- 
tra  Helvidium  allegaverat :  nam  in  ipso  ingressu 
expositionis  illius  loci,  Alium  autem  Apostolorum 
vidi  neminem,  nisi  Jacobum  Fratrem  Domini :  me- 
minit  libri  adversus  Helvidium  scripti,  et  appro- 
bat  ea,  quse  ibi  scripserat  de  Fratribus  Domini, 
nimirum  ad  ostendendum,  ittos  non  esse  sanctis- 
sinitV  Virginis  Marive  filios,  etsi  Eratres  Domini 
fuerintvocati.  Deindepost  aliqua  in  iaudem  S.  Ja- 
cobi  prolata,  studiose  incipit  ostendere,  exallega- 
tis  Apostoli  verbis  non  consequi,  ut  Jacobus  itte  fue- 
rit  ex  duodecim  Apostolis,  cum  alii  etiam  fuerint 
Apostoli  vocati.  Itaque  solvit  ipse  Hieronymus  ar- 
gumentum,  quodjuvenis  Hetvidio  objeeerat :  et  si 
cum  Hieronymo  discere  voluisset  Tillemontius , 
nontanti  fecissetillud  argumentum,ab  Hieronymo 
injuventute  adhibitum,  et  postea  ?'eprobatu?n,  et 
omnibus aliis  Patribus  incognitum,  etiamsi pleri- 
que  laudata  Apostoli  verba  in  commendationem  S. 
Jacobi  attegarint.  Porro  quod  observat  Tillemon- 
tius  de  substituto  Barnaba  pro  Jacobo  in  secunda 
expositione  capitis  1 7  Isaise,  nihil  facere  ad  propo- 
situm  nostrumjam  observavi  num.  40  :  cum  enim 
Apostolos  solum  quatuordecim  cum  quatuordecim 
olivis  comparare  vetlet,  merito  dubitare  poterat, 
utrum  preeter  duodecim  primos,  et  S.  Paidum, 
deberet  inter  quatuordecim  primarios  numerare, 
Jacobum  an  Bamabam;  sicque  alterum  primo, 
alterum  secundo  loco  iis  annumeravit. 

68  Pergo  ad  vei-ba  Tillemontii  necdum  exami- 
nata,  omissis  iis,  qutcjam  ante  refutavi.  Ait,  nul- 
lam  esse  necessitatem  distinguendi  S.  Jacobum  Al- 
phaeia  Fratre  Domini,  quoniam  antiqui,  inquit,  et 
neoterici  in  ea  controversia  sunt  divisi.  Viden,  lector 
studiose,  arte  Tillemontiana  nuda  nominajam  in 
auctoritatesexcrevisse?Dumsingutosexhibet,?ion 
audetnisiunumCtementemAlexandrinum,utsibi 
aperte  faventem  exhibere,  et  quidem  perperam, 
utsupra  ostendi;  addit  tamen  nomina  Augustini, 
etaliquot  monachorum,  agnoscens  non  valere  ar- 
gumentum,  quod  ab  itlis  mutuari posset ;  Hierony- 
mum  quoque  ?iominat,  ut  faventem  uno  loco,  ptu- 
mbus  vero  et  posterioribus  sibi  contrarium,  etjam 

aliud. 


Eiitnn  Hif. 
rnmjmus,  ut 
ipto  fntctur, 
non  favet. 


E 


Alia   dtcta 
TiltcmontH 


lm  FBATBIBU8  DOMINI 
A  aliudagendo  agmen  instruxit,  quod  clanssimo- 
rumPatrumauctoritatipossitopponereJamaurtet 

pronuntiare,  antiquos  in  illa  controversia  fuisse 
divisos.  At  egoamaniiorveritatis  esse  cupio,  quam 
ut  facile  credam  dicenti  Tillemontio,  etnihitpro- 
banti.  Quare  diserte  nego,  ullum  ex  antiquis  Pa- 
tribus  fuisse  sententiae  Tiliemontianee ,  aut  idpro- 
bariposse  etiam  de  Clemente  Alexandrino :  Hiero- 
nymi  vero  auctoritatem  tanto  magis  nobis  favere 
dico,  quanto  minus  sine  solida  ratione  sotent  Pa- 
tres  aliique  scriptores  opinioni  ante  assertae  con- 
traria  docere,  quam  amplecti  opinionem  aliquam, 
de  qua  nihil  dixerunt.  De  recentioribus  vero  litem 
non  movebo  Tillemontio  •.  lubens  agnosco,  ipsius 
sententiam  medio  ecvo  fuisse  rcceptam,  et  nostram 
penefuisse  desertamapud  Latinos.  Atinfra  ostcn- 
dam,  ex  quo  fonle  ilta  profluxisse  videatur  opi- 
nio,  nimirum  ex  fabidosa  Historia  Apostolorum, 
AbdicV  Babylonio  attributa,  ex  qua  in  omnium 
Apostolorum  Vitas  innumeree  fluxerunt  fabulee. 
examinan-  69  Redeo  ad  verba  Tillemontii.  Notum  est, 
tnr>  quot  errores  ejusmodi  vig-eant  apud  Grsecos  recen- 

■d  tiores.  ^Ethiopes,  qui  seque  ac  illi  creduut,  Jacobum 
Hierosolymitanum  distinctum  esse  a  Jacobo  Al- 
phsei,id  existimantob  auctoritatem  Constitutionum, 
quas  venerantur  ut  sacra?  Scripturee  librum.  Pear- 
soniusexistimat,illamopinionem  quasi  communem 
esse  factam  apud  Graecos  causa  illarum  Constitu- 
tionum.  De  hisce  fidem  habebimus  Tillemontio 
et  Pearsonio,dum  quis  melius  probaverit,  Grazcos 
et  Mthiopes  id  non  poiuisse  ex  sanctis  Patribus 
discere,  et  ex  sacra  Scriptura  per  scictos  Pa- 
tres  exposita.  Post  allegatum  Cotelerium,  dicen- 
tem,  quod  sacra  Scriptwra  potius  faveat  senten- 
ticB  Tillemontianae ,  quam  nostree,  allegat  pro  se 
Chronicon  Alexandrinum  sive  Paschale,  in  quo  re~ 
verapag.213  Jacobus  Alphaei,FraterDomini  secun- 
dum  carnem,  qui  dictus  est  Justus,  Apostolis  annu- 
meratur,  et  uterque  Jacobusconfunditur.  Non  ne- 
gabo  Tillemontio  patronum  illum,  cui  ingentem 
Gr&corum  numerum  opponere  posse?n,  si  nonpu- 
deret  ad  scriptores  medii  eevi,  eosque  fabulisple- 
nos,  quale  est  Chronicon  Paschale,pro  controver- 
siasacreeScriptureerecurrei*e. In  eadem Apostolo- 
rum  enumeratione  ibidem  undecimus  ponitur 
Simon  Canauites,  dictns  Judas  Jacobi,  ut  habent 
Greeca.  Ibi  duoApostoli,  nimirum  Simon,  et  Judas 
C  Jacobi  in  unum  confunduntur.  Decimus  ponitur 
Thaddaeus,  qui  et  Lebaeus,  cog-noininatus  Barsabas. 
lltoserrores  nerefutationequidemdignoscredidit 
Tiltemontius,  qui  Chronicon  Paschalenobis  obtru- 
dit,  ut  attentione  aliquadignum  inhac  qxuestione. 
Cur  itaque  sibi  non  objecit  exeadem  pagelta  Ce- 
^hvLm,quiinterdiscipulosseptuagirdaenumeratur 
his  verbis  :  Cephas  Petro  cog*noininis,cuin  quo  con- 
gressus  est  Paulus  de  Judaismo.  Agit  Tillemontius 
de S. Petro per  S. Paulum reprehenso Nota  36  in S. 
Petrum.Atne  nominat  quidem  laudatum  Chroni- 
con,quod  facere  ta?nenpoterat,siinhisceatiquaat- 
tentione  dignumcensebat.  Quare inopitc  Titlemon- 
tiicondonabimus,  quodauctorem  fidei  tamexiguee 
protuierit  in  hac  qiuvstione;  et  idtro  adjungemus 
Abdiam  Babylonium,  ipsi  similiter  faventem. 
et  prorstis  rto  Titlemontius  mox  ita proseqvitur  :  llisce  ad- 
derc  debemus,  nihil  apud  antiquos  inveniri  de  Ja- 
cobo  Alphaei,  si  ipsum  distin^uamus  a  Jacobo 
Hicrosolymitano.  Quod  enim  Grseci  modo  asse- 
runt,  ipsum  praedieasse  Eleutheropoli,  Gazte,  Tyri, 
in  reg-ionibus  circumvicinis,  et  in  iEgypto,  ac 
tandem  crucifixum  esse  Ostracince ,  qure  civitas 
e*st  in  limine  JEgypti  versus  Palaestinam,  non  sunt 
scriptoris  antiquioris  Niceta  Davide  (alias  Paphta- 


inuliliu 


JACOBO,   JJJDA   i.TC.  XIX 

gone)  qui  Bcripsit  «eeulo  ix  Imo  Merjokjfiijrn, 
secnlo  x  conrinnaturo  jussu  imperatoris  Basilii,  l  • 
grneratim  habet,  ipsum  praidicasse  EvaDg^Hum 
ludsBis  et  Gracis;  et  tandem  Juda:os,  (qui  non  do- 
minabantnr  Ostraeina;,  post  ilJata  ipsi  multa  tor- 
menta  fustibus  ei  rnortein  intulisse.  Qme  facile 
possunt  esse  sumpta  ex  martyrio  Jacobi  Hhtoso- 
lymitani.  Si  auderemus  disliDguere Jacobum  Al- 
phsei  a  Fratre  Domini,  potius  sequeremnr  Mar- 
tyrolog-ium  S.  Hieronymi  nominc  insignitum,  in 
quo  S.  Jacobus  Alphaei  figitur  in  Perside,  quia 
aliquod  illius  Martyrologii  exemplar  exscriptum 
dicitur  a  mille  annis  ex  alio  antiquiore.  Yerum, 
quantacumque  sit  antiquitas  huic  Martyrologio  at- 
tributa,  non  caret  tamen  multis  mendis  :  et  illi 
ipsi,  qui  illud  adducuut  ad  di.stin^ruendum  Jaco- 
bum  Alphaei  a  Eratre  Domini,  rejiciunt  assertum 
in  Perside  martyrium.  Alia  exemplaria  assignant 
Galliam,  quod  similiter  non  admittitur.  Pearso- 
nius  credit,  omnino  probabile  esse,  Jacobum  Al- 
phaei  eumdem  esse  cum  episcopo  Hierosolymi- 
tano,  et  hanc  esse  Eusebii  sententiam.  Hactenus 
Tillemontius,  qui  non  producit  plura  pro  vindi-  £ 
cando  Apostolatu  S.  Jacobi  Fratris  Domini;  pro 
Juda  vero  fratre  ipsius  ne  ullius  quidem  antiqui 
scriptoris  auctoritatem  altegavit;  sed  sotum  ob- 
servavit,  a  quibusdam  antiquis  Patribus,  qui 
Epistolam  S.  Judae  lauda?nint,  Apostolum  fuisse 
vocatum,  quod  invalidum  ipse  agnoscit,  et  refu- 
tatum  est  num.  62  et  63. 

71  Jam  vero  expendamus,  quam  infirma  sint  <*i*nfa*t*r, 
ultima  illa  Tiilemontii  ratiocinia.  Quodpaucain- 
notuerint  de  gestis  sive pratdicationibus  S.  Jacobi 
Alphasi,  eaque  non  admodum  certa  appareant,  id 
S.  Jacobo  commune  est  cum  plerisque  Apostolis. 
Adeat  curiosus  lector  ipsa  Monumenta  historiee 
ecclesiasticas  Tillemontii  tom.  i,  legatque  attente, 
qux  ibidem  disseruit  de preedicationibus  sancto- 
rum  apostolorum  Thom<v,Philippi,Bartholom&i, 
Matihsei,  Simonis,  Judse  Thaddaei,  Matthiae,  imo 
et  Andreae  et  Jacobi  Zebedaei;  et  clare  videbit, 
quampauca  et  diversa  de  ipsorum  preedicationi- 
bus  et  morte  fuerint  conscripta,  quamque  omnia 
illa  incerta  sintvisa  Tillemontio.Ineditione  Pa- 
risiensi  anni  1701  de  S.  Andrea,  relatis  iis,  quae 
leguntur  in  sacris  Litteris,pag.o\9  subjungit :  Id 
fere  totum  est,  quod  pro  ipsius  Historiahabemusin- 
dubitatum.  Simile  quid  asserit  pag.  327  de  S.  Ja-  p 
cobo  Zebedxi,  cujus  martyrium  in  sacra  Scri- 
pturaest  relatum.  De  S.  Thomapag.  -357  ait:  Ye- 
rumtamen  nihil  particulare  inuotuit  de  iis,  qua?  fecit 
in  praedicationeEvang*elii.  DeS.  Philippo pag . 3S i : 
lloc  totum  est,  quod  de  ipso  invenimus  in  Evange- 
lio,  dicique  potest,  totum  esse,  quod  de  ipso  iuuotuit. 
Nota  o  in  S.  Bartholomaeum  hoc  tituio  insignitur, 
Quod  nihil  innotucrit  de  vita  et  de  morte  S.  Bar- 
tholomfei,  De  S.  Mattheeopag.  391  ait :  Hoc  totum, 
quodde  ipsoreperimusin  Evang*elio,  ettotum,quod 
asserere  possumus  iudubitatnm  esse  pro  Historia 
vita?  ejus,  nisi  velimus  adjung-cre,  quod  ^sserit 
Clemens  Alexandrinus  de  abstinentia  a  carnibus, 
non  de  praedicatione.  Nihil  quoque  certi  invenit 
de  praedicationibus  SS.  Simonis,  Juttes  ct  Mat- 
thiae,  ut  apud  ipsum  videri potest. Itaque  istud  ar- 
gumcntum  Tillcmontii,  quod  pauca  innotuerint 
de  Jacobo  Alphivi,  et  nihil  de  prmiicationc  apud 
antiquos  sit  relatum,  nullius  plane  est  pon- 
deris  :  nam  Nicetas  David,  qui  seculo  ix  de  om- 
nibus  Apostolis  coacervare  studuit,  quantum  po- 
tuit,  de  aliis plerisque  plura  nonattulit,  quam  de 
S.  Jacobo  Alplwei,  quem  sub  initium  Orationis  di~ 
scrtis  verbis  distinguit  a  Jacobo  Zebed/vi  et  a  Ja- 

cobo 


kVCTOH 

J.  s, 


Primus  flii- 
ctor  Tille- 
montianx 
f.ententix  vi- 
dctur  Ab- 
ttias  Babylo 


B 


tcriptor  fa- 
bulosus,  ex 
ijtta  tllam  ac- 
ceptssr  vi- 
dcnlur  Lati- 
«i  .* 


W 

'  wboFratreDomini,  QundicitdeMenologio  Grw- 

m  Tillemontius^nihilipsum  jurarc P<^"»f> 

cum  in  iUo  Menologio  Jaoobus  Eierosolymttanus 

gemino  clogio,  et  utroquemultum  diverso,  clarts- 

simedistinguaturaHcobo  alpfani,  ut  mdertpotest 

ad  xxx  Aprilis  et  xxui  Octobris.  Quare  contratp- 

pugnant  Menologia  Qrmcorum  mque  ac  Ihe- 

ronymianaMartyrologia.  Pearsonio  demum  cre- 

v,  opinionem  Tiltemontii  probabilem  essef  si 

quis  talem  probabili  ratione  ostendit.  Atinomni- 

bus  Tillemontii  ratiociniis  nihil  hactenus  inveni, 

quod  eam  probabilem  facere  videatiir. 

72  Primus  scriptor,  qui  tres  Fratres  Domim, 
vidclicet  Jacobuni,  Simouem  et  Judam  duodecim 
Apostoiisannumeravit,  videtur  fuisse  Abdias  Ba- 
bytonius :  nec  adversarii  nostri,  quantum  exi- 
stimo,  ostendent  antiquiorem.  illius  sententiee pa- 
tronum.  Certe  pseudo-Abdias  de  tribus  his,  ut 
vult,  Fratribus  in  Historia  Apostolica  agit  lib.  6, 
quemsic  orditur :  Siinon,  Cananseus  cognomiue,  ac 
Judas,  qui  et  Thaddams,  et  Jacobus,  quem  Fra- 
trem  Domini  quidam  appellant,  fratres  g-ermani 
fuerunt,  ex  Cana  Galilgeas  oriundi,  pareutibus  Al- 
phseo  et  Maria,  Cleophae  filia.  Quorum  postremus 
ex  cadem  matre,  sed  patre  diverso  natus  fuit,  Jose- 
pho  scilicet  Justo,  eo,  cui  desponsata  beatissima 
Dei  Genitrix  Maria  fuit  :  unde  et  Frater  Domini, 
subintellig-e,  quoad  carnem,  Jacobus  appellatus 
est,  quia  Joseph  Jacobi  pater,  desponsatam,  verum 
minime  nuptam,  Mariam  Virgrinem  habebat,  quse- 
Spiritu  sancto  postea  imprseg^nata ,  Salvatorem 
mundi  Christum  Jesum  Dominum  nostrum  Virgo 
peperit.  Itaque  ob  hujus  viuculi  oecasionem  a 
Christo  inter  discipulos  tres  hi  Mariae  Cleopha?  filii 
recepti  sunt,  et  posterius  ad  Apostolatus  fastig-ium 
sublevati  etc.  Non  est  ullum  dubium,  quin  hic 
omnes  dicantur  Apostoli,  et  fratres  asserantur 
uterini.  Quod  autem  Jacobo  non  Alphseum,  sed 
S.  Josephum  patrem  attribuat  auctor  imperitus 
non  minus,  quam  mendax ,  ignorantise  ipsius 
imputandum  est,  cum  videatur  ignorasse,  Jaco- 
bum  Alphasi,  non  aliunde  quam  a  Patre  suo  co- 
gnomen  Alphoei  habuisse,  ac  credidisse  Pratrem 
Domini  dicinonpotuisse,nisiJosephum  habuisset 
patrem.  Similiter  ignorasse  videtur,  Simonem  et 
Jud;im  dictos  fuisse  Fratres  Doinini,  ideoque  ipsis 
attribuisse,  patrem  Alphaeum,  qui  Jacobi  Alphagi 
fuit  pater.  Omnium  matrem  facit  Mariam,  quam 
dicit  filiam  Cleophaa,  cum  Cieophtv  uxor  fuerit 
secundum  Hegesippum.  De  patria  Cana  nihit 
dico,  licet  et  heec  non  videatur  convenire  omnibus 
tribus. 

73  Quod  autem  prsecipue  spectat  adpropositum 
nostrum,  illud  est.  Quidquid  fere  medio  sevo  de 
Apostolisaliquibus  tradiderunt  scriptores,magna 
ex  parte  ex  Abdiee  Babylonii  Historia  depromp- 
tum  est,  de  iis,  inquam,  Apostotis,  quorum  gesta 
erant  obscuriora,  quod  de  eorum  prxdicationibus 
nihil  legatur  in  sacra  Scriptura,  et  nihil  aut  per- 
parum  apud  sanctos  Patres.  Hoc  quilibet  clarevi- 
dere  poterit,  maxime  in  gestis  SS.  Barthoiommi, 
Mattluvi,  Thomse,  Simonis  et  JudcV,  aliorumque 
nonnullorum,  scriptis  ante  exortam  severiorem 
crisim.  Itaqueexeodemfontead  Latinos  mediicwi 
scriptores  fluxisse  videtur  confusio  Jacobi  AlphaM 
cum  Jacobo  Fratre  Domini.  Beda  ipse  Retract.  in 
Acta  Apostot.  cap.  1 1 13  insinuat,  se  ex  Historia  A- 
postolorum  fixisse  mortem  SS.  Simonis  et  Judcv 
apostolorum  in  civitate  Suanir :  quod  ibi  retractat, 
ut  desumptum  ex  Historia  apocrypha.  Hinc  Tille- 
monttus  inS.  Simone  Apostolo  coitigit,  expseudo- 
Abdiaprofluxisse,  quod  Venantius  Fortunatus  lib 


DISSERTATIO 

Bcarm  LSS.SimoniseUudromorte»*  figatinPer- 
side  Sfmiliter  pag,  391  inS.  MatUuvo  insinuat,  a 
laudatoFortunato  mo  kldia  mderi  sumptam  Nad- 
{\nxn-riritatemnemininotamtubidicebatessecor- 

pus  S.  Matthm;  et  rursum  pag.  898  ait,  mortem 
Matthmi  sic  narrari  a  Floro,  ut  videatur  Abdiam 
secutus  Rursum  Nota  8  in  S.  Bartholommum  su- 

tpicatur.lMinosmartyrologosaliosquemednsm 

historicos  ex  Abdia  snmpsisse,  quod  mortem  S. 
Bartholomxifigantmlnd\&:nequedubitaripotcst, 

quin  pleraque  de  SS.  Bartholomwo  et  Maitluvo  a 
recentioribus  relata  ex  Abdia  fluxerint,  ut  ipse 
deprehendi  in  itlustrandis  uiriusque  Apostoli  ge- 
stis.In  S.  Thoma  Nota  -\Nicephorum  quoque  fabu- 
las  quasdam  de  S.  Thoma  ex  Abdia  hausisse  suspi- 
catur;  quod  tamen  de  scriptore  Grwco  minus  est 
probabile,  quam  de  Latinis.  Simitia  suspicatur 
Nota  2  et  rursum  Nota  3  in  S.  Andream.  Jam  vero 
si  Tillemontius probabili  ratione credat,  midta  fa- 
bxdosa,  qiuT  de  Apostolis  narrarunt  scriptores  La- 
iini,  ex  fabulosa  Abduv  Historia  profluxisse,  non 
est,  cur  sectatores  ipsius  inficiari  veiint,  non  mi- 
nusesseprobabile,  confusionem  duorum  Jacobo- 
rum  ex  eadem  origine  natam  esse,  cum  teque 
sacrte  Scriptura?  ac  Patribusvideatur  contraria. 

74  Non  tamen  inficiabor,  Latinos  medii  sevi 
scriptores  ex  alio  etiam  Opere  opinionem  suam 
haurire  potuisse,  nimirum  ex  Opere  de  Sanctis, 
quod  S.  Isidori  Hispalensis  nomine  cditum  fuit, 
quodque  laudatus  Beda  etiam  se  secutum  faieiur, 
ita  scribens :  Porro  Isidorus  arbitratur,  hunc  Si- 
monem  (Apostolum)  esse,  qui  post  Jacobum  fra- 
trem  Domini  Hierosolymorum  rexit  ecclesiam,  ac 
sub  Trajano  crucis  martyrio  coronatus  est,  cum 
centum  et  vigfinti  esset  annorum  :  quem  etnosolim 
in  primo  Actus  Apostolorum  libro  sccuti  sumus, 
non  ea,  qua?  scripsit,  scrupulosius,  discuticntes,  sed 
simpliciter  ejus  dictis  auscultantes,  rati,  quod  haec 
ipse  de  certis  veterum  historiis  didicerit.  Quod  ne 
adhuc  quidem  negare  audemus,  maxime  cum  ille 
[pseudo-Abdias)  qui  praefatas  Apostolorum  Pas- 
siones  scripsit,  ipse  se  certissime  incerta  et  falsa 
scripsisse  prodiderit.  Heret  Beda  ambiguus  inter 
auctoritatem  pseudo-Abdim  et  Isidori.  Hunc  ta- 
men  non  carpit,  ut  falsa  scribentem,  sed  magni 
fecisse  videtur.  Nam,  retractata  et  alia  opinione, 
quam  ex  Hieronymo  posuisse  se  dicit,  /uvc  sub- 
jungit  :  Non  autem  mihi  imputandum  errorem 
reor,  ubi  auctoritatem  magmorum  sequens  docto- 
rum,  quea  in  illorum  Opusculis  inveni,  absque 
scrupulo  suscipiendacredidi.  Hsec  ingenue  Beda, 
ex  cujus  dictis  colligere  possumus,  quem  przeci- 
pue  auctorem  secutus  sit  in  cap.  i  Actorum,  ubi 
Jacobum  Alphtei  eumdem  facit  cum  episcopo 
Hierosoiymitano,  et  Simonem  ac  Judara  fratres 
ipsius  et  Apostolos,  quemadmodum  etiam  habet 
Isidoruslib.de  Sanctis  circa  finem.  Pro  confun- 
dendo  autem  utroque  Jacobo  Beda  etiam  secutus 
est  S.  Hieronymum  contra  Hetvidium,  quemlau- 
dat  non  solum,  sed  cujus  argumenta  etiam  repetit, 
Itaque  Beda  in  contrariam  nobis  sententiam 
concessit,  partim  ob  disputata  Hieronymi  contra 
Helvidium,  ab  ipso  Hieronymo  postmodum  im- 
probata,  partim  ob  Isidorum,  cujus  exempto  tres 
fratres  Domini  Jacobum,  Simonem^  Judam/m* 
Apostolos,  sicut  etiam  Abdias  fecit.  At  de  Simone 
noluit  Bedce  assentiri  Tillemontius. 

75  Recepta  semel  a  Beda  tali  de  tribus  Fratri- 
bus  opmione,  mirari  non  possumus,  eamdem  in- 
valuisse  apud  Latinosposteriores,  apud  quos  ma- 
gnaeratBedcvauctoritas,  etAdonem,  Usuardum 
ahosque  martyrologos  Bedee  exempio  non  memi- 

nisse 


l> 


E 

illn  itcmpro- 
pntjata  vide- 
tur  cx  Isido- 
ro  de  Vita 
ct  vwrlc  San~ 
ctorum, 


quod    opus 
noncarcter- 
roribua    va- 
»'iw,  Bedx 
tamen    cum 


Abdia  prm-      nisse  de  S.  Jacobo  Alph;ei.  Si  autem  Tillemontio 
tuxit.  tanta non  sil  auctoritas  Bedic,  Latinorumque plu- 

rimorum,quiBedamsecutisunt,  pro  S.  Siinone,  ac 
pro  Jacobo  et  Juda;  nobis  quoque  sufflcere  non  de- 
bet  reccntiorum  aucloritas,  ut  contra  Patrum  fere 
omnium  consensum  aut  Jacobumaul  Judam  Apo- 
stolisannumeremus,  prsesertim  cumconstet,  illam 
opinionem  ortam  post  fabulosas  Abdiie  et  Isidori 
Historias  de  Apostolis,  Bedamque  fateri  iis  usum 
se  esse  Historiis,  uti  et  argumentis  Hieronymi 
contra  Helvidium  utitur.  Quamporro  profligaUe 
fidei,  et  fabulis  plena  sit  Historia  personati  Abdise 
Babylonii,  notum  hodie  est  eruditis passim  omni- 
bus,  et  multis  locis  indicat   Tillemontius  ipse, 
prout  et  nos  indicavimus  adxxvAugusti  in S.Bar- 
tholomieo  Apostolo.  De  opusculo  Isidori,cui  Beda 
multum  auctoritatis  tribuisse  videtur ,quod  crede- 
ret  esse  S.  Isidori  Hispalensis,  non  multo  melius 
sensit  Tillemontius.  Nota  G  in  S.  Jacobum  Majo- 
rem  ait,  in  illo  Opuscido  Isidori  de  Vita  et  morte 
Sanctorum,  esse  multa  mendacia,  indig-na,  quae  at- 
tribuautur  S.  Isidoro  llispalensi,e£  vocari  a  Baronio 
pseudo-Isidorum,  nimirumadannumSlG.Notaiin 
S.  Philippum  de  eodem  Opuscuto  sic  pronuntiat  : 
B  Hoc  certum  est,  Tractatum  illum  nimiis  mendis  et 
mendaciis  plenum   esse,  ad  rationem  illius  haben- 
dam,  et  ad  credendum  magni  illum  esse  S.  Isidori 
Hispalensis.  Et,  quamvis  illius  etiam  esset,  non  pos- 
set  esse  magnse  auctoritatis,  cum  Sanctus  ille  obierit 
seculo  vn  multum  provecto.  Baronius  similiter  in 
Annotatis  ad Martyrologium  Romanum  xxv  Julii 
observat,  merito  in  controversiam  trahi,  an  Opu- 
sculum  illud  sit  S.  Isidori,  cum  complura  in  eo  in- 
digna  Isidoro  reperiantur  coagmentata  mendacia. 
Hsec  illi,  fortasse  justo  severius  :  neque  enim  hi- 
storicum  statim  mendaciorum  arguendumcensue- 
rim,  si  in  aliquot  inciderit  errores.  Alii  revera 
credunt,  Opuseidum  esse  S.  IsidoriHispalensis,ut 
videri  apud  nos  potest  ad  xxv  Julii  in  S.  Jacobi 
Majoris  prcedicatione  §7  ;  at  illi  etiam  non  ne- 
gant,  varios  in  illud  Opusculum  irrepsisseerrores 
historicos,  sive  quod  auctor  nimis  fuerit  credulus, 
variaque  coltegerit  ex  auctoribus  minus  probatis, 
sive  atia  de  causa  nobis  ignota.  Mihi  satis  est 
ostendisse,  illum  praeluxisse  venerabiti  Bedse,  et 
utrumque  verisimiliter  recentioribus  pturibus; 
indeque  factum  videri,  ut  opinio  illa  apudLatinos 

invaluerit. 

C      76  Verumtamen  ne  velsicquidem  sententia  illa, 

Aaamen  U-  qUa  jdem  Creditur  Jacobus  Alphfei  et  Frater  Do- 

laopinioge-  min^  communem  umquam  apud  Latinos  con- 

TJpTZ"'  sensum  obtinuit,  nec  umquam  videtur  preecipuis 

<'st,  Martyrologiis  aut  libris   ecclesiasticis  inserta, 

tamquam  indubitata.  Beda  in  Acta  Apostolorum 

cap.  iostendit,controversiam  fuissesuo  tempore, 

id  est,  seculo  vin,  ita  scribens  :  Putant  quidam  duos 

fuisse  Apostolos  Jacobi  vocabulo  nuncupatos,  Jaco- 

bum  videlicetZebedaei  et  Jacobum  Alphtei,  tertium 

vero  Jacobum  Fratrem  Domini,  non  Apostolum,  sed 

episcopum  fuisse  Hierosolymorum.  Hanc  quidem 

opinionem  refutare  ex  Hieronymo  contra  Helvi- 

dium,  cui  consentientem  habebat   Isidowm  et 

pseudo-Abdiam ;  suam  verojam  ante  in  Commen- 

tariis  ad  evangelia  assertam,  conatur  stabilire. 

Vehementer  tamen  suspicor,  Bedse  postmodum 

innotuisse  infirmitatem  opinionis  suse,  et  de  ejus 

veritate  saltem  dubitasse :  nam  scribens  in  Epi- 

stolam  ad  Galatas  cap.  i,  ubi  agitur  de  viso  S.  Ja- 

cobo  Fratre  Domini,  et  de  Petro  per  Paulum  visi- 

tato,  etiamsi  multapossetallegareexS.Hieronymo 

in  illum  locum,  maluit  nihit  dicere  de  Petro  et 


DE  PBATBTBU8  DOMIXI  JACOBO,  JUU  BTC.  XXI 

Jacobo,et  multos  versus  sine  Commen \tc \f  »,  tram- 


silire.  In  Retractatione  vero  in  Aeta  Apostolontm       *■  8* 

cap.  i  ad  verba  Luae  de  Fratribus  Dominicr/ma- 
cutum  ingressis  eum  Apostolis,  ita  scribit  :  Cura- 
vit  namque  beatus  Lucas  intimare  Ie#entibu#,  quia 
Eratrcs  Domini  eo  ternpore  fidei  ejus  erant  partici- 
pes,  de  quibus  ante  passionem  eju.s  dictum  erat; 
a  Neque  enim  Fratres  ejus  credebant  in  eum. »  At- 
tendat  studiosus  leetor,  qua  ratione  heec  seribere 
potuerit  Beda,  si  tres  ex  quatuor  Fratribus  cre- 
debat  Apostolos,  uti  Apostolos  credidU  Jacobum, 
Judam  et  Siraonern,  guando  primum  scripsit  in 
iderncaput  Actorum.  Anfortequis  dicet,  Aposio- 
losfuisse  et  non  credidisse?  At  resistet  ipseBeda 
in  caput  1  Joannis,  ubi  adoptat  multa  S.Augustini 
verba :  Opera  Domini  Discipulos  non  latebant,  sed 
istos  latebant.  Isti  enim  Fratres,  id  est,  consangui- 
nei,  Christum  consanguineum  habere  potuerunt : 
credere  autem  in  eum  ipsa  propinquitate  fastidie- 
runt :  ideo  continuo  EvangeUsta  secutus  est :  Neque 
i  enim  Fratres  ejus  credebant  in  eum.  <■  Quare  in  eum 
non  credebant?  Quia  humanam  gloriam  require- 
bant  etc.  Pteraque  hcec  sunt  ipsa  S.  Augustini 
verba.  Neque  tamen  Beda  alios  Domini  Fratres 
somniavit,  quam  quinoti  sunt  inEvangelio,  Jaco-  E 
bus,  Joseph,  Judas  et  Simon,  ut  ipse  clare  indicat 
in  caput  ?>Marci.  Itaquenecessario  dicendum  est, 
aut  Bedam  secum  pugnantia  tradidisse  diversis 
locis,  quod  minus  attenderet  ad  omniasacreeScri- 
pturse  loca  invicem  conciliandwm,  aut  retractasse 
tacite  sententiwm,  qua  tres  Domini  Fratres  Apo- 
stolis  annumeraverat .-  nequeenim  dequatuorFra- 
tribus  generatim  observarepoterat,ipsos  antePas- 
sionem,  id  est,  in  uttimo  Tabernaculorum  festo, 
sive  septem  ciraitermensibusante  mortem  Ch/nsti, 
non  credidisse,  si  tres  ex  illis  credebat  Apostolos. 

77  Quodmodo  spectat  ad  przecipuos  martyrolo-  "^  Marty- 
gos,  nimirum  Bedam,  Florum,  Rabanum,Wan-  rpr^llJ 
delbertum,  Adonem,  Usuardum,  Notkerum,  et  ho-  Brevtarm 
diernum  Martyrotogium  Romanum ;  ubique  ad  insertaat. 
Kalendas  Maiivideas  Jacobum  Fratrem  Domini 
cum  S.  Philippo  Apostolo  annuntiatum;  sed  nul- 
libi  invenias  ullam  vocemadditam,  exquaconse- 
quitur,  ut  fuerit  confusus  cum  S.  Jacobo  Alphsi. 
Eadem  cautio  adhibita  est  in  Breviario  Romano, 
cui  nutla  vox  inserta  est,  qux  non  congruat  soli 
Jacobo  FratriDominuImo  si  quis  lectiones  de  SS. 
Phitippo  et  Jacobo  conferat,  itlas  nostras  potius 
quam  adversariorum  sententuv  faventes  repeinet. 
Nam  lectio  quarta  de  Phitippo  sic  orditur .-  Phi- 
lippus  Bethsaidae  natus,  unus  ex  duodecim  Aposto- 
lis  etc.  Quinta  de  Jacobo  tale  habet  initium  :  Jaco- 
bus  Erater  Domini,  cognomento  Justus  etc.  Nec 
Alphici  ponitur  cognomen,  nec  ex  duodecimApo- 
stolis  dicitur,  imo  ne  Apostolus  quidemvocatur. 
Itaque,  sicut  negare  nolo,  S.  Jacobum  Alpha?i  in 
dictis  Martyrologiis  etBreviario  omissum  videri, 
quod  suspicio  invaluisset,  eumdem  essecum  S.Ja- 
cobo  Fratre  Domini,  ita  nultus  merito  negaverit, 
nominis  Alph?ei,e£  duodecim  Apostotorura  nume- 
ri,  nullam  videri  mentionem  factam  in  Jacobo 
Fratre  Domini,  quod  minime  certwn  ndereturt 
unumeumdeuique^o\>\\mittroquenominefiu$se 
designatum.Fuit  quidem  in  ea  opinione  Eminen- 
tissimus  Baronius;  nec  tamen  ausus  est  opinio- 
nem  suam  Martyrologio  aut  Breviario  Romano 
inserere.  Ducitquidem  /n  Ayitialibus  ad  annttm  U 
num.  36  hxc  verba  contra  sententiam  noslram: 
Sed  satis  ad  ejus  sententiie  coufutationom  esse  vi- 
detur,  si,  uude  estdeducta,  repetatur  origo.  Exre- 
jectis  cnim  illisClementisnomiue  scriptis  Kecog^ii- 

tionum 


J.  S. 


Tothu  Dis- 

scrtationu 
conclusio. 


xxu  DISSE 

tionum  libris  de  tribus  Jacobis  auctoritas  scmel 
sumptain  noumillos  est  inconsultissime  propagata. 
At  hxc  refutatione  non  indigent,  cutn  uostra  sen- 
tentia  tradatur  a  Patribus,  qui  Uiam  ex  sacra 
Scriptura  coilegerunt,  et  verisimiliter  Recogni- 
tionum  libros  numquam  viderunt.  Non  ita  osten- 
dent  adversarii,  suam  opinionem  nonfuisse  prx- 
cipue  exortam  ex  fabulosa  Apostolorum  Historia, 
cum  a  nullo  Patrum  tradita  videatur,  nisi  dubi- 
tanter  ab  Hieronymo  contra  Hctvidium,  a  quo 
nostram  sententiam  aperte  postmodum  variis 
locis  traditam  ostendimus. 

7s  CettTumsi  cui  hasc  Dissertatio  longius pro- 
tracta  videatur,  quam  necesse  fuerit  pro  contro- 
versiapr&senti,  consideret  tVquuslector,agendum 
fuisse  contra  homines  contentiosos,  qui  sacram 
Scripturam  exponere  volunt,  non  ex  mente  San- 
ctorum  Patrum,  sed  secundum  opinionem  p?\v- 
conceptam,  Imbiberant  verisimiliter  illi  opinio- 
nem  de  Jacobo  AlphEei  non  distinguendo  a  Fratre 


RTATH). 

Domini  ante  seriwn  fotinscontroversi.v  examen  : 
in  ipso  autem  examine  TUlemontius  magisrnlc 
tur  fuisse  sollicitus  ad  qussrendas  quatescumque 
rationes,  quibus  ad  gravissimam,  Patrum  aucto- 
ritatem  utcumque  responderet,  quam  ad  ponde- 
randa  utriusque  opinionis  momenta.  Verum  si 
quis  voluerit  sine  ulloprayudicioet  serio  veritatis 
studio  expendere  sac?\v  Scripturw  locos  utrimque 
allcgatos,i?iveniet  certissime,  illosomnes,  quipro 
nostra  sententia  atleganturt  eo  expositos  modo, 
quo  a  sanclis  Patribus  cxponuntur ;  pro  locisvero 
a  Titlemontio  altegatis,  quatenus  iltos  nobis  con- 
t?*arios  exhibere  nilitur,  nultam  sanctorum  Pa- 
trum  auctoritatemreperiet,  nisi  Ilieronymi  con- 
tra  Hetvidium  disserentis,  et  postea  conirarium 
docentis.  Totam  quoque  antiquitatem  nostrx  fa- 
vorabilem,  et  sententuv  Tillcmontiame  oppositam 
deprehendet,  si  auctoritates  aliegaias  utrimque 
mature  expenderit.  At  hxc  satis  de  tota  hac  con- 
troversia. 


I) 


B 


INDEX 

SAN  GT  O  RUM 


AD  TOMUM  VI   SEPTEMBRIS 


K 


Achilles,  ut  fertur,  inter  MM.   Thebaeos.  Vide 
Mauritius  etc. 
Abbo.  Vide  Goericus. 

Abundius  inter  Thebaeos  numeratus.  Vide  Mauri- 
tius  etc. 

Acutius  M.  cum  Januario  etc.  Vi&eJanuarius. 

23  Adamnanus  vel  Adomnanus,  presb.  et  abb.  in 
Iona  Scotife  insula.  Comm.  Hist.  §  i.  Sancti  no- 
men;  cum  alio  confusio,  et  ad  varios  diesanuun- 
tiatio  :  Officium  ecclesiasticum  hoc  die  et  cultus  • 
monachatus  et  prselatura  in  monasterio  Hiensi 
642.  §  n.  Legationes  ad  Aldfridum  regem  Nor- 
thumbriaj  ab  ipso  obte :  Romana  Paschatis  ob- 
servantia  ab  eodem  suscepta  et  aliis  praedicata; 
at  non  tonsura,  nec  Kegula  Benedictina:  scripta 
ejusdem,  tempus  emortuale,  et  ^emina  transla- 


tio 


645 


Adorananus.  Vide  Adamnanus 

20  Ag-apetusIPapa  Conf.  apud  Constantinopolim 
Sylloge  Hist.  Cmtica.  §  i.  Actorum  S.Agapeti 
apud  scriptores  chronotaxis  a  variis  varie  tra- 
dita  16,3.  §  u.  Examinatur,  quo  mense  et  die 
S.  Ag-apetus  Cathedram  ascenderit  et  mortuus 
sit.  Ejusdem  in  Fastis  sacris  memoria  167  S  m 

S>m  LT ^^  iD  It3lia  17°-  $IV"  C™™*- 

noL    fP     !■ Tt0:  eJUSiter  Eoma  Constantino- 
polim    res  1Dldem  gests,  obitus  174.  Appendix 

De  rebus  gestisConstantinopoli  ab  Agapeto  Papa' 
Affaphis  cum  Euataftioeto.  Vide ^MteW„ff.     "9 


24  Andochius  presb.,  Thyrsus  diaconus  et  Felix 
MM.  apud  Sidolocum  in  territorio  Aug-ustodu- 
nensi  in  Gallia.  Comm.  Pr^v.  §  i.  Celebris  San- 
ctorum  in  sacris  Fastis  memoria  :  notitia  pa- 
laestras  eorum  :  Actorum  varia  apographa  003. 
§n.  Acta  edenda  Fausto  adjudicantur  :  erudito- 
rum  pro  iisdem  emendandis  sentenfe  expendun- 
tur  665.  §  iii.  Sanctorum  in  Gallias  missio  a  Po- 
lycrate  Ephesino  probabilius  facta  proponitur 
668,  §  iv.  Aliquot  alia  Actorum  asserta  exami- 
nantur :  tempus  martyrii :  ecclesia3  et  monaste- 
m  ipsis  dicata:  reliquiarum  translatio :  Offi- 
cium  ecclesiasticum  672.  Acta,  auctore  ano- 
nymo,  ex  pervetusto  codice,  Ms.  S.  Beniqni 
Uivionensis  * 

kYbtiuT  MM"  Theb!EiS  annumeratus-  Vide  Maurt 

21  Alexander  episcopus  mart.  via  Claudia  in  Ita- 
ha    Comm.    P„^v.     Memoria    in  pagtis  gacr.s 

Acta  quaha;  tcmpus  ac  locus  martyrii  227  ActI 
Makttw,  auctore  Crisentiano  presbylero, 
teste  oculalo,  ex  codice  membraneo  cum  aliis 
Mss.  collato.  PAI,S  i,  330.  PAES  n,  232.  1>4M  UI, 

Altlusnttc.   Theb!EiS    aMUmerat--   Vide  Maurt 
Alverius   Theb^is  annumeratus.  Vide  Mauritius 

^oir'  JOViSVilliB  in  Camnania  Oallicana. 
Amor  cum  Viatore  inter  Theb.os.  Vide  MauriZ 


23Andreas 


A!)  TOMUM  VI 

2fi  Andreas  Joannes,  Petrus  et  Antonius  Mart.  in 

Afriea.   Syllooe  ex   Martyrologriis,  maxime  Me- 

naeis  Crsecorum.  Acta,  exMenasis  impressis  La- 

tinereddita.  Interprete  Octavio  Caietano  S.  7. 

650 
AntoninusPIacentinus,  ut  martyrThebseushabitus. 

Vide  Mauritius,  etc. 
Antonius  cura  Andrea.  Vide  Andreas  etc. 

19  Arnulphus  episcopus  Vapincensis  Conf.  Comm. 
Pilev.  Locus  depositionis,  cultus,  tempus  aditi 
episcopatus,  obitus,  Acta  edenda  95.  Vita,  au- 
ctore  anonymo,  ex  Ms.  D.  Andrese  du  Chesne 
Cosmog.  regis  Christ.,  cum  quopene  adverbum 
convenit  Ms.  monasterii  SS.  Trinitatis  Vindo- 
cinensis,  excusum  a  Mabillonio  in  Actis  SS. 
Ord.  S.  Bened.  Sec.  vipart.  2.  Cap.  i.  S.  Arnul- 
phi  natales,  vita  monastica  et  praeclarEe  virtutes 
97.  Cap.  ii.  S.  Arnulphus  ad  episcopalem  cathe- 
dram  promotus  :  jura  Ecclesise  defendit  et  mira- 
culis  clarus  moritur  99 

20  Artemidorus  etThalesaut  Thalelaeus  mart.  culti 
Constantinopoli,  ex  Fastis  Grtecis  148 

Asterius  Thebaeis  MM.  annumeratus.  Vide  Mauri- 
tius  etc. 


B 


Benigmus  inter  Thebseos  MM.  numeratus.  Vide 
Mauritius  etc. 
Bessus  Thebeeis  annnmeratus.  Vide  Mauritius  etc. 
Besutius  M.  inter  Thebaeos.  Vide  Mauritius  etc . 


Coesarius  annumeratus  MM.  Thebaeis.  Vide  Mau- 
ritius,  etc. 
CandidusM.  Thebaeus  cum  Mauritio  etc.  Vide  Mau- 

ritius.  Candidus  alter,  utvolunt. 
21  Castorepisc.  conf.  Aptae  Juliee  in  Provincia  Gal- 
lise.  Comm.  Pilev.  §  1.  Memoria  Sancti  in  Marty- 
rolog-iis  :  antiquus  ejus  in  ecclesia  Aptensi  cul- 
tus  :  Officia  ecclesiastica  239.  §  u.  Vitae  non 
satis  certae  auctoritatis,  ex  quibus  una  edenda  : 
Sancti  patria,  gestaque  in  statu  seoulari :  cceno- 
bium  ab  eo  conditum,  et  obtenta  a  S.  Joanue 
Cassiano  Orientalium  monachorum  Reg*ula  241. 
§  iii.  Non  geminum,  sed  unicnm,  idqueindicecesi 
Aptensi,  ccenobium  a  S.  Castore  conditum  fuisse 
ostenditur245.  §.  iv.  Tempus  episcopatus  ipsius 
et  g-esta  quaedam  :  annus  obitus  incertus  circiter 
assig-natur  247.  Vita  Brevis,  ex  editione  Diony- 
sii  Sammarthani  tom.  1.  Gall.  Christ.  249 

Chrysogonus,  ut  fertur,  inter  MM.  Thebseos.  Vide 

Mauriiius,  etc. 

24  Chunialdus  et  Gisilarius  presb.  Salisburgi  in  Ger- 

mania.  Syll.  Hist.  De  cultu,  translationibus  et 

gestis  708 

Ciriacus  inter  Thebaeos,  ut  fertur.  Vide  Mauri- 

lius. 
Cirus  inter  Thebasos,  ut  volunt.  Vide  Mauritius. 
Clicerius.  Vide  Glycerius. 
Constantia  mart.  cum  Felice.  Vide  Felix,  etc. 
Constantii  plures  Thebaeis  annumerati.  Vide  Mau- 

ritius  etc. 
Constantinus  M.  Thebaeis  annumeratus.  Vide  Mau- 

ritius,  etc. 
23  ConstantiusConf.,  Anconaein  Italia.CoMM.Pii^v. 
Aliquot  Sancti  g;esta  ex  S.  Gregorio  Magmo  nota; 
memoriain  Eastis  recentioribus;  corpus  transla- 


8EPTEMBEI8 

tum  Vcnetias;  cultus  040.  Elogidm,  ex  S.  Qrego- 
rioMagno  Dialogorum  tib.  1.  cap.  v.         64] 
Cucuphas,  ut  fertur,  inter  Thebaeos.  Vide  Mauri- 
tius. 


24T-Nalmatius  Monerius  conf.,  ex  Ordine  FF.  Prae- 
-L^dicatorum,  Gerundae  in  Catalonia.  Comm 
Hist.  §.  1.  Acta  a  quibus  conscripta,  et  quo  modo 
hic  exhibenda  750.  §  u.  Beati  natales  ;  studia- 
mgressus  m  Relignonem  j  vitae  asperitas  ;  virtutes 
752.  §  111.  Favores  Beato  divinitus  concessi;  mi- 
racula  ante  obitum  754.  $  iv.  Beati  obitus  et  hunc 
secuta  miracula,-  cultus  primordia  755.  $  v.  Cul- 
tus  immemorabilis  Borase  approbatus;  desi^na- 
tum  Officium  cum  lectionibus  et  oratione  pro- 
priis;  concessae  indulgentiae  757 

Dalmatius  inter  Thebaeos   MM.   numeratus.  Vide 
Mauritius  etc. 

Defendens  M.  Thebaeis  annumeratus.  Vide  Mauri- 

tius  etc. 
Demetrius  cum  Nicandro  etc.  Vide  Nicander. 
Demetrius  inter  Thebeeos.  Vide  Mauritius  etc. 
Desiderius  lector  cum  Januario  etc.  Vide  Janua- 

rius  etc.  • 

Desiderius  M.  Thebaeis  annumeratus.  Vide  Mauri- 

ritius  etc. 
22  Dig;na  et  Merita  vel  Emerita  W.  MM.  Komai. 
Comm.  Vkmv.  §  1.  Sanctarum  memoria  inMartyro- 
logiis  :  Acta  alia  fabulosa,  alia  dubia,  quorum 
haec  edenda  :  tempus  martyrii  :  earum  altera 
verisimilius  Merita  dicta  .-  cetera  g-esta  iguota 
302.  §  11.  Coemeterium  Sanctarum  verisimillime 
repertum  :  tumba  et  corpora  a  Tiberi  intacta 
servata  :  eorum  portio  aliqua  Metas  translata: 
quidde  S.  Emeritae  reliquiis  Vallisoletanis  et  Cado- 
mensibus  censendum  304.  Passio,  auctore  ano- 
nymo,  ex  Mss.  Vallicellensi  et  S.  Mari&  Majoris 
Romae  397 

DionysiuscumTheodoroetc.  Vide.  Theodorus. 

20  Dionysius,  Privatus  et  forte  Dorotheus  mart.  in 
Phrygia,  ex  Martyrologiis  150 

Dorymedon  cum  Trophimo  etc.  Vide  Trqpki- 
mus,  etc. 

Dorotheus  forte  cum  Diouysio  etc.  Vide  Diony- 
sius. 

22  Drosis  V.  M.  cum  aliis  fortasse  quinque,  Antio- 
chiae  in  Syria.  Syllog-e.  Critica;  ex  Fastis  Gr&- 
corum,  et  S.Joanne  Chrysostoaio  300 


E 


Elias  presb.  cum  Peleo  etc.  Vide  Peleus  etc. 
Elisabetha  cum  Nicandro  etc  Vide  Nicander. 

Emerita  vel  Merita  cum  Dignaa.  Vide Digna. 

22  Emmerammus  episc.  mart.,  iu  Helffeudorf  Bava- 
riae  vico  in  dicecesi  Erising-ensi.  Coira.  Pk_ev.  $  i. 
Sancti  primus  biog-raphus  Cirinus  sive  Aribo; 
ejusdem  Vitae  exornator  Meg-infredus,  utriusque 
Opusculum  edendum  :  libriduo  demiraeuli?  alia- 
queab  Arnolfo  et  aliis  scripta,  ex  quibus  aliqua 
edenda  454.  §  11.  Sancti  patria  Pictavium  Aquita- 
nia?civitas,episcopatusejusdemsedesuonPictavii, 
sedalibiin  incerta  Gallia*  civitate  458.  £m,  _\b- 
dicatio  episcopatus  et  exccssus  epatria  adpra*di- 
candum  Avaris  in  Pannonia  :  adventus  Ratisbo- 
nam,  et  Bavarorum  conversio  suscepta  4l>2.  §  iv. 
Sancti  martyrium,  causa  martyrii  et  adjuncta  dis- 
cutiuntur  pahrstra,  loca  obitus  et  primffi  sepul- 

turte : 


tunv  ■  tempus  emortuale  464.  §  v.  Sacri  oorpons 
trauslatio  Ratisbonam;monastcrii  ercet.o  et  eo- 
olesiaa  amplifioatio  i  aliss  oorporis  eleyationes; 
anaformosoPP.canoniEatns  et  elevatus  sit,  et 
ipaiuseoolesiaab  eodem  dedioata  468.  §  vi.  Sanoti 
,nWoriainMartyrologiis,Offlciaecclesiastica,cul- 
tusetecclesia^plnruiusinlooism.TiTA.aMCjore 
Aribone,  Frisingensi  episcopo,  ex  codicc  Mu- 
sei  nostri  signalo  Q.  Ms.  6,  cum  aliis  collato. 
Cap.  i.  Sancti  patria,  pia  adolescentia  et  episco- 
patus  :  profeciioad  Avaros  Pannonine  converten- 
dos :  apostolatus  in  Bavaria :  alieni  criminis  sponte 
admissa  invidia  :  iter  Roinanum  inceptum  471. 
Cai\  II.  Ota  Sanctum  stupri  accusat  :  ipsa  re- 
legatur  :  Sanctus  in  Helffendorf  crudeli  mar- 
tyrio  affectus,  dum  adhuc  spirans  vehitur  ad 
vicum  Afchaim,  inviamoritur477.  CAr.m.  Locus 
emortualis  illustratus  :  divina  ultio  in  Sancti  car- 
nifices,  Lantpertum,  ejusque  posteros  :  Martyris 
palsestrje  honorata  :  corporis  sepultura,translatio 
et  elevatio  480.  Cap.  iv.  Miracula  qucedam  post 
Sancti  obitum  facta  482.  Vita  Alteua,  auctore 
Meginfredo  pr&posito  Magdeburgensi,  ex  edi- 
tione  Henrici  Canisii.  Epistola  Arnolfl  Voch- 
burgensis,  ad  Burchardum  abbatem  de  Vita  et 
Miraculis  S.  Emmerammi^.  Epistolaet  Pro- 
logus  Meginfredi,  Parthenopolitani  magistri  et 
prtepositi,  ad  Arnolfum  S.  Emmerammi  mo- 
nachum,  eumdem  et  prwpositum  atque  magi- 
strum.  Karissimo  suo  A.  M.  salutem  in  Chri- 
sto.  Incipit  Prologus  488.  Cap.  i.  Sancti  patria  et 
episcopatus  :  iterad  Avaros  convertendos  :  Bavari 
ab  eo  exculti  :  alieni  criminis  invidia  suscepta  : 
peregrinatio  Komana  489.  Cap.  ii.  Iniqua  Sancti 
accusatio :  crudele  martyrium  :  sepultura  et  trans- 
latio  :  parricidarum  pcense  :  loca  pahestrae  et  obi- 
tus  illustrata  492.  Libeu  i  de  Mikaculis,  auctore 
Arnolfo  Vochburgensi,-  ex  editione  Eenrici  Ca- 
nisii  collata  cum  codice  Ratisbonensi,  Arnolfi 
autographo.  Prologus.  Cap.  i.  Episcopatus  in  Ba- 
varia  erecti :  Sancti  corpus  ad  honorificentiorem 
tumulumtrauslatum  :  pellex  ad  frug-em  reducta  : 
vir  e  servitute  liberatus  :  puella  alimenti  sumendi 
facultate  donata  495.  Cap.  ii.  Imperatorum  et 
principum  munifica  in  sanctum  pietas  :  Arnolfi 
imperatoris  victoria,illiusope  obtenta  :  eidem  in- 
jurii  castig'ati :  maris  tempestas  sedata  :  expulsi 
ex  energumenis  daemones  :  poena  posterorum 
Lamperti498.  Cap.  ni.  Perjurium  et  injustitiain 
variis  vindicata  :  infidelium  perfidia  ab  auctore 
reprehensa  :  contractus  erectus  :  injuste  ablata, 
Sancto  vestituta  :  auctoris  epilogus  503.  Miuacula 
aliquot  KXLimto  ii,  auctore eodem  Arnolfo  Voch- 
burgensi,  ex  editione  Henrici  Canisii,  coltata 
cum  Arnolfi  autographo.  Procemium  506.  Caput 
unicum.  Paralysis,  oculorum  malum  et  febriscu- 
rata  :  captus  pcdibus  gressu  donatus  :  bona  mo- 
nasterio  vindicata  508.  Officium  Piloprium,  au- 
ctore  Alnolfo  Vochburgensi,  ex  ejusdem  codice 
Ratisbonensi  5^2 

Etolus  M.  Thebaeis  annumeratus.  Vide  Mauritius 
etc. 

EventiusM.  Theboais  annumeratus.Videil/awnYzw^ 

etc. 
Evilasiuscum  Fausta.  Vide  Fausta. 
21  Eusebius  mart.  in  Phcenicia,  ex  Martyrologiis 

Latinis  et  Grsecis.  237 

Eustachius  M.\iteEustathius. 
20  Eustathius,  Theopiste  uxor  ejus,   Ag-apius  et 

Theopistus  filii  mart.  Komse.  Comm.  Piuev.  §  1. 


|\PKX  SANOTOIII  M 

Sanotorum  Martyrum  nomlna  varie  soripta  : 
illorum  Acta  varia  :  Gr»oa,quB3  habemus,  pra 
ferunt  auotorem  Sanotls  ooaBvum,  neo  videntur, 
utoertetotafabulosa,  rejioienda  L06.  §  n.Bxpen- 
dunturargumentapetita  ab  antlquitate  iotorum 
108.  §  111.  Nota  erroris  ln  flde  taiquius  auctori 
imping-ilur.  Proforuntnr,  qU83  ulterius  Acta  ut- 
oumqueoommendareviaentur,Btatuiturdenique, 
quoloco  haberi  possintlK.  §  iv.  S.  Eustathii  et 
Sociorum  in  Eastis  sacris  antiqua  memoria,  oultus 
variis  inlocis,  reliquiee  L14.  §  v.  Examinantur 
piamolimina  Athanasii  Kirohcri  oiroa  Gustathia- 
nam  Ilistoriam,  antiquumque  cultum  sancti  Mar- 
tyris  in  ecclesia  B.  Marise  de  Vulturella  ct  Romae 
117.  Acta  Fabulosa,  exMs.  Medicwo  regis  Fran- 
cix,  auctore  anonymo,  qui  se  comvumprofl,'- 
tur,  cum  versione  exMss.  nostris  antiquis  cum 
aliis  collata,  suppleta,  el  hinc  inde  emendata. 
Prologus.Cap.  1.  S.  Eustathius  mirabili  Salvato- 
ris  inter  cornua  cervi  apparitione  vocatur  ad  fi- 
dem,  baptizatur  cum  Uxore  ac  Filiis,  ad  cge- 
statem  redig-itur,  et  profugus  Uxorem  et  Pilios 
amittit  123.  Cap.  ii.  Eustathius  imperatoris  jussu 
ubiquequagsitus,invenitur,copiis  pra^ricitur,  Uxo- 
rem  et  Liberos  recuperat,  belloquc  feliciter  fun- 
ctus,  quodidolis  sacrificare  nollet,  martyrio  cum 
Uxore  etFiliiscoronatur.  I ;il1 

19  Eustochius  episc.  conf.  Turonis  in  Gallia.  Syl- 
loge  26 

EutychesM.  cum  Januario  etc.  Vide  Januarius. 

Exuperius  M.  cum  Mauritio  etc.  YkleMauritius. 


20"Tjausta,  Evilasius  et  forte  Maximinus  aut  Ma- 
-T  ximus  mart.  Cyzici  in  Hellesponto.  Comm. 
Pr^ev.  §  1.  Sanctorum  Martyrum  apud  martyro- 
log-os  memoria.  Acta  edenda  qua3  et  cujus  fidei 
140.  §  11.  Lucensium  et  Narnieusium  de  sacris 
S.  Faustae  exuviiscontentiodiscutiturl42.  Passio, 
ex  Ms.  S.  Maximini  Trevirensis  collato  cum 
Ms.  nostro  144 

19  Felix  etConstantia  mart.,  etforte  alii  Nucerite  in 
ltalia.  Ex  Martyrologzis  q 

Eelix  cum  Andochio  etc.  Vide  Andochius,  etc. 

Pelix,  inter  Thebseos,  ut  fertur.  V ide  Mauritius. 

Eestus  diaconus  cum  Januario  etc.  Vide  Janua- 
rius,  etc. 

%%  Plorentius  presb.  Conf. ,  in  Glonna,  monte  Galliae. 
Comm.  Pk^v.  §  1.  Locus  emortualis,  memoria  in 
Eastis;  Acta  410.  §  11.  Vetus  S.  Elorentii  mona- 
sterium  a  summis  principibus  ditatur;  a  Britoni- 
bus  incenditur;restauratur  413.  §  m.  Destruitur 
secundo  monasterium  Glonnense;  monachi  cum 
corpore  S.  Plorentii  fugriunt  ad  Bituricensem  pro- 
vinciam;  deinTrenorchium  in  Burg-ondia  416. §iv. 
Corpus  sancti  Trenorchio  Salmurum  defertur- 
et  in  basilica  ibidem  constructi  novi  monasterii 
deponitur  418.  §v.  Glonnensis  co3nobii  restaura- 
tio  ;  destructio  Salmurieusis;  primordia  hodierni 
prope  Salmurum,  etfacta  hic  translatio  reliquia- 
rum  421.  §  vi.  Translatio  reliquiarum  Salmuro 
Boyam,  et  Eoya  iterum  Salmurum  423.  §  vn 
Litis  a  Royensibus  intentae  abbati  et  monachis 
Salmuriensibus  amica  compositio  et  reliquiarum 
divisio  425.  §  viii.  Solemnis  reliquiarum  exce- 
ptio  Hoyse,  cultus  annuus  ibidem  et  in  locis  aliis 
426.  Acta  dubi*;  fidei,  auctore  anonymo  secido 
ix  scripta,    ex  quatuor  Mss.    Pholoqus    428. 

Paus 


AD  TOMUM  VI 
Pars  i.  Sancti  adventns  in  Gallias;  accessus  ad 
S.  Martinum  ;  sacerdotium  ,  miracula,  obitus 
429.  Pars  ii.  Miracula  et  beneficia  post  mor- 
tem  430.  Sermo  in  Vitam  S.  Florentii,  auctore 
Marbodo  episcopo  Redonensi,  ex  codice  mem- 
braneo  Ms.  vetustissimo.  Paus  i.  S.  Florentius 
martyr  desiderio  et  in  omni  virtutum  exercitio 
confessor  egregius  432.  Paiis  ii.  Sanctus  viriu- 
tibus  cardinalibus  ceterisque  inde  profluentibus 
ornatissimus  434.  Pars  iii.  Sancti  imitatio  reme- 
dium  adversus  omnia  peccata  436 

Fortunatus  inter  Thebasos  MM.,  ut  fertur.  Vide 
Mauritius  etc. 


Q 


24  /~*  erardus  episc.  mart.,  prope  Danubium  in 
vJTHungaria.  Comm.  Pr^ev.  §  i.  Acta  S.  Ge- 
rardi  ab  auctore  suppare  breviter  conscripta  : 
Acta  alia  a  "Wione  edita,  quae  multis  erroribus 
et  fabulis  sunt  inquinata  :  alii  de  g-estis  Sancti 
scriptores  713.  §  n.  Chronotaxis  Vitae,  supple- 
mentum  ex  aliis  scriptoribus,  et  asserta  vario- 
rum  examinata  715.  §  ui.  Posthuma  Sancti  gdoria 
ex  corporis  translationibus,  canonizatioue,  cultu, 
miraculis  §  iv.  719.  Vita,  auctore  anonymo  sup- 
pare,  ex  Ms.  Corsendoncano,  collato  curn  edi- 
iione  Cracoviensi  722.  Elogium  ,  auctore  Pe- 
tro  de  Natalibus,  ex  editione  Vicentina  anni 
mccccxciii,  725.  Lectiones  Officii  antiqui  eccle- 
sise  Muranse,  exeditione  CL  Viri  Flaminii  Cor- 
nelii  part.  n  Eccl.  Torcel.  726 

24  Geremarus  abbas,  Flaviaci  in  Insula  Francise. 
Comm.  Pr^v,  §  i.  Memoria  in  Fastis;  Acta; 
illustres  natales;  vitae  chronotaxis  692.  §  n. 
Varia  Flaviacensis  coenobii  vicissitudo ;  ejus  per 
Normannos  destructio  sub  annum  dcccli  :  cor- 
poris  S.  Geremari  translatio  Bellovacum  694. 
§  m .  Relatio  partis  reliquiarum  Bellovaco  ad 
restauratum  Flaviacense  coenobium ;  cultus  San- 
cti  utrobique  insigmis  697.  Vita,  auctore  ano- 
nymo  perantiquo ,  ex  editione  Mabillonii  in 
Actis  Sanctorum  Ord.  S.  Bened.  Sccc.  n.  Paks  i. 
Sancti  natales ;  virtutes  ;  vocatio  ad  aulam  ; 
conjux  ac  liberi ;  consilium  valedicendi  mundo 
G98.  Pars  ii.  Secessus  a  seculo  et  g*esta  reli- 
qua  usque  ad  sanctum  obitum  701.  Historia 
Translationis,  auctore  anonymo  seculi  xn  mo- 
nacho  Flaviacensi,  ex  Ms.  bibliothecae  ecclesix 
Bellovacensis.  704 

21  Gerulphus  mart.  Trunchinii  in  Flandria.  Comm. 
PrjEv.  §  i.  Notitia  loci,  ubi  Sanctus  obiit  et 
colitur  :  memoria  illius  in  Martyrolog-iis  ad  tres 
varios  dies,  quibus  Trunchinii  Officio  celebra- 
tur  :  alius  eultus  ibidem  250.  §  n.  Vita  Sancti, 
quae  exstat,  seculo  x  scripta  a  monacho  Belg;a. 
Translatio  et  miracula  edenda  :  ejusdem  Iocus 
natalis,  parentes ,  tempus  et  setas,  in  qua  oc- 
cisus  est,  et  sepultura  252.  §  iii.  Translatio 
corporis  Trunchinium  seculo  x  :  aliae  ejusdem 
trauslationes  :  corpus  a  Calvinianis  seculo  xvi 
dissipatum,  praeter  cranium  Trunchinii  asserva- 
tum  255.  Vita,  auctore  anonymo,  ex  Ms.  Ber- 
tiniano,  cum  Trunchiniensi  aliisque  collato. 
Prologus  259.  Cap.  i.  Sancti  parentes  et  patria  : 
pia  pueritia  :  Sacramentum  Confirmationis  ipsi 
collatum  :  csedes  et  sepultura  miraculis  clara  et 
de  invidis  vindicata  260 .  Cap  .  n .  Sancti  cor- 
pus  post  varias  ipsius  apparitiones  Trunchinium 
translatum  :  miracula  :  auctoris  epilogiis  262. 
Adventus  Reliquiarum  ,  auctore  anonymo  , 
ex  codice  Trunchiniensi  ,  cum  aliis  collato 
Septembris  Tomus  VI. 


BEPTKM/iJifS 

264.  Miracula,  ex  Ms.  oodioe  Trunchinvmzi  2*5$ 
Gilius  Theteifl  annumeratus.  Vide  Mauritim  etc. 
Ging^ulphus  Tliebais  MM.  annumeratus.  Vide  Mau- 

ritius  etc. 

Gisilarius  presbyter  cum  Chunialdo.  Vide   Cku- 

nialdus. 

20  Glyceriua  seu  Clicerius  episc.  Conf.  Mediolani 
in  Insubria.  Sylloge. 

19  Goericus  seu  Abbo  episc.  conf.  Metis  in  Bel- 
gica  prima.  Comm.  Pr*;v.  S.  Goerici  in  Fastis 
sacris  memoria ;  Acta  edenda ,  Vitae  aliqualis 
chronotaxis  ;  Sancti  prosapia  ,  et  posteritas  ; 
miracula  42.  Vita  prima  auctore  anonymo , 
edita  a  Surio  ex  vetustissimo  codice  Ms.  eccle- 
sise  TrajectensisM.  Vita  Altera,  auctore  ano- 
nymo,  exMs.  S.  Maximini  Trevirensis,  collata 
cum  Mss.  Accinti  monast.  et  Spinal.  et  alio 
anomjmo  Cap.  i.  S.  Goericus  variis  in  seculo 
dignitatibus  functus,  visum  amittit,  prodigioee 
recuperat  et  Metensis  episcopus  consecratur. 
Ejus  virtutes  episcopales  48.  Cap.  ii.  S.  Goe- 
ricus  ecclesiam  pretiosa  supellectile  locupletat, 
transfert  corpus  S.  Arnulphi  decessoris  et  meritis 
plenus  moritur  52 

Gregorius  cum  Nicandro  etc .  Vide  Nicander. 

22  Gunthildis  ancill*  V  . ,  quae  colitur  in  Piber- 
bach  in  episcopatu  Eustadiensi.  Comm.  Hist.  De 
cultu  et  g^estis  530 


]| 


Telena  ab   Oleo   vidua,   Bononiae  in  italia. 


H 


Syll.  Hist.  Crit. 


655 


19  Tanuarius  episc,  Sosius,  Festus  et  Proculus 
J  diac . ,  Desiderius  lect . ,   Eutyches  et  Acu- 
tius  MM .  Puteolis  in  Campania  Pelice .   Pb*e- 
eatio  .    De    documentis   Neapoli   collectis  761 . 
Comm.  Pr^v.  §  1.   Celebre   nomen  S.   Januarii 
et  Sociorum  in  Fastis  aliisque  monumentis  an- 
tiquis  :  annuntiantur  diebus  pluribus,  et  subinde 
aliqui  seorsum  762.  §  11.   Acta  varia  :  primo- 
rum   collatio  et  examen    765  .    §   111 .  Acta   a 
Joanne    Diacono    ex    antiquioribus    composita, 
una  cum  Translatione  S.  Sosii  :  plura  transla- 
tionum  Acta,  et  quo  ordine  omnia  edenda;  Acta 
Graeca   fabulosa ;    Vita?  recentiores    769  .   §  rv . 
Acris  de  S .    Januarii  patria    est   controversia 
inter  Beneventanos   et  neapolitanos  :   priorum 
arg:umenta  expenduntur  773.  §  v.  Arg*umenta 
Neapolitanorum ,    diuturna    traditione    natales 
S.  Januarii  urbi  suse  vindicantium  :  horum  sen- 
tentia  videtur   sequenda  777  .    §   vi .    Xobilitas 
S.  Januarli  :  initium  episcopatus  incertum  :  de 
locis,  tempore,  aliisque  adjunctis  martyrii  ipsius 
et  Sociorum   disseritur   779.   §   vn.    Sepultura 
S.  Jauuarii  et  aliorum  :  translatio  prima  S.  Ja- 
nuani,  et  omnium  Sociorum  7S2.  §  viu.  S.  Ja- 
nuarius  multis  miraculis  Neapoli  clarus,  transfer- 
tur  Beneventum,  et  cum  Festo  ct  Desiderio,  ad 
urbem  translatis,  deponitur  7S5.  £  ix.  Reliquise 
aliqua?  Januarii,  Proculi,  Eutychetis  et  Acutii 
seculo  ix,  ut  fertur,  delat»  ad  Aug-iam  divitein: 
SS.  Eutychetis  et  Acutii  translatio  Neapolim, 
uti  etiam  S.  Sosii  1^'t.  §  x.  S.  Januarii  favor  in 
Neapolitanos  :    corpora   ipsius ,  Festi   ac  Desi- 
derii  transferuntur  Benevcnti  ad  uovam  eccle- 
siam ,  deinde  ad  Montis  Virginis  monasterium 
791 .    §  xi .  Corpus  S .  Januarii  in  monasterio 

4        Montis 


Montis   Virginia  inventum,  et   c 

lim  translatum:  recentiora  Sancti  benefioia798. 
§  xii.  De  ecclesiis,  sacellis,  altaribus,  et  roh- 
quiisS.  Januarii,  quaa  vaiiis  loois  servantur  797. 
fi  \iii.  Proseoutio  ejusdem  materise  de  ecclesiis 
et  reliquiis  S.  Januarii  et  Sociorum  martyruin 
801.  §  xiv.  Prosecutio  de  S.  Januarii  et  Socio- 
rum  reliquiis,  ecclesiis  etc .  805.  §  xv  .  Variffl 
S.  Januarii  festivitates  Neapoli,  aliaque  ad  eul- 
tum  ipsius  eiiam  per  totam  Eeclesiam  speotan- 
tia  :  patronus  totius  regni  Neapolitani  habetur 
807.  §  xvi.  De  numismatibus  aliquot  in  honorem 
S.  Januarii  cusis  Sll .  §  xvn  .   Utrum  ecclesia 
Neapolitana  aliquando  habucrit  episcopum  Grse- 
cum  Latiuo  subdituni,   qui  Grsecorum  haberet 
curam  814.  §  xvui .   Inquiritur,  quo  loco  ca- 
put  et  sanguis  S.  Januarii  fuerint  conservata  : 
oratorium  apud  ecclesiam  cathcdralem  seculo  ix 
a  S.  Athanasio  constructum,  eique  illatas  dictas 
reliquias,  non  probatur  818.  §  xix.  Inquiritur, 
utrum   ecclesia    cathedralis    aliquando    S .    Ja- 
nuario,  cujus  nomcn  seculo  xn  et  xni  gressit, 
fuerit  dicata  :  caput  et  sanguis  Sancti  ibidem 
servata,  incertum  a  quo  tempore  S23.  §  xx.  Ca- 
put  S.  Januarii  pretiosa  theca  inelusum,  uti  et 
altera  ampullse  sanguinis  sr  constructum  fercu- 
lum,   quo   sang-uinis  ampulla?  circumferuntur, 
et  antiquum  Thesauri  sacellum  S26.  §  xxi.  Caput 
S.  Januarii  in  pervigilio  translationis  ad  aliam 
ecclesiam  ferri  solitum   et  rcferri  ad  cathedra- 
lem  sine  sanguine  :  an  epocha  sanguinis  pri- 
mum  Hquefacti  ex  eo  aliisque  utcumque  colligi 
possit  S28.  §  xxii.  Mirabilis  S.  Januarii  sangui- 
nis  liquefactio  et  ebullitio,  cujus  initium  nequit 
certo  assigmari  830.    §  xxin.   Novum  Thesauri 
sacellum   ex    voto    constructum   835 .    §   xxiv . 
Pacta  conventa   inter    archiepiscopum   et  civi- 
tatcm  de   reliquiarum   expositione  :   eorumdem 
translatio    in   novum   Thesauri   sacellum,   dili- 
gens  conservatio,   annuse  in  processione  trans- 
lationes  837.  §  xxv.  Testimonium  authenticum 
de  conservatione  capitis  ac  sanguinis  S.  Janua- 
rii  aliisque  ad  illa  spectantibus  840  .   §  xxvi . 
Exponuntur    vicissitudines   aliquot  liquescentis 
S.  Januarii  sanguinis,  mutationesque  subita3  843. 
§  xxvii.  Ex  Diario  Neapolitano  referuntur  expo- 
sitiones  extraordinariffl ,  partim  faetae  in  g-ratiam 
illustrium  personarum,   partim  ob  necessiiates 
publicas  846.  §  xxvm.  Eventus  varii  in  expo- 
sitionibus  sanguinis  S.  Januarii  per  dies  statu- 
tos  ab  anno  mdclix,    849.  §   xxix .   Ostenditur 
luculentissimis   testimoniis    g-ratiam    miraculo- 
rum  perseverasse  in  Ecclesia  :   inauditae  calu- 
mniae   Joannis   Clerici  id  impudenter  neg-antis 
852.    §    xxx.  Resolutio    et   ebullitio  sang-uinis 
S.  Januarii  miraculum  est,  quod  natura?  vires 
excedit  857.  §  xxxi.  Befellitur  ultima  objectio, 
oontra  miracula  S.  Januarii  reliquaque  omnia 
acriter  intorta   S63 .  Acta,   auctore  anomjmo, 
eco  codice  nostro  Ms.s   et  altero  Rubemvatlis, 
collatis  cum  aliis  Mss  .  et  editis  866  .  Appen- 
nix,  ex  editione  Falconii,  cum  tribus  Mss.  col- 
lata-  Prima  omnium  translatio,  maxime  tamen 
Festi  et  Desiderii  869.  Acta  Mendosa     ex 
editione  MazocMi  870.  Acta  S.  Pkocdli  etc 
ex  duobusMss.  Puteolanis  872.  Acta,  auctore 
Joanne  diacono  ecclesix  S.  Januarii,  ex  Ms 
Neapohtano  et  Romano  tabularii  Vaticani  coU 
tatis  cum  editionibus  Surii  et  Falconii  Pko- 
logus  874.  Ctt.  i.  Gesta  S.  Sosii  et  amicitia 
cum  B  Januano  :  captus  Sosius  fortiter  se  gerit, 
uti   et  Proculus,  Eutyches  et  Acutius,  eoram 


[Xl)K\  SANCTOIU  M 
nde  Neapo-        Draoontio  judioe  875.  Uap.  n.  Januarii, 


Pesti 


ct  Desiderii  oertamina  Nolm  eoram  novo  pra> 
side  Timothco.  Trcs  illi  Puteolos  ducti,  ubi 
omnes,  frustra  bestiis  objeoti,  oapite  ocedun- 
tur  877.  Cav  .  ni.  Inventio  oorporifl  S.  Sosii 
et  Translatio  Ncapolim  :  miraoula  secuta  879. 

IiOMlLIA   DE   MIRACULIS    S.    JaNUAIUI,  CX  Ms. 

Collectione  Chioccarelli ,  coltata  cum  codioe 
Vaticano  et  editionibus  Caraccioli  et  Falconii 

884.     TltANSLATIO     SS.     jANUAltM,      FllSTI 

et  Desideiui,  auctore  anonymo  Beneven- 
tano ,  ex  Ms .  Chioccaretli ,  collata  cum  atiis 
Neapolitanis ,  cum  codice  Vaticano ,  et  cum 
editionibus  Caraccioli  et  Falconii  888.  Tkans- 

LATIO    SS.     EUTYCHETIS    ET    ACUTII,     ailctOre 

Raynerio,  ex  duobus  Mss.,cotlatis  cum  editis 
Caraccioli  et  Falconii  892 

Innocentius  M.  Thcbasus  cum  Mauritio  etc.  Vidc 
Mauritius  etc. 

20  Joannes  /Eg-yptius  mart.  in  Palaestina,  ex  Fas- 
tis  Gnecorum  et  Eusebio  147 

Joannes  cum  Andrea  etc.  Vide  Andreas  etc. 

19  Joannes  episc.  mart.  Spoleti  in  Umbria.  Comm. 
Pk.ev.  Sancti  mentio  apud  recentiores ;  Acta ; 
corporis  translationes ;  cultus  28  .  P  a  s  s  i  o  , 
Tkanslatio  corpokis  et  miracula,  au- 
ctore  Joanne  monacho  Casinensi ,  ex  Lectiona- 
rio  Ms.  Spoletano  30.  Mikacula  ex  eodem  Le- 
ctionario  Ms.  32 

Joannes  inter  Tkebaeos,  ut  fertur.  Vide  Mauritius. 

21  Joannes  Prandotha  episc.  Conf.  Cracovi®  in 
Polonia .  Comm  .  Piuev  .  §  i  .  Cultus  immemo- 
rabilis;  Acta  279.  §  n .  Beati  illustre  g-enus; 
promotio  ad  episcopatum ,  araor  justitiae ,  con- 
stantia  et  fortitudo  in  vindicanda  ecclesite  suae 
injuria  2S1.  §  iii.  Canonizatio  S.  Stanislai  epi- 
scopi  martyris  obtenta,  curante  B.  Joanne  Pran- 
dotha  ;  alia  hujus  praeclare  gesta  usque  ad 
beatum  obitum  284.  \itm  Compendium. 
ex  archivo  Cracoviensis  ecclesite  cathedralis 
depromptum  et  anno  1606  typis  vulgatum  a 
Martino  Baronio  287 

21  Jonas  presb .  monachus  in  monasterio  S .  Sa- 
bae  in  Palaestina.  Sylloge.  De  cultu  et  gestis 
Saucti  070 

21  Jonas  Propheta,  in  Palsestina.  Comm.  Hist. 
§  1.  S.  Jonae,  qui  typus  Christi  fuit,  memoria 
in  Fastis  ecclesiasticis,  cultus  186,  §  11.  Refel- 
luntur  opiniones  aliquse  de  tempore  praedica- 
tionis  Jonse.  Ejus  historiae  pars  188.  §  111.  Jonas, 
a  pisce  in  littus  ejectus,  praedicat  Ninivitis.Eorum 
poenitentia  :  Prophetae  immitis  dolor  a  Deo  re- 
prehensus  191.  Addenda  de  S.  Jona  894. 

Jorius  Thebaeis  annumeratus.  Vide  Mauritius  etc. 

21  Isacius  et  Meletius  episc.  in  Cypro,  ex  Grzeco- 
rum  Menologiis  et  Meneeis  238 

Julianus  M . ,  ut  volunt,  inter  Thebaeos.  Vide 
Mauritius  etc. 

Juvenalis  M.  Thebseis  annumeratus.  Vide  Mauri- 
tius  etc. 


22 


j"  audo  vel  Lauto  episc.  Constantiensis ,  in 
-L^Normannia  Inferiori .  Comm.  Hist  §  1. 
Sancti  nominis  variatio ,  memoria  in  Marty' 
rolog-ns  ad  varios  dies  et  cultus;  Vita  non  pro- 
bata ,  gesta  aliqua  et  tempus  sedis  438 .  §  n 
Sancti  corporis  translatio  Rotomagum ,  cultus 
et  ecclesia,  a  Rotomag-ensibns  aliisque  asserta 
442.   §  111.  Proponuntur  rationes,   quibus  Tu- 

telenses 


AD  TOMUM  VI 
telenses  ac  Andegavenses  ejusdem  Sancti  cor- 
pus  sibi  vindicant  444-.  §  iv.  An  Toarcii  in  pro- 
vincia  Pictaviensi  ejus  corpus  sit,  ut  vult  Bail- 
letus.  Possessoris  episcopi  Gonstantiensis  cultus 
dubius  447 

23  Liberius  Papa  Conf.  Romae  Comm.  Critico- 
Hist.  §  i.  Memoria  Liberii  Patrum  laudibus 
celebrata,  et  inscripta  Fastis  sacris  Latinorum 
et  Gnecorum  572.  §  n.  Utrum  Fragmenta,  S. 
Hilarii  nomine  vulg-ata,  censeri  possint  ex 
Opere  S.  Hilarii  collecta  574.  §  m.  Examinan- 
tur  quatuor  Epistolse,  nomine  Liberii  vulg-atse, 
et  supposititiae  ostenduntur  580.  §  iv.  S.  Libe- 
rii  Pontificatus,  et  gvsta  in  eo  usque  ad  an- 
num  ccclv,  585.  §  v.  Infelix  exitus  tyrannici 
concilii  Mcdiolanensis  :  exsiliura  leg-atorum  Li- 
berii  :  hujus  ad  exsulantes  Epistola  589.  §  vi. 
Egregia  Liberii  certamina  Romae  cum  Eusebio 
Constantii  eunucho  :  abductus  violenter  Me- 
diolanum,   pari  fortitudine  Constantii  dicta  re- 

.  fellit,  et  exsilio  relegatur  591.  §  vii.  Quo  tem- 
pore  ab  exsilio  reversus  sit  Liberius  :  qua  de 
causa  eum  remiserit  Constantius  594.  §  vnr. 
Utrum  Liberius  videatur  subscripsisse  formulae 
fidei  ab  Arianis  compositae,  aut  contra  S.  Atha- 
nasium?  Loca  ex  Operibus  S.  Athanasii  afferri 
solita,  non  sunt  Athanasii  598.  §  ix.  Examinantur 
objecta  ex  Operibus  S.  Hieronymi,  et  aliis  scri- 
ptoribus  605.  §  x.  Examinantur  seorsum  senten- 
tiae  eorum,  qui  primaB,  secundae  aut  tertiae  for- 
mulse  Sirraiensi  Liberium  subscripsisse  volunt. 
An  subscripserit  anathematismis  xn  concilii  An- 
cyrani  610.  §  xi.  Concilii  Ariminensis  infelix  exi- 
tus  :  Liberius  ei  se  opponens  latuisse  dicitur  : 
non  fuit  ei  tum  Pontifex  substitutus  Eelix615. 
§  xii.  Persecutio  post  concilium  Ariminense  us- 
que  ad  mortem  Constantii :  gvsta  Liberii  ad  epi- 
scopos  Ecclesise  reeonciliandos  :  leg-atos  tunc 
videtur  habuisse  SS.  Eusebium  Vercellensein, 
Luciferum  Calaritanum,  imo  etS.  Hilarium  617. 
§  xiii.  Utrum  Lucifer  Calaritanus,  quando  iu 
Sardiniam  se  recepit ,  videatur  in  schisma  la- 
psus  C22.  §  xiv.  Epistolae  Liberii  ad  Athanasium, 
et  hujus  ad  illum  supposititiae  :  episcopi  Orien- 
tales  Semiariani  legatos  mittunt  ad  Liberium, 
receptaque  fide  Nieaena  ,  ad  communionem  a 
Liberio  ,  et  ab  omnibus  Catholicis  recipiuntur 
625.  xv.  Sermo  Liberii  apud  S.  Ambrosium  : 
basilica  Liberiana ,  nunc  S.  Mariae  Majoris  di- 
cta;  mortis  S.  Liberii  annus  et  dies,  sepultura- 
queetc.  (i:^(.» 

23  Linus  Papa  Mart.  Romse.  Syll.  Hist.  §  i. 
Pontificatus  S.  Lini,  et  martyrium  ab  objectio- 
nibus  Tillemontii  vindicatum  539.  §  n.  Tradi- 
tiones  Volaterranorum  de  patria  et  g-estis  San- 
cti  :  corpus  ipsius  Roma? ,  variis  locis  reliquiae, 
cultus,  noraen  pluribus  diebus  in  Eastis  sacris 

542 

22  Lolanus  episc.  Conf.  in  Scotia.  Sylloge  de  cultu 
et  tempore,  quo  vixerit  533 

Longinus  Thebaeis  annumeratus.  Vide  Mauritius. 

19  Lucia  de  Monte  V.  Sampiniaci  in  Lotharing-ia. 
Sylloge  101 

Lucianus  M.  inter  Thebaeos  numeratus.  Vide  Mau- 
ritius  etc. 

22  Lutrudis  V.,  in  dicecesi  Catalaunensi  Campauise 
Gallicae.  Comm.  prjev.  Memoria  in  Eastis;  trans- 
latio  corporis;  reliquise  variis  locis  honoratae; 
Acta  448.  Acta,  auctore  anonymo,  ex  Ms.  Pas- 
sionali  Bodecensi  451 


8EPTEMBBIS 


M 


Macarius  M.  inter  Thebaeos  ,  ut  fertur.  Vide 
Mauritius  etc. 

Ma#nus  M.  Thebaeis  annumeratus.  Vide  Mauri- 
tius  etc. 

MarchioM.  inter  Thebaeos,  ut  volunt.  \"Aa  Mauri- 
tius  etc. 

21  Marcus  Mutinensis,  conf.  Ord.  Praxlicatoram, 
Pisauri  in  ducatu  Urbinate.  Syllogf..  De  g-estis 
ejus  g-eneratim  et  cultu 

Martinianus  M.Thebaeis  annumeratus.  Vide  Mau- 
ritius  etc. 

21  Matthaeus  Apostolus  et  Evangebsta,  in  ^thio- 
pia.  Comm.  fk£T.  §  i.  Memoria  Sancti  in  Fa- 
stis  variarum  g-entium  diversis  diebus  annun- 
tiata  :  Acta  plura,  aliaque  de  Sancto monumenta 
enumerantur  194.  §  n.  S.  Matthaei  vocatio  ex 
Evangelio  cum  observationibus  Patrum  :  ali- 
quot  controversiae  ad  Sanctum  spectantes  199. 
§  iii.  Evangelium  scriptum  :  spectantia  ad  lllud 
examinantur  202.  §  iv.  Praedicatio  S.  Matthaei 
et  martyrium  206.  §  v.  De  translationibus  cor- 
poris ,  quod  inventum  in  Lucania ,  transfertur 
Salernum,  ac  brachium  deinde  Beneventum  210. 
§  vi.  Corpus  iterum  inventum  Salerni,  et  ad 
novam  ecclesiam  translatum  :  varia  Sancti  be- 
neficia  213.  §  vn.  Eeliquige  variis  locis  serva- 
tae  :  loca  aliquot  sacra  S.  MatthEeo  dicata  217. 
Acta,  ex  codice  Vaticano  11S8  inter  Latinos, 
auctore  incerto.  Prologcs  220.  Cap.  i.  Praedi- 
catio  Sancti  in  Judaea,  deinde  in  Jithiopia,  ubi 
reg^em  totamque  fere  regionem  convertisse  ad 
fidem  dicitur  221.  Cap.  n.  Mortuo  reg:e,  suc- 
cessor  Hirtacus,  petitis  frustra  Ephig^eniae  nu- 
ptiis,  ecclesiam  turbat  et  Matthoeum  oceidit. 
At,  eo  defuncto,  rursum  floret  ecclesia  in  .Ethio- 
pia  223.  Acta  Altera  ,  auctore  Metaphraste , 
interprete  Sirleto,  ex  editione  Latina  Lipo- 
maniet  Surii  225 

21  Maura  virg1.  Trecis  in  Campania  Gallise.  Cojqi. 
pr^v.  §  i.  Sanctae  g;esta  a  Prudentio ,  epi- 
scopo  Trecensi  synchrono,  relata  in  Sermone , 
quem  dabimus  271.  §  n.  Sanctse  parentes  et 
patria  :  tempus  emortuale  ;  cultus  et  saerse  re- 
liquiae  273.  Vita,  auctore  Prudentio  episcopo 
Trecensi,  exeditione  Nicolai  Camuzati        275 

22  Mauritiu;;  primicerius ,  Exuperius  campidu- 
ctor,  Candidus  senator  militum,  Victor  miles 
veteranus,  Innocentius,  Vitalis,  aliique  milites 
legionis  Theboea?  MM.  Agrauni  iu  Vallesia.  Coiin. 
pr/Ev.  §  i.  Paleestnv  desi  riptio  :  martyrium 
sanctorum  Thebteorum  martyrum  oppugnatum 
a  Duborda'0  ministello  Anglo  -  Sabaudico  : 
is  quomodo  et  unde  refutandus  308.  §  n.  Pro- 
batur  martyrii  SS.  Mauritii  et  Sociorum  veri- 
tas  et  antiquissimo  illorum  in  Ecclesia  eultu  et 
celebri  memoria  saeculo  v,  311.  §  iii.  S.  Mau- 
ritii  et  Sociorum  Thebaaorum  martyrum  cultus 
initio  scculi  vi,  311.  §  iv.  Sanctorum  Thebaeo- 
rum  cultus  seculo  vi  a  S.  Gregrorio  Turoucnsi, 
et  Veuantio  Eortunato  assertus  31t>.  £  v.  Anti- 
quissimum  de  Sanctis  Ag-aunensibus  mouumen- 
tum.  Eorum  memoria  in  Martyrologriis  classieis 
319.  §  vi.  Refellitur  hypeivritica  Dubordaei,  ve- 
ritatcm  martyrii  Sanctorum  Thebseorum  impu- 
g-nantis  a  dubio  de  tcmpore,  quo  coronati  sint. 
Proponitur  ejusdem  arg-umeutum  neg-ativum  et 
calumnire  aliquot  rcfutantur  321.  §  vu.  Con- 
vellitur  Hubordau  arg-umentum  neg-ativuin  ad- 
versus  veritatem   martyrii  S.  Mauritii  ct  Socio- 

rum, 


l\Di:\  SANCTOftUM 


rum ,  paragrapho   pracedenti   totortum ,  324- 
§  vm,  Bxaminatur,  an  Acta  Banotorum  Atfau- 
nensium  a  Petro  Franoisco  Chiffletio  S.  J.  pri- 
mmn,  ao  delnde  a  Ruinartio  edita,  scrtpta  sint 
a  S.  Euoherio  Lugdunensi  episcopo.  Diluuntur 
DabonH    sophismata   3^6.    §    ix.   Rcfelluntur 
Duhordssi  argrumenta,  quibus  contendit,  Pas- 
sioncm  nostram  perperam   S.  Eucherio  Lugdu- 
nensi  tribui  S89.    §  x.  Dissolvuntur  alia  mini- 
stelli  sophismata  adversus  Passionem  Euchcria- 
nam  cnsa  331.   §  XI.  ftetunditur  assertum  Du- 
bordaai,    quod    martyrium    Legionis    Thebaem 
componi  non  possit  cum  liistoria  et  annis  Maxi- 
miani    332.   §   xn.    Examinatur  Tillemontii    et 
Bailleti  criflea  de  Actis  Eucherianis,  et  inqui- 
ritur,  an  martyrium   Sanctorum  Agaunensium 
mag-nae  persecutioni  illigari  non  possit.  Dubor- 
dseani  circa  hfiBC  errores  336.  §  xiu.  Examinan- 
tur  Acta   interpolata  et  Tillemontii  ac  Bailleti 
de  illis  censura.  /Etas  scriptoris,  qui  Sigismundi, 
Ambrosii    et    S.    Innocentii    mentionem    Actis 
adjecit ,   incerta   est   340.    Passio  ,    anctore  S. 
Eucherio  Lugdunensi  episcopo ,  edita  a  Pe- 
iro  Francisco  Chiffietio  S.  J.,  et  a  Ruinartio 
cum  aliis  Mss.  collato.  Epistola  Eucherii  Episc. 
ad    Salvium    342.  Passio   interpolata,  ex  Ms. 
S.  Maximini  Trevirensis ,  tcollato  cum  eclitis 
a  Surio  et  Mss.  Fuldensi,  S.  Salvatoris  Ultra- 
jectensi,  et  Marchianensi.  Cap.  i,  Thebsei  Mi- 
litcs ,  ex  Oriente   subsidio    missi    Maximiano , 
renuentes    sacrilega     sacrificia    idolis    offerre, 
Agauni  bis  decimantur  345.  Cap.  ii.  Sancti  Mar- 
tyres,  nihil  territi  Sociorum  caedibus,  omnes  ne- 
cantur.  Iis  ad  laureolam  accedit  Victor.  Inven- 
tio  prodigiosa  corporis   S.  Innocentii,    ejusque 
translatio   348.    Gloria  Posthuma.   §   i.   Inven- 
tio  corpovis  S.  Mauritii  quandonam  et  ubi  con- 
tigerit.  Viennensium   in   Gallia  traditiones  di- 
scutiuntur  349.   §  n.  Submissa  ad  nos  instru- 
menta  de  monasterio  Agaunensi  :  charta  ejus- 
dem  restaurationis   correctior  illa,   quam  Sam- 
marthani  ediderunt  352.  §  iii.  Thesaurus  sacer 
Agaunensis  monasterii  et  varise  ibidem  asser- 
vatjE  sanctorum  Thebseorum  Martyrum  reliquiaB. 
De  prodigioso  lapide,  super  quo  trucidatus  di- 
citur  S.  Mauritius,  cultuque  et  reliquiis  Sancto- 
rum  in  urbe  Sedunensi  355.  §  iv.  Cultus  et  re- 
liquise  S.  Mauritii  Sociorumque  ejus  in  dicecesi 
Lausanensi,    in  pagia  seu  cantonibus   Fribur- 
gensi,  Solodorensi,  Basileensi  et  Lucernensi  in 
Helvetia  357.   §  v.  fteperta  in  pago  Schoz,  in 
conventu    Lucernensi  ,    anno   mcccolxxxix    du- 
centorum  corpora ,   qui   pro  Martyribus   ex   S. 
Mauritii     Societate     habiti    fuerunt.    Beneficia 
aliqua   ibidem  impetrata  358.  §  vi.   Brachii  S. 
Mauritii,     ejusque   et    Sociorum    veneratio    in 
Eremitarum  ccenobio  pagi  Suitensis,  et  in  abba- 
tia  et  territorio  S.  Galli  in  Helvetia  360.  §  vn. 
Occasio ,    qua   reiiquia   S.   Mauritii  a  Vallesiis 
per  Sabaudise  ducem   requisitae  fuerunt.  fteni- 
tentibus  Agaunensibus,  non  nisi  dimidiam  ea- 
rum  partera  obtinent  Taurinenses  362.   §  viii 
Translatio  solemnis  reliquiarum  S.  Mauritii  Tau- 
nnum  :  aliquot  beneficia,   qua?  tum  temporis 
narrantur  contigisse  364.  §  iX.  Inspectio  sacra- 
rum  rehquiarum  earumque  in  urbem  Taurinen- 
sem  cum  solemni  pompa  illatio  366    &  x    Be 
neficia,  qu*  narrantur  in  translatione  et  postea 
impetrata.  Discutiuntur  aliqua  Baldesani  supe 


rius 


asserta.  De  brachio  S.   Mauritii,  quod 
dem  habmsse  se,   gloriantur  Taurinenses 
§  xi.  Institutus  sub  S.  Mauritii 


pn- 

369. 

nomine  et  pa- 


trocinio   militaris   Ordo   in   Sabaudia,    Ejus  ini- 
tia ,    confirmatio ,    prSBTOgativffl   a    PontirioibuH 
prinoipibusque  obtentrc  372.  §  xu.  PJa  sodalitla 
sub  S.  Mauritii  patrooinio  instituta  in  Italia;  dc 
sanctis  Mauritiis,  qui  Ticini ,   Pignaroliii  et  in 
pago    Serrc   coluntur,  eorumquc  reliquiis  370. 
§  xin.  Cultus  et  raliquice  S,  Mauritii  Augustffl 
Prastori»,  Verccllis,    Astre,   Mcdiolani,    Man- 
tu©,  Roma;  et  in  aliis  Italise-  urbibus  378.  §  xiv. 
S.  Mauritii    et  Sociorum   martyrum    anonymo- 
rum    reliqui»   ac   veneratio  in   llispania,  Lu- 
sitania,    et    Brasilia  380,  §   xv.  Antiqua  erga 
Sanctos  Thebffios  vcncratio  Viennensium  ct  Tu- 
ronensium.  Discutiuntur  asserta  de  ampnllisTu- 
ronensi,  Andegavensi  et  Condatescensi  388.    § 
xvi.  fteliquim  et  veneratio  Sanctorum  Thebmo- 
rum  Andegavi,  Remis  et  per  rcliquam  Galliam 
3^6.    §    xvii.    SS.    Mauritii    et   Sociorum    Thc- 
baeorum  martyrum  reliquise  per  Belgium,  qua- 
rum  magna  pars  Colonia  et  Treviris  allata  est 
390.    §    xviii.   Exstructum   ab  Ottone  I  impe- 
ratore    Magdeburgcnsc   S.  Mauritii  eaenobium, 
quod  dciude  in  archicpiscopium  evehitur.  Illatae 
eo  S.  Mauritii    reliquias,    quarum    ctiam   Ilalis 
Saxonum  pars  fuit  non  exigua  301.  §  xix.  Sa- 
crse  S.  Mauritii  exuvise  Hadamariam  translatce; 
ejusdem  cultus  in  urbe  Ehinga  et  reliquiaa  in 
variis  Germanire  locis  395.  §  xx.  Submissa  a  P. 
Mauritio  Chardono  analecta  alia  de  Sanctorum 
Thebieorum  cultu  per  Germaniam  397.    §   xxi. 
Celebres    S.  Mauritii    nomine    gladii ,   vexilla. 
Lancea  ejusdem  inter  imperii  insignia  quondam 
in  magno  honore  habita  399.   §  xxn.   Appari- 
tiones  S.  Mauritii  a  scriptoribus  aliquot  assertse 
402.   AppendiX.    Ad    Gloriam   posthumam    S. 
Mauritii   et    Sociorum    Thebzeorum   Martyrum. 
§  i.  Walafridi  Strabonis  et  Marbodi  Rhedonen- 
sis  episcopi  carmina  de  sanctis  Thebaeis  Mar- 
tyribus    895.  §  n.  Vetustus  S.  Exupcrii  cultus 
in  abbatia  Gemblacensi  ejusque  ibidem  et  in  lo- 
cis  aliis  reliquise  898.  §  m.  S.  Candidi  reliquice. 
Examinatur,  an  S.  Candidi,  senatoris  militum 
in  Legione  Thebsea,  corpus  possideant  Hispani 
in  monasterio   S.  Cucufatis  900,    §  iv.  SS.  Vi- 
ctores  in  aliquibus  Martyrologiis  hodie  gemi- 
nati,  plures  synonymi  :  hinc  incerta  fere,  qua? 
pro  S.  Victoris  reliquiarum  possessione  Senonen- 
ses,  Belgse,  et  Hispani  proferunt  902.  §  v.  S.  In- 
nocentii  sacrae  exuviae  ab  Ottone  Magno  Magde- 
burgum  delatae.  Partes  sancti  ejus  corporis  va- 
riae  in  variis  ecclesiis  et  ejusdem  sancti  Martyris 
ibidem  cultus  905.  §  vi.  S.  Vitalis,  qui  in  Fa- 
stis  sacris  antiquis  passim  nominari  solet  post  S. 
Innocentium,  cultus  et  reliquia?  907.  §  vn.  Ple- 
rique  Sancti  sequentes  non  indubie  pro  Thebseis 
videntur  haberi  posse.  SS.  Abundius,  Longinus 
Astenus,   Cfesarius,   Maurus,  Demetrius  in  cce- 
nobio  de  Caramania;  Albanus,  Jorius  et  Gilius 
m  Pedemontio;   Alexander  et  Tiburtius  Besutii 
culti.    Edita  a   ft.  D.  Gratiolio    lucubratio,  qua 
impugnamur  908.  §  vm.  Examinatur  Gratiolii 
cntica  circa  Passionem    Bergomensem  S.  Ale- 
xandri,  qure  in  Opere  nostro,  ut  intcrpolata  ne- 
glecta  fuit  909.  §  ix.  Ostenditur,  neutiquam  esse 
vensimile,  quod  Mombritius  Passionem  S  Ale 
sandri  excerpserit  ex  Actis  auctioribus  Ber*o- 
mensibus,  indeque  praeciderit,  quse  nos  medto 
diximus  postea  superaddita  fuisse,  in  iisque  ali- 
qua  modo  parum   verisimili  narrari   911.   §  x 
SS.  Alvenus  et  Sebastianus  culti  Eossani  et  The- 
hasis    annumerati.    Discutiuntur,    qua.    de   SS 
Amore  et  Viatore  referuntur  914,  §  xi.  De  Ss! 

Antonino, 


AJ)  TOMUM  VI  SEPTEMWUS 


Antonino,  qui  Placentise,  Benigno,  qui  Taurini, 
et  Besso,  qui  Eporediai,  ut  Thebfei  Martyres, 
coluntur.  Prodigia  aliaque  fabulflB  suspccta, 
quaj  de  hoc  narrantur  a  Baldesano  915.  §  xn. 
S.  Constantii  et  Sociomm  cultus  Dronerii  apud 
Salutias.  Fabulosa  sunt  verisimiliter,  quse  de 
eorum  roartyrio  proferuntur,  uti  et  alia  non 
pauca  ad  inventionem  sacrarum  reliquiarum  per- 
tinentia.  Socii  assig-nantur  ipsi  Victor,  Theodo- 
rus,  Magnus,  Pontius,  Desiderius,  Dalmatius  et 
Constantinus.  De  S.  Constantio,  qui  Coloniae  coli- 
tur  917.  §  xin.  Praeter  cultum  per  Occidentalem 
Italiam  celebrem,  incerta  sunt  et  fere  minus 
verisimilia,  quse  de  S.  Defendente,  inter  Thebaeos 
Martyres  ab  aliquibus  numerato,  referuntur. 
Ejus  Socius  creditur  fuisse  S.  Etolus  919.  §  xiv. 
SS.  Eventius,  Constantii  duo,  Gingulphus,  Juve- 
nalis,  Lucianus,  Stephanus,  Macarius,  Marchio, 
Martinianus,  Julianus,  Besutius,  Menas,  Mombus 
seu  Mombotus,  diversis  locis  culti,  plerique  satis 
levi  ratione  Legioni  Thebaeae  ab  auctoribus  ad- 
scripti.  920.  §  xv.  SS.  Quilici  seu  Quirici  etCan- 
didi  cultus  aliaque  ad  illos  pertinentia,  nixa 
pleraque  relationibus  traditionibusque  non  anti- 
quis  922  §  xvi.  Sancti  Thebeei  aliis  diebus  in  Mar- 
tyrologio  Romano  nuntiati.  S.  Tegrulus  Eporediae 
cultus.  SS.  Valeriani  duo,  Cirus,  Joannes,  Cucu- 
phas,  Chrysogonus,  Ciriacus,  ^elix,  Eortunatus, 
Achilles,  Valerius  aBaldesauo  Thebaeis  annume- 
rati.  924- 

Maurus  inter  Thebaeos  numeratus.  Vide  Mauritius 
etc. 

Maximinus  aut  Maximus  forte  cum  Fausta  etc.  Vide 

Fausta. 
Meletius  cum  Isacio.  Vide  Isacius. 
Menas,  ut  volunt,   inter  Thebaeos.    Vide  Mauri- 

tius. 
Merita  cum  Digna.  Vide  Digna. 
79  Meletus  episc,  conf.  Treviris  in  Belgica  prima 

27 
Mombus  seu  Mombotus  M.  inter  Thebeeos,  ut  fertur. 

Vide  Mauritius  etc. 


N 


19  ~\pcanaer>  Gregorius,  Petrus,  Demetrius  et 
-LN  Elisabetha  anachoretee  prope  Messanam 
in  Sicilia.  Comm.  prev.  §  i.  Horum  memoria 
in  Martyrologiis  hoc  die,  qui  non  est  eorumdem 
natalis  :  Vita  ex  Grseca  Latine  versa,  sublestae 
ridei,  danda  tamen  83.  §  n.  Examinantur  quaedam 
de  Sanctis  asserta  :  notitia  specus,  in  quo  habita- 
runt :  eorum  aetas  incerta :  S.  Nicandri  ecclesia 
et  monasterium  :  Sanctorum  postrema  translatio, 
miracula  et  cultus  85.  Vita,  auctore  anonymo 
Grceco,  ex  editione  Octavii  Cajetani,  et  Petri 
Salerni  88 

Nilus  cum  Peleo  etc.  Vide  Peleus  etc. 


aubinde  correcta.  Cap.  i.  Prima  S.  Paphnutii 
cum  Ariano  praside  certamina :  quadra^inta 
Martyrum,  in  carcere  conversorum,  pa.,  jio  680. 
Cap.  n.  Paphnutius  multos  convertit  et  ad  mar- 
tyrium  perducit:  variis  affectus  cruciatibus,  ad 
lmperatorem  mittitur,  palm&eque  affixus  moritur. 

Patermuthius  M.  cum  Peleo  etc.  Vide  Peteus  etc 
23   Paxentius  et  Albina  MM.  Parisiis.  Commevta- 

Rius.     Sancti     ignoti     antiquis     martyrologis. 

Acta  eorum  fabuiosa,  reliquise  et  cultus  insi^nis. 

19  Peleus,  Nilus  episc,  forte  Elias  presb.,  Pater- 
muthius  et  forsan  alii  mart.  in  Palaestina.  Syl- 
loge.  Ex  Eusebio  et  Martyrologiis  Latinis  ac 
(jrsecis  „, 

23  Petrus  Acotantus  Conf.  Venetiis.  Comh  Pilev 
BeaU  notitia  unde  accepta;  cultus  immemorabi- 
lis;  Acta  651.  Sermo,  auctore  anonymo,  ex  edi- 
tioneexcellentissimidomini  Fiaminii  Cornelii 
senatoris  Veneti,  Decadeipag.  xcvn  654 

Petrus  cum  Andrea  etc.  Vide  Andreas  etc. 

Petrus  cum  Nicandro  etc.  Vide  Nicander'. 

Philippa  cum  Theodoro  etc.  Vide  Theodorus. 

22.  Phocas  hortulanus  mart.  Sinope  in  Ponto.CoM* 

PR.EV.  293.  ACTA52^0RATIOEXCOMUSTICA,aW^Ore 

Astenoepiscopo  ex  editione  Combefisii.  Prolo- 
gus.  Memoria  Sanctomm  utUis  virtutem  colenti- 
bus  :  celebritas  S.  Phocae  291.  Cap.  i.  Sancti  pa- 
tna:  vitae  institutum :  virtutes,  et  martvrium 
295.  Cap.  ii.  Sancti  gloria  posthuma  297 

19Pomposa  Virgo  sanctimonialis  mart.  Cordubse 
in  Hispania.  Sylloge  prjevia.  De  Sanctae  cultu  in 
monasterb  Pinna-Meilariensi,  vita,  et  tempore 
martyrii  92.  Vita  et  Passio,  auctore  S.  Eulogio 
presb.  mart.t  ex  ejusdem  Memoriali  Sancto- 
rum,  lib.  3,  cap.  xi  93 

Pontius  M.  Thebffiis  annumeratus.  Vide  Mauritius 

etc. 

20  Priscus  mart.  cultus  Constantinopoli,  ex  Me- 
nxis  aliisque  Grsecorum  et  Latinorum  Fastis 

149 

Privatus  M.  cum  Dionysio.  Vide  Dionysius. 

Proculus  diac.  cum  Januario  etc.  Vide  Januarius 
etc. 

23Projectus  episc.  Conf.,  Foro-Cornelii  seu  Imolse 
in  Italia.  Comm.  Hist.  §  1.  Pauca  de  veris  Sancti 
g-estis  nota ;  sermo  in  laudem  ejus  ac  decessoris 
dictus  a  S.  Petro  Chrysolog-o,  qui  consecravit 
episcopum  633.  §  11.  Eeliqua  g-esta  vel  incerta 
vel  falso  illi  adscripta  635.  §  111,  SS.  Projecti  et 
Maurelii  reliquiae  variis  temporibus  occultatse 
ac  translatae  :  sacella  et  altaria  ipsis  erecta    637 


Quilicus  aut  Quiricus  inter  Thebeeos  MM.,  ut  vo- 
lunt.  Vide  Maitritius  etc. 


2j  "pamphilus  mart.   Romse.    Sylloge.    De    me- 
-L       moria  in  Martyrolog*iis,  cultu  et  reliquiis. 

236 
24  Paphnutius  et  Socii  MM.  in  Thebaide.  Comm. 
pr^v.  Sancti  hi  variis  diebus  ac  diverse  memorati 
in  Fastis  Graecis  ac  Latinis  :  Acta  Graeca,  quae 
jam  Latine  edita  sunt,  multis  fabulis  sunt  inqni- 
nata  631.  Acta  fabulosa,  Latine  reddita  ex  edi- 
tione  Surii,  collata  cum  Ms.  Grteco  Vaticano,  et 


K 


Rodena  V.  cum  Silvano  etc.  Vide  Silvanus. 

24  Rusticus  episc.  Conf.  Arvernis  in  Gallia.  Com- 
mentarius.  Memoria  in  Fastis  antiquis  et  recen- 
tioribus;  gesta  partim  certa  ex  S.  Gregorio  Turo- 
nensi,  partim  dubia  ex  aliis;  cultus  689 


Sabbatius 


abbatius  cum  Trophimo  eto.  Vide  Trophimus 
etc. 


^    Salaber-rn   abbatissa,   LauJuni  in  -. 


Belg*ica  se- 
Comm.  PB«v.  §  I.  S.  Salaberg»  sancti 
consaiiffninei  :  memoria  apud  martyrologos 
Acta  •  biographi  tetas  516.  §  n.  Locus  Sancta?  na- 
talis  AualectaexVitisSS.Eustasiiet  Agili.  Ac- 
torum  chronotaxis  reliqua  519.  Vita,  auctore 
anonymo  suppari,  ex  editione  Mabillonn,  Se- 
culo  a  Sanctorum  Ord.  S.  Benedicti,  a  pag. 
ccccxxn,  collata  cum  Ms.  Accincti  monasteru. 
Cap.  i.  Illustres  Sanctse  natales,  educatio,  sanatio 
miraculosa.  Desiderans  virginitateni  servare  a 
parentibusmaritojungitur,  quo  post  duos  menses 
mortuo,  jussu  regis  Dagoberti  secuudo  traditur, 
ex  eoque  quiuque  liberos  suscipit  521.  Cap.  ii. 
S.  Salaberga  a  viro  consentiente  recedit,  mona- 
sterium  insigneLauduniconstruit,piisque  monitis 
maritum  seculi  periculis  subducit  525.  Cap.  iii. 
Sanctae  obitus :  miracula  ante  et  post  illum  pa- 
trata  527 

Sebastianus  inter  Thebaeos  numeratus.  Vide  Mau- 
ritius  etc. 

22  Septimius  episc.  mart.  JDsii  in  Piceno.  Comm. 
Pr^v.  §  i.  Saucti,  antiquis  scriptoribus  ignoti. 
Acta,  corporis  inventiones,  cultus  108.  Acta,  ex 
lectionibus  propriis  Officii  impressis  anno 
mdcxxiv  409 

19  Sequanus  abbas  conf.  in  territorio  Lingoneusi  in 
Gallia.  Comm.  Pr^v.  Sancti  memoria  in  Eastis, 
nomen,  cultus.  Acta  edenda  an  ab  auctore  syn- 
chrono  et  iudubitatse  fidei  scripta  33.  Vita,  au- 
ctore  anonymo  incertee  cetatis,  ex  Ms.  et  Mabil- 
lonio,  a  quo  textus  Ms.  Chiffietii  in  paucis  ver- 
bis  discrepat. Prologus  3G.Cap.  i.  Acta  S.  Sequani 
usque  ad  fundationem  monasterii  Segestrensis 
37.  Cap.  ii.  Reliqua  S.  Sequani  gesta,  miracula 
ab  ipso  patrata,  obitus  10.  Appendix:  S.  Gregorii 
Turonensis  Libri  de  Gloria  Confessorum  Cap. 
lxxxviii.  De  S.  Sequano  abbate  11 

22  Silvanus  et  Silvester  conf.,  et  Rodena  V.  Leprosii 
Biturigum  in  Gallia.  Comm.  Memoria  in  Pastis, 
Acta  ex  Breviariis,  cultus,  reliquiae  40-1 

Silvester  cum  Silvano.  Vide  Silvanus. 
Socrates  cum  Theodoro  etc.  Vide  Theodorus. 

23  Sophia  V.  M.  Sortini  in  Sicilia  571 
Sosius  diaconus  cum  Januario  etc.  Vide  Januarius 

etc, 
Stephanus  M.  Thebajis  annumeratus.  Vide  Mauri- 
tius  etc. 

20  Susanna  V.  M.  Eleutheropoli  inPalsestina.  Comm. 
Pr^kv.  Memoria  Sanctse  in  Fastis  maxime  Graecis: 
cultus  :  Acta  Graeca  edenda  151.  Vita,  auctore 
anonymo,  exmembranis  Cl.V.  Franc.  Olivarii, 
interprete  J,  S.  153 


Tegulus  Thebaus  MM.  annumeratus.  Vide  Mau- 
ritius  etc. 
24TerentiusM.,  Pisauri  in  ducatu  Urbinate.  Comm. 
Paav.  Cultus  insignis;  Acta  sublestte  fidei  678. 
Acta  sublestaj  fidei,  ex  officio  proprio,  edito  ad 
annum  mdxch  679 

Thales  autThalelaeusM.  cum  Artemidoro.  Vide  Ar- 
temidorus. 

23  Thecla  V.  M.  Seleucto  in  Lsauria.  Comm.  Critico- 
Hist.  §  1.  Acta  variaS.  Thecla,  sed  omnia  fabulis 


a 

manam   in    causa 

Agathone  Papa   celebratam 

epochoe 


i\i)K\  SANOTOBUM 

inquinata:  brove  Actorum  compendinm  516  § 
n  Quib  SS.  Patrcs  asseruerunt  de  S.  Ihcda, 
pro  vcris  admittenda  sunt.  ExhisSanotffl  gesta 
utonmaue  Ihnotesount  555.  (m,  NomenSanctfB 
TheoISB  antiqulssimis  Martyrolofflis  adsoriptumj 
et  quidem  dicbus  variis  555.  §  iv.  Sepulorum 
Sanotae  prope  SeleuoiaminIsauria:oeleberrimns 
eius  ibidem  cultus :  ccclesia  ipsius  scculo  iv  aut 
citius  struota:  alia  cidem  a  Zenoue  rm-ta  5.7. 
&  v  Beneficiaet  miraoulaSanctffl  ex  Basiho  Seleu- 
ciensi  55S.  §  vi.  Brachium  S.  Theol»  seoulo  xn 
ex  Oriente  in  ffispaniam  translatum  503.  §  vn. 
Bpicilegium  de  apparitionibus,  ecolesiis,  reliquns, 
aliisque  ad  Sanctam  spectantibus.  5« 

lOTheodorusarchiep.  couf.,  Cantuariffl  111  AngUa. 
Comm.  Piuev.  §  1.  Hlustria  apud  sonptores 
S  Theodon  elogia,  ejus  memona  m  sacris 
Pastis,  cultus  et  natalcs ,  vitffl  institutum 
usque  ad  susceptum  episcopatum,  miaflio  m  An- 
gliani  55.  §  n.  Bes  in  Anglia  a  S.  Iheodoro 
praclare  gestse,  dissidia  cum  sanctis  Ccadda, 
Winfrido  et  Wilfrido  :  concilia  sub  S.  Iheodoro 
convocata60.  §  ni.  Chronotaxis  rerum  gestarum 
Wilfridi  expulsione  usque  ad  synodum  Ro- 
turbarum  Anglicarum  sub 
64.  §  iv.  Kiguntur 
conciliorum  j  Itomani  propter  turbas 
Anglicas  coacti,  et  Hertfeldeusis  in  Anglia  sub 
S.  Theodoro  celebrati.  Liber  Pcenitentialis  illi 
adscriptus  63.  Vita,  auctore  venerabili  Beda, 
ex  Historia  Ecclesiastica  gentis  Anglorumex- 
cerpta.  Pars  i.  S.  Theodorus  ordinatur  episco- 
pus  a  Vitaliano  Papa  et  mittitur  in  Angliam. 
Ejus  labores  et  curse  initio  episcopatus.  Ex  lib. 
3  cap.  xxix  et  xxx,  et  lib.  4  cap.  1  et  11,  73. 
Paiis  11.  S.  Theodorus  concilia  celebrat,  va- 
riisque  locis  episcopos  ordinat:  diceceses  par- 
titur.  Ex  lib.  4-  cap.  v,  vi  et  xn,  77.  Pars 
111.  Theodorus  concilio  Hcrtfeldensi  prfflflidet, 
rebusque  in  Anglia  prseclarissime  gestis,  sancte 
moritur.  Ex  lib.  4  cap.  xvn,  xvm,  xxi,  et  lib.  5 
cap.  viii  31 

19  Theodorus  episc.  Veronensis  in  Italia.  Sylloge 
Hist.  Critica.  De  ejus  cultu  et  tempore  sedis    23 

20  Theodorus,  Philippa  mater  ejus,  Socrates  et 
Dionysius  mart.  Pergse  in  Pamphylia.  Sylloge 
ex  saeris  Fastis  maxime  Grsccorum  137 

Theodorus  M.  Thebaeis  annumeratus.  Vide  Mau- 
ritius  etc. 

Theopiste  cum  Eustathio  etc.  Vide  Eustathius. 

Theopistus  cum  Eustathio  etc.  Vide  Eustathius. 

Thyrsus  cum  Andochio.  Vide  Andochius  etc. 

Tiburtius  Thebseis  annumeratus.  Vide  Mauritius 
etc. 

19  Trophimus,  Sabbatius  et  Dorymedon  mart. 
Antiochiae  in  Pisidia,  et  Synnadis  in  Phrygia. 
Comm.  PitvEv.  Sanctorum  in  sacris  Eastis  me- 
moria  et  cultus  :  Acta  fidelissima  Graico-Latina 
edenda:  alia  Metaphrastee  olim  edita  :  obser- 
vationes  aliquot  pragvise  9.  Acta,  auctore  ano- 
nymo,  ex  codice  Medicxo  bibtiothecw  rcgise 
Parisiensis,  interprete  J.  S.  Cai\  i.  Probo  ec- 
clesiam  persequente,  capiuntur  Trophimus  et 
Sabbatius  :  Trophimus  multa  patitur  ;  Sabba- 
tius  post  tormenta  moritur  Antiochiffl  Pisidioe  ■ 
Trophimus  Synnada  missus,  iterum  plurima 
patitur  12.  Cap.  ii.  Dorymedon  senator  Trophi- 
mum  invisit:  Christum  confessus,  capitur  et  gra- 
yiter  forquetur:  Trophimiw  rursum  cruciatur : 
Martyres  feris  objecti,    his  parcentibus,  capite 

17 
Valeriani 


minuuntur 


AD  TOMUM  VI  SEITEMIHUS 


Valeriani  duo  inter  Thebseos  MM.,   ut  volunt. 
Vide  Mauritius  etc. 
Valerius  intereosdem.  Vide  ibidem. 
Viator  cum  Amore  inter  Thebseos.   Vide  Mauri- 

tius  etc. 
Victor  M.  cum  Mauritio  et  Thebseis.  Vide  Mauri- 

tius  etc, 
Victor  alter  Thebseis  annumeratus.  Vide  Mauri- 

tius  etc. 
Vitalis  M.Thebseus  cum  Mauritio  etc.  Vide  Mauri- 
tius  etc. 


24  Ysarnus,  abbas  S.  Victoris,  Massiliae  in  Pro- 
vincia  GalliBe.  Comm.  Piuev.  §  i.  Sancti  in  Mar- 
tyrologiis  memoria,  Officium  ecclesiasticum 
et  antiquus  cultus  in  monasterio  suo  Massiliensi  : 
Vita  a  synchrono  eleg-anter  et  fideliter  scripta 
728.  §  ii.  Sancti  ingressus  in  monasterium  Victo- 


rinum  Massiliense,  et  hujus  in  monachi»  et  pog- 

sessionibus  sub   eo  abbate  incrementum  :    quid 

de  dedicata  a  Benedicto  IX  Papa  eccteftfa  S.  Vi- 

ctoris  senticndum  780.  §  ni.  Sancti  itcr  Hispa- 

nicum    pro    redimendis    captivis    Lcrinensibtu 

feliciter  confectum  ;  reditus  Massiliam  :  beatua 

obitus,    et  hujus  annus  assignatus  :   ejusdein 

epitaphium  783.  Vita,  auctore  anonymo  sup- 

pari,    ex   editione   Mabillonii ,    cottata   cv/m 

Ms.  Massiliensi.  Pbologcs.  Cap.  i.  Sancti  patria, 

pueritia  et  adolescentia  :  pia  fuga  a  parentibus  : 

monachatus  susceptus  Massilia;  :  ejusdem  loci 

prioratus  et  praelatura  invito  impo»ita  737.  Cap. 

ii.    Sancti    Abbatis    eximiae   virtutes   :   diaboli 

adversus   eum  irriti  conatus  .-   insignes  viri  a 

Sancto  in  disciplinam   admissi    739.   Cap.    m. 

Injuriae    Sancto    illatse ,    divinitus    castig-atse    : 

miracula  aliquot  in  ipsius   gratiam  facta   742. 

Cap.  iv.  Sancti  sufrragium  a  defunctis  implora- 

tum :  spiritus  ejus  propheticus  :  mira  equi  in  eum- 

dem   observantia   745.   Cap.   v.    Sancti   iter    in 

Hispaniam   pro   redimendis   captivis  monachis, 

felici  successu  secuto  :  reditus  Massiliam,  supre- 

mus  morbus  et  obitus  747 


1  N  D  EX 


CHRONOLOGICUS 


J 


ANTE  NATUM  CHRISTUM. 

onas  Propheta  in  Paleestina 

SECULO  I. 


186 


S.    Matthseus    apostolus,     in    iEthiopia     defun- 

ctus  194 

Sub  Nerone  passi  SS.  Eelix  et  Constantia  Nucerise 

in  Italia  6 

Probabilius  anno  67,  martyrio  coronatus  S.  Linus 

Papa  539 

Hoc  aut  sequente  seculo,  S.  Thecla  virgo  martyr 

defuncta  546 

SECULO  II. 

Circa  11S,  martyrio  coronati  SS.  Eustathius,  The- 
opiste  uxor  ejus,  et  filii  Agapius  et  Theopistus 

106  c 
Hoc  seculo,  passus  S.  Alexander  episcopus  via 
Claudia  in  Italia  229  d 

SECULO  III. 

Probabilius  sub  Caracalla,  passi  in  Gallia  SS.  An- 

dochius   presbyter,  Thyrsus  diaconus    et  Felix 

673  abc 
Circa  220,  martyrio  coronati  dicuntur  Pergae  in 

Paraphylia  SS.  Theodorus,  Philippa  maier  ejus. 

Socrates  et  Dionysius  137  c 

Hoc  seculo,  ut  fertur,  passus  S.  Terentius  Mart. 

Pisauri  in  Italia  678 

Sub  imperio  Valeriani,  Romffi  martyrio  coronatse 

Digna  et  Merita  virgines  ,302,  304  a 

Circa  227  Passi  Trophimus,  Sabbatius  et  Doryme- 

don  MM.  Antiochiae  in  Pisidia,  et  Synnadis  in 

Phrygia  12  d 


Inter  285  et  305,  passi  Agauni  in  Vallesia  Mau- 
ritius  primicerius,  Exuperius  senator,  Candi- 
dus  campiductor,  Victor  miles  veteranus,  Inno- 
centius,  Vitalis,  aliique  legionis  Thebseae  milites 

308,  337,  338  et  seq. 
SECULO  rv. 

Hoc  secido  inchoato,  passus  iEsii  in  Piceno  S.  Se- 
ptimius  Episc.  Mart.  40S 

Sub  Dioctetiano,  passi  in  Thebaide  S.  Paphnutius 
et  Socii  martyres  681  c 

Circa  305,  Martyrio  coronati  SS.  Januarius  Ep., 
Sosius,  Festus ,  Proculus  diaconi ,  Desiderius 
lector,  Eutyches  et  Acutius  Puteolis  in  Campa- 
nia  761 

Inter  305  et  311,  Martyres  sunt  Cyzici  in  Hel- 
lesponto  SS.  Fausta,  Evilasius,  et  forte  Maximi- 
nus  vel  Maximus  140  b,  142  e 

Anno  310  Martyres  iEgyptii  Peleus  et  Nilus  epi- 
scopi,  presbyter  forte  Elias  dictus,  Patermuthius 
et  alii  inPakestina  coronati  21 

Eodemanno,  Joannes  iEgyptius  in  Palfsstina  coro- 
natus  14S 

Anno  352,  S.  Liberius  creatus  Pontifex  ■">s">  d 

Anno  353  aut  354,  habitum  concilium  Arelatense 

5  viabc 

Anno  355,  habitum  conciliabulum  Mediolanense 
Catholicis  contrarium  ■~'>-1  et  seq. 

Eodem  anno,  S.  Liberius  Papa  exsilio  relegatus 

592  b  et  seqq. 

Anno  358,  reversus  ab  exsilio  S.  Liberius  Papa 

594  c  d  et  seqq. 

Eodem  anno  ante  Pascha,  habitum  concilium  An- 


cyranum 


602  b 


Anno  359,   concilium    Ariminense    infelici    exitu 
celebratum  615  aet  seqq. 

Anno  362,  mense  Novembri,  habitum  coneilium 

Atexandrinum 


1NDK\   OHEONOLOGICUS 


Alexandrinum  619d  e  f 

Sub  Juliano,  sive  anno  MZ  aut  SGS,  Eteuthero- 

poli  in  Palffistina  rnartyrio  coronata  S.  Susanna 


Aiurlia 


63  f 


virgo 


151  f 


Anno  866,  dofunctus  S.  Liberius  Papa  572  b,  631  d  e 
Hoc  seculo,  corpus  S.  Mauritii  et  aliquot  Socio- 

rum  martyrum  inventum  850  b  et  seq. 

Sub  finem  hujus  seculi  aut  initium  sequentis, 

translatum  oorpus  S.  Jauuarii  episcopi  martyris 

781-  b  et  seqq. 

SECULO  V. 

Circa  initium  hujus  seculi,  defunctus  in  Glonna 
monteGallireS.  Florentius  presbyter  410 

Inter  419  et  426,  defuuctus  S.  Castor  episcopus 
Apta?  Julias  2*8  d  e  f 

Circa  438,  defunctus  S.  Glycerius  episcopus  Me- 
diolanensis  438 

Anno  444,  S.  Eustochius  fit  episcopus  Turonensis 

27  d 
Sub  medium  hujus  seculi,  defunctus  S.  Rusticus 

episcopus  Arvernensis  in  Gallia  689  a 

Hoc  seculo,  verisimiliter post  medium,  defunctus 

S.  Projectus  episcopus  Foro-Corneliensis  635  d  et 

seq. 
Anno  461,    S.    Eustochius   episcopus   Turonensis 

moritur  27  d 

Circa  470,  obiit  S.  Miletus  episcopus  Trevirensis 

28  a 

SECULO  VI. 

Circa  hoc  secidum  defuncta  S.  Ama  virgo  Jovisvil- 

lae  in  Campania  Gallica  691 

Hoc  seculo  verisimiliter,  defunctus  Anconae  S.  Con- 

stantius  confessor  640  a  e 

Probabilius  anno  535 ,  Pontificatum  accepit  S. 

Agapetus  168  d  e 

Anno  536,  defunctus  S.  Ag-apetus  Papa  169  c  d 

Circa  medium  hujus  seculi,  S.  Joannes  episcopus 

martyr  Spoleti  in  Umbria  30  a  b 

Item,  S.  Sequanus  abbas  in  territorio  Lingonensi 

36bcd 
Circa  568,  defunctus  S.  Laudus  sive  Lauto  episco- 

pus  Constantiensis  in  Gallia  438, 442  b 

Hoc  seculo,  defuncta  S.  Lutrudis  virgo  in  dioecesi 

Catalaunensi  44.8  c 

SECULO  VII. 

Anno  625,  S.   Goericus  factus  episcopus  Meten- 

sis  43  e 

Anno  642  vel  643,  defunctus  S.  Goericus  aut  Abbo 

episcopus  Metensis  44  a 

Circa  649,  S.  Emmerammus  venit  in  Bavariam, 

ibique  detinetur  4(33 

Anno  652,   occisus  S.   Emmerammus,  episcopus 

Ratisbonensismartyr  454  ab,  467fetseq. 

Circa  658  defunctus  S.  Geremarus  abbas  in  Gal- 

lia  692 

Circa  665,defuncta  S.  Salaberga  abbatissa  516  a, 

520  de 

Anno  673,  habitum  concilium  Herudfordiense  in 
Anglia  62  f 

Anno  677,  expulsus  e  sede  sua  S.  Wilfridus  Ebora- 

censis  episcopus  65  a  b  c  et  seq. 

Anno  678  S.  Wilfridus  proficiscitur   in   Frisiam 

a         P-m  t   ..  67betseq. 

Anno  679,  habitum  concilium  Hertfeldense  in  An- 

ferlia  71  c 

Anno  684,   habitum   concilium  Twyfordiense  in 


Anno  690  defuuctus  S.  Thoodorus  ttohlepleoopua 
Cantuariensis  W <■ 

SECULO  VIII. 

Anno  703  vel  704,  defunctus  S.  AdamnaniiR  nbbns 

in  lona  Scotia?  insula  (i ,!)  ^  e  f 

Anno  789  aut  serius,  elevatum  corpus  S.  Einme- 

rammi  episcopi  Mart.  ',,,!*  '' 

Circa  medium  hujus  secidi,  SS.  Chuniuldus  et  Gi- 

silarius  prcsbyteri  obierunt  708 

Circa  medium  hujus  seculi  ante  757,  occisus  S.  Gc- 

rulphus  martyr  Trunchinii  in  Flandria  254  c 

Inter  757  et  767,  translata  corpora  SS.  Dig*nsB  e 

Meritae  306  e  f 

Circa  770,  reliquile  SS.  Eutychetis  et  Acutii  Nea- 
polim  translatas  789  e  f  et  seq. 

Anno  773,  translata  corpora  SS.  Chunialdi  et  Gi- 

silarii  709  c 

SECULO  IX. 

Sub  initium  hujus  seculi,  defunctus  S.  Jonas  mo- 
nachus  Sabaita  in  Palasstina  270 

Hocseculo  non  multum  provecto,  translatum  cor- 
pus  S.  Joannis  Ep.  M.  Spoletini  306 

Hoc  seculo  post  817,  corpus  S.  Januarii  trans- 
fertur  Beneventum  787  cd 

Circa  medium  hujus  seculi,  defuncta  S.  Maura 
virgo  Trecis  in  Campania  273  d 

Anno  851,  incensum  a  Normaunis  coenobium  Fla- 
viacense  695  a 

Anno  S53,  Corduba3  in  Hispania  martyrio  coronata 
S.  Pomposa  Virgo  93  e 

Eodem  anno,  destruitur  in  Gallia  a  Normannis 
Glonnense  S.  Florentii  mouasterium ,  et  cor- 
pus  ejusdem  Sancti  transfcrtur  in  Bituricen- 
sem  provinciam,  deinde  Trenorchiurn  416  c  et 

seq. 

Post  medium  seculi,  translata  maxima  pars  cor- 
poris  S.  Andochii  M.  674  c  d 

Anno  864,  Corpus  S.  Lutrudis  virginis  translatum 
Corbeiam  Saxoniae  449  d  e 

Anno  871,  reliquiae  SS.  Proculi,  Eutychetis  et 
Acutii,  martyrum  Puteolanorum,  translatae  in 
Germaniam   ad    abbatiam    Aug-iensem    787  e  et 

seq. 

Circa  finem  hujus  seculi  late  sumptum  aut  ini- 
um  sequentis,  martyrio  coronati  in  Africa  An- 
dreas,  Joannes,  Petrus  et  Antonius  650 

SECULO  X. 

Anno  903,  occultatae  reliquire  S.  Projecti  episcopi 

Imolensis  537  c 

Circa  910,  inventum  corpus  S.  Sosii  M.  et  Neapolim 

translatum  791  a  b  c 

Inter  923  et  932,  translatum  in  Flandria  corpus  S. 

Gerulphi  256  d  e 

Circa  950,  corpus  S.  Florentii  presbyteri  Salmu- 

rum  ad  ecclesiam  novi   monasterii  translatum 

418  d 
Anno  994,  inventum  in  Lucania  corpus  S.  Matthan 

apostoli,  indeque  translatum  ad  alia  loca  et  deinde 
^ewium  211etseq. 

Anno  993,  translata  iterum  corpora  SS.  Chunialdi 

etGisilarii  709de 

SECULO  X. 

Anno  1030,  translatum  iterum  in  Flandria  corpus 
S*GerulPhi  257abcd 

Eodem 


AD  TOMl*M  VI 
Eodem  anno,  corpus  8.Florentfi  ad  novum  moDfl 

sterium  iSalmuriense  translatum  122  e 

Anno  1032,  occultatai  itcruin  rcliqui^  SS.  Projecti 

etMaurclii  Wfd 

Anno  1035  dicitur  corpus  S.  Florentii  Royam  trans- 

latum  423  d  e 

Anno  1046,  martyrio  coronatus  S.  Gerardus  cpisco- 

pus  in  llungaria  71:3  b,  718  ef 

Anno  1048,  aut  fortelMl,  obiit  S.  Ysarnus  abbas 

Massilise  728  a,  734  c  f,  et  seqq. 

Ante  medium  hujus  seculi,  ut  fertur,  defunctus 

S.  Lolanus  episcopus  in  Scotia  533 

Circa  1065,  episcopus  Vapincensis  creatur  S.  Ar- 

nulphus  9r;  D 

Inter  1070   et  1080,   defunctus  S.  Arnulphus  Va- 

pincensis  96  cd 

Anno  1072,  translatum  rursus  corpus  S.  Gerulphi 

257  e 
Inter  1075  et  1085,  corpus  S.  Matthaji  iterum  in- 

ventum  Salerni  213  e  f,  translatumque  ad  novam 

ecclesiam  214  b  c 

Circa  1083,  corpus   S.  Gerardi  episcopi  martyris 

Chanadii  in  Hungaria  elevatum  .  720  c 

Anno  1088,  rursus  translatum  corpus  S.  Gerulphi 

257  f 

SECULO  XII. 

Anno  1129,  corpora  SS.  Januarii,  Festi  et  Desiderii 
martyrum  Beneventi  ad  novam  ecclesiam  trans- 
lata  792  a  b 

Anno  1132,  corpus  S.Geremari  abbatis  solemniter 
lustratum  697  a  b 

Anno  1152,  dicitur  corpus  S.  Florentii  Royse  in  Pf- 
cardia  translatum  493  b  c 

Anno  1159,  translatum,  ut  fertur,  in  monasterio 
Salmuriensi,  innovam  thecam  corpus  S.  Florentii 
presbyteri  423  ab 

Circa  1180,  defunctus  Venetiis  B.  Petrus  Aeotantus 

652  b. 

Hoc  aut  sequenti  seculo,  corpora  SS.  Januarii ,  Festi 
et  Desiderii  Benevento  ad  Montem-Virginis  trans- 
lata  793  abc 

seculo  xm. 


REFEEMBBI8 

Piwdicatoram  ygg 

Anno  1353,  reIigui**S.  ProcuH,  EutychetM  et  Acu- 

tiimartyrum  Prag-am  translatoe  >5bc  d  e 

BECDIO  XV. 

Anno  1415,  translatum  corpus  S.  Maune  rirginis 

Trecis  in  Campania  274  c  d  e  f 

Anno  1439,  visitata   Leprosii  Biturigtim  corpora 

SS.  Silvani,  Silvestri  et  Eoden®  406  f  et  seqq. 
Anno   1475  aut  1476,  reliquiae  S.  Florentii  Roya 

Salmurum  translatse  424 bcd 

Anno  1479,  caput  S.  Geremari  abbatis  in  novam 

thecam  translatum  7  d  e 

Anno  1489,  inspectum  denuo  corpus  S.  Theodori 

episcopi  Veronensis  24  f 

Anno  1496,  Eeliquiae  S.  Florentii  dividuntur  inter 

Eoyenses  et  Salmurienses  425  c 

Anno  1197,  translatum  corpus  S.  Januarii  a  Monte- 

Virginis  Neapolim  794  f 

Anno  1499,  defunctus  Pisauri  B.  Marcus  Mutinen- 

sis,  Ordinis  Praedicatorum  2S9  f 

Anno  1500,  lustratum  corpus  S.  Joannis  episcopi 

martyris  Spoletani  30  b 


SECULO  XVI. 

Anno  1520,  defuncta  B.  Helena  ab  Oleo  Bononise 

655 
Tntra  1527  et  1543,  translatum  corpus  S.  Theodori 

Veronensis  25  b 

Anno  1565  aut  circa  15S0,  inventfe  reliquiae  SS. 

Felicis  et  Constantise  8  b 

Circa  1569,  corpus  S.  Gerulphi  pro  majore  parte  ab 

haereticisablatum  B58  c  d 

Anno  1590,  reliquiae  multse  martyrum  Thebaeorum 

Taurinum  translatse  302  d  et  seqq. 

Anno  159S,  corpora  SS.  Digna?  et  Merita?  ab  inun- 

datione  Tiberis  prodigiose  servantur  intacta  306  f, 

307  ab 

seculo  xvn. 


Circa    1226,   aperta  arca,    lustratum   est  corpus 

S.  Theodori  episcopi  Veronensis  24  e  f 

Anno  1242,  B.  Joannes  Prandothacreatus  episcopus 

Oacoviensis  282  c  d 

Anno  1249,  reliquias  S.  Geremari  abbatis  in  novam 

thecam  translatae  695  d 

Anno   1250,    visitatum    corpus  B.  Petri  Acotanti 

652  de 
Anno  1253,  decreta  canonizatio  S.  Stanislai  episcopi 

martyris  284  e  f 

Anno  1257,  corpus  S.  Gerulphi  M.  in  novam  thecam 

translatum  257  f 

Anno  1266,  defunctus  B.  Joannes  Prandotha,  epi- 

scopus  Cracoviensis  2S6  d  e  f 

SECULO  XIV. 

Circa  1305,  absconditum  corpus  B.  Petri  Acotanti 

652  c 

Anno   1305  aut  1306,  caput  S.  Januarii  pretiosa 

theca  inelusum  S26  c  de 

Anno  1340,  inventum   corpus   B.  Petri  Acotanti 

668ef 
Anno  1341,  obiit  B.  Dalmatius  Monerius  Ordinis 
Septembris  tomus  VI. 


Anno  1611,   inventa    corpora  SS.  Nicandri,  Gre- 
gorii,  Petri,  Demetrii  et  Elisabetha?  in  Sicilla 

87  c 
Anno  1613,  translatum  corpus  B.  Dalmatii  Monerii 

758c 

Anno  1619,  Translatum  corpus  S.  Joannis  Ep.  M. 

Spoletini  30  c 

Anno  1623,  corpus  S.  Septimii  martyris  honestiori 

tumulo  conditum  409  a  b 

Anno  1631,  terribiles  xninse  montis  Vesuvii  patro- 

cinio  S.  Januarii  sedatae  795  d  et  seqq. 

Anno  1035,incendium  exstinctum  iujecta  in  flammas 

S.  Januarii  imagine  799  &li 

Anno  1644  visitatum  corpus  B.  Helenre   ab  Oleo 

656  bc 

Anno    1645,    inventum    corpus    S.   Emmerammi 

Ep.  M.,  et  anno  1669  argentea?  theca*  inelusum 

470  a 

Anno  1647,  caput et sangruia  5.  Januarii  iu  novum 

Thesauri  sacellum  translata  B38ef 

Anno  1650,  corpus  B.  Helen»  ab  Oleo  sub  altari 

depositum  656  b 

Anno  1663,  S.  Januarius  decreto  Pontilicio  confir- 

matur  patrouus  primarius  totius  regui  Neapoli- 

tani  810 ode  f 

5        Anno 


INDEX  CIIRONOLOGICUS 


Anno  169S,  diuturuus  moutis  Vesuvii  furor  patroci- 
nio  S.  Januarii  subito  sedatus  796  d 

SECULO  XVIII. 
Anno  1707,vehementia  a  monte  Vesuvio  pericula 


patrociuio  S.  Jamiarii  subito  cessant  700  e  f 

Anno  1721,  npprobatus  llomro  cultus  immemora- 

lis  B.  Dalmatii  Mouerii  759  b  c 

Anno  1726,  concessum  officium  de  B.  Dalmatio  Mo- 

nerio  ^d  c 


NOTITIA     FIGURARUM 

OBNANTIUM  HUNC  TOMUM 

Operis  Frontispicium. 

Effigies  Marise  Amaliae  archiducis  ante   dedicationem. 

Optica  projectio  rupis  et  ecclesiae  Deiparae  de  Monterella,   pag.  119. 

Typus  anliquissiinae  tabulae  qua  exhibetur  dedicatio  ecclesiae  Eustachianae,   pag.  120. 

Statua  dimidiata  S.    Mauritii  martyris  Thebaei,   cui  inclusae  reliquiae,  pag.  394. 

Repraesentatio  vitae  S.   Gunthildis  ex  variis  tabulis,   pag.  530. 

Chrorographia  regionis  Neapolitanae,  Puteolanae  etc.   pag.  761 . 

Marmorea  S.  Januarii  M.  protome,  Puteolis  in  Ecclesia  Capucinorum  servata,  pag.             798. 

Effigies  gemina  S.    Januarii   Ep.    M.  pag.  799. 

Delineatio  arae,  sub  qua  S.  Januarii  corpus  quiescit,  pag.  800. 

Numismata  varia  in  honorem  S.   Januarii  cusa,  pag.  811,812,813. 

Pictura  vetustissima   altaris   S.    Salvatoris   veteris  in   cathedrali  Neapolitana,  pag.  824. 

S.   Januarii  protome,  in  qua   sacrum  ejusdem  Sancti   caput   includitur,  pag.  826. 

Ampullae  cruoris  S.  Januarii  M.   pag.  827 

Ferculum  ampullarum  cruoris   S.  Januarii  M.    pag.  828 

Conspectus  absidis  Thesauri  S.   Januarii   M.    pag.  837. 


ACTA 


ACTA    SANCTORUM 

SEPTEMBRIS 


TOMUS    SEXTUS 


DECIMA     NONA     DIES 

SANCTI  QUI  XIII  KAL.  OCTOBRIS  COLUNTUK 


B 


Sanctus   Felix  M. 
S.  ConstantiaM. 

S.  Trophimus  M. 
S.  Sabbatius  M. 
S.  Dorymedon  M. 

S.  Januarius  episc. 
S.  Sosius  diac. 
S.  Festus  diac. 
S.  Proculus  diac. 
S.  Desiderius  lect. 
S.  Eutyches 
S.  Acutius 
S.  Pileus  episc. 
S.  Nilus  episc. 
S.  forteElias  presb. 
S.  Patermuthius  et 


\ 


Nucerise  in 

Italia. 

Antiochise  in 

Pisidia,  et 

Synnadis  in 

Phrygia. 

MM.  Puteo- 
lis  in  Cam- 
pania  Felice. 
Acta  impri- 
menda  circa 
finem  tomi. 


MM.  in 

Palaestina. 


forsan  alii. 
S.  Theodorus  episcopus  Veronensis 

in  Italia. 
S.  Eustochius  episc.  conf.  Turonis 

in  Gallia. 


S.  Miletus  episc.  conf.  Treviris  in 
Belgica  prima. 

S.  Joannes  episc.  mart.  Spoleti  in 
Umbria. 

S.   Sequanus   abbas  conf.  in  terri- 
torio  Lingonensi  in  Gallia.  e 

S.   Goericus  seu  Abbo  episc.  conf. 

Metis  in  Belgica  ptima. 
S.  Theodorus  archiep.   conf.  Can- 

tuariae  in  Anglia. 
S.  Nicander 

S.  Gregorius  I  anachoretse  prope 
S.  Petrus  >  Messanam  in  Sici- 
S.  Demetrius  \  lia. 

S.  Elisabetha  ' 
S.  Pomposa  Virgo   Sanctimonialis 

mart.  Cordubse  in  Hispania. 
S.  Arnulphus  episcopus  Vapincen- 

sis  conf. 
S.  Lucia  de  monte  Sampiniaci  in 

Lotharingia.  f 


PR^TERMISSI      ET     IN      ALIOS      DIES     RELATI 


Sancti  Amandi  elevatio  hodie  est  in  Florario 
Ms.,  in  pluribus  Fastis  postridie.  De  illa 
actum  est  in  S.  Amando  Trajectensi  episcopo 
a(l  vi  februarii. 

S.  Seznius,  abbas  in  Armorica,  ad  huncdiemre- 
fertur  ab  Alberto  le  Grand  in  Opere  Gallico 
de  Sanctis  Armoricee  pag .  379,  ubi  Vitam  enar- 
rat,  et  episcopum  nominat.  At  in  fine  observat, 
S.  Seznium  coli  etiam  die}  quo  de  ipso  apud  nos 
actumest  vimartii. 

Kortilse  Verdensis  episcopi  elevatio  signatur  in 
Menologio  Scotico  Dempsteri,  et  in  Annotatis 
Catalogi  generalis  apud  Ferrarium.  Sextus 
dicitur  fuisse  episcopus  Verdensis  apud  Alber- 
tum  Krantzium  in  Metropoli  lib.  i  cap.  29,  qui 
dicit,  e  gente  Anglorum  aut  Scotorum  fuisse; 
sed  nihilfere  de  ipso  innotuisse.  Rortila  ibiim- 


pressum  est  nomen,  sed  Kortila  legitur  ibidem 
inCatalogo  episcopo?mm  Verdensiumcircafinem 
Operis.  In  spicilegio  ecclesiastico  GertnanuB 
tom.  5  pag.  895  datur  Catalogus  episcoporum 
Verdensium,  ibique  sextus ponitur  sanctus  Kor- 
tyla.  Similiter  inalio  Catalogo  apudnosMs. 
sextus  ponitur  cum  titulo  Sancti.  Plura  hic  non 
investigo,  tum  quod  non  satis  constet  de  cultu 
ecclesiastico :  neque  enim  auctoritas  Dempsteri 
sufficit  ad  elevationem  corporis  pro  certa  ha- 
bendam ;  tum  quodab  iisdem  ynartyrologis  me- 
moreturdie,  quo  jam  aliqua  inPraiermissis 
dicta  sunt,  quoque  plura  dicipoterunt  in  Sup- 
plemento  Operis,  si  de  cidtu  et  gestis  plura  in- 
notescant   '  xxvra  Martii. 

Beati  episcopi  sine  assignatione  loci  mentiofit  in 

Hieronymianis 


A  Siermymianis  morenHnii,  et  in  codtce  Cor- 
beiensi.  Omissio  loci  ostendit,  Betftim  Mum  au- 
ctori  suo  non  satts/Uisse  cognitum.  Forteerxt 
S.  Beatus,  de  qito  actum  1X  Mau. 

s  Mariani  confessork  memoriaestmtrtousau- 
Ctis  codicibus  Martyrologii  Usuardini  apud 
Sollerium,  annuntiaturque  in  territorio  Bituri- 
censi;  in  quarto,  qui  est  codex  Rosweydi,  addi- 
tur  episcopi,  ut  etiam  apud  Grevenum  dieprx- 
cedenti,  quemadmodum  ibi  dictum  est.  Idem 
Marianus  hodie  in  territorio  Bituricensi  memo- 
raturaMaurolyco,  et  in  Florario  Ms.  sine  loco. 
De  S.  Mariano  eremita  territorii  Bituricensis, 
qui  sepultus  est  et  colitur  in  vico  Evahonensi, 
actum  est  apud  nos  ad  19  Augusti,  ubi  dubi- 
tavit  Sollerius  noster,  an  distinguatur  ab  ho- 
dierno,  et  illius  rei  examen  ad  hunc  locum 
remisit.  Qua  de  causa,  omnibus  consideratis, 
hic  declaro,  eumdem  videri  Marianum,  qui  ad 
19  Augusti,  et  ad  IQSeptembris,  in  variis  Fastis 
memoratur.  Rationes  hse  sunt.  Primo  Ber- 
nardus  Guidonis,  cujus  verba  in  Mariano 
num.  i<  adduxit  Sollerius,  aperte  insinuat,  Ma- 
rinnum  jam  suo  tempore  duobus  locis  cultum 

B  fuisse,  videlicet  apud  Euvahonium  in  diae- 
cesi  Lemovicensi.  Vicus  est  cum  prioratu  dice- 
cesis  Lemovicensis  in  confinibus  trium  provin- 
ciarum,  nimirum  Bituricensis,  Lemovicensis 
et  ArverniCcC,  dictus  Evahonium  aut  Evahonum 
in  Convallibus,  vidgo  Evaux  en  Combraille. 
In  hoc  loco  sepultus  est  Sanctus,  secundum 
Bernarditm  Guidonis,  corpusque  ibidem  ser- 
vatur.  Colitur  item,  eodem  teste,  in  loco,  ubi 
reclususvixit.  iVammultos,  inquit,  usque  hodie 
vocat  ad  reclusorium  suum  iu  territorio  Bitu- 
ricensi.  Vixit  autem  Marianus  eremita  apud 
Spinolaium  vicum.  An  hic  sit  Espineul  vicus 
aut  oppidum  dicecesis  Bituricensis  in  ducatu 
Borboniensi,  ut  suspicor,  certius  noverint  in- 
coUv.  Quidquid  sit  de  loco  habitationis,  certe 
S.  Gregorius  Turonensis  clare  insinuat,  non 
esse  sepultum  in  eodem  toco,,  ubi  eremeticam 
vitam  duxerat.  In  uno  igitur  modo  colitur 
propter  habitationem,  in  altero  propter  sepul- 
turam.  Secundo  nihil  dicit  S.  Gregorius  Turo- 
nensis  de  Mariano  sito,  quod  non  facile  possit 
consistere  citm  iis,  quee  narrantur  de  Mariano 
in  elogio  mox  dando,  ut  nequaquam  veresimite 
sit,  duos  fuisse  Marianos,  ambos  eremitas,  am- 
bos  in  eadem  provincia  et  eodem  tempore :  ne- 
que  enim  ulla  est  ratio  id  assertendi  ex  quati- 
cumquediversitateetogiorum,cumS.Gregorius 
Turonensis  paucissima  tantum  memoraverit, 
maxime  de  Sancto  invento  mortuo,  quod  stxt- 
diose  omitti  potuit  in  elogio  Breviarii.  Itaque, 
sicut  Galli pterique  Marianos  non  distinxeruni, 
itaetnosdistinijuendosnoncredimus.Elogiiim 
tamen  ex  Labbeo  tom .  2  Bibtiothecm  pag .  432,  ex 
Breviario  vctusto  ecclesix  Bituricensis ,  quia 
necdum  datum  est,  hucpro  sitpplemento  trans- 
fero:  Marianus  ingenuis  parentibus  Bituricse 
urbis  procreatus,  a  primawis  florentibus  annis 
sponsam  suam  cum  omnibus  muudi  hujus  ille- 
cebris  derelinquens,  Deo  se  summa  mentis  in- 
tegritate  devovit;  ct  cum  per  sex  annos  sub 
S.  Faterio  in  monasterio  Princiaco  monachus 
exhtisset,  apud  Spinolaium  vicum  per  xliv  annos 
eremcticara  vitnm  ducens,  illic  Deo  omnipotenti 
oratiombus,  jejuuiis,  ac  vigiliis  vacans,  multis 
claruit  miraculis.  Cumque  ibidem  quadam  vice 
.  S.  Animius  uepos  ejus  ab  eo  sollicita  percuncta- 


Inedia  D 


PK.KTERMKSSI 

tionc  rimaretur,  qunlilcr  deflgUiatum 
(JbrpUB  ipsius  tantam  vigiliam  pOSSOt  sustiuciv, 
respondit:  Ego  olim  aliquoties  hic  per  adver- 
santis  teutationcs  et  insidias  soporatus,  duloi 
fui  requie  prcssus  :  quod  dum  ageretur,  subito 
serpcntium  multitndo  totam  cellulam  mcam 
replevit,  et  cum  iu  me  circumquaquc  irruen- 
tes  sibilis  et  torvis  aggressibus  vulnus  mihi 
lethiferum  minitarentur,  mox  galea  salutis  ar- 
matus,  et  crucis  vexillo  signatus,  ut  ad  ora- 
tionem  redii,  fugientes  nunquam  comparue- 
runt.  Unde  postmodum  nullo  excubiarum  tem- 
pore  sopore  depressus  sum.  Deinih1  oum  post 
aliquod  tempus  Tetradius  Bituriccnsis  ponti- 
fex  basilicam  ipsius  Sancti  dedicasset,  et  cum 
presbyterii  honore  vellet  insignire,  abnuit,  di- 
cens :  TsTon  propter  honorem  saeculi,  sed  propter 
humilitatem,  cujus  sublimitas  Christus  esf,  se 
vastam  solitudinem  expetiisse.  Et  cum  ipse 
pontifex  certam  sibi  caritative  pecuniam  offer- 
ret,  velut  noxia  venena  contingercnoluit.  Anno 
denique,  quo  polorum  alta  conseendit,  Terentia 
abbat-issa  partem  barbae  ipsius  Sancti,  quam  radi 
fecerat,  in  nitida  capsula  pro  singulari  pnesidio 
in  Dei  nomine  tamquam  pretiosissimas  reliquias 
super  pectus  suum  recoudidit  :  propter  quam 
postmodum  multas  virtutes  Deus  operatus  est. 
Hactenus  elogiitm,  quod  non  wque  certum  est 
pro  singitlis  factis,  ac  illa,  quse  de  S.  Mariano 
scribit  Turonensis.  Nihil  tamen  continet,  qitod 
neqxteat  verum  esse.  De  Faterio  et  Animio, 
etiamsi  vocentur  Sancti,  nihil  alibi  invenio,  uti 
nec  de  Princiaco  monasterio,  aut  de  abbatissa 
Terentia.  De  hisce  plura  similiter  non  invenit 
Cointius  ad  annum  512,  ubi  de  S.  Mariano  agit 
num.  6;  nec  Dio?iysius  Sammarthanus  tom.  2 
Gallice  Christiance  in  abbatiis  dioecesis  Bitu- 
ricensis  col.  120.  De  S.  Mariano  plura  vide  ad 

xix  Augusti. 

SS.  Timothei,  Agapii  et  Theclae  MM.  Gazse  in  Pa- 
livstina  hodie  memoria  est  in  Synaxario  Greeco, 
quod  Sirmondi  olim  fuit.  Verum  in  aliis pleris- 
que  Fastis  et  apud  nos  sunt  xix  augusti. 

SS.  Euphemiae,  Dorotheae,  Theclaa  et  Erasmae,  vir- 
ginum  et  martyrum,memoriam  repetit  Ferra- 
rius  in  utroqite  Catalogo  suo,  eumque  secutus 
est  Castellanus.  Nos  de  iisjam  egimus  cum  ipso 
Ferrario  et  Martyrologio  Romano  ad  iii  Sept. 

S.  Materni  episcopi  confessoris  memoria  est  in  ati- 
quot  auctariis  Usuardinis,  et  in  Florario  Ms. 
Agitur  apud  nos  de  S.  Materno      xiv  Septemb. 

^V^^^nomenaliisimmixtummartyribussine 

loco  occurrit  in  apographis  Eieronymianis. 

Existimo  nomen  esse  repetititm  celeberrimse 

Euphemiae,  cujus  Acta  clata  ad        xvi  Septemb. 

Hieronymianis,  de  quo 

xviii  Septemb. 

De  Januario,  tamquam  beato  confessore,  meminit 
Primus  Aloysius  de  Tattis  inMartyrotogio  No- 
vocomensi.  Verum  ex  iis,  quas  affert  in  Anno- 
tatis,  nequeo  satis  certo  colligere  cultum  publi- 
cum  immemorialem,aut  etiamnum  perseveran- 
tem.  Verba,  quibus  laudatus  auctor  Januarium 
annuntiat,  hivc  sunt :  Biogi  apud  Mellum  in 
Valle  TellinaB.Januariiconfessoris,  cujuscorpus 
sub  ara  majori  ecclesias  S.  Joannismaxima  con- 
nuentium  extotaYalle  populorum  vencratione, 
praesertim  tempore  siccitatis,  quo  indicta  quan- 
doque  supphcatione  delatum  est,  colitur.fec 
quidem  msinuant  cultum  publicum  Januario 
ahquando  delatum  fuisse;  quando  corpus  ipsius 

in 


S.  Eerreolus  M.  redit 
ad 


in 


E 


DIE  DECIMA  XOXA  SBFPBMBBIfl 

A      in  agmine  supplicantzum  circumferebatur .  Sed 

nescimus,  rjuandonam  id  factum  sit,  et  an  con- 

tinuatum  post  decreta  Urbani    VIII ,  cultum 

non  satis  antiquum  abrogantia,  prccsertim  cum 

laudalus  scrvptor  in  pnefatione  ad  Historiam 

suam  Novocomensem  insinuet,  iis  decretis  fa- 

ctum  esse,  ut  cultus  plerorumque,  qui  particu- 

lariter  in  dicecesi  Novocomensi  erant  in  venera- 

tione,  omitteretur.  Prscterea,  ut  auctor  observat 

in  Annotatis  ad  Martyrotogium,  aliqui  credi- 

derunt,  Januarium  iltum  unum  esse  ex  septem 

fratribus  ,  fdiis  S .  Felicitatis ,  qui  coluntur 

10  Julii ,  eo  quod  in  monte,  qui  Biogio  immi- 

net,  olim  exstaret  ecclesia,  eorumdem  Sancto- 

rum  fratrum  nomine  nuncupata.  At  magis  credit 

Tattius,  Januarium  fuisse  eremitam  tertii  Or~ 

dinis  S.  Francisci,  vitamque  duxisse  solitariam 

apud  praecitatam  sanctorum  septem  fratrum  ec- 

clesiam  .  Probatur  hoc  nobis ,  inquit ,  11011  so- 

lum  traditione   majorum  ,  et  seniorum  testimo- 

nio ,    qui    Lazaro    Carafino    episcopo    Comensi 

(anno   \G29J  id  ipsum   in  prima  dicecesis  suae 

visitatione  jurati   detulerunt;  sed  etiam  ex  cce- 

nobio,   quod  Biogi    inhabitabant   tertii  Ordinis 
B      Religiosi.  Tum  ecc  Francisco  Bordono  in  Chro- 

nico  Fratrum  et  Sororum  tertii  ( )rdinis  S.  Fran- 

cisci  id  ipsum  confirmat ,  aitque  ex  eodem , 

Januarium  dictsc  religioni  nomen  dedisse,  so- 

lemni  edita  professione  anno  Domini  mcdviii. 

Addo  retiqua  :  Multis  multa  prsestitit  Deus  bene- 

flciaB.  Januarii  intercessione,  quorum  nonnulla 

attigit   memoratus   episcopus  in   prsedicta   sua 

visitatione  anniMDCxxix.  In  iis  primum  sibi 

Iocum  vindicat  pluvia  totius  vallis  Tellinse  in- 

colis  exorata,  dum  segetes  et  vites  insueta  soli 

ariditate    tabescerent .    Quod   ohitus   vel   depo- 

sitionis  certa  dies  exciderit,  ad  decimam  nonam 

Septembris   diem ,  qua   sanctum   episcopum  et 

martyrem    Januarium     Neapolitanorum    patro- 

num   universalis   Ecclesia    veneratur ,    consue- 

verunt  Mellenses  B.   Januarii  festum  recolere. 

Meminit  hujus    beati   idem    Lazarus   Carafinus 

in  Catalogo   Sanctorum   et  Beatorum ,  quorum 

corpora  in  civitate  et  dioecesi  Comensi  requie- 

scunt.  Hactenus  Tattius  .*  nec  plura  novimas 

de  Januario.  de  cujus  perseverante  cultu  solum 

dubitamus. 
Simonem ,  aut  Simeonem  monachum  et  eremi- 

tam  Camaldidensem,  cum  titulo  Sancti  ad  hunc 
°      diempricdieantmartyrologi  Benedictini,  Wion, 

Menardus,  Dorganius.  Ferrarius  in  Catalogo 

generati  his  verbis  eum  annuntiat  .-  Camalduli 

beati  Simeonis  eremitse.  Poterat  saltem  sufjicere 

titidus  Beati,  quem  Simoni  item  attribuit  Tho- 

mas  de  Minis  Florentinus  in  Catalogo  Sancto- 

rum  et  Beatorum  Ordinis  Camaldutensis  pag. 

15,  ubi  de  ipso  pauca  hvec  scribit  .-  B.  Simon 

eremita  sacrre  eremi  ohiit  anno  mccxcii,  die 

xvn  Septembris  (lege  xix)  sepultus  in   sacra 

eremo,  ut  dominus  Augustinus  in  Hist.  Camald. 

part.  1  lib.  2  cap.  50.  Ipsa  iaudati  Augustini 

Fortunii  verba  huc  transfero  .-  Quievit  item, 

inquit,  et  placida  morte  ipse  venerahilis  Simon 

eremita,  inclusus  in  cella  D.  Papce,   mira  san- 

ctitatis  insignia  pree  se  ferens,  xiii  Cal.  Octob. 

mccxcii..  Fuit  sacerdos,  et  confessarius  B.  Pe- 

regrini,  de  quo  apud  nos  actum  est  die  3  Junii, 

ut  liquet  ex  laudato  Fortunio,  qui  paido  ante 

refert,  B.  Peregrinum  visionibus  gavisum  esse 

mirabilibus ,  quas,  inquit,  alteri  venerahili  ere- 

mitse   Simoni ,   magna   itidem   sauctitate  viro , 

qui  ejus  confessiones  audiebat,  scorsum  enar- 


ravit.  Lubet  eximio/m  rAtze  wnctttatem,  qua  D 
floruit  Sirnon  CaTnaldulenMs,  tonfrrmare  tenti- 
monio  scriptoris  rontemporanei  e.r  Ord.ine  Mi- 
norum,  qui  scripsit  Vitam  B,  Hvmilianae  de 
Cerchis,  datam  tom.  iv  Maii  ad  diem  xix.  W&m 
in  Laudata  Vita  pag.  895  nuni.  36  %m  legun- 
tur  :  Amabilifl  dilectrix  Sponsi  (B.  Humitiana) 
omnes  veros  amatorefl  ipsius  fideliter  diligebat 
et  illum  magis ,  quem  sciebat  majori  caritate 
fervere.  Quapropter  quemdam  sanctum  virum 
Ordinis  Carnaldulensis,  nomine  Sirnonem,  quem 
numquam  viderat ,  sed  quia  intellexerat  eum 
amore  divino  ardere ,  non  modicum  diligebat : 
cujus  reverentia  volens  scire  aliquod  ejusdem 
sanctitatis  vestigium,  orationi  cxBpit  affectuose 
insistere,  ut  Deus  benignus  suae  benignitatis  gra- 
tia  aliquid  illius  sibi  ostenderet  sanctitatis.  Cu- 
jus  Deus  vota  esaudiens,  ostendit  ei  prsedictum 
Virum ,  rutilanti  facie  decoratum  valde,  duobus 
candentibus  et  deeoris  angelis  ad  laevam  et 
dexteram  sociatum  :  de  cujus  propera  visione 
gaudio  magno  repleta  est  etc.  Hactenus  dicta 
satis  ostendunt,  sanctis  moribus  et  virtutibus 
ornatum  fuisse  Simonem.  Attamen  titutum  San- 
cti  aut  Beati  eidem  non  ausirn  attribuere,  non  e 
solum  quia  ab  eo  titulo  abstinuit  Fortunius; 
sed  magis  quia  Papebrochius  noster  anno  1662 
Camaldulum  cum  Henschenio  invisit,  summa- 
que  humanitate  exceptus,  opportunitatem  ha- 
buit  omnia  investigandi,  quee  spectant  ad  eul- 
tum  Beatorum  et  Sanctorum  ibi  quiescentium, 
nec  tamen  invenit  cxdtum  venerabilis  Simonis. 
Prcvterea  Andreas  Vallemanius ,  Ordinis  Ca- 
maldidensis,  abbas  S.  Laurentii  Massacii,  de 
cultu  Beatorum  Camaldidensium  multa  huma- 
niter  et  diligenter  Mojoribus  nostris  submisit; 
sed  nihit  de  cultu  Simonis,  licet  hunc  laudet  ut 
Virum  sanctum.  Idem  observo  in  Opere  Italico 
SilvaniRazziide  Sanctis  et  Beatis  Gamalduien- 
sibus  :  nam  fol.  74  in  B.  Peregrino hunc  quidem 
Simonem  laudat,  utsanctitate  ornatum,  sed  a  ti- 
tulo  Beati,  ecque ac  Vallemanius,  religiose  absti- 
net.  Idem  et  nos  facimus :  vel sic  tamen  spectan- 
tia  adSimonem  hic  lector  collecta  inveniet 

Alphonsus  de  Orozco,  Ordinis  Eremitarum  S.  Au- 
gustini ,  vir  sane  insignis,  multis  laudibus orna- 
tur,  et  beatus  vocatur  in  Alphabeto  Augusti- 
niano  pag.  £4  et  25,  ac  in  gemino  epitaphio 
ibidem  recitato  dicitur  obiisse  anno  1591,  hac 
dield  Septembris.  Corpus  etiam  anno  1024  de-  F 
centiori  toco  fuitposilum.  Plura  dici poterunt, 
si  quando  Alphonsus  auctoritate  Apostolica 
Beatis  adscribatur. 

Agnetis  etDelphinre,  mrginum  Ordinis  Minoymm, 
fit  mcntio  in  Mss.  odditioyiibus  Cartusue  Bru- 
xellensis  ad  Grevenum.  At  iltie  7ieapud  Fran- 
ciscanos  quidem  ynayHyy^ologos  hoc  die  memo- 
rantur. 

Alphonsus  a  ralonznela,  cx  Ordiyie  Mi7ioru77i  epi- 
scopus  Ovelensis,  memoraturcum  tituloBeau, 
sed  sine  cultu,  in  Martyrologio  F)wwisca7io 
apud  Ariurum  a  Monaste7*io,  ubi  et  plitrcs  ex 
Ordine  Fra7iciscano  sequuntur.  UUimx  du<v 
ejusdem  Ordinis  sunt  ^noniales,  dc  quibus  idem 
auctor  etiam  consxdipoi  mcvceo. 

Servatius,  Ordinis  Prmlfeatorum ,  Lovanii  in 
Brabantia,  cum  titulo  Beati  ad  h  wnc  diem  refer- 

tur  apud  M<n\-]n>siu77li7i Diario  Damim otnO.  et 
apud  Laf07W»\  in  An7\o  Do7ninicano.  Ctcrque 
asserit ,  beatum  i'oca7'i  ab  07imibxts  historio- 
graphis  sui  Ordinis,  At  7xon  aliud  cidetur  esse 
funda7ne7itx>.m  illius  tituli,  qxiax^i  qttod  in  Gun- 

tipratano 


tipratano  lib.  1  de  Apibus  cap  l  num^ IBtoo 
<fe  Servatio  fc^wfc"- :  Vidi  etahum  ejusdem  Or- 
nis  (Prmdicatorum)  in  eodem  loco  (ZowmJ 
Servntium  nomine,  dilectum  valde  milu  et  m 
amicitia  speoialem.  De  isto  beatissimo  et  eme- 
rito  valdc  viro  fratres ,  qui  cum  eo  m  Or- 
dine  Prasdicatoruin  triffinta  quinque  annis  fue- 
rant  conversati,  veritate  testatissinia  referebant, 
q nod  in  tanto  temporis  spatio ,  ex  quo  mtra- 
verat  Ordinem  ,  numquam  fratrem  ,  numquam 
hominem  ex  sua  culpa  aut  incuria  pertubas- 
set.  Humilitatis  et  mansuetudinis  tantffl  fuit, 
quantae  numquam  hominem  meminerim  me  vi- 
disse.  Compassionem  vero  et  caritatem  erga  pro- 
ximos  miram  et  vehementem  habebat.  Hic  mor- 
tis  exitui  debilitate  corporis  appropinquans , 
oculis  et  manibus  cselestibus  inhiabat.  Cum  au- 
tem  a  fratre  quodam  rogaretur,  ut  sibi  super 
statu  pacis  suae  cpnscientiae  responderet,  dixit 
humiliter  et  devote  :  Pax  certa  et  firma  est  in- 
ter  me  et  nostrae  salutis  Auctorem  :  nec  ullo 
modo  diutius  ab  ejus  contemplatione  frustrabor. 
De  pluribus  viris  et  mulieribus,  ob  virtutes  ve- 
nerabilibus,  consuli  possunt  laudati  scriptores. 

B  Raissius  in  Auctario  Molani  Servatium  refert 
ad  18  Octobrist  sedsolum  ut  venerabitem. 
Cotolas  frater  Acsui  memoratur  in  Fastis  sacris 
ecclesicV  Atexandrime  per  Ludolfum  editis , 
quos  secutus  est  Castellanus  non  sine  errore, 
cum  Acsui  habeat  pro  fratre  Cotolee,  et  venera- 
bilem  vocet.  At  si  qua  fides  danda  libris  ritua- 
libus  Mthiopum,  Acsui  fuit  soror  ipsius,  et  cum 
ipso  simul  annunliatur.  Sic  ambo ad  hunc  diem 
annuntiantur  in  Menologio  Coptorum ,  quod 
nobis  minus  perite  Latinwn  fecit  aliquis  lin- 
guarum  Orienialium  peritus,  qui  dicit  :  San- 
ctus  Cutalias  et  sancta  Acsua  soror  ipsius.  Quin 
et  elogium  ipsorum  Latine  redditum  habemus 
ex  Synaxario,  in  quo  Cutlosus  vocatur.  Totum, 
lector,  accipe.  In  hac  die  martyrio  coronatus 
est  S.  Cutlosus  una  cum  sorore  sua  Acsu.  Hi 
Sancti  erant  tilii  Saporis,  regis  Kzototensis.  Hic 
rex  ignein  et  solem  colebat,  cruciabatque  Chri- 
stianos.  Pilius  autem  ipsius  Cutlosus  habebat 
amicura,  nomine  Thetidem,  Christianum.  Fa- 
ctum  est  autem,  ut  Cutlosus,  cum  cognovisset 
Thetidem  esse  Christianum  ,  mitteret  ad  eum 
Hipparchum   quemdam  ,   ut    eum    examinaret. 

C  Hipparchus  cum  cognovisset  Tethidem  esse 
Christianum,  jussit  eum  projici  in  fornacem 
ignis  ardentis  :  qui  statim  exstinctus  remansit. 
Miratus  est  autem  Cutlosus,  dixitque  Tethidi  : 
Quomodo  didicisti  hanc  artem  magicam?  Re- 
spondit  ei  Tethis ,  dicens  :  Non  est  ars  ma- 
gica  hrec,  sed  virftis  Dei ,  quaj  datur  creden- 
tibus  in  Christo.  Hffib  audiens  Cutlosus,  dixit  : 
Si  ego  credidero  luec,  similia  faciam?  Kespon- 
dit  ei  Tethis  :  Irao  majora  his.  Credidit  pro- 
pter  haec  itaque  Cutlosus  in  Christo,  accedens- 
que  ad  ignem,  signavit  cum  signo  crucis,  et 
statim  ignis  reversus  est.  Hsec  videns  Hippar- 
chus,  scripsit  regi  Sapori,  narrans  ei,  quid- 
quid  acciderat  sanctis  Tethidi  et  Cutloso.  Bex 
autem  jussit  ad  se  mitti  Sauctos.  Quo  facto, 
jussit  statim  obtruncari  caput  Tethidis;  Cut- 
losum  autem  cruciavit  variis  cruciatibus  :  po- 
stremotradiditeum  iu  manus  cujusdam  praefecti; 
misitque  ad  eum  sororem  ejus  Acsu  in  carce- 
rem,  ut  eum  dimoveret  a  fide  Christiana.  Sed 
contrarium  accidit  :  nam  ipse  Cutlosus  con- 
vertit  eam  ad  Christum ,  raisitque  post  pre- 
sbyterum   quemdam,  qui  eam  statim  baptiza- 


PB  BTBEMISSJ 

vit  secreto.  Ipsa  outem  revorsa  ad  patrem   re-   U 

n-oni  narravit  ei,  quidquid  sibi  accidorat.  llex 
furorc  accensus  ,  jussit  eam  crucian  usque  ad 
mortem.  Cutlosum  autem  jusait  ligari  eaudis 
equorum,  eumque  raptari  per  montes  usquc  ad 
mortem.  Post  quam  rescideruut  corpus  ipaius 
tres  partes,  et  projeccrunt  in  montibus, 
;„D  «   «nlntilihus    cajli    edercntur. 


m 
carnes 


ut 

A1 


ejus  a  volatilibus  c 
Dominus  revelavit  presbyteris  quibusdam  sau- 
ctis,  et  ministris  Ecclcsiac,  qui  omurs  nnrlunm 
tempore  iverunt  :  et  collegerunt  corpus  san- 
ctum  quod  relucebat  tamquam  nix,  ipsumquc 
involverunt  iu  pannis  candidis,  posueruntque 
in  monumento  quodam  sccreto.  Hactenus  elo- 
qium.  Hocautem  si  cui  sufficere  videbitur  ut 
Cutlosus  et  Acsua  annumerentur  Sanctis  Mar- 
tyribus,  habebit  hic  omnia,  quev  de  ittis  ad  nos 
pervenerunt.  At  mihi  neque  hoc  elogium  suffi- 
cit,  neque  Fasti  Alexandrinm  Ecclesix.  Pr& 
terea  non  leguntur  illi  in  Martyrologio  Arabico 
Mgyptio,  quod  in  gratiam  P.  Athanasii  Kir- 
cheri  Latinum  ex  Arabico  fecit  Gratia  Simo- 

nius  Maronita. 

Julius  Akfahasensis  sine  alio  titulo  sequitur  in  Fa- 
stis  laudatis  apud  Ludolfum,  et  apud  Castella- 
num.  In  Menologio  nostro  Coptico,  quod  bar- 
baro  sermone  Latine  redditum  est,  Julio  addun- 
tursocii  martyres.  In  ctogio  etiam  Synaxarii , 
quod  melius  Latine  redditum  est,  martyrii  so- 
cios  habet  Theodorum  filium,  et  Junium  fra- 
trem,  in  Fastis  Ludolfi  similiter  notos,  servos, 
aliosque  plurimos  ad  numerum  millequingento- 
rum.  Verum  elogium  istud  tam  fabutosum  estt 
utnihil  umquam  ineptius  tegerim  :  nampr&ter 
aliasfabulas  dicitur  Julius  ipsemortem  mina- 
tusprsefecto  urbis,  nisi  mortis  sententiam  in  se 
et  alios  diceret.  Prxterea  non  legitur  Julius  ille 
Acfasius,  ut  in  laudato  elogio  scribitur,  inMar- 
tyrologio  Arabico-sEgyptio,  quod  melioris  ut- 
cumque  notse  est,  quodque  nullos  hoc  die  mar- 
tyres  continet  prseter  quinque  aliunde  etiam 
notos,  de  quibus  agemus. 

Aristus  sequitur  apud  Ludolfum,  et  apud  Ca- 
stellanum,  ubi  additur  in  ^Ethiopia.  Hunc  ego 
in  aliis  Fastis  Orientalibus  non  invenio. 

Plebffius,  nescio  quis ,  cum  titulo  Sancti  memo- 
ratur  a  Camerario  in  Menologio  Scotico,  ubi 
solum  addit :  De  eo  Dempsterus  et  alii.  At  nec 
in  Menologio  Dempsteri,  nec  alibi  Plebfeura  in- 
venio. 

Victorinse  et  Pretiae  ejus  filiae  memoriam  in  Gal- 
lia  generatim  annuntiat  Ferrarius  in  Catalogo 
generati;  sed  in  Annotatis  satis  insinuat,  sepa- 
rumde  iis  fuisse  instructum.Saussayus  inMar- 
tyrologio  Gallicano  Preciam  et  Victorinam  cete- 
brat,  ut  filias  S.  Goerici  episcopi  Metensis,  de 
quo  hodie  agitur;  idemque  facit  Arturus  a 
Monasterio  in  Gynseceo,  ubi  utramque  ut  San- 
ctam  annuntiat.  Adeat  igitur  studiosus  lector 
Acta  S.  Goerici  hodie  danda,  ubi  dicetur,  si 
quidcertireperiatur  de  Victorinae^  Precia. 

S.  Januarii  martyris,  passi  Romse,  memoria  an- 
nuntiatur  in  Martyrologio  Mediolanensi  Varisii 
ob  corpus  ibi  servatum.  Nomen  Januarii  com- 
mune  est  plurimis  martyribus,  inter  quos  Ro- 
maspassi  sunt  nonpauci.  Certe  jam  decem  Ro- 
mani  Januarii  in  Operenostro  memorati  suntt 
si  distinguantur  omnes ,  qui  variis  modis  in 
Hieronymianis  annuntiantur. 

Sophia  abbatissa  Ordinis  Cisterciensis  in  Hoven 

dia3cesisColoniensis,utbe&UcetebraturinMeno- 
logio  Cisterciensi  impresso,  uti  etiam  apud  Hen- 

riquez 


E 


DIB  DBCIMA  NONA  8BPTBMBBI8  5 

riquez  et  Chalemot.  Gelenius  in  sacris  et  piis  Lueii,  Martialis  et  Luciani  maHyrum  nomina  r*- 

Fastis  Agrippinensibus  ad  hunc  diem  Sophi»  censentur  in  Mss.  addiiionibus  Cartusim  Brw 

item  meminit,  ut  venerabilis  virginis.  Arturus  xellensis  a/l  Grevenum. 

in  Gyna>ceobeaUm  vocat  more  suo.  Totumfun-  Quadraginta  martyres  Csesare*  annuntiantvr  in 

damentum  Beatam  vocandi  videtur  petitum  ex  Martyrologio  Ms.  Trevirensi  8  Martini  Qua> 

OpereCxsarii  Heisterbacensis,  qui  lib.  10  cap.  lescumque  illi  fuerint,  ad  hunc  diem  non  per- 

16  Sophiam  celebrat,  defunctam  anno  pr&.ce-  tinent. 

dente,  et  mirabilia  queedam  de  ipsa  narrat.  Ve-  Dominici  confessoris  commemoratio  est  in  Marty- 


b 


rum  nullum  uspiam  invenio  cultus  indicium, 

Balsamus,  monachus  Italus  Ordinis  Cisterciensis, 
in  Clara-valle  defunctus,  similiter  w^beatusme- 
moratur  apud  Henriquez  \  sed  sine  argumentis 
publicas  venerationis. 

Monicge,  ut  virginis  martyris ,meminit  Ferrarius 
in  Catalogo  generali,  ubi  eam  annuntiat  Cor- 
dubse  in  Hispania,  laudatque  Mariettam  lib.  4 
de  Sanctis  Hispaniaz,  acsi  ibi  diceret  Monicam 
aliquam  Ordinis  S.  Benedicti  monialem  anno 
855  martyrio  fuisse  coronatam.  Ferrarium  se- 
cutus  est  Arturus  a  monasterio  in  Gyneeceo, 
sinealio  examine,opinor.  At  Monicam  necapud 
Mariettam  invenio,  nec  alibi,  ut  cogar  suspi- 
cari,  ex  solo  errore  natam  esse.  Cum  autem  ad 
hunc  diem  memoretur  S.  Pomposa  virgo  mar- 
B  tyr,  et  Ordinis  Benedictini  monialis,  de  qua 
agit  Marietta  lib  4,  cap.  26,  forte  ex  Hispanica 
voce  monja,  monialis,  nomen  Monica  sibi  confin- 
xerit  Ferrarius. 

Albertus,  nobilis  Belga,  et  aliquot  monasteriorum 
conditor,  hac  die  ut  venerabilis,  et  vitse  sancti- 
tate  conspicuus,  commemoratur  a  Fiseno  in 
Floribus  ecclesiee  Leodiensis,  quia  in  dicecesi 
Leodiensi  condidit  Rodam,  monasterium  Ordi- 
nis  S.  Augustini,  quod  etdeinde  usquead  mor- 
tem  rexit  per  annos  octodecim.  Obiit  autem,  ut 
invetusta  Vita  Ms.}  quamante  me  habeo,  sim- 
plioi  stylo  narratur,  anno  ]122,c?2exrx  Septem- 
bris,  uti  etiam  scribit  Fisenus,  qui  Vitee  dat 
compendium.  Miror  non  invenisse  me  hujus 
Alberti  memoriam  apud  Belgicos  martyrologos, 
Molanum,  Mireeum,  Raissium.  De  ipso  tamen 
etiam  scribit  Dionysius  Sammarthanus  in  Gal- 
lia  Christiana  tom.  3  cot.  1003.  Verum  nescio, 
unde  acceperit,  quod  scribitde  conditaper  hunc 
Albertum  abbatia  Clari-Fontis  in  Theorascia, 
et  in  dicecesi  Laudunensi.  Certe  deea  fundatione 
altumsilet  Vita  venerabilis  Alberti :  et  illustris- 
simus  Hugo  in  Annalibus  Ordinis  Prwmon- 
C  stratensis  tom.  i  col.  515  alium  abbatise  Clari- 
fontis  fundatorem  assignat.  Digna  esset  Vita 
venerabilis  Alberti,  quse  locum  haberetin  Opere 
nostro,  nisi  modo  propositum  nobis  esset  de 
aliisnon  agere,  quam  qui  cidtu  honorantur  pu- 
blico,  quo  Albertum  coli  non  invenio.  Itaque  de 
eo  videripotest  Fisenus  jam  laudatus. 

Rolandus  aut  Rothlandus  ,  archiepiscopus  Are- 
latensis,  videtur  annumerari  sanctis  aut  beatis 
episcopis  Arelatensibus  tom.ijanuariipag.2b  in 
Historia  translationis  S.  Honorati.  Verum,  li- 
cet  ibi  sepultus  dicatur  cum  atiquot  episcopis 
Sanctis,  cultu  caret,  et  merito.  De  obitu  ejus 
hoc  die  videri  potest  Aimonius  lib.  5  c.  23. 

Theodorus  monachus  memoratur  in  Ephemeridi- 
bus  Moscorum  figuratis ;  sed  nobis  ignotus  est ; 
nec  credimus,  ipsum  coli  a  Catholicis. 

Eusebii  Constantinopolitani  episcopi  memoriam 
habet  auctor  Ftorarii  Ms.,  sed  ex  errore,  cum 
inter  episcopos  Constantinopolitanos  mdhis  re- 
periatur  Eusebius  prseter  Eusebium  Arianum 
hcvreticum,  quiante  erat  Nicomediensis  episco- 
pus  et  in  sedem  Constantinopolitanam  male 
intrusus  fuit. 


rologio  Ms.  S.  Maximini  Trevirensis.  Plures 

^  sunt  Dominici,  sed  nullus  spectat  ad  hunc  diem. 

QolumbnTius  episcopus  in  Scotinannuntiatur  a  Fer- 
rario,  quisecutus  est  Thornam  Dempsterum,ut 
liquet  ex  Annotatis.  Ast  nullus  Columbanus^e- 
ctat  ad  hunc  diem,  nec  umquam,  opinor,  talis 
fuit,  qualem  illi  memorant. 

Saturnini  in  Martyrologiis  Rhinoviensi  et  Riche- 
noviensi  ita  fit  mentio,  acsi  ad  S.  Januarium 
spectaret,  et  Neapoli  annuntiaretur .  Verum  in 
aliis  codicibus  Saturninus,  aut  Saturus,  spectat 
ad  illos,  de  quibus  hodie  agitur  in  Peleo,  Nilo 
et  Sociis. 

S.  ZenonisAf.  mentio  fit  in  multis  auctariis  Mar- 
tyrologii  Usuardini,  uti  etiam  in  Ms.  Florario 
Sanctorum,  et  apud  Maurolycum,  sed  ubique 
sine  loco,  et  sineadjunctis,  ex  quibus  posset  in- 
notescere.  In  uno  codice  et  in  secunda  Belini 
editione  Genonis,  in  alio  codice  Beonis  scribi- 
tur;  at  idem  ubique  insinuatur.  Nomen  Zeno- 
nis  commune  est  multis  Martyribus,  quorum 
unus  fuerit  a  loco  suo  avulsus,  et  ad  hunc  diem 
translatus,  ut  non  raro  contingit, 

Florentii  episcopi  meminit  Florarium  Ms.,  ut 
etiam  Bedse  vidgatum  nomine  Martyrologiam, 
ubi  additur,  etmartyris.  Idem  est  in  Calendario 
Stabidensi,  et  postridie  recurrit  in  Greveni 
Martyrologio.  At  cum  nihil  addatur,  quo  inno- 
tescit,  diffictdter  dici  potest,  quis  ex  pluribus 
sit  z^teElorentius. 

Hereme,  aut  Hermei,  aut  Heremitis,  mentio  est  in 
Hieronymianis  apud  Florentinium.  Vide  dicta 
nostra  ad  hunc  diem  in  SS.  Felice  et  Constan- 
tia. 

SS.  Demetrii,  Niceti  et  Castoris  MM.  meminitGre- 
venus  in  auctariis  Usuardi.  Eosdem  habent 
Martyrologia  varia  Hieronymiana,  ibiquejun- 
guntur  cum  Peleo  et  ATilo  episcopis,  de  quibus 
hodie  agitur.  Itaque  de  his  consuli  possunt  di- 
cenda  in  Peleo,  Nilo,  etc. 

Turgii  episcopi,  Pii  diaconi  cum  aliis  cliv,  mentio 
estapudSollerium  nostrum  in  Auctariis  Usuar- 
di  ex  codice  Rosweydi.  Ex  Greveno  item  memo- 
ria  est  Turgi  episcopi  et  confessoris.  At  in  Hiero- 
nymianis  Trogus  vocatur  et  annuntiatur  ut 
martyr  cum  nudtis  aliis,  d^quibus hodie agitur 
in  mox  dictis  Peleo,  Nilo  etc. 

S.  Eustachii  M.  hodie  meminit  Wandelbertus  in 
Martyrologio  suo  metrico.  Apud  alios  paucos 
addituruxor  Sancticum  filiis.  Spectant  adse- 
quentem  diem  xxSeptemb. 

Privati  mentio  est  in  variis  apographis  Hierony- 
mianis  apud  Ftorentinium,  ubi  in  uno  Privata? 
legitur.  Verum  redit  Privatus  postridie  in  iis- 
dem  codicibus,  et  inaliis  longepluribus,  ut  om- 
nino  spectet  ad  diem  sequentem,  quo  agemus  de 
SS.  Dionysio  et  Privato,  ^^  Septemb. 

S.  Susannje  V.  M.  memoria  hodie  est  in  Meneeiset 
in  Synaxario  :  sed  in  plerisque  Fastis  etiam 
Qrxcis  die  sequenti.  Castellanus  hoduv  memo- 
rat  Susannam,  qiuv  virili  habitu  sexum  occtdta- 
bat.  At  illud  ipsutn  narraturdeS.  Susanua  V.M., 
quamcum  Romano  dabimus  ad       xx  Septemb. 

Theodori  M.  memoria  occurrit  in  Usuardo  Bru- 

xellensi 


PRJITERMISS] 


xellensi,  et  in  Mss.  additionibus  Cartusi.v  Bru- 
xellensis ad  Grevenum.  Verum  a  die  suo  avui- 
wfaeritinamverisimiliterdesmvtorS.Tteo- 

dorus,  de  quo  postridie  agemus  cum  Martyrolo- 

gioRomano  ?W£ 

Maria  de  Corvelione,  virgo  Ordinis  B.  M.  \ .  de 
Mercede,  Barcliinono  in  Hispania,  annuntiatur 
in  Martyrologio  Romano,  quod  anno  1746  im- 
pressum  est  Antverpuv.  Festivitas  vero  celebra- 
tur,  et  Vita  dabitur  ad  xxv  Sept. 

Eustochise  virginis  mentio  est  in  antiquo  Calen- 


dario  Stabutensi  apud  Martenium  tom.  0  Col- 

Ivrtionis  amplissim.r  rol.  <;7<i.  Existinw,  uon 
aliamesse,quam$.  Eustochium,  dr  qua  agvtur 
a(l  wvin  Scptcmb. 

S.  Bavonis  confessoris  Gandensis  mentio  est  in  ge- 
mino  Martyrologio  Ms.  Antrcrpiensi,  altero 
abbati<v  S.  Michaeiis,  altero  S.  Satvatoris.  At 
de  S.  Bavone  agemus  ad  1  Octob. 

Eligii  episcopi  confessoris  meminit  Grevenus  •,  si 
Noviomensis,  ut  verisimile  est,    Vita  dabitur 

l  Deoembris. 


n 


j.s. 


DE    SS.    FELICE    ET    CONSTANTIA 

MART.  ET  FORTE  ALIIS 

NUCERI.E     I IV     ITAL.IA 


Ex  Martyrologiis 


B 

SddNerose. 
Fclix  et  Con 
slantia,  sub 
Neroncmar- 
tyrcs, 


in  Bicrony- 
mianis  ad 
varios  dics 
rcpctiii. 


fij 


Qui  hodie  in  Martyrologio  Romano  leguntur 
Felix  et  Constantia,  in  antiquissimis  quidem 
Fastis  inveniuntur,  sed  tanta  cum  varietate 
in  apographis  Hieronymianis,  ut  eos  vix  satis 
discernerepossemus,siopem  non  afferrent  mar- 
tyrologi,  qui  medio  sevo  floruerunt.  Ado  ipsos 
ctare  ad  hunc  diem  annuntiat,  ita  scribens  :  Apud 
Nuceriam,  natalis  sanctorum  martyrum  Felicis  et 
Constantise,  qui  sub  Nerone  passi  sunt.  Adonis 
verba  repetiit  Usuardus.  Notkerus  modice  verba 
mutavit,  ita  scribens  :  Apud  Niceriam  (tege  Nuce- 
riam)  sancti  martyris  FelicisetConstantiEe,  quisub 
Nerone  passi  sunt.  Eadem  de  his  Martyribus, 
omisso  tamen  martyrii  die,  habet  Bellovacensis 
lib. Qcap.  oG.Apud  Florum,  sitamenea  suntFtori, 
quod  nondefinio,  adpreecedentem  diem  heec  legun- 
tur:  Et  passio  sanctorum  Felicis  et  Constantii;  qui 
passi  sunt  sub  Nerone  imperatore.  Vides,  opinor, 
studiose  lector,  hic  non  modo  diem  mutatum,  lo- 
cumque  martyrii  omissum,  sed  etiam  Constan- 
tium  dici  illam,  quccapudatios  vocatur Constantia. 
Ex  eo  colligimus  depravationem  summam,  quee 
modo  eirca  hos  Martyresregnat  in  codieibus  Hie- 
ronymianis,  vetustam  esse.  Attamen,  considera- 
tis  diligenter  omnibus,  nihil  invenio  probabilius, 
quamquodRomanoMartyrologioinseruitdehisce 
Baronius  ex  Adone,  Usuardo  et  Notkero,  dum  ita 
scripsit  :  Nuceriffl  natalis  sanctorum  martyrum  Fe- 
licis  et  Constantia;,  qui  passi  sunt  sub  Nerone. 
2  Etenim  de  nomtnc  Eelicis  nullum  oritur  du- 


ibidcm  vidni- 
tur 


stantiusawi!  Constantinus :  de  quibusagam  inferius 

3  Nunc  ex  Hieromjmianis  Fioreniinii subjungo  Alii  quidam 
diversas  annuntiationes  huc spectantes  :  Adxv  Se- 
ptembris  :  Et  in  Nocera  Campaniae  uatalis  sancti 
Constauti.  Epternacense habet :  EtinNuceriaCam- 
panice  natalis  Constanti.  Eodem  fere  modo  Corbei- 
ense,  sed  in  fine,  sancti  Constantii,  Sic  Constantii 
nomensine  ullo  socio  huc  spectante  reperitur  in 
omnibus  contractioribus ,  et  in  Rhinoviensi  acRi- 
chenoviensi  locus  additur,  in  Nuceria.  Ad  diem 
xvn  in  textu  Florentinii  laudatus  martyrvidetur 
sociumhabere.  Nam  ibihcec  leguntur  :  lu  Nocera 
natalis  sanctorumConstautini.  Sanctini./??  Corbei- 
ensi  :  In  Nuceria  Natalis  sanctorum  Constantii. 
Sunctini,  In  Epternacensivero :  Et  in  Niceria  na- 
talis  Constantise  et  Sanctiae.  In  Rhinoviensi  et  in 
Richenoviensi  omittitur  socius,  et  solum  legitur  : 
In  Nuceria,  Constantise.  Attamen  rursum  mentio 
fit  Sanctini  in  tribus Martyrologiis,  in  quibus  locus 
omittitur,  videlicet  in  Gellonensi,  Augustano  et 
Labbeano. 

1<  Florentinius  ad  textus  allegatos  utroque  die 
varias  producit  conjecturas,  non  ineptas  iitas  qui- 
dem,  sed,  utfit  in  similibus,  aliis  alias  magis  ve- 
risimiles,  omnes  incertas.  Priusquam  illas  exa- 
minem,daboetiam  alia,  adFelicem  e/Constantiam 
clarius  spectantia.  Ad  xix  Septe?nbris  in  textu 
Fiorentinii  legitur  :  In  Nocere  Hereme,  et  post 
alios  maie  interjectos.  Felicis  et  Constantise,  qui 
passi  sunt  sub  Nerone.  Tum  sequitur :  Privati,  Eu- 


diversts  dfc* 
bus  adjccti. 


^:::ji^™^z^™d° fe™tur-  ****•*•> ««•  «-*» *« -. w^*. m. *; 


Nomen  vero  Constantise  toties  recurrit  in  Hiero 
nymiamis,ut  illud  videatur  omnino  retinendum, 
ac pro  mendis  habenda  nomzna  Constantini  et  Con- 
stantii,  sicubi  illa  junguntur  cum  Pelice.  Pro  die 
similiter  sequendi  videniur  Ado,  aliique  marty- 
rologi  ipsum  secuti,ticet  martyrii  dies  minus  sit 
certustcu?ndetaudatisMartyribusadquatuorfor- 
san  dies  diversos  mentio  fiat  in  Hieronymianis, 
nimirumad  xv,  xvn,  xix  et  xx  Septembris,  et  ul- 
timo  etiam  die  bis  repetaniur,  Tot  repetitiones 
niihiminimepersuadent,gem.inandosesse¥?\\Mm 
et  Constanl  iam  Necsatuprobabileputo,  alium  fuis- 
seConstantinum  vel  Constantium,  aliam  Constan- 
tiam.  Video  tamen,  magis  essedubium,  anprwier 
Pehcem  et  Constantiam  non  fuerint  alii  quidam 
^artyrescircaeosdemdiespassi,interqueeosCon- 


illo  coniextu  sunt  mixia.  Non  minor  est  corruptio 
codicisCorbeiensis,  in  quo septemmartyres  viden- 
tur  Nucerim  attribui,  cum  non  nisi  duo  aut  tres 
sint  Nucerini.  In  Nuceria,  Ilermei,  Beati  episcopi, 
Eelicis,  Coustantiaeefc.  Mitto  aiios  aliunde  notos,  et 
huc  non  spectantes,  sicut  huc  non  spectat  Beatus ; 
nam  apud  Florentinium  clare  alio  relegatur  his 
verbis,  et  alibi  Beati  episcopi,-  imo  ne  ad  hunc  qui- 
dem  diem  pertinere  Beatum  in  Pnetermissis  ob- 
servavi.  Epternacense  Martyrologium  paulo  me- 
hus  sic  habet :  In  Nucerua  Ueremitis,  item  Felicis 
etCoiistantiseete.  In  codicibus  eontractioribus  de 
Nucerims  martyribus  nihit  ad  hunc  diem  legitur  • 
sed  redeunt  ad  diem  sequentem. 

SApud  Florentinium  in  textupost  martyres 
°rientales,acsiadillosquoquespectarent,itabisre- 

pctuntur 


magna  cum 
variefatc  ct 
corrupdone 


scd  illi  non 
lam  clare 
memorun- 
tur,  ut  non 
potuerint 

B 


ortrt  cx  »o- 
minum  cor- 
7'uptione  U 
repctitioni- 
bus. 


GestaSS.Fc- 
licis  ct  Con 
stanlix  igno 
ta  prxter 
murtyrium 


DIE  DECIMA  NONA 

petuntur  i  Felicis.  Constanfe.  Feliois.  Constantise, 
qui  passi  sunt  sub  Nerone.  Epternacense  etiam  non 
sine  mendis  hoc  modo :  Et  in  Nuceria  Felicis,  Prl- 
vati,  Constantiai,  item  Felicis,  itera  Constantiae. 
Duo  repetuntur,  ut  ctarum  est,  Privatus  vero,  de 
quo  postridie  agetur  cum  Dionysio,  non  est  mar- 
tyr  Nucerinus.  In  codice  Corbeiensi  prius  post 
Orientalesponuntur,deinde  recte  seorsum.  Verba 
subjungo  :  Felicis,  Constantiae,  item  Felicis.  In  Nu- 
ceria  natalis  SS.  Felicis  et  Constantia;,  qui  passi  sunt 
sub  Nerone.  In  codicibus  Rhinoviensi  et  Richeno- 
viensiN\iceri<iomittitur,sed  mentio  fit  Constantini, 
Felicis_pos£ martyres  Orientalis  Ecclesiee.  ItaCon- 
stantia  et  Felix  retiquis  immixti  cernuntur  in  Gel- 
lonensi,  AugustanoetLabbeano.Hactenus  Marty- 
rologia  :  nam  mitto  pauca,  qusede  his  leguntur  in 
Martyrologiisper  Martenium  et  Georgium  editis, 
cum  nihil  faciant  ad  amovenda  dubia  ex  hisce 
orta.  Verum  necesse  modo  est,  subjungere  aliquas 
observationes,  ex  omnium  collatione  fluentes. 

G  Primo  de  Felice  et  Constantia  Nuceriee  passis 
nullum  superesse  videtur  dubium.  Passos  quoque 
sub  Nerone,  Martyrotogia  unanimi  consensu  te- 
stantur.  Secundo  non  seque  certum  est,  anpr&ter 
Constantiam  Nucerise  passus  non  sit  aliquis  Con- 
stantinus  aut  Constantius,  qui  ad  xv  solus,  ad  xvn 
cum  Sanctino  memoratur.  Si  autem  admittatur 
Constantius,  admittendus  simititer  videtur  Sancti- 
nus  socius  iprgecipua  enim  ratio  disiinguendi  Con- 
stantii  a  Constantia  est  socius  Sanctinus,  cum  Con- 
stantia soczwm  habeat  Felicem. Distinctionem  certe 
utcumque  insinuat  ille  socius;  at  non  or.inino  per- 
suadet,  nedum  certum  facit.  Cum  enim  nidlus  me- 
dii  <vvi  martyrologus  Sanctinum  illo  die  memora- 
verit,  aut  Nucerise  attribuerit;  verendum  est,  ne  ex 
vocis  sanctus  aut  atterius  corruptione  natus,  aut 
ab  alio  dieperperam  ad  illum.  sit  transiatus,prse- 
sertim  cum  Sanctinus  non  constanter  in  omnibus 
compareat  apographis,  neque  in  omnibus  eo  die  le- 
gatur  Constantius  aut  Constantinus;  sed  in  tribus 
Constantia.  Quarenon  ausim  Constantium  certodi- 
stinguere  a  Constantia,  neque  Sanetinum,  ut  satis 
probatum  et  certum,  Operi  nostro  inserere,  licet 
nolim  prorsus  improbabilem  dicere  conjecturam 
Florentinii,  in  Annotatis  adxv  existimantis,  Con- 
stantium  aliquem  aut  Constantinum  Nucerinum  a 
Constantia  distitiguendum,  Atia  tamen  Florentinii 
conjectura,  qua  in  Annotatis  ad  xvn  suspicatur, 
pro  Nocerise  tegendum  esse  Dronerii  apud  Salutias, 
quia  ibi  passus  legitur  aliquis  Constantius,  magis 
mihi  apparet  improbabiiis. 

7  Tertio  alia  oritur  dubitatio  ex  Hieronymianis 
ad  hunc  diem  xix  Septembris,  ubi  alia  aut  alius 
martyr  videtur  Nuceriae  attribui,  in  textuFtoren- 
tinii  Herene,  in  Blumiano  Heremas,  in  Corbeiensi 
Hermei,  in  Epternacensi  Heremitis  nomine  insi- 
nuatus.  ObservatFtorentinius,  nomen  iilud  in  om- 
nibus  Hagiologiis  fuisse prxtentum;  idque  ipsum 
experior,  considtis  tonge pluribus  Martyroiogiis, 
quam  edita  erant  Ftorentinii  tempore,  aut  ab  ipso 
visa.  Vel  hac  sola  de  causa  pro  certo  martyre 
ipsum  habere  nonpossumus,  cum  notus  non  sit, 
nisi  in  codicibus  iilo  ipso  loco  maxime  corruptis. 
Itaque  solos  habemus  martyres  ex  hisce  Nuceri- 
nis  satis  certos  Felicem  et  Constantiam. 

8  Acta  vero  horum  nulla  innotuerunt,  vel  quod 
numquam  fuerint  conscripta,vel  quodperierint  in 
persecutione  forsan  Diocletiani,  qui  omnes  Chri- 
stianorum  iibros  aboiere  conatus  est.  Petrus  de 
Natalibus  lib.  8  cap.  96  soium  de  SS.  Felice  et  Con- 
stantia  hcec  scribit  :  Felix  presbyter  et  Constantia 
martyres  tempore  persecutionis  Neronis  imperato- 

Septembris  Tomus  VI. 


8EPTBMBBI8.  7 

ris  apud  Nuceriam  civitatem  passi  sunt.  Qui,  rftl) 

dicti  CEesarisinChristianosfrra.ssaDt/^dMmClirih-tum 

conflteri  non  dubitassent,  jrladio  capite  czesi,  mar- 

tyrium  consummaverunt.  Ilaec  Ado.  AtAdo  non  ha- 

bet,  pjresbyterum  fuisse  Felicern,  aut  capite  c&sos 

esse  Martyres  nostros,  ita  ut  videatur  laudatm 

Petrus  ilia  solum  ex  incertis  conjectun  $e, 

neque  haberi  possint  pro  compertis,  Conjecturm 

jam  dictas  adoptavit  Ferrarius  in  Catalogo  San- 

ctorurn  Italiie  hoc  die,  tocumque  proprius  desi- 

gnat,  in  quo  Martyres  credidit  passos,  ita  scri- 

bens  :  Felix  presbyter  etConstantia  mulier  ob  fidei 

Cbristianffi  confessionem  inNeronis  imperatorisper- 

secutione  Nucerise  in  Picentinis  martyrio  coronati 

sunt.  Cum  enim  coraprehensi  diis  renuerunt  immo- 

larej  sed  fortes  in  fidei  proposito  persisterent,  gladio 

animadverti  jussi  sunt,  xiii  Kal.  Octobris.  Ita  Fer- 

rarius  ex  Adone,  inquit,  et  aliis.  Piura  de  hisce 

Martyribus  narrat  Jacobillus  in  Opere  Italico  de 

Sanctis  Umbriee  tom.  \,  pag.  728;  sed  ipse  satis 

ostendit,  nulta  sibi  prseluxisse  monumenta  vetu- 

sta.  Quapropter  necesse  nonputo  examinare pro- 

lixius,  qu£e  ille  depatria,  de  gestis,  de  a/ljunctis 

martyrii,  sine  idoneis  testibus  asseruit. 

7  Quod  vero  spectat  ad  tocum  martyrii,  dissen- 
tit  Jacobitlus  a  Ferrario,  Sanctosque  Umbriaesuse 
adscribere  nititur.  Etenim  preeter  alias  Italix  ci- 
vitates,  quce  latine  Nucerise  fuerunt  dictee,  duse 
ejusdem  nominis  civitates  episcopales,  ambsevui- 
gari  nommeNoceraf/icta?,  aitera  in  Umbria,  attera 
in  Campania  sive  in  Principatu  Citeriore,  inter 
Neapolim  et  Saiernum,  hosce  Martyres  sibi  attri- 
buerenituntur.Ughellus}Quodmireris,uti%iqueNu- 
cen&Felicem  ^Constautiam  attribuit.  Nam  tom.i 
secundx  editionis  cot.  1064  ex  Felicis  et  Constantiae 
martyrio  sub  Nerone,  quod  ibi  figit  Nuceriae  in 
Umbria,  probare  vuit,  fidem  Nucerix  preedica- 
tam  fuisse  tempore  Apostolorum.  Rursum  tom.  7 
coi.  525,  agensde  Nuceria  Paganorum  deinde  cog- 
nominata,  quam  in  Campania  inter  Neapolim  et 
Saiernumsitamjamdixi,eodemutiturargumento 
ut  ibidem  Apostotorum  tempore  fidemprwlicatam 
fuisseostendat.Attamennon  credidero,  Ugheilum 
ejus  fuisse  sententise,  ut  Martyres  geminos  fuisse, 
et  utroque  loco  passos  crediderit;  sed  utroque  loco 
inhcesisse  opinioni  iiiomim,  de  quorum  civitate 
scribebat;necmeminissepriorissententicV,quando 
secundam  proferebat.  Idem  contigit  nupennmo 
sciHptori Francisco  Ortendio  i?i  Orbe  sacro  et pro- 
fano :  nampart.  2  lib.  3  cap.  xi  num.  3  palccstram 
horum  Martyrum  facit  Nuceriam  UmbricV;  et 
part.  2  lib.  4  cap.  xi  num.  4  NuceiHam  Pagano- 
rum.  Itaque  horum  scriptorum  auctoritas  non 
prodest  ad  controversiam  dirnmendam. 

lQl7iutilcporroesset,qucVrcreomnesscriptores, 
qui  itni  aut  alteri  civitati  prcvdictos  Martyres  at- 
tribuerunt.Magisqiuvrendumest,utricicitatian- 
tiquiorafaveantmonumenta.MartijrologiaHiero- 
nymiana  ad  xv  Septembris,  quo  Constantium  forte 
non  distinguendum  a  Coustautia,  solum  memo- 
rant,  magis  favent  NucericV  Paganorum,cum  ibi 
Nuceriam  Campaniae  nominent.  Vetwn  hoc  argu- 
mentum  muito  fortius  esset,  si  eo  die Felix  et  Con- 
stantia  annuntiarentur  simul;  nunc  solum  vaiet 
ad  Constantium  atiquem,  aut  Constantiani  (si  hssc 
eademsit)  una  cum  Pelice  aHribuendvm  Nueeria 
Paganorum.  Interim  nuUum  taic  argutnmUum 
inveniopro  Nuceria  Umbrix,  nec  admodum  veri- 
simileest,duasNuceriasdiversas  in  locis  tam  cici- 
nis  Martyrotogii  memoratas  sine  ulla  additione, 
qua  secunda  a  prima  distingueretur.  Ptwterea 
Antonius  Beatiltus ,  scriptor  Societatis  nostiw  />v- 

6       quenter 


J  5. 


de  cu/iuloeo 

distenliunl 

&  /r •-■-  )&&& 


Xuceriz  Pa- 

ganorum 
*ucumqsie 
favtnt   Hie- 
ron  yifihirui. 
el  traditio  : 


AIXTOItt 

J.  s. 


pro  Nuccria 
Umbrix 
multadicun- 
tur,  qux  ne- 
queunt  pro- 
bari, 


B 


prxttrtram- 
lationcm  ali- 
quam  reli- 
quiarum  et 
cultum; 


8  DB  Sa  KBLIGE  ET 

ter  tn  hoc  Operc  laudaius,  annoimad  Boltan- 
dum  misit  obscrvationcm  sequentem  :  In  civitate 
Nucerias,  quie  dicitur  Pag-anorum,  est  eoolesia 
S  Mari®  Annunciatas,  et  in  eo  sacellum,  scu  oa- 
pella  S.  Sfariffi  de  Monte  Virginis,  ubi  super  altare 
est  marmor  albi  coloris  cum  hac  inscriptione  :  Hic 
est  locus  sanctorum  Felicis  et  Constantiae.  Hvc 
favent  Nuceruv  Paganorum. 

11  Contra  Nucerinis  in  Umbria  longe  magis 
faverent  asserta  Ughelli  et  Jacobilli,  si  Juvc  ido- 
neis  documentis  probari  possent.  Lubet  Latma 
Ughelli  verba,  quibus  fere  consona  sunt  Italica 
Jacobilli,  huc  transferre :  Hkc  (inquit  de  Nuceria) 
prima  civitatum  Umbria?  digna  reperta  est,  quaa 
pro  Servatore  Christo  per  sanotos  Felicem  presby- 
terum  Constantiamque  matronam  sanguinem  pro- 
fuuderet.  Hi  enim  Nucerini  cives  illustrem  pal- 
mam  tulere  maxtyrii  sub  prima  Neronis  persecu- 
tione,  anno  a  reparata  Salute  lxix,  die  xvn  mensis 
Septembris,  uno  tantum  milliario  plus  medio  a 
civitate  procul  via  Flaminia,  quem  etiam  nunc 
incolre  locum  Neronis  Turrim  appellant.  Eorum 
Martyrum  corpora  ibidem  tumulata  sunt  in  eccle- 
sia ,  quam  hodie  S .  Marise  Magdalense  sacram 
Nuceria  veneratur.  Anuo  mdxc  eadem  in  cathe- 
drale  templum  intulerunt,  uniusque  ipsorum  caput 
Pisaurum  transtulerunt,  ubi  ingenti  fidelium  ve- 
neratione  asservatur.  Ractenus  Ughellus.  At  quse 
dicuntur  de  anno,  die  et  loco  martyrii,  imo  etiam 
de  loco  primw sepultursc,  sine  idloidoneo  testimo- 
nio  affirmantur,  ideoque  non  proderunt  apud 
eruditos  ad  Felicem  et  Constantiam  Umbriae  attri- 
buendam. 

12  Jacobillus  plura  addit,  asseritque  diu  per- 
dita  fuisse  corpora  SS.  Felicis  et  Constantias ;  sed 
inventa  circa  annum  1580,  regente  ecclesiam  Nu- 
cerinam  Hieronymo  Manellio  episcopo,  prope  ci- 
vitatem  in  loco,  dicto  Mercato,  ubi  vestigia  sunt 
vetustse  ecclesise.  Hsec  ille  in  Sanctis  Umbrise 
tom.  upag.  729.  Rursum  scripsit  de  SS.  Felice  et 
Constantia  in  Opusculo  Italico  de  Nuceria,  im- 
presso  serius,  nimirum  anno  1653,  tbique  affir- 
mat,  corpora  fuisse  inventa  die  u  Aprilis  anni 
1565,  et  ab  episcopo  ad  ecclesiam  cathedralem 


COWSTANTIA,  MM. 
translata.  Addit  ibidem,  corpora  fuisse  deposita 
in  alia  thcea,  locataque  in  sacrario,  atque  exponi 
publicv  fidelium  vencrationi  in  festivitate  ipso- 
rum,etpertotam  Octavam.Eodem  teste,  festivitas 
celebraturaclero  Nucerino,  non  die  xvn,  quo  ante 
inpriore  Opere  coronatos  dixerat,  sed  xix  Sep- 
tembris,  quo  passos  hic  dicit :  Officium  vero  pera- 
gitur  ritu  duplici  cum  Octava.  Quod  spectat  ad 
corpora,  agnoscit  Jacobillus,  non  tota  fuisse  in- 
venta.-solum  dicit  ossa  fuisse  inventa  cum  parte 
unius  capitis;  de  altera  vero  capitis  illius  parte 
credi,eamservariinmonasterio  Corporis  Christi, 
Ordinis  S.  Clarse,  Pisauri. 

13  Alterum  caput  cum  parte  corporis  attribuit 
Nuceruv  Paganorum,  cujus  incolcV,  inquit,  di- 
cunt,  illud  se  habere  in  ecclesia  sua  cathedrali,  et 
festivitatem  eodem  die  celebrant.  Addit  Jacobit- 
lus,  in  territorio  Nucerino  erectam  fuisse  eccle- 
s«wn,SS.Felici  etConstantise  dicatam,  in  villa,  qucV 
vulgari  nomine  vocatur  il  Molino  di  Chiorre,  ibi- 
que  etiam  celebrari  festivitatem ;  ac  demum  ima- 
gines  eorum  videri  pictas  in  choro  ecclesicV  cathe- 
dralis  Nucerinee  cum  hisce  inscriptionibus :  S. 
Foelix  presbyter  et  martyr  de  Nuceria.  Sancta  Con- 
stantiaNucerina  martyr.  Hccc  Jacobillus  decultu. 
Namqitcvibi  de  adjunctis  martyrii  et  sepidtunc 
protulit,  non  assero,  quia  conjecturee  sunt  gratis 
assertcV,  ne  mera  dicam  somnia,  cum  de  illis  nihil 
ex  antiquis  innotuerit,  quam  passos  NucericV  sub 
Nerone.  Ceterum  facile  credam,  reliquias  Sancto- 
rum  fuisse  translatas  ad  ecclesiam  cathedralem 
Nucerinam,  ibique  honorari.  Verum  necdum  cer- 
toprobatum  est,  illas  fuisse  Felicis  et  Contantia?, 
de  quibus  disputamus.  Ait  quidem  Jacobillus, 
inventa  fuisse  cum  inscriptione,  qiuv  insinuabat, 
illorum  esse  Martyrum:  nec  tamen  inscriptionem 
ipsamproducit.  Nomina  autem  Felix  et  Constantia 
talia  sunt,  qualiaattribuisolent  martyribus,  quo- 
rum  proprium  nomen  ignoratur.  Quidquid  sit, 
cum  Jacobillus  ipse  NucericV  Paganorum  tribuat 

partem  reliquiarum  SS.  Felicis  et  Contantiaj,  ex 
inventione  reliquiarum  nihil  concludi  potest  de 
loco  martyrii  contra  Nuceriam  Paganorum,  cui 
antiquiora  monumenta  magis  favent. 


«rrf  rnliquir 
itcm  habcn- 
tur  Nucerix 
Paganorum, 


G 


DE 


DEEJ  DECIMA  NONA  8BPTEMBBIS. 


j.s. 


DE    SS.    TROPMMO,    SABBATIO 

ET  DORYMEDONTE  MM. 

ANTIOCHLE    IN    PISIDIA    ET    SYNNADIS    IN    PHRYGIA 

COMMETVT^YRITJS    PR^VIUS 

Sanctorum  in  sacris  Fastis  memoria,  et  cultus  :  Acta  fidelissima 
Graco-Latina  edenda  :  alia  Metaphrastse  olim  edita  :  observa- 
tiones  aliquot  preevise. 


u, 


Cicca  -W^aronius  ad  hunc  diem  tres  Martyres,  di- 
ccLxxvm.  l-everszs  diebus  et  locis  passos,  Martyrologio 
Hodicrni  \J  Romano  inseruit  his  verbis  :  Eodem  die 
fafolat.  sanctorum  martyrum  Trophimi,  Sabbatii,  et  Do- 
nu  et  Qrs-  rymedontis,  sub  Probo  imperatore  :  quorum  Sab- 
cUmemora-  batius  Antiochise  (in  Pisidia)  jussu  Attici  prse- 
sidis  tamdiu  flagris  caesus  est,  donec  emitteret 
spiritum ;  Trophimus  vero,  Synnadam  ad  Pe- 
rennium  prajsidem  missus,  post  multos  crucia- 
tus  cum  Dorymedonte  senatore  capitis  decol- 
latione  martyrium  consummavit.  Hoc  elogium, 
ex  Menologio  Sirletiano  concinnatum,  in  pau- 
culis  emendari  poterit  secundum  Acta  inferius 
danda.  Longius  elogium  ex  Actis  contexuit 
Galesinius;  sed  non  sine  aliquot  mendis,  quse 
facile  corrigi  poterunt.  Molanus  eosdem  Mar- 
tyres  breviter  sic  annuntiavit  :  Die  decima 
nona ,  sanctorum  martyrum  Trophimi ,  Sabbatii 
et  Dorymedontis.  Hoc  eodem  die  laudati  Mar~ 
tyres  annuntiantur  in  Menzeis ,  Menologiis , 
Typicis,  Synaxariis,  aliisque  Qrsecorum  libris 
ritualibus,  uti  et  in  Fastis  Moscorum.  Verum 
pleraque  elogia  aliquid  levioris  erroris  con- 
tinent.  Nam  in  Menologio,  quod  Sirletus  La- 
tinum  fecit,  et  Henricus  Canisius  edidit,  Sab- 
batius  tamdiu  flagris  caesus  dicitur,  donec  emit- 
teret  spiritum.  Hisce  consensit  Baronius,  con- 
sonantque  Mencea  impressa,  et  res  peracta  di- 
citur  Antiochiae,  acsi  passus  esset  Antiochuv  in 
Syria.  At  ex  Actis  constat,  Sabbatium  Antiochix 
in  Pisidia  ungulis  ferreis  in  lateribus  et  ventre 
tanto  tempore  excarnificatum  esse,  ut  non  mxdto 
post  tormenta  fuerit  defunctus,  non  tamen  in 
ipsis  cruciatibus. 

ZMenologium  Basilii  imperatorisjussu  compo- 
situmillasatis  recteexponit;  sedaliumcontineter- 
rorem,  quem  adoptavit  Galesinius.  In  eo  enim  Do- 
rymedon  dicitur  Christianus  factus,  quando  venit 
ad  Trophimum.  AtActahabent, Christianum  antea 
fuisse,  etpietate  prxstantem.  Dictis  tamen  erro- 
ribus  caret  elogium,quodeodemdielegiturin  Syn- 
axario  Constantinopotitano  Sirmondi,frequenter 
a  nobis  laudato.  Nam  iltud  Actis  plane  est  confor- 
me,  sed  breve,et  minime  necessarium,  cum  omnia 
in  Actis  abunde  expositahabeamus.Quapropter  fi- 
nem  dumtaxat  illius  elogii  huc  transfero,  qiua 
assignat  ecctesiam,  in  qua  Sancti  coluntur.  Tikii- 
rai  dt  'h  «i*r«y  o*vva&s  kv  :w  gi-k-m  ajrcffroXeiw  rov  dylov 
xat  xopu<&aiou  ixkggzo^ov  HauAou  iv  rq)op<pai/orpo<pei(p.  Ce- 
lebraturveroipsorumfestivitasinvenerandaecclosia 

sancti  et  primarii  apostoli  Pauli  in  Orphanotrophio. 


cultique 
apud  Grx- 

€OS. 


I 


Erat  hsec  S.  Pauli  ecclesia  Constantinopoli,  ut  vi- 
deripotest  apud  Cangium  in  Constantinopoli  Chri- 
stiana  lib.  4-  pag.  114,  ubi  docet,  secundum  Theo- 
phanem  SS.  Petro  et  Paulu  dicatam  fuisse;  sed  a 
pluribus  recentioribus  soli  Paulo  sacram  dici.  In 
illa  igitur  ecclesia  preecipue  Sancti  colebantur 
Constantinopoli.  Attamen  non  dubito,  quininaliis 
etiamcuUifuerint,  cum  Offlciumde  ipsis  hoc  die 
prsescribatur  in  Meneeis,  et  in  novissimis  quoque 
Grcecorum  libris  ritualibus,  impressis  anno  1738. 

3  Apud  martyrologos  Latinos  medii  sevi  de  '«  Hxrmy- 
Trophimo,  Sabbatio  et  Dorymedonte  vixquidquam  "1,an"  «* 
reperio.  In  Hieronymianis  tamen  apographis  ^™^^ 
memorati  sunt :  sed  magna  cum  varietate  et  con- 
fusione  in  istis  codicibus  modo  leguntur,  et  diebus 
variis.  Sabbatius  cum  aliis  numquam  jungitur, 
sicut  revera  et  ante  illos  passus  est,  et  in  alia  ci- 
vitate.  De  S.Trophimo  apud Florentinium  fit  men- 
tio  ad  xviii  et  xix  Septembris,  sed  non  sine  men- 
dis.  Ad  xvm,  quo  passus  est  cum  Dorymedonte, 
ut  habent  Acta,  in  omnibus  fere  apographis 
reperitur,  sed  civitatibus  adscribitur  diversis. 
In  textu  Florentinii  legitur :  In  Alexandria  natalis 
sanctorum  Trophimi,  in  codice  Blumiano,  S.  Tro- 
phimi,  uti  etiamin  Corbeiensi.  Quemadmodumin 
hisce  codicibus  Atexandrise,  sic  in  aliis  nihilo  rec- 
tius  Chalcedoni  Trophimus  attribuitur,  videlicet  p 
in  Epternacensu  in  Rhinoviensi,  in  Richenoviensi 
et  in  Rabani  Martyrotogio.  In  aliis  tribus,  videli- 
cet  Gellonensi,  Augustano  et  Labbeano,  Trophimi 
similiter  fit  mentio,  sed  sine  loco,  ut  in  illispas- 
sim  contingit.  In  multis  auctariis  Martyrologii 
Usuardini,  et  apud  recentiores  aliquot  martyro- 
togos  Trophimus  conjungiturcum  Oceanoet  Sixto, 
ut  in  Prxtermissis  ad  xviii  Septembris  observa- 
tum  est.  Florentinius  in  Annotatis  conjicit,  Tro- 
phimum  iltumdistinguendum  esseaTro^himosocio 
Sabbatii  et  Dorymedoutis.  Verum,  cum  ex  Actis 
constet,  Trophimum  nosbntm  die  xvm  passum 
esse,  magis  credo,  transcribentium  negligentia 
contigisse,  ut  Trophimus  a  Dorymedonte  socio  dici- 
deretur,duobus  diebus  repetcretur,  et  civitatibus 
attribuerctur,  ubi  alii  passi  erant  Martyres  : 
nequc  enim  id  inusitatum  est  in  Fastis  Ihcrony- 
mianis,  in  quibusad  singulos  fere  dies  simitia  de- 
py^ehenduntur. 

^Adhunc  diem  xix  Septembris,  quo  tres  Mar 
tyres  nostri  maximecoluntur  upv.d  GrxcoS,Thxo 
phimus  recte  annuntiatur  Synnadis  aut  Synnadx  ^imuS,  *d 
in  Phrygia,  scd nomine  ubique  luxato.  Apud  Flo-  **  «n>  Do~ 
rentinium  in  textu  est:  In  Synada  Frigia  nataiis  Tr***»-* 

sancti 


etrur$um*d 
xnamum- 
rioxwr    Tro- 


10 


AUCTOHK 

J.  S. 


DE  88.  TUOHUMO,  SAI31UTIO  KT  DORYMEDOOTE,  MM. 

Et  in     gusti  breviter  data  sunt,  qtuv  de  Sebasto  et  Ale    ■  - 


et  fortaste 
Sabbatius  nd 
xxvn    Au- 
gusti. 


sancti  'Vrofi,pro  Trophimi.  In  Corbetensi : 
Synnada  Phrygi*.  natalissanotiltaphi,  2«  ^er- 
nlcensinomen  magis  est  deformatum  hoc  modo  : 
EtSinnadaltigiaAlotropi.  P^m,  gwantamcu»»- 

queeorruptumsit  nomen,  nullapotest  esse  dubi- 
tatio,  quin  designetur  Trophimus,  soeius  Dorymc- 
dontis.  Attatnenmirurn  apparet,  Doryniedontem, 
quieodem  diepassus  est,  in  apographisa  Troplu- 
mo«pamfwj»,*mnstafwmgwe  ad  sequentem  dtem, 
ubi  et  alios  videtur  habere  socios.  Certe  apud 
Florentinium  ad  xx  in  textu  hsec  leguntur :  Siuada 
civitate  natalis  sanctorum  Dormidoni.  Dorothe. 
Privati.  Felicis.  Constantias  etc.  In  Epternacensi 
pauciores  sunt,  sed  ibi  etiam  urbis  nomen  cor- 
ruptum  est  hoc  modo :  ln  Syria  Friffia  (Synnada 
Phrygiw)  natalis  Doromis  Dionysii.  Corbeiense  ha- 
bet  ■  Synuada  Phryg-iffi,  natalis  sanctorum  Dormi- 
doni,  Dorothei,  Privati  etc.  Quamvis  nomen  Dory- 
medontis  varie  corruptum  sit,  etiam  in  Hierony- 
mianiscontractioribus,etincodicibusRhinoviensi 
et  Richenovicnsi  legaturin  Syria,  pro  in  Synnada, 
non  est  tamen  justa  ratio  dubitandi,  quin  insi- 
nuetur  S.  Dorymedon  socius  Trophimi,  die  xvin 
B  Septembrispassus.  Nomen  quidem  varie  tortum 
est,  sic  tamen  ut  cognoscatur,  dum  Doromi  in 
duobus,  in  aliis  Dormidoni,  in  uno  Dormidioni,  in 
uno  rursum  Josmidoni  fit  mentio.  Nam  et  nomen 
urbis  additum,  et  ordo  nominum  clare  insinuant, 
eumdem  ubique  prsedicari.  Quod  vero  spectat  ad 
Sociost  Eelix  et  Constantia,  martyres  Nucerini, 
satis  ostendunt,  aliquos  perperam ,  et  ex  sola  con- 
fusione  fuisse  adjunctos.  De  Dionysio  et  Privato, 
qui  inter  illos  reperiuntur,  agetur  ad  diem  xx, 
quo  annuntiantur.  Verisimile  est,  aliquos  Chri- 
stianos  innotuisse  tyranno  occasione  martyrii 
aut  sepulturse  Martyrum  nostrorum,  et  non  diu 
post  coronatos,  ac  fortasse  simul  cum  Doryme- 
donte  sepultos  aut  cidtos.  At  de  his  suo  loco. 

5  Quod  modo  spectat  ad  S.  Sabbatium,  qui  die- 
bus  nonpaucis  ante  alios  passus  est  Antiochise  in 
Pisidia,  ubi  captus  fuit  cum  S.  Trophiino,  hunc  in 
Hieronymianis  annuntiari  existimo  ad  xxvn  Au- 
gusti,  idemque  suspicatus  est  Ftorentinius  in  An- 
notatis  ad  xvin  Septembris.  Etenim  ad  xxvn 
Augusti  apud  Florentinium  hsec  leguntur :  In  An- 
tiochia  natalis  sanctorum  Sabasti.  Alexandri  abba- 
tis.  In  Corbeiensi  :  In  Antiochia  natalis  sanctorum 
Sabasti.  Alexandri  abbatum,  Emeritae.  In  Epter- 
nacensi:  In  Antiochia  Sabbati,  et  Alexandri.  Idem 
Sebasti  nomine  Autiochiaa  annuntiatur  in  Rhino- 
viensi  et  Richenoviensi ,  ac  in  minori  Corbeiensi. 
Sabastus  item  aut  Sebastus primo  loco  ponitur  in 
Augustano,  Labbeano  et  Gellonensi,  acinduobus 
vetustis  Martyrologiis ,  qum  edidit  Martenius 
tom.  3  Anecdot.,  in  quibus  o?nnibus  nulla  fit  men- 
tio  Alexandri,  licet  hic  in  aliis  tamquam  socius  ad- 
jungatur.  In  Rhinoviensi  tamen  pro  Alexandro 
sequitur  Alexandria  civitas.  Porro  omnibus  illis 
consideratis,  vehementer  suspicor,  non  alium  esse 
a  Sabbatio  nostro,  qui  Sabastus,  Sabbatus  et  Seba- 
stus  vocatur  in  laudatis  Fastis,  sociumque  Alexan- 
drum,  aut  ex  confusione  et  errore  additum  esse, 
aut  quia  deinde  cum  Sabbatio  cultus  est  Alexander 
aliquis.  Conjecturse  mece  favent  Acta,  secundum 
quee  Sabbatius  passus  est  Antiochise  in  Pisidia 
diebus  nonpaucis  ante  Trophimum  et  Dorymedon- 
tem,  die  xvm  Septembris  coronatos.  Nam  ex  itlo- 
rum  <jjerum  computatione  martyrium  S.  Sabbatii 
facile  incidere  potuit  in  xxvn  Augusti,  aut  certe 
ab  eo  die  non  longe  abfuerit.  Verumtamen  cum 
hsec  conjectura  nonsit  omnino  certa,  ad  xxvn  Au- 


dro  in  Martyrologits  leguntur. 

C  Acta  SS.  TrophimL  Sabbatii  ct  DorymedontiS 
non  alia  hactenusedita  sunt,  quam  qux  Metaphra- 
stes  ex  vetitstioribus  concinnavit.  Edidit  ea  pn- 
mum  Lipomanus  tom.  6,  ac  deinde  recudit  Su- 
rius  ad  hunc  diem  xix  Septembris.  Titlemontius 
iom.  4  Monumentorum  in  articulo  de  S.  FelicePa- 
paagitdeMartyribusnostrissccunihu»  dUiaMe- 
taphrastx  Acta,  quwaliquid  pulchri  habere  dicit, 
et  exvelustioribus  composita  credit.  Utrumqueve^ 
rum  est;  nam  prse  manibus habeo  Acta  vetustissi- 
ma  et  accuratissima  Grseca;  necdubitare  possumt 
quin  ea  Metaphrastx  prseluxerint,  cum  facta  om- 
nia  in  iis  relatasatis  bene  expresserit;  in  dictisvero 
Martyrum  et  tyrannorum  ptuscidum  libertatis 
sumpserit.  Dictaenim  utrimque suo ingenio  exor- 
nare  votuit,  necpauca  addidit,  nec  pauca  omisit, 
et  ptura  etiam  mutavit.  Contra  Acta  illa  Meta- 
phrastseduotantumobjecit  Tillemontius,  quodcre- 
deret,  ea  nonfuisse  in  Actis  vetustis  reperta ;  reli- 
qua  vero  omnia  admitti  ut  veraposse  existimavit. 
At  illa  ipsa  etiam  reperiuntur  in  Actis  vetustis, 
quseaccuratissimamihiapparent.Namomniafere 
videntur  profluxisse  ex  Actis  notariorumtaut  po- 
tius  ipsa  Actanotariorum  ab  aliquo  tam  fideliter 
connexa  sunt,  ut  non  nisi  paucissima  addantur, 
eaqueadconnectendanotariorum  Actaomninone- 
cessaria.  Hinc  ne  sepultura  quidem  Martyrum  in 
Actisrelataest.  De  tormentisvero  Martyrum  fere 
nihil  refertur,  nisi  verbis  tyrannorum  ea  impe- 
rantium  aut  Martyres  alloquentium,quse  conscrn- 
pta  fuerunt anotariis.  Itaque} ut eruditus quis vi- 
deatfidelia  essehsec Acta,tantum  necesse  est  legere. 

7  Attamen  respondendum  est  ad  objectiones  Tit- 
temontii,  cum  hisce  Actis  non  minus  repugnent, 
quam  Actis  Metaphrastse.  Observat  ille  primo,  in 
Actis  mentionem  haberi  de  mandatis  imperatoris 
ad  persequendum  Christianos,  et  respondet  po- 
tuisse  quidem  casu  aliquo  Martyres  nostros  pati 
sub  imperioProbi,  quod  tenuit  ab  anno  276  usque 
ad  282;  non  esse  tamen  admittendam  sub  Probo 
persecutionem.Fateor,hancquasico7nmune?nesse 
opinionem  eruditorum  posterioris  sevi.  At,  si  fun- 
damentum  illius  opinionis  perscrutemur,  facile 
videbimus,  non  aliudesse,  quam  quod  scriptores 
seculi  iv,  nimirum  Lactantius,  Eusebius,  atiique 
Probum  persecutoribus  Ecclesise  non  annumera- 
verint.  Verum  illi similiter  tacuerunt  de  pluribus 
aliis  quorum  persecutio  aliunde  innotuit.  Sotum 
igitur  inquirendum  est,  an  idem  dici  non  debeat 
de  persecutione  subProbo. 

&  Sanctus  Leo  Papa,  qui  floruit  secuto  v,  cta- 
rissimis  verbis  asserit  persecutionem  sub  Probo, 
in  Sermone  2  dePentecoste  cap.  6  de  Manete  hse- 
resiarcha  hsec  scribens  :  Manes  ergo  minister  fal- 
sitatis  diabolicse,  et  conditor  superstitionis  obscenaj, 
eo  tempore  damnandus  innotuit,  quo  post  resurre- 
ctionem  Domini  ducentesimus  et  sexag-esimus  annus 
impletus  est,  Probo  imperatore,  Paulinoque  con- 
sulibus,  cum  octova  jam  in  Christianos  persecutio 
ebulliret,  et  innumera  martyrum  millia  ipsis  suis 
victorus  probavissent,  impletum  esse,  quod  Domi- 
nus  promiserat,  dicens  :  Cum  autem  tradent  vos 
nohte  cog.tare,  quomodo  aut  quid  loquamini' 
Dabitur  enim  vobis  in  iUa  hora,  quid  loquamini  etc. 
Clara  sunt  Leonis  verba  de  persecutione  sub 
Probo  imperatore.  Utrum  vero  ilta  octava  sit 
persecutto  dicenda,  an  nonat  aut  potius  appendix 
ad  octavam  vel  nonam,  quam  Aurelianus  sub  fi- 
nem  mtrn  tnchoavit,  quamque  Probus  instaurasse 

videtur 


Acta  havtn- 
«U8   cdita 
mnt  Mcta- 
phrtulm : 
ilmulit  alia 
vrtunta  ct 
iti  itirata. 


E 


In  iiis  asseri 
tur  pcrsecu- 
tio  sub  Pro- 
bo, 


E 


(juam  simili- 
ter  agnovit 
S.  Lcopapa. 


DIE  DECIMA  NONA  SEPTLMIJIUS. 


II 


lltam  per*e- 
cutionem 
non  recte 
negarunt 
nrotcrici, 
cum  Aure- 
tiani   persc- 
culio 


H 


videalur 

contimiata 
aut    instau- 
ruta  sub 
Proho, 


videtur,  non  inquiro.  Nam  scriptores  in  enurne- 
randis  persecutionibusdecemnon  omnino  consen- 
tiunt.  Annus  quidem  serse  Christianse  non  recte 
exprimitur  in  verbis  atlegatis,  (quod  mirum  non 
est,cum  annianatoChristo  necdum  numerarentur 
tempore  S.  Leonis)  consulatus  tamen  Probi  impe- 
ratoris  et  Paulini  designat  annum  Probi  secun- 
dum,  vulgaris  eerse  211,  ut  modo  consentiunt  eru- 
diti.  Qua  de  causa  mirum  mihi  apparet,  viros 
eruditos,Pagium  dico,Ruinartium,  aliosque,  qui 
laudata  S.  Leonis  verba  produxerunt,  ea  inter- 
pretatos  esse  de  persecutione  Aureliani,  quam 
paucorum  mensium  fuisse  credunt,  et  extinctam 
ante  Probi  imperium.  Ea  enim  interpretatione 
S.  Leonem  erroris  arguunt;  cum  hic  dicat,  anno 
secundo  Probi  persecittionem  ebulliisse. 

9  Ptuscuhtm  attentionis  merebantur  eaS.  Leo- 
nis  verba.  Nam  silentium  aliorum  antiquorum  de 
persecutione  sub  Probo  exigui  potest  esseponde- 
risycum  mdluseorum  omnes persecutiones  exacte 
enumeraverit.  Omnes  videntur  tantum  decem  per- 
secuiiones  numerare  voluisse,  indeque  factum,ut 
nonnullas  tamquam  aliarum  appendices  prseter- 
ierint.  S.  Augustinus  lib.  18  de  Civitate  cap.hl 
persecutiones  fuisse  plures,  quam  decem,  solide 
probat ;  vulgares  vero  decem  ita  enumerat :  Pri- 
mam  quippe  computant,  a  Nerone  quse  facta  est, 
secundam  a  Domitiano,  a  Trajano  tertiam,  quartam 
ab  Antonino,aSevero  quintam,  sextam  aMaximino, 
a  Decio  septimam,  octavam  a  Valeriano,  ab  Aure- 
liano  nonam,  decimam  aDiocletiano  etMaximiano. 
Deinde  ostendit,  mxdto  plures  fuisse.  Orosiuslib.l 
cap.  23  similiter  nonum  inter persecutores  Eccle- 
siseponit  Aurelianum.  Ruinartius  in  Prsefatione 
generali  adActa  martyrum  sincera,  etiamsiAure- 
lianum  pag.  lviii  annumeret  persecutoribus  Chri- 
stianorum,  persecutionem  tamen  illiits  in  numero 
decempersecutionum  nonponit,quia  brevissimam 
fuisse  credidit,  opinor.  Brevissima  certe  fuisset, 
si  cum  Aureliano simul sublatafuisset  persecutio. 
Nam  Lactantius  de  Mortibus  persecutorum  cap.  6 
de  celeri  pcena  Aureliani  sic  loquitur :  Aurelia- 

nus iram  pei  crudelibus  factis  lacessivit.Verum 

illi  ne  perficere  quidem,  quse  cogitaverat,  licuit; 
sed  protinus  inter  initia  sui  furoris  extinctus  est. 
Nondum  ad  provincias  ulteriores  cruenta  seripta 
pervenerant,  et  jam  Coenofrurio,  qui  locus  est 
Thracise,  cruentus  ipse  humi  jacebat,  falsaquadam 
suspicione  ab  amicis  suis  interemptus.  De  brevi- 
tate  temporis,  qito  superfuit  Aurelianits  post 
edicta  contra  Christianos  data,  consentiunt  et  alii 
scriptores. 

10  Ex  dictis  igitur  liquet  et  consentiunt  eruditi 
neoterici,  Aurelianum  non  nisi  exigito  tempore 
vixisse  post  edicta  adversum  Christianos  tata. 
Contra  multi  Martyres  dicuntur  passi  in  per*se- 
cutione  Auretiani.  Quapropter  non  tot  Martyres, 
vivente  Auretiano,  videntur  coronam  adepti,  qitot 
in  ejus  persecutione  passi  leguntur,  xtt  dicendum 
sit,  eamdem  persecutionem  etiam  durasse  post 
mortem  Aureliani.  Inter  Aurelianum  etProbum 
post  interregnum  dhttumum  imperavit  Tacitus 
aliquot  tantum  mensibus.  An  toto  illo  tempore  con- 
tinuata  fuerit  Aureliani  persecutio ,  edicere  ne- 
queo  :  nullum  hactenus  sub  Tacito  inveni  Marty- 
rem.  Imo  Metaphrastes  in  Vita  S.  Charitonis  apud 
Surhtm  ad  xxvm  Septembris  asserit,  Charitonem 
in  persecutione  Aureliani  captum  fuisse  et  exc?*u- 
ciatum,sedecarcere  dimissum  edicto  successoris, 
qui  fuit  Tacitus.  An  id  satis  probabile  videatur 
de  S.  Charitone ,  examinabitur  suo  loco  ;  nam 
auctoritas  Metaphrastse  exigui  est  momenti  ea  m 


re.  Verum,  quidquid  sit  de  Tacito,  Acta  Marty- 
rum  nostrorum  mihipersuaflent,  Probumvoluiste 
Aureliani  vestigiis  insistere,  et  excitatam  ab  eo 
persecutionem,  si  fuerat  interrupta,  instaurare. 
Fortasse  non  diu  duravit  renovata  per  Probum 
persecutio,  quod  mentem  mutaverit :  nam  pauci 
sub  ipso  reperiuntur  Martyres.  At  renorofa,u 
fuisse,  Acta  fidetia  docent,  idque  confirmat  S.Leo : 
neque  a  moribus  Probi,  quantumcumque  tawlati 
apud  gentitesprincipis,  abhor-ret  mandatum  de 
cogendis  ad  sacrificandum  Christianis;  sed  iUud 
ingenio  ipsius  omnino  videtur  conforme. 

11  Nam  et  superstitiosus  deorum  gentilium 
cultor  erat  Probus,  et  a  sanguine  humano  minime 
abhorrebat,  ut  satis  liquet  ex  Vopisco.  Hoc  teste 
pag.  239,  ad  senatum  misit  coronas  aureas,  quas 
omnes  Galtise  civitates  ipsi  obtulerant. ^Ethas,  in- 
quit  in  litteris  suis  ipse  Probus,  Jovi  optimo  ma- 
ximo  cseterisque  diis  deabusque  immortalibus  vestris 
manibus  consecrate.  Eodem  rursum  testante  Vo- 
pisco  pag.  240,  gladiatorum  paria  trecenta  simul 
uno  die  depugnare,  sive  sexcentos  homines  mutuis 
confici  vulneribus  jussit.  Prseterea  maximo  in 
pretio  apud  Aurelianum  fuit  Probus,  ut  verisi- 
mile  sit,  non  sine  hujus  consilio  persecutionem  ab  £ 
illo  fuisse  motarn.  Similiter  Probus,  non  omnem 
quidem  crudelitatem  Auretiani,  sednimiam  certe 
ejus  severitatem  sedulo  imitatus  est.  HincJulia- 
nus  apostatata  in  Cazsaribus  pag.  837  Sitenum  in- 
ducit  Probi  severitatem  his  verbis  carpentem:  Tu 
vero,  qui  nihil  umquam  cuiquam  condonasti,  cum 
in  tota  tua  ratione  longe  severior  et  asperior,  quam 
par  erat,  fueris,  iniquam,  sed  tamen  meritam  cala- 
mitatem  pertulisti.  Hoc  dicit,  quia  fuit  a  militibus 
suis  occisits.  Verum  ad  propositam  nostrum,  si 
nemini  quidquam  condonavit  Probus,  non  debe- 
mus  mirari,  quod  neque  Christianis  contemptum 
tegum  et  deorum  (ut  gentiles  loquebantur  de  re- 
ligione  Christiana)  condonare  voluerit,  quodque 
persecutionem  ab  amico  suo  Aureliano  coeptam 
aitt  continuaverit  aut  instauraverit.  Itaque  sieut 
Dioctetiani  persecutio  multis  annis  continuata  est 
sub  i?nperatoribus  sequentibus,  aut  sicut  Decii 
instaurata  est  a  Galto;  sic  Aureliani persecutio  a 
Probo  continuata  fuerit  aut  instaurata  :  indeque 
contigerit,  ut  non  modo  multi  in  ea  Martyres  oc* 
cubuerint,  sed  ut  ipsa  quoque  pei%secutio  inter 
decem prsecipuas  fuerit  numerata  ab  Augustino, 
etaliis  ejusdem  temporis  scriptoribus. 

12  Attera  objectio  Tillemontii contraActa  Meta- 
phrastx,  nostris  in  illo  capiteconsona,petitur  a  vi- 
cario,  coram  quo  Antiochise  in  Pisidia  comparue- 
runt  SS.  Trophimus  et  Sabbatius.  Asserit  taudatus 
auctor,  vicarios  primum  institutos  a  Diocletiano, 
et  pro  ea  opinione  altegat  Opus  Lactantii  de  Mor- 
tibuspersecutorum  cap.l.  At  Lactantius  ibisolutn 
dicit,  ministros  imperii  muttiplicatos  esse  a  Dio- 
cletiano,interque  eos  numerat  vicarios prsvfecto- 
rum,  quos  non  dicit  institutos,  sed  muttipticatos. 
Quare,  omissa  inutili  illa  objectione,  uUerius  ob- 
servo,  in  Notitia  itnperii,  quam  Pancirolus  Com- 
mentario  illustravit,  inter  vicarios  i?nperii  Orien- 
talisprimo  toco  recenseri  vicarium  diteceseosAsia- 
nse,  sub  cujus  dispositione  erant  hsv  provincix, 
Pamphylia,  Lydia,  Carin,  Lycia,  Lycaonia,  Pisidia, 
Phryg'ia  Pacatiana,  Phryg-ia  Salutaris.  R<v  quidem 
omnesAsicvMinorisprovincuvsuoshabebantpiw- 
fectos,  sedvicario  subjectos,  ita  ut  magna  vicario- 
rum  esset  dignitas  et  potcstas.  Neschmts  tamen, 
an  temporeProbitotprovinciseessent  sub  vicario 
diceceseos  Asianse  :  nam  noiw  atiquot  subinde  ac- 
cesserunt provincise  ex  divisione  unius  in  plures. 

\$Hinc 


i   - 


AurtUmi 
anuco,  cupu 
mfjriinuom- 
nmo  am- 
yruti. 


F 

1'iform» 
Actis 

ralus 


AUCTOM 

J.  s. 
ti  Pkrygta 

Saiutaris 
temport 
Probi  : 


m  ss.  TROPHINO,  SABBATIO  BT  DORYMEDONTE,  MM. 

lentio  adncganda  in  Actis  relata,  prwsertim  cum  D 
in  hisce  omnia  apte  cohs&reant,  omniaque  modo 


12 

13  Sinc  alia  potest  formari  objectio.  Nam 
Joannes  Malala  in  Chronicasua  ^storta^t^ 
ma  9  scribit  de  Constantino  Magno  :  Idem  Con 

stantiuusimperatorPhrjgiamSnlutaromprovincmm 

fecit  Hoc  siverum  esset,  Actis  videretur  contra- 
rium.  At  auctoritas  illius  scriptoris pro  tempon- 
bus  Conslanlininonpotcstesse  magna,  autpotius 
nulla est,  cum  multis  seculis  sitposterwr,  et  erro- 
res  in  iis,  quse  scribit,  committat  imiumeros,  non 
modo  circa  temporaConstantini,  sedintotaHi- 
storia  sua,  Qua  de  causanon  solum  Acta  nostra 
prxferenda  sunt  Joanni  MalaUv;  cujus  asserta 
ubique  erroribus  plena;  sed  etiam  silentio  scn- 
ptorumantiquorum,apudquosnonpotuiinvenire 

nomen  Phrygix  Salutaris  seculo  m  usitatum 
fuisse,aut  duasjam  tunc  fuisse  Phrygiee  Magnrn 
provincias.  Etenimdivisionemprovinciarum  im- 
perii  Romani  non  satis  perspectam  habemus  pro 
tribusprimis  sere  Christianx  seculis,  necsolidum 
pptest  haberi  argumentum  ex  solo  scriptorum  si- 


c 
maxime  verisimiti  enarrentur. 

14.  Ceterum  detoco  et  tempore  martyrii  nonest  temptatna*. 
magna  difpcultas.  Probus  imperium  adeptusest  ^101^'- 
anno  276,  ittudque  sexennio  tenuit.  At,  cum  magis 
videatur  continuasse  aut  instaurasse  persecutio- 
nem  Aureliani,  quam  novam  excitasse,  sub  ini- 
tium  imperiifactum  istud  videtur,  eaque  de  causa 
Sayictorum  nostrorum  martyrium  fixi  circa  an- 
numVtn,  quo  S.Leopersecutionem  viguisse  docet. 
Locus  geminusplane  indubitatus  est :  nam  S.  Sab- 
batius  certamen  suum  inchoavit  et  finivit  Antio- 
chnv  in  Pisidia,  cujus  est  metropolis.  In  eadem 
urbe  S.TTophimuscaptus  fuit  et prima  vice  excru- 
ciatus;  sed  missus  in  vicinamPhrygiam1  in  urbe 
Synnadis,  Phryguv  Salutaris  metropoti,  palmam 
adeptusestcum  S.  Dorymedonte,  qui  ibidemprm- 
sidis  jussu post  cruciatum  iterum  S.  Trophimuni 
comprehensus  fuit. 


A     G    T    A 

Auctore  anonymo 
Ex  codice  Medicceo  bibliothecce  regiw  Parisiensis,  interprcle  J.  S. 


E 


CAPUT  I. 

Probo  ecclesiam  persequcnte,  capiuntur  Trophimus  et  Sabbatius :  Trophimus 
multa  patitur;  Sabbatius  post  tormenta  moritur  Antiochice  Pisidice  : 
Trophimus  Synnada  missus,  iterum  phtrima  patiturt 


Mota  pcrsc- 
cuiione,  An- 
tiochix  m 
Phidia, 


Imperante  Probo  caesare,  lex  per  totum  orbem 
transmissaest.  Legisvero  taleerat  argnmentum. 
o  Imperator  Probus  augustus,  tribunitia?  potestatis, 
«  provinciarum  praefectis  et  consiliis,  et  omnibus 
«  hanc  legem  videntibus,salutem.  Cum  multam  pa- 
•  cem  et  stabilitatem  per  nos  et  deos  obtineatis,  obe- 
o  dite  iis,  quse  vobis  maudainus,  et  studiosi  estote 
«  contrareligionemChristianorum,  ut  cog-atis  ipsos 
C  <  diis  sacrificare  :  et  si  quidem  parere  velint,  sacri- 
t  ficantes  omni  periculo  solvatis.  Si  qui  vero  con- 
•  o  tradixerint,  hos  jubet  divinitas  nostra  a,  variis 

b  cruciatos  tormentis,  vita  privari.  Valete.  »  Ubi 
prsesides  per  totam  provinciam  b  mandata  illa  acce- 
perant,  relictis  publicisnecessitatibus,persecutioni 
Christianorum  vacabant.  Exorta  itaque  magna  per- 
secutione  in  toto  orbe,  multisque  propter  nomenDo- 
mini  nostri  Jesu  Christi  vita  privatis,  contigit,  ut 
Antiochiaj  in  Pisidia  Apollinis  celebrantur  natalitia. 
Trophimus  autem  aliquis  et  Sabbatius,  venientes  ex 
terra  pereffrina,  et  ingredientes  civitatem,  videruut 
fumum  maximum  in  civitate,  audiveruntque  sonum 
organorum  instrumentorumque  musicorum  et  sum- 
mum  ultro  citroque  cursitautium  murmur,  et  alios 
aliter  laudantes  deossuos. 

nS£       *  Ut  PCrSpexit  beatus  Trophimiw  errorem  satan*, 
«&»«,•,«.  gemens  et,  damans,  cum  laerymia  dixit :  0  Deus 
THphimui    seculorum!  0  Deus  Ang-elorum  !  O  Filii  tui  dilecti 
intcrrogatu*  Jmu  Uiristi  Pater!  erue  servos  tuos  ab  omni  errore 
•  Adhuc  oo  ^  te>  concursus  aupa  • 

•*:  et  comprehensos  abduxerunt  ipsos  usque  ad 


Bao lAZVQVToq  IIpo€ou  rou  Katoapo;,  k%,ip&tv  7ta&  oXr/? 
nfe  o\%ovjj.ivf\q  v6(xoq  •  rtv  3k  rt  7rep*0X'fl  rou  vou.ov 
roMcvry).  BaoiAeug  npocos  Atfyouoros,  oWapyixJfc  ifyv- 
fflaq,  7olc,  xara  &nap%iav  apyovai  xai  |3ou).eury;piot^t 
xai  7rao-t  rof;  lv7vy/avovGi  rwo^s  rw  vo^tw,  ^aipstv. 
ilOAAyji  £tp>-y/j;  y.a\  ziiGTaOzl.ac,  %aoa  71  r\u.W  v.a.\  rwv 
Jeuy  Tuy^avovre?,  retQap^care  7olz  Tzap'  Y,{j.orj  tzoog- 
7a770fj.ivoiq  vfj.lv ,  x.al  orroudafot  ylvzaBe  xara  ri?5 
Gpy;ox£ta?  rwv  ^ptffrtavuv ,  xaroft/ayxa^ovres  iau7obc,  I1 
G-Jety  toIc,  BeoIc,  y.a\,  zl  pzv  SD.oizv  7reia0rfvai,  Qvo-av- 
Ta-  avrovq  anolvziv  axtv6*uv&i5  •  et  di  tivzc,  dvTili- 
yottv,  rourou^  xeAeuet  r,  vipirspa  Getoryj^  atxt^ivou; 
aixio-u.ofc  ^tatpdpot;  riJs  ^ayjq  a7rooTEpeiff0ai  ■  euru^ef- 
rs.  $zip.{j.ivot  $k  xara  7raoav  ZTzapytav  oi  apvovre? 
ra  Trpoo-ray^-ara,  xaraA^^avre;  ra;  oVoota;  XP£t'*Si 
irepl.rov  dtoyyixov  rwv  xpiOTiavSv  r^/p^r^av.  Atwy- 
[j.ov  oe  yevo^cvo-j  fj.zya.lov  ev  r.aar,  nj  otxou^eV/;,  xat 
TToAAwv  7r,c,  %$$$  dnoG7c.po(j.ivoiv  urrkp  rou  ovofj.a^oc,  rou 
Kuptou  %.wv  'I-/]o-ou  XptoroO,  eru/ev  iv  'Avrto^ta  Ti)$ 
Ilto-tota;  yzvifJMa  rou  'AitOAAmoq  eTrtreXefoOat.  fpo^t- 
[xoc  dz  rifi  xal  IaZfid7ioq,  HB6vTeq  dito  Uvnq,  xat  ziozl- 

QoVTZq    Zlq  TY,V  7T0/tV,    lO^OV  V.aHVOV  [J.iyt<770V   iv  ty)   7roXef 

xal  Hxovq  rmvo-av  opydvw  v.al  Travo^ouptarwv,  xai  dia- 
$po{J.r,v  paybTW  ev  r>5  rrdXet,  v.a\  allovg  dU^  eucpy,- 
(JOWTaq  tovc,  Ozovq  aurwv. 

S  0swp>i(7«S  ^e  d  pa^p^  Tp69t^  rhv  vldvnv 
rou  oarava,  rj7tvdlaq  Tral  /3^««,  ^era  ^axpuwv  ef- 
™:o  Heo;  rwv  atoWv  6  0eos  rwv  ayyeXwv  6  rou 
Tratdo;  oou  rou  ^arr^evou  'I^oO  Xptorou  Wa^hp.  puoat 
rou;  dou^ouc  oou  arro  Trao"^  ^dvr.q  .  ert  *&  ;.«>ouvro5 
«urou,  otn^po^  rwv  aupaptW  £yevero-  xat  xpar^avre; 

aurou^, 


'.OV,   £771- 

a  rwv 


DEE  DECIMA  X0\.\  9EPTEMBBI8 
aurous,  «Tryjyov  £w;  rou  irpxtTaptov  rov  (3ocapL_ 
P0WVT«{  •  ayve  ot/.affra,  npStTtlBt  Ttpb  \%umto$  v.ar 
fcpoffuAwv  rourwv  .  eiffeAOwv  Xe^yjvto;  Tt;  xwpwffos,  fl&ve- 

vzyy.vj  rw  fii/aptw  r«  Izyov.tva  vitb  rwv  aupaptwv.  u.r, 
dw&pwoq  9e  dvrziitziv  o  padcptoq,  bw&kadvi  flpi  ^y-a- 
to?  6V,uoffiat  xal  KaOeffOei;,  etTTfiv  rot;  aupapiot;  '  7ro.av 
atrtav  eTrt^epere  ro?s  av0pw7rot;  rourot;;  ot  6*e  Bitrov  ■ 
r>y.fjyj  zv^uovvTOiv  toi;  Seot;,  ourot  ot  kpoav/.ot  £/.pa- 
£ov,  liyovrzc,  ■  Xptffre  pucat  dou>ou;  aov  a7io  7raffyj; 
7tXavr(;   •    a/.ouffavr£;   oe    Yjuetc    ffwtX 


13 


.acoy.£~ra    aurojc, 


x.at  7rap£ffr^ffa/;.£v  r>5  07;  ^t^avOpwTrta.  'Arrt/.o;  H/co- 
6"wpo;  fiw&ptoq  ziizzv  *  6\a;<;wpiffavT£;  aurou;  ajr'  d)lr\- 
>wv,  eva  zal  Iva  uot  7rapaffr>iffaTe  .  w;  oe  Ttpotrfyayov 
rov.Tp6W.ov,  AOdiia;  jSoyjjo;  xouivrwv  eTirey-  £*ffr>psev 
Tpo<p_uoS,  ffeojxai  o-ou.  6  fitxaptoq  e«rev  rt;  y.alr^at ; 
to  xara  ffapJCa  ovc-ua  Tpo'<ptuo;  xa}.ouuat  .  6  (_ok_- 
pio;  enrev  Trota;  et  ruyyj; ;  Tp6<ptuo;  e.Trev  *  6ouAo; 
6Y  auaprtav,  lAeu&epog  0£  x.at  euyevfls  ota  Xp-ffTfl'v  . 
6  (itxapto;  etTTev  *  Tro-ac  £t  ruyy;;  ,  xat  3pyiff/.et'a;  , 
avofftwrar£;  Tpoipt^o?  elirev  ■  t^;  xa^o>.txr;;  exx3br- 
o-ta;  /pto-riavo;.  6  (Stxapto;  Etrrev  *  aveyvw;  ra  7rpoff- 
7v.yy.arce.  rov  cao"t>£w;;  Tpo^t^o;  e.Trev  •  vai  dvzyvuyj. 
6  (Stxapto;  et7T£v  •  TTOlyjffov  ojv  >ca0_.s  7Tp0ff_racjav  oi 
avrotopa.ropz^  y.a\  Qvaov  toicj  3-£of;.  Tpotptuo;  etwev  • 
B  dlX  oii  det  •h\i.acj  av0pw7rwv  aptaprwXwv  xat  aff£t3,ffra- 
twv  itpoGTa.yp.aaiv  urraxoueiv,  6'rt  ^ptffrtavot  £ffu£v  qou- 
/ot  Tyjffou   Xptorou,  rou  rzydlov   (_afft?iw;. 

3  'O  (itxapto;  £i7r£y  "  7r£pte/o'vT£;  aurou  t6  7ra/- 
Itov,  xat  TetvavTe;  auTov  ex  Teero"apuv,  y_pr,aaaBz  aurw 
Tof;  pouveupot; .  w;  5e  e?eTetvav  auTov,  6  (Stxapto; 
£t7rev  •  Tt  o-ot  eao;ev,  xaxyj  xecpa^,  toj;  auroxparopa^ 
p>).aafY,rziv;  Tpo^t^o;  etTrev  •  iyw  ojx  ipWqttj/iJiffa, 
a».a  fliXiiQeiav  eiiroif  *  ti;  /ap  oux  o!o£v  6Vi  ot  u-/i 
ytvwcxovTe;  rbv  'Qlyjra  0e6v  aazciuTaroi  etctv ;  6  b^e 
(3txapto;    exeAeuo*ev   aurov  rujrreo-fiat,    w;    o*e 


£TU77T5V 


auT&v ,  etTrev  auTw  6  jSV/.apto;  *  &vaov  awrjt 
ydp  oTt  to  atu:a  aou  peer  £Trt  t/;;  y/j;.  Tpocpt^o;  ewrev 
*  ex;(u0-/7  (?)  £av  to  atwia  ^.ou  iyyySy  *  U7rep  tou  vjou-aroc,  tou  Xpt- 
CTOu,  oyx  av  >i  ^u/7i  piou  £t;  atwvtov  y.olaaiv  eio-eXS^ot, 
xaOw;  yeypaTfTat  y\v.Zv  '  auu.tf.ep£t  tva  ev  twv  |Lte>wv  ptou 
aiKjjlrpai,  xat  ptr,  67ov  to  o"wpta  ptou  rlnOr}  ei;  ye- 
evvav  nupo;.   6  jStxapto;  ei?rev  *   yziaaaOt    avrou 


y.ai 


Xeyei 


"uffov ,     avoffte 


Tpotptpt 


e ,    eide    pt>?ye,    'Eptvtw 


Atovuffw  tw  r,yer6vt  $puyt'a;  ^a/ouTapta;  Kapaizku.- 
ttw  u^a;,  tva  XoAaffa;,  tt;;  c^wv:;  upta;  a7ra/ia;-/i  * 
Tpo^tpto;  £t7T£v  '  ou  /novov  eirt  tou  r.yeptovoc,  aAAa  Xal 
eav  tw  (3afftAet  TrapaTre^y;;  ^ptaCj  oux  dovnaotxeOa  ro 
'6vora  roij  Qeov, 

4  'O  |3ixapto;  etTrev  '  KpepdaarE  avrav  xat  euro- 
vw;  ^effars  aurou  ra;  TrAeupa;  *  w;  6*e  v/.pzrdaQrlt  6 
j3txapto;  etTrev  *  opa; ,  o^oAte ,  ozt  7tapLarr]KStadv  aoi 
oi  fikXkovreq  ecEvrept^etv ;  wpto>o'yyjffov  g6v  Svaat,  v.ai 
ditaXlaynBr.ar,.  Tpotptpto;  eirrev  '  rr>  voriar,c.^  dypo- 
veffTare,  exfpojSefv  pte  o^ta  twv  arrstXwv  aov  '  ov  ydp  itai- 
dtov  eipti  dvvdutvov  auffrepia  /oywv  av0pw7rwv  aira- 
Trftrlvat.  6  (3txap(o;  ettrev  '  aiJ;ao-0£  avrov  twv  TrXeupwv. 
w;  de  E^ero ,  cpwvyj  ovok  u.ia  r]xovzro  avrov ,  ei  ptri 
uovov  "  XotffTi  fioriQei  rott  tw  dou^w  ffou.  6  jStxapto; 
eiTrev  •  ^eovn;  aurov  ).ey£T£  aurw  ■  7rou  eariv  6  Xptffro; 
ffou;  Tpotptuo;  etirev  '  uer'  euou  etrrtv,  xat  Trapeffryjxev 
uot.  ovoinoTi  ydp  rwv  i6"twv  tJouXwv  dizolziitzrai '  dXkd 
itdpzaTtv  f3oy]^wv  avTol^.  '0  ^tv.dptoc,  tittev  '  ydaaaQz 
avrov  '  xat  xarevevxav  aurov,  ^ai  Xey£t  aurw  *  2"u£t; 
Tpocptpu,  r)  xal  iTtpac,  (Saffavou;  erotuw;  e/et;  u7roo*e- 
^affOat ;  Tpocptpto;  etTrev  *  ov  r6vov  jSaffavtffOyivai,  dl),a 
xat  aitoQavslv  etoiuw;  £^w  U7rep  rou  ovouaro;  rou  Ku- 
ptou  uou  Tyjo-ou  Xptffrou  "  6  (3txapto;  elirev  '  ouro;  uev 
ava X>] cp Oy5 7" w  ev  rw  cJeffuwryjptw,  GA^Oel;  £t;  Ttaaapa 
x£vryiuara.   7rpoffa/G£rw  cJe   d  erepo;. 

5  A5aua;  Aeyet  |3oyjS-6;  xouevrwv  "  £ffT);'x£V  2ac- 
€artoc,  oiorai  aov.  6  /3txapto;  etirev  *  ovx  ecetcx^w  ff£, 
ei    vptffTtavo;  £t,  «AAa  ry;v  a^tav  aov  £ov)>orai  raZtiv, 


pratonum  vicariJ,  acclamantes  :  Ca^te  judex,  pro-  a. 
cede  ad  tribunal  contra  sacrilegos  istos.  Ingredieng 

veroSeleniusquidamcuriosus^retulitvicariodicta 
aurariorum.  Vicarius,  non  valens  contradicere, 
fledit  publice  pro  tribunali,  sedensque  dixit  aurariiii : 
Quid  crimini  datis  hominibus  OIm?  Uli  vero  dixe- 
runt :  Nobis  deo.s  laudantibus,  sacrileg-i  illi  clama- 
runt,  dicentes  :  Christe,  erue  servos  tuos  ab  omni 
errore.  At  nos  id  audientes,  apprehendimus  illos,  et 
stitimus  clemcntiae  tuae.  Atticus  Heliodorus  vicarius 
dixit :  Separate  illos,  et  singnlos  mihi  .si.stite.  Ut  vero 
Trophimum  adduxerunt,  Athamas  adjutorcommen- 
tariensis  e  dixit :  Adstat  Trophimus,  rogr>  te  f.  Vi- 
carius  dixit :  Quod  tibi  nomen  ?  [Trophimua  respon- 
dit^ :]  Nomine  secundum  carnem  Trophimus  vocor. 
Vicariua  dixit  :  Cujus  es  conditionis?  Trophimus 
dixit  ■.  Servus  sum  per  peccatum  j  liber  vero  et  nobilis 
per  Christum.  Vicarius  dixit :  Cujus  es  conditionis  et 

religioniri^impiissimePTrophimusdixit^Christianus 
sum  Ecclesiae  CathoLicae.  Vicarius  dixit  :  Legistine 
mandataimperatoris?Trophimusdixit :  Etiamle^i. 
Vicarius  dixit :  Eac  igitur,  sicut  praceperunt  mo- 
narchse;  et  sacrifica  diis.  Trophimus  dixit  :  At  non 
oportet nos  obedire  mandatis  hominum  peccatorum  h 
et  impiissimorum,  quia  Christiani  sumus,  servi  E 
Jesu  Christi,  magm'  Imperatoris. 


3  Vicarius  dixit :  Auferentes  ipsi  pallium,  et  exten-  iorltuqw  w- 
dentes  ipsum  ex  quatuor  partibus,  nervis  bubulis  ""  "»*». 
in  eum  utimini.  Ubi  ipsum  extenderant,  vicarius  ccnstantem 
dixit :  Ut  quid  tibi  visum  est,  malum  caput,  monar- 

chas  blasphemare  ?  Trophimus  dixit  :  Xon  blasphe- 
mavi,  sed  veritatem  dixi.  Quis  enim  nescit,  impiis- 
simos  esse,  qui  viventem  Deum  ig-norant?  Vicarius 
vero  jussit  ipsum  verberari  :  et  dum  ipsum  caede- 
bant,  dixit  ad  eum  vicarius  :  Sacrifica,  insensate  : 
vides  enim,  sanguinem  tuum  humi  defluere.  Trophi- 
mus  dixit  :  Si  sangiiis  meus  effundatur  pro  nomine 
Christi,  anima  mea  non  incidet  in  pcenam  ceternam, 
sicut  scriptum  est  nobis  :  Expedit,  ut  pereat  unum 
membrorum  meorum,  et  non  totum  corpus  meum 
mittatur  in  grehennam  ignis.  Vicarius  dixit :  Parcite 
ipsi ;  dicitque  :  Sacrifica,  impie  Trophime.  Nisi  id 
feceris,  Herennio  Dionysio  i,  Phrygise  Salutaris  prae-  i 

fecto,  vos  transmitto,  ut  puniens  vitam  vobis  eri- 
piat.  Trophimus  dixit  :  Non  solum  si  ad  praesidem, 
sed  etiamsi  ad  imperatorem  nos  transmiseris,  num- 
quam  neg-abimus  Dei  nomen.  F 

4  Vicarius  dixit :  Pendite  illum,  et  latera  ipsius  $e  pnbet  et 
fortiter  radite.  Ubi  vero  erat  suspensus,  vicarius  carcfr*  «- 
dixit  :  Viden,  versipellis,  adstantes,  qui  tibieximent  ctadUur- 
intestina?  Consenti  igitur  ad  sacrificandum,  et  libe- 
raberis.  Trophimus  dixit  :  Noli  existimare,  insanis- 

sirae,  te  mihi  terrorem  minis  tuis  illaturum  :  neque 
enim  puerulus  sum,  ut  decipi  valeam  austeritate 
verborum  humanorum.  Vicarius  dixit  :  Tangite 
latera  ejus.  Quando  radebatur,  nulla  ejus  vox  audie- 
batur  prseter  hanc  :  Christe,  adjuva  me  servum 
tuum.  Vicarius  dixit  :  Scalpentes  eum,  ipsi  dicite  : 
Ubi  estChristustuus?  Trophimus  dixit :  Mecumest, 
et  mihi  assistit :  numquam  enim  servos  suos  deserit ; 
sed  adest  illos  adjuvans.  Vicarius  dixit  :  Parcite 
ipsi.  Et  dimiserunt  illum.  Dicit  ei  :  Sacrificasne, 
Trophime,  an  alia  etiam  tormenta  sustinere  paratus 
es?  Trophimus  dixit :  Non  solum  cruciari,  sed  etiam 
mori  paratus  sura  pro  uomiue  Domiui  mei  Jesu 
Christi.  Vicarius  dixit  :  Hic  quidem  recipiatur  in 
carcere,  conjectus  in  uervum  quatuor  foramiuum  k.  k 

Adducatur  vero  aller. 

5  Athamas  adjutor  commeutarieusis  dixit :  Adstat 
Sabbatius,  rogo  te.  Vicarius  dixit  :  Nou  iuterrogt) 
te,  au  Christianus  sis;  sed  tuam  dignitatem  volo 

discere 


u 


Sabbatius, 
diutissime 
tortus,  /'«"- 
h  post  mori 
(w. 
l 


lPTA  ss  TIIOPIIIMI,  SABBATH  ET  DOETMEDONTIS,  MM. 

A(  IA  '  2«S6«r.0{  ita  •  *  ^  «<«  »ai  "  «T'"  °  rXp'" 

L.a/  Jtf*>  O^ov  rot,  S.ot«.  2«SS«r0s  «fo«v 

^os.v  56,«./*«  -  Xpurrv  •  _5to  *  «  *«l 
Ltv&.v,  fanbCi  '  »7*  W  ^  f'T!>  wu,  °°' 
yaar.  «vr.r«<r«f.«<  •  Bwxrtr»»  MfUwyJmH  «™» 

LkPivst«.  *.«  ri  *!»«,<>«(  «  «™.  **  *«"; 

«&     ow    rO0   oWnspfou   ■    o   ?««*"«   tl™      XPE, 
M«o£re    *M»   M    roO    ?0XOU   .    fc   *«  «p£a«ff0„,    o 

oi  ri  ««p-B*  6«<r«V«v.   2«6Sar.o,    ih»   '   <  <Um. 

Tei„  *«.  ««i  •  »#  7«p « •*  narp  ™  xpi™u 

5-.  x«i  Satrav.So>sv0;  v.xu  <7«. 


I) 


T  Liatus  incidas,  sacrifica  diis.  Sabbatms  dmt ; : 
Et  mortem  contemnere  paratus  sum,  et  M™?.** 
mentorum  sustentare  proptei  Chvistum.  Unde,  si  U» 
placettormentainferre,  torque.Egoenim  execrando 
tuo  dogmati  repug-no.  Euschemon  commentanensis 
dixit  :  Respondet,  quia  ipsi  parcis,  et  coutemmt  tri- 
bunaltuv,m.Vicariusdixit:Suspenditeeummligno. 

Quando  suspensus  erat,  vicarius  dixit  :  Consenti 
publice  sacnficare,  nec  periculum  fecens cruout- 
tuum.  Sabbatius  dixit  :  Quod  vis,  hoc  et  fac.  Spero 
enim  in  Patre  Christi  mei,  me  etiam  tortum  victo- 
riam  de  te,  et  de  diabolo,  qui  illa  tibi  sug-gent 


riam  de  te,  et  de  diabolo,  qui  illa  tibi  suggent       ,ou     or.  ■*  ~^^w    .  8lltti        Bfcw 
relaturum.  Vicarius  dixit :  Ungularum  >psi  mferte     x0vra  oro.  r««r«  *« fl   np»  «*  f  _         ^ 


B 


Trop/itmus 
mittifurSi/n- 
nada, 
V 

n 


cruciatus.  Ubiveroradebatur,  vicariusdixit  :  Quare 
fiep  impie?  Sabbatius  dixit :  Non  tibi  ex  voto  acci- 
dat'  imprudcntissime,  ut  secundum  animam  fleam  : 
nam  hoc  corpus  lutum  est  et  fluit.  Postquam  defece- 
ranttortores  m,  disruptis  jam  ejus  lateribus,  prsece- 
pit  vicarius  alteri  ordini,  ut  scalperet  ipsum  m  ven- 
tre.  Dum  autem  scalpebatur,  dixit  vicarius :  Quid 
lucraris,  miserrime,  crucians  animam  tuam  ?  Sabba- 
tius  dixit :  Si  pro  Cbristi  nomine  punitus  fuero,  in  die 
suprema  requiem  aeternam  consequar.  Cum  vero 
long-o  tempore  raderetur,  tortores  defecerunt.  Per- 
spiciensigiturvicariussenihilproficerejussitipsum 
dimitti.  Eo  autem  dimisso,  vicarius  dixit :  Nihil  tibi 
profuit,  miserrime,  neque  tibi  opem  tulit,  quem 
confessus  es.  Accede  igitur,  et  sacrifica :  neque  enim 
cedo  tibi  n.  Non  poterat  respondere  Sabbatius,  quia 
auimo  vires  defecerant :  erant  enim  etventer  ejuset 
latera  disrupta.  Ubi  vidit  vicarius  mori  ipsum,  jussit 
eum  foras  eijici.TJt  vero  elatus  est,illa  ipsahora,  sicut 
agnus  innocens,  tradidit  spiritum.  Egressus  autem 
princepso,  nuntiavit  vicario,  obiisse  Sabbatium. 


6  Bixit  vero  vicarius  principi :  Pac,  paratus  sit 
clavicularius  p,  ut  impium  Trophimum  mittam  ad 
prsesidem  Phrygiae  Salutaris .  Pecit  autem  talem 
causae  relationem  q :  Vicarius  prEestantissimo  prassidi 
Phrygia?  Salutaris  salutem.  Summa  et  spectabilis 
dominorum  mundi  potestas  legem  dedit  omnibus  sub 
sole  positis,  ut,  qui  religiouis  sunt  Christianorum  , 
diis  sacrificent,  aut  vita  priventur.  Adducto  autem 
impio  Trophimo,  et  me  quidem  cog-ente  ipsum  ad  sa- 
crificandum,  ipso  vero  nolente,  transmisi  eum  ad 
tuam  jurisdictiouem,  ut,  siquidembono  animoman- 
data  perag-ere  voluerit,  vita  fruatur,  sin  minus,  vitam 
amittat.  Vale.  Postndie  venit  irenarcha  r,  ut  a  vi- 
carioacciperetrelationem  causa^.  Praecepitvicarius, 
utinduereturTrophimuscalceisferreis,intus  haben- 
tibus  fibulas  acutas,  mandans,  ut  illis  non  exuere- 
tur,  donec  ad  memoratura  prsesidem  venisset.  Acce- 
perunt  ig-iturTrophimum  irenarcha  et  clavicularius; 
et  posteaquam  ejusmodi  calceis  eum  induerant,  iter 
instituerunt  ad  prsesidem.  At  Christi  gratia  erTusa 
est  in  sanctum  ipsius  martyrem  Trophimum,  ita  ut 
obstupescerent  omnes,  cernentes  nequaquam  ceden- 
teniTrophimum  in  progrediendo,  incedentem  ipsum 
cum  alacritate,  et  omnino  cruciatum  non  sentien- 
tem  :  nam  et  equos  ipsorum  in  via  prsecedebat.  Ita- 
que,  instituto  trium  dierum  itinere ,  perveniunt 
Synnada  f  urbem  Phrygiae,  ubi  degebat  praeses. 

7  Postridie  irenarcha,  praeside  sedente  pro  tribu- 
nali,  nigressusmonstravitcausaerelationem  vicarii. 


IHcro,  o  todpn  sto  ■  Mn  kUuc  ****%  ** 
6an0;  slmv  '  fri  w   xa^;>   typovkwn,  Iva    iaru 

yU^  ta  ^yf,  ?ou  .  rotro  yxp  70  <T«f*a  miXfc  km 
xai  peet  ■  m;  &  Mm*»  oi  wBoriovxpiQh   W  J™ 

■nhvp^v  auroS  ^epp^fxevwv,  kxitevw  6  6i»xpw< ;erc-  E 
pot  £vy»j  chtv  <xi>76v  znl  7W  y.oilUv  .   w;   ok  Bitt70 , 
6 'tciY^oc.  dmv  .    ri   ca^eieis  rpiadQhe  rifuap&i  rw 
(jsauTou   \vx%v  j   ^agoano;  tlitev '    eav  uirip  7ov  ovo- 

U.0L70C    XptffTOO    Ttawpr^O)  ,      6V     T$     EffX^     *P«P?    *V*" 

naufftv  atwvtov  eupw  .  W  iwU*»  *e  wpav  ^o,aevou 
«urou,  oZ  xueffrtovaptot  wvrpav  .  Gewp^tra;  ouv  6  6t- 
/apto;',  ort  ou^ev  tjxpeXee,  iKeXeuixev  aurov  xarevex- 
3-r>at .  oo;  ^e  y.^hiyy.ctv  auTOV,  6  St/.apto;  etwev  .  ow- 
&v  tre  w^e^o-ev  rpto-aO?.te,  ouoe  eSoijoVev  ffot,  ov  wfio- 
Ao'yy;o-a;  .  TrpiJffeAde  ouv,  xai  fiuffOV  .  ov  yctp  M&apl 
oot.    g-jv.    r,dvvr]SY}   31    diroxpi^Hvat   ZaoSarto;    Stct 


•napxdtdovoLi  aurov  rr;v  '|u^>iv  .  iv  yxp  zai  r;  KOiAfe 
aurou  xat  ra  irXsupa  dteppyjy/xeva  .  ^eup>ioafi  os  6  6t- 
zapto; ,  oti  «7ro8v)5ffxei ,  exeXeuffev  kutov  ex€X»j0^vai 
e;w.  e$eve^8evTos  oe  aurou,  aur^  rp  upa,  w;  apvtov 
axaxov,  i7reo*wxev  ro  irveu/xa.  xal  eSeX&wv  d  7rptyxtt|i, 
kdriltovzv  rw   Stxaptw  rsOvavat  rov   2accartov. 

6  Et7:ev  o^e  rw  Trptyxiwt'  erotptov  r.oirtctov  7ov  xaTri- 
xXaptov  *  07rw;  tov  avoVtov  Tpdqptp.ov  TrapaTrejut^u  tw 
riyeuLovi  ^Ppvyiaq  SaAourapta;  .  £7rot7]<7£  5e  ava<popav 
T0tauT))V  •  (Stx.apto;  rw  x.pauarw  ryiuovi  '1'puyia;  2a- 
Xouraptas  yafoetv  '  r,  pLefftffry]  xat  TTtpto/eTrro;  etouffta 
rwv  ^eoTrorwv  rv^;  otxoupivy];  vou.ov  zl]iSi70  7rafft  roi<; 
ev  rvj  utpyjAfw,  xai  rv;;  ^pyjffx.Eta;  rwv  ^ptffTtavwv  Ou-tv 
rot;  Scoic,  >i  rv);  i^wy;;  a7roo"repet'ff0at  aurou;  .  TrpocayGev- 
toc  di  tov  dvoGiov  Tpo<ptfJLOu,  xat  zv.ov  fxev  xaravayxa- 
(^ovro;  aurov ,  ottw;  Swvi  ,  xat  p.r]  |3ouXy]0£vro;,  ira- 
peTre^tj/a  aurov  r>5  ff^  xaOofftwffet,  ottoj;  et  u.kv  OiXouv 
euyvwptovrvffai  Ttpo;  ra  xeXeuffdevra,  Cwv^;  a7ro},auff/]  ' 
ei  de  /^riye,  r/jc  i^wvi;  a7roorep>j0eiy]  *  Sppwoo .  r/i  o"e 
e^;  'fi/xepa  vi/Oev  6  etpyjvap^o;  Xa(3etv  r^v  avatfopav 
TTaoa  rou  (3txapt'ou  '  7rpoff£Ta£e  dl  6  (3txapto;  utto^e- 
Brtvctt  tov  Tpdcptjnov  u7ror5v]ptara  ffio*»jpa,  e^ovra  effwGev 
7repdva;  d;et;,  TrapayyetXa^  u:h  vTiolv$rlva.i  aurdv,  ew; 
orou  rw  iiyeptdvt  7rapaffrvj .  riapa/a6dvre;  6*e  rdv  Tpd- 
^tfxov  0  re  etpvjvapxo;  xat  0  xa7rXtx?.apto;  ,  xai  vnodr]- 
ffavrec  aurdv  r<z  vizodr]u.ara ,  w^euffav  7rpo;  rdv  viye 
fiova.  vj  ije  rou  Xptorou  /apt;  e7rXv]0uv5-/] 
auTou  fiaprupa  Tpd^tp.ov,  wore  ex7rAjjTrefft3a 
Sewpouvrac  p)  ev^id^ovra  tov  Tpdcptpto 
ai/rov  oaot^ovra  TrpoOu^ta,  u.r]d'  6'Xw;  atffOavo>evov  rwv 
gaoavwv.  w  ydp  ev  rv5  ddw  7rpocp0avwv 
ttouc  avT&v  •  drJoTropyjo-avre;  ovv  $tu  :r, 
xarayovrat  ev  2uvaidot;  TrdXet  r^;  $puyt'«s,  evSa  d 
ptwv  ^i£rrjt€eu. 

^7   Ka\  Tfi   i^c  6   ziptvapyoc,  xaSei^ofxevou  roO  fys- 
u.ovoc  £irt  rou  (Svi^aro;,   etoeXQwv,    evecpaviffev  ryjv  ava- 

tpopav 


xai  uttocJv]- 
i;  rdv  vjye- 

]    £TTt    TQV  CtyiOV 

t    7ravra;, 

ov  Trporpe^etv, 

Davdptevov  rwi 

xat  rou;    trr- 

:pwv, 

viye- 


DIE  DECIMA  NONA  SEJTEMBRIS. 

A  fOpav  TOV  pjtv.apiov  .  avayvov;  &  d  hyi\J.wj ,  foctttu- 
o-ev  itapaxpty*  ffrtfvat  tov  Tpiytpov.  Av-pt>jrpw«  6on- 
Sdc  Jtouevrcov   et7rev  ■   effryjxev  Tpotpipto-;,    8iopal  vov 

Atovuejtoc   v.yeij.w    et-rev   '    o-u    eZ   d   izyou.vjo;   TpcW 

^/o;;  Tpdcpi'./o;   si**c£v  ■   eyw   gip*-  d  cTouioi-   rou  0eoi3  . 

Atovuertoc    Y,yz{j.r',)v    dirzv    •    otoac,     a.V/ts ,     fcrt    r.o).).oi 

6ia   rd    6vo\j.a    tovto    r/jc    'Corr,c,   dmoTtyr/jr^a-j  •    tfSev 

Ovrjov,   tva  \j;h  Sa-ravto-Osi;,  rfc  yzyyo;  tov  /,/iou  yaxa- 

hityr,;.  Tpdtptuo*;  elnev   '  our-  o-j  evrpafn-icrouai,    otfre 

rac  GaejaVoui-  aov,  oure   rov  npduxatpov  Bavarov  *po6*j- 

Sifcouat  .   KaTS<pp6vY\aa  yap  tov   uov   Sav&rov,   Ivdv- 

causvoc  tov  ABdvaTov  avBpamov.  Atovuorto*;  r,yiv.w  ec- 

7rev    *    retvavrec    aurov    ex   Ttoa&pw ,    eurdvco;    r  J-rr-r- 

roi^  6ouveupotc,   /eyovrsc  aurco  •   TrstSou  roie;  caert/i*»: 

TTpocrrayttacriv    ■    TpdcptuO';   sIttsv    ■    syco    rfcv    |Sa*ri)ia 

£/«   tov  ueAAovra   ep/so-Qat   ptsra   tpcorot;  aTtJiou  xpivac 

c^wvra;    xai    ys>cpout*,    xat   airooouvat   exaarcp  Jtara   ra 

eoya    aurou.    Atovucto;  r.yztj.^rj  eirrev  '   "peteracrSs  aurou, 

w;  de  etpstVavra  aurou,  Atovucrto*;  strrsv  *  r-odo-s/Os,  xai 

Bvuov  Toi*c   5eotc,    7rava0?.ts,    xat   a7i£/).arroj  7ro/).cov 

|3«o*«vcov,     xal    ueytVryjc.    rtucopiat;.    Tpdtptuo*;   eiTTev    ■ 

eyti)   rac    Satravou;  erou  ou  cpoj5y-(iy;crouai   ■    ai   yap   (3«- 

cravot    o"ou   Trpderxatpoi  ouerat ,    eue   uev  t&ipsAouern/ ,    tva 
B  7rftto*euoptevo5   y.d/j.ov    *po6y)0cji   rbv  ty,;  a/y-Getac.   0eov, 

tre   c?e    xaraxptvoueriv  ei;  ry;y   ateovto-/  xoJ.acrtv  '    Atovu- 

cnoc.   -/yeucov  et7rey   *    eveyxavre^    tT^o^  xai  trtvyprt  pteut- 

yusva,   eyyiaTz  xara  rwv   fxuxnjpcav  aurou.   Tpotpt-xo; 

etTrev   *    ro  6;oc  xai  to  ctvyjTrt    crou    epiot   ptcopta   eiaiv  ' 

oi   yap  U7TY]perat   cou  xocratTat^ouertv  cot. 

8    Atovucrto;    ettrev    *    II&ot7ra;ar£    aurov    rw    2u).w 

xat  eurdvw?   (Sao-avio-ar£  aurov,  ItovTt;  aurou  rac  nrXeu- 

pa; .    w;    *5e    expe^jtacrdvi    6  ayto;   TpotptptG£ ,    Atovutrto; 

yjweatav   etTrev   *   et»;   Trore  ovdpcorre   rtucopv^  rr,v  ceau- 

rou    4,UX'''V  J    w^toXoyyjcrov    etcat    roc-;   jSact/eutrt ,    xai 

xEpdyjerov  ra;  jSacavou;.   Tpdcptuo^  et7rev  *  e-/w  ou  rty.w- 

pw   ry;v   eptaurou   tpu^yjv  '    a/^a   cw^co    avrr,vf    xa0&js 

yeypaTTrai  •   *TO^Aal   aX  &Xfystq   r&iv  cTtxatcov  ,   eav    ouv 

evrauBtt  S"/i6wu£v,   ra  atcovta  ayaOa  xXyjpovoptyjffopteu  ■ 

TTicrro;  yap  6  e7ra-/yet/ay.evo;  aTrooouvat  '^utv,  a  otp9aX- 

pto;  oux    etcTsv,    xai  ouc  oux  ■oxouaev,    xat  stti  xapcTtav 

av6pa)7rou  ouz   ave€>j,    otra  yrroiptacev  o   0eo;  roi";   aya- 

7iwa"iv   aurdv  .    Atovucrto^  etTTSV  *  Trora    etrrtv   ayaS"a,   a 

rtToiij.a<jzv   6  0eo;  u/jicov  •  Todcpiuo;    stTrev  '    avaTrautjtv 

y.al   trcorripiav,    rputpyjv  TrapacTstcrou   xai   trrecpavov    icovi; 

attovtou,    'ivdvfxa  acp^apffta;  xai   xotruov    evaperov,  tpc7j; 

apttavrov,    Opdvou;  oo£y;;,   xai  pacrtXstav  oupavcov  raura 

eerrtv    ra    ayaSa,    a    eTrayyetXaro  "  yjfitv    d  0eo; .  yjptuv. 
C  Aiovucrio?   irveueov  etTfeV'   Gucrov  xai  arraAAay^t  *  oucJev 

yap    cre    cocpe^croucriv    at    uuOo/oytat   aurac    .   ri;  yap 

etrriv  d  aveXOcov  eic  rov  ovpavov,  xat  xare^Ocov,  o;  eiJyj- 

Acotrev  ra    exet  dvra    '   Tpdtpipto;    eirrev   .    aXA*i  yjutv   at 

ypacpat   rou  0eou    vip.wv   rJy^oucriv,   xai   7Ttcrreuou6v  '   ou 

yap  effrtv  ^sutjry);  d  0eoc.  6'0ev  ^etpeov  crou  yevoptat  evco- 

ttcov  rou   (3/;ptaro;  Xptcrrou  ,    eav  xaraXet'J/a-;  rdv  i^covra 

0edv,    AiOotcj  7rpoc"xuv/;c7co. 

9  Atovucrio;  ■/oliaac,   etrrev  ■  tietTare  avrov  ra;  Tr^eu- 

pag,    liyoVT£c,  aurco  '  aTra/Aarrou   r/j;  ueoptat;  '    co;  cTe 

xarecpepov  ra;  ,  TrXsupa-;  auroC,    cpoovvj-;   u>ire  utac  ytvo- 

uevr;; ,    Atovucrto;     rr/£{J.oiV    etTrev  •    outJeTrco   yjcrOou    rcov 

jSaffaveov ;   Tpdtptuo;   etTrev  *    eav  eru  avTOv  xaOe^duevoc 

aierGav/]    aXyyjcldva; ,     oureo;    xayco   aicrOavouat.    Atcvu- 

cnoc   y^yeutuv    etrrev    •    TrpotreXOdvre;   erepot   xuecrrtovaptoi 

^ecrare    aurdv   erri    ra  oVvr(xv(ut*x,  d   c^e   Tpdcptuo-;   ava- 

Qe^ac    eic    rdv    ovpavov ,     ourco;   Gtrrev   *    d   rcov    aooy]- 

0y;Teov  (SoyjOd-;,   d   rcov   acrOevouvrcov  iaTpoc,  6  rtov  apxp- 

reo/oov    xptr/)c ,    d    rcov   ^ptcrriavtov   (SactXeuc ,     errtfi/e- 

^ov   e^  ovpavov,    xal   tcJe    rviv  ra-reiveotrtv  uou,    xat  rftv 

|3t'av    yov    '    oti    dta    rd    6vo[j.d    trou    raura    Tracr^co   ' 

Atovucrto;  yjyeucov   etVev  *    eviyzavre;  ffjog  xai   aAa;  j5a- 

cuyludv,   /pttrare   aurou  ra;  7rAeupa;  .  Tpdtpcuoc  etirev  ' 

ua   rdv    Xptordv   rov    uidv  tov    0eou    avx    aterflaverat 

uou  ■/)  ^u^y;  outJe  V)  crap^  reov  (3acravGov  crou  "  aAA'  si  ex€l* 

Septembris  Tomus  VI. 


15 

Lecta,  ea  prffiflee  ju.s.sit  si.sti  conthrao  Tropbimum. 
DemetalB8  adjntop  connnefftariensiu  dixit  :  Adstat 
Tpophimua  :rogote.  DfcraysiiM  prsese^diztt : Tone 
es,  qui  vooerl    IVophimnsPTrophmnw  dmt:  i.-o 

sumsnrvu.s  IH.  Dionytfne  prsesefl  dixit :  Nosti,  rni- 
ser,  multos  propter illud  nomen  vita  privatosesse? 
Quare  sarnficir.,  r,-  cruciatus,lumen80li8relin 
Trophimus  dixit :  Neque  te  curabo,  neque  craciatns 
tuos,  neque  temi.orariain  mortem  fonnida 
temno  rmim  mortem  tuarn,  indutus  homintm  immor- 
talem.  Dionysius  prajses di-rit ;  Bxtendentes  ipsmn 
exquatuorpartibus,  fortiter  verbera:  ,uba- 

lis,  dicentes  ipsi :  Obedi  impcratis  mandatis.  Tropitf- 
mus  dixit :  Eg-o  Imperatorem  habeo  illum,  qui  ven- 
turus  est  cum  lumine  sempiterno  ad  judicandum 
vivos  et  mortuos,  et  dandum  unicuique  secundum 
opera  sua.  Dionysius  praeses  dixit :  Parcite  ilii.  Lt 
veropepercerunt  ei,  Dionysius  dixit  :  Accede  et  sa- 
crificia,  miserrime,  et  liberare  multis  cruciatibus,  et 
pcenamaxima.Trophimusdixit :  Egocruciatustuos 
non  timebo  :  cruciatus  enim  tui  temrjorarii  mihi 
quidem  prosunt,  ut  iis  institutus  magis  timeamve- 
rum  Deum-  te  vero  condemnant  ad  poenam  sempi- 
ternam.  Dionysius  pra-ses  dixit :  Ferte  acetum  et 
synapi  simul  mixta,  et  effundite  in  nares  ipsius. 
Trophimus  dixit :  Acetum  et  synapi  tuum  mihi  fa- 
tuitas  est  :  nam  tibi  illudunt  ministritni. 


r**rsD. 
Atqne  mr- 

fttn  jv.$mt 
fda 


8  Dionysius  dixit :  Applicate  eum  ligno,  ipsum* 
que  vehementer  cruciate,  scalpentes  latera  ejus.  L't 
suspensus  erat  sanctus  Trophimus,  Dionysius  prse- 
ses  dixit :  Quo  usque  animam  tuam  crucias,  o  homo? 
Patere,  cessurum  te  imperatoribus ,  et  lucrare  t 
cruciatus.  Trophimus  dixit :  Eg-o noncrucio  animam 
meam-  sed  ipsam  servo,  sicut  scriptum  est :  Multae 
tribulationes  justorum.  Si  ergo  hic  aitligimur,  seterna 
bona  hereditate  obtinebimus.  Fidelis  enim  est,  qui 
promisit  daturum  se  nobis,  quae  oculus  non  vidit, 
nec  auris  audivit,  nec  in  cor  homiuis  ascenderunt, 
quse  prseparavit  Deus  iis,  qui  diligunt  illum.  Dio- 
nysius  dixit :  Qualia  sunt  bona,  quse  Deus  vester 
praeparavitPTrophimusdixit  :  Requiem  etsalutem, 
delicias  paradisi  et  coronam  vitae  seternae,  iudumen- 
tum  corruptioni  non  obnoxium  et  ornamentum 
praestantissimum,  lumen  purum,  thronos  glorise, 
et  regnum  cselorum.  Haec  sunt  bona,  quse  annun- 
tiavit  nobis  Deus  noster.  Dionysius  prases  dixit : 
Sacrifica  et  liberare  :  nihil  enim  tibi  proderunt  fa- 
buke  istae.  Quis  enim  in  caelum  ascendit  et  rursum 
descendit,  qui  nuntiavit  ea,  qute  ibi  sunt  ?  Trophi- 
mus  dixit  :  At  nobis  illa  annuntiant  Seripturre  Dei 
nostri  et  credimus  :  neque  enim  est  mendax  Deus. 
Unde  pejor  fiam  quam  tu  coram  thbunali  Christi, 
si,  relicto  Deo  vivo,  lapides  adoravero. 

9  Dionysius  iratusdixit:  Kadite  latera  ejus,  di- 
centes  :  Desiste  a  stultitia.  Ubi  vero  cruciarunt  ejus 
latera,  uulla  voce  prolata,  Dionysius  prteses  dixit : 
Non  sentis  cruciatus  ?  Trophimus  dixit:Si  tu  sedens 
ibi  dolores  sentis,  ita  et  egosentio.  Dionysiusprae- 
ses  dixit :  Accedentes  alii  tortores,  radite  ipsnm  in 
tibiis.  Trophimus  vero  aspiciens  incielum.siclocu- 
tusest :  OAdjutoreorum,  qui  carent  auxilio!  o  in- 
firmorum  Aledice  !  o  peccatorum  Judex  !  o  Rex 
Christianorum,  respicede  cselo,  et  vide  humilitatem 
meam,  et  vim  mihi  illatam,  quoniam  propternomen 
tuum  haao  patior.  Dionysins  praeses  dixit  Feren- 
tes  acetum  et  salem  regium,  fricate  latera  ejus. 
Trophimus  dixit :  Per  Cliristum  Eilium  Dei,  uon  sen- 
sit  anima  mea  nequecaro  cruciatus  tuos.  At,  si  quid 
habes  ultcrius,  excogita.  Credo  enim  Patri  Christi 
mei,  quod,  etiam  cruciatibus  afiectus,  te  sim  victu- 

7        rus 


E 


variu  lnodi* 
crucmlur. 


et  fortissi- 
mwH  teprx- 
txt. 


lfi  vrn  ss.  TROPHIMI,  SABBATH  BT  DOBYMED.  MM. 

Kwmm.  ruSj  et  patrem  tuum  Satanam,  qui  ista  tibi  contra  n  irAeov,  tarfmf  ■  jwtrf.  y«p  r$  Ilarpi  roC  Xpi-  D 
nos  suLerit  Dionysius  prases  dtdl :  »  gnwto-  orov  ^ou,  fe  x«.  fi*w*^m  n,  *«l  ffc  w- 
JZLri  tuo  oruoiatus  excoffitabo. Trophi-  rep«  aou  rov  ww^^«rofeta«  <rot  x«0  4fow 
rous  diiit  ■  Quosoumque  etiam  excogitaveris  et  ja-  r«Cr«  ■  Atovuo-to;  tye^v  efcrsv  ■  x«t  rourwv  x«Xe™re- 
otaveris  ocourrom^qurocogitMtmeenimQiri-  P«;  (3ao-avou;  bcivalna  ™  rip«rf  o-ou.  TPdWo;  efasv 
stusconfortat  Dionysius  praeses dixit :  Affterte  oan-  &r«  kkv  Swo»0«s  ***  x*w*.  u7rav™  ffOU  Tat«  Ka* 
delas  etapplicateadlateraejus.  Trophimus  dixit :  xf«i«,  «I?  smvosis  '  &rriv  ?*P  °  evoWo^v  Me  Xpt- 
Requiesco  quiacontumeliisaffectus  tesupcraboper  <rroS  ■  Atovutno;  ^ye^v  eJrcev  ■  eveyxavre;  x«v*eA««, 
Christi  nomen.  Benedictus  Deus,  qui  ad  hanc  quse-  irpotwtyars  «vrow  r«t«  TrXeupat;  .  Tptyftoc  ««»  * 
stionem  uos  vocavit,  ut  nomen  ipsius  contiteamur  etairauopu  ftri  atxt£d>svos  vtxw  <re  o\«  rou  ovofzaro; 
corambominibus.  Dionysius  pweses  dixit :  Dimittite  roO  Xpiorou.  eu^oyyjros  <Je  o  0eo;  xaXka;  v^a;  eTrt 
ipsumeligno.Postquameumdimiserunt,Dionysius  rfr  ttfrow  raury]v,  tva  ro  6Vop«  aurou  dfxoloyr,™- 
prpesesdixit:Interimquidemrecipiaturcarcere,  in-  psv  evt&fftov  rwv  «vOpw™v.  Atovuffto;  tfyew&v  smwv 
jectus  in  quatuor  nervi  foramina,  donec  vehemen-  xarsvsyxars  aurov  «tto  rou  £u}gu  •  w;  <Je  xareveyxav 
tiores  in  ipsum  cruciatus  prseparentur.  «urov,    Atovuffto;  rr/ipw  b&kv  rswg  pev  «W^Gfrt» 

ev  rw  (Jeffu.wryjpt« ,    pAv^ei;    ei;    reffffapa  xevryjfxara , 
ew;    6'rou   /jLet^drepat  j3ao"avot   ETrtffxeuaffOufftv  aurw. 


ANNOTATA. 

&Id  est,  dii  nostrijubent.  Eratprobus,  ut  dictum  est  in  Commentario,  in  cultu  falsorum  deorum 
admodum  superstitiosus.  Hinc  eorum  auctoritate  utitur  contra  Christianos. 

h  Voatenapxl*  significat  prscfecturam;  auf  provinciam,  ut  exposuL  Forte  tamen  hic  sumiturpro 
B  imperio  Romano ;  ut  sensus  sit  per  totum  imperium .  E 

c  Aurarii  sunt  taudatores,  sive  adulatores,  quales  erant  illi,  qui  falsorum  deorum  laudes  celebra- 
bant. 

d  Curiosus  vox  Latina  est  ad  Grmcos  translata,  ut  et  vox  vicarius,  multseque  alise  similes,  quibus 
officia  aut  dignitates  signipcabantur.  Cum  enim  Greeci  subessent  Romanis,  coactisunt  uti  vocibus  La- 
tinis  ad  officia  designanda,  quae  Grsecis  vocibus  exprimere  non  poterant.  Curiosorum  autem  varia 
erant  officia,  interque  alia,  ut  nuntiarentprincipibus  autpreefectis,  siqua  nova  contigerant.  Reos  etiam 
aliquando  adducebant,  ut  liquet  ex  Chrysostomo,  qui  a  Curioso  adductus  est,  dum  in  exsilium  expel- 
lebatur,  ut  ipse  scripsit  ad  Innocentium  Papam.  Plura  de  Curiosis  videri possunt  apud  scriptores,  qui 
agunt  de  officiis  et  dignitatibus  imperii  Romani,  et  in  utroque  Glossario  Cangii. 

e  Commentariensis  est  unus  ex  custodibus  carceris7  qui captivorum  nomina  et  delicta  in  commenta- 
rios  referebat,  et  alia  qusedam  curabat.  At  adjutor  commentariensis  videtur  tantum  esse  servus  illius 
aut  adjutor,  qui  reos  adducebat  ignobiles,  non  nobiles  aut  senatores,  ut  infrapatebit. 

iUlud,  oeop:ai  gov,  licet  tantum  videatur  vox  salutantis,  tamen  a  me  expressum  est  rogo  te.  Etedem 
voces  semper  recurrunt  in  Actis  probatissimis  SS.  Tarachi,  Probi  et  Andronici  apud  Ruinartium, 
sed  ibi  in  textu  Latino  illse  voces,  ut  plures  alise,  neglectse  sunt. 

g-  Voces  illcv :  Trophimus  dixit,  in  apographo  nostro  sunt  omisste,  sed  minime  dubitandum,  quin  ad- 
fuerint. 

h  Nimirum,  quando  contra  Beum  aliquid  prxcipiunt,  ut  hicfiebat. 

i  Apud  Metaphrastem  vocatur  Dionysius  Perennius.  Hic  infra  ubique  Dionysius  tantum.  At  hoc 
loco  scribitur  Epivtw  Aiowc^pro  Atovufftw,  quod  nolui  corrigere.  De  vero  ipsius  nomine  nihil  alibi  in- 
venio. 

k  lllum  locum  Metaphrastes  sic  exponit :  Extenditur  in  quatuor  foraminibus  ligni  ad  torquendum  com 
parati.  Hoc qmbusdam  factum  esse,  docet  Eusebius  lib.  8  cap,  10  ita  scribens :  Quidam  etiam  post  tor 
C  mentain  nervo  jaeuerunt,  pedibus  ad  quatuor  usque  foramina  divaricatis,  ita  ut  supini  esse  eo-irentur  F 
eum  ob  recentesplagarum  cicatriees,  quos  toto  eorpore  gerebant,  stareomnino  non  possent.  Anud  Rui 
nur,,,,,,,,,,  x,t  Ss.  T,„,,riu,  ProbietAndronici  num.  %idems  quod  ,„  Actisnostris,  sed  '„,■!„, 
rummulahsdicaur  hoc  modo  :  u,riaaap<  «^,  ahrhv  sMnbl„e,  per  quatuor  loca  nervorum  hunc" 

IfZnr'  Vertl  P°teSt  •'  PCT  qUatU°r  Ugni  aut  nervi  foramina  hunc  ex^dite.  Omnibus  poZocZ 

mZT'  '1UnmrU  scrlPt0™maxima  cum  ™™^ * nervo protulerunt ,  rem  ita concipfo.  Instrl- 
™™^™"l9neum,quodahquan^ 

eo   onstmngebanlur,  srcut  nervis.  Nervus  poterat  solos  constringerepedes,  quandoZtZumhabe 
bat  /oranuna;  poterat  etmanus,  quando  quatuor  foramina  habebat.poteratet  collum    dTm9Jn!ue 
erantforanuna.  Mnergo  ^nnervo  erant,  solis pedibus per  duo  foramina  divariZTs  AiZerTeZa 

ZttTsZZttZ^Tcfr6  C°9TtUr'  Ut  de  S  Tr°phimo  **  ^2Tmoti:^m1>aTum 
sana,sMa,l,j>ibuserat  eacorponspositio,  prxsertim  cum  vulneribus  et  doloribus  essent  vleni  FrZ 

Z7?qT:^ 

^esTZ^Z!:^  utsuspiciomihi  incMe- 

ctisutroque  loco  satis  liquet,  pV^lpmecS^  ^7^^        "T^c  Quid1md  sit>  exadjun- 

impmeit  alapam \Tc.  ^       ^™™  ^^  Se  esse  extrema  affectum  contumelia,  et 

g^™sZr$^V0CeLatim  ^™™'  *>*  significat  carnificem,  torquentem  eos,  qui 

o  SncS!  S5K&S  STCtU:  ^'  Se  Vi°t0riam  de  C°  rclatu™. 

I     vox  Lattna,  ad  Greccos  ettam  translata,  significat  eum,  qui  in  re  quapiam prxcipuus  est. 

Hic 


1)1  K  DECIMA  XONA  SEITKMIJRIB.  ]7 

A  Hicautem  designal  principem  offlcii,  rjui  pvwcrat  relirjuis  offit  talibus,  cf,  agenda  disponebal.  InNoti-  A. 
tia  imperii,  quando  recenselur  officium,  sive  ministri  omnes prwfecti  prcelovio,  pvoconsulum ,  com  U  um 
aut  ducum,  qui provinciis  pr&erant,  vicariorum,  consularium,  prxsidum,  sempev  primc  loco  inier 
ministros  recensetur  princeps. 

p  Vox  Grwca  rtamKk&ptoQi  et  Latina  clavicularius,  signifleat  unum  ex  carceris  custodibus,  eum  nimir 
rum,  cui  commissse  erant  ctaves.  Atiqui  confundunt  commentariensem  et  clavicutavium,  fw  >ia 

inminovibus  civitatibus  utrumque  officium  idem  homo  obibal;  at  distincta  fuisse  officia,  hsec  Acta 
clare  insinuant. 

q  Vox  Grxca  dva&opd  apud  jurisconsultos  significat  relationem  causce,  quando  reus  ad  alium  judi- 
cem  iransmittitur ,  ut  hic  sit. 

r  Eipy;vap/o;  Latine  Irenarcha,  erat  magistratus  inferioris  ordinis,  ad  concordiam  servandam  con- 
stitutus.  Nam  tumultus  debebant  compescere  irenarchx,  et  deliquentes  capere,  et  ad  judicem  pevdw 
cere.  Videri  potest  Pitiscus  in  Lexico  antiquitatum  Romanarum,  ubi  de  ivenavchis  ptuva  suggevit. 

f  De  Synnadis,  apud  scviptoves  ecclesiasticos  fvequentev  Synadis,  jam  locutus  sum  in  Commentavio 
num.  ]  1. 

tSic  habent  Grccca  ad  litteramest :  Lucrare  cessationem  cruciatuum. 


CAPUT  II 

Dorymedon  senator  Trophimum  invisit:  Christum  confessus,  capitur,  et  gra- 
b       viter  torquetur :   Trophimus  rursum  cruciatur :  Martyres  feris  objecti,  his  e 
parcentibus,  capite  minuuntur. 


A"pta  dz  to  d-nzvzyQfjVai  tov  pt  axaptov  Tpdqnptov  kv 
rw  (jEcrpiwTyjptco,  AopupticWv  rt;,  TTpwro;  rou  [3ou- 
AEuryjptou,  dvrtp  eucreSr,;  y.al  cpocouptsvoc  rov  Qzov  zla- 
z).Qmv  zv  tw  i?£crp<.WTy;piw  ,  avz-^vyzv  tov  \j.av.dp\ov 
Too^ipov  k/.  rwv  |3ao\zvwv  ,  Tiapayyzilac  aurw  rot£f- 
aQat  rracray  zhv  knt[j.z),ziav,  wcrr£  dyd/.lzaOat  TQV  pta- 
y.dpiov  Tpo^tuov  knl  r>5  ETrtpteXeta  Aopuyic^ovroc  ■  r.pte- 
pwv  di  rtvwv  dizlQojvoyj ,  kyzvzro  yzvzQ).ia  z~itz\zI- 
aQat  zv  7/j  ^uvadewv  TToXet  rwv  Atoov.oupwv  *  xai  dick- 
arzO.zv  6  vjyeptwv  etti  to  (Sou/turyipiov  xoupcrwpa  , 
liyav  ■  cTevre  xara  to  7Tpdcrra-/pLa  rou  (jacn?iw;,  cruv- 
QvaaTZ  yjpt.LV  .  y.a\  arry;AB"0v  avv  aurco  TravrE;  £t;  to 
7rpaircopiov  tov  fyzy.ovoc,  ,  arroxpt^ei;  dz  6  rysf/.wv, 
eftrev  '  r.ov  ecrriv  Aopupuciwy,  d  jrpmro?  rou  fiovlzvTr,- 
piov  \  ot  dz  '£yr,aav,  [xfi  ewpaxevat  avTov  Ty  fpzaa  exelvrt, 
6  31  r,y£tucov  ditio-TzO.z  xoupccopa,  )iycov  *  ziTtz  Aopu- 
ptecTovrt  rw  TroAtreuofXEvco  '  e^cov  cruvOutiov  r,^tv  xara 
ro  npoGTayua  rwv  avTov.paTopoiv  '  6  6'z  y.ovpaoip,  zv- 
C  pwv  tov  Aopupt£c5ovra ,  avyiyya^EV  aurw  ra  imb  tov 
'hyzpovoz  XiyQzvza  '  6  dz  Aopupt£(5wv  eftrav  '  aTTE^S-wv 
Et7re  rw  tyz^ovi  '  rat?£  liyzi  AopufXEtJwv  '  eyw  X9l~ 
GTiavoc,  eipti,  /SouAeurv;;  rv;;  ttoXewc  rou  Xptcrrou,  7racra 
a£ta  xai  Euyeveta  Tvyyavti  '  ov  (5uvaLaat  ovv  v.aTa- 
fetyai  tov  apxovTa  rvj;  (3ouXyjc,  zai  avS-pcoTrwv  7Tpocr- 
rayptao-tv  UTraxouEtv  '  oure  yap  Siv.aiov  ecrri,  oure  ocrtov, 
v,aTalzl^ai  ^wvra  0e6v ,  x.ai  (Jatfxovtoic  vZKpoiz  TTpocr- 
xuvetv.  o  ds  xoupcrwp  aTrsAQwv,  ec^yiXwcrev  7ravra  raura 
rco  Yiyepidvi.  0ufxw5sic  c5e  o  fyzpw ,  eTre^ev  zn\ 
avTbv  Giyyovlapiov;,  itapayyzilac,  avTolq  zv  rax^  «u~ 
tov    a£ai   7rp6c  aurdv. 

11  'i>?  6*e  arryiyayov  aurov  Trpo;  aurov,  ^ittev 
aurw  d  yjyeptwv  ■  7rotac  evszEv  7rpo(pacrEWc ,  dzvTzpov 
aTrocrreiXavrdc  piou  Trpo;  oe,  oux  vipxou^  Aopu^uecTwv  el- 
Trev  eTretd-/)  eTrt  Trpdoraypta  acre(3et'a;  ExaXet;  fM,  5ta 
touto  ovk  fipx6[J-Ylv.  Aiovucrto;  elTrev  *  acrepEta  ecrrtv, 
eav  rt;  7rpocrxuvy;  rot";  Qeoi; ;  AopufiefJwv  EiTrev  *  ov 
^dvov  acre€eta  xai  aptaprta,  d)la  xat  Savaro;  atw- 
vto;  to  eyxaraXef^at  0e6v  t^wvra ,  xai  xrio-fxacrtv  av- 
^pwTTWV  7rpocrxuvet"v ,  xa£w;  yeyparrrai  *  prt  rravra 
ra  eicTwXa  twv  £t9vwv  dpyvpiov  xai  xpucrtov,  zoya  X61" 
pwv  avSpwTTWV  •  crrdpta  exoucrtv,  xai  ov  laMaovaw  •  09- 
SaAptou;  exoucrt,  xai  oux  ot{/ovrat  •  wra  gxouffc,  xai  oux 


Quo  tempore  B.  Trophimus  abducebatur  ad  car-  s-  D-ryme- 
cerem.Dorymedon  primarius  senator,  vir  pius  ^"m^^ 
et  timens  Deum,  ingrediens  in  carcerem,  recreabat  reauatades! 
beatum  Trophimum  ex  cruciatibu^,  promittens,  se  sefetiogen- 
omnem  de  eo  curam  habiturum,  ut  exsultaret  bea-  tdixim> 
tus  Trophimus  ob    sollicitudinem    Dorymedontis. 
Elapsis  vero  aliquot  diebus,  celebrata  sunt  in  urbe 
Synnadorum  natalitia  Castoris  et  Pollucis  a,misitque  a 

prseses  cursorem  ad  senatum,  dicens :  Yenite  secun- 
dum  maudatum  imperatoris,  et  mecum  sacrificate. 
Abierunt  cum  illo  omnes  ad  prsetorium  prasidis. 
Prteses  vero  dixit :  Ubi  est  Dorymedon,  primus  in 
senatuPIlli  responderunt,  quodipsum  eo  die  non 
vidissent.  At  Prseses  misit  cursorem,  dicens :  Dic 
Dorymedouti  reipublicae  admiuistro,  ut  veniat  no- 
biscum  sacrificaturus  secundum  praceptum  monar- 
charum.Cursor  invento  Dorymedonti  nuntiavit  dicta 
prasidis.  Dorymedon  vero  reposuit:  Abi,  etdicprae- 
sidi :  Hsec  dicit  Dorymedon  :  Ego  Christianus  sum,  F 
senator  civitatis  Christi,  quse  omui  ornata  est  digni- 
tate  et  nobilitate.  Nequeo  igitur  relinquere  istum 
senatus  pra^sidem,  et  hominum  mandatis  obedire, 
Nam  neque  justum  est  neque  sanctum,  relinquere 
Deum  viventem,  et  daenionia  mortua  adorare.  Abiit 
cursor,  omniaque  ista  prsesidinuntiavit.  Iratus  pr®- 
ses,  misit  ad  ipsum  singularios  b,  priecipiens  ilhs, 
ut  eum  velociter  adse  perducerent. 


stiamim  *r 

professus, 

blawitius, 


11  Ubiipsumadduxerant,dixitad  eum  prases:  ^w  «« 
Cujusprmtextus  gratia,  bis  ad  me  vocatus,  non  ye-  ^^  ^ 
nisti?Dorymedondixit:  Quia  ad  impmm  manda- 
tum  me  vocasti :  ideo non  veni.  Diouysmsdixit :  lm- 
pietasne  est  adorare  deos?  Dorymedon  dixit :  ^on 
solumimpietasetpeccatum,  sed  etiam  mors  arter- 
na  est,  relinquere  Deum  viventem,  et  opera  hom!- 
num  adorare,  sicut  scriptumest,quia  omma  .  simu- 
« lacra  gentium  argentum  et  aurum,  opera  mauuum 
«horainum.  Os  habent,  et  non  loquentur:  oculos 
«  habent,  et  non  videbunt :  aures  habent,  et  non  au- 
«dient-  nares  habeut,  et  non  odorabunt:  manus 

habent, 


A.iNOlUMO. 


VCTA  SS.  TROrilUM,  SABBATIl  ET  DOIIYM.  MM. 

dxouffoufft  ■  pfvas  ^xoyffi»  **1  ou*  ocppavSvjffovrat  '  %&-  D 
p«S  ^ouffi  ,  xai  ov  ^yjAafpiffouffi  '  TTooas  e'xoufft  ,  xai 
ou  TreptTraryiffoufftV  ou  (fwvyjffoufftv  ev  rw  lapvyyt  aurwv. 
ouotot  aurwv  yEvotvro  ot  ttoiouvtes  aura  xai^  Trdvus  01 
ntnoiOoTU  ht'  (M>  Aiovuffws  y,y£uUy  etTrev  '  r^V 
ff>iuepov  yeveffGw  urro  ypovpdv  ews  r/rs  «Opiov ,  iv* 
yjw  wfipl  irofefi  trpc^dffews  dxatpou  r/.v  e'yo-r«fftv  rau- 
np  £Trot>io-«ro.  w«  tt  r/j  vjpepa  exetvy)  eSuoev  d  styfr 
uwv   rots  oatptovtots,    ryj  e&fe  exaOea-Qv)   rrpo   |3y)uaros 


1S 

■  habent,  et  non  palpabunt :  pedes  faabent,  et  non 

■  ambulabunt :  uon  elamabunt  in  ffutture  BUO.  Si- 
«^esillisfi^quif^ 

,  dunt  in  eta.  •  Dionysius  prroses  dixit  s  Hodie  ma- 
nea1  sub  oustodia  c  usque  in  diem  crastinum,  ut  m- 
fcelligam,  quo  pwetextu  importuuoilla  fecent.  Kost- 
quam  illo  diedamoniis  sacrificaverat  pueses:  postn- 
die  sedit  pro  tribunali,  advocatisque  senatonbus 
dixit:  Nunc  ite,  hortamini  illumj  maxime  quia  ju 


■ot"s  '  vuv  dnzl- 


B 

mtnfff  con- 
tumcliis, 
i  rw  Kitibus 
tmtutus 


fortistitnc  se 

>l<ni. 


senatus  injuria  ne  afficias  j  sed  vadas  ffiquo  auimo  et 
sacrifices,  ne  et  nos  ludibrio  simus  aliis  civitatibus. 
Dorymedon  vero  eis  respondit,  dicens  :  Discedite  a 
me  consiliarii  tenebrarum,  et  ignis  feterni  hasredes. 
Si  cofrnosceretis  verum  Deum,  paterervos  ad  bona 
hortantes.PerChristicoronam  non  patior  vos;  ne- 
queformidabo  humanas  contumelias,  neque  sacri- 
ficabo  damioniis.  Illi  vero  abeuntes,  prassidi  illaipsa 
nuntiarunt. 


12  His  auditis,  prseses  dixit  officio  :  Afferatur  li- 
bersenatus  Synnadorum.  Eo  allato,  Dionysius  prae- 
sesdixit:  Impius  Dorymedon  excidat  dig-nitate  se- 
natoria :  sic  illi  eongruit :  nam  monarchas  eum 
honorarunt.  Ipse  vero  superbe  contempsit  illos,  qui 
dederunt  nobilitatem.  Quare  per  adjutorem  com- 
mentariensem,  utplebeius,introducatur.  Demetrius 
adjutor  commentariensis  dixit :  Adstat  Dorymedon, 
rogote.  Dionysius  pra?ses  dixit:  Indigne  et  impie, 
quid  heri  animoconcepisti,  ut  pertinaciter  nolueris 
obedire  mandatis  imperatoris?  Dorymedon  dixit : 
Pulchremeindignum  vocas,  cum  tali  dignitate  sim 
indignus,  quiadig-nitasmeaincselisest.  TJndeChri- 
sto  indignus  fio,  si  timcam  minas  tuas,  et  dEemoniis 
sacriticem.  Dionysiuspraeses  dixit:Percutite  ipsum, 
dicentes  :  Nerespondeas  cum  audacia  et  arrogantia. 
Dorymedon  dixit :  Audaeia  mea  Christus  est,propter 
eum  cum  libertate  respondeo.  Neque  enim  eg*o  sum 
qui  loquor  j  sed  Spiritus  sanctus  est,  qui  loquitur  in 
me.  Dionysius  prseses  dixit :  Per  iEsculapiuin,  im- 
pie,  nisi  mihi  morem  gesseris,  vehementer  crucia- 
tum  feris  projiciam,  in  exemplum  hujus  civitatis. 
Dorymedondixit:PerChristum  Reg-em  seculorum, 
cruciando  me  riihil  proficies,  neques  vinces  me  com- 
minationibus  tuis  :  Christus  enim,  cui  servio,  adju- 
vat  me. 

L8  Dionysius  prases  dixit:  Obeliscos  igne  can- 
dentes  facite,  et  latera  ejus  comburite.  Dorymedon 
dixit:  Chiste  Jesu,  paratusesto  ad  horum  insipien- 
tiam,  et  veni  ad  opem  mihi  ferendam,  ut,  me  tole- 


E 


eortv.    ot    oe    aTreAuoyr&s,    tfps 

uavtav  ot  Geot  ff£  knoTtoav ,  tv«  tovto  to  droTryjaa 
dtotnpexlr, ;  6pn.ilofj.kv  tst  tqvc;  Qzovq,  (J.ri  TeXvio"/;.;  evu- 
gpto-at  rr,v  «Jtav  rou  (3ou/£unjpiou  *  aXX'  euyvo^ovw; 
aTreXS-e,  xat  Ovaov  ,  l'va  fxv?  xai  r^tlc  ye>w;  eo-wu.eG« 
T«t;  a//ais  TTOAeo-tv.  o  dz  AopuuiiJwy  «Trexptvaro  au- 
ro?s,  /eywv  '  a7roffT>)re  aTr'  epov  o-uf/couXot  <tmtov$, 
K«i  Trupos  alwviou  xXy]povd/iiot.  et  yap  eytvwo-xere  rov 
t>5s  alriQdac  0e6v,  apa.  rvtaxo^v  u/^wv  (TUf*(3ou/eu- 
dvrwv  ptot  eVi  ra  ayaQa.  pa  r6v  cretpavov  tov  Xpt- 
OTOU,  oiiy.  avao"ip}J.a\.  uptwv,  ovdi  (po6y;0>io-o^at  aixi- 
o-uous  avGpw7TLvou;,  ovdl  Oucw  ux«iuoviots.  ot  ds  «t:sa- 
Qgvt-z,   dntyystAav  -aura  rw  r,yiy.6vl. 

12  'Axouo"as  t3e  6  y,yeuwv  raura,  Eiirev  T>j  Tacei  ' 
e^gvevOvi-w  ro  ^ovloypd^tov  Juvao^ewv  '  w;  dl  r,vEyOr„ 
Atovuffiog  v^yeuwy  etTrev  ■  yeveaOw  d  dvoaioc  Aopuae- 
dwv  a7rd€ou/os  '  ourws  ydp  aurw  TrpeTret  ■  tovtov  ydp 
ot  «uroxoaTopEs  eriuy;o-av  '  auros  o^s  uTrepyicpavEuaaTO 
tous  dtdoy.oTac  auTW  -y;v  euyevetav  '  6'Osv  o^ia  tov 
j3oy)0ou  twv  xouevrwv ,  ws  6*>ipuo;,  eto-a/Oyirw.  Awpty]- 
rpios  fcorfioc  xoaevrwv  etTrev  *  ^trryjxev  Aopuw-eo^wv,  dio- 
fj.ai  o"ou  *  Atovuato;  r,yeuwv  etTrev  *  ava^te  xal  dvo- 
cte,  tI  vjQvfj.r^z\c  vfi  yOzc  >?w-epa,  eveo-ry;s  p'h  Tikrpac 
nt&apyfiaai  toZc  npoardyfiact  tov  (3aotAews  j  Aopu- 
aeo^wv  etTiev  '  xaAwc  ae  dvd\wv  y.aXeic  '  zrc  ydp 
TOtauryjs  a;t'«s  dvdc,ioc  Tvyyavto  '  o~t  h  tfiyj  dlia  ev 
oupayots  eotiv,  o5ev  yevoaat  dvdctoc  tov  Xptorrou,  eav 
tpo€yi3"w  ras  aTretXas  ffou  xat  datuoytots  T7poo-/.uvy;ffw. 
Atovuoios  r,yeawv  etVev  '  rouv^yiffare  aurov ,  Xsyovreg 
aurw  '  ayj  aera  Spaffou;  xat  aAa^oveias  djzoy.pivov. 
AopuaetJwv  EtTrev  '  ro  eaov  S-pao-os  6  XptGToc  eoriv, 
dt  ov  xai  7rappy|arta£ouevos  «Troxptvoaat  *  ov  ydp  eyw 
etai  d  >.«awv,  dXkd  zb  Ilvsuua  to  aytov  ro  Aalovv  ev 
eaot.  Aioyuotos  r.yeuwv  eittev  ■  fj.d  tov  AffxA//7rt6v, 
avdo-te,  etuy}  fxoi  -KziuOrc,  [iao-avhac  az  eurovwg,  Oyiptots 
TrapaoaAW  ets  'faidzt^tv  rauryjs  ryis  ttoaews-  Aopuae- 
owv  et7rev  *  fj.d  tov  Xpiorov ,  rov  fiaaiXia  rwv  atw- 
vwv,  ouo^ev  wse/yio-eis  (Saoayt^wv  ue,  ovat  viy.r^ztc  ue  p 
(Jta  twv  aTT-tAwv  cou  '  d  yap  Xptords  aou,  w  /arpeuw, 
|3oyj.3,Et"   aot. 

13  AtovJo-tos  r,yeuwv  et7iev  •  Trupwffavres  oSeAt- 
oxous,  rdc  itlzvpdc  avTOv  y.aza^licazt.  AopuuEuwv 
eiTrey  ■    Xptffre   'lyjffou,   7rapao-xeuac0-ATt   7rp6s    ryjy  rou- 


rwv   acppoo-uvyjv,     xat    eAOe    ets   ro   fioyjOyja-at    aot,   Vva , 

rante,hi  omnes  cognoscant,  te  solum  esse  Deum,  |uou   xaprepwavros  ,   yvwot  Wes  ourot ,    L   au   e? 

et  non  alterum.  Dionysius  pra^ses  dixit :  Suspendite  0£6,   udvos,    xai  o6x  erepo,.  Atovufftos  Wv  eL  • 

eummhgncet.nferteipsicruciatus.utvideamus,  xp^.,   auTov  W  J»»,  xai   eZXm  «L 

anvemat  Christus  ad  eum  adjuvandum.  Doryme-  ^alous,    k   ^aev  et  ePXe  a        XpTXw? 

tod«rt:»^B^pI^tetp^tlliqne  „«    «urw    -    Aopuu^v    e^ev    •    xai   L^IZ 

adfinem,uttibiostendam,vanuinteesSe,etvanis  xai  ^Oer  uot  LfreAouc    ?v«  a»  Mh 


:w   o-t 


p.aTatos 


servire.DionyeiusprffisesdixitrBaditeejuslatera,     „v   ^r«|0,s   ^o*»^.   At^aW?    ^v    efe., 

^eo-aTE    aurov    E7ri    ras   7TAeup«s ,    Aeyovres   «urw  *    uyj 


dicentes  :  Ne  contumelia  afficias  eos,  qui  te  honora-  P 
runt.  Dorymedon  dixit :  Honor  et  dignitas  mea 
ChristuB  est,  quem  honoro  et  honorabo  usque  ad  fi- 
nem.  Nara  dig-nitas  illa  temporaria  potius  mihi  no- 
cebit,  et  nihil  mihi  proderit.  Dionysiusprsesesdixit: 
Radite  ejus  latera,  dicentes :  Ne  cito  obloquaris. 
Dorymedon  dixit:  Per  Christum  Dei  PiHum,quamdiu 
amma  mea  in  me  est,  non  tacebo  unum  verbum 
amentia.  tua^  oppositum.  Dionysius  prteses  dixit- 
Dimittite  eum  de  ligno,et  constituite  supra  carbones 


artua^e    tous     ffe    rtuyio-avTas .     Aopuued^wv    etTrev 


ac,  Tiktvpdc ,  AEyovrss 
aurw  •  uyj  eu^Ewg  aynraoo-dueyos  yQiyyov.  Aopupte- 
■Jwv  etTrev  *  fj.d  tov  Xptordv  rdv  utov  roO  0eoO,  'ews  ov 
•h  ^u^  fiov  eortv  ev  euot  •  ov  fj^  <rto7r/iffw  'iva  loyov 
npbq  T-hv  «(ppoouv^y  ffou  dvrirao-o-daEyos.  Atovufftos  'hyt- 

awv 


/iyEuoiv  Et7r£v  '    ieffaTE    aurou 


1'IK  MKCIMA  NONA  8EPTEMBEI8 

uwv  e^TTEv  ■  xareveyxavres  avTov  dnb  tou  ;u7ou  ewt- 
ffryJffaTe    aurdv  in\    &v$pomat;    ZtovTtXf.   Aopu/zeffwv   s7- 

7rev  *  xal  7(7)  Trpwt  etTtov,  xal  vuv  Xey«  ort  oWev  w-pe- 
/yjcet;  $Mcatfftw  ue  •  Juvaros  yap  effrtv  d  Xpiorro$ 
Ot  e//.ou  vmvjffgu  rrjy  uavtav  crou.  Atovuo"to$  ytyeuwv  el- 
7rev  ■  n/Aers  aurou  r/jv  xecpaXyjv  xal  rov  n&ywec,  li- 
yovTzc,  aurw  .  ot  ari//.aCovT£;  tou;  auroxparopag,  ourw 
Tiao-yovjLv  •  Aopuuidwv  etjrev  *  /xa  rdv  Xptffrdv  rov  uidv 


ignitos  Dorymedan  dlxit:  Et  ante  dixi,  et  nunc 
dico,  niliil  te  lucraturum  cruciando  me  i  potest 
enim  Christua  per  me  vincere  insipientiam  tuam. 
DSonyfliufl  prsesefl  dixit :  Vellite  caput  et  barbaia 
ipaiusdicentes :  Qnimonarohafl  contnmalfattfflghmt, 
hffic  patiuntur.  Dorymedon  dixit :  Per  Christum  Dei 
Filium,  qui  potest  inutare  hoc  tempus,  si  his  etiam 
pejora  mihi  feceris,nonnegabo  nomen  ipsius,  neque 


A  kvniw* 


rou  u.ov  •  Atovuffto;  r.yeuwv  etTOV  *  avaAyjepSyjrco  ev  tw 
foffucoryjp/cp,  iva  r>5  «iJptoy  yjpiepa  0y]piOjWa;p$ffyj,  xat 
cTi*  aurou  Travre;  oi  ryfc  Spyjffxeta;  rauTYjs  cpo&jSwffu/. 

14  Ilapacmjra)  c?e  d  erepog,  6  jrapaireutpOete,  7rapa 
rou  /3txapfou.  Ayjuyjrpws  /3oyj£os  xouevrav  etTrev  •  goryj- 
xev  Tpdcptp.o; ,  cfeouai  cou  ■  Atovufftog  iyzy.w  etjrev  ■ 
TretffOyjTt,  Tpdcptue  ,  xat  Guffov ,  etija;  rotg  Trpoora- 
yu.avi  twj  auroxparopfay.  Tpdcptuo;  ewrev  •  eyw  erretca 
euawov  tva  coffTTep  /pto-rtavd;  eyewyjfiyjv,  ojtw  /.at  arraX- 
>\a£w  tou  uaraiou  (3fou  rourou.  Atovuffto;  vjyeuwv  et- 
7rev  *  eidw;  effco,  6Yi,  eav  //.-/;  Ouff/;;,  dwifofg  cre  /ara- 
ppwua  7rapadwffw  ptera  rou  ojxoiov  cov  Aopuue&ovro^, 
B  Tpocptuo;  et7rev  '  ou  ptdvov  Oyjptot;,  a^/La  /.at  Truoi  eav 
Trapadwffyj;  yjua;,  ou  /x^  apvy(ffwu.eGa  rov  0eov,  ouo^e 
p./i  xaratff^uv&>w:ev  ry;v  /aptv  r3v  ^ptffrtavtov  ■  rt;  yap 
y]/xwv  utpeAeta  eo-rat,  eav  (potyjSevre;  ^vaff^oueda  ffou; 
/.'  av  o)xyov  yap  £7Ti6iwff6)fzev  ^povov,  zat  rouro  ye- 
Aco;  effcop-eda ,  xa)  //£r£7retra  ttj  yeevvyj  rou  Trupo; 
7rapa7r£ucp0etVff/ev .  fjta  rov  oraupav  rou  Xptffrou  *  oii 
/lt/)  cpoSyjSco,  oucTe  //.-/;  S-Jffw  oattuovt'ot;.  oucTe  eyxo:raXet- 
tpco  t^wvra  0eov,  Aiovuffto;  rr/zu.orj  ^oAeffag  etTrev  ' 
xpe//.affare  avrov.  w;  (5e  k/.pzu.aaOrt ,  etTrev  7ra>tv  o' 
rlytu.wj  *  Trota;  Svexev  atrta;  ■/;'  Trpo^affew;,  avoffte, 
ou  ^eXet;  S"uffat  rof;  ^eof;;  ^  ot  Oeoi  Yjucov.  v;rrove;  rou 
0eou  ffou  etffiv;  oix  opa;  ota;  evepyeta;  Trotoufftv,  xat 
7rpoyvcoffet;  ol'a;  XeyoyfftV  ;  Tpo'<ptuo;  etTrev  *  u-r,  TrXa- 
vw,  acppov£ffTare  '  raura  yap  Travra  uudot  etci,  xai 
avS"pw7rwv  xaraffXEuaffuara  *  ouoei;  yap  effrt  Tipoyvw- 
cryj;,  et  fjtvi  o  r/;;  aAyjSeta;  0eo;,  x.aOw;  yeyparrrat  r,uiv' 
ourot  cTk  oi  3"eoi  ffou  effwQev  p.ev  eiffL  7ry;/o;,  e;wGev  8t 
yaAxou;  '  /,at  ou  (Sectw/.afftv  ou6*e7rore.  Atovucrto;  yjye- 
uwv  etTrev  *  cTet^ov  /.utv  ra;  yoa^a;  u/xwv,  tva  xal  y.uei"; 
avayvwuev,  xai  yvca/xev,  rt;  6  0eo;  u/zwv,  xal  rrota 
aurou  dvvot.u.iz  aurwv  *  effrtv.  Tpdcpt(uo;  et7rev  *  avot^ov  ryjv 
xapcTtav,  /.ai  eupyjffetg  ra  loytz  rou  Kuptou  uou.  Aiovu- 
ffto;  vjyeutdv  etTrev  *  ;effare  ra  rri^uara  aurou,  Aeyov- 
re;  aurw  *  xaSw;  oi  (3acriXer;  npoffsra£ay,  ourw;  ttoi- 
C  etre  xai  urj  7reptffffacppovetre.  Tpocpiuo;  et7rev  '  uuef; 
7reptffffacppovefTe  *  ot  yap  rov  0eov  rdv  iv  aoyr\  o-jtol  xa- 
TaAtTrdvre;,  xa\  tol  'ipycx.  ra  tcJta  Trpoff/.uvouvr;;,  Tre- 
ptffffacppovefre  *  ei  yap  vpzU  Xa(3c*VT£^  Hu).a  xal  ),t'Gou; 
yAu^avre;  errotyjffare  dptotwptara  avOpwrrwv  xal  Trpco- 
xuvefre  aurof; ,  ffrrotJd;  yj  £7rivota  uucSv  ,  xai  ivlov 
(jaBooTtaoc,  6  (3t'o;  uuwv.  Aiovufftoc  r)yzu.w  etTTSV  *  xa- 
revevxare   arrd   rou   ^u/\ou ,    xa\    doe/iff/ot;    TreTrupw/^e- 


;yi 


vot;  dcpOa^uou;  avTov  exxevTyjcrare,  Tpdcptuo;  etTrev  ' 
euXoy/jrd;  d  0ed;  6  Trar/ip  rou  Kupiou  r,u.wv  'Iyjffou  Xpt- 
ffrou,  ort  xaryj^twffev  fxe  UTTCp  rou  6-jou.aToz  aurou  rou; 
dcpOaXp;ou;  uou  exxevryjfiyjyat.  Atovucrio;  yjyeu.wv  etTrev 
avaAyjcpS^rw  ev  rw  ^effuwryjptw'  xat  avaffra;  arro  rou 
(3>;uaTO;,  aV/jASev  iv  rw  Trpatrwpiw ,  etTrwv  rw  noiy- 
j3ouAoptat  r>7  aupiov  r.uioa  y.vvnyia  0£wpy;ffai, 
exetvou;  Srlu.oo'ix  rtuwpyjffaoOat. 


Xl7Tt 

xat  rou;  avofftou; 


15  Kal    avacrra; ,     aTryjAB^ev 


■yj   aptva 


Trpoffi 


a- 


xaOiffavro; 
dyiovz    a- 


£a;  xai    rou;  ^uaprupa;   rou   0eou  ayOrtvat 

cTe    aurou    a^ia    rw    d'^/\» ,     exe/euffev   tou, 

ySyjvat   .    eiffa^Oevrwv   cTe    aurwv    ev  r^)    ffracTiw,    vTto- 

ypacpet    d    ^yeucov    ujroypacpyjv    aOedryjro;    e7rtcp'epouevyjv 

aurot;  tyjv   aTrdcpafftv   '    xa^   ot7ro/\uerai    eTr'  aurou;    dp- 

xro;  cTetvoTaryj,  y;ri;  e^eXOouffa,  dpouaiz  yevouewj,  TTpocr- 

exuv/jffe    rot;    Trofftv    rou    ayiou    AopuuecJovros .    d    cTe 


illius  sunt  relig-ionis. 


14  Sistatur  vero  alter,  qui  transmissus  est  a  vica- 
rio.  Demetrius  adjutor  commentariensisdixit :  Adest 
Trophimus,  rog-o  te.  Dionysius  prases  dixit :  Obedi, 
Trophime,  et  sacrifica,  cedens  mandatis  monar- 
charum.  Trophimus  dixit:  E^o  mihi  persuasi,  ut, 
quemadmodum  Christianus  factus  sum,  ita  et  disce- 
dam  a  vana  hac  vita.  Dionysius  prseses  dixit :  Seito, 
te,  nisi  sacriticaveris,  cibum  dandum  bestiis  una 
cum  Dorymedontesimilitui.  Trophimus  dixit:  Non 
solum,  si  bestiis,  sed  igrni  quoque  si  tradideris  nos, 
nonnegabimusDeum:  neque  confundemus  gratiam 
Christianorum.  Quae  enim  nobis  erit  utilitas,  si  ti- 
mentes  revereamur  te?  Etsi  modico  adhuc  viveremus 
tempore,  et  in  hoc  ludibrio  essemus,  ac  deinde  g-e- 
hennae  ig-nis  traderemur.  Per  crucem  Christi  non 
timebo :  neque  sacrificabo  daemoniis,  neque  dere- 
linquam  Deum  viventem.  Dionysius  prseses  iratus 
dixit :  Suspendite  eum.  Ubi  vero  pependit,  rursum 
prasses  dixit :  Cujus  causa^  aut  praetextus  gratia  diis 
sacrificare  detrectas,  impie  ?  an  dii  nostri  Deo  tuo 
suntdeterioresPNon  nosti,quamenTcaciaoperentur, 
quantaque  prtedicant?  Trophimus  dixit :  Ne  erres, 
amentissime.  Omnia  enim  illa  fabulse  sunt,  et  ho- 
minum  inventa.  Nam  nullus  futura  novit,  nisiverus 
Deus,  sicut  scriptum  est  nobis.  llli  vero  dii  tui  intus 
suntlutum,  foris8es,  nec  umquam  vixerunt.  Diony- 
sius  prseses  dixit :  Ostende  mihi  Scripturas  vestras. 
ut  et  nos  illas  leg-amus,  et  sciamus,  quis  sit  Deus 
vester,  et  qualis  potestas  ipsius  d  sit.  Trophimus 
dixit :  Aperi  cor  tuum,  et  invenies  oracula  Domini 
mei.  Dionysius  praeses  dixit :  Radite  plantas  ejus, 
dicentes  ipsi :  Quemaclmodum  imperatores  prseee- 
perunt,  sic  facite  nec  sapite  supervacanea.  Trophi- 
mus  dixit  :  Vos  sapitis  supervacanea  :  nam  derelin- 
queudo  Deum  ab  initio  existentem,  et  opera  vestra 
adorando  supervacanea  sapitis.  Cum  enim  vos,  ac- 
ceptis  lignis  sculptisque  lapidibus,  similitudines 
hominum  efformetis,  easque  adoretis;  cinis  est  co- 
g;itatio  vestra,  et  lig"no  infiimius  vitae  vestrae  insti- 
tutuin.  Dionysius  prseses  dixit:  Dimittite  eum  de 
ligno  :  et  obeliscis  ignis  oculos  ejus  pungite.  Tro- 
phimus  dixit :  Benedictus  Deus,  Pater  Domini  nostri 
Jesu  Christi,  quia  hac  me  gratia  dignatus  est,  ut 
pro  nomine  ipsius  oculi  meiexpuugerentur.  Diony- 
sius  pneses  dixit :  Recipiatur  in  carcere,  suryensque 
a  tribunali,  abiit  in  pratorium  ,  diceus  principi : 
Volo  die  crastina  venationes  videre,  et  impios  illos 
publice  punire. 


15  Surgrens  e  autem  ahiit  ad  arenam,  datis  quoque 
mandatisdeadducendisDei  Martyribus.  Qbiconse- 
derat  cum  turma  populi,  jussit  indnci  Sanctos.  ilisce 
veroinstadiumdeductis,  subscribit  pneses  scriptum 
impium,  continens  ipsorum  sententiam  f.  Mox  sol- 
vitur  contra  ipsos  ursa  ferocissima,  quae  egressa  cu- 
currit,  ct  advoluta  est  pedibus  sancti  Dorymedoutis. 
Dorymedonveroapprehendens  auricnlas  ursffijtraxit 

eam, 


Troptdmo 

rurtum  diu 
torto, 


ambo  Mur- 
tyrts  ferit 
intUT, 

iuqms  par- 
etntibuSy  Je 
cotiantur. 

f 

r 


AGTA  SS.  TROPHIMI,  SABBATE  ET  DORYMED.  MM. 

TT  ««„+-irniia      Aoouueowv   eTrtXacduevoc   rwv    wriwv    rfo   cc&xrou . 

A.*konwo.  cam.utiraiascvitawIvercty.Upsaveio  ut  ^  ftLrfifi»  rou  tr.v  avalUU 


D 


trnhebatur,    non    resisteus.    At   prssses 
ran^oSussitaiiam 

pardum,  fceininam  ferocissimam,  qu*  egressa, 
l  Trophimi  vulnera  linxit.  Obstupescente  omm  po- 
pulo  ad  faeta,  pardus  femina  ad  caveam  abnt,  nullo 
Sanctis  illato  malo.  Iratus  vero  prases,  pnefectum- 
que  bestiarum  nervis  bubalis  ca^dens,  jussit  aliam 
emitti  bestiam.  Ille  vero  prsesidis  metu  solvit  sfflvum 
admodum  leonem.  Cum  leo  e  cavea  sua  egredi  nol- 
let,  evocator  egressus  est,  vocavitque  leonem,  ut 
egrederetur  contra  sanctos  Martyres.  Egressus  au- 
tem  leo,sanctosquidemnonattig-it;  g*ladiatorem  vero 
arreptum  occidit;  moxque  rediens,  in  caveam  m- 
gressus  est.  Prases  vero,  nesciens  quid  faceret,  lra 
incensus  diabolica,  jussit  duos  higredi  carnifices,  et 
capita  sanctis  Martyribus  amputare.  Et  sic  beati 
Martyres  in  Christo  obdormiverunt,  in  sacra  urbe 
Synnadorum,  decimo  quarto  Kalendas  Octobris,  id 
est,  mensis  Septembris  die  decimooctavo,regnante 
Domino  nostro  Jesu  Ckristo,  cui  gloria  et  imperium 
honorque  et  adoratio,  una  cum  Patre  principii 
experte,  et  vivificante  spiritu,  nunc  et  semper,  et  in 
B  ssecula  sseculorum.  Amen. 


xev  «iiriiv,  ottw;  OuuwOefcra  rov  £yjv  aTtaMdfy  '  >7  <?e 
«px.ro:  /i,'  wc  apviov  *xav.ov,  effupero  uvj  avrtreivouffa. 
SuuwOeic  &  o  tyeuwv  -  i*Weu«w  'erepov  ^npiov  azro- 
UecBai  ■  ol  $\  dnilvcav  err'  aurouc  rcdpdov   Snliiav 

dzivordrw,  *««  &W*«k«i  zov  A7iw  TPW0U  rOW« 
uwXaTrac  «pittiX».  Jffauu^ovroc  de  rov  oXlov  Ttav- 
roc  eTri  rote  ytvouevotc,  4  irapuWel*  avaaraaa,  afftfA- 
Sev  sic  rov  ^wypdv,  p*  aotxyjffaffa  rouc  aytou;.  Wu- 
uwOetc  c^e  6  r,yeucbv,  xa\  rov  eTrtffraryjv  rwv  Supfov  |3ou- 
veuptVac,  Trpoo-era^ev  Srepov  ^ptov  arroXueffOat  o  Si 
dia  rdv  ipoSov  rou  rjyeudvoc  aTreAuffev  Xeovra  xaAeTrov 
vravu.  rou  <Je  Xeovroc  urj  (3ouXouevou  sgtfMv  &ro  rou 
c^wypou,  7rpoff<pa>vyjrvjs  sKAOsv,  xai  jrpoffStpwvet  TQV 
Xeovra  s&XSefv  nrt  rouc  ayiou5  uaprupa;.  6  n  /ewv 
e?eX06>v,  r<5v  uev  aytwv  ou/  ifyaro,  rdv  «  XouJapiW 
xaraAaSwv  avettev  '  xat  sudeae  u7ro<7rpetJ;ac  eic^rov 
£coypov  eiffyjXSev.  6  oe  vtyeuwv  ur(  ei<?wc  6  7rpa£et, 
Suu'w  rov  ffarava  AvjcpOet; ,  exeXeuo-e  oW  Kueortova- 
ptot;'  xareAOeiv,  xal  ra<;  neyateq  rwv  aytwv  ^apruptav 
aTToreuefv  ■  xat  ourwc  oi  uaxapioi  uaprupe^  ev  Xpt- 
o-rco  ev.otu^S-yjffav,  ev  rvj  tepa  2uvac3ewv  7rdAet,  rvj  Trpo- 
Jexareo-ffapwv  KaA«vo*wv  dxrwfSptwv ,  rour'  egtiv  uy]vt 
ffeTrre/7.(3ptc.>  itj  ,  |3afftXeuovro5  roO  Kupiou  ^uwv  'Iyjffou  E 
XpiGTov,  w  r)  cJd^a  xal  ro  xparo^,  ripjre  zat  ri  rrpoff- 
v.uvy]fftc,  apa  rw  avap^w  Ilarpi  xai  rco  i^woTrotw  Ilveu- 
uart,    vuv    x.at   aei   xai   et?    rouc   aiwvac  rwv    atwvwv . 

d{J.YtV. 


ANNOTATA. 

a  tfr^ceAtdffxoupot,  quasi  Jovis  filii,  utpassimvocantur  Castor  et  Pollux,  quos  imaginariis  diis  gen- 
tiles  annumerarunt, 

b  Sing-ulares  aut  singularii  in  noiitia  imperii  Romani  noti  suntt  De  eorum  ofpcio  latius  disputat 
Pitiscus  in  Lexico.  Ex  hoc  loco  satis  liquet,  singularios  etiam  fuisse  adhibitos  ad  reos  adducendos. 

c  Sub  custodia  quideni,  non  tamen  in  carcere.  Dedit  hoc  dignitati  senatoris,  de  quo  ad  voluntatem 
suam  reducendo  speni  necdum  abjecerat. 

d  Grcvce  in  apographo  legitur  aurwv  eorum,  forte  exscribentium  errore,  nisi  prseses  ipse}  solitus  de 
diis  loqui,  lapsu  linguse  sic  dixeriU 

e  Nimirum  prseses  sequenti  die  abiit  ad  arenam,  sive  ad  amphitheatrum  ad  spectandum  pugnam 
Sanctorumcum  bestiis,  autpotius,  (cum  Martyres  feris  non  solerent  repugnare)  quomodo  Sancti  ab 
illis  lacerarentur  et  occiderentur. 

f  Sententia  sive  condemnatio  prsemittitur ,  quia  eratpcenamortis*  At  collector  Actorum  illamsen- 
tentiam  verisimiliter  non  habuit. 

g  Tale  quid  se  facturum,  scribebat  S.  Ignatius  martyr  in  epistola  ad  Romanos,  ut  videri  potest 
tom.  i  Februarii  pag .  26.  Ex  eadem  Epistola  liquet,  non  raro  contigisse,  ut  feree  sanctis  martyribus 
parcerent. 

li  In  exemplari  nostro  exscripto  pro  ci.py.Toq  ursus,  ubique  legitur  ap-/.oc,i  quod  lapsa  exscribentis 
C  factum  existimo,  et  ut  mendum  satis  clarum  correxi. 


DE 


DiE  DECIMA  NONA  SEPTEMBRLS. 


21 


tCCTOU 

J.  8. 


DE   SS.  MARTYRIBUS   ^EGYPTIIS 

PELEO    ET   ]\IL0   EPISCOPIS 

PRESBYTERO    FORSAN 

ELIA      DICTO,      PATERMUTHIO      ET     AL 

IN        PAL^STINA 


SYLLOGE 


Ex  Eusebio  et  Martyrologiis  Latinis  ac  Gracis. 


An  cccx. 
ExMarlyri- 
bus  JEgy- 

pliis,  in  Pa- 
Ixstina  labo- 
rantibus  m 
metaUU, 


quatuor  $e- 
lecli  pcr  du- 
eem  tnilitim 
igni  tradun- 
tur. 


M 


artyres  aliquot  JSgyptios  in  Palsestina  pas- 
sos,  qui  magna  cum  varietate  in  Martyro- 
logiis  commemoratur,  duobus  locis  recenset 
Eusebius  in  Historia  ecclesiastica ,  prout  ea 
edita  est  a  Valesio.  Primo  lib.  8  cap.  13,  ubi  agit 
de  prsesidibus  ecclesiarum ,  qui  variis  locis  pro 
fide  passi  sunt,  ita  habet :  Sed  et  quidam  ^Egypti 
sacerdotes  (id  est  Episcopi,  ut  habet  vox  Grseca) 
Peleus  ac  Nilus  cum  aliquot  aliis  illic  (in  Palse- 
stina)  flammis  absumpti  periere.  Tempus,  quo  lau- 
dati  Martyres  agonem  suum  compleverunt,  et 
alia  ad  eos  spectantia,  exponit  Eusebius  in  iis, 
quse  post  librum  8  edita  sunt  de  Martyribus 
Palsestinse  cap.  13,  ita  ordiens  :  Septimus  jam 
persecutionis  annus  ad  exitum  verg-ebat,  et  res 
nostrae,  sensim  sine  sensu  calumniantium  molestia 
liberatae,  ad  octavum  usque  annum  processerant. 
Cumque  in  metallis  seris  apud  Palaestinam  maxima 
confessorum  multitudo  in  unum  congregata,  in- 
credibili  libertate  frueretur,  adeo  ut  ecclesias  etiam 
exstruerent;  prseses  provincise  ,  vir  ssevus  atque 
improbus,  ut  ex  iis,  quse  adversus  Martyres  ges- 
sit,  perspici  facile  potest,  illuc  delatus  ,  audita 
illorum  vivendi  ratione,  rem  statim  ad  imperato- 
rem  retulit,  qusecumque  ipsi  visum  fuerat,  calum- 
niose  in  eos  scribens.  Dehinc  praepositus  metal- 
lorum  eo  adveniens,  velut  ex  imperiali  prsecepto 
confessores  varias  in  turmas  distribuit;  et  alios 
quidem  apud  Cyprum,  alios  in  Libano  jussit  in- 
colere  :  reliquos  per  varia  Palsestinse  loca  disper- 
sos,  diversorum  operum  molestiis  vexari  omnes 
mandavit. 

2  Quatuor  deinde  ex  illis  selig-ens,  qui  ceteris 
antecellere  videbantur ,  ad  ducem ,  qui  militari- 
bus  copiis  illic  prseerat,  eos  mittit.  Horum  duo 
erant  jEgyptiorum  episcopi,  Peleus  ac  Nilus  :  ter- 
tius  presbyter  quidam  :  quartus  fuit  Patermuthius, 
vir  ob  prolixam  erga  omnes  benevolentiam  cunctis 
notissimus.  A  quibus  cum  dux  ille  postulavisset, 
ut  religionem  suam  abnegarent;  repulsam  passus, 
flammis  eos  absumi  prsecepit.  Hactenus  Eusebius, 
ad  cujus  verba  observationes  nonnullas  adjun- 
gam.  Primo  octavus  persecutionis  annus,  quo  hi 
Martyres  coronam  adepti  sunt,  concurrit  cum 
anno  serm  Christianse  310.  Hoc  igitur  anno  mar- 
tyrium  ipsorum  figendum.  Verumjam  ante  diu- 
turnum  sustinuerant  martyrium,  cum  damnati 
essent  ad  metalla  effbdienda.  Nam  hi  non  modo 
midtoslaboreset  serumnas perferebant ;  sed  mem- 
bris  etiamquibusdamsolebant  mutilari,  antequam 
eo  relegarentur.  Sexto  persecutionisannoplurimi 


confessores  ex  JEgypto  in  Palsestinam  ad  metalla 
missi  sunt,  ut  habet  Eusebius  cap.  8,  atque  illis 
omnibus  sinister  per  nervorum  excisione  et  adu- 
stione  deMlitatus  est,  et  dexter  oculus  mucronibus 
confossus,  et  cauterio  perustus,  ut  latius  dixi  in 
S.  Paphnutio  episcopo  jEgyptio,  qui  eamdem  pee- 
namsustinuit,  tom.  iii  Septembris  pag.  779.  Ita- 
que  verisimiliter  biennio  fere  laudati  Martyres  in 
laboribus  metallorum  versati  erant :  nee  dubitan- 
dum  videtur,  quin  dictas  quoque  alterius  pedis 
debilitationes  et  mutilatioyies  oculi  alterius  susti- 
nuerint,  prsesertim  cum  Eusebius,  paulo  inferius 
de  aliis  agens  JEgyptiis,  illas  rursum  commemo- 
ret,  tamquam  reliquiscommunes.  Tertiopresbyter 
ille,  qui  in  editione  Eusebii  non  nominatur,  sed 
ita  Grsece  exprimitur;  stat  7:oi>jz-J7cooi  txlloq,  et  alius 
presbyter,  forte  Elias  dictus  fuerit.  Certe  illud 
aXkoc.  alius  ibi  non  satis  congruam  fonnat  dictio- 
nem,  cum  nullum  ante  nominasset  auctor  presby- 
terum,  longeque  perfectior  esset  phrasis,  si  lege- 
retur  Kkixc ,  ut  etiam  observavit  Tillemontius . 
Quidquid sit,  in  Grsecis  Martyrologiis  Eliam  hisce 
annumeratum  videbimus. 

%  Quas  modo  ex  Eusebio  dedimus,  quatuor  tan- 
tum  insinuant  Martyres  simulpassos,  et  igne  tan- 
dem  consumptos.  Verum  plures  illis  adjunguntur 
in  quibusdam  Martyrologiis  tam  latinis  quam  driaannun 
Grsecis.  Hoc  autem  factum  existimo,  quia  multo  tfati, 
plures  ex  illis,  qui  ad  metalla  damnati  fuerant, 
circa  idem  tempus  martyrii  palmam  adepti  sunt, 
licet  non  eodem  plane  loco,  nec  eodem  forsan  die. 
Nam  longe  plures  occisos  Eusebius  ipse  deinde 
testatur.  Apographa  Hieronymianaapud  Floren- 
tinium  ita  habent :  In  Alexandria  natalis  sanctorum 
Dimetri.  Palei.  Nili.  Parimadi.  Heli.  Castoris.  Sa- 
turi.  Niceti  episcopi.  Ad  eamdem  classem  viden- 
tur  pertinere,  qui  ibidem  post  alios  interpositos 
sequuntur  hoc  modo  :  Et  alibi  natalis  sanctorum 
Trog-i  episcopi,  Pii  diaconi.  Quapilei.  Nili.  Paterni. 
Musiciicum  aliiscun.  Annuntiantur  Alexandri?e, 
non  in  PaLvstina,  verisimiliter  quia  omnessi>,ml 
Alexandru-e  colebantur ,  quod  pleinque  essent 
JEgyptii.  Numero  Martyrum  hiceaepresso  Grae- 
corum  Fastos  consentientes  videbimus.  Interim 
observandum,  reliquoscodices,  quibus  utitur  F/o- 
rentinius  in  Annotatis  et  pro  lectionibus  varian- 
tibus, quoadlocumcultus, etnumerum  Martyrum 
satis  consonare,  licet  nomina  multorum  varie 
torta  et  luxata  sint,  ut  passim  fit  in  codicibus  Hie- 
ronymianis. 
4  Quare  hic  solum  obscrvabo  variationes  nomi- 

num, 


Multo  plures 
cum  illis  m 
Hieronymia- 
nis  Alexan- 


F 


aa 


AUCTOHK 

J.S 
-<t nomma 

i-ariorutn 
htxiita. 


InFustis 
Grarcit  crn- 
lum  etquin- 

•jinKjini-i  fe- 
rc  Mortyres 
vicmvntn- 
tur. 


</iii  omnes 
comhiMlQ$' 
Mrunfur  in 

Menologio 
Batiliano, 


num,  omissis  nominibust  qum  ubiqueeodem  modo 
sunt  expntssa.  Pro  Demetri,  in  codiee  Corbeiensi 
Fhreniinius  notat  legi  Dttnetm,  sed  em  eodemeo- 
dice  ieherius  edidit  Demetrii.  Pro  Palei,  ut  ettam 
gstinCorbeiensiapudAcheriumtewEptemacensi 
notavit  legi  Pallei ;  "'  hgmdum  c.r  Eusebio  Pelei. 
IVo  Nili,  in  Corbeiensi  legitur  Mlipaci,  in  Btu- 
miano^ili^mJunctonimiruminitiov^isseguen' 
tiscum  Nili  nomine.  Pro  Parimadi  et  lieli  in  Cor- 
beiensiest  unica  vow  ^Tadihelii,  in  Blumiano  Madi 
ct  Beli,  Epteimacensis  habet  Parimadi  et  Heli.  Pro 
Saturi,  in  Corbeiensi  Saturiui,  in  Eptermcensi 
Saturni.  Pro  Niceti  episcopi,  in  solo  Corbeiensi 
Ceti  episcopi,  Casti,  Julii,  qui  duo  ultimi  in  nullo 
alio  leguntur.  Deindepro  Trog-i  episcopi  inEpier- 
nacensi  Georg-ii  episcopi.  Pro  Quapilci,  in  Cor- 
beiensiC^ilel,  in Epternacensi^Qu^ili.  Pro^ili, 
in  Fpternacensi,  Mili.  Pro  Musicicum  aliis  cliii, 
in  Corbeiensi,  Musci  cum  aliis  centum  quinqua- 
ginta  :  in  Epternacensi,  Nurci,  et  aliorum  cl  In 
Blumiano,  Muscii  cum  aliis  cl.  Ex  hac  collatione 
liquet,  idtra  centum  et  quinquaginta  Martyres 
simui  annuntiari,  et  ubique  primo  loco  poni  De- 
metrum  vel  Demetrium,  qui  similiter  in  Hierony- 
mianis  contractioribus  occurrit  cum  aliquot  So- 
ciis.  Verum,  cum  in  brevioribus  illis  Fastis  ubique 
tantum  pauci  ex  toto  numero  recitentur,  missa 
illa  facio.  Inierim  conjicio  Demetrinm  faisse  unum 
ex  Martyribus  ad  metalla  damnatis,  et  cum  mul- 
tis  aliis  passum  esse,  quando  ingens  ille  Confes- 
sorum  numerus  in  varias  turmas  divisus  est,  ut 
num.  i  ex  Eusebio  diximus. 

5  Pro  numero  Grseci  consentiunt  cum  Hierony- 
mianis.  Nam  eorum  Fasti  habent,  centum  autplu- 
res  ex  JEgypto,  ex  Paieestina  vero  quinquaginta 
passos  esse.  In  Menologio  Sirletiano  memorantur 
ad  xvii  Septembris  hoc  modo.  Eodem  die  natalis 
sancti  Petri  (alias  Pelei)  et  Nili,  quid  apud  Paliesti- 
nam  martyrium  compleverunt.  Commota  siquidem 
adversusChristianospersecutione,  ex  /Eg-ypto  com- 
prehensi  suut  Petrus  et  Nilus  episcopi,  et  duo 
celeberrimi  Patremateus  (alias  Patermuthius)  et 
Elias,  et  una  cum  illis  centum  Viri,  ex  Palasstina 
vero  quinquaginta.  Cumque  illi  centum  persuaderi 
non  possent,  ut  Christi  tidem  abneg-arent,  effossis 
oculis,  et  ad  metalla  traditi,  ita  beatum  tinem 
acceperunt.  Heeo  minus  accurate  Latina  sunt  fa- 
cta,  quantum  apparet,  quia  eadem  leguntur  in 
Menieis  Grtccis,  ubi  quatuor  nomina,  cum  in 
etogio,  tum  in  versiculis  additis,  sic  exprimun- 
tur:  Peleus,  Nilus,Patermuthiuse/EIias..£V<#tere& 
additur  in  Menseis,  sinistri  pedis  curvitates  omni- 
bus  gladio  concisas  et  igne  adustas  fuisse,  prout 
ante  dictum  est  de  damnatis  ad  metalta.  Attamen 
illud  etiam  Menseorum  elogium  imperfectum  est, 
cum  sileat  de  ultimo  Sanctorum  agone.  In  solis 
versiculis  quatuor  illi,  qui  nominantur,  combusti 
dicuntur,  uti  et  quinquaginta  Martyres  ex  Pa- 
Ixstina.  At  centumJEgyptii  dicuntur  capite  trun- 
cati,  ut  rnodo  dubium  fiat  horum  suppticium  : 
nam  in  atiis  rursum  Fastis  omnes  asseruntur 
flammis  traditi. 

6  Menotogium  Basitianum  omnes  eodem  ignis 
suppticio  sublatos  tradit,  et  eorum  memoriam  ad 
xix  Septembris  ita  annuntiat  :  Certamen  Sancto- 
rum  centum  et  quinquag-inta  martyrum,  Nili,  Pe- 
lei,  llelise  et  Sociorum  ejus  (imo  ipsorum,  Grzece 
a-j7uv.)  Subjungo  elogium,prout  in  Urbinate  edi- 
tione  redditum  est  Latine,  corrigendum  iamen, 
ubi  erit  necesse.  Horum  Sanctorum  Martyres  qui- 
dem  centum  ev  .K-vpto  erant,  qui,  cum  Christiani 
essent  Chnstumque  libere  pradicarent,  [ideo]  ab 


DE  SS.  PELEO  KT  NILO  EPISCOPIS  MM.  ETC. 

idololatris  comprehensl,  eflbsso  dextro  oculo,  prre- 
cisisque  sinistri  pcdis  artioulis  ct  ncrvis,  gladio 
mutilantur.   Deinde  in   caininuin   injeoti 


l> 


vivcndi 


tincm  faciunt.  Observa  hic,  Icctor,  non  ita  hsec 
intelligenda  csse,  acsi  omnia  illa  suppliciaeodem 
tempore  Martyribus  essent  illata.  Nom  dcxtens 
oculis  et  nervis  sinistri  cruris  mulctati  suntt 
anteqliam  mitterentur  ad  metalla;  postea  vero 
combustisunt  Si  Menotogii  collector  aliud  vohtit, 
certo  erravit.  At  reliqua  audiamus.  Quinquagmta 
autem  alii,  ex  Palasstina  orti,  propter  Christum 
eadem  supplicia,  ac  Socii,  a  reguonis  prfflfeeto passi, 
truduntur  in  carcerem  :  deindc  cum  ceteris  reis 
ad  metalla  damnantur.  Postrcmo  ad  tribunal  ducis 
producti,  cum  modo  hortationibus,  modo  minis  ad 
neg-andum  Christum ,  et  sacriticandum  idolis  sti- 
mularentur,  nec  ad  id  faciendum  induci  possent, 
lata  sententia,  ut  flammis  tradercntur,  in  succen- 
sam  ing-entem  fornacem  hvjccti,  gaudentes  Deum- 
que  g-lorificantes  occubuerunt.  Clare  hic  auctor 
asserit,  omnes  flammis  traditos  esse;  sed  itade 
Mgyptiis  loquitur,  acsi  credidisset,  non  fuisse  ad 
metalia  missos.  Itaque  vel  erravit,  rel  voluit  idem 
dicere  de  omnibus  :  supplicia  certe,  damnatis  ad 
metaiia  infligi  tum  solita,  de  JEgyptiis  etiam  com- 
memoravit. 

7  Brevius  elogium  habetur  in  Synaxario  Con- 
stantinopoliiano,  quod  Sirmondus  olim  commu- 
nicavit  Majoribus  nostris.  Nam  ad  hunc  quoque 
diem  xix  heec  ibi  leguntur  :  "A01y,glc  rJiv  aytwv  Ylt- 
}iuc,  NzO.o-j,  Ucf-iyj.oj^lo-j,  H/ta,  v.y.i  rwv  Gjvajry  z/.z- 
rov  7revnj»»wa.  Certamen  Sanctorum  Pelei,  Nili, 
Patermuthii,  Elife,  et  Sociorum  ipsius  centum  et 
quinquaginta.  Tum  sequitur  taie  elogium  :  T^rwy 
oi  [j.£v  'iy.ct.T0V  a.TC  'Aiyvirzov  6pjj.(j)iJ.zvoi,  dtoc  r/,v  dc  Xptorov 
dyaizYCJ  -ovq  di&ovz  i^opv/pkvztc  6^0a),(J.oi/c,  y.a\  zac  rwv 
apiGTEpwv  nod&v  dyyvlac  Eiyei  dia.-urfjivzzc,  xal  TrupJ 
y.a.Taq,liyiv-tc,,  r/j  roiv  (j.ZTa).oiv  y.ay.onaOzia.  napzdoQYr 
cav.  Ot  (5e  nzvTYy.ovTa.  z/.  X[aXcr.iGTYljYic,  oi  ~d  Ofj-oia  r.a- 
Sovtzc.,  £7r[  vric.  yo)07.c  ZwJyr, ac  £V  Talc,  zpyao-iaic  T&v  (Jie- 
ra/cov  Q.YiO'zvtzc,   zai    vGTZpov   irpOGayOzvTZc,  :w   dovy.i, 

Y.aX    \J.Y,    TtZlvOzVTZC, ,     TOi    Tiupt    Tia.padoz;kvTZc    £7c/£luS'yi- 

crav.  Ex  hisce  centum  quidem,  ex  /Eg'ypto  oriundi, 
postquam  pro  Christi  amore  dexteri  effossi  erant 
oculi ,  et  sinistrorum  pedum  curvitates  g-ladio  dis- 
sectee  ig-neque  exustse,  duris  metallorum  labori- 
bus  fuerunt  addicti.  Quinquag-inta  vero  ex  Pa- 
Ja;stina,  similia  passi,  in  loco  Zooro  metallorum 
operibus  traditi,  ac  deinde  ad  ducem  perducti, 
cum  nollent  obedire,  in  ig-nem  conjecti  flnem  vita^ 
habuerunt.  Hic  soli  quinquaginta  posteriores  di- 
cuntur  combusti,  finis  vero  centum  Mgyptiorum 
taceiur. 

8  Qua  de  causa  subjungo  etiam  versiculos,  qui 
de  iliis  Martyribus  leguntur  ad  xvn  Septembris 
in  Menseis  impressis.  Primo  de  centum  Martyri- 
bus  JEgyptiis  hi  ponuntur  : 

Asxac  diy.a.TT/.Y,  papTvpoiv  'AiyvKTiw 

Mia  /CECpa/ac  TzpvtTai  -Kpozr^ia. 

Decem  decades  Martyrum  .'Egyptiorum 

Una  capitibus  minuuntur  alacritate. 
Sequuntur  in  sanctos  Peleum  et  Nilum  episcopos 
duo  similiter  versiculi;  sed  iam  obscuri,  aut  men- 
dose  im.pressi,  ut  totos  exponere  nequeam,  licet  ex 
fine  colligatur  in  medium  ig-nis  ingressos  esse,  de 
quo  constat  ex  Eusebio.  Tum  subduniur  aiii  duo 
*nMartyresPalcestinos,quorumhicesttituiits.Ek 
tojc  zv  Wal^TrWn  fj.c'  ^apr^ac,  id  est,  in  Martyres  in 
Palaistina  quadraginta  sex.  Insinuant  heec  verba, 
ittossotumquiriquiigintavocari^quiaferesuntquiti- 
quaginta.Verisimite est,  Mgyptios parimodo  dici 
centum,  iicet  fortasse  pauto  plures  aut  pauciores 

fuerint. 


E 

a.1  non  in 
Synn  tarin 
Strmondi. 


Vasiculi 
Mcnxorum, 
centum  capi- 

!<'  JinnUtOS. 
rclirjuoscoin- 
buslos    irs.vr- 
runt. 


DIE  DECIMA  XOXA  SEPTEMBEIS. 


A  fuerint.  Versiculi  porro  de  illis  quadraginta  et 
secc  hi  sunt  : 

®tQ<ppQVOVVT6q  &.v$pE-  i%  zvfio-j),la$, 
Tlvpbq  X&TXyllQVOvaiv  ic,  zI>to).ij.Ic.;. 
Quidivinasapiunt  Viri  bono  consilio, 
Ig-nem  contomnunt  prudenti  fiducia. 
Tandem  in  SS.  Patcrmuthium  et  Eliam  : 

n&SZplJ.rj-jJlO;    itJ.T.fJWJ  77)   X.a|LuV;), 

Hfjoc,  'Qf\)fjv  ivo»  'jtoCvh  toj  'H/tav. 
Patermutliius  in  rog-um  incidens, 
Ad  zelum  aiqualem  hortaturEliam. 
Hactenus  versicuti,  qui  reliquos  igne  absumptos 
insinuant ;  at  centum  JEgyptios  capite  truncatos. 
Hoc  certum  videtur  ex  Eusebio,  Peleum,  Nilum, 
Pathermuthium,  et  alium,  qui  hic  Elias  vocatur, 
duci  militari  traditos  fuisse  et  combustos.  Eidem 
duci  atio  die  tradi  potuerunt  qitadraginta  et  sex 
PaUvstini,  et  similiter  comburi;  sed  de  horum 
mortis  genere  tam  certa  auctoritate  non  con- 
stat,  uti  neque  de  supplicio  centum  JEgyptiorum. 
Apud  mar~       9  Martyrologi  Latini,  exceptis  Hieronymianis 
tyroiofjosi*-  anie  laudatis,  tantum  istorum  Martyrum  nume- 

tinos   Pcleus  ,      .        .         n 

ei  Nttas  bu  rum  non  o^gnoscunt.  Auctor  Romani  parvi,  per 
memorati,  Rosweydum  editi,  de  his  ad  hunc  diem  solum  di- 
c#:EtPelei,  et  Xili.  Ado  ex  Rufino  lib.  S  cap.  14 
ita  habet :  Eodem  die  in  Palsestina,  natalis  sancto- 
rum  martyrum  Pelei  et  Nili  episcoporum,  qui  per- 
secutione  Diocletiani  cum  plurimis  clericis  pro 
Christo  ig-ne  consumpti  sunt.  Verum  hic  martyro- 
logus  Peleum  ac  Nilum  etiam  commemoravit  ad 
xx  Februarii  cum  Tyrannione  episcor  >  et  sociis 
multis,  ut  ad  illum  diem  apud  nos  obse,  catum  est 
in  Tyrannione.  Cum  autem  Tyrannionem  apud 
Grxcos  nullibi  nominatim  expressum  reperiam, 
poterit  ille  esse  cum  multis  sociis  inter  anonymos 
hodie  Peleo  et  aliis  adjunctos.  Usuardus,  qui  Pe- 


28 


leum  simititer  et  Xilurn  fprc  qyo  Linus  irreprit) 
cum  Tyrannioneet  plu ribm  ante  c&mmemorave- 
rat,  hic  rursum  habet :  Item  in  Palaestina,  sancto- 
rum  rnartyrurn  Pcloi  et  Xili  episcoporum,  qui  tem- 
pore  persecutionis  cum  plurimig  eleriCM  pro  Chisto 
igme  conanmpti  rant  Notkerus  ad  xx  Februarii 
ipsum  Usuardi  mendum,  quo  Linum  habet  pro 
Nilo,  adoptavit,  et  hod<>-  adjungit  Marcurn,  nisi 
scriptum  fuerit  martyrum,  ut  mihi  magis  sii 
simile.  Verba  ipsiusita  sunt  impressa:  Eodem  die 
in  Palesna  (lege  Paltestina)  natalis  sancti  Marci 
(forte  SS.  Mart.)  Palei  etXili  episcoporum,  qui  per- 
secutione  Diocletiani  cum.  plurimis  clericis  pro 
Christoigni  consumpti  sunt. 

10  Hoscescriptoresprsecipue  secutus  est  Baro- 
nius  in  martyrologio  Romano  :  sed  Eliam  a/ldidit 
ex  Gr/Bcis;  ex  quibus  Patermuthium^zn:  modo  su- 
mere  potuisset.  Verba  ipsius  heec  sunt .-  In  PalaE- 
stina  sanctomm  martyrum  Pelei,  Xili  et  Eliae  epi- 
scoporum  iEgypti ,  qui  tempore  persecutionis 
Diocletiani  cum  plurimis  clericis  pro  Christo  igTie 
consumptisunt./am  dixi,  Eliam  ex  Grascis  desum- 
ptum;  episcopatum  tamen  ipsi adscriptum  nonin- 
veniapud  antiquos.  Ceterum  Tillemontius  tom.  5 
Monum.  pag.  4-61  observat,  apud  S.  Epiphanium. 
hser.  68,  quie  est  schis?na  Meletii,  pag.  71 S  inter 
martyres  et  confessores  nominari  Peleum,  tam- 
quam  ejusdem  sententise  eum  Meletiode  neganda 
lapsis  venia.  Verum  non  constat,  an  idem  sit  Pe- 
leus,  quem  nominat  S.  Epiphanius :  nihilo  ma- 
gis  constat,  an  priori  opinioni  ille  usque  adschi- 
sma  inhseserit.  Imo  satis  certum  videtur,  aut 
alium  fuisse  Peleum  hodie/^num,  aut  memoratum 
ab  Epiphanionon  esse  factum  schismaticumtcum 
hodiernus  Martyribus  sit  annumeratus. 


j  l 


fpi&us  ex 
GrzciM  EUas 
in  Romanrj 

jungtiur. 


DE    S.    THE0D0R0    EPISC.    VEROIV. 

IN   ITALIA 


SYLLOGE    HISTORICO-CKITICA 


c.  s. 


De  ejus  cultu  et  tempore  sedis. 


Sanetus   hic 
martyroh- 
(jtipmeujno- 
tns 


E 


x  triginta  et  sex  episcopis,  quosvetusta  cele- 
brisque  Italix  civitas  Verona,  velut  sanctos 
_JsiicV  sedis  antistites  variis  diebus  annuo  cultu 
honorat,  multiin  Opere  nostro  datijam  fuere,et 
hodie  unus  denuo  occurrit  S.  Theodorus,  cujus 
uti  sacra  antiquaqaeveneratio  certaet  indubitata 
est,  ita  ordo  et  tempus  sedis,  gestaque  plane  in- 
compertasunt.  Philippus  Ferrarius  in  Catatogo 
generali  Sanctorum  itlum  ad  hunc  diem  sic  an- 
nuntiat:  VeronaS.  Theodori  episcopi.  In  annotatis 
autem  inter  atia  laudat  Martyrologium  Mauro- 
tyci;  verum  Theodorus  ille,  qui  sine  sedis  no- 
mine  in  eo  legitur,  haud  dubie  non  est  episcopus 
tferonensis,  sed  Cantuariensisarchiepiscopus,de 
quo  hoc  eodem  die  in  Martyrologio  Romano,  aliis- 
que  frequens  fit  mentio,  et  in  Opere  nostro  agitur. 
Idem  Ferrariusin  Catalogo  Sanctorum  Itatue  ad 
preecitatumdiemejusdemS.  Theodori  Veronensis 
elogium  texuit  ex  monumentis,  ut  ait,  ecctesiee 
Veronensis  et  libello  Augustini  Vaterii  episcopi 
Veronensis  de  Sanctis  ittius  ecclesuv,  quod  subdo. 
Septembris  tomus  VI. 


2.  Theodorus  episcopus  Veronse  decimus ,  S.  antiquum 
Alauro  in  episcopatu  suffectus  est,  vir  eximia  in  <■"'«»»*>- 
Deum  pietate  ,  et  omnibus  episcopalibus  virtuti- 
bus  insig-nis.  Vir  acri  judicio  in  rebus  decernendis 
prseditus,  erga  se  adeuntes  perhumanus,  ac  mo- 
ribus  optimis  exornatus,  et  ecclesiastica  eloqueu- 
tia  clarus,  pra?  ca?teris  virtutibus  sobrietatem  ma- 
xime  coluit ;  ubi  autem  ecclesite  sute  summa  cum 
laude  aliquandiu  przefuisset,  cessit  e  vita  xiii  Kal. 
Octobris,  in  tede  S.  Stephani  sepultus,  ex  qua 
postea  corpus  ejus  in  cathcdralem  basilicam  beat;e 
Virg'ini  Deiparte  dicatam  ,  et  ab  Urbano  III 
Pont.  Max.  consecratam,  unanimi  totius  cleri  et 
populi  couscnsu  tran^latum  est,  et  in  marmoreo 
sarcophag-o  reconditum.  ILrc  ipse,  ex  quibus  qiur 
tuto  admitti  possint,  c.r  infra  dtcendis  apparebit 
Inter  ceteros  martyrologos  nutlum  reperit  gui 
ipsum  memoret, pr&ter  Casteilanum,  idque  tan- 
tum  in  Tabula  seu  Indive  Sanctorum,  ubi  notat, 
Theodorum  Veroneuscm  in  Martyrotogio  suootnis- 
sum,  ad  diem  xtx  Sepiembris  memorari.  De  anti- 

S        quissimo 


24 


DE 


U-CTOM 
C.S. 


Carptts  rjus 
m  waftmw- 

»»iu  S.  Sto- 
piiani  eccle- 
tiu 


15 


dia  tlcposi- 
tum,  ab  ali- 
uuot   ueuUl 

nd  vutltvdru- 
fcffl 


traruiafum 
fuit, 


gUMSXm  twcn  qusdim  sanctt    *fff*& 

lonvphrws  Panvinius  Jib.  i  Antiquttatum  Ve- 

ronensLi,  cap.  «  *<7^  <*  *»«**  S;  «M1^ 
tf uam  unam  evetustissimis  Veronx  ecclesas  paulo 
extra  portam  in  via  Tridentina  xdificatam,  et 
cathedratm  olim  fuisse>  extraditione  observat, 
marmoream  quamdam  tabulam  ejusdem  affimam 
muro  iaudat,  in  qua  inter  sacras  ejusdem  ecdesix 
reliquias  corpus  S.  Theodori  nostri  recensetur. 
Juverit  hancvenerabilis  antiquitatis  tabellam  ns- 
demverbis,  quibus  eam  Panvinius  exhibuit,  hic 
attexuisse. 

IX.  HAO.  BCOLKSIA.  SAXCTORUM 

CONFESSOllUM.  HUJUS.  CIVITATIS 

COBPORA.  EPISCOPORUM.  REQUIESCUNT 

SCILICET.  SIMPLICll.    PETRONlI,  INNO 

CENTlI.  FELICIS.  SALVINI.  THEODORI 

SENATORIS.  PROBI.  ANDRONICI 

MAURl.  ET.  ETrAM.  MAMMAE.  CON 

FESSORIS.  ATQUE.  VTRGINIS.  CHRIS 

TI.  VENERABILIS.  PLACIDIAE.  ET. 

RELIQUIAE.  DE  LIGNO.  CRUCIS 

DOMINI.  DECAPILLIS.  VIRGINIS 

MARIAE.  ET.  S.  STEPHANI.  PRO 

TOMARTVBIS.  ATQUE.  ALIORUM 

QUADRAGINTA.  MARTYBUM.  ET 

CAETEBARUM.  INNUMEBABILIUM 

SANCTARUM 

^lllustrissimus  aceruditissimus  vir  Scipio  Maf- 
fejusin  Verona  illustrata  parte  i,  lib.  XI,  col.  342 
de  eadem  tabula  cum  laude  mcminit ,eamque  cum 
nullam  temporisnotam  adscriptam  habeat,  ex  om- 
nibus  indiciis  seculi  undecimi  aut  duodecimi  esse 
credi  posse  existimat,  sic  tamen,  ut  negare  nolit, 
eamdem  non  paulovetustiorem  esse  posse.Raphael 
Bagata  et  Joannes  Baptista  Perettus  in  Antiquis 
monumentis    sanctorum  episcoporum   Veronen- 
sium,  eorumdemque  Vitis  ab  Aitgustino  Valerio, 
ejusdemsedisepiscopoaepostea  Cardinali,contex- 
tis,  scribunt,  sacrum  illud  corpus  ibidem  in  cry- 
pta  midtis  annis  cum  insigni  monumento  et  altari 
in  eadem  confessione  in  ejus  honorem  erecto  ja~ 
cuisse,  laudantque  antiquum  ecclesise  cathedralis 
Lectionarium in ejus  Vita.  Exhisce ergo  habemus, 
S.Theodori  Veronensis  episcopicorpusintersacras 
ecclesicc  S.Stephanireliquias  habitum  fuisse.Idem 
)  corpusdeinde  adecclesiam,  qusejam  a  multis  se- 
culis  cathedralis  est,  et  sanctissimiv  Dei  Matri  in 
cselos  assumptce  dedicata,  translatum  fuit}  ubi 
hodiedum  religiose  honoratur .Laudatus  illustris- 
simus  Mafjeius  col.  343  inier  vetusta  Mss.  ejus- 
dem  cathedralis  eccleside,  quseinter  annum  900  et 
1200  exarata  fuisse  conjectat,  unum  admodum 
notabilem  esse  ait  Ordinem  Veronensem,  Carpso 
dictum,  et  a  Stephano  presbytcro  et  cantore  com- 
pilatum.  In  hoc  autem  observat,  non  modo  depo- 
sitionem  S.  Theodori,  verum  etiam  translationem 
annotatam,  cujus  Sancticorpus  certejam  aprin- 
cipio  anni  1100  in  laudata  S.  Marise  nunc  cathe- 
drali  ecclesia,  ac  probabiliter  etiam  non  paulo 
antejacuisse  asseverat. 

5  Argumentum,  quo  nititur,  non  allegat ;  nisi 
forte  id  ex  memorati  codicis,  sive  Ordinis  Vero- 
nensis  vetustate  evinci,  voluerit  indicare.  Porro 
cum  in  supra  recensita  S.  Stephani  ecclesia  idem 
corpus  ibidem  requiescere  dicatur,  consequenter 
inde  merito  confirmat  ejusdem  tabutsc  antiquita- 
tem ;  quse  certe  non  ad  seculum  duodecimum,  sed 
ad  summum  ad  undecimi  finem  referri  potest,  si 
sacrum  illud  pignus  jam  inde  ab  assignato  tem- 


S    THEODORO,  EPISCOPO  VKUON'KNSL 

pore  in  cathedrali  ecclesia  requieverit.Augustmus 


l) 


vt  in  profana 

urnadepoii- 

ttun;  unde 
•irtodubio . 


E 


tm.wnV.dcritts.rcl  qtwrttm  cllcctiouc  tllcitsnstsl, 
/Inpluirl  U.xvda  rl  Vrrrtlns  in  Antiquis monu- 
nwnlis  Sanctorum  Veronensium,  quique  Mos  se- 
rutits  fuit  Ferrarius  supra  relalus,  sie  dubie  lo- 
quuntur,quasi  eadem  translatio  non  msiposdedi- 
catam  ab  Urbano  III  Papa  s.vpe  dwtam  cathedm- 
lemccdesiam,  adeoque  non  anteseculum^  jam 
decrepitum,  peracta  fuisset.  Sed  'l^quulhacin 
narteipsi  senserint,  malo  eruditissimo  Maffeio, 
antiquitatis  sedulo  scrutatori,  tam  affirmate  asse- 

rcnti  credere. 

Qllludvero  animadversione  dignum  est,quod 

venerabile  sancti  Episcopi  corpus  in  marmorea 

profanicujusdam,  acverisimilius  gentilis  hominis 

JidiiApollonii,vel  ejusdem  conjugis  Attne  Vale- 

rise  sepulcrali  urna  depositum,  midtorumque  an- 

norum  spatio  sine  ulla  exteriori  inscriptione,  qux 

sanctum  illum  thesaurum  indicaret,  servatum 

fuerit,  uti  omnes,  qui  de  eo  egerunt,  testantur. 

Profanam  hanc  inscriptionem  ex  Raphaele  Ba- 

gata  exhibet  Ughellus  tom.  5  ItaluB  sacrx  recusse 

col.  693  hoc  modo  : 

P.  Julius  Apollonius  sibi  et  Actise  Valerise 

Conjugi  Obsequentissime  vivus  paravit, 

Ejusque  corpus  in  arca  condidit,  et  locuni 

Servio  dedicavit. 

Eamdem  recitat  laudatus  Augustinus  Valerius; 

sed  pro  Acfe,  habet  Attise  obsequentissimse  pro 

obsequentissime,e^o  ejusque  corpus  reponitmen- 

dose,  ut  apparet,  et  ejusque  dei  corp.  etc'  Verum 

quidquid  sit  de  hac  scriptionis  differentia,  qumad^ 

propositumnilfacit,manifestum  est,ex  hujusmodi^ 

inscriptione  suspicionem  oriridebuisscdeprofani 

acgentilis  hominis  corpore  potius ,  quam  desancti 

Episcopi  venerandis  reliquiis  in  arca  asservatis. 

7  Licet  enim  antiquioribus  Christianis  inusita-  hac  apma 
tum  non  fuerit,gentilium  urnas  adfideliumetiam 
sanctorum  martyrum  corpora  recondenda  adhi- 
bere,  cum  tamen  incisa  marmori  inscriptio  nil 
nisiethnicumautprofanum  sonaret,  merito  sane 
prudentioribus  religio  injectaestatque  consilium 
de  eadem  inspicienda.  Factum  hoc  Onuphrius, 
Bagata  vel  Augustinus  Valerius,  aliique  ad  epi- 
scopatum  Jacobi  reponunt,  quem  laudatus  Ughel- 
lus  col.  838  Jacobum  de  Bragantia  appellat.  Pan- 
vinius  idem  itlud  ad  annum  1226  retulit:  at  alii 
Veronenses  scriptores  uno  anno  citius  collocarunt, 
teste  Mafjeio  superius  laudato.  Aperta  arca,  in- 
spectaque,  omnisjusti  dubii  ratio  cessavit:  inventa 
enim  in  ea  fuit  una  cum  sacro  corpore  plumbea 
lamina,  quse  istud  S.  Theodori  esse  docebat,  et,  si 
Bagatx  vel  Valerio  credimus,  etiam  manifesta 
episcopalia  insignia.  Inscriptio  laminse  ptumbese 
incisafuvcerat:  HocestcorpusS.Theodoriepiscopi. 
Eruditissimus  Maffeius  col.  344  prseterea  docet, 
hujus  rei  gestse  memoriam  saxo  incisam  fuisse, 
cujus  fragmentum,  longi  temporis  edacitate  cor- 
rosu?n,  in  obscuri  loci  pariete  casu  quodam  sub 
oculos  cecidit.  Fragmcntum  istud  ibidem  col.  368, 
instrumento  63  sic  recenset : 


teculo  xin, 
corjms  cum 
in&criptione 
rcpertum 
cst. 


V 


DIE  VINT.  MADIO 
APTA  FUIT  ARCA  SCI 
DEODORI  EPI 


S  Post  hsec  S.  Theodori  corpus  in  eadem  arca 
ttsque  ad  annum  1489  ita  permansit,  quando,  te- 
steBagata,Peretto,  vel  Valerio,  nesimite  dubium 
deinde  oriretur,  eadem  arca  denuo  inspecta  est, 
et  in  ipso  ejusdem  operculo  sequentes  versus  incisi 
fuerunt : 

Theodori  corpus  Verone  prassulis  almi 

Hoc 


et  seculo  xv 
versus  arcx 
incisi :  alta- 
re  ipsi  erc- 
ctum : 


tleinde  ad 
tacelhim  ei 
altare  li. 

Maristrant 

fatum  esl. 


B 


Rcliquivejits 
alibi,  aliu 
cultus    indi- 


Officiwn 
proprium  si- 
ne    lectioni- 
bus. 


DIK  DECIMA  NONA  BEPTBMBBIfl 

IIoc  jacct  in  tumulo,  consceuditspiritua  astra. 

Sie  est,  utclerus  vidit,  populusque  fidclis, 

Mille  qii.-nlrin^cntis  novera  et  octoginta  sub  an- 
nis. 
De  loco,  quem  in  pr&dicta.S.  Marise  Virginis  ca- 
thedrali  ecclesia,  cuttuque,  quem  ibidem  antiqui- 
tus  obtinuit,  apud  s&pe  laudatum  Augustinum 
Vatcrium  hsec  legere  est  :  Corpus  S.  Theodori  ex 
ecclesia  S.  Stephani  translatum  ,  positum  fuit  in 
monumento  marmoreo  in  Australi  parte  ipsius  ec- 
clesiae  (S.  Mariee  scilicet)  et  ante  monumentum  al- 
tare  decenter  statutum  in  ipsiufl  honorem ,  ut  ex 
praedicto  Lectionario,  nempe  antiquo  ecclesias  ca- 
thcilralis,  ut  prsemiserat,  habetur.  Nescio  ,  an 
istud  altare  sit,  de  quo  Maffeius  cot.  314  in  quo- 
dam  libro  titurgico  legi  asserit :  Consecratum  fuit 
altare  beati  Thcodori,  additque  annum  12C4. 

9  Seculo  decimo  sexto  idem  sacrum  corpus  in 
sacellum  B.  Marise  Virginis,  quod  ineadem  eccle- 
sia  est,  denuo  translatum  fuit,  qua  de  re  apud 
Valerium  ita  legitur  :  Sed  postea  nostris  tempori- 
bus  sub  Joanne  Matthaeo  Giberto,  episcopo  Ye- 
ronensi,  inde  translatum  fuit  cum  eodem  monu- 
mento  marmoreo  in  altare  capellae  S.  Mariae  Vir- 
ginis  in  eadem  ecclcsia  cathedrali,  erecta  effigie 
S.  Theodori  in  palla  cjusdem  altaris  S.  Mariae,  et 
in  eadem  ecclesia  est  titulus  S.  Theodori.  Sic 
Joannes  Matthams  Gibertus  ad  Veronensem  epi- 
scopatum  evectus  fuit  anno  1524,  ejusque  posses- 
sionem  adiit  anno  1527,  ac  eumdem  deniqueanno 
15  \:'j  moriens  reliquit,  teste  Ughello  in  Italia  sa- 
cra  tom  5,  col.  958  et  sequentibus ;  intra  quos  an- 
nos  postrema  hxc  translatio  consequenter  debuit 
contigisse.  Jacet  ibidem  hodieque  snb  ejusdem 
sanctissimte  Deipanv  Virginis  ara,  ut  habet  lau- 
datus  marchio  Maffeius  loco  supra  citato. 

10  De  ejusdem  sacris  reliquiis  alibi  asservatis, 
laudatus  Valerius  vel  Bagata  aut  Perettus,  h&c 
denuo  ait :  In  consecratione  altaris  S.  Jacobi  eccle- 
siae  sanctorum  Apostolorum  repositse  fuerunt  etiam 
reliquiae  S  Theodori  episcopi  Veronensis.  In  eccle- 
sia,  seu  monasterio  S.  Sylvestri,  et  in  ecclesia  S. 
Michaelis  ad  Portas,  inter  reliquias,  quaj  ibi  as- 
servantur,  sunt  etiam  reliquiae  sancti  hujus  Epi- 
scopi.  Ex  codem  denique  discimus,  secido  decimo 
quinto  Veronte  jam  fuisse  pium  quoddam  sodali- 
tium,  sub  ejus  etiam  invocatione  erectum,  et  a 
Callisto  IHPapa  sacris  indulgentiis  ditatum,  ac 

C  ejusdem  denique  festum  hoc  ipso  die  xix  Septem- 

bris  ibidem  celebi^ari  soluisse.  Sic  enim  habet : 

Calixtus  Papa  III  concessit  indulgentiani  societati 

S.  Mariae  Novelke,  S.  Theodori,  et  S.  Sebastiani,  si- 
\  tse  iu  ecclesia  cathedrali  Veronre,  ut  in  Bulla  apud 

monasterium  S.  Mariae  in  Organis,  die  2  Januarii 

mcdlviii,  ubi  dicitur  :  Die  xix  Septembris,  in  festo 

S.  Theodori  etc.  Hisce  antiquior  est  quidam  Ordo 

Romanus,  quem  Maffeius  ibidem  sub  imperatori- 

bus  Ludovico  et  Lothario  scriptum  esse  ait,  et  in 

bibliotheca  capitulari  Veronw  asservari,  atquein 

eo  in  certis  Sanctorum  invocationibus  sub  finem 

etiam  S.  Procidum,  S.Zenonem,  et  S.  Theodorum 

recenseri, 

11  Ad  manum  quoque  mihi  est  S.  Theodori  Offt- 
cium  proprium  Ms.,  quod  eruditissimus  simulac 
humanissimus  pater  Josephus  Blanchinus,  Ro- 
mani  Oratoriiin  Vallicetlapresbyter,  intervaria 
Mss.  de  Sanctis  Veronensibus  nobiscum  communi- 
cavit.  Officium  hoc  ipsius  manu  propria  ex  codice 
ecclesiccVeronensis  descriptum,  Invitatorium,  an- 
tiphonas  omnes  ac  responsornahabetpropria;  Ma- 
tutinum  in  tres  Nocturnos  partitum  est;  sedmd- 
lam  tectionem  propriam  habet,  sive  quod  in  eo 


i'> 


'.     I 


codice  nulta  pariter  fuerit,  sive  quod  erudUmvir 
eas  potius  omittendas  esse  censuerit.  Porro  cum 
omnes  antiphonx  istse  nihit  singulare  de  8ancto 

no.sl.ro  doceaat,f.aqne  tantum  contineaftt,  QU&  <:ui- 
libet  sancto  episcopo  confes&ori  po  ,.",d  adaptari, 
neque  ego  operee  pretium  duxi  eas  hic  excwlere. 
Ceterum  existimo,  annuam  ejusdem  memoriam 
perdicecesimVeronensemetiamabomnibusutrius- 
que  sexus  religiosis  personis  Offlcio  ritus  duplicis 
cetebrari;  cum  hic  intereos  sit,  quos  congregatio 
synodatis  anno  L603,  ac  deinde  Joannes  Matthwus 
Gibertus  episcopus  sic  honorari  prsecepit  ,  uti 
apud  laudatos  Bagatam  et  Perettum  vvUre  est. 

12  Quod  ad  Sancti  gestaattinet,  ea  antiquitatis  SuiiamSan- 
tenebris  involuta,  penitus  latent.  Laudat  quidem  ^v'^fw- 
Panvinius  tib.  i  Antiq.  Veron.,  cap.  22  Gesta  S.  y 
r£heQ(\or\,  ejusdemqueVitam  ex  antiquo  Lectiona- 
rio  ecctesiie  cathedralis  citant  Bagata  et  Perettus 
apud  Valerium;  verum  hanc  suspicor  eamdem 
esse  cum  ilta,  in  qua  de  Jacobo  de  Bragantia,  Ve~ 
ronensi  episcopo,  mentionem  fieri  ait   Ughellus 
tom.  5  Itatiee  sacrse  auctae  col.  838;  quseque  pro- 
pterea  secuto  decimo  tertio  antiquior  esse  nequit, 
nec  in  Sancti  gestis  enarrandis  magnx  essepotest 
auctoritatis.  Sed  neque  gesta  illius  in  eadem  con-  E 
tineri,  argumento  est  AugustiniValerii,  quiVitas 
sanctorum  episcoporum  Veronensium  a  Bagata 
et  Peretto  collectas  contexuit,  altum  de  iisdem  si- 
tentium,  quippequi  nonalia  habet,quam  queeFer- 
rarius  supra  num.  2  ex  ipso  recensuit.  Ittustris- 
simus  quoque Maffeius  col.  o42,  quw circumferun- 
tur,  eorumdem  episcoporum  Vitas  velut  fi.de  indi- 
gnas  rejicere  non  dubitavit. 

13  Nihit  pariter  luce  dignum  ac  inparte  inve-  tttiquaa 
nisse  dicendus  est  supra  laudatus  Btanchinus,  qui 
cum  Veronensia  de  Sanctis  suis  monumenta  dili- 
genter  scrutatus  sit,  de  S  Theodoro  tamenprxter 
Officiumnum.prasced.  memoratum  nihil  nobis- 
cum  communicavit.  Quapropter  si  aliqua  alia 
exstet  ejus  Sancti  Vita,  crediderim  eam  unam  ex 
illis  esse,  de  quibus  Atoysius  Lipomanus,  Vero- 
nensis  episcopus,  tom.  1  Vitarum  Sanctomm  in 
Pnefatione  sic  ait :  Licet  ergo  in  hac  sancta  insi- 
gnique  ecclesia  ( Veronensi,)  quod  pene  incredibile 
videtur,  triginta  trium  episcoporum  sanctorum  cele- 
bris  agatur  memoria,  et  anniversaria  festa  cumso- 
lennibus  Missis  recolantur,  nullius  tamen  eorum 
per  certum  aliquem  virum  Vita  describitur,  sed 
omnia  incertis  authoribus  edita  proferuntur.  Quini- 
mo  quffi  de  eis  habentur  Histori»,  tanta  barbarie, 
tantaque  rusticitate  ac  inconcinuitate  plena?  sunt,  ut 
eas  leg-ere  nedum  gravis  pcenitentia  sit,  sed  pudor 
vel  maximus. 

14  Sanctos  mea;  eeclesire  non  solum  haec  civi- 
tas,  sed  pene  totus  mundus  veneratur  et  suspicit; 
sed  eg-o  eorum  Vitas,  quales  habentur ,  si  in  me- 
dium  proferrem,  non  modo  contra  institutum 
meum  agerem ,  verum  etiam  omnibus  ridendum 
me  exponerem.  Qua  autem  id  ratione  factum  sit, 
ut  Sanctorum  meorum  Vitce  vel  luculento,  vel 
saltem  ecclcsiastico  stylo  scriptaa  non  fuerint,  aut 
si  fuerint  ,  (quod  fateri  omnino  non  dubito)  cur 
iu  manibus  non  habeantur,  si  quis  me  interroget, 
id  vestustati,  qiue  omnia  corrodit  et  consuimt,  seu 
etiam  tot  tautisqne  urhis  istius  cladxbus  adscribam, 

qua  non  chartulffl  solum  manu  script»,  s 


%Ut. 


ra  luce  indi- 
gna  videtxtr. 


alta1  palatia,  famosa  theatra,  templa  puk-herrima, 
c-vloquc  ivquata  a-dificia,  jam  inde  a  Longobar.lo- 
rum  temporibus,  qui  in  ea  multis  annis  rerum  po- 
titi  sunt,  cecideruutetperierunt.Doleamus  igitur 
sauctorum  patrum  nostrorum,  qui  eeclesiam  hanc 
suis  e°-regiis  doctriuis  et  miriricisexemplis  illustra- 
b  runt, 


•M 


DE  S.  THKODOKO 


cs. 


nmt,  vitas  minime  reperiri  deaoriptes.  Emc  Lipo- 
manus^eaquibusomnibushaotenusaUatisabunde 

liqttet,  laborandutn  mihi  non  esse  pro  S.  Theodori 
Vita  comparanda. 
incompet-       15  Obscurutn,  mquo  ao  gesta,  tempus  acordo 
ihmmmch-  esft  qltn  Sanctus  Varonensem  cathedram  tenuit. 
t,,m  CertePanvinius  tib.4-Antiq.  Veron,,cap.  7 ipsum 

inter  eos  nominat,  quos,  quia  ad  certum  tempus 
et  successionis  seriem  referre  non  poterat,  ordine 
atphabetico  recenset.  Maffeiusverojam  sxpelau- 
datuscol.  341  deepiscopis  Veronensibus  sequentia 
habet  sermone  Italico  i  In  mouumeutis  Ycronensi- 
bus  nec  diptychuni,  nec  catalog-us  oecurit:quam 
ob  rem  variis  (episcoporum  Veronensi um)  nomiui- 
bus  es  monumeutis  variarum  ecclesiarum  colle- 
Otis,  eorumdem  tenipus,  successio  et  ge^ta  disposita 
fuere  pro  arbitrio  ingenioque  eorum,  qui  seculo 
decimo  quinto  et  sequenti  historiam  nostram  ec- 
clesiasticam  concinuare  coeperunt.  Deinde  inte- 
gra  series  in  Italia  sacra  relata  est;  quam  erronee, 
colligi  potest  conferendo  episcopos,  quos  hactenus 
memoravimus.  Ex  hisce  porro  monumentorum 
tenebris  orta  est  ordinis,  quo  sederint,  in  variis 

iabuiis,  quas  vidi,  diversitas. 
B 


16  Nam  in  eatalogo  post  Alexandrum  Cano- 
q,ticop'atum  bium  aJoanne  Bapiista  Peretto  anno  1588  edito, 
Vcronensem  in  quo  prteier  atiquot  alios  ordine  aiphabetico  re- 
gesiu,  censentur  episcopi  centum  et  septem,  qui  cum  sub- 

jectis  nominibus  suis  numeroque  in  aula  synodali 
Veromv  depicti  visuntur;  in  hoc,  inquam,  Cata- 
logo  S.  Theodorus,  velut  unus  ex  illis  centum  ae 
septem,  decimo  loco  memoratur,  quo  ipsum  etiam 
Ferrarius  supra  num.  %  sedisse  affirmaviL  At 
vero  in  alio  Catalogo  per  eosdem  auctores  confe- 
cioauctoque,  et  anno  1602  edito,  idem  S.  Theodorus 
vigesimus  sextus  et  inter  annum  531,  et  585  re- 
censetur.  Ughellus  tom.  5  Italiae  sacrse  auctcV,  coL 
693  eumdem  in  ordine  decimum  tertium,  sed  sine 
tempore  statuit.  Nicolaus  Coieius,  qui  Ughellia- 
num  Opusauxit,  decimum  quintum  fuisse  ibidem 
inmargine  annotavit :  sed  horum  omnium  nullus 
rationes,  quibus  nititur,  producit.  Neque  vero  in 
tam  spissis  vetustatis  tenebris  produci  posse  exi- 
stimo,  meritoque  ab  erudito  Maffeio  supra  dictum 
esse,  catalogos  illos  ex  compilatorum  arbitrio, 
nempe  cum  monumenta  deessent ,  concinnatos 
fuisse.  Fatemuritaque,  nos  nec  ordinem,  nec  tem- 
pus,  quo  S.  Theodorus  Veronensi  episcopatu  fun- 
C  ctusfuerit,posse  assignare,  cumipsum  seculum, 
quo  floruerit,  incompertum  sit. 


BPISCOPO  \KKONENSI. 

18  Itlum  tamen  secido  quarto  posieriorem  esse,  D 

nec  inter  octo  primos  ojus  sedis  cpiscopos  nume-  JjJjJ"  £ 
randum,omninoverisimiiefaciiaucioranonymxis,  rfftM  uWg- 
qui  tempore  Pippini,  Caroli  Magnifilii,  Italiiv  re-  tm 
gis,  rhythmicam  Veronx  descriptionem  compo- 
suit,  qitam  Ratherius,  seculo  decimo  ex  Lobiensi 
monasterio  cpiscopus  Veronensis,  ad  monasterium 
suum  rediens,  Lobiam  attulit,  exejusque  codice 
Mabilloniustom.iVeterumAnalectorum  excudit. 
Eamdem  etiamexhibet  Maffeiusinsupra  laudata 
epistola  sua  ad  Nicolaum  Coletus,  ubi  afprmare 
non  dubitat,  nullum  hoc  de  eadem  re  instrumen- 
tum  vetustius  sinceriusque  a  se  repertum  esse,  ad- 
ditque,  eidem  plane  consonare  Joannem  ecclesim 
Veronensis  diaconum,  qui  plus  quam  ducentis  an- 
nis,  ut  asserit,  ceteros  ejus  argumenti  scriptores 
prxcessit.  Eic  anonymus  octo  primos  Veronenses 
episcopos,  ordinemque,  quo  sibi  invicem  proxime 
successerunt,  diserte  recensens,  nullum  inier  eos 
Theodorum  numerat,etoctavum  statuit  Zenonem, 
gui  non  videtur  alius  fuisse,  quam  is,  cujus  S.  Am- 
brosius  meminit  in  ejristola  ad  Syagrium  ejusdem 
successorem.  Ambrosii  verba  habes  in  Opereno- 
stro  tom.  2  Aprilis  pag.  69,  ubi  deeodem  actum  est. 

19  Seculo  quinto  et  scquentibus  usque  ad  Luit-  neotnterocro 
vrandi  reqis  tempora,  sive  usque  ad  octavum  se-  ?'r""os  ^1* 
culum,  tam  incerta  est  eorumdem  episcoporum  se-  mCrun<iu$. 
?nes,  ut  nescias,  cui  loco  in  tanto  temporum  et 
antistitum  numero  Theodorus  rectius  inseripossit. 
Maffeio  in  Verona  illustrata  col.  342  multum  cre- 

dibile  apparet,  auctorem  tabuloc,  quam  num.  3 
exhibuimus,  in  sanctis  episcopis,  qui  in  ecclesia 
S.  Sebastiani  quiescebant,  recensendis,  ordinem 
temporis  observasse,  quo  ipsi,  intermediis  tamen 
aliis,  episcopatum  obtinuerint ;sicutS.  Theodorus 
post  SS.  Simplicium,  Petronium,  Innocentium, 
Felicem,  Salvinum,  et  ante  Senatorem,  Probum, 
Andronicum  et  Maurum  collocandus  sit,  licet  in- 
ter  hos  ipsos  etiam  alii  intercesseynnt .  Confirmari 
id  existimat  ex  eo,  quod  anonymus  Pippinianus, 
de  quo  mox  meminimus,  Simplicianum,  qui  in 
eadem  tabulaprimus  occurrit,  inter  octo  primos 
episcopos  tertium  collocaverit.  Verum  non  habeo, 
unde  eruditi  viri  opinionem  confirmem,  et  eorum- 
dem  episcopomim  aetas  incerta  est.  Ceterum  idem 
anonymus  inter  sanctos  episcopos  in  memorata 
ecclesia  depositos  etiam  Probum,  Andronicum  et 
Maurum,  sed  alio  ordine  recenset,  sed  de  Theo- 
doro  et  sex  aliis  silet.  p 


j.c. 


DE  S.   EUSTOCHIO   EPISC.   TIIRON. 


S YLLOOE 


Anm)  Cntiisu 


Prmter  ea,  qum  de  S.  Eustochio  paucis  com- 
plectiturS.Gregorius  Turonensis,  vix  quid- 
piam  nobis  mnotuit.  Ejus  meminit  lib.  2 
tMimonium  Rist.  Francorum  cap,  i  his  verbis  :  Cui  (Briccio) 
kS.Emto-  postquudrag-esimuni  septimnm  episcopatus  annum 
defuncto  sanctus  Eustochius  successit,  mag-nific<e 
sanctitatis  vir.  Ejusdem  libri  cap.  14  annos  episco- 
patusejusita  determinatet  successorem  in  Turo- 
nensem  cathedramassignat :  Apud  urbem  vero  Tu- 
romcam,  defuncto  Eustochio  episcopo  septimo  deci- 
mo  sacerdotn  suianno,  quintus  post  beatum  Marti- 
numPerpetuusordinatur.Z)en^^.  10,  cap  31 
num.  5  breve  hoc  illius  texit  clogium  ■  Quintus  Eu- 
stochius  ordinaturepiscopus,  vir  sanctus  et  timens 


Deum,  ex  g-enere  senatorio.  Hunc  ferunt  instituisse 
ecclesiasper  vicos,  Brixis,  Iciodorum,  Luccas,  Do- 
lus.  J^dificavit  etiam  ecclesiam  infra  muros  ci- 
vitatis,  in  qua  reliquias  sanctorum  Gervasii  et 
Protasii  martyrum  coudidit,  quaj  saucto  Martino 
de  Italia  sunt  delata?,  sicut  S.  Paulinus  in  epistola 
sua  meminit.  Sedit  autem  annos  septemdecim  et 
sepultus  est  in  basilica,  quam  Briccius  episcopus 
super  sanctum  Martinum  struxerat.  Ha>c  paucis 
perpendemus  ,  proposita  prius  S.  Eustochii  in 
sacms  fastis  memoria. 

2  Martyrologium  Romanum  ita  Sanctum  no-  ^ejnsdem 
strum  hoc  die  annuntiat  :  Turonis  S.  Eustochii 
episcopi  mag-uarum  virtutum  viri.  Consentiunt  in 

Auciariis 


!>!!•;  DECIMA  NONA  8EPTBMBBI8 
A  Auclariis  Usuardinis  codices  Antverpiensis,  Ant- 
verpiensis  Maximus,  Ultrajectinus ,  Lovanien- 
sis,  Bruxeiiensis  et  alii  plurimi,  nisi  quod  cor- 
rupte,  ut  advertit  Sotterius,  Eustachius  pro  Eu- 
stochio  scribant,  quem  errorem  secutusest  Gre- 
venus,  correxit  Molanus.  Miror  in  Martyrologio 
antiquo  ecclesise  Turonensis,  quod  edidit  Martene 
tom.  3.  Anecdotorum,nuliam  fieri  de  S.  Eustoehio 
urbis  iltius  episcopo  mentionem.  Baronius  Nota  g* 
Bedamcitat,sedauctum:deSanctoenimsitetnoster 
et  Dacherii  metricus.Eadem  deSancto  habet  Fto- 
rarium  nostrum  Sanctorum  cum  Moiano .  Brevia- 
rium  ecclesise  Turonensis  impressum  anno  Christi 
1612  Officium  deS.  Eustochio  prsescribit  ritu  semi- 
duplici,  Lectio  4,  quse  soia  est  de  Sancto  propria, 
eaipsa  continet,  quse  ex  Gregorio  recensui.  Bre- 
viarium  atiud  ejusdem  ecciesicV  annis  post  23  edi- 
ium  eamdem  Lectionem  recitat,  sed  indicitur  re- 
citandum  Ofjicium  ritu  duplici  et  hanc  preeterea 
adjicit  Orationem  propriam  :  Propitiare,  quaesu- 
mus,  Domine,  nobis  famulis  tuis  per  hujus  sancti 
confessoris  tui  atque  pontificis  Eustochii,  qui  in 
prsesentirequiescitecclesia,  merita  gloriosa,  ut  ejus 
pia  intercessione  ab  omnibus  semper  protegamur 
B  adversis.  PerDominum  etc. 
anwuobUu»  3  Annum  emortuaiem  S.  Eustochii  S.  Grego- 
ei  uditi  epi-  rius  Turonensis  ita  designavit  libro  i  de  mira- 
scopatm.  cufos  gt  Martini  cap.  6.  Anno  sexagesimo  quarto 
post  transitum  gloriosi  domim  Martini  beatus  Per- 
petuus  Turonicfesedis  cathedram  sortitus  est  digrni- 
tatis.  Sancto  nostro  successit  S.  Perpetuus  :  igi- 
tur,  cum  nihii  contrarium  suadeat,  eodem  illo 
anno  sancti  Eustochii  obitus  iliigandus  est.  Porro 
Henschenius  noster tom.  i.  Aprilis ad diem  vinin 
Vita  S.  Perpetui  annum  hunc  cum  Christi  anno 
461  composuit  ex  epocha  mortis  S.  Martini,  quam 
ad Kalendas Februariiante  Vitam  S.  Sigibertire- 
gis  Austrasiorum  §  vn  ostenderat  contigisse  anno 
Christi  397  :  unde  ad  prtvdictum  annum  fluunt 


J.C 


pauca  in  S. 


27 
amifyquos  (ircgoriusponit  medios.  EemchenU 

epocham  secutisunt  Cointius  inAnnatibus,  J 
nes  Maan  in  Ecclesia  Turonensi,  Grandamicus, 
Baitletus  hic,  Historue  Litterar.  Francix 
ptores  tom.  2  pag.  (>]  o  aliique,  reclamantibu*  Pa- 
gio,  Gervasio  pr&posito  S.  Mariini  Turcmensis  et 
aliis  non  paucis.  Ego  hactenus  Henschenio  cum 
laudatisscriptoribusadhaereo,  statuoqueS.  Eusto- 
chium  annoiU  Turonense-msvl*-,,,  adiisse  atque 
ex  illa  in  c&lum  migrasse  anno  46]  ;  ah  hac  sen- 
tentiarecessurus,  si  aliorum  rationes  prievalue- 
rint,  quod  ad  Vitam  S.  Martini  examinabitur. 

4  CircadictaS.  Gregorii observandumest^.Yn- 
stochium^.2  cap.  UpostS.  Martinum  quartum  G**.**M» 
statui  Turonensem  episcopum,  librovero  10  cap.  31  °'"*na*da- 
in  ordine  quintum.  At  Gregorius  secundo  loco  a 
Gratianoseriemorditur,noncompv.tatisJustinia- 
no  et  Armentio,  qui  Turonis  sederunt,  exputso 
perinjuriam  5.  Briccio,  S.  Eustochii^a?cessor<>; 
libro  autem  2  ordinem  ducit  a  Briccio,  quarto 
Turonensium  episcopo,  inter  quem  et  S.  Eusto- 
chium  locum  dat  duobus  itlis  episcopis,  quibus  in 
ordinem  receptis,  recte  statuitur  Sanctus  noster 
quartus  aS.  Martino;  necvitiosus  videtur  locus, 
ut putavit  Henschmius  in  S.  Perpetuo.  Ceterum  E 
pagos,  ubisanctusRuRtovhiusecciesiasinstituitiita 
enumerat  et  designat  Ruinartius  in  Notis  .-  Brixis 
Vatesio  est  Brisag,  Iciodurum  Iseure  infinibus  Tu- 
ronum  et  Pictonum,  LucccV, Loches,  locus  celebris 
ad  Andriam,VIn<iTe.~Do\us  denique  iocus  haud  pro- 
cutabeodem  fluvio.  Obsen-at  deinde  ibidem  epi- 
stolam  S.  Paulini,  quse  hic,  libroi  de  gtoria  Mar- 
tyruyn  cap.  47,  laudatur,  periisse.  Interfuit  S.  Eu- 
stochius  concilio  Andegavensi  anno  453  celebrato. 
Sancti  Episcopi  corpus  in  ecclesia  Turonensi  S. 
Martinilongo  tempore  honoratum,menseMajoan- 
m  1562  aCaloinistis profanatum  etdireptum  fuit, 
sicut  docet  Gervasius  in  Inventario,  quod  Vitse 
S.Martini  ex  instrumentis  authenticis  subnectit. 


DE  8.   MILETO 


EPISCOPO     TREVIRENSI 


IN    BELGICA    PRIMA 


J.  C. 


Annocirci- 
teh  cccclxx. 
5.  Slilrtiepi- 
scopi  Trevi- 
rensis, 


ancti  Mileti  Trevirensis  episcopi  varie  luxa- 
tum  nomen  hodie  sacris  Fastis  inscriptum  le- 
^Jgitur.  Hieronymiana  apographa  Fiorentinii, 
certatim  in  civitate  Triveris  S.  Militi  episcopi  depo- 
sitionem  nuntiant.  Labbeanus  codex  in  Opere  no- 
stro  excusus  tom.  vi  Junii  in  Append.partis  2  ita 
habet ;  Niceti,  Castoris  Militis,  Trogi  etc.  Augusta- 
nus  2'fo'tt:CastorisMilitis,  Trecse,  corupte  ex  Trog-i. 
Interpunctione  posita,  legendum  pz^oCastoris,  Mi- 
litis  :  quod  nomen  Sancti  nostri  ex  Militi  ab  ama- 
nuensi  corruptum  sit.  Certe  inter  Bedse  auctaria 
tom.  iiMartiiprcvfixa  codex  Barberinianus eam- 
dempeneinflexionemadhibei,dum  his  verbissan- 
c^Miletia^^memoWrtw.-Ti^everiscivitatedepositio 
S.  Miletisepiscopi.  Deinde  in  Hieromjmianis  apo- 
graphis  Militi  passim  Trog-o  prcvponitur,  nec  fuit 
Castor  miles.  Sanctum  hoc  die  habent  etiam  ex 
Usuardinis  Auctariis piurima,  et  Fiorarium  no- 
strum  Ms.cum  Galesinio,  Canisio,  Ghinioetalzis. 
Ejusdem  etiam  meminit  Ferrarius  inCatalogo,sed 
die  tantmnwvSeptembris,  secutus  Tabidas  Trevi- 


stis  mfmona 


renses.  De  Tabidis  ittisquidquidsit,  certum  esthoc 
die  Treviris  coli  sanctum  Miletum,  quo  de  illo  in- 
ter  Officiapropria  dicecesis prcescribitur  ix  Lectio 
ex  communi  Conf.  Pontif. 

2  Porro  Miletum,  ^nr*  Melitum,  Melitium,  Mili-  ntj**Mjn- 
tum,  Meletium  et  Myletum  legendum  duxi,  tum  T^Jufl 
quod  interilla  Officia,  tum  etiam  in  vetustioribus 
catalogis  itascriptum  Sancti  nomen  inceniatur. 
Ceterum  nuda  est  ubique  sancti  Mileti  annuntia- 
tio,  soius  pro  more  Saussayus  prolixius  elogium 
illius  contexuit,  ex  iis,  opinor,  magis,  qiuv  conje- 
ctat  accidisse,  quam  qiuv  facta  invenit ;  sunt  enim 
sancti  Virigesta  omnino  obscura.  Browerus  An- 
nal.  Trevir.  tib.  5  fol. 306 pauca  fucc de  illoscribit .- 
Miletus  per  id  tempus  (cttm  Ckildericus  Franco- 
rumrex  varias  Galluvditiones  subjugaret)  Trevi- 
ris  naturre  concesserat,  vita  innoeenter  acta  in  Di- 
vorum  fastis  ad  undevig-esimum  Septembris  diem 
venerandus.  Quod  si  ita  est,  colligere  iicct,  San- 
ctiobitum  contigisse  Chitderici  temporibus  non 
primis.  Chitdericus  aliis  anno  470,  aliis  biennio 

post 


ircront 
J.C. 


getta  obtcn- 
n  iuaf. 


DES.  MILETO  EPISOOPO  TBEVIRENS] 

vost  regnare  et  riccrc  desiit.  Cum  aliunde  incer- 
tumsii^  sanctusPrvmlTrcnrcnsemca- 

thedram  adierit,  quo  inde  ad  Superos  excesserit, 
censuifejus  mortem  circa  ChristiannumMO  figi 

P  S  Vixit  itaque  et  Trevirensem  rexit  ecclesiam 
sanctusmietvsdifficiUimisluctuosissimisquetem- 

poribus,  quibus  urbs  Trevirorum  omnisque  vir- 
cum  regio,  non  semel  ferro  flammaque  vastata  est 
a  Francis,  barbarica  adhuc  superstitione  feroci- 
bus.  Credibileest,  SanctumPrmulemoblatamoc- 
casionem  exercendx  Christianx  fortitudinis  et 
charitatisavide  arripuisse,  et  non  sola  vit&inno- 


centiatsediisetiamvirtutibus  emicuisse,quastem- 
porum  calamitates  in  tanto  Prmsule  requirebant. 

Ceterum  S.  Milotus  a  Wilhelmo  Juliacensi  et  Petro 

Mrrs:n>  hillist.  Archicp.  Trcvir.,  quos  secuti sunt 
Sawmarthani,  in  CatalogO  ponitur  ordine  42  il- 
liussedis  archiepiscopus.  Gesta  Trevirorum  ex- 
cusaaCalmeto  ad  calcem  tom.iHist.  Loth.  col. 
12  Miletum  successorem  assignant  Volusiano;  lau- 
datiSammarthani,cumhistoriaTrevirc>ts<\  quam 

Dachcrius  Sptcitcgii  sui  tom.  1:2  iiisenttt,  mcdws 
illis  interponitnt  Hildolphum  et  Sevennum,  quo- 
rum  tum  hictuminaliis  catalogis  nudafere  sunt 
nomina. 


D 


DE    S.   JOAMVE   EP1SC0P0    MART. 


SPOLETI    IN    UMBRIA 


J.  P. 


B 


COMMENTARIUS    I>R^EVIXJS 

Sancti  mentio  apud  recentiores;  Acta;  corporis  trans- 

lationes;  cultus. 


E 


ClKCAU&DIl  M 

Secvi. 

Memorin 
Sancti 


apud  Ferra- 
rium 


Loco  non  uno  occasione  aliorum  Sanctorum, 
quorum  hactenus  discussa  fuerunt  Acta,  hu- 
jus  sancti  Episcopi  martyris  facta  est  mentio 
in  Opere  nostro,  ex  instituto  autem  tom.  i  mensis 
Julii  pag.  5  inter  Prwtermissos ;  quia  nimirum 
Ludovicus  Jacobilhts  in  OpereltalicodeSanctiset 
Beatis  Umbrise  tom.  2  de  eodem  agit  ipsis  Kalen- 
dis  dicti  mensis,  tamquam  martyrii  ipsius  pro- 
priis.At  quiatumipseJacobillustum  Ughellusin 
Episcopis  Spoletanis  tom.  i  col.  1256  Italiee  sacree 
secundce  editionis  asserunt  recoli  festum  S.  Joan- 
nisdtexix  Septembris,  ad  hunc  ipsum  remittere 
tumvisumfuit  examen  gestorum  ejus.  Preeiverat 
etiam  Ferrarius  in  utroque  Sanctorum  Catalogo 
(nam  in  Fastis  saeris  antiqitioribus  Sancti  memo- 
riam  non  reperi)  eodem  die  Septembris  ipsum  an- 
nuntians  in  generali  SanctorumCatalogo  his  ver- 
bis  :  Spoleti  sancti  Joannis  episcopi  et  Martyris,  sub 
Theodoricorege;  id  est,qui  floruitsub  Theodorico, 
ut  infra  ex  ipsomet  patebit:  in  annotatis  vero, 
unde ejus  notitiam  nactus  sit,  indicat sequentibus : 
Ex  Tab,eccles.Spolctame,  ubi  Acta  illius  Ms.  leg-i- 
mus,  Vitamque  in  Catalogo  nostro  SS.  Italise  trans- 
scripsimus. 

2  Ut  Vitse  Sancti  pr&viam  ahquam  ideam  ha- 
beat  tectorjuverit  eamexlaudato  Ferrarioetiam 
transtulisse ;  sic  habet :  Joannes  Spoletii  loco  mi- 
nime  obscuro  natus ,  a  puero  in  Christiana  reli- 
gione  educatus,  ct  sacris  Litteris  adolescens  eru- 
ditus,  totum  se  divino  miuisterio  mancipavit,  in 
clericorum  numcro  adscriptus,  et  ab  ecclesia  non 
recedens.  Eactus  arcbidiaconus,  postea  Meletio  ar- 
chiepiscopo  ex  liumanis  sublato  successit,  cui 
etiam  in  archidiaconatu  successerat.  In  munere 
autem  cpiscopali  adeo  praiclare  se  g-essit,  ut  non 
in  Umbria  tantum,  sed  etiam  per  totam  fere  Ita- 
liam  fama  sanetitatis  illius  pervagaretur ;  erat  pau- 
perum  pater,  et  oppressorum  advocatus  ;  facul- 
tates  suas  alcndis  egenis,  et  ecclcsiis  reficicndis 
insumcns.  Floruit  sub  Theodorico  rege,  cujus  gra- 
tiam  consecutus,  multa  iinpetravit,  et  multis 
profuit.  At  sub  Totila  multa  passus,  populum  ta- 
men  orationibus  sublevavit.  Visitaturus  Aposto- 
lorum  limina,  vix  iter  aggressus,  in  milites  inci- 


dit;  qui  illum  lanceis  confossum  obtruncant.  Cor- 
pus,  cum  milites  recessissent,  a  clericis  non  sine 
laerymis  et  ingentibus  suspiriis  apud  urbem  sepe- 
litur,  ubi,  cum  ad  centum  annos  delituissct,  ex- 
actis  ex  Italia  Gothis  a  Narsete,  caelesti  inditio 
repertum  est :  nam  cum  cselum,  quasi  ignea  colum- 
na,  super  locum  noctu  coruscare  videretur,  odo- 
res  suaves  exhalarentur,  cantusque  resonantes  exau- 
direntur ;  Gondecara  nobilis  femina ,  monnsterii 
S.  Euphemia?  abbatissa,  tot  signis  excitata,  noctu 
comitata,  pergit  ad  eum  locum,  sublatisque  lapidi- 
bus,  sacras  reliquias  latcntcs  invenit,  et  in  suam 
transtulit  ecclesiam.  Quod  ubi  civitati  innotuit, 
tumulus  sancti  Martyris  venerationi  esse  ecepit, 
multissuperdiversis  movbis  laborantibus  miraculis 
subsecutis.  Hactenits  Ferrarius  ex  monum,  et  le- 
ctionib.  eccles.  Spoletinse. 

SHenscheniusnoster  una  cum  Papebrochio  Spo- 
leti  fuit  sub  annum  1GG0,  ibidemqite,  sicut  ipse 
indicat  tom.%  Martiipag.  80,  deperditos  intelle- 
xit  tres  libros  permagnos  et  antiquos,  quisolebant  j? 
exstarein  archivo  episcopati  cathedralis  ecclesim 
Spoletanse,  et  Lectionarii  seu  Passionarii  nomine 
appellari,  quod  ex  iis  lectiones  ad  Matutinum  re- 
citarisolerent,edeqite  frequentius  continerent  Pas- 
siones  Martyrum.  Equidem  vix  ditbito,  qitin  me- 
moratilibrieademsint  monunienta^qutvcitat  Fer- 
rarius,  ex  quibus  vitam  S.  Joannis  a  se  transeri- 
ptam  esse  asserit,  qucvque  dein  deperdita  sunt : 
neque  enim  video,  quid  cohibuisset  Spoletanos, 
quominus  ha?c,  antea  Ferrario  concessa,  exhibe- 
rent  Majoribus  nostris.  Hancjacturam  utcumque 
compensavitlaudatussupra  Jacobillus,  quiiisdem 
Majoribus  nostris  Fulginii  hospitantibus ,  cum 
jam  tunc  absotvisset  tres  tomos  memorati  Operis 
sui,  copiam  collectionis  Ms.  concessit  ex  iisdem  li- 
brisextractx  sub  hoc  titulo  :  Ex  archivio  episcopa- 
tus  in  cathedrali  Spoleti  in  tribus  libris  pcrmag-nds 
antiquis,  ex  archivio  per  D.  Bartholoraeum  Tiberium 
Spoletinnm  extracta. 

4Ea  collectione  Ms.,  qux  plurimas  Sanctorum 
UmbriseVitas  continet,  utcumque,  inquam,  jactu- 
ram  compensavit  Jacobillus ;  non  plene  :  nam  ab 
imperito librario tammisere  deturpata  est,  totque 

mendis 


ex  Mss.  Spo 
letinis; 


Artu  ejtis  *« 


DIE  DECIMA   \ONA 
A  mendis  passim  scatet,  ut  segre  ssepe,  etiam  conje- 
ctando,  ad  auctoris  sensum  valeas  pertingere.  Eas 
inter  Vitas  complectitur  etiam  Sancti  nostri  Pas- 
sionem,  corporis  translationem  et  aliquot  mira- 
cuta,  desumpta  ex  tomo  primopag.  110  dicti  Le- 
ctionarii  seu  Passionarii;  sed  non  omnia  in  iis 
teguniur, quss  tegimus  supra  in  Ferrario,qUccque 
refert  Jacobiltus,  quamquam  hic  dictum  Lectio- 
narium  et  ex  eo  Vitam  Sancti  citet  in  margine, 
uti  ostendam,  postquam  pauca  disseruero  de  au- 
ctoris  nomine,  statu  ac  cetate.  Nomen  ac  statum 
suum  prodit  sub  finem  prologi  ita  Sanctum  invo- 
cans  :  Sancte  Joannes  martyr  Christi  pro  Joannis 
monachi   peccatoris  intercede  delictis.  Deinde  se 
Casinensem  monachum  insinuat,talemque  fuisse 
asserit  Jacobiltus,  habitasseque  in  quodara  mona- 
sterio  prope civitatem  Spoletinam. 
etqmndo         5  Haud  multo  difjicilius  est  reperire  astatem; 
conscnpta  :  scr{pSn  enim,  sicut  in  eodem  prologo  significat, 
rogantibus  monialibus  et  Berta  abbatissa  mona- 
sterii  ^poletini,  quod  ante  a  S.  Euphemia  nomen 
habuerat,  tum  vero  a  S.  Joanne  episcopo  martyre 
appeliabatur ;  postquam  nimirum  sacrum  hujus 
corpus  a  Gunderada,  una  ex  iis,  quee  nominatse 
B  Bertx  in  abbatissai  munere  prcvcesserat,  transla- 
tum  fuisset.  in  dicti  monasterii  ecclesiam  tempo- 
ribus  Ottonis  secundi  imperatoris,  uti  denuo  ipse- 
met  ctare  significat,  itaque  senescente  seculo  deci- 
mo .Sed  monasterium  iltud,quod derelictum  esset, 
concessum  fuit  abHenrico  II  imperatore  sub  an- 
num  1012  Heriberto  Spoletino  episcopo,  quiexeo 
patatium  episcopale  sibi  construeret,  uti  scribit 
Jacobillus.Jacobillo  consonantUghellus  in  episco- 
pis  Spoletanis  et  Augustinus  Lubinus  in  Notitia 
abbatiarum  Italise,  prwterquam  quod  hic  annum 
notet  1015,-  uterque  vero  perperam scribat Henri- 
cum  tertium ;  atque  hincsequitur,scripsisseaucto- 
rem  nostrum  subfinem  seculi  lOvetsub  initiumxi, 
ac  proinde  plus  quam  seculis  quatuor  post  Sancti 
obitum,quem  et  ipse  et  alii  recentiores  contigissesi- 
gnificant  sub  medium  seculum  sextum.  Nidlibi  in- 
dicat,  utrum  velexquibus  monumentisantiquiori- 
busgesta  Sancti  ac  Martyrium  a  se  descripta  de- 
prompserit,  nec  consequenter,  quanta  fide  digna 
ilta  sint. 
^uxdam  in        6  Pauca,  quse  de  Sancti  vitse  gestis  et  martyrio 
ns  omissa      exaravitjam  designatus  biographus,  quantum  ex 
adduntur      ^  n0stro  coltigere  possum,  aliirecentiores,prout 
superius  innui,  auxerunt  adjunctis  aliquot.  Sic 
C  itte  nude  dicit,  Sanctum  natum  esse  in  civitate 
Spoletina;  adduntJacobillus  inVitaltalicaetBer- 
nardinus  e  comitibus  de  Campello  tom  i  Historise 
Spoletinm  pag.ZoQ  ex  nobili  familia.  Ille  paucissi- 
misverbisrelatoejus  studio sacrarumLitterarum 
etpietatis,  mox  subdit,  ad  sacerdotalem  infulam 
dig*uis  praconiis  sublimatus  est;  ipsi  vero  pra>mit- 
tunt,  Sanctum  archidiaconatus  dignitate  prius 
decoratum  fuisse  in  cathedrali  Spoletina,acmor- 
tuo  Meletio  antistiti  suo  fuisse  subrogatum;  imo 
adjicit  Jacobillus,   ipsum  ut  talem  confirmatum 
fuisse  et  consecratum  cum  titulo  archiepiscopi  a 
Symmacho  Papa  anno  500.  Denique  biographus 
ne  nomen  quidem  exprimit  Theodorici  regis  j  ipsi 
sicut  et  Ughellus,  dicunt,  Sanctum  ab  hoc  rege 
Ariano  gratias  ac  favores  consecutum  fuisse.Cre- 
dere  fas  est,  horum  aliquaab  incurio  tibrarioprx- 
termissa  fuisse  in  nostroso  Ms.y  vel  certeexmonu- 
mentis  Spoletinis  accepta  et  adjecta  fuisse  per 
nominatos  scriptores.Prxsertim  quia  Ferrarius, 
hisce  anterior,  eadem  hdbetpene  omnia,  utsupra 
vidimus,  testaturque,  se  Acta  Ms.  legisse  Spoleti, 
Vitamque  transcripsisse. 
7  Verum  undeundeacceperitJacobillus,quodad- 


BEPTEMBRIS. 


M 


i.  r. 

nemfmtlm 


struit  de  consecrationc  Sancti  facta  per  8ymma- 
chum  Papam  anno  500,  id  erroris  convincitur  m 
Actis  synodi primie  sub  eo< iem  Papa  Ronw  cete-  „ 
bratie,  ubi  inter  subscriptio>><  iporum  di-  o,ll(Vitnme% 

serte  legitur  Joannes  Spoletanus,  ut  viden  poiest  "^^^, 
a/pud  Labbeum  tom.  4  Concitiorum  cot.  1315,  dein 
eodem  nomineoccurrit  etiam  inter  episcopos  $ub- 
scriptos  Actis  synodi  tertiee  et  Joannes  Spoletinus 
inter  scriptiones  ad  Acta  quartae,  quintie  aesextae 
synodorumsubeodempontifice  celebratarum.  Ita- 
que  Joannes  eratepiscopus  ante  Katendas  Martias 
anni  499,  quando  dictaprima  synodus  celebrata 
est;  et  hinc  non  tantum  erroneum  esse  sequitur, 
quod  scribitJaxobitlus  deanno  consecrationis,sed 
omnino  dubium,  an  eadem  consecratio  facta  sit  a 
Symmacho  vel  dum  hic  pontificatum  tenebat,  ad 
quem  tantum  evectus  fuit  mense  Novembri  anno 
498.  Porro  titulum  archiepiscopi  non  solus  Jaco- 
billus  sed  et  Ughellus  et  Campellus  S.  Joanni  at- 
tribuunt ;    et    Campellus  quidem ,    eum  in  ve- 
tustissimis  imaginibus  cum  pattio  archiepiscopali 
depictum  esse  ait,  atque  inVita  S.  Joannis  Para- 
nensis  apud  Mombritium  appellari  Metropolitam. 
Accedit  etiam  Ferrarius  in  Catatogo  Sanctorum 
Itatiee  ad  diem  xvi  Decernbris ,quo  recolit  memo- 
riam  S.  Meletii,  et  ubi  sequentem  annotationem  E 
subjicit  :  Ecclesia  Spoletana  seu  Spoletina  olim 
metropolitana  fuit :  pluresque  habuit  archiepiscopo3, 
quibus  uti  suffrag-anei  Nursinus,  Trebias,  Mevanas, 
Hispellas,  Eulginas  et  alii  episcopi  subjecti  erant. 
In  iis  Meletius,  Joannes,  Laurentius  post  Britium 
floruere. 

8  Vitam  Joannis  Paranensis,  in  qua  Joannem  «  «  ViUi 
nostrumMetropolitamappellariaiebatCampellus, 
nempe  quia  auctor  de  Spoleto  loquens  civitatem 
metropolim  compellat,  ex  Spoletino  aliisque  Mss. 

ac  Mombritio  ediderunt  Majores  nostri  tom.  3 
Martii  pag.  31 :  unde  nonnulta,  quee  ad  Sanctum 
nostrumpertinent,et  a  biographonostro  similiter 
omissa  sunt,juvat  transcribere.  Narratprimum 
auctor,  S.  Joannem  Paranensem  ex  Syria  venisse 
in  Italiam,  circa  civitatem  metropolim  (Spoletum 
indigitarimoxvidebitur),angelojubentequievisse 
sub  arbore,  quee  (id  factum  diciturmenseDecem- 
&™yfloruit  sicut  lilium,  illic  inventum  et  interroga- 
lumfuisseatranseuntibusvenatoribus:acdenium 
prosequitur  his  verbis  :  Attendeutes  autem  ad 
arborem  (arbor  vero  fulgebat  sicut  iilium)  tunc  co- 
g-uoveruut  viri,  quia  Dominus  erat  cum  illo,  et  nun- 
tiaverunt  hoc  factum  B.  Joanni  episcopo  Spole- 
tanse  civitatis.  Et  dum  hoc  audiaset  B.  Joanues  F 
episcopus,  repletus  est  gaudio  magno  :  et  exurgens 
perrexit  ad  locum,  ubiB.  Joauues  servus  Dei  Do- 
minum  deprecabatur.  Et  dum  vidissent  se  invicem, 
pr«  gaudio  lacrymas  fuderunt  ad  Dominum.  Et 
inquisivit  ab  eo  B.  Joannes  de  omuibus  his,  quae 
scripta  sunt.  Tunc  omnes,  qui  aderaut ,  egerunt 
gratias;  Domini  autem  mi^ericordia  collecta  mul- 
titudo  populi  a:dificavit  ibi  monasterium  et  habi- 
tavit  ibi  cunctis  diebus  vitse  suse,  etsedit  in  eoloco 
annis  quadraginta  quatuor. 

9  Ferrarius  ad  diem  xix  Martii  in  Catatogo  s.Jwnn,* 
Sanctorum  Italim  laudans  denuo  monumenta  ec-  ^ 
ctesicv  Spotetincv,  monasterium  illud  a  Sancto  no- 

stro  exstructumesseassenut,  idemque  Gatesimus 
in  Martyrologio  ad  diem  eumdem,  ita  scnbens: 
Spoleti  S.  Joanuis  confessoris.  llic  in  Syna  ortus.  m 
Italia  ad  urbem  Pinnensem  Dei  admonitu  veuit ;  ubi 
monasteriosibiper  Joannem  Spoleti  episcopum  exa>- 
dificato,quatuoretquadragiuta  auuis  pie  sam-teque 
vixit.  Citatautemin  Notationibus  suis  Usuardum, 
Adonemac  Bedam;  et  sane  priores  duo  longwn 
Joannis  Paranensis  dant  elogium  ex  Actis  dedu- 

ctum; 


AVCTORt 
J.P, 


30 

ctum;  at  neutcr  mcminit  S.  ^f  episcopiSp^ 

lethu.  Subdit  demum  idem  Qalmntusi&ri  m 

JuvtvrologioCremoncnsi  pluribus  illms  (JoanniS 
Paranensis)  Vita  narratur,  qu*  I  Joanne  episcopo 
Spoleti  scripta  putatur,  Postremumhoc,  inteUe- 
ctum  scilicet  de  Sancto  nostro,  et  Vita  tom  3  Mar- 
tii  excusa,  minus  verisimile  fit,  quia  tum  apud 
Mombritii"»  tum  in  Ms.  Spoletino  constanter  ap- 
pellatur  Beatus  Joannes  episcopus,  quo  titulo  se 
ipse  non  erat  omaturus ;  imo  omnino  improbabiie 
est  si  Joannes  Paranensis,imperante  Jusiiniano, 
vel  Justino  seniore,  ut  vult 
:  nam  cum 
Usuardum 
et 


Tcmpus 
tnartijrii; 
corpus  ter- 
(io   translu- 
tum 

B 


nunc  serva- 
tur  in  ccclr- 
tia  S.  Petri 
apostoli 


cum  corpore 
Petri  ffjrfseo- 
pi  Spoktini. 


ut  siatiiit  Ferranus 
Campellus,  tantum  inltaliam  venent 
in  Vita  et  in  elogiis  apud  Adonem, 
aliosque  dictum  monasterium  annis  quatuoi 
quadraginta  dicatur  gubernasse,  mors  ejus  statui 
nonpoterit  certe  ante  annum  560,  quojuxta  om- 
nium  calculos  diu  vivere  desierat  Joannes  episco- 
pus  ■  utpote  occisus  a  Gothis  Arianis,  quorum  re- 
gnum  in  Italia  diu  ante  annum  560  exstinctum 

fuit.  , 

10  Non  convenit  inter  laudatos  scnptores  de 
anno  martyrii;  Ughellus  et  Jacobillus  annum  no- 
tant  541,  Campellus  differt  in  5-17,  postobsessum 
scilicet  et  captum  a  Totiise  exercitu  Spoletum; 
biographus  vero  noster  obscurius  loquitur,  quam 
ut  exeo  quidquam  statuere  queam :  atque  idcirco 
obitum  supra  latiussignavicircamediumseculum 
sextum.  De  loco  autem  ac  modo  martymi  et  sepul- 
turx,  et  de  prodigiosa  corporis  inventione  ac 
primatranslationejactacircafinemseculidecimi, 
nihil  addo,  quoniam  de  illis  saiis  convenit  inter 
eosdem  auctores,  sufficienterque  instrui  potest 
lectorex  Ferrariiverbisnum.  2recitatis,  et  ex  Vita 
debitisannotatiselucidanda.Restatigitur,ut,qux 
de  reliquiis  ejus  et  cultu  addunt  alii,  paucis  me- 
morem.  Servatum  est  itaque  sacrum  ejus  corpus 
et  variis  miraculis,  qux  similiter  a  biographono- 
stro  descripta  dabimus,  claruit  in  monasterio, 
primum  S.  Euphemixetdein  S.  Joannis  appeliato, 
usque  ad  tempora  Heriberti  episcopi  Spoletini  et 
S.  Henrici  imperatoris,  non  multum  provecto 
secxdo  xi,  quando,  ut  supra  dixi,  idem  monaste- 
rium  inpalatium  episcopale  transiit. 

11  Tum  autem,  teste  Jacobitio,jussu  ejusdem 
Heriberti  episcopi  translatum  est  sacrum  corpus 
ad  antiquam  ecclesiam  cathedralem,  quse  extra 
civitatem  sita  erat  et  dedicata  S.  Petro,  deposi- 
tumque  in  veteri  monumento  lapideo;  in  hoc  autem 
servatum  fuit  usque  ad  annum  1500,  quo  Fran- 
ciscus  Herutus  episcopus  Spoletinus  id  aperuit  ac 
visitavit.  Anno  demum  1619  die  xxi  Martii  per 
Laurentium  Castruccium  episcopum  item  Spole- 
tinum,assistente,utiaddit  Campeiius  ,magistratu, 
translatum  fuit  sacrum  corpus  in  monumentum 
honoriflcentius,  repositumque  sub  ara  principe 
ejusdem  ecclesiw,  ubi  usque  nunc  honoratur  una 
cum  corpore  S.  Petri  ejusdem  civitatis  episcopi. 
ItafereJacobillus,qui  deinde  subdit  Sanctinostri 
quotannis  in  civitate  ac  dioecesi  recoii  memoriam 
ritu  duplici  die  xix  Septembris  cum  Missa  et  Ofli- 
cio  deponti/ice  marlyre;  Campeilus  vero  ait,  eum 
haberi  intcr  jnwcipuos patronos,  unamque  e  duo- 
decim  urbis  regionibus  illius  nomine  appetlari. 

ia  De  Petro  episcopo  mox  memorato  facta  est 
mentio  apud  nos  inter  Prxtermissos  diei  xxix 
Junii  tom.  5  pag.  3^7.  Agii  de  ipso  etiam  Jacobil- 
tus  tom.  i  Operissui  addiem  xxi  dicti  mensis,  ea- 
demque  de  corpore  ejus,  anno  1619  sub  araprin- 
cipe  reposito,  repelit,  qusejam  memoravimus;  sed 
non  indicat,  an  dies  aliquis  eius  cuttui  sit  pro- 
prius,  vel  ancetebretur  Officiumnnnuilis  etiam 
Fastis  sacris,  ne  in  Ferrarii  quidem  Catalogis, 


DE  S.  JOANNE  EPISCOPO  SPOLETINO. 

ejusdem  Petri  occurrit  memoria.  Quapropter  do- 
ncc  certa  spccialis  cultus  a/feruntur  indieia,  GQn* 
suli  possunt  prseter  laudatum  Jacobitlum  Cam- 
pettus  etUgheltus.  Accipe  interim  breve  ipsius 
ctogium  ex  Vita  S.3onimis,quodtaudat  in  margine 
idem  Jacobiilus  :  Plurimi  vero  archiepisooporuin 
ipsiusiequa  sanctitatepollebant,  quibus  unus  Petrus 
sanctissimus  fulsit,  cujusopera  ct  virtutes  marmo- 
reis  tabulis  lirica  versificatio  manifestat;  uli.quc 
nonnulli  simili  carmine  signis  et  prodigiis  olarificati 
in  beati  Petri  apostoli  aula  serena  pace  quiescunt. 
Hactenus  biographus  noster. 

13  Hmcautem  huc  transtuli,  quiapartem  Pas- 
sionis  seu  Vitas  Ms.  mojorem,  luvc  et  similia  de 
episcopis  aliis,  de  ducibus  Spoietanis,  deque  varas 
SpotetancV  civitatis  vicissitudinibus  coniineniem, 
rescindendamputavi :  tum  quiaadSanctigcsta  et 
martyrium  vix  aut  ne  vix  quidem  pertinent,  tum 
quia,  ut  monui,  iam  vitiose  descripta  sunt,  ut  ad- 
hibita  etiam  frequentissima  correctione  scgre 
restaurari  queant.  Ceterum  utpars  alia  ad  San- 
ctumpropriespectans,utcumqueaptafieretprelo, 
eum  modum  servavi:  ciariora  librarii,  qui  yel 
negligentissimus  fuit  vetvixprimis  Grammaticm 
rudimentis  imbutus,  menda  correxi  ipse,  dubia 
vero  notavi  in  margine,  et  qum  restaurare  ncquivi, 
reticto  spatio,  prcetermisi;  idem  servaviin  mira- 
cuiis,  Vitse  seu  Passioni  subnectendis. 


Acla  quomo- 
do  rccudrn- 
da. 


i: 


PASSIO 

TRANSLATIO  CORPOEIS  ET  MIRACULA 

Auctore  Joanne  monacho 

Casinensi 

Ex   lectionario  Ms.   Spoletano. 

Compellitis   me ,    o   sacratissimum  collegium ,  Profogmau- 
una    cum    devotione   Bertse    ductricis   vestrae  «prfe. 
coenobii  sancti  martyris  Joannis,  quod  ab  imo  fun- 
datum  in  honore  beatissimgg  virginis  Eupheinise  a 
devotissima  Gunderada  recolimus  abbatissa,  ut  si-  p 
gna  et  virtutes  atque  miracula  praefati  Martyris, 
cujus  assidue  custodire  corpus  meremini,  stilo  pro- 
prio  propalare  non  denegem.  Periculosum  quidem 
injung-itis  opus,  sed  devotionis  prasmium  profutu- 
rum  a....  sed  quia  Christus  pauperrimos  magis         « 
piscatores  elegit,  quam  dialecticos  et  rhetores  fa- 
leratosque  superbos,  confisus  in  eo  aggrediar,  quod 
rogatis,   speratus*  ab  eo  remedium,  cujus  signa  ■  sperans 
et  miracula...  pandere  studuistis.  Sancte  Joannes 
martyr  Ghristi  pro  Joannis  monachi  peccatoris  in- 
tercede  delictis.  Amen. 

2  Itaque  vobis...  urbe  praedicta  b  ortus  et  ali-  Sauctigesta 
tus  est,  et  ab  ipsa  pubertatis  infantia  sacris  Lit-  el  evkcovtl- 
teris  eruditus,  sacrseque  religionis  vitam  omni  co- 
namine  concupiscens  ad  sacerdotalem  infulam  di- 
gnis  prseconiis  subliraatus  est.  Totus  se  Deo  omni 

hora  committens  jejuniis  et  orationibus,operibus  mi- 
sericordiae  et  pietatis  die  ac  nocte  vacabat  c.  Cum 
autem  his  operibus  esset  intentus,  subito  rumor 
perditionis  ut  super  sonuit  d.  Quo  terrore  con- 
cussi  omnes,  ut  valebant,  praesidium  evadendi  pe- 
tiverunt :  inter  quos  et  ipse  beatissimus  velut  ro- 

busstissimus 


lus. 


•  Gotlinrntn 
Marlyrivm. 


cxlum 


U 


Cor))oris 
prodigiosa 
inventio 
h 


eltrunslittio. 
*  forte  ultro 
citraqut* 


k 

ultari 


DIR  DECIMA  NONA 

bustissimus  eonsolator  intcrclausus  <?,  lacrymis  et 
gemitibua  assidue  Dominum  deprecans,  perma- 
nebat.  Oum  vcro  aliquantis  diebua  Ita  porag-eret, 
ingenlo  maligmitatis  et  insidia;  quasi  terrorc  trans- 
acto,  in  pcrpatulis  locis  ad  capiendos  innocentes 
Getulorum  *  catervas  permanebant. 

3  Jam  vcro,  quia  Sanctus  sc  vidcbat  peragrare 
Sanctorum  ccclesias  morc  solito  non  posse,  ar- 
matus  fidc,  sig-noque  salutis  roboratus,  ut  fortis- 
simus  pncliator,  dcprecaturus  Dominum  pro  tanta) 
calainitatis  pcriculo,  maccratus  jejuniis  innume- 
risquc  afflictus  suspiriis ,  egredicns  raartyrum 
corpora  frcquentabat  intcntus.  His  vero  peractis 
Operibus ,  sacrisque  mysteriis  celebratis ,  cum 
revcrterctur  /',  occupatus  insidiis,  et  videlicet  man- 
suetissimus  aries  subsistens  jugulationis  mortem 
intrepidus  cxspectabat.  Subito  autem  circumdatus 
oanibus,  ludcntium  lanceolis  undique  perfossus, 
ad  ultimum  capitc  plcxus,  ut  sacris  erat  indutus 
orationibus,  ipso  inbivio,  anima  penctrante  caelo  *, 
sanctissimum  ejus  derelictum  est  corpus.  Quod 
postca,  scdato  pavore,  ipso  in  loco  cjus  conci- 
ves  antiquissimo  calatho  g  nimium  gemcntes  loca- 
vcrunt. 

4  Anno  quoque  post  haec  pene  centesimo  h, 
cum  jam  post  ruinam  praedictas  civitatis  circum- 
quaque  omnipotens  Dominus  loca  Sanctorum  , 
crescente  populo,  reiedificarc  concederet,  coepit 
ipsius  sanctissimi  Martyris  pignus  ipso  in  loco, 

ubi  sepultus  erat, urbom,  eo  quod  prope  erat 

quasi  stadia  duo,  stupentibus  sigmis  clarescere. 
Nam  frequcnter  locus  ipse  videbatur  taelitus  coru- 
scare  luminibus  :  aliquando  vero  cantus  niraiae 
suavitatis  ibi  audiebatur.  Nonnumquam  quasi  co- 
lumua  ig^nis  corusco  fulg-ore  usque  caelum  erecta 
mirabiliter  visa  est  Nullius  quoque  viantium  pon- 
dus  aut  sarcinam  sanctissimum  ipsius  Martyris 
recipiebat  sepulcrum.  Vasculis  namque...  longe  ab 
ipso  saspius  projcctis,  plurimi  sunt  experti :  quique 
etiam  innumera  alia  sig-na  alterutrum  referentes 
multis  coram  positis  confitebantur.  Quando  enim 
luminibus  locus  ipse  fulg-ebat,  nullus  nocturuo  in 
tempore  ejus  sepulcrum  transire  ausus  est;  sed 
concussus  timore  long;e  extra  viam  iter  suum  fu- 
g*-iendo  perficiens. 

7  Ilis  vero  signis  atque  virtutibus  cum  multa 
citraque  *  Sanctus  ipse  claresceret,  conati  suut 
aliquanti  tam  pretiosissimum  pignus  clancule  ra- 
pere,  suisque  in  ecclesiis  deccnter  locare.  Sed  noluit 
omnipotens  Deus  tanto  salutis  dono  sacratissimse 
virg-iuis  et  martyris  Eufemiae  frustrare  coenobium, 
ut  et  urbs  Spoletana  per  ipsum  permaneret  inco- 
lumis  et  omnes  in  ea  habitantes  meritis  et  inter- 
cessionibus  ejus  ab  omnibus  inimicorum  insidiis 
stabiles  et  securi  consisterent .  Visum  est  itaque 
Deo  dilectse  abbatissa?,  Gunderadae  nomiue,  prse- 
dicti  monasterii,  ut  sanctissimum  corpus  in  eccle- 
siam  suam  transferret  ccenobii  :  quce  devotissime 
in  hora  noctis  silentii,  duabus  vel  tribus  virgini- 
bus  adhibitis,  suoque  simul  venerabili  sacerdote 
ministro,  cum  linteaminibus  pretiosis  et  thimia- 
matibus  accesserunt  ad  corpus  :  facta  itaque  ora- 
tione,  tanta  celeritate  tegmen  sacri  levatum  est 
corporis,  ut  sexus  femineus  robustissimus  viderctur 
virilisque;  subito  miris  odoribus  respersae,  collecto 
sancto  pig-nore,  cum  exultatione  lsetitiffl  ad  propria 
sunt  reversa3z,statimque  inito  consilio,  juxta  altare 
beatissimfe  virg-inis  memoratte  in  pnefato  mona- 
sterio,  quodjuxta  episcopatum  k  Genitricis  Domini 
nostri  situm  est,  altare  *  constructo  in  partibus 
Aquilonis,  secundo  piissimo  regnante  Ottone,  stu- 
diosissime  locaverunt. 

Septembris  Tomus  VL 


SEPTKMUIUS. 


31 


ANNOTATA. 


a  Quie  hic  subdunlur  ad  rectum  sensum  redu- 
cere  nerjuivi,  ac  proplerea  prmtermisi,  quod  toties 
a  me  factum  meminerit  lector,  quoties  similiapun- 
ctaoccurrerint.  Porro per pra>,termissat  quantum 
cothgo,  suam  ad  scribendum  incapacitatem  cau, 
satur,  quodantiquis  biographissatiscommuneest. 

b  Spoleti  nimirum,  de  qua  civitate  post  prolo- 
gum  dissemt  multis,  a  me  recisis  ob  rationem  in 
fine  Commentarii prxvii  allatam. 

c  Lege  operibus  misericordiae  et  pietatis  die  ac 
nocte  vacabat.  Hanc  enimperiodum  non  emenda- 
tam  reliquit  ut  ex  eo  specimine  librarii  imperi- 
tiam  agnoscat  lector. 

^  d  Procul  dubio  auctor  voluit  dicere,  ut  superius 
dictum  est,  personuit,  nempe  rumor  de  adventu 
exercitus  Gothorum,  Italiam  devastantium,  de 
quibus,  sub  nomine  Saracenorum,  meminerat  in 
parte,  quam  preetermisi;  vide  lit.  b  et  in  Com- 
ment.  num.l%. 

e  Notandum,  quod,  testibus  Campello,  et  Jaco- 
billo,  ecclesia  S.  Petri  apostoli,  extra  civitatem 
sita,  ea  tempestate  esset  cathedralis,  ita  ut  bio- 
graphi  sensus  hic  esse  videatur,  quod  Sanctus, 
appropinquante  hostium  exercitu,  cum  reliquis 
se  in  civitatem  receperit. 

£H&c  ita  exponunt  Ferrarius  et  Jacobillus, 
acsi  Sanctus  iter  ingressus  Romam  ad  limina 
Apostolorum ,  haud  procul  Spoleto  a  militibus 
interceptus  et  occisus  fuisset .  Sed  verisimilius 
Campellus  per  Sanctorum  ecclesias,  quas  civitate 
egrediens  freqaentabat,  intellexit  ecclesiam  cathe- 
dralem  S.  Petro,  et  aliam  S.  Paulo  dedicatas  et 
extra  civitatem  sitas. 

g  Calathus  proprie  corbem  seu  vas  aliquod  so- 
nat;  hic  tumidum  designare  debet. 

h  Totidem  annos  notant  etiam  Ferrarius  et 
Campellus ;  cum  igitur  secundum  allata  in  Com- 
mentariopassus  sitSanctuscirca  mediumseadum 
sextum,  primordia  eorum,  quee  mox  narrantur, 
statuenda  sunt  circa  medium  seculum  septimum. 

i  Facta  sunt  ista  ,  regnante  Ottone  secundo , 
sicut  mox  dicitur,  ac  proin  post  medium  secu- 
lum  decimum;Jacobillus  signat  annum  975.  TJnde 
colligas,  sacrum  corpus,  postquam  relatis  signis 
clarescere  cceperat,  eodem  in  loco  relictum  fuisse 
plusquam  tribus  integris  secidis. 

k  Vox  ista  contracte  scribitur  in  Ms.  Epatum, 
perque  eam,  etiam  alibi  eodem  modo  expressam, 
episcopatum  designat  librarius.  Sednonsatis  in- 
telligo,  cur  ecctesia  S.  Marixjuxta  quam  intra 
civitatem  situm  erat  monasterium  S.  Euphemise 
postea  S.  Joannis,  eo  titulo  veniat  tempore,  quo 
scripsitauctor,  existente  nimirum  etiam  tum  dicto 
monasterio.  Non  quod  cathedralis  esset,  nam  hsec 
S.  Peiro  dicata  erat,  acsita  extra  civitatem  :  nec 
ecclesia  S.  Marix ,  secundum  Jacobillum ,  qui 
varia  citat  in  margine  instrumenta  archivii  Spo- 
letini,  factaest  cathedralis,  nisipostquam  destru- 
cium  monasterium  S.  EuphemUv  seu  S.  Joanms 
transiit  in  palatium  episcopale.  Quapropter  exi- 
stimem,  vel  hic  denuo  esse  mendumhbrarn,  rd 
dictam  ecclesiam  ab  auctore appellan  episcopatum 
seu  episcopalem;  quia  ad  episcopum  pertinebat 
aut  quia  is  in  civitate  commorans  ibidem  dtvtaa 
Officia  celebrabat. 


<2D 


9        MIRACULA 


32 


MIRACULA 
Ex  eodem  Lcclionario  Ms. 


Prxfhtio  ad 
miracvla ; 


B 


crvracon- 

fracia  UUco 

restrluun- 

tur. 


contracti; 


am  recitatis  Actis  mox  subnectuntur  aliquot 
J  miracuta,qu&patrocinanteSanctotpatrata$unt 

co  tempore,  quo  sacritm  ejus  corpus  in  ecclesia 
monasterii  S.  Euphemuv  servatum  fuit,  et,quan- 
tum  conjicio,  ab  eodem  auctore  collecta,  sed  et 
ab  eodem  librario  multis  locis  tam  turpiter  cor- 
rupta,  xtt  cum  aliquando  verba  verbis  connectere 
non  valerem,  ad  assequendum  auctoris  sensum 
operam  dederim  et  alio  charactere  rem  ipsam 
ewpresserim ,  omissis  adjunctis .  Sic  preefatur 
auctor  :  His  itaque  gestis,  coepit  beneficiis  sani- 
tatis  ejus  tumulus  exuberare,  nam  diversis  jegro- 
tationibus  afflicti,  cum  devotione  fidci  venientes  ad 
eum,  sauabantur.  Paralytici  vero  vel  febricitantes, 
Christo  adjuvante,  ejus  adhrerentes  sepulero  sanati 
sunt.  His  vero  virtutibus  pollens,  per  aliquot  an- 
norum    spatia   quievit;    sed   quia   eum   Conditor 
omnium  ad  majora  et  stupentiora  mirabilia  pro- 
vehit,  recentiores  et  novas  illius  virtutes,  quas 
plurima  (plurimas  vel  plurimi  legendum)  ex  ipsa 
civitate  mihi,  et  maxime  illius  sacri  ccenobii  grex 
conglobatus,  detulerunt,  voto  nostras  parvitatis 
propalare  ag*grediar. 

2  Em  primi  miraculi  narratione  hunc  sensum 
colligo.  Unus  e  judicibus  civitatis  Spoletina?,  vi- 
sione  in  somnoaccepta,  intellexit,  corpus  S.  Joannis 
non  satis  decenter  esse  tumulatum  :  quapropter 
expergefactussummomanetumulumnovumplau- 
stro  imponijussit  ad  ejus  ecclesiam  devehendum. 
Plaustrum  autem  nonjumenta  protrahebant,  sed 
homines  atque  hos  inter  verisimiliter  etiamjudex 
ipse;  at  cumprope  ecclesiam  perventum  esset,  sub 
plaustro  cecidit,  etapertranseunte  rota  utrumque 
ei  crus  confractum  fuit :  invocato  autem  Martyris 
auxilio,  illico  in  pedes  se  erexit,  ac  velocissimo 
cursu  in  ecclesiam  ingressus  est,  a  monialibus 
signum  damjussit,  etconvocati  clerici  Dominum 
laudantes  corpus  sacrum  tumulo  imposuerunt 

3  Hie  aliqua  interjicit  auctor  de  multitudine 
miraculorum,  qumibi  patraiasunt,  acsecundum 
his  verbis  exponit:  Quidam  vero  omnibus  mem- 
bns  dissolutus,  totus  contractus  et  fflomeratus  ex 
long-inquis  regionibus  advectus  est.  Nocte  quadam 
m  domo  cujusdam  juxta  monasterium  illud  quie 
scebat.  Hic  in  profundas  noctishora  Petrum  et  Pau- 
lum  atque  Joannem  nimio  cum  splendore  se  vidisse 
testatus  est,  qui  subito  eum  arripientes  unus  ner 
verticem  aliique  per  pedes  maxima  cum  virtute 
extenderunt,  ita  ut  experg:efacta  domus  familia  ad 
clamoresetstridoreSilliussurrexere...gTatias^ 
tes  Deo  meritisque  beati  Joannis;  qni  £ stmodnm. 


MIRACUU  S.  JOAXXIS  KPISCOn   SPOLKTINl 

bus  [et]  horrida  vooiferatione  extentus  etlllumina- 

tus  est.  Hora  vero  matutinnlis  iinmincbnt,  cum 
heBO  fierent,  et  jubilnnte  coBtu  oongregatiQnis  ln 
choro,  g-lorinm  Deo  mag-is  nc  maffis  oum  exulta- 
tionc  dederunt.  Sequitur  alterius  miracidi  nar- 
ratio,  ex  qua  intclligo ,  quod  vir  enormiter 
curvus,  cum  sncratissimum  corpus  atting-eret,  ter- 
ribiliter  sit  erectus;  quodque  nobilis  quidampro- 
vincise,  qui  sub  idem  tempus  causa  rcfrigcrii  et 
sanitatis  illuc  adveniens,  comitibus  suis  promi- 
serat,  fore,  ut,  si  miracuhtm  aliquod  videret, 
))iU7iusecclesuvimpertiretitr,agnitohocnw*acitlo, 
votunx persolverit  et  incolumis  abierit. 

5  Nec   minori   quidem   miraculo   operam   dnre 
quiescam.  Auconitnnus   quidam  cum  nullo  modo 
nisi  terratenus  pergeret,  ut  ipsemet,  seriatim  pan- 
dere  studuit,  ante  ejus  sepulcrum  deductus,   et, 
ut  egrederetur  incolumis,   impetravit,   ipsumquc 
etiam  sanum  conspcximus  et  valentem.   Orbatus 
namque   praeterea ,   et  Tudertino    comitatu   satus 
et  alitus,  auditis  tanti  Martyris  signis,  cogritare 
coepit,  qualiter  sepulcrum  illius  adire  potuisset; 
cumque  saspius  hoc  in  animo  revolveret,  die  qua- 
dam  egressus  domo,  sic  ad  Orientem  couversus, 
oravit  dicens  :  Deus  asterne,  qui  es  verum  lumeu 
et  ductor   recti   itineris,   perduc  me  ad  domum 
Martyris   tui ,   qui   csecus   sum ,   et   nescio ,   quo 
perg-ere  debeam.  Ad  hanc  vocem  subito,  qui  num- 
quam  viderat,  conspecto  ordine  casli  et  terrse,  pr83 
gaudio  mag-na  voce  clamabat  :  Benedictus  Domi. 
nus,  Eex  omnium  seculorum ,  qui  me  illuminat 
meritis  martyris  sui  Joannis,  quia  semper  in  tene- 
bris  eram,  et  modo  video.  Ad  hoc  factum   omncs 
vicini  ejus  convenerunt,   g*lorificantes  Dominum 
Jesum  Christum,  mirabilia  facientem  in  ccelo  et 
in  terra.  Subduntur  aliqua,  quibus  significatur 
ilhtminatus  perrexisse  ad  Sancti  ecclesiam,  ut 
gratias  persolveret. 

6  Quaedam  itaque  post  ista  ex  long-inquo  mu- 
liercula,  ejus  tumulum  videre  cupiens,  est  egressa. 
Hujus  enim  brachium  ita  pendens  inhseserat  lateri, 
ut  videretur  ab  omnibus  omnino  brachium  non 
habere;  cujus  etiam  indumenta  nec  foramen  ali- 
quod  ex  illa  videbantur  habere  parte.  Hasc  dum 
staret  hora  Matutini  in  ecclesia,  subito  uni  ex  soro- 
ribus  exclamavit  :  Arripe,  inquit,  cultrum,  et  hic 
mdumenta  scindere  festina,  quia  mox  ut  omnium 
Sanctorum  Matutinum  decantare  cceperitis,  salva 
ero.  Arrepto  itaque  ferro,  mox,  ut  petierat,  fecit 
et  ea,  quam  prasdixerat,  hora  salvata  est,  eleva- 
toque  brachio,  totum  apparuit  cruentatura,  qum 
llhco  vociferando  beneficia  Conditoris  omnibus 
ostendebat.  Additur  alterius  mulieris  swnaiio 
sedaquo  morbo  et  quo pacto,  ne  conjecturando 


I) 


minantur 


E 


mulicr 
chio 


bra- 


tt  cxci 


iterum  contractus  tibia  reversus  est,  sannsque  re- 
cessit  Puncta  designant  prxtermissa,  q\m  ad 
perfectumsensumreducerenonpotui 

4  Nec  tacendum  est;  alius  de  fulgenti  (forte  de 
Fulgmate  territorio  seu)  comitatu  qLiter  saltu 
f  :  eum*  lPse  quiesceret  in  domo  juxta  priedi- 
ctam  ecclesiam,  apparuit  ei  sanctus  Martyr     d! 
,  etpropem  ad  rae  in  ecclesia.  Et 
,   venj 
Sancti 


cens 

ille  :  Quomodo,  inquit,  Domi 


ine,  vemre  possum, 
qui  gressu  et  luce  careo?  Et  Sanctus  :   Excita 

eju,  perrexerunt  ad  aram.  Mo.xque  ££*££ 


guidem  assequor. 

7  Quidam  namque  artubus  debilitatus,  nisi  ve- 
ctus  ammalibus,  incedere  non  valebat;  cum  autem 
per  ahquot  dies  ibi  maneret,  subito  sanitatis  do- 
num  m  vaseulo  vinario,  ubi  quiescebat,  accipere 
mermt,  ita  ut  ante  ipsum  vasculum  mane  faeto 
mveniretur  erectus,  qui  mox  gratias  Christo  refe- 
rens,  firmis  gressibus  latus  abscessit.  Et  hoc  me 
morare,  non  mirum  audientibus  g-audium  prastare 
cred.mus.  Puella  qu^edam  utrisque  orbata  pUp   ,1 
nutnce  ducente,  long-o  fatigata  spatio  gradlbat    ' 
Cumque    portam   civitatis    intrarent ,    qUaT  b  a  i 
Laurentn  nuncupatur;  dixit  matri  su*'  C Tma  e 
ecce  omnes  istas  domos  conspicio  .  sine  iul  e  ' 
emm  mcedere  possum.  QUiE  mox  ad  tumbam°eMae 
tyns  vemens  gratias  agebat;  mox  recedens  illS» 
clar,srecUperata*lUminibus 


ct  vtr  mcm- 
bris  dcbilis  ; 
puellu  vuu 
orba, 


8  Horridus  quidam  gravi'laborabat  lepraj 


*  /.  rcstilut» 


pe- 
riculo 


DIE  DECIMA  NONA  SEPTEMBRLS 
A  riculo,  cum  autem  semptam  [septa  haud  dubie) 
vtrbprai*    circuirct  ccenobii,  vas  quoddam   lapideum  ante  ec- 
'  olesiam,  aquam  continens,  respiciena  stetit.  Subito 


paraltjnipi 
cussas, 


iCCTOU 

y  p. 


w  m  cffllitus  instigatus,  stabilitua  fide,  ac  perlotus, 
mirabiliter  est  mundatus,  qui  et  ipse  gratias  san- 
cto  rcfcrcns  Martyri,  sanus  gaudensque  recessit, 
Bt  hoc  pretium  operis  cst  stilo  currente  referre  :  qui- 
dam  admpdum  nobilis  pro  vitm  suae  remcdio  pau- 
pcrrimum  confovebat  nutrioium.  Cum  autem  fama 
sanctitatie  huc  illucque  sancti  Martyris  pervolasset 
quadam  die,  quasi  per  jocum...  affatus  est  inopem! 
Vadc,  inquit,  et  cx  mca  parte  dic,  ut  sanet  te  san- 
ctus  Joannes.  Qui  statim,  ut  erat  simplici  animo, 
perrcxit,  et  mox  ut  accessit  ad  tumulum,  sanus 
exilicns,  qui  fucrat  paralyticus  et  contractus,  gra- 
tiam  pro  dono  rependens,  cum  gaudio  et  exulta- 
tione  ad  suum  reversus  est  nutritorem. 
9  Multa  sunt   ct  plurima ,  dilectissimi  fratres, 


,  suorurnque  fide- 

uum salutem  operatus  est  Christus  Domim] 
«luaBideoscriberevitamTw,  ne prolixitate  verbonaa  «****» 
animus  audientium  fastidiat,  aut  legentibus  studio-  ""^" 
8is  in  odium  vertatur.  De  multis  enim  pauca  nar- 
ravimus     quod  sufflcere  ad  gloriam   Dei,  suique 
martyris  Joannis,  vel  ad  salutem  credentium  apc 
stohcorum  nullus  credere  dubitet.  Post  pauca,  qua> 
facile  restaurare  nequeo,  ita  tandem  concludit 
«r;Translatio  ejus  celebratui  iv  Calendarum 
Septembrarum  :  consecratio  quoque  illius  venerabi- 
lis  altans,  re^nante  Jesu  Chtisto  Domino  nostro 
qm  cum  Patre  sanctoque   Spiritu  vivit  et  regnat 
per  infinita  secula  seculorum.  Amen.  Festum  S. 
Joannis,  uti  in  Commentario  dictum  est,  hodie- 
dum  colitur  die  19  Septembris  seu  xm  Kalendas 
Octobris. 


DE     S.     SEQUANO    ABBATE 


B 


ClRCA  Ml.li. 

Sbc.vi. 
S.  Sequanut 
in  Fastis  su- 
cris. 


W  TERRITORIO  LINGONENSl  IN  BURGUNDIA 
COMMENTAEIUS     PR^VIUS 

Sancti  memoria  in  Fastis,  nomen,  cultus.  Acta  edenda  an  ab  auctore 
synchrono  et  indubitatae  fidei  scripta? 


E 


j.  c. 


1 


"\erritorium  Lingonense  veneratur  hodiepecu- 
liari  cultu  S.  Sequanura,  quem  ita  Usuardus 

.  nuntiat  :  In  territorio  Ling-oniccecivitatis  S.  Se- 
quani  presbiteri;  supple  depositio  utest  inMarty- 
rologiis  Hieronymianis  non  nullis  apographis ; 
horum  aliqua  post  Sequani  interjiciunt  abbatisplu- 
rimje  justitias,  aliqua  monachi.  Ado  ad  hunc  diem 
ita  habet :  In territorio  Lingonica?  civitatisS.  Sigonis 
presbyteri,  ex  qitibus,  nifallor,  duplex  Sanctono- 
sty^o  nomen  Grevenus  attribuit,  dum  ita  ad  hunc 
diem  loqititur  :  In  territorio  Linguonicse  civitatis 
S.Sequaui  (seu  Sigonisj-pvesbyteTi. DubitatFlorenti- 
nius,  an  satis  correcte;  anscilicet  idem  sit  sanctus 
ille  Sig"0,  qui  in  aliis  Fastis  Sigonus,  Seg:onus, 
Sego,  Sigtmius,  Seg-omus,  Seg*omius,  Segruncus,  Si- 
guus,  imo  et  Sequatius  appellatur.  Dubium  Flo- 
rentinio  movisse  potuit,  non  tam  nominis  varietas, 
a  qua,  qui  arguere  voluerit,  sex  facite  hic  sibi  di- 
versos  Sanctos  figet,  quam  Flori  de  S.  Sig-one  ad 
diem  xvni  Septembris  memoria,  et  aliorum  lectio 
codicum,  qui  Sanctitm  dupticare  videntur.  Ftorus 
ad  prsedictum  diem  xvin  ita  habet ;  In  territorio 
Lingouicae  civitatis,  monasterio  Segestro,  depositio 
S.  Sigonis  presbyteri  et  confessoris.  De  S.  Sequano 
apitd  illum  nxtlla  est  mentio.  Inter  Fastos  alios 
hoc  modo  nuntiat  Martyrologium  S.  Sabini  de 
Levitania  :  Eadem  die  (xvm  SeptembrisJ  in  terri- 
torio  Long-anicsecivitatis  monasterio  Setg'estro  depo- 
sitio  S.  Seg-onis  presbyteri  confessoris;  et  mox  die 
subsequenti  xix  :  In  territorio  Lingonico  depositio 
S.  Sequani  abbatis.  Ita  Bruxellense  :  In  territorio 
Lingonicaj  civitatis  depositio  S.  Sequani  abbatis, 
et  S.  Sigonis  plurimsB  justitiaB  presbyteri,  ubima- 
nifeste  distincti  duo,  etin  S.  Sabini  de  Levitania 
ad  diversos  quidem  diesrelatu  exprimuntur. 

%  Quod  ad  Ftorum  spectat,  ego  transpositionem 
illamamanxtensiumoscitantiw,vetejitsipsiuserro- 
ri  adscribo,  cum  apud  illum  de  S.  Sequano,  quem 


omniapene  adhunc  diem  Adoniana  et  Usuardina  variis  nomi- 
Martyrologia  loquuntur ,  nutla  fiat  mentio t  terri-  *i&>«<fc«- 
toriumque  et  monasterium,  ubi  obiisse  diem  dici-  9natur 
tur,  ita  utlum  indigitent,  ut  illisoli  conveyiire  vi- 
deantxtr.  Neque  tanta  est  reliquorum  duorum  apo- 
graphorumauctoritasyutFlorentiniidubiopondu$ 
addant :  scriptorem  quippe  Bruxellensem  ticentis- 
sime  suitm  interpolasse,  variaqueexvariiscorra- 
sisse,omnibus  in  comperto  est,et  singulas  pene  pro- 
bantpaginsc.  Neque  amplhts  tribuendum  videtur 
primo  illi,  qui  et  passim  frequentissimis  mendis 
scatet  ,et  hicS.  Sigonem  ,quemex  Ftorohauserat,ad 
prxcedentem diemejusexemptoreduxit, ac  deinde 
S.  Sequanum,  aliossecutus  codices,diei  subsequenti 
annexuit.  Umbram  illis  fecisse  errantibus potuit  p 
diversitastu7nnominis,quodSanctotribuitur,tum 
territorii  et  civitatis,  ubi  ejus  depositionem  com- 
memorant,  quodmendose,  atiaqueetalia  inflexione 
scriptumrepereruntiniisvoluminibus,undesuum 
compilarunt.  Sane  unum  eumdemque  S.  Sequa- 
num  diversis  illis  nomenclaturis  designari,  con- 
stans  et  communis  est  inter  eruditos  opinio,  cui 
pariter  adJuvrebo,  donec  tale  quid  proferatur  de 
S.  Sigone,  quod  non  apprime,  et  soli  quidem  Se- 
quano  congruere  videatur.  Huic,  si  vixit  itte  Sigo, 
cocevus  fuit,  vel  post  illius  floruit  tempora,  cum 
manifestum  sit,  S.  Sequanum  monasterium  Sege- 
strense  condidisse,primosque  ibi  monachos  insti- 
tuisse.  Atque  inde  tot  inter  scriptores,  gui  res  il- 
litts  loci  et  temporis  pertractarunt,  facilior  fiet 
perquisitio,  qvue  dum  minus  dubitantibus  sitcce- 
dit,  eorum  silentium  nobis  favere  pergeL 

3  Porro  si  conjectare  liceat, posset  attributi  du-  de  Hs  amje- 
plicisnominis [Seqwmit'/  Se-onis,  ad qiuv derivata  ctura- 
reliqua  facite  reducuntur)  ratio  aliqua  adfcrri. 
Segestre,  ut  plerique  veteres  scribunt,  locits  est 
non  procid situs  ab  ore  ceteberrimi  fluminis  Se- 
qxianXjitbimonasteriumsinimSanctusconstruxit, 

ubique 


34 


DB  S. 


J.  c. 


ubiquc  doctrin.v  ct  virtutum  fiuna  floruH.  Pro- 
prium  itaque  Sanoto  nomrn  ^o}  terrttono  a  pro- 

cilc  ab  eopotuit  Sego,  herilis  istius  toci  dommus, 

S    tianus  didipotuiiet  condiHibidm  monasteni 

Auctori  abbatis  Sequani  appcllatio  adfuvrere,  sitb 

gua  ro  temporum  iUorunt  more,apudcir- 

eumjacentium  oomobiorum  monachos  rcnerit,  ab 

iisquc  ad  nos  tfansierit  Quod  si  mavis  Sancto  no- 

stro nomen  natale  Sequanum  fuisse, estet undeeum 

S    onemcognomina&umopiner;Segoenim  aSege- 

stre  deductum  videtur.  Tcrritorii  certe  pars,  ubi 

suum  asceterium  S.  Sequanus  instituit,  Seg*estra3 

nominegaudebat,  illique  hereditario  jure  debeba- 

tur,ut  recte  em  nostro  Ms.,male  ex  eo,quod  Mabil- 

lonius  edidit.  colligitur.  Jam  vero  quid  vetat  apro- 

prio  istius  loci  nomine,  vel  quia  illum  suo  seeessu 

et  condito  ibidem  coenobio  nobilitavit,  vel  quia  UU 

hereditarius  fwndus  erat,  Segonem  dictum  fuisse. 

Frequenter  profecto  jam  olim  agrorum  suorum 

fundorumque  nominibus  homines  designabantur. 

Sed  et  Sequana,  ut  recte  notat  Ruinartius,  non 

raro  Segona  et  Sigona  appetlatur  a  Fredegario. 

Unde  pariratione  Seg-o  reJSigo,  uta  SequanaSe- 

B  quanus,  Sanctus  appellari potuit. 


D 

Vita  rilitait 
tdomUi 


Cititus  San-  4  Antiquissimum  esse  S.  Sequani  cultum  testan- 
ciiantiquis-  fur  apographa  Hieronymiana  antiquissima,  in 
quibus  ejus  fit  memoria;  testaturVita  S.Benedicti 
abbatis  Anianensis,  scripta  a  S.  Ardone  initio  se- 
culiix,  ubiejus  monasterium  ante  annos  40  jam 
tum  S.  Sequani  nomine  insignitum  dicitur.  De  illo 
S.  Gregorius  Turonensis  eap.  88  libri  de  Gloria 
confessorum,  quem  elucubravit  secido  vi,  toquitur 
utde  Viro  magmv  virtutis  miraculisque,  dumvi- 
veret,  et  post  obitum  celeberrimo.  An  autemjam 
tum  cultusfuerit,  mihi  incertum  est.  Celebrari  il- 
lum  quotannis  die  festoper  totum  territorium  as- 
serunt  SammarthanitomAGaUiteChrist.col.SQS. 
SanctcV  ejus  exuvise  in  monasterio,  quod  condidit, 
hactenus  conquiescunt,  magnoque  accolarum  con- 
cursu  celebrantur.  Fuisse  jam  olim  ecclesiam  S. 
Sequano  dicatam,  ejusque  appellatam  nomine,  li- 
quet  ex  veteri  charta,  quam  ex  Mabillonio  ad  Vi- 
tamSanctiin  Act.  88.  Ordin.  S.  Bened,Sec.  i  fol. 
263  refero.  Godefridus  episcopus  etc.  Diu  habita 
est  controversia  inter  monachos  S.  Sequani  et  Al- 
bertum  dominum  villae,  quae  Dreez  dicitur.  Ad  pa- 
cis  bonum  reformata  est.  Est  in  Magnimontensi 
C  comitatu  multae  antiquitatis  possessio,  Valeriacus 
nomine,  et  in  ea  beati  Sequani  ecclesia,  et  nomini 
dicata  et  juri  subdita.  Intra  fines  hujus  villam  su- 
perius  nominatam ,  Dreez  videlicet,  cum  capella 
aedificavit  dictus  Albertus.  Hanc  capellam  uti  in 
finibus  parochise  sua?  sitam,  a  nobis  monachi  repe- 
tebant,  Albertus  autem  contra  nitebatur  etc.  Gode- 
fridus  episcopus  Lingonensis,  cujus  hsec  charta 
est,floruitpaidopostinitiumseculixu.Valeriacus 
pagus  ab  indi genis  Verri  hodiedum  dicitur,  seu 
Verri  sous  Dreez,  ut  distinguatur  ab  alio  cogno- 
mine,  qui  aliquot  centenis  passibus  inde  dtstat.  Eo 
secessitprimumS.  Seciuanns  flagransdesiderio  au- 
steriorisvitcV,cujusibidemadhucpuerfundamenta 
posuisse creditur.  In  hujus  memoriam  eo  lociilti 
ecctesiam  erectam  fuisse  suspicor.  Meminerunt 
etiam  supra  laudati  Sammarthani  Translationis 
S.  Sequani,  quam  recoliaiunt  2  Januarii.An  autem 
exaltatio  S.  corporis  facta,  anpars  ejus  alio  ave- 
cta}andeniquetotussacerittethesaurusexunoloco 
in  alium  translatus  sit,  eaque  quo  tempore  quave 
occasione  contigerint,  non  edicunt.  In  codice  Pra- 
tensi,  teste  Bouillartio,  addiem  xxm  Majirecen- 
horicharactere  Usuardo  ad.scriptum  legitur:  Loco 


SKQUANO  ABIUTE. 

Sigrstro  dedientio  ooolesirc  S.  Mnri;r-et  S.  vScquani. 
;>  Vitam  et  Acta  S.  Seguanijsrfoivs  integra  edi- 

dit  in  Vita  S.Joaua/s  abba/is  Kcowaihisis,  cap.  3 
pag.  31  Roverius  noster  em  oodice  Ms.  ejusdem  mo- 
nasterii.  Hanc  commcntatur  Gointius  AnnaL  ec- 
cles.  Franc.  tom.  \  ad  annos  Chr.  518  et  534.  Eam- 
dem  c.r  aliO  Ms.,  non  nihil  a  Roveriano  discrcpante, 
dedit  Mabilhnius  inter  Acta  SS.  Ord.  S.  Bened. 
Seci,  fol.  2fi3,  ex  eaque  suam  concinnavit  Bail- 
letus  tom.  3,  xix  Septembris.  Geminum  aliud  ha- 
bemus  Ms.t  olim  ad  Majores  nostros  missum,  de 
quo  Sollerius  in suo  Usuardo  ad  hunc diem.  Unum 
a  Petro  Francisco  Chifflctio  cxaratum  est,  et  nota- 
tur  in  margine :  Ex  Ms.  Accincti  monast.  et  Car- 
neoli  et  Divionensi.  Hoc  in  paucissimis  a  Mabil- 
lojicvo  diversum  .illustrabo ,  et  cum  illo  conferam. 
Ms.  alterum  brevius  muito  est,  iiaquepriefertx  Ex 
Ms.  D.  Belfortii.  Ex  adverso  autem,  in  limbo  pa- 
ginx  habetur  :  Descripsit  hrec  D.  Belfortius  ex  Ms. 
Long*-pont :  et  paulo  infra  :  Eadem,  quje  in  Reo- 
maensi,  extatin  Ms.79  reg-inae  Suecias.  Belfortianum 
ex  primo  nostro  contractum  videtur,  muttisque 
annis  eo  recentius  apparet.  Paucula  ex  illo  obser- 
vata  dabo.  Mabillonius  et  quotquot  post  illum  de  E 
Actis  et  Vita  S.  Sequani  egerunt,  existimarunt  ab 
auctore  synchrono,  ejusdem  Sanctidiscipulo,  con- 
scripta  esse.  Et  laudatus  quidemjam  sccpe  Mabil- 
lonius  hsec prdefigit  capitiVitx  S.  Sequani :  Auctore 
anonymo  aequali,  ut  ex  num.  13  apparet.  Idem  as- 
serit  in  Annal.  tom.  i,  lib.  7  ad  ann.  Chr.  580  foL 
179,  num.  8.  Hlum  secuti  sunt  Bailletus,  in  Tab. 
crit.  tom.  3,  et  Benedictini  S.  Mauri  in  Hist.  lit. 
Franc.  tom.  3  sec.  vi,pag.  367,  indeque  inferunt, 
de  auctoritate  horum  Actorum  dubitari  nou  posse. 
6  Ego  tanLv,  tamque  cerUv  auctoritatis  funda-  "°«  vidctur 


mentumnon  invenio  :  videamus ,  quo  nitatur  Ma-  scr'Plae8se 
billonius,  et  erroris  originem  investigemus.  Nu-  a  ™clore 
merus  apud  iltum  13,  ubi  auctorem  cvqualem  ap-  verbis' 
parere  asserit,  est  hic :  Caspit  ex  illo  famosissimus 
esse  (Sequanus)  et  divulg-ari  celeberrime  miraca- 
lis,  mag-is  quam  fuerat.  Multa  quidem  innumera- 
bilia  in  conspectu  populi  sui  sanitatum  perfecit 
miracula  :  sed  ,  quae  vidimus  succinctae  brevitati 
sufficere,  ea  in  hoc  curavimus  digerere  volumine. 
Prse  cunctis  vero,  quae  ad  monasterii  usum  atque 
utilitatem  Sequanus  vir  sanctissimus  instituit,  ec- 
clesiam  quoque  laboribus  propriis  fabricatus  est, 
in  qua  nunc  ejus  ossa  pacifice  requiescunt,  prse- 
stante  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui  est  honor  F 
etg-loria,  insecula  seculorum.  Amen.  Quis,  queeso, 
inde  auctorem  synchronum  eruat?  Perpendi  con- 
sideravique  attente  omnia,  neque  tamen  tale  quid 
reperirepotui.  Nimirum  deceptus,  ni  fallor,  fuit 
vir  eruditissimus  voce  vidimus,  cujus  ibidem  si- 
gnificationem,  ut  ut  obviam,  et  ex  adjunctis  cla- 
ram,  elabisibi  passus  est.  Certe  in  eo  hallucinati 
sunt  Historix  titterarim  FrancicV  scriptores,  dum 
loco  supra  citato  asserunt,  profiteri  hujus  Vte  au- 
ctorem,  nihil  se  scribere,  praeter  ea,  quorum  ocula- 
tus  testis  fuisset.  ln  eumdem  errorem,  ceteris  in 
eo  cautior,  quod  vidimus  ad  sola  miracularestrin- 
gat,  impegit  Bailletus,inNotis  crit.  adhuncdiem 
dicens :  Discipulum  hunc  S.  Sequani  ea  tantum  mi- 
racula  narrare,  quse  propriis  oculis  spectasset. 

7  Itaque  non  se  alibi  cvquatem  profitetur  Vitm 
scnptor,  neque  occurrit  aliquid,  unde  idmagis  de- 
ducipossit,quam  exhoc loco : Sed  quse  vidimus  suc- 
cinctas  brevitati  sufficere  etc.  Mediocriter  autem 
tingua  Lahna  znstructis  manifestum  esse  debet 
verbum  vidimus  i&wn  hic  significare,  quod  judica- 
vimus;  sensumque  esse  :  sed  ea,  quoe  judicavimus 
existimavimus,  succinctae  brevitati  sufiicere,  ea  in 

hoc 


dubia  est 
rtas  scri/iFo- 
rfc. 


Dl  I-;   DKfJIMA    XONA 
A  hoeciiravimu.s  digerere  volumine.  Profecto  in  ea, 
quam  eruditissimi  scriptores  illi  afflngunt,  signi- 
ficatione,  sumi  non  potest,  nisisubsequentia  verba 
suecinotffl  brevitati  sufficere,  deleta  cupiant,  itaque 
muiilaium  auctoris  sensum  insuum  detorqueant. 
Igitur,  cum  certi  nihil  inde  habeamus,  examine- 
mus  reliqua.  Quod  stylum  spectat,  quo  Vita  hmc 
etActa  conscripta  sunt,  concisus  est,  et  non  ubi- 
que  sibi  constans :  nunc  altius  elata  phrasi  assur- 
gens,  nunc  humili  depressus  et  repens;  pterumque 
studio  exquisitis  verbis,  iisque  nonsatis  propriis, 
contortus.  Narratio  factorum,  preeter  illorum 
temporum  et  synchronorum  auctorum  morem, 
brevis ,  prolixior  luxuriansque  tocorum  et  simi- 
lium  muttumque  ornata  descriptio.  Indulget  haec 
supra  laudata  Historia  literaria  Franciee  scri- 
ptori  candido,  boneeque  fidei,  qui  tantum  ea  tra- 
deret,  quacpropriis  oculis  vidisset.  Ego,  etsi  in  eo 
hallucinatos  eruditissimos  auctores  ostenderim, 
scriptori  tamen  huic  nostro  neque  candorem,  ne- 
que  bonam  fidem  erepta  cupio.  Verum  cum  de 
tempore,  quo  Acta  scripta  sunt,  ambigere  ticeat, 
incertumque  sit,  quavia  S.  Sequani  Vitaad  itlum 
pervenerit,  qucedam  subjicio,  quse  dubium  aliquod 
B  de  narratorum  veritate  ingerere  possunt  iis,  qui 
non  facilem  prodigiis  fidem  adhibent,  nisi  indu- 
bitata  aiiundefide  probentur. 
h  narrato-      8  Antequam  e  paterna  domo  S.  Sequanus  rece- 
nm  vcntus  deret%  dicitur  ita  memoria  tenuisse  totum  Psalte- 
rium,  ut  similis  illi  in  recitatione  posset  quispiam 
minime  reperiri.  Seceditin  villam,  cui  nomen  Va- 
leriacum,...  ubi   septa,   etsi   vilissima,.. .    manu 
propria   construxit...  Cumque  ibidem   se...  salu- 
berrimis  jejuniis. ..   per  tres  fere  annos  oblecta- 
ret,  ad  tantam  corporis  tabe  et  fceditatis  macie  per- 
ductus  est  necem,  ut...  arida  cutis  ejus   ossibus 
inhsereret.  Ducitur  ad  Eustadium  presbyterum 
Magnimontensem,  virum  sanctissimum,  qui  ejus 
capitis  verticem  Dominico  charactere  sig-natum.  to- 
tonditj...  et  ex  eo  tempore  coepit  religiosissimus 
Sequanus  Eustadio  presbytero  morigerari,  et  pe- 
dissequus  ejus  fieri;...   denique  convocatis  populis 
ejus  ecclesige  (Magnimontensis) ,  quoniam   et  ipsi 
experti  fuerant  tantje  sanctitatis  atque  abstinentise 
fructus  in  Sequano,  eum  Levitico  ministerio  con- 
secraverunt  apud  episcopum  testimoniis.  Erat  au- 
tem  beatissimus  Sequanus,  quando  Leviticam  gra- 
tiam  estadeptus,  annorum  ferequindecim;...  gessit 
autem  Leviticum  officium  annis  quinque.  Deinde... 
C  adpresbyteriigratiam  pTomoYetm^annosciticetejus 
vigesimo.  Stupenda  narrantur  hic  paucis  mutta. 
Erat  annorum  fere  quindecim ,  cum  diaconatu 
insignitus;  quod  est  contra  expressam  sacrorum 
canonum  auctoritatem,  qui  annum  omnino  vige- 
simum  quintum  requirebant,  trigesimum  vero,  ut 
quis  ad  presbyterii  promoveretur  Ordinem,  quem 
Sequanus  anno  wtatis  vigesimo  consecutus  memo- 
ratur.  Insigne  enimvero  privilegium,  quodpau- 
cis  admodum,  et  vix  umquam  sine  prasvio  mani- 
festo  divinse  voluntatis  testimonio  concessum  legi- 
tur,  quando  destituti  pastore  greges,  ingensque 
Christianx  rei  bonum  tale  exigebant ! 
cx  nw>m;>r*-      9  pr{Cpr0pera  hic  descripta  S.  Sequani  ordinatio 
matura  or-  vexavit  quotquot  hanc  Vitam  illustrarunt  et  eos 
maxime,  qui  indubitatam  us  Actis  danaam  fiaem 
existimabant.  Cointius  adann.  Chr.  518  pag.  308 
rotunde  negat,  hsec  ita  contigisse,  corrigendum- 
que  in  eo  biographum  censet.  Roverius  Annot.  60 
pag.^>l1conjectat,interdictaetpcenascano?ium,aat 
nondumnotaibidem,autnondumfuisseobservata, 
maxime  cum  Sozimus  suspensionem  ab  officioepi- 
scopis  immaturos  ordinantibus  comminatus  qui- 
dem  esset,  sed  nondum  inflixisset.  Verum  nota 


SKI'TK\fBRI8. 

erant  statuta  canonica  Magnimontensi  clero,eum 
^('-([u^numvelideoeorumt/a,r,f/rcr;.soremperinvi-  *■* 
diamarguerent.Ceterum,anito ,sentiens  Roveriv* 
episcopiilliusLingoncnsis,quisquisfurrit,fojn;siet 
observantice  erga  Rornanam  sedem  satis  eo-nsuUd, 
non  indago :  certe  mox  atio  confugit,  sanctumoue 
Remigium,  et  atios  ante  preefixum  tempus  ordina- 
tos  insuisubsidium,  et  synehroni  fidique  scripto- 
ris  defensionem  advocat.  Idem  hoc  facit  MabiUo- 
nius  Nota  B.  Verum  ut  in  pra>ctarissimis  sanctis- 
simisque  illis  viris  ordinandis  statutum  tempus 

pr&veniretur,urgebatnecessita$ecctesiarum,qui- 
buspastores  et  episcopi,  non  obseura  Dei  votuntate 
destinabantur.  Nihil  id  in  sancto  Sequano  magno- 
pere  exigebat ;  neque  enim  magna  fuit  in  Magni- 
montensi  oppido  sacerdotum  penuria,  ubi  depree- 
positosibiSequ&noquidamclericiconquerebantur. 
Deinde  non  existimo  S.  Sequanum,  qui,  mortuo 
Eustadio,  statim  inde  recesserit,  addictissimos 
sibi  popuios  sufficientibus  pastoribus  destitutos  re- 
ticturum  fuisse.  Denique  Sequanus  hic  anno  suo 
15  diaconus  ordinatus  dicitur,  quod  nulli  ilto- 
rum  sanctorum  in  tam  tenera  puerilique  eetate 
concessum  legitur,  indeque  majorem  preeroga- 
tivam  magis  mirari  licet,  si  non  negare  acce- 
ptam.  p 

10  Sunt  et  alianon pauca,  necminus  stupenda,  etpueriu 
qusedeveritatenarratorumscrupulumaliquemin-  xtau 
jicere  natasunt  .AntequamLeviticum  ordinem  adi- 
pisceretur§Q<\M&ti\is,aliquo  tempore  Eustadio  con- 
vixit,  illudque  oportuit  non  admodum  brevefuisse, 

ut  prudenter  Eustadiijussuconvocatipopidi,talia 
de  eximia  Sequani  virtute  et  sanctitate  fquam  non 
invenio  tum  temporis  prodigiis  probatam  fuisse) 
testiynonia  dederint,  quas  Lingonensem  episcopum 
moverint,  ut  statuta  sacromtm  canonum  infringe- 
ret,  nihilque  sibiab  intentatis  eorum  transgresso- 
ribus  censuris  et pcenis  metuens,  toto plane decen- 
nio  fixum  ordinandis  tempus  pr&veniret.  Demus 
itaque  duos  minimum  annos,  quibus  Sequanus 
apudEustadiumagens,singutaremsuamconstan- 
temquevirtutem  usu  Magyiimontensibus  probave- 
rit,  ita  ut  annos  circiter  tredecim  natus,  tonsura 
clericali  insignitus  sit.  Derao  iltis  fere  tres,  quos 
ante  in  villa  Valeriaco  solitudini  consec?wit,  ha- 
beoque  decennem  fere  puerum,  totumjam  pridem 
Psatterium  ita  edoctum,  ut  ittudde  memoria  re- 
citaret  integrum  indies,  o?nnesque  fida  recita- 
tlone  superaret.  Habeo  infantem  pene,  tam  con- 
stantertantoquecumardoreclericatusofficiumpo- 
stutantem,  ut  contrariis  parentum  votis  et  curis 
obniteretur strenue,  necxdteriusreputsamferens, 
decennis  ex  eorum  domo  recederet,  ipseque  sibi 
propria  manu  septa  construeret, inquibuspertres 
annosdelitesceret.  Etveroquomodo  parentes  ejus, 
qui  filium  suum  tenerrime  diligebant,  eo  quoduni- 
cum  eum  haberent,  sperantes  per  illum  suse  stirpis 
mortalis  g-ermina  pullulare,  secesstan  hunc  si  non 
fugam  potius,  solitariam  tenelli  pue?n  vitam,  je- 
junia,  vigitias,  corporisque  vexationes  vnmodi- 
cas  otiosi  spectarunt  ?  Neque  enim  cerosimite  est, 
iUaomniaignorasseillos,quiconspicuihaberentur 
in  Magnimontensi  oppido,  unde  1  «lcnacuspagus 
uno  dumtaxat  milliari  Gaitico  distabat.  Profecto 
nonpersuadebit  mihi  Bailietus  (vgerrime  tutisse 
hcccparentesejusjulisse  tamen,  nemcerore  aflice- 
rent  fitium,  quem  tenerrimo  amore  prosequeban- 
tur :  sicenimamor  ilie ccecusnimium  et  prwposte- 
rus  fingitur. 

1 1  His  adjice  nec  miranda  minus,  qiuv  dicuntur  <t  a\,i$ 
de  finitimisillius  loci,  quem  Sequauo  Thiolaifus  rmaik 
ostendi;  nimirumtquod  humanis  camiibus  etcruo- 

re  vescerentur  bestiarum  more;  qux  tam  sunt  in- 

credibilia 


n-croftK 
J.  S. 


Valde  inrer- 
tum    e$t,  S. 
Sequanttm 
obiisse 


annocii  ■>!<  \ 
80  seculi 
$exli. 


36 

^ibiUa^tquidenarratommven^ 
nonaudebant>tamenhmemetaphortsetfiguraUslo; 
cuHontlmsadscripserinttutferoceshomtnesnobts 
r^sentarent.Similibusdictiontsornamenttsan^ 

numerarepotuissent  etiam  ea,  quev  subjicio :  Lrat 
Qnippe(spelseumtadquodSeq^missBgrepenetrans 
«7tfam,^^a«ongumnumquamviolataper»vum 
pervenerat)  diversorium  sasvientium  dasmonumat- 
quelatrouum,...latibiilura  spirituum  immundornm. 
Tum  illud-.n  postconstructionemmonasterh,  uon 
pust  multum  temporis  spatium.multitudo  ad  locum 
oongregata  est  monachorum,  opinione  Sequani  vin 
prudentissimi  a  quatuor  elioitamundipartibus;  quse 
nonminushyperbolensapiunt,  sinonpotius  fabel- 
las,utsolentejusmodide  daemonibus  narrationes, 
nisi  indubitata  fide  asserantur.  Certe  non  capio, 
quomodo  eo  tam  cito  monachiex  quatuor  mundi 
partibusadvolarint.Atqueexhisstatuatlector,quo 
hmc  Actaloco  habendasint:  nos  dicamusaliquidde 
anno ,  quo  S.  Sequanus  e  vivis  decessisse  ab  aliqui- 
busmemoratur. 

12  Initio  hujus  commentarii  late  medium  seculi 
sextiS.  Sequani  depositioniassignavi,  ratus  certi 
prcctereanihil  figiposse.Mabillonius  tamen,  Bail- 
letus,Historineliterariseauctoresetaliiejusobitum 
referunt  ad  annum  circiter  octogesimum  sexti  se- 
culi.An  satissolidis  rationibusnixi,  conjecturam 
hancsuamstabiliant,examinemus.  Sequanus,  Ma- 
billonio  teste,  in  Ms.  coenobii  Cheminonensis  dici- 
tur  plenus  dierum  quievisse  in  pace  :  ergo  quadra- 
gintaanniscircitersupervixit  S.  JoanniReomaen- 
si.  Itajamlaudatus  scriptor  conjicitadnumerum 
13  Vitx  Sancti  nostri,  quem  secuti  videntur  reli- 
qui.  Ratiocinium  suum  firmare  nititur  Mabillo- 
nius  ex  eo,  quod  Seqnanus  adhuc  juvenis  Johan- 
nis  abbatis  Ileomaensis  disciplinse  se  tradiderit. 
Verum,  quam  debile  sit  inde  deductum  argumen- 
tum,  quis  non  videat  ?  Demus  enim  S.  Joannem 
annos  natum  quadraginta  (nemo,  opinor,  plures 
requiret,  qui  ejus  Vitam  legerit)  monasterium  Reo- 
maense  condidisse  :  his  adjiciamus  (ut  pergamus 
liberalesesse)vigintialios,quibussensimdoctrina} 
monasticcedisciplinteperitia,virtutisetsanctitatis 
famaitaclaruerit,  ut nomen ejus  cunctas peragra- 
rit  provincias,  et  S.  Sequanum  spiritualis  sibivitee 
doctorem.quierentemeoallexerit.Seq\iciiio1cumiUuc 
se  recepit,  setaiem  concedamus,  quampossumus  in- 
fimam,  itaut  vigesimusquintusejusannus  cum  se- 
xagesimo  Joannis  concurrat.Vixit  hic }ut  iidem  te- 
stantur  auctores,  etex  ejus  Vita  manifestumest, 
annis  centum  viginti.  Residuos  itaque  sexaginta 
annos  Joannis  Reomaensis  adde  viginti  quinque 
annis  Sequani,  Reomaum  ad  sexagenariumJoan- 
nem  accedentis  et  utrumque  eodem  anno  Christi 
53'.),  quo,  ut  figit  Mabillonius,  Joannesobiit,  mor- 
tuumfinge  :  nonne  sic  dici  poterit  Sequanus,  pene 
nonagenarius  senex,  plenus  dierum  quievisse  in 
pace  ?  Quod  si  lubet  quadraginta  alios  superadde- 
re,  cavene  nimios  illi  dies  tribuas.  Certe  ad  cen- 
tum  viginti  quinque  annos  Sequanum  perveyiisse, 
ex  conjectura  undequaque  arbitraria  non  admit- 
tent  Historiae  literariae  eruditissimi  scriptores, 
qui  tom.  Spag.  285  non  videntur  S.  Joanni  Reo- 
maensi  centum  viginti  annorum  senium  conces- 
suri,  id  nisi  evinceret  indubitata  auctoritas. 

1 3  Ceterum  quamvis  nihii  sit,  quod  certopersua- 
deat,  illo  circiter  abbatis  Reomaensis  anno  sexa- 
gesimo  potius  ,quam  aliis  posterioribus,  contigisse 
S.  Sequani  tyrocinium,paucula  tamen  suadent,  il- 
lumcircaseculisexthnediumvetetiamanteobiisse. 
S.  Gregorius  Turonensis  librum  de  Gloria  confes- 
sorumscripsitcirca  annum  590,  teste  Mabiltonio, 
forte  etiamante,potuit  enimjam  pridem  scripto 


DE  S.  SEQUANO  ABBATE. 

adjicere,  caput  106  de  S.  Radegunde,  ct  pauca  se- 
quentia,  quibus  illum  concludit.  Porro  Gregorius 
cap.  S8  de  S.  Scquano  agens,  nawat  miraculum, 
quod  ad  ejus  sepidcrum  acciderat.  Eo  tamquam 
ad  asylum  confugerant  tres  viri,  iram  Gunt- 
chramni  regis  veriti ;  quo  comperto,  rex  eos  cate- 
nis  vinciri  iubet.  Media  nocte  lux  in  basihca,  hu- 
manatuccclarior,exoritur:dissiliuntcatenx,vin- 

cti  laxantur.  Ex  quo  suspicor,  aliquot  jam  tum 
annis,  cum  Juvc  scriberet  Gregorius,  mortuum 
fuisse  S.  Sequanum  :  videtur  enim  prodigium  il- 
lud  referendum  ad  prima  tempora  Guntchramm 
regis  dum  venandi  immodica  libido  tam  gravem 
vindictam  de  ablato  cornu  venatorioexigit,  uthu- 
jus  furti  insimulatisnon  licerct  tutis  esse  ad  San- 
ctorum  sepulcra,  sed  in  locisetiam  sacriscaperen- 
tur,  ibique  vincidis  stringerentur :  alia  enimfuit 
postmodumpii  sanctique  regis  crgasacra  omyita 
veneratio.  Regnumadiit  Guntchramnus  anno  561; 
hixc contigerint  paulopost,  mortuojam  anteannos 
aliquot  S.  Sequano,  quo  deinde  longxvam  magis 
S.  Sequano  mton  concesseris  :  quoque  citius  mor- 
tuumstatueris,eopropius  ad  sexagesimum  Joan- 
nis  annum  reduces  moram  Sancti  nostn  in  Reo- 
maensimonasterio,  in  quo  certe  sacra  disciphna 
instructus  videtur  fuisse,  antequam  S.  Joannes 
latendi  studio  ad  Lirinense  ccenobium  clam 
aufugit.  Heec  Joannis  Reomaensis  fuga  Coin- 
tio  et  Mabillonio  acciUit  initio  seculi  6,  litteras 
enim  Gregorii  Lingonensis  episcopi  ad  illum 
Lirini  degentem  datas,  statuit  anno  Chr.  507; 
itaque  octogenarius  Joannes  in  illo  monasterio 
ignotus  interjuniores  vixit,  quod  an  verumsit,  et 
an  idem  ilte  S.  Gregorius  sit,  qui  anno  506  eam 
cathedram  adiit,  hic  non  discutio.  Certe  difficile 
creditu  est,  Joannem  natum  annos  88  ignotum 
apud  Lirinenses  delituisse :  quod  admittendum 
est  ab  iis,  qui  120  annos  natum  anno  539  obiisse 
statuunt.  lllud  interim  mihi  certum  manet,  quod 
chronologica  nutla  nota  ex  Vita  S.  Joannis  Reo- 
maensis  vet  Actis  S.  Sequani  petita  cogat  hujus 
mortem  post  annum  540  figere. 


Auctore 


V  I  T  A 

anonymo. 
aetatis 


incertae 


a  quo 
paucis 


textus 
verbis 


(20 


E 


Ex  Ms.  et  Mabillonio, 
Ms .    Chifflelii    in 
discrepat. 

PKOLOGUS. 


Quamquam  beatissimorum  vita  virorum,  quae  at- 
testante  Domino  spiritali  articulo  in  immor- 
tali  libro  conscribitur,  mortalium  monimentis  non 
egeat  literarum;  est  tamen  operaspretiurn,  volumi- 
nibus  eam  quoque  commendare  chartarum,-  facun- 
dissimo  enim  vetustatis  studio inventum  est,  stylo  et 
opere  literarum  actus  prastereuntium  personarum 
oculis  nescientium  offerre  j  ut  sirldes  adsit  scriptis, 
id  sit  lcgere,  quod  videre. 


CAPUT  I. 


DIE  DECIMA  NONA  m.i-.      [BEIS. 


S.  Scquani 
ortus,    edu- 
calio,  seces- 
sus  insolitu- 
dincm. 

a 

b 

c 


B 


*  Mab.  cor- 
rcetius,  sep. 
ta  vilissima 

f 

*  Mab.  dc- 
vota 


*   Mab.   le- 
ctissimi 


Tonsura  cle- 
ricorum  in- 
signitur  ab 
Eustadio: 


*  Mub.   in- 
cideret 


CAPUT    I. 

Acta  S.  Sequani  usque  ad  fundatio- 
nem  monasterii  Segestrensis. 


Sequanus  itaque  vir  moribus  probatissimus,  Dei 
gratia,  priusquam  in  materno  utero  formaretur 
a,  est  praeventus:  ab  ipsis  autem  cunabulis  pene 
universis  populis  fructuosis  operibus  cognitus, 
Magnimontensi  b  oppido  ortus,  atque  ibidem  Chri- 
stianisest  parentibus  ceducatus.  Divina  ergo  pro- 
videntia,  sancti  Spiritus  inflammatus  ardore,  infan- 
tili  adhuc  impeditus  aetate,  robustissime  intra  sui 
recessus  pectoris  praecepta  Domini  complebat 
Salvatoris,  Postquam  autem  annos  infantiles  exce- 
dens,  ad  puerilem  gradum  profectus  est,  sic  Psal- 
terium  omne,  subsequente  ei  memoria,  tenacissi- 
me  adeptus  est,  ut  similis  ei  d  in  recitatione  pos- 
set  quispiam  minime  reperiri.  Parentes  vero  ejus, 
eo  quod  eum  unicum  haberent,  tenere  eum  dili- 
gebant,  et  sperantes  per  illum  suae  stirpis  mortalis 
gerrnina  pullulare ,  a  clericatus  officio  prohibe- 
bant.Verum  ille,  per  quem  spleudidissimae  sobolis 
palmes  propagandus  fuerat  spiritualis,  videns  suis 
votis  vota  parentum  opposita,  secedens  paululum  a 
communi  habitatione,  in  villa,  cui  nomen  est  Vale- 
riaco'e,  septam  *  sibi  vilissimam,  sanctitati  tamen 
atque  utilitati  ejus  congruam,  manu  propria  con- 
struxit  f,  ccepitque  in  presdicto  loco  continuatis 
momentis  votiva  ~;:"  orationum  libamina  Christo  of- 
ferre,  et  abstinentiis  impuberes  artus,  et  molle  ad- 
huc  corpusculum  macerare;  neque  enim  prius  ci- 
bum  sumebat,  quam  Psalterium  totum  in  oratione 
perseverans  recitasset.  Gerebat  autem  sub  ipso  ha- 
bitu  laici  mores  monachi  lenissimi  *,  et  sub  in- 
tonsi  capitis  crine  tonsi  pectoris  frugem.  Cum  se 
erg'o  saluberrimis  jejuniis,  et  fructuosis  parcitati- 
bus  per  tres  fere  annos  oblectaret,  ad  tantam  cor- 
poris  tabe,  et  foeditatis  macie  perductus  est  necem, 
ut  coutracta  atque  ahda  cutis  ejus  ossibus  inhaere- 
ret. 

2  Quodam  igitur  die,  dum  eum  parentes  ejus 
viribus  effoetum,  atque  mortali  pallore  aspicerent 
circumseptum,  cum  ejulatu  nimio  prorumpentes, 
dixerunt:  Si  tonsuram  desideras,  et  ob  hanc  tui 
vigorem  corporis  amisisti,  ipsi  te  nunc  horum  cri- 
nium,  ut  putas,  onere  sublevamus.  Tunc  qui- 
dam  ex  vicinis  ejus,  qui  eorum  comitatui  g  adhas- 
rebat,  procax  ac  temerarius ,  forficem  rapiens, 
nitebatur  caesariem  sacratissimi  Viri  manibus 
resecare :  sed  cum  vibratis  forficibus  suae  palmae 
digitos  supcr  verticem  antefati  Viri  extenderet,  il- 
lico  sinuosis  anfractibus  in  prsecordiis  ejus  gelidus 
timor  illapsus,  tremore  quodam  forfices  de  manu 
ejus  excussit  h;  et  factum  est  primum  claritatis  cjus 
miraculum,  calyps  de  manu  dirigentis  excussus. 
Tunc  vero  parentes  illius,  novo  stupore  attoniti, 
sacerdotem  devoverunt  accersiri :  qui,  praeinissa 
benedictione,  caesariem  reverentissimi  Juvenis  in- 
ciderunt*.Eratautem  tum  temporis  in  Magnimon- 
tensi  oppido  presbyter  moribus  et  setate,  nomine 
Eustadius  i,  vir  Deo  dignus  atque  sanctissimus,  ad 
quem  pareutes  beatissimi  Sequani  ad  tondendum 
eum  cum  laetitia  adduxerunt  h;  qui  cum  venisset, 
precibus  Deo  profusis,  ejus  capitis  verticem  Donii- 
nico  charactere  signatum  l  totondit,  et  post  de- 


tonsionern  casta  osculacapiti  atque  labiis  ejua  infi-A*«>  hm 
gcns,  benedixit  eum,  dicens:  Adsit  tibi,  Fili,  nostri 
potentia  Salvatoris,  cujus  te  jam  praeventum  yideo 
m  munerc  majestatis.  Admoneo  te,  dilectissime,  ut  » 
I>aululum  abstinentiaeparcas,  et  obediens  apostoli- 
cis  praeceptis  modico  vino  propter  stomachum  et 
propter  frequentcs  tuas  infirmitates  utaris:  cibis 
quoque,  qui  possunt  exile  corpus  tuum  reparare, 
indulge. 

3  Ex  eo  itaque   tempore  ccepit  religiosissimus  midaruk 
Sequanus  Eustadio  presbytcro  morigerari,  et  pe-  eon^*;tt 
dissequus  ejus  in  Dei  gratiafieri.  Insistentibus  er-  (?u£a£tnt*~ 
go  illis  frequentissime  in  excubiis  Domini,  et  ora- 
tionibus  atque  jejuniis,  revelatum  est  sanctissimo 
Eustadio,  quod  pater  futurus  esset  Sequanus  popu- 
lorum   raultorum,    ad   requiem   praedestinatorum. 
Denique  convocatis  populis  ejusdem  ecclesiae,  quo- 
niamet  ipsi  expertifueranttantae  sanctitatis  atque 
abstinentise  cultus*  in  Sequano,  eum  Levitico  mini-  *  Mab.  fm- 
sterio,  ante  annos  setatis  suas,  consecraverunt  apud  ctus 
n  episcopum  testiraoniis.  Erat  autem  beatissimus  n 

Sequanus,  quando   leviticam  o  gratiam   est  ade-  0 

ptus,  annorum  fere  quindecira ;  qui  ita  honoris  sui 
dispensare  ccepit  sine  offensione  dignitatem,  ut  nul- 
larum  querimoniarum  aetatis  immaturas  occasionem  E 
quaerentibus  hominibus  praestitisset  *.  Senioribus  *  Maba. 
reverenter  obsequium  sui  gradus,sodalibus  caritatis  praEsiaret 
affectum,  populis  vero  devotissimse  humilitatis  red- 
dere  non  desinebat  onicium.  Ita  igitur  omnibus  se 
omnia  exhibebat,  ut  se  sanctitatis  respectu  ornaret, 
et  ad   exemplum   sui  totius  ordinis  atque  aetatis 
pectora  provocaret :   in  quem   procul    dubio    ille 
sermo  Prophetae  impletus  est ,  dicentis :  Ut  erudiret 
principes  suos  sicut  se,  et  seniores  suos  prudentiam 
doceret. 

4  Gessit  autem  leviticum  oGicium  annis  quin- 
que;  deinde  peracto  quinquennio,  propter  suae  hu- 
militatis  ac  continentiae  fulgidum  decus  ad  presby- 
terii  gratiam  promovetur.  Tunc  quidam  clericorum 
Magnimontensis  oppidi ,  aetate  primi ,  moribus 
tamen  ultimi,  videntes  sibi  praeponi  secundi  sacer- 
dotii  honore  p  Sequanum,  contra  eum  musitare  cce-  p 
perunt,  et  obliquis  eum  obtutibus  intuentes,  quasi 
canonumtransgressoremredarguerenitebantur.Sed 

ille  Vir  bonus,  atque  sincerae  doctrina  caritatis  caeli- 
tus  eruditus,  uon  solum  illis  mala  pro  malis  non 
reddidit,  verum  etiam  pro  malis  bona  retribuit. 
Eere  in  diebus  illis,  quibus  haec  acta  sunt,  beatus 
Eustadius  de  terris  migravit  ad  caelum.  Tunc  Deo  ^ 
placitus  Sequanus  decrevit  ecclesiasticum  ofiicium 
relinquere  et  monachicam  vitam  silentio  amicam 
arripere:  sed  quoniam  monasticarum  expers  fue- 
rat  Eegularum,  vota  ipsius  sunt  paulisper  a  dispo- 
sitione  propria  demorata.  Per  dies  itaque  siugulos 
sagaci  indagatione  archimandritam  quaerebat,  qui 
eum  vitam  monasterii  doceret,  et  sanctissimorum 
patrum  collationibus  atque  institutionibus  magis 
ac  magis  erudiret. 

5  Erat  autem  in  dicbus  illis  in  *  Tornodorensi  a  s.  Joanne 
monasterio  *  abbas  q,   Joannes    vocabulo 
siusrularis  sanctitas  universas  provincias  peragra 


qumquennw 
post  ad  pret- 
byicrium 
promovttur. 


CUJUS    •»•  arnobio 

nefinarnsi 


facnf  titteris 

rat :  ad  eum  ergo,  llhus  opinioms  comperta  signa-  etprxefpiit 
cula,  Sequanus  sauctissimus  declinavit.  Quo  cum  rtHghm  w- 
summa  lretitia  suscepto,  puro  mentis  affectu  r,  re- 
gulari  solertia  ita  eum  brevi  tempore  imbuit,  et 
inejus  cordis  iutima  luraen  veritatis  infudit,ut  spe- 
culum  esset  cunctis  bene  viventibus,  et  ad  Deum 
tota  mentis  devotione  tendentibus.  Sequanus  ergo 
vir  venerabilis,  postquam  se  vidit  omuium  divina- 
rum  Scripturarum  dogmatibus  instructum  et 
monasterii  laudabili  diligentia  eruditum,  locum 
fabricandi  sibi  monasterium  aptum  frequentissime 

scrutabatur 


tx  tnftilutMS. 

*  TiMincrre 

•  Mab.co- 

tmto 

Kfomaus 
7 


3S 


VITA  8.  SEQUANI  ABBATIS 


siugula  cou- 


*  Mab.  eci 
tissime 


locum   eon- 
ttruendo 
monasterio 
quxrit, 


B 

*  Mab.  an- 
gustus 


i.woimio.  scrutabatur;  cumque  per  momcuta 

finia  loea  circuiret  et  ad  amicorum  suorum  noti- 
tiam  voluntatis  sme  deoretum  perduoeret,  quidam 
propinquorum  suoruin,  Tiolaifus  uomine,  dixit 
ei  •  Quia  sciscitatuses  iue,  et  cousilia  tua  sunt  mi- 
hi  sinceriter  depalata,  pandam  tibi  sanctissime 
locum,  atque  ostendam,  iu  quo  poteris  consistere, 
si  Dei  ardoreinita  suat,  quas  praeparas  adimplere. 
Est  denique  locus  haereditario  tibi  s,  ni  fallor,  jure 
perdebitus,  sed  loci  illiua  finitimi  ■bestiarum  more 
carnibus  humanis  ac  cruoribus  depascuntur,  ita  ut 
nulli  sit  facilis  trames  per  eos,  nisi  multitudine  sti- 
patus  fuerit  armatorum. 

6  Ad  quem  beatus  Sequanus :  Tu  tantum  niihi 
locum  cognitum  demonstra,  et  si  Divinitatis  iu- 
stinctu  mea  sunt  vota  concepta  ,  omnis  ferocitas 
illorum  in  columba^  simplicitatem  delinita  con- 
vertetur.  Assumptis  ergo  secum  comitibus,  profe- 
cti  pervenerunt  ad  locum,  de  quo  concionati  fue- 
rant.  Erat  autem  sylva  longuni  nunquam  violata 
per  sevum,  cujus  arborum  summitas  paene  nubes 
pulsabat.  Tunc  requirentibus  illis  aditus,  quibus 
possent  sylvas  penetrare  secretum,  callis  quidam 
artuosus  eorum  refulsit  obtutibus,  tantum  angu- 
stior  *  atque  sentuosus,  ut  difficile  possent  plan- 
tse  uniuscujusque  per  eum  aequiparo  gradu  ince- 
dere,  sed  prolatum  vix  pedem  pes  sequebatur,  im- 
pediente  densitate  ramorum.  Attamen,  licet  non 
sine  suo  iabore,  neque  vestimentorum  discerptione 
in  asperrima  sylvas  penetralia  pervenerunt.  Tunc 
curvantes  se  solotenus,  perspicuo  visu  tenebrosa 
latibula  investigare  cosperunt.  Eixo  ergo  in  uno 
obtutu  diutius  inhaerentes,  aspexerunt  speltei  cu- 
jusdam  angustissiinas  fauces  labruscis  ac  filicibus 
obumbratas:  desuper  autem  ita  impliciti  inter  se 
ramorum  frondes  tenebrosum  reddiderant  spelaeum, 
ut  illius  etiam  ferae  formidarent  accessum  :  erat 
quippe  spelunca  latronum  et  latibulum  spirituum 
immundorum. 

7.  Cumque  ad  eum  appropiarent,  Sequanus  vir 
Deo  amabilis  in  ejus  ingressuni  curvatis  popliti- 
bus,  toto  se  corpore  vepribus  superjac.iens  lacri- 
mabilis  preces  Deo  effudit,  dicens:  Domine,  qui 
fecisti  ctelum  et  terram  et  omnia,  quae  in  eis  sunt, 
qui  das  votum  optandi  et  benedicis  annos  justi, 
a  quo  est  omne  boni  principium,  et  sine  quo  va- 
cua  sunt,  quee  humana  temeritas  nititur,  si  jubes 
me  in  hac  eremo  conservari  *,  ostende,  quseso,  ob- 
tutibus  famuli  tui,  et  effectui  mancipa  devotio- 
nis  mese  a  te  mihi  concessum  exordium.  Perfe- 
cta  autem  oratione,  surrexit  et  oculorum  aciem 
lacrymis  humectatam  cum  palmis  ad  caelum  ex- 
tendit  *.  Cognoscens  ergo  se,  duce  potentia  Salva- 
toris,  ad  squalidam  sylvam  fuisse  delatum  t,  bene- 
dictione  prsemissa,  extemplo  parvae  cellulae,  in  quo 
loco  genua  ad  orationem  fixerat,  fundamenta  mo- 
litus  est:  cujus  advcntus  rumore  pennigero  ad  au- 
res  est  delatus  circumhabitantium  possessorum,  qui 
adorantes  *  se  certatiin,  nutu  divino  compulsi,  pro 


atjusfunda- 
menta  ponil 
in  tilva. 


'  Mab.  con- 
vcrsari 


*  Mab.  te- 
tcndit 

t 


*  Mab.  cor- 
reclius  ad- 
hortanles 


oppidum  quondam  eomitatus  titulo  insignc  fuit,  D 
ut  liquet  exvetericharta,  quam  exMabillomo  dedi 
CommentariiprtVviinumA.Spectariibidemetiam- 
num  collapsx  arcis  rndera,  et  virorum  illustrium 
sepulcra,  testatur  jamjam  laudaius  scnptor.  IIo- 
die  ignobilius  estt  quam  ut  de  eo  in  Lexicis  geogra- 
phicis  fiat  mentio.  Secundum  mappam  D.  de  Lisle 
quarto  milliari  Gallico  a  Segestrensi  monasterio 
distans,  quinto  infra  Divionem  in  finibus  Burgun- 
di:rsitumest.Districtumolimhabiuta?nplissimum 
qui  monasterium  Segestrense  complecteretur,  ut 
patet  ex  Prwcepto  Caroli  Crassi  apud  Sammartha- 
nos  tom.  4  instrumento  10  ecclesuc  Lingonensis. 

c  Patrem  S.  Sequani  comitem  Magnimontensem 
faciuntcontinuatoresGalliseChristianxtomAcol. 
696,  legique  id  aiunt  in  Sancti  nostri  Vita  seculo  i 
SS.  Ord  S.Bened.pag.  263.  Ego  paginam  itlam 
totamque  Vitamvolvi  revolvique  scepius,  neque  taie 
quid  offendi,  unde  suaderi  vel  per  umbrampos- 
sit,  quod  asserunt;  imo  ex  Mabillonii  Actis,  ubi 
tibi  prmiermissum  est,  ne  tiquet  quidem  parentes 
Sancti  nostri  habuisse  sibi  pr&dia  propria ;  illud 
enim  HDereditario  jure  perdebitus,  asque  ad  Thio- 
laiphum,  quam  ad  S.  Sequanum  referripotest. 

d  Monui  in  Commeniario,  reponenda  hasc  esse  E 
inter  exaggerata  prodigia,  nisi  scriptor  Actorum 
comparationem  insiitutam  velit  Sequanum  interet 
adolescentes  paulo  provectioris  cetatis. 

e  Valeriacum,  Vernacuie  Verri  sous  Drees,  uno 
milliario  versus  Sequani  monasterium  a  Magni- 
montensi  oppido  dissitum,  forte  ex  prtedio  vel 
villa,  ut  hic  appellatur,  inpagum  sensim  excrevit. 

f  Qiitccumque  hic  de  S,  Sequano  narrantur  se- 
verioris  vita>  initia,  tam  sunt  similia  iis,  quie  in 
Vita  S.  Joannis  Reomaensis  legere  est,  ut,  sihutc 
duos  pueros  socios,  illi  inferiorem  aliquot  annis 
eetaiem  adimas,  una  ex  alteris  desumpta  suspi- 
ceris.  Qute  ex  iismiratus  sum  maxime  Commen- 
tariiprsevii  numero  pemdtimo  collegi. 

g  Comitis  titutus  primo  derivatus  videtur  ab 
eo,  quod  ex  intimis  regum principumque  familia- 
ribus  essent,  eosque  ubique  comitarentur  :  unde 
illud  Taciti  :  Comitatui  principis  adjectus  est,pro 
in  aulam  ejus  est  ?*eceptus.  Verum  qui  Comitum 
titulo,  prout  hodiedum  sonat,  eos  omnes  conde- 
corat,  quorum  comitatui  adheeret,  nse  ille  sibi 
Comites  facit  eos  omnes,  quorum  consortio  uti- 
tur  :  comitatus  enim  et  consortium  idem  est  Cice- 
roni  et  omnibus  Latinse  linguae  peritis.  Inutilis 
visa  fuisset  kasc  Nota,  nisi  eruditissimos  Galliee 
Christianas  continuatores  in  ea  voce  hallucinatos  F 
suspicarer,  dum  parentes  S.  Sequani  Comitum 
titulo  insignes  fuisse  asserunt. 

h  Quid  sibi  vetint  hcvc,  non  satis  assequor.  Vici- 
nus  certe  ecclesiasticum  interdictum  nxdium  vioia- 
vit :  exempla  enim  non  pauca  istius  temporis  sup- 
petunt  Sanciorum  virorum,  qui  contra  Ecclesise 
prscceptum  incidi  sibi  a  taicis  crines  non  tulissent. 
Quinimo  omnino  in  usu  fuisse  et  ticitum,  patet  ex 


fecti  sunt  ad  eum  :  quo  viso  cominus,  ita  ex  lupis      Thomassino  de  vet.  et  nov.  Eccles.  discip.  tom  i, 

mansuetissimi,  ac  sioves,  effecti  sunt,  ut,  qui  erant 

dudum  causa  terroris,  illicofierentministrijuvami- 

nis.  Factus  est  autem  ille  locus  ex  eodem  tempore 

habitaculum  innocentium,  qui  fuerat  diversorium 

saevieutium  daemonum  atque  latronum. 

ANNOTATA. 

a  Scriptoris  simpticitati  ignoscendus  est  hic 
loquendi  modus,  non  satis  ad  rigidioris  Theotoqicv 
trutinam  exactus. 


b  Magnimontensis  pagus,  indigenis  Maimont, 


part.  i,  lib.  2,  cap.  37  et  seq.;  neque  enim  sola  ca- 
pitis  tonsione  magis  olim  clerici  fiebant ,  quam  ea 
fiunt  hodie.  Tonsurati,  si  qui  a  la/icis  essent,  deinde 
ab  episcopis  ei  sacerdotibus,  quorum  est  aliquem 
in  hereditatem  Domini  adlegere,  clero  aggrega- 
bantur.  Igitur,  quihictemeritatis  et procacitaiis 
pcenas  luere  dicitur,  vei  non  solum  tondere  Sequano 
caput  meditabatur,  sedpresbyterorum  munus  sibi 
msuper  arrogabat,  vetjoco  et  ludibrio  remsacris 
destmatam  tractabat,  vei  Deus  hoc  miraculo  non 
tam  illius  audaciampunivit,  quam  ostendit,  veile 
se,  S.  Sequauum  servis  suis  adlectum,  vel  de- 

nique 


DIE  DECIMA  NOXA  8EPTEMBEI8 
A  nique  etiam  hssc  inler  fabellas  reponenda  sunt. 
i  Alius  est  hicEustadius  ab  eo,  quiprimus  abbas 
fuit  S.  Benigni,  quique  paulo  post  hmc  tempora 
floruit.  Eusiadius  Magnimontensis  in  eo  oppido 
obiit,  videturque  eoc  toto  hoc  contextu  presbyter 
secularis  et  pasior  istius  loci  fuisse. 

1<  Non  videtur  dubium,  quin  olim  presbyteris, 
saltem  iis,  quibus  cura  alicujus  ecclesiee  commen- 
data  esset,  potestas  fuerit  tonsuram  conferendi, 
eosque,  quos  velleni,  in  clerum  assumendi.  Ro- 
verius  et  Cointius  in  hanc  rem  proferunt  canonem 
18  concilii  Emeritensis :  ubi  carpuntur  iipastorest 
qui  negligentiores  essent  in  adsciscendis  suse  ec- 
cleside  clericis,  hoc  tenore  :  Sunt  enim  nonnulli 
(Parochitani  presbyteri,  ut  paido  ante  dixerat)  qui 
ecclesiarum  suarum  res  ad  plenitudinem  habent,  et 
solicitudo  illisnulla  est  habendi  clericos...  proinde 
instituit  hcec  sancta  synodus,  ut  omnes  parochitani 
presbyteri  juxta  ut  in  rebus  sibi  adeo  creditis  sen- 
tiunt  habere  virtutem,  de  ecclesiEe  suae  familia  cle- 
ricos  sibi  faciant,  quos  etc.  Sed  vereor,  ut  ibi  tam 
certo  parochitanis  presbyteris  collata  tonsurandi 
facultas  probetur,  quam  carpaiur  aiiquorum  ava- 
ritia,  qui  pecunias  ecciesiasticas  corradebant, 
B  parcoquecleroinsuisecclesiisutebantur,neplures 
ex  suis  proventibus  ^alere  tenerentur.  Ut  ut  est, 
res  hsec  ex  concitiorum  Carthaginensium  canoni- 
bus  satis  liquet  apud  eosdem  auctores. 

1  Id  est,  corona  clericali.  Fuisse  autern  illam 
in  speciem  tenuis  circuli,  qui  rasum  caput  am- 
biret,  colligitur  ex  Gregorio  Turonensi  Vit.  Pat. 
cap.  17,  ubi  heec  habet  de  S.  Nicetio  Trevirorum 
episcopo  :  S.  Nicetius  ab  ipso  ortus  sui  tempore 
clericus  desig-natus  est.  Nam  cum  partu  fuisset  ef- 
fusus,  omne  caput  ejus,  ut  est  consuetudo  nascen- 
tium  infantum,  a  capillis  nudum  cernebatur  :  in  cir- 
cuitu  vero  modicorum  pilorum  ordo  apparuit,  ut 
putares,  ab  iisdem  coronam  clerici  fuisse  sigmatam. 
m  Commentarii  preeviinum.  7  monui,  Bailletum 
testimonium  oculatum  ad  sola  miracula  restrin- 
xisse.  Neque  volent,  opinor,  reliqui,  qui  illudper- 
peram  ad  Acta  tatius  extenderunt,  queecumque 
hic  narrantur  pro  authenticis  haberi,  sed  oratio- 
nem  Eustadii,  ejusque  adhortationem  synchroni, 
ut  ipsi  arbitrantur,  scriptoris  inventioni  conce- 
dent,  ne,  dum  S.  Sequanum  iam  longxvum  senem 
faciunt,  multo  plures  annos  concedere  cogantur 
perpetuo  huic  Sancti  comiti,  qui  res  ab  eo  in  in- 
fima  pueritia  gestas  viderit,  visasque  post  ejus 
C  mortem  fideliter  literis  mandarit. 

n  De  preematura  S.  Sequani  ordinatione  satis 
dixi  in  Comm,  prsevio.  Porro  incertum  est,  quis 
fuerit  episcopus  Lingonensis,  de  quo  hic  agitur. 
Aliqui  arbitrantur  fuisse  S.  Gregorium,  queman- 
no  6  seculi  sexti  ad  illam  cathedram  eveetum  sta- 
tuunt;  eumdem  ipsum,  a  quo  datas  literas  asserunt 
ad  S.  Joannem  Reomaensem,  cum  e  latibulo  suo 
Lirinensi  ad  suos  Reomaiim  redire  abnueret.  Ve- 
rum  hde  merse  conjectursc  sunt,  ne  quidem  satis 
sibi  eohcvrentes  :  iidem  enim  ipsi  abbaiem  Reo- 
maensem  annos  natum  120,  seculi  sexti  anno  39 
diem  obiisse  tradunt.  Igitur  anno  primo  episco- 
patus  Gregorii  Joannes  agebat  octogesimum  octa- 
vum  viisesuae.  Facilisprofecto  fideisit,quicredal 
nonagenarium  senem,  tanto  tempore  apud  Liri- 
nenses  monachos  inter  juniores  deputatum  fuisse 
et  incognitum  egisse. 

o  Sequanus  hic  a  tonsura,  seu  clericatu,  ad  Le- 
viticum  gradum  seu  diaconatum  assumitur,  more 
iliis  temporibus  valde  usitato,  ut  liquet  ex  Cxsario 
Arelatensi  et  atiis  apud  Roverium  Nota  59.  Nimi- 
rum  minores  Ordines  omnes  sub  ctericatus  no- 
Septembris  Tomus  VI. 


mine  continentur,  iique  cum  ipsa  tonsura  pa&m  *  4**™*, 
conferebantur.  Subdiaconatus autem  in  diaeonafa 
comprehendebatur,  utimdereest  apud  Morin* 

de  sacris  Ordin.,  Thomassinum  ci  alic 

p  Variat  hic  in  codinbus  lectio  et  obscurum 
sensum  relinquit.  Roverianus  habet :  Videntes  sibi 
pra-poni  seeundi  sacerdotem  honoris  Sequanum  : 
Mabiiionianus,  prjeponi  Sequanum  secundi  ordinis 
sacerdotii  honore  :  Belfortianus,  pneponi  Sequa- 
num  contracte  de  more,  omissis  retiquis.  Noster 
videlur  correctior,  ibi  sensus  essepotest .  Videntes 
sibi  proponi  Sequanum  gemina  ordinatione,  vel 
potius  dignitate  presbyterii,  quod  secundum  sa- 
cerdotium  non  raro  appettatur,  ut  episcopatis 
dignitas  primum. 

q  De  S.  Joanne  Reomaensi  egit  Boliandus  die 
xxvin  Jan.  Ejusdem  Sancti  Acta  et  Vitam  habes 
in  Actis  SS.  Ord.  S.  Benedict.  Sec.  i  pag.  633  ex 
Ms.  S.  Germani  Pratensis,  diverso  ab  eo,  quod 
Roverius  edidit.  Inpostremo  hoc  adventus  S.  Se- 
quani  in  monasterium  Reomaense  ita  describitur : 
Vivquidam  nobili  intentione  praeventus,  Sequanus 
nomine,  comperta  famuli  Dei  Joannis  fama,  in  in- 
stitutione  priorum  Patrum;  quain  et  ipse  flagTanti 
sitiebatamore,  quadamnocte  apartibusMagnimon-  E 
tensium  inter  densa  tenebrarum  adveniens,  basili- 
cam  latenter  introiit,  communem  Dominum  orationi- 
buspulsans.  Quod  divinitus  viroDei  (sancto  Joanni) 
revelatum  est.  Citoque  ministro  imperat,  ut  concito 
gradu  perg-at,  tactoque  sig-no  sodales  excitet,  quia 
frater  communis  Sequanus  abscondite  fores  ecclesia? 
penetrans,  Dominum  orationibus  pulsat.  Quod  ita 
esse,  certissima  est  inventione  compertum,  et  vene- 
rando  Pamulo  Dei  per  plurimum  ardentissima  fra- 
trum  charitas  olficium  debitum  hospitalitatis  per- 
solvit.  Ad  qiuc  studiose  inquirit  Roverius,  ad 
quid  de  nocte  et  clam  eo  Sequanus  accesserit,  con- 
ficitque  id  factum,  ut  a  primo  ingressu  sciret 
Sequanus,  rem  sibi  esse  cum  viro,  quem  nihil 
lateret  et  cui  dwinitus  cuncta  reveiarentur. 

x  Regulam  sancti  Macarii  sequebatur  S.  Joan- 
nes,  earaque  S.  Sequanus  ab  eo  acceptam  suis  prse- 
scripsit,  facta  tamen  aliqua  in  iis  mutatione,  ut 
apparet  ex  paralytico,  quem  in  ecciesiam  ad  Mis- 
sam  et  Communionem  ipso  die  festo  Paschx  rece- 
pit,  quod  Reomaensibus  Regulis  erat  vetitum ;  ex- 
petenti  enim  Agrestio,  ut  ab  ore  Joannis  corpus 
conseeratum  Christi  mereretur  accipere,...  egre- 
dere,  inquit  Joannes,  Agresti  foras...  ne  videamur 
sauctorum  patrum  irrita  prrecepta  facere,  neve  pra?-  p 
sumamus  reg'ularem  Iaxare  censuram.  Macaria- 
nam  Regulam  diu  tenuit  utrumque  monasterium, 
deinde  Benediciinam  ampiexum  est,  quare  uter- 
que  sanctus  fandator  Sanctis  Ordinis  S.  Benedi- 
cti  annumeratur  ab  ejus  instituti  scriptoribus 

s  Quod  additur  hic,  tibi ,  restringit  sensum,  qui 
ambiguus  est  in  Mabiltonii  codice.  In  eodem  omis- 
sa  sunt :  illius  opinionis  comperta  sig-nacula  :  puro 
meutis  affectu  :  in  ejus  cordis  intima  lumen  veri- 
tatis  infudit :  ad  Deum  tota  mentis  devotioue  ten- 
dentibus,  et  alia  non  pauca  his  simiiia :  in  us 
noster  magis  cw>>  Roveriano  congruit.  Ms.  Bel- 
fortii  hic est  vatde  contractum,  iisdem  deindepene 
verbis  ornatissimam  illam  syliw  descriptionem 
prosequitur. 

t  Territorium,  ubi  Sequanus  sui  ceenobii  con- 
structionem  orditur,  Seg-estre,  et  antiquitusSiax- 
stvedictum,ditioniser<it  .\I<i<i<tn,tonU>nsisoppidi, 
ut  liquetex  Preecepto  Caroii  Crassi :  deinde  mo- 
nasterium  multorum  <vdificiorum  accessione  au~ 
ctum  excrevit  inoppidum,  qruodS.  Sequani,  Gal- 
lice  S.  Seine,  appeltatur.  Suam  sibi  monasterium 

10       jurisdictionem. 


40 

v  «w*  jurisdictionm  seo.-sum  a  ^*T.B^£ 
nuit  cui subjacml  tum  oppidum  Mud,  tum*  icus 

Segete  deriratnm  esse; 


1) 


coniif  mo- 
naifenum. 


*  3fa6.  in 
cjus  camo- 
bio 


Gixo  visum 
restituit. 


*  mendoic. 
Rov.  in  celc- 
bri  parle 


unde  Segestria,  strami- 
r^lMhmeirormairruntpridem. 
Si  ita  est,  magis  mirari  quispotent,  silvam  lon- 
num  numquam  violatam  per  tvvum,  spelxis  abdi- 
tissimis  horrentem,  in  agro  non  admodum  spa- 
tioso,  cui  a  numerosa  luxurianteque  segete  nomen 
fuerit.  Monasterium  hoc  distat  Divione  millian- 
bus  quinque,  totidemque  fere  a  Magnimontensi 
pago.  Ejus  abbatesjus  sessionis  habent  in  comitns 
generalibus  Burgunduv. 

CAPUT  II. 

Reliqua  S.  Sequani  gesta,  miracula 
ab  ipso  patrala,  obitus. 

* 

Instabant  autem  structores  operis,  ii,   qui   ad- 
venerant,  finitimi ;  pars  fundaminis  solidare  jun- 
cturas,  pars  parietes  erigere,  pars  autem  umbrosae 
sylvse  nemora  detruncare  et  futuris  monachis  ha- 
bitaculum  praeparare  :  non  post  multum   tempo- 
ris  spatium,  multitudo  ad  locum  congregata  est 
monachorum  opinione  a  Sequani  viri  prudentissi- 
mi,  a  quatuor  elicita  mundi  partibus.  IUe  autem 
probatissimus  Vir,   sapientiae   munere  singularis, 
ita  eo  tempore  venientem  ad  se  monachorum  mul- 
titudinem  erudivit,  ut  propositi  eorum  continen- 
tiam  atque  obedientiam,   sacrarumque  literarum 
augnientum  csetera  nimis  *  monasteria  mirarentur. 
Pacta  est  igitur  celeberrima  in  omnibus  Galliae  fi- 
nibus  "tfiri  sanctissimi  fama.  Omnes  autem,  qui  va- 
rio  morbo  vel  languoribus  tenebantur  afflicti,  aut 
pedibus  se  suis  portantes,  aut  aliorum  vectati  cer- 
vicibus,  Viri  beatissimi  monasterium  appetebant : 
quos  fructuosis  gernitibus,  nomine  Domini  invo- 
cato ,  et   vexillo   Crucis  fronti   eorum  imposito , 
oleo  sanctificato  b  perungens,  sanitati  pristinse  re- 
formabat.  Si  quando  ad  eum  spiritibus  immundis 
vexati   veniebant,  usque  adeo  se   cum   eis   salu- 
berrimis  jejuniis,   nec   non    et    orationibus   affli- 
gebat,  quousque  inventorem  malorum  excluderet, 
et  quod  erat  habitaculum  dsemonis,   templum  fa- 
ceret  Christi  gloriosissimi  Pedemptoris.   Quidam 
autem  eorum,  qui  sanitatem  recipiebant,   regre- 
diebantur,  quidam  vero  orationi  instantes,  ibidem 
Christo,   per  cujus   gratiam   sanabantur,    perpe- 
tuo   servituri,    monachorum   consortio  jungeban- 
tur. 

9  Quidam  igitur  temporali  cassatus  lumine, 
dieique  hujus  privatus  fulgore,  prsesentatur  obtuti- 
bus,  quo  viso,  interrogavit  eum,  dicens  :  Quid  vis, 
ut  faciam  tibi?  Csecus  autem  respondit  :  Bonse 
opinionis  tuffi  meis  auribus  odor  fragravit,  propterea 
huc  delatus  sum,  ut  per  tuas  orationes  lumen  re- 
cipiam.  His  auditis,  se  illico  Vir  beatissimus  solo 
prosternens,  his  verbis  Christo  orationem  effudit : 
Deus,  qui  ab  hoc  te  mundo  aspiciendum  prav 
buisti,  ut  aperires  oculos  caecorum,  et  educe- 
res  vinctos  de  tenebris  ad  lucem,  et  eis,  qui  in 
umhra  mortis  constituti  fuerant  c,  fugatis  umbris 
tetriferi,  splendorem  redderes  claritatis,  da,  quae- 
so,  huic  lumine  privato,  per  invocationem  nomi- 
nis  tui,  visum  recipere,  et  imaginem  tuam,  quam 
inlecebritatis  *  nisum  est  vitium  deformare,  per- 
spicuse  visionis  pulchritudinem  lucemque  saeculi 
hujus  aspicere.  Cumque  haec  et  his   similia  die 


PuraUjtico 

mnilatcm 

niUUt. 

'   Mnb.   HJC- 


YIT.Y  S.  SEQUAlSn  ABBATIS 

ac  noote  jugiter  Domino  effudisset,  intrn  brevifl- 
simum  tempus  visum,  qui  non  videbat,  recepit, 
decrevitque  pro  tanti  luminis  muncre  iu  eodem 
monnsterio  Dco  servitium  exhibcre.  Tunc,  laici 
habitu  cum  moribiw  commutato,  catervaj  mona- 
chorum  cstsociatus. 

10  Paralyticus  quoque  quidam,  oomperta  fama 
beatissimi  Sequani,  et  sanitatum  miracula  *,  qum 
Per  eum  Dominus  Jesus  Christus  frequentissime 
onerabatur,  deprecatus  est  eos,  quibus  cousangui-  Um  miracu. 
nitate  proximus  erat,  ut  eum  ad  Sequnnum  san-  m 
ctum  deportarent  :  qui  adquiescentes  precibus 
eius,  ad  prrefatum  Yirum  cunctis  virtutibus  addu- 
xerunt  pnecipuum  d.  Erat   autcm,  quando  dela-  * 

tus  est,  sanctus  dies  vigiliarum  Pasch».  Vir  autem 
beatissimus  Sequanus,  tam  pro  solemmtate  diei, 
quam  paralytico  fidentissime  sibi  adlato,  m  ora- 
tionibus   atque   excubiis  Domini  tota  nocte  per- 
vigilaus  perseveravit,  et  quemadmodum  Deo  fre- 
tuscaeterorum  languentium  sanct.ificati  olei  liquore 
ad  secludendam  valetudinem  perungebat,  paraly- 
tici   quoque  artus  singulos,  invocato  Christi  no- 
mine,  perunxit.  Perfec.ta  autem  nocturna  Vigiha- 
rum  celebritate,  et  diei  festi  radiante  fulgore,  Vir  E 
beatissimus  libamina  certo  diei  tempore  Deo  ob- 
tulit.  Erat  autem  coram  altaribus  toto  Sacrificn  tem- 
pore  hic,   queni  dixi,   paralyticus  supplici   mcn- 
te  prostratus.    Consummato   itaque   Sacrificioriim 
officio,  Eucharistiam  Domini  corporis,  atque  cruo- 
ris  laticem  ori  jacentis  paralytici  Sequanus  bea- 
tissimus  praerogavit.  Post  perceptionem  igitur  cor- 
poris  et  sanguinis  Domini  nostri  Jesu  Christi,  sur- 
sum  Vir  sanctissimus  oculos  erigens,  signum  Cru- 
cis  imposuit  super  membra  jacentis.  Cujus  vigor 
ita  in  ejus  ossibus  pcnetravit,  ut  se  numquam  pu- 
tasset  morbosae  segritudinis  impeditum  fuisse  pro- 
lixitate  :    statim   autem,    ut   Crucis   signaculum 
aegrotus  recepit,  fesso  vires,  medullae  ossibus,  ner- 
vis  conjunctio  restituitur;  contracta  cutis  exten 
ditur,  plantarum  bases  consolidantur;  verus  vul- 
tui   color,   secluso  pallore,  redditur,  et  membro- 
rum  omnium  vis  ad  antiqua  reparatur  officia;  et 
qui  portitorum  manibus  ad  sanctum  delatus  fuerat 
Sequanum,  vestigiis  propriis  nitens,  cum  Dei  lau- 
dibus  ad  suos  tripudians  penates  revertitur. 

11  Sed  nec  illud  justum  esse  reor  praeterire  mi- 
raculum,  quod  non  impari  est  Dei  munere  caete- 
ris  muneribus  propagatum.  Cum  jam  temporis  qua- 
litate  faenum  in  pratis  maturesceret,  et  ad  meten- 
dum  se  sua  quodammodo  maturitate  manus  mor- 
talium  invitasset ,  proficiscitur  una  cum  suis 
monachis  ad  metendum  fsenum  vir  laudahilis  Se- 
quanus.  Pariter  ergo  pergentes  ad  pratum,  quo 
tendebant,  venerunt.  Tunc  de  more  laborantium 
extensis  uncis  falcibus  cum  rotato  ictu  fseni  segetem 
ad  terram  dejicerent,  ecce  subitoacta  turbinis  modo 
tempestas  irruit,  et  vertigine  ferocissima  terram 
voranset  fseni  manipulos  per  aerem  sparg"ens"x'com- 
muues  messores  positos  exanimavit,  et  ad  nimiam 
vitae  desperationem  perduxit.  Cum  autem  ad  lo- 
cum  procellae  procacitas  devenisset,  in  quo  mo- 
nachi  pariter  cum  praefato  Viro  labori  operam  da- 
bant,  sicco  aere,  nubibus  desistentibus,  mirabile 
dictu  e\  in  imbrem  tempestas  conversa  est.  Qui  ve- 
ro  affuerunt  vicini  pectora  tondentes,  videntes  hsec 
signa,  obstupuerunt  admirantes;  postea  autem  in 
se  conversi,  dixerunt :  Vere  hic  Vir  sanctissimus  est, 
cui  enim  aliquando  talia  concessa  sunt,  ut  ssevien- 
tium  tempestatum  vertigines  in  liquidissimam  plu- 
viamcommutaretPCoepitex  illo  famosissimus  esse, 
et  divulgari  celeberrimis  miraculis  magis  quam 
fuerat.  Multa  quidem  et  innumerabilia  in  conspe- 

ctu 


Tampestatcm 
scdut. 


*  Mab.  com- 
muuis. 


DIE  DECIMA  NONA  SEPTEMUIUS 

populi  sui  sanitatum  perfecit  miracula;  sed,  quae 
vidimus  succinctae  brcvitati  sufficere,  ea  in  hoc 
curavimus  digcrere  volumine.  Prse  cunetis  vero, 
quae  ad  monastcrii  usum  atque  utilitatem  Sequanus 
vir  sanctissimus  instituit,  ecclesiam  quoque  labo- 
ribus  propriis  fabricatus  est,  in  quanunc  ejusossa 
pacifice  f  rcquiescunt,  prsestante  Domino  nostro 
Jesu  Christo,  cuiest  honor  etgloria  in  sseculassecu- 
lorum.  Amen. 


41 

Sanctus  Sequanus  hic  dicitur  post  morlem  pa- 
trasse  miracula,  de  unico  speciatim  eonstat  nobis 
ex  S.  Gregorio  Turonensi,  quod  subjicio. 


APPEXDIX 


■>■>?- 


S.   GREGORII   TURONENSIS 


ANNOTATA. 

a  Opinio  hic  pro  fama  sumitur,  seu  passive,pro 
ea,  quam  homines  de  S.  Sequano  habebant. 

b  De  oleo  sanctificato,  quo  et  hic  infirmos,  et 
infra  diciturS.  Sequanus  paralyticum  inunxisse, 
multis  discurrit  Roverius  Nota  63  et  64  pag.  519. 
ostenditque  fuisse  oleum  in  hunc  finem  benedi- 
ctum.  Conside,si  lubet,  Gretzerum  nostrum  lib.  2 
de  benedictionibus  cap.  22  et  seqq. 

c  Multo  contractior  est  Mabillonii  codex;  no- 

ster,  tum  hic,  tum  alibi,  ut  superius  monui,  ubi 

prolixior  est,  magis  ad  Roverianum  accedit. 

d  Prsecipuum,  quod  in  nostro  et  Roveriano  ha- 

B  betur,  vel  abundat,  vel  nomen  est  istiusparalytici 

proprium. 

e  Conqueri  merito  hicposset  aliquis,inter  innu- 
merabilia,quse  S.  Sequanus  perfecit  miracula,  talia 
a  scriptore  seligi,  quas  solis  verbis  mira  videan- 
tur.Equidem  midtum  dubito,an,  quod  hic  descri- 
bitur,  apud  omnes  prodigii  loco  hal  -ndum  sit. 
Quantum  ex  congestis  verbis  maleque  contortis 
periodis  assequor,  in  diversapartepratimaturum 
fcenum  secabant  rustici,  in  adversa  monachi.  In 
eam  partem,  quam  rustici  tenebant,  turbo  seu 
tempestasincubuit,  tateque  disjecit  omnia,  qui  in 
adversam,  ubi  cum  suis  S.  Sequanus  metebat,  de- 
sinens,  in  imbrem  resolutus  est,  et  vento  a  circum 
ditapsis  nubibus  repulsus  Sanctum  nostrum  ejus- 
que  monachos  et  maturumjam  siccumque  foznum 
aspersit;  quod  an  illi  beneficio,  etnos  prodigio 
apponere  debeamus,  asserere  vix  ausim* 

f  Post  ad  suos  tripudians  penates  revertitur, 
omisso  ultimo  mxraculo,ita pi^osequitur  et desinit 
codex  Ms.  ccenobii  Cheminonensis  apud  Mabil- 
lonium  Nota  ultima  :  His  et  aliis  multismiraculis 
et  virtutibus  beatus  Sequanus  fulsit  in  sseculo  dum 
viveret,  et  post  mortem  etiam  multa  miracula 
C  fecit  Christus  per  Eamulum  suum,  et  plenus  die- 
rum  quievit  in  pace,  et  sepultus  est  cum  g-loria 
et  honore  in  ecclesia,   quam   fundaverat.   Multa 


Libri  de  Gloria  Confessorum 


CAPLT  LXXXVIII 

De  S.  Sequano  abbate 

Magnae  autem  virtutis  fuit  et  ille  Sequanus, 
Lingonici  abbas  territorii,  qui  vivens  saepe 
homines  a  vinculo  diabolici  nexus  absolvit,  et  post 
obitum  a  ad  sepulchrum  suum  ergastuiari  catena 
revinctos,  liberos  meritis  suis  abire  permisit.  Deni- 
que  Guntchramnus  rex,  cornu,  cujus  voce  vel  mo- 
lossos  collig-ere,  vel  illa  corneorum  b  arboreorum  -^ 
armenta  effug-are  consueverat,  furto  ablatum  per- 
didit :  quse  resmultosinvincula  conjecit,  nonnuilos 
facultate  privavit :  ex  quibus  tres  viri  memorati 
Confessoris  monumentum  petierunt :  quo  rex  com- 
perto,  jussit  eos  catenis  atque  compedibus  necti; 
factum  est  ita.  Media  nocte  vero  lux  in  basilica 
humana  luce  clarior  oritur :  dissiliunt  ferrearum 
pedestrium  repagula,  catenarumque  disruptis  bac- 
cis  c,  vincti  laxantur.  Quo  audito,  rex  exterritus  ve- 
locius  eos  liberi  arbitrii  potestate  donavit. 


ANNOTATA. 

a  Laudati  Sccpius  Mabillonius  et  Bailletus,  hic 
in  vita  S.  Sequani,  ille  in  Nota  ultima  affirmant, 
S.  GregoriumhoccapiteSSasserere,  S.Sequanum 
jam  tum  multis  miraculis  post  mortem  claruisse. 
Forte  quia  idem  miracidum  pluribus  factum  in- 
nuitur. 

b  Cervorum,  quorum  comua  speciem  prsefe- 
runt  ramorum. 

c  Bacca  quandoque  sumitur  pro  gemma.  Hasc 
nomen  suum  dedisse  potuit  annulo,  cui  inseri  so- 
leret ;  indeque  hic  baccapro  annuloponi.  Exempla 
alia  dat  Cangius  in  Glossario. 


DE 


42 


\<T\  SANCTORUM 


J.  c. 


DE    S.    fiOERICO     SEU     ABBONE 

EPISCOPO    CONF.    METIS 


IN    BELGICA   PRIMA 


ArooCunisTi 

DCXLll  VEL 
DCXLHI 

S.  Goertci 
$cn  Abbonis 


in  $acris  Fa- 
tti*  mcmo- 
ria. 


OOMMEIVTARIUS    FR^EVIUS. 

S.  Goerici  in  Fastis  sacris  memoria;  Acta  edenda,  Vitse  aliqualis 
chronotaxis;   Sancti  prosapia,  et  posteritas;   miracula. 


ancti  Goerici  seu  Abbonis,  quem  trigesimum 
wtalogi  statuunt  Metensium  episcopum,  fre- 
]quens  est  in  sacris  Fastis  recentioribus  me- 
moria  ad  hunc  diem.  Ita  illum  in  Additionibus 
Usuardinis,  nuntiant  apographa  Hagenoyense, 
Bizunticense ,  Lubeco-Coloniense ,  et  Grevenus. 
Metis  S.  Goerici  episcopi  et  confessoris :  paulo 
aliter  Florarium  nostrum  Ms. :  apud  Metim 
civitatera  Goerici  episcopi  et  confessoris  :  fu- 
sius  Molanus  :  Metis  S.  Goerici  episcopi  et  con- 
fessoris,  qui  eognomento  Appo  vitae  sanctitate 
fuit  adniirabilis,  et  omnibus  sibi  commissis 
amabilis.  Sanctum  nostrum  ita  celebrat  Mar- 
tyrologium  ecclesise  cathedralis  Metensis :  Ci- 
vitate  Meti  depositio  S.  Goerici  episcopi  et  con- 
fessoris  :  Germanicum  vero  Canisii :  Metis  sancti 
episcopi  et  confessoris  Goerici,  cognominati  Appo, 
fortis  etcelebris  bellatoris,  orti  in  Aquitania.  Cum 
plurimas  de  barbaris  hostibus  victorias  retulisset, 
csecus  factus  est;  quod  patienter  tulit.  Angelico 
monitu  ivit  Metim,  ubi  a  S.  Stephano  sanatus  est, 
et  sacerdos  consecratus.  Successit  S.  Arnulpho  in 
episcopatum,  et,  postquam  populo  suo  exemplo  et 
doctrina  longo  tempore  praafuisset,  dormivit  in 
pace.  Amplissimo  elogio  S.  Goericum  etiam  Saus- 
sayus  prosequitur,  ejusqueest  apud  Martyrologos 
Gallos  passim  obvia  memoria  ad  hunc  diem. 
Chronicum  Metense  apud  D'acherium  tom.  6 
pag.  G52,  quod  Stephani sedentis  tempore conscri- 
ptum  est,  ut  liquet  ex  epitogo,  adeoque  seculo  xn, 
decimum  octavum  Kalendas  Octobris  S.  Goerici 
decessioni  assignat;  repugnant  Mss.  nostra  et 
instrumenta  reliqua,  qua>  omnia  Sancti  obitum 
hoc  die  consignant.  Sed  istius  Chronici  fides  va- 
cillat  seepius  atibi,  tum  etiam  hic,  ubi  Goericum 
Metis  sedentem  exhibet  sub  Apostolis  Vitaliano  et 
Adeodato;  quorum  ille  Romanam  cathedram  non 
adiit  ante  annum  Christi  657,  illique  anno  ejus- 
demsecidi  72  deinde  Adeodatus  successit ,  dudum 
e  vivis  ad  Superos  translato  S.  Goerico;  ita  ut 
morari  hsec  nos  non  debeant.  Ceterum,  qui  in 
laudatis  Martyrologiis  Appo,  alibi  Abbo,  Addo, 
Abdo,  Albo  et  Adbo  corrupte  cognominatur , 
ejusque  etiamprimum  nomen  quandoque  variat, 
cum  Godericus  et  Gohericus  a  quibusdam  dictus 
reperiatur. 

2  Kalendario,  quodprsefixum  estBreviario  an- 
tiquissimonostro  manuscripto,  inscriptus  quoque 
die  xix  Septembris  legitur  S.  Goericus,  de  eoque 
exstat  Offlcium  novem  Lectionum  in  Breviario  ec- 
clesice  Tullensis,  impresso  Parisiis  anno  1535. 
Prxter  commune  Confessoris  pontif  prxscri- 


V. 


buntur  sequentes  antiphonse :  in  primis  Vesperis 

ad  Magnif. 

Almi  Patris  in  natalitio 

Hilarescat  cselestis  unio, 

Psallatclerus  ferventi  studio 

Et  sic  crescat  plebis  devotio. 

Spinalensis  exultet  natio 

Tanti  Regis  fulta  praesidio. 
Ad  benedict. 
Adolescens  orans  in  carcere 

Vinculorum  attritus  onere 

Sanctum  sibi  videt  assistere, 

Cujus  vincula  solvuntur  munere, 

Fores  patent,  carcer  evomere 

Deglutitos-cogitur  prospere, 

Disponuntur  omnia  prospere 

Et  ad  fugam  custodes  cedere 

Et  a  morsu  bestia  parcere. 
In  2  Vesp.  ad  Magnif. 
O  qui  rore  spiritali 

Corporalis  ignem  mali 

Sanas  potentissime, 

Prece  tua  redime 

Nos  ab  igne  gehennali, 

Quo  cremantur  animse. 
Oratio  denique :  Deus,  qui  beatum  Goericum  ponti- 
ficemtuum  scientifelumine  et  prsedicationiseffica- 
cia  clarescere  voluisti,  da  populis  tuis  tanti  inter- 
cessione  Pastoris  suorum  veniam  peccatorum  ettuse 
pietatis  adipisci  gaudia  sempiterna.  ILvc  eadem  ha- 
beturprima  inter  tres  preescriptas  cum  communi 
conf  pontif  in  Missali  Virdunensi  typis  edito 
Parisiis  1551.  Lectiones  novem,  quee  leguntur  in 
Breviario  citato  Tullensi,  ad  verbum  conveniunt 
cumMs.  nostro  Spinalensi,  terminanturque  Acto- 
rum,  secundo  loco  dandorum,  medio  numero  ter- 
tio,  ad  haec  domique  reportabat.  De  cultu  antiquo 
S.  Goerici  nullum  relinquit  dubium  VitaAdalbe- 
ronis  secido  10  ab  ejus  sequali  conscripta,  ubi 
consecratum  a  Theodorico  primo  Metensium  epi- 
scopo  Sancto  nostro  templum  memoratur,  cujus 
etiam  meminerunt  Acta  nostra  numero  ultimo. 

3  Res  gestas  S.  Goerici  Vincentius  Bellovacensis  Edita  *unt 
suoSpeculoHisto?naruminseruitparte%libSdcap.  Acla  ejus 
Uetsefjq.,  quas  S.  Antoninus  in  Summam  suam  T^T 
Hist.  tit.  13  cap.  6  §  12  transtulit.  Surius  ad  diem 
xix  Septembns  ejusdem  Sancti  Vitam  edidit  ex  ve- 
tushssimo  Ms.  codice  ecclesuv  Trajectensis,  cum 
quo,  ipso  etiam  teste,correspondet  pene  ad  verbum 
illa,qux  est  in  VincentiiSpecuto.  Vitxalterius  Ms. 
Sancti-Montis  meminit  eruditissimus  Calmetus 
in  sua  Hist.  Loth.  aucta  lib.  9  coL  412,  Notal :  at 

et 


vac.  Sitriam 
elc. 


DIE  DEOIMA  NONA  SBFTEMBBIS. 

A  et  ilta,  quantum  ex  ejus  verbis  colligo,  in  paucis 
a  prgedictis  discrepat.  Ruerus  in  Antiq.  Vosag. 
Actts,  quev  apud  Surium  tegerat,  subjungit  ali- 
qua  ex  traditionibus  et  aliis  Mss.,  quee,  ut  proji- 
tetur,  asservabantur  in  avnobiis  Vosagi  montis. 
Sunt  autem  tatia  ;  In  puritate  vitEe  ducens  (S.  Goe- 
ricus,  inquit  lib.  hpag.  71)  dies  suos  tandem  voluit 
inflifltere  vestigiis  felicis  aancti,  quem  institutorum 
pryedecessorem  et  exemplum  habuerat  conversatiq- 
nis,  sanationis,  professionis  et  dig^nitatis,  nihil  ne- 
gligens,  quod  couduceret  ad  perfectionem  Christia- 
nam.  Igitur  scnsim  aulae  negotiis  se  subducens,  ad 
alteram  Vosag-i  solitudinem  secessit  ad  Mosellseri- 
pam,  ubi  mox  monasterium  exstruxit,  quod  sancto 
Mauricio  dedicavit,  in  gratiara  filise  suse  nomine 
Praeciae,  quara  sacro  virginitatis  velo  ornaverat.  Cu- 
jus  tanta  fuit  integritas,  ut  cum  plurimas  congre- 
g-asset  virg;ines,  iisque  praefuisset  sub  patris  insti- 
tuto  et  Regula  S.  Columbani,  Sancta?  nomen  merue- 
rit,  hodieque,  ut  Pater  ejus,  sancta  veneratione 
celebretur,  non  ab  incolis  tantum,sed  ab  aliis  etiam, 
qui  pic  visitant  sanctas  exuvias.  Heec  paulo  fusius 
recensui,  quia  infra  de  Prsecia  recurritsermo.  In- 
terim,  quse  memorat  hic  de  S.  Goerici  secessu  in 
B  eremumwpost  gestumepiscopatum,  unde  hauserit, 
nescio ;  sane  Acta  reliqua  innuunt  Sanctum  Metis 
ad  Superos  assumptum  esse. 
hftbemm  ^  Pr<vter  hsec  ad  manum  habeo  Mss.  exempla- 

nmpUora  ex  r^a  ^u0  Yitsc  S.  Goerici  olim  ad  Majores  nostros 

Mss.  auctorc         .  n        _  t  .  v .  .      n 

anonymo,  missa,  et  a  Boschio  s/epius  prcvnuntiata  in  Com- 
mentario  ad  Vitam  S.  Arnidphi.  Horum  alteri, 
quod  unde  et  a  quo  desumptum  sit,  mihi  non  inno- 
tuit,  pnvfixum  legiiur  •  Collatum  cumMs.  S.  Maxi- 
mini  Treviris.  Habebatur  in  Ms.  D.  Belfortii,  sed 
videbatur  contractior :  non  contuii.  In  margineno- 
tantur  ea,  in  quibus  Ms.  S.  Maximini  ab  altero 
discrepat.  SecundaActa  Mss.  diligentissipii  deque 
Sanctis  optime  meriti  Chiffletii  nostri  manu  exa- 
rata  sunt,  atque  hanc  notam  infronteprseferunt. 
Ex  Monast.  Accinti,  et  ex  Ms.  Spinalensi ;  utriusque 
paritervaria  lectio  in  limbo  foliiindicatur.  Ms.S. 
Maximini  Trevirensis  laudat  Calmetus,  illudque, 
ex  iis,  qucvviderat,  optimum  arbitratur.  Est  ha- 
ctenus,  quod  sciam,  editis  longe  prolixius,  cum 
eoque  passim  Mss.  tria  reliqua  conveniunt.  Quo 
autem  auctore  hsec  Vita  scripta  fuerit,  est  omnino 
incompertum,  cum  nec  seipsum  prodat  uspiam, 
nec  ab  aliquo  detegatur.  Certum  est,  si  ab  eodem, 
C  prout  illa  habemus,  sint  scriptaActa  integra,bio- 
graphum  vixisse  post  initium  seculi  xi  :  miminit 
enim  Spinalensis  monasterii,  gwo^Deodericus  Ma- 
jor  MetensisepiscopusfundavitinpagoCalmmon- 
tensi.Certe,  qui  Deodericum  Majorem  appellavit, 
minorem  seu  secundum  novisse  debuit,  quocum 
comparatusalterMajorseusenior  dictussit.  Atqui 
Deodericusseu  Theodoricus  secundus  ante  annum 
1005  sedem  Metensem  non  occupavit,  ut  ex  Ms. 
codice  S-  Vincentii aliisque  instrumentis  apxtd  Cal- 
metum  patet :  restat  igitur,  ut  ante  illum  annum 
non  scripserit,  adeoque  certo  biographus  totis 
peneseculis  quatuor  S.  Goerico  sit  posterior. 

5  Ex  duobus  nostris  exemplaribus  Mss.  pri- 
mum,  quodcumcodiceS.  Maximi  Trevirensiscol- 
latum  est,  non  habet  in  fine  epocham,  quee  a  tem- 
pore  Deodoricimajoriser^uitur,  tota  enimHransla- 
tio  corporis  S.  Goerici  et  fundatio  Spinalensis  mo 
nasterii  ibidem  prsetermissa  est,  unde  ceteris  Mss 


■  ctom 
i.  C. 


E 


forte  cx  Su- 
rianis  coag- 
mcntatu. 
Edcnda 
ulriujuc 


Adhibita  aChifftetio  vn  s  m  '-jcnfMri  degcHbendo 
signandisque  tectionibus  variantibus  diligentia 
facit,  ut  credam  codicem,quemprse oeulis kabv.it, 
fuisse  satis antiquum  o;,d<:  \  ,ta„K  ,{)sam  itlivisam 
non  contemnandam.  CumMs.  S.  Maximini,  quod 
excudam,  fere  consonat;  discrepantiam  indicdbo 
moneboque  in  Annotatis  tectorem,  ubi  Ms.  nos- 
trurn  anonymumdesinat.Prsemittam  tarne-n  Acta 
S.  Goerici  a  Surio  ex  vetustissimo,  ut  testatur,  Ms. 
edita.  Apographis  nostris  contraetiora  sunt,  at 
qusecumque  apud  itlum  et  Vincentium  Bellovacen- 
semde  S.  Goerico  leguntur,  tam  sunt  similia  iis, 
quse sparsim  inMss .nostris narrantur  uteasdem 
periodos  et  verba  eadem  non  raro  reperias.  Hinc 
certum  mihi  fit  alterutra  ex  alterutris  contracta 
esse  vel  coagmentata :  at  an  Suriana  ex  nostris 
excerpta  sint,  an  nostra  ex  ittis  apud  interpolato- 
rem  quempiam  coaluerint,discemereomnino  non 
possum.  Sunt,qui  in  similibus  tamquam  regulam 
statuunt,  biographos  brexiores  rebus  gestis  vici- 
niores  esse;  at,  quarn  non  sit  generatiter  acci- 
pienda,  ostendunt  Acta  innumera,  quee  passim  in 
Opere  nostrooccurrunt,queeque,quamvis  amplio- 
ra,  genuina  tamen  et  contractioribus pr&ferenda 
esse,  ex  certis  signis  dignoscitur.  Ea  quidem,  qux 
Mss.  nostra,  prseter  illa,  quae  Surius  narrat,con- 
tinent,  luxuriantispuerilisque  eloquentiwpanegy- 
rim  magis  redolent,  quarn  narrationem  histori- 
cam,sedeaipsacausaessepotuit,curillaSuriusvel 
alius  quispiam  ,quem  secutus  est,prseciderittDeni- 
que,  quam  fuerit  iis  ferme  seculis  incompta  styli 
luxuries  in  usu,nemoest,  qui  nesciat.Igitur  nihil 
ego  hicdefinio,  Actis  Surianis  nostra  subjiciam  ex 
Ms.  S.Maximini  Trevirensis,collato  cum  Mss.tri- 
bus  reliquis,  utfacilius  sit  suum  cuique  dehac  re 
judicium.  At prius  veniunt  observanda  aliqua. 

6  Difficidtatem,  quam  Acta  S.  Goerici  iltustra-  Adicit  s. 
turo  mihi  parere  debebat  tempus  mortis  ordoque  Go«mw*pt- 
successionis  inMetensem  cathedram.peneomnem 
sustidit  Petrus  Boschius  noster,  dum  Commenta- 
riiprsevii  ad  Vitam  S.  Arnidphi  tom.  iv  Julii  ad 
diem  xvni  pag.  423  §  ni  num.  29  et  seqq.  plausibi- 
tibus  argumentis  probavit,  S.  Arnulphum  sacris 
infulis  07'riatum  fuisse  anno  Christi  610,  illasque 
post  annos  15  dies  10  transttdisse  in  S.  Goericum; 
qucV  epocha  in  annum  625  excurrit.  Restat  levior 
dissensio  circa  annum,  quo  S.  Goericus  episcopa- 
tum  cum  vita  deposuit,  quam  indicavit  etiam 
laudatus  Bosehius,  sed  reliquit  intactam,  quod 
inde  nihil  contra  chronotaxim  suam  conficiposse 
arbitraretur .  Huc  autem  qucvstio  recidit.Catalogi 
episcoporum  Metensiumpassim  S.  Goerico  octode- 
cim  annos  episcopalus  concedunt;  Actaejus  Mss.3 
Vita  S.  Clodulphi,  tum  nostra,  quam  dedimus 
viii  Junii  num,  18,  tum  illa,  quam  edidit  Ma- 
billonius  in  Actis  SS.  Ord.  S.  Bened.  sec.  2  pag. 
1044  num.  17,  septemdecim  tantum  annis  Metis 
sedisseS.  Goericum asserunt.  Ethxcquidem  vide- 
rentur  facile  conciliari  posse,  incompletos  catalo- 
gis,  plenos  vero  Actis  si concedas.  Verv.vi  adverht 
Boschius  Chronica  et  Catalogos  in  computu  anno- 
rum,  quibus  reliqui  sederunt  pr<vsules,  amusso- 
lidis  superaddere  menses  et  dies  reliquos,qui  Goe- 
rici  episcopatui  nulli  assignantur,  unde  censet  an- 
nos  octodecim  designari  vel  omnino,  vet  proxime 
integros.Catalogos  illos  non  unis  mendis  deturpa* 
tosessejamduduvicruditisKivoiuitj.idenonest, 


gopani 

Sfetensem 
anno  623. 


poterit  quibusdam  videriantiquius, de  quo  non  lu-  quod  tuto  eorumfidestetur. SedMajorem  Mss.no- 

betlitigare.MendagrammaticaliaoccurruntiniUo  strisActisnonconcessero,quippeqiuvseculisforte 

plurimaetperiodiimperfectw:res,qucvinaliis,ibi-  qitinque,utsupraostendi,postsanctipr<vsitli$obi- 

demecvdemnarrantur.Decodicumantiquitateun-  tum  conscripta  sint.  Nec  denique  suis  vitits  catet 

decomivdesumptcVSunt,nihitnihicompertumest.  xdraque  S.  Clodulphi  Vita,  ut  ibtdem  notat  Bo- 

r  schtus 


tectoH 
J.C. 


natw   ftittf 

mwm  Chri 

sti  565  rt 
575. 


B 


diciturfuissc 
filius   Ga- 
mardiy 


qui  probabi- 
Uus    propu- 
truus  fuil 
S.Arnulplii. 


u  DK  s.  GOBBICO  SEU 

schius.  Igttur.cum  de  incertx  fidei  instrumen- 
tis,  sibi  ncto  oppositis,  agaturt  nec  altun- 

de  occurra  taliquid,  unde  hmc  illis  prcrfcrantur, 
annum  642  vel  643  S.  QoSrioo  emortualem  assi- 

^TNec  annustocusque,  quoS.  Goericus  mundo 
natuseshcertodeterminaripossunUAquttantam 

quidem  natale  Sancto  solum  fuisse  scribunt  bio- 
graphi;  at  amplissimxregioniscivitatem  aliquam 
vel  locum  certum  non  i?idicant.  Verisimile  est,  na- 
tum  fuisse  sanctum  Prsesulem  inducatuAtbiensi, 
ubiplurimosexAnsbertinafamiliaortos  esse,  me- 
morant  scriptores.  Tempus,  quo  S.  Goericus  natus 
sit,  uou  magis  docent  biographi,  nec  ex  gestis, 
qum  narrant,  certo  eruipotest.  Non  credo  S.  Ar- 
nulphumadsacrosOrdinesetMctensesinfulaspro- 
moturum  fuisse  virumplus  quam  sexagenarium  : 
necnarratorum  ordosinitopinari,  minoremquin- 
quagenariofuisseSanctum  dum  episcopus  conse- 
cratusfuit,utconsideranticuilibetluculentumfiet. 
Cum  autem  anno  625  S.  Amulphus  e  Metensisede 
recesserit,  illamque  Sanctus  noster  adierit,  dici 
possetnatusinterannwnWoetolj.Sicquidemsta- 
tuiturpaucisannis  S.  Arnulpho,  cuiin  cathedram 
successit,  senior;  sed  illud  non  videtur  incon- 
gruum,  si  illo  fuerit  una  generatione  ex  eodem 
proavo  Tonantio  Ferreolopriorquod  exgenealogia 
Ansbertina,  multis  acribusqueeruditorum  disser- 
tationibus  inclyta,  determinari  debet.  Fatentur 
porro  scriptores  esse  ibi  tenebras  plusquam  cim- 
merias,  quas  tot  disceptationes  minime  dissipa- 
runt.  In  illis  palpare  non  lubet.  Quapropter  ea 
tantum  attingam,  ad  qum  me  Acta  nostra  com- 
pellent,  illam  nimirum  Ansbertinie  genealogice 
partem,qua  S.  Goericusarf  S.  Arnulphum  reduci- 
tur,  sic  tamen  ut  partem  illam  ipsam  supponam 
potius,  quamprobem,  velpro  probata  habeam. 

8  Itaque  tres  potissimum  apud  defensoj^es  ge- 
nealogue  Ansberthice  opinionessunt  circa  gradum 
consanguinitatis,  quo  S.  Goericus  S.  Amulphum 
attigit.  Prima  est  eorum,  qui  statuuni  Ferreolum 
patremquinquefratrum,  inter  quos  Ansbertussit 
S.  Amulphi  avus,  Gamardus  Ansbe?Hi  frater  et 
S.  Goerici  genitor.  Alii  Gamardo  Godinum  filium, 
etexillo  S  Goericumnepotem  assignant.Aliideni- 
que  hiec  invertunt  omnia,  itaque  gencalogiam  te- 
xunt,  ut  Gamardum  faciant  S.  Arnulphipatrem, 
sanctum  vero  Goericuiu  fratrem  Ansberti,  atque 
itaS.  Amidphipropatruum.  Uancpostremamopi- 
nionem  qui  teneat,  inveni  hactenus  neminem,  re- 
fert  tamen  illameruditissimus  Calmetus  Historiee 
Lotharing.  auctge  lib.  9  col.  412,  et  validissime  im- 
pugnatexeo,quodtongscva  nimis  rntas  S.  Goerico 
adscribi  deberct,  ut  nepoti  suo  propatruus  inepi- 
scopalem  sedem  successisse  intelligeretur.  Secun- 
damsequuntur  Gemelli  Sammarthani  in  Historia 
Geneat. lib.ticap.i;  subdubie Dominicius ,  Choletus 
lib.  i cap.  20  aliique;  sed  nec  illa  satis  firmo  funda- 
mentonitituryvideturquetantumconfictainmo7iu- 
mentis,  qua?  ejus  patroni  adferunt,  ut  S.  Goericus 
uno gradu consanguinitatis  aS.  Arnutpho  remo- 
tior,  illipropriorsittempore,  commodiusque  suc- 
cederepossit;  contraenimmilitatepistola  S.  Abbo- 
nis  nostriad  Desiderium  Cadurcensemepiscopum, 
qu.v  recusaextat  apud  Boucquetium  Scriptorum 
Gallia>tomAfolA(>,  ubi  Gedenum,  quiprocut  dubio 
Godinusilleest,gemianumsuumS.Goericusappel- 
lat,quiqueproindeejuspaterstatui  non  potest. 

9  Pri?nam  denique  ex  recensitis  opinionibus 
amplectuntur  itlustrissimus  Meurissiusin  episco- 
pis  Metensibus  lib.  2  fot.  125,  Dominicius  in  Fa- 
mitiaAnsbertiredivivacap.  7  et  alibi,  Jordanus 
noster  %n  Critica  aliique  plurimi,  estque  ea,  quse 


ABBONE  EPISCOPO 

videtur  omnino  ccleris  pr.vfcrcnda,  cum  suffra- 
gentur  illi  testimonia  antiqua  non pauca  necam- 
temnendeepenitusaui  toritatis.  AuctorVit&S.  Clo» 

dulphi,  in  Opere  nostro  tom.  %  Junii  fot.  126  ab 
Eensckenio  illustratm  cap.  i  num.  Z  ita  scribit  : 
Aruoaldus  patrem  habuit  Ansprrtum,  qui  ditatus 
uon  solum  rcrum  opulentia,  vcrum  fratrum  dig*ni- 
tate  ctconsocialiexccllentia  gloriosus  effulsit.  Sau- 
ctumnamquc  Aigulfum  Motensium  pontiiieem,  ex 
filiaChlodoveircgisprocreatum  dicunt...  Deotarius 
Arisidipoutifex,  et  Firminus  Ucetiro  itidem  ponti- 
fex,  et  Gamardus  S.  Goerici  preesulis  genitor,  et 
Remfridus,  fratreshujus  Ausberti  cxtiterunt.  Acta 
autem  S.  Armdphi  secundo  loco  excusa  tom.  v 
Juliipag.  444  num.  19  manifestius  adhucloquun- 
tur  et  rem  confirmant  his  verbis  ;  Contigerat  au- 
tem  illis  diebus,  utvir  illustris  nomine  Goericus,  fi- 
lius  Gamardi,  fratris  avi  paterni  hujusbeati  Arnul- 
phi,  ab  Aquitania  monitu  angelico  devcnisset.  Lu- 
culenta  sunt  bina  hmc  biographorum  testimonia 
Gamardo  genitum  fuisse  S.  Goericuin  :  horum  fi- 
de,  qui  stare  noluerit ,  proferat  meliora;  certe  id 
apud  prudentes  obtinere  debentt  ut  prmponderent 
conjecturis  multo  incertioribus  et  magis  novis. 

10 De  rebusgestis  S.  Goerici  anteadUum  episco- 
patum  succedunt  dicenda  aliqua.  Si  Mss.  nostris 
credimus,  fuerunt  per  quam  illustria  ;  ea  admo- 
dumparce  recenset  anonymus  Surii  biographus, 
solamque  laudat  ejus  fortitudinem  bellicam,  et 
patientiam  in  tolerandis  ccecitatis  incommodis. 
Noster  inter  ?nutta,per  varios  militide  titulos  San- 
ctum  ad  solium  evehit,  connubiojungit  et  duas  illi 
filias  Prteciam  et  Victorinam  natas  asserit.  Quia 
id  (inquit  noster  num.  2)  primores  regni  dcprehen- 
derant,  eosperunt  eum  (S.  Gocricum)  summatim  per 
gradus  rnilitaris  officii  promovere  :  ac  primum  mili- 
taribusarmis  militaribusque  vestibuseum  adornant 
et  patribus  parem  efficiunt :  donec  antiqua  Dei  bo- 
mtatepost  comitatus  dig-nitatem,  post  ducatus  or- 
dinem,  ultimo  Galliae  Aquitanicse  rege  defuncto,  ex. 
genere  parentibusque  regiis  fascibus  commuui  as- 
sensu,  communique  devotione  omnis  ordo,  omnis 
aetas,  omnis  conditio  omnisque  sexus  sublimare  fe- 
stinant,  acDeum  benedicentes,  qui  semper  in  bene- 
factis  Sanctorumbenedicitur,  magnificaturac  Deus 
gioriosus  pnedicatur,  solio  patrum  elevaturetexal- 
tQXuv.Qiuv  tenebrse  ?  quid  quasso  regis  titidus,quid 
paternum  seu patrum  solium,  quid  fasces  regii? 
Contendit  quidem  Dominicius  in  Fam.  Ansb.  red. 
cap.  7,  duces  quandoque  reges,  provincias  regna 
appeltatafuisse,  quod,  ex  prolatis  ab  eo  testimo- 
niis,  inducor  ut  credam,  quamvis  rarissime  con- 
iigisse,  idque  nonnisinuda  regis  vel  regni  voce 
adhibita.  Verum  cum  iis  adjunctis  depictam  ducis 
dignitatem  invenit,  opinor,  alibi  nuspiam.  Pro- 
fectoqui  inaugwatummonarcham  lectoribus  suis 
exhibere  vellet,  vix  habet,  quibus  id prtvstet ,verba 
clariora.  Deinde  num.  3  talia  commemorat  bio- 
graphus,  ut  S.  Goericum  nobis  reprsesentet  pacis 
bellique  leges  pro  imperio  moderantem. 

11  Sed  demus  hsec  biographo,  eo  forte  scribenti 
tempore,  quo,  ut  contendunt  aliqui,  toti  erant 
scriptores  in  exornanda  Ansbertina  familia, 
certe  dignitatem  hic  nobis  depingit,  ad  quam 
promotus  fuerit  Sanctus  noster,  qutv  uno  mi- 
nimum  gradu  vulgarium  ducum  ordinem  supe- 
rarit,  cum  ex  illo  cum  tanto  molimine  et  pri- 
morum  sufjragio  ad  aliud  quoddam  munus 
evectus  sit.  Majoratum  domus ,  prsefecturam 
palatii  vel  similem  dignitatem  vetat  intelligere 
silentiu?n  omniwn  historiographorum ,  qui  res 
illius  tempo?Hs  presse  sequunturcalamo,  quique 
simitium  magistratuum,  eorumque  potissimum 

qui 


l> 


K 

AclaS.  Arniil 
pfii,  Ctntlulp/ti 
tt  jlfcs.  noatra 
S.  Goih'ico  n- 
gis  (ituhan 
tribuunt, 


qni  forte  lu- 
tius  sumi  dc- 
bet  pro  duck 
dignitatc, 


B 

«on  videtur 
uisu  orbatus 
Metasubiissc 


ante  regmim 
Chtotarii  fa 

Austrasia. 


DIE  DECIMA  NONA  SEFTBMBEI8 

qui  virtute  et  fortitudine  belliea  ciaruerunt,  fre- 
quentermentionemfaciunt.Fueritigituraliaquse- 
piam  S.  Gocrieo  collata  dynastia,  quam  admini- 
strans  dici  potuerit  Rex  officio,  ut  loquitur  S.  Ar- 
nulphi  biographus.  At  quse  illa  fuit  ?  Eruditi  His- " 
torise  Occitanise  scriptores  tom.  1  lib.  6.  num.  95. 
fol.  327  opinantur  S.  Goericum  in  Albiensem  prse- 
fecturam  suffectum  fuisse  Siagrio  ad  Massitien- 
semducatum  translato.  Verumhsecopiniononsub- 
sistit.  Prseterquam  enimt  quod  contradicant  bio- 
grapho  nostro,qui  disertis  verbis  ait  Mortuo  illum 
successisse ;  statuunt  Siagrium  anno  Christi  625 
Massiliensibus  datum,  quo  eodem  anno  S.  Goericus 
infulasMetensesaccepit,necproindeducaiumadi- 
vit  atiquem.At  in  eorum  computu  Sanctus  noster 
tantum  anno  627  Metensem  ecclesiam  regendam 
suscepit.  Id  quidem  evertitur  ex  bene  stabilita 
chronotaxi  Boschii :  demus  tamen  ita  esse.  Ergo 
biennii  spatio  prsefecturam  adiit,  multa  gessit  in 
bello prseciare,visu  orbatus  fuit,varia  dedit  Chri- 
stianse  patientise  indicia,  Metas  ad  S.Arnulphum 
properavit,  a  fundamentis  exstruxit  ecclesiam  S. 
Petri  et  consummavit,  divinitus  sanatus ,  sacris 
Ordinibus  initiatus,  ac  denique  episcopus  conse- 
cratusfuit;  queeomnia  ita  conglomeratanemo,opi- 
nor,  tam  arcto  temporis  spatio  credet  contigisse. 

12  Deinde  repugnant  hsec  iis,  quse  in  Vitaprima 
numero primo  dicuntur:  Eo  tempore  (cum  angelus 
dudum  cseco  Goerico  apparuit)  regnabat  in  Gallia 
Theodobertus,  in  Metensi  urbe  prsesidebat  pontifex 
beatus  Arnulphus.  Is  cathedram  Metensem  adiit, 
utprobavit  Boschius,  anno  Christi  610.  Theodo- 
bertus  in  Gatlia,  Austrasia  scilicet,  regnavit  us- 
que  ad  annum  612,  quo,  post  acceptas  binas  a  fra- 
tre  Theodorico  in  Tullensi  Campania  et  ad  Tul- 
biacum  clades  ,  interiit.  Igitur  angeli  apparitio 
inter  duos  illos  annos  contigit,  si  quse  biographo 
fides,  qualem  illi  scriptores  laudati  habere  viden- 
turnon  inftmam.Quamquam  epochahic  assignata 
segre  videtur  componi  posse  cum  verbis  Desiderii 
Cadurcensis  episcopi.  Is  apud  Chesnium  tom.  i 
Scriptorum  Gallise  pag.  878  sic  scribit  ad  Abbo- 
nem  nostrum.  Rogamus  ergo,  ut  istum  famulum 
harum  optarem.frequenter,  si  possibilitas  arrideret, 
sacris  vestris  interesse  colloquiis,  ut  sicut  nos  sub 
seculi  habitu  in  contubernio  serenissimi  Elotarii 
principis  mutuis  solebamus  relevare  tabellis,  ita  jam 

•  nunc,  illa  ad  plenum  deposita  vanitate,  dulcia  lice- 
retChristi  ruminare  prtecepta...  proinde  effusa  gra- 
tulatione  peroro,  ut,  quem  nunc  et  affatibus  bonis 
et  benigna  charitate  consolastis,  semper  in  memo- 
riam  vestri  interni  intimum  tencatis.  Hsec,  inquam, 
difficulter  componuntur  cum  biographi  asserto, 
maxime  ab  iis,  qui  opinantur  Goericum  in  Au- 
strasia  prsefecturam  gessisse,  simulque  verba 
Desiderii  ita  accipiunt,  acsi  iis  conficeretur,  De- 
siderium  cum  Abbone  in  Chlotarii  regis  aida  con- 
vixisse.  Quippe  non  satis  verisimile  videtur  Goe- 
ricum,  magistratum  aliquem  in  Austrasia  geren- 
tem,in  inimici  regis  aula,  superstite  Theodoberto, 
versatum  fuisse. 

13  Chlotarius  ante  Theodoberti  mortem  et  an- 
num  ChristiGlSrerum  in  Austrasia  nonest])oti- 


biographus,  eui,  utpote  incertse  setatis  anonymo       w*x 
iniquum  esset  auctoritaiem  <■'  ftdem  tribuere  ma- 
gis,  quara  Desiderio  viro  sancto  et  st  riptori  con- 
temporaneo,  secundum  cujus  asserta  chrOrVOtaxU 

reliqua  non  <vgre  fluit.  Dem  us  quippe  S.  Go<  ■  -lim 
Chlotarii,universajam  Gatliarum  monasrchia  po- 
titiyper  tres  quatuorve  annos  aulam  frequentasse, 
anno  circiter  6 1 B  eseeitate  taborare  ccepisse,  atgue 
biennio  post  Metas  ad  S.  Amulphum  properasse, 
inteltigetur,  quomodo  Siagrius  Goerico  in  Albien- 
sem  ducatumsuccedereac  deinde  ad  Massiliensem 
promoveri  potuerit,  cohserebunt  etiam  quoad 
chronotaxim  reliqua  biographorum  asserta,  ubi, 
si  contra  censueris,  Thodoberto  adhuc  regnante, 
Sanctum  oculorum  usu  privatum  Metas  icisse, 
longa  ejus  eo  loci  tredecim  vet  quatuordecim  an- 
norum  mora  videbitur  minus  verisimitis. 

14  Ceterum  pro  asserenda  S.  Goerico  Albiensis  fy**p<atr 
comitalus jprsefectura  facere  videtur,  quod  legitur  f°rU  fuU 
in  Vita  S.  Segolense  scripta  ab  auctore  sequali  et  $^Zj£^ 
Sanctse  famitiari  excusaque  in  Opere  nostro  tom. 
v  Julii  ad  diem  xxiv  ejusdem  mensispag.  630  et 
seqq.,  ibidem  capite  4  sic  scribit  auctor:  Quodam 
autem  tempore,  cum  esset  dies  Litaniarum  vene- 
rabilis,  qua?  in  unum  plures  Christianos  college- 
rat,  erat  ibi  dux  g-ermanus  ejus,  Babo   nomine,  t 
nobilitate  et  sapientia  pollens,  qui  per  Albica  arva 
incolas   g*entes  regebat.  Quis  fuerit  ille   Babo , 
non  deciderunt  Mabillionius  et  Cuperus  noster, 
nequevideturcertodecidiposseproptertitubantem 
instrumentorum  fidem,  ortasque  inde  crassastene- 
bras  in  familia  S.  Goerici  adornanda.  Gamardum 
S.  Goerici patrem  Babonem  cognominatum  fuisse 
disertissimisverbistestanturgenealogiseducvanti- 
quse  apud  Dominiciumin  Appendice  ad  FaraUiam 
Ansberti  redivivam.  Bdbo  S.  Segolenac  frater  si 
Gamardus  Abbonis  parens  fuerit  isque  idem  dux 
Albiensis,  patri  mortuo,  seu,  ut  biographus  loqui- 
tur}i7iy&tvi\im$o\i\imsiiccederepotiiitGoeri(:us}pro 
quo  tempus,  quo  id  contigisse  debuit,  initium  sci- 
ticetseculiseptimisatisquadrat.AtineademS.se- 
gotense  Vita  cap.Z.  Babonis  pater  Chramsicus,fra- 
ter  Sigibaldus  episcopus  cap.o  vocantur :  quant  >•■ 
hsec  nomina  differunt  a  Tonnantio  Ferreolo  etFir- 
mino   Useciensi,  Deotario  Arisitensi,  Aigulpho 
Mctensiepiscopis,  quorum  hi  fratres  Gamardi,  ille 
pater  statuitur  in  stemmate  Ansbertino!  Fateor,  F 
necomni  destitutus  testimonio,  asserere  velimTo* 
nantiumFerreolumsimulChramsicum,etaliquem 
e  fratribus  episcopis  Sigibaldum  agnominatum 
fiiisse,atillis,qidperturbataschronologicasseries 
et  non  uno  loco  sibi  invicem  oppositas  negligunt, 
suspicionemmeamqitaleynciurt<ii>ch<h)<it  1,/tlirare, 
ut  si  forte  instrumentis  itlis  credant,  Gamardum 
simul  Babonem  nominatum  fuisse,  quod  id  unani- 
miterasserant,licetdiscrepent.inretiqiiis,Cltram- 
sicum  illumetSigibaldum  detegant,quod  cum  hic 
instituti  nostrinon  sit,  ad  S.  Gocrici  Acta  redeo. 
1 5  Vincentio  Bellovacensi  et  Surio  parnter  ignota 
sunt,  quse  habent  Mss.nostrade  fdiabttsS. Goeriei. 
Fxpresso  nomine  designantur  in  omnibus  ewe 
ptaribxis,xtnaquePriecia,aUeraVictorinac(H-atur. 
UxorisSanctinomennuUibicomparetnequeexpri- 


Dicitur  S. 

1  Hf  <fC- 
nuisse  duas 
fitias  Prt- 

tinm  et  Vi- 

cii.rinarn. 


tus,  adeoque  posthunc  annum  referendum  videri     mitiir^quo^postqitamMctasaPaircf/rdiu/a-csscnt 


potest  Goerici  cum  Desiderio  in  aida  illius  regis 
contubernium:  quce profecto  pugnant  cum  biogra- 
pho  asserente  Theodobertiregis  tempore  Goericum 
visu  orbaium  fuisse,post  quse  certe  ad  Chlotarii 
aulam  non  accessit .  Itaque  nisi  Desiderii  dicta 
ita  accipiaSfUt  inteiligas  soiumilium,  alibi degen- 
te  Abbone,  apud  Chiotarium  versatum  atque  hujus 
litteris  recreatum  fuisse}  censendus  est  errasse 


confirmatcvqueinvityinitatissetvandcvproposito, 
demum  evaserint  filim.  Ruerus  cit.  ww  s  adji- 

citPrseciam  sacro  veto  ornatam  a  Parente,  mona- 
sterioS.Mauritii prsepositam  jhxUn}  sancte obiis- 
se,  atque  suo  tempore  cultam  ut  Sanctam .  Meuris- 
snts  in  Hist.  lib.  2pag.  120  hausta,  nifathr,ex 
Ruero  vel  Actis,  tiberius  paulo  atque  ornatius 
mernorat,  additque  confluentibuseo  sacris  multis 

cirginibus 


AIXTflftk 

j  c. 


quartwn 
pritna  fer- 
tur  esse 
Aprincia. 

Devtriutqw 

culiu 


B 


nobis  non 
cotutut.  Jfi- 
racula  ud  S, 
Goeriri    tu- 
imdttm 


tt  DE  S.  GOBMCO  SEU 

virginibus,  aliisque  cirewn  septa  sensim  xdifL 
cantibus  domos,  Spinafcnsm  inde  urtan  coa- 
luisse.Natas^.  Goericodtww  Aasce  /Hfas  biogra- 
phonostro  credere  licet,  ctm  nihilaliundeprodu- 

catur,  quod ejus  elevet  testimonium  :  at,  qiuv  Meu- 
rissius  de  condito  per  S.  Goericura  Spinalensi 
monasterio  commentatur,  sustineri  nullo  modo 
possunt :  etenim  in  Actisnostris  num.  ultimo,  et 
in  Vita  Adelberonis  scripta  a  synchrono  disertis 
verbis  dicitur  Deodericus  Major,  qui  anno  964  ca- 
thedram  Metensem  adiit,  monasterium  illud  Deo 
etS.  Goerico  erexisse. 

16  Jlsecne  ita  interpreleris,  ut  dicas comcibium 
primo  a  S.  Goerico  exstructum,  labascens  deinde 
a  Deoderico  restauratum  fuisse,  obstant  clara 
nimium  utriusque  scriptoris  verba,  uti  et  Hen- 
rici  II  Confirmatio  apud  Calmetum  tom.  icolum. 
565  monasterh  Spinalensis,  quod  divae  memoriae 
[verba  sunt  Chartsc)  Theodoricus  episcopus  in  ho- 
norem  Sanctissimi  martyris  Mauritii  sanctique  Goe1- 
rici  confessoris  a  fundamentis  ibidem  erexit  pariter 
et  oonsecravit.  Quibus  similia  repetuntur  ssepius 
inlnstrumentis,qitseibidemlaudatusscriptorsub- 
jicit  et  nuspiam  mentio  fit  antiquioris  originis 
istius  parthenonis.Qu<v  idterius  dePrsvcianarrat 
Ruerus,  unde  habuerit,  non  scio.  Traditiones  ali- 
quas  et  instrumenia  monasteriorum  Vosagi  ap- 
pellat :  at  illa  cujus  fuerint  fidei,  quis  dicat  ?  Fru- 
stra  scrutatus  sum  phtrima,  ut  illi  titto  consenti- 
rem.  De  Pr/vcia  in  antiquis  sacris  Fastisnuspiam 
verbum.In  indice  tamen  Martyrologii  itniversalis 
ita  legitur  ad  diem  xxn  Junii :  Sancta  Praecia  (A- 
princia)  quse  colitur  MetisadS.  Clementis.  Nomina 
quidemhsec  satis  videntur propinqua,at eademne 
iis  designetur  discernere  nonpossum ,■  debile  enim 
nonraroest  argumentem  a  sola  nominis  propin- 
quitate  petitum.  Pauca  de  S.  Aprincia  tom.  iv  Ja- 
nii  ad  diem  xx  dedit  Papebrochius  ex  transmissa 
ad  illum  scheda  ex  Monasterio  S.  Clementis 
Deinde  ex  relatione  Wilthemii  capsam  describit, 
qua  sacrse  itlius  exuvise  cum  aliorum  Sanctorum 
reliquiis  continentur,  aitque  S.  Aprincise  effigiem 
argenteam,  qua  deforis  ornatur  lypsanotheca, 
quasi  abbatissam  sanguinis  regii  corona  pedoque 
insignem  reprsesentare.Hsec  quidem  suspicionem 
non  levem  injicere  nata  sunt,  at  utinam  talia  de 
S.  Prsecise  cultu,  quem  ex  solo  fere  Ruero  obscure 
didici,nobis monumenta  submittantur ,ut  certius 
aliquid  dicere  liceat ! 

17  Mitlto  adhuc  obscurioria  sunt,  quse  ad  Victo- 
rinam  pertinent.  Itlam  cum  sorore  a  Ferrano, 
Saussayo  et  Arturo  memorari,  in  Praetermissis 
ad  hunc  diem  dictum  est ;  pari  nobiscum  omnes 
penuria,  ad  probandum  cultum  laborasse  viden- 
tur,  nec  enim  quidpiam  adferunt  prseter  ea,  quse 
jam  dixi,  quseque  ex  Actis  S.  Goevici  proferuntur, 
nec  sufficere  vidcntur,  ut  specialem  inter  Sanctos 
pro  instituto  nostro  locum  inveniant.  Ceterwn 
plurima  et  illustria  fuisse  miracula  ad  S.  Goerici 
tumulum  patrata  testatur  biographus  Adelbero- 
nis  apud  Labbe  tom.  i  BibliotheccV  Manuscriptse 
scribens  pag.  G&Z  :  Et  beatus  Goericus  nostris  tem- 
poribus  memorabilis  miraculorum  opcrator  ibidem 
humatus  cst.  In  Antiphona  ad  Benedictus,  prse- 
scripta  in  Breviario  Tultensi,  de  quo  supra  nxtm. 
2,  atiqua  confuse  narrantur,  quse  ibidem,  si  tubet, 
vide.  Alia  nec  magis  distincte  commemorat  lauda- 
tus  biographus  Adelberonis  fol.  673.  Sanctus  con- 
fessor  Christi  Goericus  (inquit)  quid  in  vita  sua 
promeruerit,  quid  apud  Deum  valuerit,  cunctis 
miraculorum  signisetprodigiisdeclarans,  fama  sui 
long-e  lateque  crebesecnte,  populis  gentibusque 
muotuit.  Ut  ergo  gloria  Dei  nota  fieret,  et  ma- 
g-mficentia  bonitatis  ejus  plus  plusque  manifesta 


n 


•  aliat  plini- 
slris  t;r/ilir 
dis 


AJBONE  KIMSCOPO 

clareseerct,  in  BurgTindiffl  ounctis  finibus  cladcs 
pessima  multidudinem  mnximnm  populorum  inva- 
sil,  qua  manibus  pedibusque  ardentcs  miserabili 
pcena,  hic  perdito  uno ,  hic  utroque  truncatus 
pede,  hie  medio  adustus,  aliquis  tunc  primum  ad- 
uri  incipiens  non  multum  sero  veniens,  audito 
sancto  Pontificis  rumore,  innitentes  baculis,  aut  car- 
riotis  *  undecumque  devecti  confluebant.  Laudat 
deinde  Adelberonis  humilitatem  caritatemque, 
quamiserorumlavabatfcetentiavulnera,  et  con- 
chtd.it :  Quse  idcirco  dixerimus,  ut  in  una  eademque 
re  duorum  sacerdotum  duo  facta  memorin'  dignis- 
sima  pra?dicaremus,  ct  posteris  imitanda  vcl  admi- 
rauda  traderemus,  dum  in  beato  Goerico  virtutum 
insignia,  et  in  domino  Adelberone  abjectionis  ora- 
nisque  vilitatis  humana^  appctcntiam  et  summum 
amorem  demonstraremus. 

18  Aliud  prodigium ,  quod  contigit  ad  reliquias  etincorporia 
S.  Goeriei,  dcscribitur  in  Historia  episcoporum  ^tramla- 

,     .  t,  UOW 

Tullensium  cap.  4-6  his  verbis :  Rursum  quoque 
prselibatus  Mediomatricorum  pra^sul  (Deodericus 
seu  Theodoricus)  egregii  confessoris  Goerici  corpus 
transtulerat,  ac  in  coenobio  sanctimonialium  Spina- 
lensium  ,  ubi  honorifice  veneraretur ,  locare  de- 
creverat ,  atque  ad  hoc  peragendum  consortem  E 
sibi  nostrum  pontificem  (S.  Gerardum  Tullensem 
episcopum)  in\itnvera.t.  Erg'o  binis  pramaratis  the- 
cis,  ubi  beata?  servarentur  reliquiae,  una  exteriore 
arg*enteorum  fulg-ida  nomismatum  decoramine  , 
altera  interiore  ferri  nexa  lig-amine,  sacra  deferun- 
tur  pignora  ad  locum  destinatum,  praeeunte  ac  sub- 
sequente  mag-na  lsetantium  frequcntia  populorum. 
Sed  insperato  repentina  suboritur  moestitia ,  qua? 
prfesentium  perturbavit  pectora  paulo  ante  exul- 
tatione  redundantia;  qui  cum  minor  thcca  debuit 
majori  juxta  morem  inseri,  reperta  est  interior 
quantitate  enormi,  dum  improvidus  opifex  men- 
suram  utramque  incaute  direxerit,  nec  argentum 
coopereulum  ad  mensuram  pedis  claudi  valuit. 
Cunctis  ergo  hinc  non  modice  moestificatis ,  bea- 
tus  noster  pastor  (  Gerardus)  ag-endis  prrepara- 
turMissis,  atque  pro  prsesentium  tristitia  Domi- 
num  supplicibus  exorat  votis.  Dum  autem  ab  eo 
clausula  sanctae  Consecrationis  ^ta  voce  pro- 
ferretur,  antequam  ad  Dominicse  verba  oratio- 
nis  perveniatur ,  subito  illud  male  prominens 
scrinium  suo  loco  stabilitur ,  hians  cooperculum, 
nullis  imminentibus,  cum  mag-no  collisum  frag*ore, 
sua  sponte  clauditur  :  prsesentium  mcestitia  conver-  V 
titurin  g-audium:  fit  cunctis  indubium  ibidemChri- 
stum  adesse  propitium  :  quod  licet  in  beati  Goerici 
possit  reputari  meritis,  tamen  non  exstat  incrcdibile 
illic  affuisse  virtutem  nostri  sancti  prasulis  (Ge- 
rardi)  cujus  piae  preces  vultum  adierunt  omnipo- 
tentis  Altissimi. 

19  Historia  episcoporum  Tullensium,  unde  hsec 
desumpta  sunt,  excusa  est  apud  laudatum  sx- 
pius  Calmetum  tom.  i  Hist.  Loth.  primse  edit. 
pag.  83  inter  instrumenta ,  crediturque  scripta 
ab  Hermirico,  quem  dicunt  circa  finem  seculi 
decimi  floruisse,  variisque  ccenobiis  prsefuisse. 
Ceterum  apud  Meurissium  et  Calmetum  inve- 
nio,  caput  S.  Goerici  etiamnum  asservari  Metis 
in  ecclesia  S.  Symphoriani,  ubiprimum  condi- 
tus  fuerat  sanctus  Prsesut ,  reliquas  vero  san- 
ctas  exuvias  ad  Spinalensem  parthenonem  trans- 
latas  esse  dignoque  honore  haberi  et  coli.  In 
Vita  S.  Romarici  apud  Mabittonium  in  Actis 
SS.  Ord.  S.  Benedicti  Sec.  2  pag.  420  narratur 
diaconus  vidisse  S.  Goericum  inter  Ccetztes  illu- 
strem ,  sanctumque  Romaricum  in  ccetum  exci- 
pientem.  Nuncsubnecto  utramque  S.Goerici  Vitam 
dubxse  fidei,  utpote  ab  auctore  anonymo  incertse 
setatis  conscriptam.  VITA 


ptttrnta;e)us 
rtHqnix  Me- 
tis. 


DIJE  DBCIMA  NONA  SEPTEMBElfl 

V  I  T  A     P  R  I  M  A 
Auctore  anonymo 


i/ 


Edita  a  Surio  ex  vetustissimo 
Ms.  eeclesiw  Trajectensis. 


codice 


S.  Goi-ricus 
militiam  sc- 
cutim  cxcita 
te  affligitur 


divinilm  sa 
naturetctui 
secratnr  Me 
fensts  episco 
pus. 


S.  Arnulphi 
corpus  tran- 
fert  Metas 
d 


*  Vinc  liel- 
iov.  Prac- 
dium  leg't. 


Oanctus    Goericus    primo    quidem    miles    egTe- 
Og-ius  de  Aquitania,   corpore,  non  voto,   saecull 
actibus  serviens,  cum   apud   Deum   et    homines 
in  mag-na  honestate  floreret,  licet,  qua?  pacis  sunt 
sectaretur,   quandocumque  tamen    pag-anorum   a 
infestatio   perurgebat ,  primus    aciei    militari  se 
opponens,  barbaricam  rabiem,  Dei  fretus  auxilio, 
potentissime  devincebat  et  spolia  amplissima  re- 
portabat.  Denique  subito  oculorum  et  visus  amis- 
sione  percellitur,   virtute  tamen   patientige  undi- 
que   munitus,  Deo   gratias  ag-ens  dicebat  :  Sicut 
Domino  placuit,   ita  factum  est  etc.  Eo  tempore 
reg-nabat  in  Gallia  b,   Theodobertus ,   in   Metensi 
B  urbe  praesidebat  pontifex  B.  Arnulphus.  Tunc  san- 
cto  viro  Goerico  in  silcntio   noctis  quiescenti  au- 
grelus  Domini  affuit ,  dicens  :  Serve  Dei   excelsi, 
venit  tempus,  quo  moeror  tuus  in  g-audium  trans- 
feratur,  quo  etiam  lux  amissa  tibi  restituatur. 
2  Ergo  Metensem  civitatem  ag-grcdere,   et  li- 
\  mina   beati    Stephani    devote   ingredere,    Deoque 
.  preces  ibi  funde,  et   recipies  ilico  visum   et  to- 
tius   corporis    sospitatem.   Arnulphus    autem   tibi 
carus   amicus  et  propinquus  ibi  pontifex    residet, 
cui  Spiritus   sanctus  te  ilico  affuturum    prsemon- 
strabit,  et  quidquid  Deus  tibi  impositurus  est,  ma- 
nifestabit.  Experg-efactus  erg-oVir  sanctus,  mihtes 
convocavit,  et  de  Aquitania  ad  praefatam  urbem 
iter  arripuit.  Cui   appropinquanti   sanctus   Arnul- 
phus    adfuit,   et  facta'  oratione    dataque  benedi- 
ctione,  eum  in  domum  induxit.  Qui  obtentu  san- 
cti  Stephani  visum   et  totius   corporis    sanitatem 
recepit  plenissimam.  Posthaec  sanctus  Arnulphus 
spiritali    mentis    intuitu   videns ,    Goericum   suc- 
cessorem    sibi    fore    dignissimum  ,    consentiente 
clero    et   populo ,    eum   constituit,   et  diu  deside. 
ratam   eremum   petiit.  Igitur   Goericus,   qui  alio 
nomine  dicitur  Albo  c,  pastorali   cura  adstrictus, 
vocibus  et  moribus   caeteros  informabat,   et  quo- 
niam  ante  episcopatum  corpus  districtissimis  je- 
juniis  attriverat,  enarrare  fas  non  est,  quam  dura 
jejunia  cumulabat,  quot  etiam  dies  incibatus  usque 
in  diem  alterum  pertransibat :  quantum   biduanas 
et  triduanas   alacri  vultu   et   mente   abstinentias 
celebrabat. 

3  Defuncto  autem  sancto  Arnulpho  in  eremo, 
cum  beatus  Goericus,  assumptis  Tullensi  d  et  Vir- 
dunensi  episcopis,  sanctum  corpus  ad  sedem,  cui 
praefuerat,  transferret,  sole  ad  occasum  verg-ente, 
forte  villam  iniqui  et  incesti  hominis  e  offende- 
rant,  quam  intrare  volentes  sacrarum  reliquiarum 
portitores  divinitus,  retenti  repente  subsistunt.  Sau- 
ctus  autem  Arnulphus,  dum  viveret,  prsefatum 
iniquum  saepe ,  ut  resipisceret,  commonuit,  nec 
quid  efficere  potuit,  idcirco  nunc  ejus  hospitium 
subire  contempsit.  Quia  vero  nox  imminebat , 
et  nulla  alia  villa  tantae  multitudini  apta  prasto 
erat ,  orante  sancto  Goerico,  affuit  quidam  di- 
ves,  quidixit  :  Est  mihi  *praesidium  in  hac  patria, 
vobis  quidem  non  satis  contiguum ,  sed  novi  ad 
Septembris  tomus  VI. 


cuncta  necessaria  praesentem  Deumnostrum.  Hoe     falft». 
autem  Sanctus  audiens,  corpus  sanctum  illuc  verti 
omnesque  sequi  iraperat. 

4  Cerneres  tantam   in  eundo  esse  velocitatem,  Jfira««*»  *» 
ut  cmod  unius  diei  integri  spatio  vix  perag-i  cre-  Uhv!re  **~ 
dere   posses,    duabus  vel    tribus  horis   impletom  Jlf*"-* 
mirareris.  Cumque  a/1  villam  pervenissent ,  cere- 
visiflB  parum  se  habere  homo,  ministris  eonferen- 
tibus,    comperit.  Et  iterum   nde  repletna,    sancti 
Goerici   meritis  et  precibus   hoc  comraittit  :  qui 
nota  prassidia  petens  Deum  suorum  nece>.sitatibu.s 
subvenire  postulat  :  tantaque  populi  multitudo  ex 
parvo   liquore  (quod  vix   credibile    est)  abundan- 
tissime  est  satiata.  Quievit  autem  in  pace  vir  Do- 
mini   xiu    Kalendas   Octobris,   quo    die    ejus   fe- 
stum  celebratur/;  actumulatus  est  in  ecclesia  Me-  f 

tensi. 

AXXOTATA. 

a  Varia  circa  illa  tempora  cum  barbaris  bella 
gesta  sunt.  Anno  circiter  500  Childebertus  War- 
nos  rebellantes  maxima  elade  repressit.  Paulo 
post  Hunni  Turingiam  invaserunt  Theodobertus 
cum  fratre  Wascones  debellavit  anno  circite-r  GO-Z;  E 
aliquot  annis  post  cum  Alamannis  et  Scueonibus 
pugnatum  est.  Denique  Gothiconfermini,  etAqui- 
tania  ferocibus  cincta  populis  potuerunt  s&pius 
exercendm  virtutis  bellicse  occasionem  Goerico 
subministrare. 

b  Hcvc  innuere  videntur,  S.  Goevicum  jam  pri- 
dem  civcitate  afftictum,  sub  Theodoberto  regean- 
geli  monitis  recreatumfuisse.  Theodobertus  vitam 
cum  regno  amisit  anno  Christi612,  biennio,  post- 
quam  S.  Arnulphus  Metis  sedere  cceperal.  Eo  igi- 
tur  intervallo  apparitio  illa  contingere  debuit,  et 
S.  Goericus  pluribus  annis  ctecus  apud  S.Amul- 
pham  egit,  vel  aliquot  tantum  annis postquam  di- 
vinitas  convaluerat,  in  S.  Amulphi  locum  assura- 
ptus  est;  ab  hac  enim  epocha  ad  annum  6-Zb,  quo 
S.  Arnulphus  infulas  in  S.  Goericum  transtulit, 
anni  fluunt  minimum  tredecim,  et  plures  aliis, 
qui  anno  tantum  627  initium  ejus  episcopatus  fi~ 
gunt.  Quomodo  ergo  anno  625  Siagrio  suffectus 
est  dux  Albiensis?  Vide  qutv  cfrca  hanc  epocham 
observavi,  Commcnt.  prwv.  num.  12  et  seqq. 

c  Praemonui  in  Commentario  prcevio  num.  1, 
S.  Goericum,2?a  hic  Albo dicitur  cognominatus,  in 
aliis  Mss.  Appo,  Addo,  Abdo  dici,  vitio,  ni  fatlor,  F 
amanuensium  pro  Abbo,  quod  nomen  sancio  Viro 
passim  tribuitur. 

d  Sedebat  tum  temporis  Virduni  S.  Paulus,  de 
quoactum  estin  Opere  nostro  addiem  8  Februa- 
rii.  Tullensibus  vero  p?*seerat  episcopus  Theode- 
fredus,  qui  Theodefridus,  Theufridus  et  Teupe- 
ctus.  Vide  Rosenum  tom.  3  Stemmatum  Loth. 
Hist.  cap.  48,  Analecta  post  Vitam  S.  Sigiberti 
tom.  1  Februarii  §  3  num.  19,  Caimetum  tom.  1 
Hist.  Loth.  col.  413. 

e  Vincentius  Bellovacensis  in  Spccuio  Hist.  lib. 
23  cap.  78  hominem  hunc  Cunitam  rocat,  cjusque 
viilam  in  pago  Calvomontensi  coliocat,  secutus 
scriptorem  Vitse  S.  Arnxdphinu-».  89. 

iNonne  hinc  merito  conjectare  ticet,  Vitam  non 
exiguo  temporepost  mortem  SancHscriptcan  cssc  ? 
Porro  sepultus  est  S.  Goericus  m  ecelesia  S.  Sgm- 
phroniani,  uthabent  Mss.  nostra  et  Vita  Adelbe- 
ronisapud  Labbeum  tom.  1  Bibliothecce  Mss. 
*  #  * 

# 


11 


\  I TA 


48 


A.  WOMMO. 


VITA     ALTERA 


auctore  anonymo 


Ex  Ms.  S.  Maximini  Trevirensis  col- 
lato  cum  Mss.  Accinti  monast.  et 
et  alio  anonymo. 


YITA  ALTBBA  S.  GOEBICJ  SEU  OBONI9  EPISC. 

que  sexus  subliraarc  -festinant ,  ac  Deum  be-  D 
nedioentes ,  qui  semper  in  bcnefactis  Sanotorum 
benedicitur,  magnificatur,  ac  Deus  gloriosus  prsa- 
dioatur ,  solio  patrum  elevatur ,  et  exaltatur.  Vi- 
derc  miruin  erat,  quanta  gloria,  quanta  honestate 
quantoque  decore  adeptum  offloium  illustraverit 
et  prasclarum  reddiderit,  dum  per  datam  a  Deo 
sapienti»  moderationem  quasque  erant  virtutum 
insignia,  qureque  erant  mundanarum  rerum  justa 
documenta,  ipse  prius  opere  complens,  subditis 
pia  admonitionum  exhortatione  sedule  monere  non 


Spinal, 


CAPUT  I 


B 


S.  Gocricus 
pietate  ct 
scientia  pro- 
beinstructus. 


*  Spinalei\$e 
Patrilms 


c 

*  Mbs.  reli- 
qua  ipsc 


miiitiz  appli- 
catur,  dbten- 
toque  comitis 
et  dueis  ti- 
tulo. 


*  Spm  pari- 
Jms 
c 

<l 


S.  Goericus  variis  in  seculo  dignita- 
tibus  functus,  visum  amittit,  prodi- 
giose  recuperat  et  Metensis  episco- 
pus  consecratur.  Ejus  virtutes  epi- 
scopales. 


Sanctus  igitnr  ac  venerabilis  Goerieus ,  vir  in 
Deo  ct  in  Christo  ejus  ,  magni  et  prseclaris- 
simi  meriti,  hanc  a  tantae  nobilitatis  generositatem 
fidei  integritate  et  pietatis  devoiione  transcendens, 
et  in  ipsis  puerilis  aetatis  rudimentis  Deum  amare 
incipiens,  quia  id  Infantis  dulcissima  indoles 
expetebat,  a  sanctis  parentibus  *  literarum  studiis 
committitur  iubuendus ,  et  quia  eum  omnipoten- 
tis  Dei  gratia  suae  sanctae  Ecclesise  praeviderat  at- 
que  constituerat  prseficiendum ,  crescebant  in  eo 
indies  et  virtutum  insignia  et  literarum  permagna 
docibilitas,  sensimque  Dei  gratia  perfundebatur, 
ut  a  Deo  et  hominibus  plenissime  amaretur.  In 
quantum  enim  tenera  aetas  ferre  poterat,  sollicitu- 
dini  fraternae,  infirmantium  compassioni,  lectionis 
et  orationis  assiduitati,  jejuniorum  et  abstinentiae 
rigori,  vigiliarum  continuationi,  majorum  subje- 
ctioni,  omniumque  virtutum  stipendiis  studium 
exhibens,  evidentibus  documentis  ,  cunctis  ,  qui 
eum  nosse  poterant,  quis  et  qualis  futurus  erat, 
innotescebat.  Cumque  faelicibus  omnium  votis  in 
se  *  faelix  et  beatus  in  virile  robur  paulatim  succre- 
sceret,  et  per  a^tatis  incrementum  in  juventutis  au- 
spicium  Deo  praesule  trausurgeret,  vera  dicimus, 
plus  virtutum  culmine,  quam  non  solum  horarum 
etmomentorum  profecerat  tempore. 

2  Sic  ergo  annuente  eo  ,  qui  cuncta  justa  et 
honesta  annuit,  Deo  videlicet  omnipotente,  ab 
scholis  recedens,  jam  fonte  omnis  scientise  omnis- 
que  sapientiie  suavissimaj  debriatus,  jam  illa  viva 
aqua,  quam  promisit  Dei  Filius  Sanctis  in  se  cre- 
dentibus  seque  puro  corde  sequentibus  ,  saliente 
in  eo  in  vitam  teternam,  jam  quia  multum  si- 
tierat,  et  quia  post  sitim  biberat,  profluentibus  ex 
ventre  ejus  aquis  vivis,  quia  id  primores  b  patriae 
deprehenderant,  cosperunt  eum  summatim  per  gra- 
dus  railitaris  otficii  promovere.  Ac  primum  mi- 
litaribus  armis  militaribusque  vestibus  eum  ador- 
nant,  ct  patribus  *  parem  efficiunt,  donec  antiqua 
Dei  bonitate  post  comitatus  c  dignitatem,  post  du- 
catus  ordinem,  ultimo  Gallia;  Aquitanicae  rege 
defuncto,  ex  genere  parentibusque  regiis  e  fasci- 
bus  communi  assensu,  comraunique  devotione , 
omnis  ordo ,  omuis  setas,  omnis  conditio,  omnis- 


desistebat. 

3  Et  licet  ,  quae  pacis  sunt,  semper  sectarctur 
in  invicem  et  in  omnes  et  pacem  sequeretur  cum 
omnibus  et  sauctimoniam,  sine  qua  sciebat  nemi- 
nem  posse  Deo  placere,  tamen  quandocumque 
belli  necessitas  ingruebat,  quandocumque  paga- 
norum  infestatio  perurgebat  (nam  dextro  sinistro- 
que  latere,  et  ut  plus  dicam,  undecumque  Deo 
adversse  gentes  Saracenorum  f,  Gothorum,  Wa- 
sconum  ceterarumque  diabolicarum  pestium,  va- 
stissimo  turbine  tum  temporis  Aquitaniae  regnum 
et  tota  Erancia  quatiebatur)  hic  Miles  egregius  et 
Kex  gloriosus ,  primus  inter  primos  acie  militari 
sese  opponens,  barbaricam  rabiem,  Dei  fretus  au- 
xilio,  potentissime  devincebat,  et  spolia  amplis- 
sima  de  hoste  triumphans  patriae  domique  repor- 
tabat :  eratque  mirum  dictu,  inter  seculi  ct  diver- 
sarum  provinciarum  populorumque  multam  et 
maximam  frequentiam,  inter  quotidianarum  ratio- 
num  discernendas  causas,  inter  militaris  officii  coae- 
quandas  res ,  inter  varii  vulgi  quotidiana  judicia 
hinc  inde  sedanda,  assiduus  et  verissimus  Dei  cul- 
tor,  etquae  sunt  Dei  Deo  perfectissime  reddens,  quac 
etiam  mundi  erant,  pro  injuncto  sibi  divinitus  of- 
ficio,  proque  etiam  rerum  opportunitate  justissi- 
mus  justissime  pertractabat,  et,  ut  quondam  san- 
ctissimus  ille  patriarcha  simul  et  propheta  David, 
sedulis  seculi  occupationibus  defisus  *  et  defatiga- 
tus,  multimoda  etiam  praeliorum  ac  seditionum 
infestatione  depressus  et  circumvallatus,  a  Dei  ta- 
men  opere  numquam  vel  cor,  vel  mentem  relaxans, 
media  semper  nocte  ad  confitendum  Deo  surgebat : 
in  die  autem  septies  laudes  debitas  Deo  omnipo- 
tenti  reddebat  super  judiciajustitiae  ejus. 

4  Quod  autem  omnino  rarum  est,  in  multa  elo- 
quentia  erat  verbo  verissimus,  in  discernendis  cau- 
sis  justissimus,  in  acceptis  responsis  promptissimus, 
fide  rectissimus,  spe  certissimus,  caritate  diffusus, 
Deum  tota  virtute,  totoque  corde  diligens,  pro- 
ximum  quoque  non  minus  ac  se  amare  stude- 
bat.  His  et  hujusmodi  virtutum  insigniis  Vir  bea- 
tus  perfectissime  pollens  et  decentissime  perlustra- 
tus,  et  Deo  hominibusque  acceptissimus,  quia  id 
regia  poscebat  *  dignitas,  nobilissimi  generis  du- 
xit  uxorem  g,  ex  qua  filias  duas  forma  specio- 
sissimas,  Deo  donante,  suscipiens  in  sanctitatis  pro- 
posito  eas  perseverare  deliberavit,  et  castitatis  ac 
virginitatis  splendidissimum  decus  eas  servare  in- 
stituit :  quarum  una  Praecia  *  h,  altera  Victorina  i 
est  dicta.  Certe  amori  Christi  numquam  quicquam 
praeferens,  sed  parentes,  filios,  agros  et  quicquid 
vel  haberi,  vel  concupisci  potest,  licet  necdum  cor- 
pore,  mente  jam  plene  despiciens  et  ad  perfectum 
spernens  ,  maluit  filias  dilectissimas  Christo  Do- 
mino  cselesti  sponso  desponsari  et  consecrari,  quam 
geuerorum  mortalium  caduco  ac  per  hoc  vano 
gaudio,  prsesentialiter  collaetari.  Itaque  transeunt 
tempora  k}  transeunt  dies,  et  beatus  vir  Goericus 
corpore,  non  vero  seculi  actibus  serviens,  Deum 
vero  tota  mente  et  vero  corde  diligens ,  claudo- 
rum  pes   efFectus,    oculus    caecorum ,    pater    or- 

phanorum 


mullu  cdit 
ipecimina 
fnrtitudinitt 
betliex 


E 


•  Mss.  reli- 
^uadcfessus 


virtutumquc 
plnrimarum, 
etduasfilias, 
Deo  dcspon- 
tat. 


*  Anonym. 
mnjcstas 


■  Spinul. 
Prmtia 

h  i 


aDeoprobu- 
tur    crcitatc 


J  >  1 1 :  DECIMA  NONA  8EFEBMBBI8 

phanorum,  baculus  senum/fraterque  structionum, 
omnibusomnia  factus  erat,  utomnes  lucrifaceret, 
et  ad  viam  vcritatis  ac  salutis,  quos  poterat,  et 
quantum  poterat,  advocaret. 

5  Cum  autem  jam  constitutum  tempus  adesset, 
quo  supernse  praedestinationis  provisio  implcretur, 
et,  quffi  ex  beato  Viro  divina  prffiscientia  impleri 


49 


trit  ac  fovet]  beatus  Arnulfus  in  Dei  rebusspecta- 
tissimus  residebat  o,  qui  se  suosque  sapientia  ef 
sanctitatedi  jmereg"en.s,  longe lateque,  faana 

prodcntc,  innotuerat,  et  .supra  sanctae  Ecclesiae 
mirabile  candelabrum  lucerna  lucidissima  lucebat. 
T)um  crg-o,  ut  ad  coepta  redeam,  beatus  Goericus 
in  infirmitatibus  libenter  gloriaretur,  ut  inbabitaret 


A.  ktimw,. 


decreverat,   populis  et  mundo  palam  fieret,  et  ut     in  eo  virtus  Domini  nostri  Jesu  Christi,  nam  (ut 
meritum  sancti  Viri  per  ignem  passionum,  et  per     ait  beatus  Apostolus]  virtus   in  infirmitale   perfi 


'  hxc  dcsunt 
in  Ms.  ano- 
nymv 


quempatten- 

tisshnr    s( 

sanctissimr 

tolerat. 


Anrjcli  mo- 
nilu 


'  Anonym. 

Theudeberi- 

eo 

*    iul'-r,riUi 
(lesunf    in 
Anonymo, 
n 


flammas  tentationum,  velut  aurum,  quodper  ignem 
probatur,  dccoctum  undccumque  clarescerct  ac 
rutilaret,  ut  quondam  beatissimus  Job  et  sanctus 
Tobias,  ad  cumulum  perfectionis  et  ad  augmentum 
g-loriffi,  hic  rcrum  amissione  et  totius  corporis 
usquead  putredinem  infirmitate  praegravatus,  ille 
oculorum  cfficitate  multatus,  [nam*  ex  hoc  a  Deo 
dicitur,  non  est  similis  ei  in  terra,  vir  justus  et 
simplex  ac  timens  Deum  et  recedens  a  malo, 
alter  autem  per  Archangelum  et  caelestis  militiae 
inter  principes  principem  visitari  ac  sanari  me- 
ruit.]  Beatus  Goericus  dum  apud  Deum  et  ho- 
miucs,  dum  mundo  caeloque  in  magna  honestate 
floreret,  et  mag-nis  divitiis  multoque  seculi  splen- 
dore  fulgeret,  et,  quod  majus  est,  sanctitate  ac  pie- 
tatis  proposito  quaqua  terrarum  decentissime  pol- 
leret,  ac  bono  odore  suavissimeredoleret,  subitaocu- 
lorum  etvisus  amissione  percellitur  l,  et  quod  gra- 
vissimum  erat,  inter  regales  aulas,  interdeliciarum 
abundantissimam  copiam,  interque  militum  et  mul- 
torum  populorum  maximam  frequentiam  bonis 
prsesentium  rerum  uteretur  nou  utens,  et  fruere- 
tur  uon  frucns  :  ei  tamen  hac  infirmitaus  molestia 
durissime  oppressus  et  gravissime  constrictus  vir- 
tutc  paticntiffi  uudecumque  muuitus,  undecumque 
conseptus,  gratias  Dco  referens,  benedicebat  Deum 
in  omni  tempore  semperque  laudes  Dei  in  ejnsore 
resonabant. 

G  Magnificabat  Deum,  et  exaltabat  nomen  ejus 
in  idipsum,  ei  cum  beato  Job  fideliter  aiebat  : 
sicut  Domino  placuit,  ita  factum  est,  sit  nomen 
Domini  bencdictum :  Sancta  namque  beati  Viri 
anima  nullo  pacto  meritorum  detrimentum  pati 
sciens,  sed  per  tcntationum  fornaccm,  non  ut  palea 
uri,  sed  ut  aurum  probari  festinans  elaborabat 
ut  virtutum  profectus  in  eo  plus  plusque  profi- 
ceret.  Sane  eleemosynarum  larg-itas,  fraternae  com- 
passionis  aflabilitas,  orationum  instantia,  jejunio- 
rum  continuatio,  vigiliarum  pernoctatio,  omnis- 
que  boni  operis  dcvotio  in  dies  in  beato  Viro 
effervescebant,  ct  ad  seternse  patriae  gaudia  totis 
nisibus  totisque  votis  et  omni  anhelitu  suspirans, 
tendcbat  :  nec  erat  quicquam  spatii ,  praeter 
corporis  nccessarios  et  inevitabiles  usus,  quin 
aut  oraret,  aut  psalleret,  aut  lectioncs  sacras 
coram  se  legere  faceret,  et  quajque  sunt  insti- 
tuta  divini  servitii  aut  impleret,  aut,  dum  implc- 
rentur,  studiosissime  aures  cordis  et  corporis, 
Vir  'Deo  acceptissimus,  Vir  cum  quo  Deus  erat, 
apponeret. 

7  His  temporibus  in  Gallia  Bclgica,  quae  Se- 
quanae  fluvio  a  Meridie  et  Rheno  ab  Aquiloue 
circum  clauditur,  quae  ob  bellorum  assiduitatem 
Belgica  sivc  Bellica  m,  Francia  autem  ob  ani- 
morum  ferocitatem  est  nuncupata,  regnaute  g'lo- 
riosissimo  rcge  Theudebcrto  *,  in  Mctcnsi  urbc, 
[  quffi  *  altcro  nomine  Mediomatricum  dicitur, 
quoniam  quidcm  circumfluentibus  duobus  fluviis 
Mosella  et  Sallia  (nam  ipsum  murum  pene  lam- 
bere  videntur)  ipsa  media,  ut  mater  nobilissima, 
statuta  est  n.  Vel  Mediomatricum  dicitur,  quia 
Tullo,  Virduno  ac  Treveri,  civitatibus  circumposi- 
tis,  ipsa  media  mater  filias  opulentia  rerum  enu- 


citur,  et  gratia  Dei  in  co  vacua  non  e 
sempcr  in  eo  maneret,  ct  gTatia  Dei  esset,  quod 
erat,  dum  jam  tentationum  finis  et  remuneratio- 
num  tcmpus  faelicibufl  votis  adesset,  sancto  Viro 
in  silentio  noctis  quiescenti,  et  per  sumnum  ad 
dormiendum  membris  relaxatis  *,  Angelus  Domini 
adcst,  ct  in  haec  verba  ora  relaxans,  Venit,  inquit, 
tempus  Serve  Dei  altissimi,  venit  tempus,  quo 
maeror  tuarum  infirmitatum  in  gaudium  et  laetitiam 
transferatur,  quo  lux  amissa  clarior  puriorque  plus 
umquam  tibi  restituatur. 

y  Ergo,  quae  dicam  quaeque  jubebo  velocissime 
implens,  Metensem  civitatem  aggredere,  etlimina 
protomartyris  Stephani,  cruore  p  ejusdem  sancti 
Martyris  insignita,  pia  devotione  ingredere,  pre- 
ces  intentissimas  Deo  inibi  funde,  delicta  juven- 
tutis  et  ignorantias  tuas  tibi  remitti  deposce,  fra- 
tribus  spiritualibus  et  proximis  in  Christo  pecca- 
torum  veniam  expete,  ct  fidcm  in  Deo  certissimam 
retinens  noveris  te  visum  et  totius  corporis  sa- 
nitatem  illico  receplurum.  Arnulphus  venerabilis, 
carne  et  sangnine  q  tibi  propinquus,  in  eadem 
civitate  sedi  pontificali  praesidet  ct  infulas  sa- 
cerdotales,  dum  adornatur,  adornat.  Huic  Deus  et 
Spiritus  sanctus  adventum  tuum  revelans,  te  il- 
li'co  affuturum  praernonstrabit,  et  quicquid  erga 
te  pielatis  et  misericordije  Dei  antiqua  bonitas 
impensura  est,  manifestabit.  Expergefactus  igitur 
Vir  beatus  cubicularios  excitat,  miiites  convocat, 
iter  injunctum  actutum  parari  jubet,  et 
ulia  dilatione  viam  dilectissimam ,  moram  pati 
nescius,  arripit.  Transiit  Aquitaniam  -/■,  ingTessus 
est  Fraueiam,  et  sic,  annueute  Deo,  urbem  di- 
lectissimam  et  per  angelicam  visionem  sibi  pra- 
monstratam,  lsetus  pervenit.  Adduxit  secum  dua- 
rum    filiarum  Deo    consecratarum  issima 

"•audia,  Praeciam  videlicet  et  Victorinam,  quibus 
in  eundo  salutis  monita  dulcissime  inculcans,  ut 
in  virginitatis  proposito,  sicut  coeperant,  |    r 
rarent,  pius  Pater  argucns,  obsecrans,  increpans 
effiagitabat. 

9  Appropinquante  autem  co  civitati,  adest  ob- 
viam  beatus  Arnulfus,  decus  orbis,  lumen  patrise, 
stabilimentum  populorum,  gloria  sacerdotum,  lu- 
cerna  iu  tenebris  sedentium,  ornamentum  non  suffi 
solum,  sed  etiam  omnium  sanctarum  ecclesiarum, 
et  in  oscula,  prae  g-aiulio  plena  fletibus,  ruens, 
quseque  etiam  acta  et  dicta  erant,  Spiritu  sancto 
revelante,*se  scire  referens,  domum,  quse  erat  et  est 
caput  civitatis,  facta  oratione  et  data  benedictione, 
sanctus  Sanctum  inducit.  Beato  Arnulfb 
siasticas  divinam  et  humanam  procurante  t 
ctissimc  gubernante,  S.Goericus  orationum  instan- 
tia  et  bonorum  opcrum  vigilantia,  qu»  sibi  pro- 
miserat  Dci  omuipotentis  misericordia.  dep» 
non  desistebat.  Sane  sanctus  Angelus,  dumperdi- 
vinam  rcvelationem  de  adipiscenda  sanitatcbcatum 
Vhuni,  quid  agerct,  pr»moneret,  hsec  inter  cae- 
tera  sug  !-  Quamprimum  ad  destinata  loca 
deveniret,  ecclesiam,  in  honore  beati  Petri  apo- 
stoloruin  principis  cx  propriis  sumptibus  ffidifi- 
caret,  et  posscssiones  c\  paterno  maternoqu 
sibi  compctentcs  ad  dotem  sanctae  ecclesiffl  com- 

pouendaiu 


*  Aechut. 
EtMttii 


ilelai  profi- 
eaeittir,  Pa- 
trtm  comi- 
tantAuM  Pn- 
cla  et  Victo- 
rina. 


F 

5.  Ar- 

nitusprxmo- 
nito  <>■  ■ 
time  exct- 

ptus, 


A-  AXOMMiv 


ncftructaque 
S.  Pctro  ec- 

clesitt. 


50  V1TV  ALTKK.V  S.  GOflBlOI  SEU  ABBOOTS  EPISC. 

ponendam  aub  Iegali  testamento  Deo  omnipotenti     diffnitatem,  verum  diu  adhuo  in  laicaH  proposito 

traderet,  qui  pro  seproqueaternavitaadipisoenda 


l) 


•  Accinct. 
Pioveclum 


B 


S.  Stephani, 

cujus  ibidcm 
prttiosx  re- 
liqutit  atter- 
vantur,  in- 
tercetsionc 
vitum  reci- 
pit ; 

'  dcsunt  iit 
anonymo. 


*  dctideruit- 
tUT  «mul 
Anonymum 


'   Inonym, 
Flexeral 


c 


]wt  qwt  S. 

Arnttljilttts, 
tjttutl  tludunt 

coneeperat 

nuntc. 


ounota  relinquentibus  centuplicata.ethaw  perpetua 

reddere  novit 

10  Mox  certe  ot  advenit,  paueis  admodura  diebus 
demtigata  memnra  quiete  aliquantula  refooillans, 

ad  looum,  quo  basilica  coustruenda  crat,  sc  duci 
petit,  et  ut  erat  non  videns,  dictante  et  docente 
Spiritu  sancto,  ipse  propriis  manibus  fuudamenta 
componens,  quia  divino  lumine  intus  et  in  anima 
summa  claritate  fulgcbat,  praesentibus  futurisque 
palam  fiebat.  Insistitur  itaque  coepto  operi  s,  et 
mirum  dictu  mirumque  viderc  erat,  quanta  velo- 
citate  quantaque  prosperitate  fabrica  divini  operis 
votis  telicibus  exurgebat,  et  in  perfectum  *  sese 
dilatabat.  Perficitur  ergo  opus  honestissimum,  et, 
ut  hodie  cernere  potest  domus  Deo  et  omnibus  ejus 
Sanctis  dignissima,  cunctis  gaudentibus  cunotis- 
que  ketantibus,  completur.  Quse  etiam  major 
domus  sancti  Petri  t  ex  tunc  appellatur,  ad  rela- 
tionem  alterius  ecclesiae,  quae  a  beato  Clemente 
primo  Metensis  urbis  episcopo,  in  honore  pii  ma- 
gistrii  (sancti  Petri)  constructa,  Minor  domus  sancti 
Petri  denominatur  :  in  cujus  contiguo  domus  est  w, 
quae  sancti  Clementis  fuisse  a  cunctis  circumma- 
nentibus  dicitur. 

11  Consummato  autem  faelicis  templi  opere,  et 
maximis  pnediorum  copiis  sancta  ecclesia,  quse  est 
sponsa  Christi  abundantissime  dotata,  tandem  Deus 
etpatcr  Domini  nostri  Jesu  Christi,  [pater*  mise- 
ricordiarum  et  Deus  totius  consolationis,  qui  con- 
solatur  nos  in  omni  tribulatione  nostra,  qui  est 
adjutor  in  opportupitatibus,  in  tribulatione,  qui,  an- 
tequam  invocetur,  dicit,  Ecce  adsum],  S.  Goerico 
oranti  et  sanitatem  animae  et  corporis  deposcenti 
manum  porrigit  salutarera,  et  dexteram  divinitatis 
excrit  ad  auxiliandum,  obtentuque  sancti  Ste- 
phani  dilectissimi  protomartyris  Christi,  visum 
et  eorporis  et  animae  intimam  et  plenissimam 
reddidit  claritatera.  Dum  vero  sanctus  Vir,  do- 
nante  Deo,  [cujus  *  oculi  semper  super  justos  sunt, 
et  cujus  aures  semper  sunt  in  preces  Sanctorum,] 
lumen  ac  visum  recepit,  et  dum  continuis  preci- 
bus  Jesum  filium  David,  ut  sui  misererelur  jam 
fixerat  *,  jamque  ei  dixerat :  respice,  fides  tua 
te  salvum  fecit,  dicere  possibile  non  est,  quantus 
concursus  populorum,  quantus  strepitus  in  ac- 
currendo  virorum  ac  mulierum,  nobilium  et 
ignobilium,  Iaicorum  et  clericorum,  scnum,  ju- 
venum,  infantium,  Deum  et  sanctam  Trinitatem 
vocibus  et  cordibus,  quam  excelsis,  quam  devotis 
poterant,  collaudanthim,  quia  exaltatum  est  no- 
mcn  cjus  solius,  et  contessio  ejus  super  caelum  et 
terram  est. 

1£  Sanctus  autem  Arnulfus  venerabilis  prassul, 
quia  diebus  suis  visitavit  Dcus  plebem  suam,  et 
quia  Propinquo  suo  Deus  miserans  sanitatem  cor- 
poris  et  animffi  reddidit,  oblitus  dignitatis,  oblitus 
ofheii  accurrit,  et  lacrimis  usque  in  pedes  acterram 
defluentibus,  adest,  et  mutuis  amplexibus  sibi 
invicem  adstringentes  muture  consolationis  pietate 


constitutus,  ipsis  etiain  palatii  fascibus  defatiga- 
tus  eremi  solitudinem  conoupierat,  et  solus  soli 
Deo  placcrc  votis  omnibus  dcsideravcrat.  Jam  sa- 
cris  monitis  et  dulcibus  alloquiis  beatum  Komari- 
cum  cc  terrcna  despicore  et  amare  cfielestiainstru- 
xerat,  jam  venditis  omnibus,  usibusque  pauperum 
cunctis,  quffi  posscderat,  dispersis,  ut  haberet  the- 
saurum  perennem  in  cjeIis  Christum  sequi  institue- 
rat,  et  ad  eremum  fugere  fecerat. 

13  Sancto  Goerico  post  receptam  sanitatem  Dei 
servitio  se  totum  devovente  et  tradente,  ac  quo- 
tidiana  operum  exhibitione  sibi  Deum  fidelissime 
complacante,  beatus  Arnulphus  spirituali  mentis 
intuitu  videt  affore  dignissimum  sibi  successorem, 
et  ob  idem  tempus  adesse,  quo  relictis  cuuctis 
mundi  indumentis,  Christum  paupeiem  pauper  et 
nudus  scqui  potuisset.  Paratis  ergo  sumptibus 
regem  Dagobertum  y  aggreditur,  et  pro  his,  qui- 
buspatrem  ipsius  Clotarium  saepe  precibus  defati- 
gaverat,  depulsans,  item  itemque  petit  dari  sibi 
missionem,  quo  libere  Deo  servire  ac  Domini  verba 
per  Psalmistam  raonentis  impleri  possit,  dicentis  : 
Vacate  et  videte,  quoniam  ego  sum  Deus,  eumdem- 
que  Psalmistam  imitari  valeret  Deo  canentem : 
Ecce  elongavi  fugiens  et  mansz  in  solitudine; 
exspectabam  eum,  qui  salvum  me  faceret.  Rex, 
quem  idem  veuerabilis  pontifex  z  omnia  sapientia 
et  omni  honestate  sic  imbuerat,  sicque  nutrierat  ut 
nemo  eo  sapientior,  neque  prseclarior  umquam  in 
Sicambria  *  gente  praecesserit,  masrore  usque  ad 
mirabilem  lacrymarum  effusionem  tactus  et  attri- 
tus,  dulcibus  primum  verbis  ab  inteutione  coepta 
revocare  nitebatur :  dehinc  sic  nou  praevalens, 
minas  inferrenonerubescens,  primofilium  ejusdem 
venerabilis  patris  occidere  minitans  aa>  dehinc 
armis  et  gladio  eum  appetere  ausus  est;  sed  ab 
adstantibus  militibus,  rcgina  etiam  intercurrente, 
prohibitus,  non  solum,  quae  voluerat,  non  implevit, 
verum  etiam  cum  eadem  Deo  devota  regina  teme 
et  pedibus  sancti  sese  prosternens,  veniam  sibi  dari 
summa  devotione  postulabat. 

14  ....  bb  Dataque  sibi  licentia  et  impetrata  de 
eligendo  sibi  successore  auctoritate,  exiit,  bene- 
dicto  rege  atque  regina,  et  iter  versus  propriam 
sedem,  quam  cito  poterat,  accelerat,  veniensque 
clerum  et  populum  convocat,  sacerdotem  sibi  di- 
gnum  ut  elig-ant  commonet :  se  plus  moram  pati 
non  posse,  quin  ea,  quas  Deo  dudum  iu  juvenili 
aetate  devoverat,  impleret,  et  eremi  solitudinem 
se  velle  arripere  denuntiat.  Cunctis  autem  unde- 
cumque  confluentibus,  undecumque  accurrentibus 
in  lacrymas  acnimiosclamores  irrucntibus,  quanto 
dolore  quantoque  mserore  dulcissimi  patris  abseu- 
tiam  ferrent,  et  quam  indignos  se  tanti  viri  bene- 
dictionibus  judicarent,  videre  poteras.  Beatus  au- 
tem  Arnulfus  maestitiam  multitudinis  alloquiis 
piissimis  et  paterna  affabilitate  compescens,  quse 
instabant,  ut  agerent,  commonet,  et  sanctissimum 
virum  Goerienm,  qui  etiam  Abbo  altcro  nomine 
cognominabatur,   pontificem  sibi   eligerent,  quia 


rxsequt    stu~ 
tuit,  impe- 
trataquo  «& 

uula  tictmtia. 


E 


•  Anon,  ct 
spinal.  Si- 
catnbrica 


episcopaJos 

infulas  in  S. 
GoSricwn 

truitsfcrt 

bb 


sese  demulcebant  et  consolabantur,    orationeque      Deus  sibi  pramuntiaverat;  cunctisque  licet  proprii 

pastons  recessu  meerentibus  et  usque  ad  cordium 


lougissima,  quam  dulcedo  mentis  subministrabat, 
effusa,  insertis  manibus  alter  alterum  cousolans, 
episcopali  domui  iuducit;  ubi  dc  divinis  diu  tracta- 
tum  est :  ctquod  ab  ipsismundi.initiismultaafuerint 
tribulationes  justorum,  et  de  omnibus  his  liberavit 
eos  Dominus,  aacris  verbis  revolutum.  His  ita  per- 
actis,  tempus  aderat,  quo  ea,  quie  beatus  pontifex 
Arnulfus  diu  mente  pertractaverat,  implerentur,  et 
affcctus  sancti  desideru  eflfectum  plenissimum  con- 
sequerctur :  nam  non  solum  post  adeptam  sacerdotii 


mtenora  dolentibus,  recuperata  spe,  quia  non  im- 
par  meriti  Pastor  eis  dabatur,  favent  votis,  favent 
dictis,  favent  factis,  et  beatum  virum  Goericum, 
qui  et  Abbo  dicebatur,  elevatis  in  ctelum  manibus 
et  vocibus,  pastorem  sibi  fore  inclamant,  et  plau- 
sibus  humanis  angelicisque,  ceelo  gaudente,  terra 
plaudente,  episcopali  cathedra,  ut  supersederet, 
collocatur  cc. 
15  Felix  et  beatissima  mater  ecclesia,  dum  or- 

bata 


MK  DECIMA  NONA  SEPTEMBBLS. 


5] 


pascit. 


A  batapatrc  sanctissimo,  non  rainoris  sanctitatis,  sed 
qui  grcgam  ejUS(iem  meriti  ejusdemque  pietatis  meruit  Pasto- 

sunm  cxem-  .  *  *,         . 

plUetdoctri-  rem  reolpere;  dum  Sanctus  sancto,  justus  justo 
na,  succcdit!  Exaltatus  igitur  votis  omnium  solio  pon- 

tilicatus  et  infula  sacerdotali  decentissime  circum 
amictus,  jam  quidquid  boni  operis  egerat  parvi 
pendcns  et  ut  nihil  deputans,  co3pit  novus  homo 
fieri,  et  qui  interim  seque  suamque  animara  ad 
J)ei  servitium  omnino  delegaverat,  nunc  pastorali 
cura  adstrictus  subditos  vocibus  ac  moribus,  factis 
et  dictis,  ut  idem  agerent,  informabat,  quotidia- 
naque  prajdicatione  divini  verbi  semina  sulcis  fide- 
lium  cordium  disseminabat  et  pluviis  divinse  scien- 
tiae  dulcissime  irrigabat :  et  qui  ante  episcopatum 
corpus  et  membra  districtissimis  jejuniis  et  nimia 
parsimonia  attriverat,  enarrare  fas  non  est,  quam 
multipliciajejuniisjejunia  cumulaverit,  quamassi- 
due  cibos  etiam  concessos  ori  et  ventri  subtraxerit, 
quot  dies  incibatus  usque  in  alterum  diem  pertran- 
sierit,  et  quod  majus  est,  non  solum  quotidianas, 
verum  etiam  biduanas  et  triduanas  alacri  vultu 
et  mente  abstinentias  celebraverit. 
paupcres  \w  Nec   ut  quique   arrogantes  incultis  pilis  et 

largissimis     inCUita  facie ,  ut  appareret  bominibus  jejunans, 
noMeit  incedebat,  sed  lotis  et  decoris  genis,  acsi  omni- 

bus  divitiis  satiatus  et  adprime  refertus  se  viden- 
tibus  monstrabat.  Cura  gaudentibus  congaudebat, 
cum  lugentibus  lugebat,  cum  divitibus  dives  erat, 
cum  pauperibus  pauper  erat ,  et  proximorum 
bona  vel  mala  sua  sestimans ,  damnis  vel  lucris 
in  Cbristo  fratrura,  acsi  sibi  provenirent,  aut  con- 
gaudebat,  aut  compatiebatur .  Vix  umquam  sol 
oriens  vel  occidens  vidit  eum  iratum;  vix,  nisi 
Dominica  die,  aiit  Sanctorum  natalitiis,  idem  sol 
luceus  viderat  eum  comedisse  :  hordeacius  panis 
cibus  ei  pene  quotidianus ,  aqua  potus  habilissi- 
mus  erat;  divina  mysteria  pene  omni  die  cele- 
brans,  indefessis  lacrymis  et  suspiriis  ex  imo 
corde  procedentibus  id  peragere  maximi  habebat; 
nec  patiebatur  spiritum  Deo  deditum  aliqua  hora 
vel  momento  quapiam  desidia  vel  corpore  devinci, 
quin  aut  oraret ,  aut  psalleret,  aut  utilitatibus 
subditorum  solers  incumberet ,  aut  ecclesiarum 
instaurandarum  ruinis  resarciendis  propensius  in- 
sisteret.  Gaudebat  populus,  gaudebat  clerus,  gau- 
debat  omnis  setas  omnisque  sexus,  continuis  beati 
pontificis  faelicissimique  patris  Goerici  benedictio- 
nibus  jocundati,  alloquiis  ad  bene  agendum  sem- 
C  per  suasi,  et  ut  in  meliora  semper  proficerent  ad- 
hortati ,  Deumque  benedicentes ,  ut  tanti  Patris 
longiturna  vita  frui  mererentur,  intimis  precibus 
exorabant. 

ANNOTATA. 

a  Faltor,  nisi  hinc  conjectare  liceat  deesse  Mss. 
nostris  exordium  :  videtur  enim  prsemisisse  ano- 
nymus aliqua  de  stemmate  et  majoribus  S.  Goerici, 
ad  quie pronomen  hanc  referatur.  De  Ansbertina 
familia  et  S.  Goerici  prosapia  videri  possunt  Do- 
minicii,  Cantarelli  Fabri,  Chocetii,Jordaninostri 
opuscxda,  et  quw  observavi  Comment.  prsev.  num. 
8,  et  seqq. 

b  Exempla  non  desunt,  quse  nos  doceant  primo- 
rum  suffragio  tum  temporis  aliquos  adprsBcipuas 
dignitates  evectos  fuisse  :  habe,  quse  id  confirment 
ex  Fredegarii  chronico  cap.  54.  Chlotarius,  in- 
quit,  cum  proceribus  et  leudibus  Burgundire  Tre- 
cassis  conjuugitur,  cum  eos  sollicitasset,  si  vcllent 
mortuo  Warnachario,  alium  in  ejus  honoris  gra- 
dum  sublimare.  Sed  omnes  unanimiter  denegantcs 
se  nequaquam  velle  Majorem-domus  eligere,  regis 


gratiain  obnixepetentes  cum  rege  trariHigcrc.  a.  mn» 

c  Comites  passim  Civitatibus,  Duces  provinciit 
vel  civitatibus  aliquot  et  comitibus  p/rsefecti  erant, 
ut  notatex  Attaserra  Cangius.  Hinc  illud  Fortu- 
nati : 

Qui  nunc  dat  Comitis,  det  tibi  jura  Ducis. 
Dubium  est,  ad  quam  his  altiorem  dignitatem, 
Gocricum  o/nonymus  noster  evehat. 

d  Albiensis  forte  ducalus  hic  designatur ;  rex 
mortuus  Gamardus  Goerici  genitor.  Consule  Com- 
ment,prsev.  num.  li.  At  ne  vel  sicquidem  combi- 
nantur  biographi  asserta.  Lahierus  noster  in 
Scheda  a  Cupero  ad  Vitam  S.  Segolense  tom.  v 
Julii  pag,  SZOproducta  Sanctum  Proregis  Aquita- 
nia?  titulo  condecorat,  qui  cum  insolitus  sit,  ut 
credatur  coltatus,  certius  requirimus,  quam  bio- 
graphi  nostri  testimonium. 

e  Simile  habes  in  Vita  S.  Desiderii  in  Bibliothe- 
ca  Labbeana  torn.  ipag.  701,  ubi  dicitur  Siagrius 
jam  in  fascibus  constitutus,  hoc  est  alicui  provin- 
cise  dux  prsefectus. 

f  Est  hic  non  obscurus  Biographi  anachronis- 
mus.  Neqae  enim  Saraceni,  nisi  integro  post  hsec 
seculo,  in  Galtiasirruperunt.  Gothi  Meridionalem 
Aquitanise tractumseu SeptimaniamPirenseos in-  e 
ter  et  Mediterraneum  mare  sitam  eamquepene  to- 
tam  orammaritimam  usque  ad  Rhodani  ostia  ob- 
tinebant.  Vascones  seu  Wascones,  gens  Hispanix 
Tarraconensis  sub  Chlotarii primi  fitiisac  nepoti- 
bus  Novempopidanamprovinciam,  Pyrenseis  vici- 
nam,  rnediam  regna  Francorum  inter  et  Gotho- 
rum  magna  exparte  occupaverant,  eamquea  suo 
nomine  Wasconiam  seu  Vasconiam  appeltamnt. 
Aliis  Aquitania  tertia  et  Auxitania  provincia, 
Gallis  la  Gascogne  vocitatur.  Ita  fere  Valesius  in 
NotUia  Galliarum.  Theodobertus  et  Theodoricus 
ingenti  Cladeanno  circiter  602  Vascones  attrive- 
re  sibique  tributarios  fecere,  imposito  illts  duce 
Geniali.  At  sscpius  posteajugum  excutere  tenta- 
runt,  et  partem  Aquitanise  Australem  excursioni- 
bus  infestammt. 
gDeilla  nullum  uspiam verbum potui reperire. 
h  Prteciam,  ut  sanctam  coli  asserit  Ruerus;  ejus 
nobis  cidtiuii,  si  ab  Aprincia  diversa  est,  probari 
desideramus.  Vide  Cotaraentarii  prsev.  num.  15 

et  seqq. 

i  Neque  Victorinw  hujus  uspiam  apud  antiquos 
inveni  vestigium. 

k  Phrasis  hcecsatis  aperte  innuit  plus  uno  alte-  p 
rove  anno  provinciam  gubernasse  S.  Goericum,  se- 
cus ac scriptores  Hisloruv  Occit.  contendunt.  Con- 
sule  sis  Comment.  prsev.  num.  12  etseqq. 

1  Suspicatus  sum  Comment.  pr&  mi  num .  13  an- 
no  circiter6\S  csecitate  afllictum  fuisse  S.  Goeri- 
cum,  postquam  forte  aliquot  annis,  Chlotario  II 
Aquitaniamobtinente,Albiensibusduxpr^/)>erat. 

m  Varias  Origines  vocis  Belgicse  dat  Valestus 
in  Notitia  Galliaritm,  ubi  explodit  Guilielmi  Brit- 
tonis  ridiculum  commentum  Belgarum  nomena 
Bergue  seu  Bergis  S.  Winoci,  quod  est  oppidulum 
sesqui  mitliari  in  Meridiem  Dunkerca  distans, 
cujusque  vix  seculo  8  fitmentio,  derivantis.  Ce- 
terum  quam  Galliam  Belgicam  inteiligat  anony- 
mus  noster  satis  ewplicat,  cum  pauto  superius 
illam  Sequana  flumine  a  Meridie,  Rheno  autem  a 
Septentrione  claudit. 

n  Mediomatricum,  Dtvodurum,  Mettas  et  Me(- 
tosnonraroduhon  tlU'cnies.  Etymon,quod  hujus 
vocis  adfcrt  biographus  secundo  loco  ridet  lauda- 
tus  Vatesius;  primum  nonrecenset,  sednon  rm 
tur  censuram  mitiorcm.  Est  porro  Salia  seu  Sal- 
liafluvius  Belgicieprimse,  oriturque  ex  lacu  Lin- 

drensi 


52  viTA  aLEERA  S.  GOEBIC]  SEU  ABBONIS  EPISC. 

i_  drmtsi  haut  proeul  Friburgo,  md*  20  circiter     ^tmDagob^tumindu<dU  Dileotissimi fllii  tul, 
Zri«i  tf*»U 1«  tfoMtan  A0»  Metaseffluit     quia  Lta  adimssum  habet,  nisi  nobisoum  consistas. 


1) 


Z)e  itfo  Fortunatus  lib*  8  cam. 
Huio  dextra  de  parte  fluit  quiSallia  fertur, 

ctlib.  i. 

Seu  qui  Mcttin  adit  de  sale  nomen  habens. 
De  his  plura  qui  desiderat  adeat  Valesium  inNo- 
titia  Galliarum,  et  Meurissium  in  Prwfationc 
historica§  1,&0*3. 

o  Consule  qux  dixi  Comment.  prxv.  num.  12. 
etseqq.,  ubi  Dcsiderii  Cadurcensis  episcopi  verba 
dubium  faciunt  an  S.  Goericus  Angeli  monitu 
abieritj  regnante  adhuc  Theodoberto. 

p  Adluec  ita  Saussayus  cx  Meurissio;  Metis... 
in  basilica  protomartyris  silex,  quo  in  capite  per- 
cussus  fuit  inclytus  ille  Chxisti  testis,  ejusdern  ad- 
liuc  tinctus  cruore  ac  aliquot  capillis  adg*lutinatus, 
relig"ione  multa  servatur. 

q  Supposita  AnsbeHinm  familise  genealogia, 
probabiliorem  videri  eam  opinionem,  qum  S.  Ar- 
nidphum  statuit  S.  Goerici  expatruo  Ansberto  ab- 
nepotcm,  dixi  Commcnl.  pr&vio  num.  9  et  seqq. 

t  Sic  non  male  iter  Albia  Metas  deseribitur. 

s  Qusceumque  hic  Metis,  antequam  ad  episco- 
pales  infulas  S.  Goericus  assumptus  esset,  gesta 
narrantur,  commode  sexcennii  spatio  illigaripos- 
sunt. 

t  Madaurensis  episcopus  in  S.  Goerico  addit 
his;  ecdesiam  illam  etiam  S.  Petri  adimagines, 
GalUceS.  Pierre  aux  images,  appellari.  Corrupte 
tamen,  ut  ipse  arbitratur ,  pro  S.  Petri  ad  homa- 
gia,  S.  Pierre  aux  hommagres.  Proditumenim  inve- 
nerat  Mss.  et  traditionibus,  eo  loci,  ubi  conOita 
est  ecclesia,  Med  iomatricos  Romanis  fidemjurarc 
solitos  et  tributa  solvere  in  tabula  marmorea,  qum 
etiam  ejus  tempore  ibidem  speclabatur.  Valeat 
hmcejus  obsermtio,  quantum  Mss.  et  traditionum 
fides,  qua  nititur.  Ceterum  dedicationem  illius 
ecclesi.r  ad  diem  xvi  Novembris  annuntiat  Mar- 
hj,\>1 '«■,))',,•  <<<lesi<v caUiedralis  Metensis  hisver* 
bis  :  Dedicatio  eeclesia1  S.  Petri  Majoris  mfra  do- 
mum,  quam  sanctus  Goericus  construxit  episcopus. 

u  Hmcreferenda  sunt  ad  ecclesiam S. Petri Ma- 
joris,  testibus  Meurissio  et  Saussayo,  quisubdii . 
In  qna  Mystarum  collcg-ium  instituit  (S.  Goericus) 
nunc  usque  titulo  sodalitii  canonicorum  Majorisdo- 
mus  S.  Petri  conspicuum.  Porro,  quvehic  narran- 
tur  de  S.  Clemente  ut  S.  Petri  discipulo,  exami- 
'/",)/uvenientaddie)n\\uiNovembris,quoS.Cle- 
mentis  Metensis  episcopi  nomen  aliqitot  Mar- 
tyrologiis  inscrvptum  legitur.  Interim  vonsulipos- 
sunt  Meurissiuspag  i  etscqq.ellaudatusswpeCal- 
metus  in  Dissertatione de  episc.  Mctensibus,  quas 
prmfixa  esttom.  i Sistorim Lothar.  colum.  xin. 

x  De  S.  Eomarico  agendum  erit  ad  diem  viii 
Decembris.  Qum  huc  fachtnt  vidc  in  Actis  S.  Ar- 
nulphi  tom.  tv  Julii  diexxtn  p<i<j.  435  num.  6,  et 
Notam  intercalarem  Boschii  nostri  littera  f.  De 
eodem  egi  in  Comment.  prtev.  num.  ultimo. 

y  Ejo \snom  inis  pri mum,  quem  Chlotarius  pater 
anno  (S;>2  Austrasiis  regem  dederat. 

z  Muliis  sciticet  curis  in  aula  Chlotarii  regis 
detinebatur:  huc  spectant  hmc  anonymi  comviin 
Vita  prmcitata  num.  16:  Quibus  reliotis  (literis, 
quas  S.  Amulphus  adillum  dederat,)  mox  Clotha- 
riusrex  non  modicis  repletur  ang-oribus  ab  omni  se 
auHliodestitutum  clamitans,  si  S.  Arnulphus  a  frc- 
quentia  palatii  cessasset.  Sicambri porroseu  gens 
Sicambrica  Vahalis,  Mosm  et  Rkeniaccola,  smpius 
eum  Francis  et  Austrasiis  confunditur,  ut  notat 
Browerus  apud  Boschium  Nota  b. 

aa  Laudatus  S.  Amulphi  biographus  ita  lo- 


caput  amputabo.  Et  duos  illi  filiosnatos  ex  Doda 
uxore scribit  num.li  horumS.  CloduVphus.cujus 
Vita  cxstat  in  Opere  nostro  vm  Junii  natumajor 
fuit  Alterum  Ansigisum  sive  Anchisnw  Paulus 
diaeonus  aliique  vocant.  Pergit  deinde  laudatus 
biographus  cap.  2  num.  1S  furorem  rcgis  atiaque 
hsec  fusiusexponere.  Umno  autem  cap.  itidem  2 
mtm.  18  adstantem  S.  Audoenum  regisque  sedan- 
tem  iras  exhibet.  Videntur  cx  alterutro  non 
pauca  huc  translata  esse. 

bb  In  omnibus  exemplaribus  nostris  vidcntur 
deesse  aliqua,  sensus  enim  claudicat. 

cc  Anno  625,  ut  in  Commentario  pr&vio  ad  sx- 
pe  citatam  S.  Amulphi  Vitamprobat  Boschiusno- 
ster. 


CAPUT   II, 

S.  Goericus  ecclesiam  pretiosa  supcl- 
lectile  locupletat,  transfert  corpus 
S.  Arnulphi  decessoris  et  meritis 
plenus  moritur. 


E 


I 


■Suoffl  preiin- 
sis   muneri- 


nterim   sanctus   pontifex    Goericus   mente   per- 
.tractans  et  quotidiana  visione  cernens  virtutem 
beati  Arnulfi  predecessoris  sui,  quam   in   redibi-  b 
tione  arg-cntei  disci  a,  quem  olim  idem  beatus  Ar-  „ 

nulfus  pauperibus  distribuerat,  et  eodem  anno 
mortuo  feneratore,  qui  vocabatur  Hugo,  quod 
a  Clotario  rege  sancto  Stephano,  cujus  fuerat, 
redditus  sit ;  cupiens  semper,  quae  poterat  hono- 
ris  et  decoris  in  domo  Dei  addere  et  utilia  pro- 
videre,  discum  alterum  ejusdem  metalli  cjusdem- 
que  pondcris  coustruere  studuit,  qui  hodieque  im- 
prcssis  literis  nomine  ejus  insig-uis  habetur  b  :  prior  h 

enim  discus  septuag"inta  librarum  in  Gestis  san- 
cti  Arnulfi  esse  describitur;  qui  uterque  discus  ob 
divinum  honorem  cruce  domiuica  cum  crucifixo 
aureo  miri  fulgoris  et  mag*nitudinis  iu  altum  col- 
locata,  dextra  laevaque  statuti  consistunt.  Ut  enim 
homo  dispensator  in  magni  patris  familias  domo  F 
constitutus,  tritieum  ct  quae  sunt  sanctie  ccclesiae 
compendia  juste  dispensans,  spem  retributionis 
asternye  apud  Deum  reponcre  posset,  satagcbat 
viribus  cunctis  ct  omni  conamine  thesaurum  indefi- 
cientem  et  pecunias,  quas  duplicatas  Christo  Do- 
mino  reportaret,  mercari;  ut  conductis  nummulariis 
et  honam  usuram  c  faeliciter  mercatus,  quia  super 
pauca  fidelis  fuerat,  in  g-audium  Domini  sui  supra 
multa  constitutus  intrare  raeruissi  t. 

18  Nam  cum  alimoniis  pauperum  et  usibus  exornat 
subditorum  cuncta  distrahere  putaretur,  tanta  in  clr*'(l">- 
struendis  monasteri  is  et  ecclesiis  impertiebatur,  tan- 
ta  etiam  munera  vel  ornamcnta  iisdem  confere- 
bat,  ut  qui  tantam  viri  sedulitatem  in  recreandis 
pauperibus  cernebat,  aliquid  ecclesiis  posse  con- 
ferre  diffiderct;  et  item  qui  tantam  ejus  solcrtiam 
in  ordinandis  monasteriis  intuebatur,  aliquid  pos- 
se  dare  pauperibus,  omnino  non  crederet.  Et  cum 
virtute  humilitatis  cunctis  bouis  csset  subjectus, 
lmparemque  se  meritis.  et  inferiorem  cunctis  pia 
astimatione  judicaret,  sic  in  reseoandis  pravorum 
yitiis  erectus  erat,  ut  si  adesses,  et  euin  intus  et 
in  ammo  non  cognosceres,  nihil  humilitatis  et  pie- 

tatis 


!>ll<:  DKCIMA  NONA  9EPTBMBEIS 


V. 


Mortui  S. 

Arnulphi 
vorpus, 


B 


*  Accinct. 
Expleto  au- 
tem  fere 
unius  anni 
spatio,  me- 
inoria    di- 
gnus  bcatus 
etc. 


quodperan- 
nutn  exiguo 
in  sacelio 
quieverat, 
f 


tatis  eum  habere  putares.  Denique  cum  sancto 
sanctus  erat,  et  cum  viro  innoccnte  innocens  erat, 
et  cum  electo  electus  erat ;  ita  ut  sicubi  servos 
Dei,  quamvis  remotioribus  locis,  habitare  com- 
perisset,  statim  adesse,  et  eorum  dulcibus  allo- 
quiis  ad  caelcstia  desideria  et  ad  oeterna  munera 
capescenda  animari  et  accendi  festinaret.  Inter  hos 
namque  sacros  discursus,  et  inter  servorum  Dei 
frequentem  visitationem  sanctum  Arnulfum  d 
praedecessorem  suum,  qui  corpore  adhuc  in  terris 
degens,  animo  et  bona  conversatione  cselestibus 
jam  intererat,  et  beatum  Romaricum  e  itidem  san- 
ctitate  et  nimia  bonitate  pollentem,  duo  mundi  cla- 
rissima  lumina,  sancti  Helise  et  beati  Joannis  Ba- 
ptistse,  eremi  et  vastae  solitudinis  inhabitatione  piis- 
simos  sequaces  saepissime  visitabat,  et  seminando 
carnalia  spiritualia  et  sancta  metebat. 

19  Nam  quia  pro  seternae  remunerationis  summa 
intentione  mundum,  et  ea  quse  mundi  erant  cun- 
cta  reliquerant,  et  Christum  Deum,  qui  in  terris 
deg-ens  ubi  caput  reclinaret  non  habuerat,  per- 
fectissime  secuti  fuerant,  hujus  viri  sanctissimi, 
videlicet  Goerici  pontificis,  subsidiis  et  adminiculo 
jugiter  refocillabantur  et  sustentabantur.  Sane  ad- 
veniente  tempore,  quo  laborum  merces  et  beata 
remuneratio  beato  Arnulfo  condonaretur  et  beatus 
spiritus  illuc  tripudians  ascenderet,  quo  jugibus 
praecibus  et  longis  suspiriis  faelix  tetenderat,  mar- 
garitum  cseleste  ex  pulvere  terreni  contagii  assum- 
ptum,  in  reg'iam  seternam  translatum  et  collocatum 
est.  Anima  quoque  sanctissima,  maximis  Angelorum 
frequentiis  comitantibus,  caelo  inducta  est,  venera- 
hile  corpus  in  ecclesiola,  quam  idem  beatus  vir, 
omni  paupertate  contentus,  ad  serviendum  Deo  si- 
"bi  paraverat,  sepulturae  traditum  est.  Sancto  Ro- 
marico  cum  multa  mouachorum  et  pauperum,  qui 
semper  sua  maxima  cura  fuerant,  adveniente  et 
vocibus  lacrymisque  inedicibilibus  inclamante , 
spiritus  caelo,  corpus  terroe  commendatur.  Latuit  * 
beati  Arnulfi  sanctissimum  corpus  in  loco,  quo 
conditum  est,  unius  anni  spatio  :  quo  tempore 
toto  beatus  Goericus  pontifex  gloriosus,  ejusdem 
sancti  Arnulfi  successor  inclytus,  de  translatione 
cogitabat,  et  qualiter  ad  propriam  sedem,  Meten- 
sem  videlicet  urbem  sanctissimi  viri  gleba  revehe- 
retur,  seduloanimo  revolvebat. 

20  Tandem  sanissimo  reperto  consilio  /*,  mit- 
tens  accersiit  duos  venerabiles  episcopos,  Tul- 
lensis  videlicet  civitatis  et  Virdunensis  :  harum- 
que  trium  civitatum  clericis  et  monachis,  diviti- 
bus  et  pauperibus  concurrentibus,  beatus  Goeri- 
cus  Vosagum  iter  aggreditur  :  tumuloque  effosso 
saftctum  corpus  novis  et  pretiotissimis  panuis  in- 
duit,  et  feretro  g  ex  more  super  imponit.  Agun- 
tur  per  totam  noctem  vigiliae,  decantantur  Deo 
psalmi,  funduntur  preces,  funduntur  orationes. 
In  crastinum  vero  ab  episcopis  reliquisque  sacer- 
dotibus  dicuntur  Missae  :  inferiores  vero  gradus 
consuetas  oblationes  offerunt  :  thura  vero  et  mul- 
torum  aromatum  mirifici  odores  accenduntur.  Eit 
per  auras  nebula  suavissima,  et  fragantia  fumi 
delectabiliter  redolentis  per  aera  late  sese  diffun- 
debat.  Peractis  erga  corpus  beati  viri,  quae  perti- 
nent  ad  divinum  cultum,  postque  caelestia  myste- 
ria  refectioni  corporali  sese  indulgentes,  et  inter 
epulas  Deo  magnas  gratias  agentes,  tandem  iter 
assumunt  Metensibus  ex  tunc  faelicissimum,  et  quam 
citius  poterant,  unde  venerant,  redire  festinant. 
0  quantus  populorum  concursus!  0  quanta  vox 
Deum  collaudantium !  0  quantus  plausus  ma- 
nuum  !  0  quantus  strepitus  pectora  percutientium  ! 
O  quanta  multitudo  flentium  et  inter  fletus  gau- 


dentium  !   qui  omnes  non  quasi    extinctum,  sed  *■ 
velut  vivum  et  quasi  sibi  colloquentem  se  recipere 

laetabantur. 

21  Nec  defuere  superna  miraeula,  sed  comi- 
tantibus  utriusque  sacerdotis  meritis,  quod  Psal- 
mista  longe  ante  Deo  cantaverat,  plenissime  im- 
plebatur  :  Suscipiens  mansuetos  Dominus,  humi- 
lians  autem  peccatores  usque  ad  terxam.  In  uno 
siquidem  eodemque  miraculo  et  sanctorum  viro- 
rum  merita,  et  cujusdam  iniqui  hominis  pravitas 
plenissime  innotuit :  nec  aliquid  pertinere  aut  con- 
venire  fidelem  cum  infidele,  nec  esse  aliquam  so- 
cietatem  inter  lucem  et  tenebras,  aut  conventio- 
nem  Christi  ad  Belial  nullam  esse  luce  ipsa  clarius 
palam  erat :  nam  ex  Vosago  exeuntes  et  Calvomon- 
tensis  h  regionem  intrantes,  cum  jam  sol  ad  occa-  h 

sum  festinans  diei  finem  dare  acceleraret,  beatus 
Goericus  pontifex  cum  reliqua  vulgi  multitudine, 
glebam  sancti  Arnulfi  ferente,  mansione  et  hospitio 
indulgere  decernit,  et  membra  fessa  quieti  dare 
imperat.  Sed  forte  villam  iniqui  hominis  et  ince- 
stuosi  offendunt ,  quam  iutrare  cupientes ,  dum 
sanctarum  reliquiarum  primi  portitores  jam  pene 
ingrederentur,  divinitus  fixi  subsistunt :  et  quianon 
est  in  hominis  potestate  via  ejus,  in  sese  caelica  E 
virtute  coacti  deprehendunt.  Certe  dum  beatus 
Arnulfus  adhuc  in  hac  vita  subsisteret,  et  pasto- 
rali  auctoritate  virum,  cujus  villa  erat,  ut  ab  ini- 
quitate  resipisceret  saepe  commonuisset,  ut  viam 
melioris  vitae  susciperet,  corripuisset,  ut  scelera 
intermitteret  et  caste  honesteque  abhinc  viveret, 
eflicere  omnino  non  potuit. 

22  Idcirco  dum  ejus  beata  membra  portaren-  Metaitrant- 
tur,  et  ad  possessionem  ejusdem  pessimi  et  scele-  ^*1' 

rati  vectores  devenirent,  vir  beatus,  cujus  ani- 
mam  jam  coelum  retinebat,  hospitium  iniquum 
subire  contempsit,  et  quia  jam  ei  inhaeserat,  qui 
non  solumbonus,  sed  etiam  bonitas  est,  non  solum 
justus,  sed  etiam  justitia  est,  domum  iniqui  et  pec- 
catoris  intrare  recusabat.  Ergo  dum  ii,  qui  por- 
tabant  pignora  sancti  et  justi  viri,  loco  omnino 
moveri  non  possent,  populus  quidem  miraculo 
stupefactus  stabat  attonitus  :  sanctus  autem  Goe- 
ricus  praesul  venerandus,  rem  bene  considerans,  di- 
cebat  coepiscopis  et  consacerdotibus  reliquaeque 
plebi  sanctum  Arnulfum  detestari  consortia  pravi- 
tatis,  et  quem  corrigere  vivens  non  poterat,  nec 
unius  noctis  spatio  ei  cohabitare  dignari.  Quo 
vero  se  verterent,  quid  agerent,  consilium  non  ha-  F 
bentes  (nam  mox  imminebat,  et  villa  nulla  alia 
tantae  multitudini  apta  praesto  erat)  sanctum  Goe- 
ricum  sollicitare  ca?perunt,  quo  effusa  prece  Deum, 
cui  impossibile  nihil  est,  et  a  quo  omne  consi- 
lium  et  omnis  sapientia  est,  peteret  dare  de  cjb- 
lis  auxilium  i,  et  aestu  longissimi  diei  multum  de- 
fatigatis  diverticulum  quietis  praestare  dignaretur 
exoraret,  obnixe  deprecantur.  Orante  sancto  Goe- 
rico,  mora  nulla  fuit  quin  divinum  solatium  ad- 
esset,  et  fidelibus  suis  opportunum  auxilium  im- 
pertiret. 

23  Huic  itineri  Notho  dux  venerabilis,  sapien-  cj^p^- 
tia  et  divitiis  famossissimus  intererat,  qui  divina  ^'^ 
inspiratione  tactus  et  ad  fidem  accensus,  Est  mihi, 

inquit,  praedium  hac  in  patria,  nobis  quidem  non 
satis  contiguum,  sed  novi  Deum  nostrum  ad 
cuncta  necessaria  atque  utilia  prrcsentem,  qui  lon- 
gum  iter  potentia  sua  breviare  praevalet  et  sub  ve- 
locitate,  quo  tendimus,  pius  perducat.  Beatus  au- 
tem  Goericus  hsec  audiens  gaudio  repletus,  et 
sciens  omnia  possibilia  esse  credenti,  g-lebam  san- 
cti  Arnulfi  illo  vertere  jubet,  omnesque  ut  sub- 
sequautur  impcrat.  Cerneres  tantam  in  euudo  esse 

velocitatem 


v  ummio. 


VITA  ALTBRA  S.  GOEBICI  SEU  ABBONIS  EPISC. 

di-     ma  pace  et  beatissima  quiete  spiritum  datori,  et  D 
reaturnrum  Creatori 


pe- 

inte- 


"  Anonym. 
Curia 

k 


in  templo  ad 
SS.  Aposto- 
Iqs  honorifi  • 
ce  condit. 


Nondiupntt 


mcritis   p(e- 
imi 


64 

velocitatem,  ut  non  currere,  verum  (ut  sie 
cam)  avium  more,  quia  alis  nou  poteraut, 
dibus  volare  putarcs,  et  quod  unius 
ori  roatio  vix  peragi  posse  crederes,  duabus  aut 
Tribus  horis  impletum  multum  mirareris.  Perve- 
iiiunt  igitur  ad  villam,  quae  ex  nomine  possessons 
Nothonis  k  Curtis  *  vocabatur  et  vocatur,  et  quia 
viuiferax  omnino  patria  non  est,  cervisise  pa- 
rum  se  habere  idem  dux,  ministris  referentibus 
comperit  :  sed  item  fide  repletus  sancti  Goerici 
precibusetmeritis  id  committit.  Sanctus  Goencus 
nota  prmsidiapetens,  ut  Deus  et  Christus  ejus  ora- 
tionibus  sancti  Arnulfi  populi  necessitati  subvem- 
ret,  exposcit. 

24  Non  diu  oratum  est,  sub  celeritate  subventum 
est~  et  tanta  populi  multitudo  ex  parvo  liquore, 
quod  vix  credibile  est,  abuudantissime  satiata  est. 
Propter  quod  miraculum  idera  liberalissimus  dux 
possessionem  ipsam  cum  omnibus  appeudentiis  suis 
Deo  et  saucto  Arnulfo  tradere  festinavit-  Paucis 
intercurrentibus  diebus  summa  alacritate  urbi  ap- 
propinquant,  beati  viri  membra  portantes;  et  ecce 
concursus  populorum  promiscui  sexus  et  Eetatis, 
ordinis  et  conditionis  faelices  se  clamantium  et  di- 
centium  :  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Domiui. 
Accenduntur  cerei,  cruces  et  Evang-elia  obviam  de- 
portantur,  mag-nisque  gaudiis  et  plausibus  primo 
civitatietdomui,  qua;  est  caput  ejusdem  civitatis, 
Basilicaj  videlicet  sancti  Stephaui  protoniartyris  in- 
ducuntur  :  celebratisque  nocturnalibus  vig-iliis, 
et  altero  die  cum  magma  reverentia  dictis  Missis 
et  datis  oblationibus,  xv  Kalendas  Augusti  idem 
corpus  sancti  Arnulri  ad  ecclesiam,  quae  tunc  tem- 
poris  ad  l  sanctos  Apostolos  vocabatur,  deportant 
et  sepulturae  honestissimje  tradunt.  Sic  expleta  se- 
pultura,  venerabiles  sacerdotes  reliquusque  popu- 
lus  adpropria  cum  magno  gaudio  redeunt. 

26  Translationem  autem  beati  Arnulfi  huic  opu- 
sculo  inserere  utile  judicavimus,  quo  sollicitudi- 
nem  saucti  Goerici  ergaiujunctum  orficium  et  be- 
nevoleutiam  erga  praedecessorem  et  consang-uineum 
sanctissimum  prresentibus  et  futuris  palam  face- 
remus.  Dum  enim  beatus  vir  Goericus  non  est 
passus  populum  sibi  comraissuin  proprio  fru- 
strari  patrono,  sed  quam  citius  potuit  eum,  qui 
pro  Dei  et  Christi  ejus  amore  pauper  et  pereg-ri- 
nus,  dumviveret,  effectus  fuerat,  defunctum  etiam 
caeli  incolam,  civibus  civem  reddere  studuit;  quan- 
ta  vis  dilectiouis  et  caritatis  in  Deum  et  in  ser- 
vos  ejus  fervcsceret  luce  ipsa  clarius  innotuit. 
Multarum  erg-o  virtutum  et  perfectissimorum  me- 
ritorum  exercitiis  plenissime  approbatus,  jam  Deo 
etomnibus  sanctis  ejus  dilectissimus  effectus,  jam 
vitae  sanctitatis  et  couvcrsationis  puritate  et  men- 
tis  sinceritate  supcrnorura  civiura  consocialis  effe- 
ctus,  jam  bonorura  operum  et  dierum  plenitudiue 
consummatus,  ecclesiasticis  rebusbene  depositis  et 
optimc  ordinatis,  subditisper  sapientiam  a  Deo  sibi 
datam  sumraa  pace  collocatis,  et  mutuse  dilectio- 
nis  aftabilitate  invicem  conglutinatis  m,  corporis 
molestia  tactus  lectulo  illo  nobili,  cineribus  et  ci- 
licio  decentissime  ad  animaeutilitatem  ornatoatque 
decorato  decubat. 

26  Et  corpus  quidem  lang:uore  depriraitur,  spi- 
ritus  autem  quia  semper  bene  proprios  rexerat  ar- 
tus  ad  Deum  et  ad  ea,  quse  Dei  sunt,  vivacissi- 
me  intendebat,  et  ab  oratione  neque  cor,  neque 
os,  neque  manus  cessare  permittebat.  Cumque 
per  dies,  aliquot  languor  sensim  incresceret,  ac 
pondus  asgritudinis  spiritum,  quo  semper  intende- 
rat  transire  cog-eret,  in  ipso  etiam  sui  transitus  ar- 
ticulo  a  divinis  laudibus  minirae  cessans  faslicissi- 


i  uieniun  ipsc  faelix  et  bea- 
tus  reddidit,  et  piis  laboribus  adquisita  pramna, 
Sanctis  omnibus  consociatus,  oali  palatio  fauici- 
terintromissus,  recepit.  Enarrare  possibile  non  est, 
quantus  concnrsus  populorum,  quantus  fletus  et 
g-emitus  pro  dulcissimi  Patris  et  piissirai  Pastons 
transitu  fuerint,  pereg;rinorum  et  monachorurn,  cle- 
ricorura  et  laicorura,  virorum  ac  muhcrum,  qui 
omues  clamabant  ac  diccbant  miseros  se  et  ommno 
indignos,  qui  tanti  Pontificis  non  mererentur  con- 
tuberuio  frui  et  affabilitate  benignissima  deineeps 
uti  j  fatebantur  se  verisimile  scire  beatum  Virum 
pro  meritis  sterna  prasmia  recepturum,  et  fselices 
mauipulosin  messem  Christi  reportaturum ;  sed  heu 
se  infaelices,  qui  tali  Patre  orbati  morsibus  gra- 
vissimorum  luporum  forte  laniandi  relinquebantur, 
etincursibus  maligmorum  hominum,  ut  timebant, 
paterent. 

27  Recessit  beatus  Goericus  xiii  Kalendarum  moritur  wx 
Octobrium,  anno  episcopatus  sui  xvn,  pJenus  SeptmbrU. 
dierum  n  et  virtutum,  plenus  sanctitatis   et  pie-  „ 

tatis,  plenus  honestatis  et  magnificento,  sepul- 
tusque  est  extra  urbem  ad  plagam  Meridiauam 
iu  monasterio  sancti  Symphoriani  martyris  Chri-  E 
sti  retro  altare  Sanctorum  Crispini  et  Crispiani; 
ubi  per  multos  annorum  decursus  frequentissi- 
mis  et  potentissimis  claruit  virtutum  insig*niis  et 
qua?,  quantum,  quid  apud  Deum  ejus  faelicissima 
anima  posset  ad  ejus  tumulum  sacrum  fateban- 
tur  cseci  illuminati,  contracti  erecti,  surdi  audi- 
tum  recipientes,  energ-umeni  curati,  dissenterici  et 
febricitantes  pristinae  sanitati  restituti.  Post  o  mul-  o 

ta  vero  annorum  curricula  p  Deodericus  major  Me-  v 

tensium  antistes  gloriosus  inter  caetera  bonorum 
operum  insignia,  quibus  episcopatum  honorifice 
decoravit,  iu  pag*o  Calvomontense  locum  quem- 
dam  inter  Mosellam,  et  montem  qui  iu  devexo 
sui  castrum  habens,  ex  accidenti  rusticorura  lin- 
gua  Spinal  vocatur,  divino  famulatui  aptum  re- 
periens  monasterium  construxit,  consecrans  illud 
Deo  et  sancto  Goerico,  cujus  sacra  ossa  ab  urbe 
Metensi  transferens  digna  veneratione  colloca- 
vit,  et  patriae  patrocinium  fselicissimuni  praepara- 
vit.  In  omnibus  et  per  omnia  laus  et  g-loria  Deo 
Patri,  et  Filio,  et  Spiritui  sancto,  qui  in  unitate 
Trinitatis  vivat  et  reg"nat  Deus  per  omnia  saecula 
saeculorum.  Ameu. 


F 


ANNOTATA. 

a  Hsec  eadem  narrantur  ab  anonymo  Gestorum 
S.  Arnulphi  scriptore  num.  14  et  eodem  numero 
apud  Umnonem. 

b  Nonne  hinc  liquet  biographum  esse  Sancto 
non  paucis  annis  posteriorem  ?  Uterque  biogra- 
phus  S.  Arnidphi  dicit  discum  fuisse  7  2  librarum. 
Ex  alterutro  tum  hsec,  tum  non  pauca  alia  noster 
hausit. 

c  Intellige  censum,pro  quo  vox  usura  nonraro 
apud  antiquos  venit.  Campsores  autem  Nummu- 
larii  vocantur  apud  Cangium  in  Glossario. 

d  Locuni  ad  quem  se  recepit  S.  Arnulphus  de- 
scriptum  vide a Ruinartioin  Notis  ad Fredegarii 
caput  58  et  Mabillonio  in  Annal.  ad  annum  Chri- 
sti  627  num.  62,  citatis  a  Boschio  Commentarii  ad 
VitamS.  Arnulphinum.  40. 

ePr&erat  tum  temporisS.  Romaricus  monaste- 
rio  Habendensi,  quod  a  situ  et  ejus  nomine  postea 
Komaricimons,  Gallis  Kemiremont  dictum  est. 

f  Quo  hmc  anno  contigerit  transiatio  certo  sta- 
tui  non  ^iotest.  Sigebertus  mortem  S.  Amulphi 

anno 


DJU  DECIMA  NO\A  Sh!»'i  K\M;i;l  ■;. 


A  anno  040  collocat,  sequenti  videtur  illam  iltigare 
Umno.  Alii  anno  681,  alii  denique  639  ejus  obitum 

reponunt. 

g  Feretrum  apudCangium  in  Gtossario  passim 
sarcophagum,  ssepius  etiam  capsam  seu  lypsano- 
ihecam  significat.  Putem  hic  sumiinpropria  signi- 
ficatione  pro  eo  instrumento,  cui  tocutus  super- 
ponitur. 

h  Pagum  Calvomontensem,  qui  etiam  comita- 
tus  CalvoraontissEe  dictus  est,  opinatur  Valesius 
in  notiiia  Galliarum,  fuisse  tractum  ad  Mosellce 
ripam,  ubi  hodie  urbs  Spinatensis  est,  vet  haud 
procui  inde  situm. 

i  Desiderantur  sequentia  in  Ms.  S.  Maximini 
Trevirensis,  qusc  ex  aliis  exemplaribus  supptevi. 
Porro  quipaulo  infra  Notho,  idem  in  Vita  S.  Ar~ 
mdphi  num.  30  vocatur  Noddo,  ibique  paulo  ali- 
ter  hsec  omnia  narrantur. 

k  Curtis  seu  Cortis,  inquit  Cangius  in  Gloss. 
scriptoribus  inferioris  sevi  est  villa ,  habitatio 
rustica  eedificiis  colonis,  servis,  agris  et  ad  rem 
agrestem  necessariis  instructa,  aliasCo\onia.dicta. 


Curia  scribit  anonymi  Ms.  auclor,  quod  itidsm,  a 
prxdium  rusticum,  non  raro  signifieat.  Videiur 
biographus  nosier  hancvocempronomineproprio 
male  accepisse. 

1  Saepelaudatus  Mad laurensis p/rsesul ecclesiam 
illam  vocat  S.  Joannis  Evang-eli.stae,  qtue  deinde  a 
sacms  S.  Arnulphi  exuviis  ejus  nomine  insigniri 
ccepit. 

m  Si  translatio  S.  Amulphi  anno  641  contigit 
pauco  admodum  tempore  supen;ixit  S.  Goericus. 

n  Juxta  chronotaxim  nostram  potuit  S.  Goeri- 
cus  fussse  septuaginta  rirciter  annos  natus  cum 
ad  superos  translatus  est.  Vide  si  lubet  Commen- 
tariiprieviinurn.  7. 

o  Non  habet  Ms.  anonymum,  quse  sequuntur 
usquead  in  omnibus,  ut  prsenotavi  num.  5.  Cete- 
rum  totidem  pene  verbis  leguntur  haec  in  Vita 
Adelberonis  tom.  1  Jtiblioth.  Mss.  Labbeamepag. 
673,  unde,  nifallor,  huc  translatasunt. 

p  Vide,  silubet,  ea,  quse  observavi  de  Deodorico 
secundo  Metensium  episcopo  Commentarii  prxtrii 
num.  4. 


B 


©E 


G 


THE0D0R0    ARCHIEPISC. 


CANTUARLE    IN    ANGLIA 


COMMENTARIUS    PRJEVIUS 


j.  c. 


I.  Illustria  apud  scriptores  S.  Theodori  elogia,  ejus  memoria  in  sacris 
Fastis,  cultus  et  natales,  vitae  institutum  usque  ad  susceptum  episcopa- 
tum,  missio  in  Angliam. 


Anno 

DCLWW. 

S.  Theodo- 
rus  landa- 

tur 


Sanctum  Theodorum,  sextum  a  S.  Augustino 
Dorovernensem  seu  Caniuariensem  archie- 
piscopum  summis  laudibus  extolluntnon  scri- 
ptores  Catholici  tanium,  sed  et  heterodoxi  pene 
omnes ,  qui  cum  aliqua  eruditionis  fama  illu- 
strissimse  gentis  Anglorum  res  antiquas  per- 
tractarunt.  Nimirum  monumenta  vix  xdla  eru- 
C  derant  antiquitatis  amantes ,  quse  Theodorum 
non  loquantur  ex  Italia  cum  Romana  fide  scien- 
tias  ad  Anglo-Saxones  deferentem ,  scholas , 
gymnasia  instituentem,  totamque  insulam  sa- 
cra  profanaque  doctrina  imbuentem.  Adeo  .ut 
ad  illum ,  tamquam  ad  inductarum  scientia- 
rum  feliciorumque  temporum  auctorem,  preccia- 
rissimarum  academiarum  suarum  exordia  re- 
ferenda  esse  eruditissimi  scriptores  Angli  non 
pauci  contendant .  Ut  innumeros  mittam ,  et 
inter  illos  venerabilem  Bedam,  cujus  prolixiora 
de  S .  Theodoro  elogia  inter  Acta  inferius  re- 
feram ,  ita  de  illo  scribit  Wilhelmus  Malmes- 
buriensis  lib.  i  de  Gest.  reg.  Angl.  cap.  i  sub 
finem  :  At  vero  filius  ( Ercomberti  regis  Can- 
tuariensium)  Eg"bertus  per  annos  ix  patrio  throno 
retento ,  nil  memorabile  fecit  tam  brevi  imperii 
compendio,  nisi  quis  adventum  Theodori  archie- 
piscopi  et  Adriani  abbatis  temporum  illorum 
imputet  gloriae ,  doctorum  virorum ,  et  qui  om- 
nem  literaturam  imis  medullis  combiberant;  quod, 
nisi  esset  usquequaque  detritum ,  libenter  perg-e- 
rem  referre,  quantum  lucis  tunc  per  eos  orbi  Bri- 
tannico  infulserit,  quomodo  hinc  Graeci,  hinc  La- 
tini ,  palaestras  literarum ,  certantibus  studiis,  in 
unum  contuleriut,  et  insulam  tyrannorurn  quon- 
Septembris  tomus  VI. 


pene  ownu- 
6i 


dam  nutriculain  familiare  philosophiae  domicilium 
effecerint. 

2  Quse  ille  ut  usquequaque  detrita  omnibusque  *crh>torilM> 
notissima ,  pressius  stringit ,  fusius  Gervasius 
monachus  Dorobernensis ,  qui ,  si  Twisdeno  in 
Przefatione  Collectionis  suee  credimus,  scripsii 
circa  annum  1170,  in  Actispont.  Cant.  prosequi- 
tur.  Theodorus  autem,  inquit  moxperagrata  An^lia 
lubentissime  ab  omnibus  suscipiebatur,  et  audie- 
batur .  Rectum  enim  vivendi  ordinem  et  Pascha  -p 
celebrandi,  Adriauo  cooperante,  dissemiuabat :  isque 
primus  in  archiepiscopis  erat,  cui  omnis  Angiorum 
ecclesia  manus  dare  consentiret.  Et  quia  literis  sa- 
cris  simul  et  secularibus  abundauter  ambo  erant 
instructi,  congregvita  discipulorum  eaterva,  scien- 
tise  salutaris  cotidie  flumina  irrigandis  eorum  cor- 
dibus  emanabant;  ita  ut  metrica;  artis,  et  astro- 
nomiae,  et  arsmeticEe*  disciplinam  inter  sacroruni  •arahmetfc*. 
apicura  volumina  suis  auditoribus  contraderent . 
Neque  umquara  prorsus,  ex  quo  Britanniara  expu- 
gnaverunt  Angli,  feliciora  fuere  tempora,  dum  et 
fortissimos  Christianissimos  haberent  reg-es,  barba- 
ris  nationibus  formidabiles,  et  quicumque  lectioui- 
bus  sacris  cuperent  erudiri,  haberent  in  prom- 
ptu  mag-istros,  qui  docercnt.  Birchingtonus  apud 
Whartonum  in  Vitis  arch.  Cant.  ita  brcve  sed 
mendisplenum  texit  elogium  :  Theodorus  natione 
Eoraanus,  monachus,  Tharsis  Siciliie  natus  suooes- 
sit. . .  hic  Grreca  et  Latina  ling-ua  eruditus  ob  harum 
eminentiam  vocatusest  Mag-nus  Theodorus.  Neque 
inferiorfuit  S.Theodori  apud  exteros  existimatio : 
certe  tanti  iltum  fecit pontifex  Romanus  Agatho, 
ut  synodum  Romanam  contra  Monothelitas  co- 

12       gendam 


50 


J.S. 


tjui  res  An- 
tjlix     txi- 
cfttm; 


i; 


eltam  Itetc- 
rodoxis. 


gendamlongiusdistuleH^sperans/uturumutad 

l  Thcodorus  e.r  Angtia  remearet.  Jd   teshtfur 

ipseAgathoapud  Baronium  ad  annum  Christi 

680  in  epistola  ad  imperatorem,  in  qua  dxlam 

xtionemredditthis  verbis:  Sperabamus 

de  Britannia  Theodorum  confamulum  atque  coe- 

iim  nostrum,  magn»  insula  Britannia  ar- 

q)     piscopum,  et  philosophum...  exinde  ad  humi- 

litatem  nostram  conjungerej  ethao  deoausahuo 

usque  concilium  distulimus.Afc'on«n  catholicorum 

Iptorum  elogia  passim  obvia  sunt. 

3  Verum  si  illustrius  est  ab  hoste  laudari,  et  ea 
deniquevera  lausest,  quam  prwclara  virtus  ab 
invitis  velut  eatorquet,  audiamus  heterodoatos  ip- 
sossancti  Prsesulis  hujus  virtutem  doctrinamque 
deprsedicantes. Iilum  Weuerus  in  Monum.pag. 
2:2!'  vocat  dignum  aeteraft  memoria  ob  insignes  vi- 
tutcs :  Spelmannus  in  conciliis  Angluv  pag.  152 
cum  moribus,  tum  iiteris  illustrem  admodum  et  lau- 
datum.  De  eo  ita  scribit  Camdenus  in  sua  Britan- 
fliapag.  £94  Incredibile  est  quantum  Cantuaria 
floruit,  cum  archipiscopali  dig-nitatc,tum  meliorum 
literarum  schola,  quam  Theodorus  instituit.  Deni- 
que  ne  infinitus  sim,  Usseriumque,  Foxum,ali~ 
osque  pcne  innumeros  congeram,  sufficiat  duo 
addidisse  illustrium  Anglicec  sectic  scriptorum 
de  S.  Theodoro  testimonia.  Horum  alterum  est 
Goduini in  Vita  hujus  sancti  Prsesulis  niun.1,  ubi 
italoquitur:  jSumquam  ante  hsec  tempora  (S.Theo- 
dori  in  Angliam  adventum)  tot  simul  homines  vi- 
ditAnglia,  Iiteris  et  eruditione  praestantes :  quorum 
tamennumerus  breviposteavehementcr  auctusest. 
Scholam  dicitur  hic  Prassul  erexisse,  nisi  mavis  di- 
cere  academiam  apud  Crecoladam ;  ita  nimirum 
dictam  (ut  nonnulli  autumant.)  a  Graecis  ibi  loci  Grae- 
cas  litcras  docentibus;  qui  tandem  inde  migTantcs 
Oxoniam,  academia  celeberrima?  postmodum  enatas 
fundamenta  jecisse  conjectura  sane  haudquaquam 
absurda  cxistimantur. 

4  Alterum  est  Parheri,  de  S.  Theodoro  nostro 
ehgium  in  ejus  Vitanum,  7  apud  auctorem  Flo- 
rum  Historiee  ecclesiasticse  gent.  Angl.  his  ver- 
bis:  Erat  Thcodorus  iisdcm  disciplinis  instru- 
otuSj  quibus  diximus  Adrianum  ,  (quem,  virum 
in  sacris  litcris  et  omni  disciplinarum  genere  in- 
structissimum  paulo  ante  appellarat)  vir  setate 
etiam  venerandus.  Ilic  bibliothecam  copiosam  tam 
ex  Grwois,  quam  Latinis  libris  secum  in  Angliam 
advexit,  quorum  nonnulli  Graco  idiomate  conscri- 
ptiapudnos  manent.  Huic  omnis  ecclesia  Angii- 
caua  libenter  se  subjccit,  isque,  peragrata  tota 
insula,  Pascas  celcbrationem  reliquosque  Roma- 
nos  ritus  ubique  stabilivit,  tantumque  abfuit, 
ut  aliquid  a  Romana  Ecclesia  alienum  faceret, 
ut  ejus  autboritatem  contentiose  nimis  putetur 
propugnasse,  llujus  Viri  virtutes  vulgares  nonfue- 
ruut.  Post  Britanniam  ab  Augiis  occupatam  feli- 
oiora  tempora,  et  eruditione  ditiora,  non  fue- 
runt,  qunm  cuin  ille  Cantuarise  prsesidebat.  Prse- 
ter  reliquas  ejus  virtutes,  eximie  doctus  fuit,  ac 
post  mortem  in  disoipulis,  qui  multi  erant  et  prav 
clari,  quasi  vivens.  Apud  Twynum  citatum  ab  Al- 
fbrdoadannum  669  italegitur:  Theodorus  archie- 
piscopus  Cantuariensis,  per  omncs  chronicas  com- 
mendatur,  luciferosradios  rationis  unas  cum  Adria- 
no  abbate  orbi  Britannico  infulsisse,  et  infulam 
quondam  nutriculam  tyrannorum  in  familiare  phi- 
losophi»  domicilium  contulisse.  llorum  ubique  ra- 
tionis  evidentia,  memoria  reducitur  modernorum 
per  illam  villulam,  quo>  laus  Graeoornm  Greeke- 
slade>B  Theodori  dieoiplma,  ubi  scholas  primitus 
tenuit,  mmcupatur.  Iu  illo  cuim  lacu,  refulsit  qua- 


DE  8.  Tiii:onouo  ATUilTKrrSC. 
si  sol  Theodorus 


a  sole  justitiae  illustratus.  Hsec 
de  virtute  et  eruditione  S.  Theodori  auotores  illi. 
Solus,  quod  scio,  in  S.  Theodorum  virulentum 
calamum  strinxit  mendaeissimus  Balrus.  Spurci 
hominis  stygias  calumnias  pudet  referre.  Igitur 
transeo  ad  sacros  Fastos,  quibus  S.  Thcodori  cete- 
bratur  sanctitas. 

5  Prseter  Romanunt  Mnrtyrologium  Baronn  S. 
Theodorum  nostrum  inter  Sanctos  ad  hunc  diem 
recensent  Qalesinius  et  Wion.  Memoratur  etiam 
in  Katendario  Vaticano,  quod  Georgius  Adoni 
suhne.ruit  et  in  Florario  hostro  Ms.  a  Greveno 
apud  Sollerium  in  Auctariis  Usuardi  his  rerbis 
celebratur:  Tn  Angiia  bcati  Theodori  archicpiscopi 
Cantuariensis  et oonfessoris.  hic  (testc  Bcda  lib.  fy 
natus  Tarso  Ciliciae,  divina  et  humana  literatura 
Latine  Grreceque  instructus,  probis  moribus  et  setate 
venerandus,  cum  csset  anuorum  sexaginla  sex 
a  Vitaliano  papa  Dorovernensis  seu  Cantuarien- 
sis  episeopus  consecratus,  totius  Angliffi  ecclcsias 
exemplo  et  doctrina  replens,  plenus  dierum  quie- 
vit  in  pace.  His  consonat  Molanus,  nisi  quod  in 
fmc  Bedam  citet.  Protixius  est  sancti  Prsesulis 
in  Martyrologio  Anglicano  elogium.  Cantuariae 
depositio  S.  Thcodori  archiepiscopi  illius  sedis  et 
confessoris,  qui  natus  Tarsi  in  Cilicia  nobilibus 
parentibus,  fa^tus  estmonachus  venerabilis  ordinis 
S.  Benedicti,  et  postca  ordinatus  est  arehiepi- 
scopus  Cantuariae  et  illuc  missus  Roma  a  Papa 
Vitaliano.  Celebravit  duas  provinciales  synodos  in 
nostra  insula,  unam  Hartfordiae,  alteram  Hertfeldire 
de  Reformatione  cleri  in  Anglia.  Et  postquam  san- 
cta  et  devota  conversatione  g-ubernasset  pra^dictam 
sedem  Cantuarias  xxii  annis,  sanctissime  tandem  re- 
quievit  in  Domino,  circa  annum  Christi  dclxxxx, 
et  sepultus  est  Cantuariae.  In  Ms.  Mhrtyrologio  ad 
usum  Ecclesise  Salisburiensis ,  ut  in  titulo  prse- 
fert,  quod  deinde  excusum  est  Londini  anno  1526, 
auctore  Richardo  Wilford,  ita  Anglice  Sancti 
nostri  fit  memoria.  Pestum  etiam  S.  Theodori  ar- 
chiepiscopi  Cantuariensis,  qui  in  Angiiam  missus 
est  a  Papa  ad  instruendum  populum,  ubi  multas 
scholas  erexit,  tum  GrsecaB  tum  Latinse  ling^uag,  et 
sancta  vita  et  mag^nis  miraculis  raultum  sedificavit 
EcclesiamChristi.  Denique  eeleberrima  est  ejus  in 
Benedictinorum  sacris  Fastis  omnibus  memoria. 

6.  Antiquissimum  S.  Theodori  cultum  esse  ma- 
nifestum  fit  ex  Historia  Translationis  reliquia- 
rum  S.  Augustini  Cantuarensis  archiepiscopi  et 
Sociorum  ejus,  ad  rcnerdbitem  Cantuariensem 
archiepiscopum  Anselmum,  scripta  a  Gocelino 
monacho  anno  septimo  ab  ea  Translatione  et 
Christi  1097.  Illam  edidit  in  Opere  nostro  Pape- 
brochius  tom.  6  Maji  ad  diem  xxvi  illius  mensis 
pagMl  et  seqq.Ibi  hsec  de  S.  Theodoro  lib.  2  cap.  3 
pag.  438  num.%\  leguntur.  De  plurimis  electissimi 
primo  transferuntur  quinque  Cantuarice  archi- 
prsesules,  velut  quinque  Dominicse  auloe  prse- 
tores;  prfecluentissimus  scilicet  ac  sanctissimus 
Theodorus,  suiquc  sancti  successores.  Deinde  nu- 
mero  sequenti:  Prsenominatissimi  autem  Theodori 
remoto  in  translatione  tumbae  operculo,  sua  omni- 
bus  affatim  satisfccit  thurificatio,  ita  ut  in  clau- 
strum  Pratrum  etiam  haec  erumperet  oblectatio. 
Jacebat  uti  aprimordio  erat  depositus,  integrafor- 
ma  metropolitani  Sacerdotis,  pallio  et  monachili 
tantum  obductus  cuculla.  Tanta  erat  gratia,  ut 
arbitraretur  adhuc  solida  vig-ere  carne  et  apposi- 
tis  manibbus  Fratres  eum  niterentur  velut  integ-rum 
assumere.  Verum  antea  immotus  pulvis  integ-rita- 
tis  prsetendebat  imag-inem,  tactus  autem  proba- 
vit  resolutionis  fidcm,  resolutio  vero  gratiam  san- 

ctitatis 


D 


Ejitn  in  Fu- 
stit  sdcris 
mcmorkt 


cultns 


DIE  DECIMA  XOXA 

A  otitatis  addiilit  venerabiliorem.  Nam  ille  pretiosis- 
simus  oiniSj  grlori®  beatas  resurreotionis  destinatus, 

ita  cx  tactu  potentiori  vernabat  fragrantia,  vit  ex 
tritura  solcnt  prorsus  redolerc  aromata.  Excipit 
itaque  theca  plumbea  illa  sacro-sancta  pignora, 
attcntissime  pro  yemmis  optimis  collecta  :  indui- 
tur  prseoipuis  ornatibus,  imponitur  ferctro  a  duo- 
bus  quam  leviter  fratribus;  verum  non  ca  levitatc 
effertur.  Intonatur  Kcsponsale  pr_econium,  proce- 
dit  solemne  collegium  ,  invadunt  electi  quatuor 
Fratrcs  exponendum  iucis  ferculum  :  h_erct  humi 
gleba,  quasi  radicata  ;  duplicatur  auxilium;  nitun- 
tur  totis  viribus  cum  precibus,  et  octonis  hume- 
risvix  assumitur:  gravissimc  evchitur,  etiam  sum- 
mo  labore  vix  ad  gradus  presbyterii  pervenitnr.  Ibi 
tandem  omnium  ferentium  vel  succurrcntium  co- 
natus  et  robur  concidit  :  omnes  prEeponderans  , 
omnes  fixit;  quo  plures  successerant,  eo  inaniori 
nisu  anhelantes  velut  exanimcs  reddidit.  Jamque 
obruendi  crant  sua  sarcina,  cum  tandem  ad  preces 
et  lacrimas  conversi,  pectus  tundere,  mdijrnitatem 
suam  accusare,  veniam  poscere,  emendationem  vi- 
tse  spondere  ccepere;  tautum  Sanctus  pateretur 
B  efferri  se. 
antiquus,  7   His  ille  placatus  votis,  continuo  fit  levis,  et 

ad  principale  altare  locumque  paratum  gestatur 
a  paucis,  qui  paulo  ante  non  poterat  a  cunctis.  Mi- 
rantur  g-audentes  Dei  templum  et  Spiritus  sancti 
habitaculum  tam  grave  vacuis,  tam  suave  devotis 
effectum.  Recouditur  itaque  in  dextro  latere  altaris, 
in  tumba  parata,  iu  quaaduobus  taut"<n  Fratribus 
deponitur  cum  plumbea  theca.  Ex  quibits  facile 
colligitur,  Theodorum  jam  tum  in  Anglia  ut  San- 
ctum  habitum  et  cultum  fuisse :  an  autem  ante,  et 
jam  a  temporibus  Bedse,  quod  videtur  innuere 
Mabillonius*sacer  illi  honor  delatus  sit,  certo  as- 
serere  non  ausim.  Theodori  sanctitatem  pluribus 
passim  extollii  ille;  verum  nec  parcior  estin  lau- 
dandis  aliis  prasclaris  episcopis  abbatibusque, 
qui,  cum  Juvc  scriberet,  certe  nondum  ut  Sancti  co- 
tebantur.  Denique  neque  S.  Theodori  memoriam 
uspiam  inveni  in  Martyrologiis,  quie  Bedse  nomen 
prccferunt,  quibus  cur  insertus  noit  sit,  sijam  tum 
cidtus  illi  deferebatur,  non  est  facile  judicare; 
maxime  cum  Beda  Martyrologium  suum  in  fine 
vitsescripsisse  dicatur.  Sanctum  nostrum  ad  hunc 
diem  nuntiari  in  Mariyrologio  ecclesise  Christi 
Cantuariensis  Ms.  quod  servatur  in  Bibhotheca 
C  Lambethana,  asserit  Whartonus  in  Anglia  Sac. 
part.i  pag.  93  ;  verum  cum  nesciam,  cujus  illud 
sevi  et  auctoritatis  sit,  xdierius  inde  pro  antiqui- 
tate  cultus  S.  Theodori  conficere  nihil  possum. 
diesctaimiis  8  Ceterum  dum  scribit  Beda;  Anno  autem  post 
emortualis,    nunC)  qU0  Ceadwalla  Bomre  defuuctus  est,  proximo, 

viltt  svripio-    .  _  .  ■  t  _•       •    t\ 

m  id  est  sexcentesuno  nona<resimo  incarnationis  Do- 

minicse,  Theodorus  beatas  memorise  fuuctus  est,  tam 
distincte  sancti  Prsesulis  emortualem  annum  de- 
signat,  ut  nullum  retinquat  dubium.  Neque  minus 
certus  est  dies  depositionis  ejus  cx  epitaphio,  cu- 
jus  partem  recitat  idem  Venerabitis  scriptor  tib. 
5  cap.  8  cujusque  versus  hic  penultimus, 
Namque  diem  nonam  decimam  September  ha- 
bebat, 
Cum  caruis  claustro  spiritus  egreditur, 
hunc  diem  indicai,  quo  ejus  in  sacris  Fastis  me- 
moriam  agit  Ecclesia.Porro  Vitam  ejus  et  Acta  ab 
inito  episcopatu  accurate  describit  Bedalib.  3,  4, 
et  5  Historise  Ecctesiastiav  gcntis  Anglorum.  Quse 
ibi  sparsa  sunt,  collegerunt  Capgravius,  Surius, 
etMabillonius,  quiea  adjecitActis  SS.  Ord.  S.Be- 
ned.  See.  Zpag.  1080.  Surii  cotlectiottcht ,  qnutt  se- 
legerit  aiiqua  adjeccritque  cx  Beda,  qum  historiam 


8EPTEMBBIS. 


57 


temporis  hujus  resquegesta  \oridelucidarU,      «««___ 

hic8equart  notisque  demore  iUustrabo.  Apud  8_t>        J-'- 
laeum  in  Wighardo  inveni  Ldandum  eitantemM- 
bellum  de  Vita  Th>  odori,  quem  frusti  a  5 
<-.r  Beda  desumptasunt  omnia,  quod  ibidem  Le> 

landu  ■  innuit,  , ■./  difficiteeo  carm 

dori  Gesta  exeodem  Beda  collegit  in  epi 
tuarieni  il  •   0&  ■  ■  /v# 

Quaznotatu  digna  apud  ill>- m  ■><<  urrent,Commen- 
tario  huic  interseram  :  prius  tamen  aliquapr&- 
mittcnda  sunt,  ne  intercalares  Notee  mstrm  lc  ■ 
gius  excurrant. 

0  Tarsi  CH "  *.<■  <>rlma  S.  Theodorurn  c.rprcssis  UrriGUti, 
verbisscribitveneralntisBeda.Tar  1  r  uliapch  natxu  M  s- 
stoii  patria,  urbs  est  Asi  vni  Theodoru$» 

ique  ultra  osi.fi'.,>  miUiaribus imposita, totius 
Ciiicice^florentissimasquondamregioniSyTnetropO' 
lis.Sct  ibitStrabo,civiti        ,.  ,        losisstmam 

et  preepotentem,  tantumque  philosophue  cetera- 
rumqueejusmodidist  iplinisscientiarumfloruisse, 
utAtkenas  Aieccandriamqueea  fama  superaverit. 
Quatuorfaeitemtlliaria,quantumL  n.lMin. 

AsUc  Min.ex  murorum  ruderibus  coUigere  Xicuit, 
suo  ambitu  complectebatur.  Hodie  Turcis  paret, 
tantumqueantiqusenobilitaiisai   ■  -  e 

bis  mxamplius  mereatur.  Pauca,qu3e supererani 
pristini splendoris indieia,eodi  ■<  teste,anno 

h  ujus  seculih  excisa  sunt,  tocumque  segetifecerunt 
et  miibuscasis.Anno  GSl  archiepiscopali  \ede 

insigniserat;  subscribitenim  synodo  <>  ■  a?6 

Thcodorus  misericordia  Dei  cpiscopus  Tarsi  metropo- 
lis  priniEe  Cilicise. Porro  secuii septimi  anno  %  natus 
ibidem  est  S.  Theodorus  noster,  ut  ex  verbis  Bedse 
et  reliqua  vitse  ch\  luculentum  ftet. 

IQWiisonusinMartyroiogioAngiicanoprcecitato  inartuman 
Theodorura  nobitibus  Tarsi parentit  'm  «»-*»'»/'«- 

scribit.Idundeacceperit,nonindi  1 
defacileestassequi.Sanenobilisilliuspr  nt- 

spiam  vestigium  ullum  invenire  potui.  Vereor,  ne 
pium  idWilsonifigmentumsit,ejusmodiscriptores 
imitantis,  qui,  dum  deesse  aliquid  ad  Sanc 
laudem,  nescio  quastutta  opinione  seducti,  existi- 
mantf  nisi  prseclaro  orti  sanguine  et  l  ajo- 

/■>!>>>  serie  illustres  exhibeantur,  emendieatis  a 
phantasia  titulis  et  conficta  nobiiitatc  natales  eo- 
rum  condecorant :  quodquantum  est  a  veralaude 
alienum,  tantum  auctomm  iUui-tt>><  .  tevatet 

prodit  inepUas.Igiturcumnihilsit^quodnobUido- 
mo  natumesseS.TheQ&oTumcertopersuadeat,  imo  p 
ne  suadeat  quidem,  malim  rem  illam  incertam  re- 
linquere,  quam  vel  conjecturis  stabilire  id,cujus 
admodumparum  interest  Stabuni  s  <a- 

ctoPrsesuli  suaprseclara  doctrinae  virtutumque 
fama,ardorisApostoli  iexcellentiaetiUustrissan- 
ctitatisgloriasineconquisitisabincertostemmatis 
splendore  ad Imin  iculis.  Tlla  igitur  prosequamur. 

11  ZachariasPapaepistoiadecin         IS.  Boi    -    Uha& 
facium  Moguntinensem  archiepiscopum  et  Ger-  ****** 
manise  apostoium,  unum  nos  docet,  qu\  1  et 

alii  siluerunt  Primum  capitulum,  inquit,  pro  sy- 
nodo  provincia?,  in  qua  natus  et  nutrituses,  quam.„. 
novissime  tuis  temporibus  Theodorus  cx  Grawo  La- 
tinus,  ante  philosophus  etAthenis  eruditus,  Ro- 
m_e  ordinatus  ,  pallio  sublimatus ,  ad  prffifatam 
Britanniam  trausmissus  judicabat  et  gubcruabat. 
Kx  quibus  constat,  S.  Theodorum  scientias,  qax 
in  sua  jam  forte  patria  languerant ,  restaura- 
tis  reflorescentibusque  post  Justiniani  imperato- 
ristempora  <■/  euras Athenis,  <r  ^.Sttbphi- 

losophi  autem  appcttatione  rem  aliam  ambiguam 
i-t'lit/ttit,(p'.,rspectat  ad  riLvinstitutum  sanctiPrss- 
sulis  antequam  ad  monachos  accesserit,  de  quo 

ncc 


LMTOU 
J.C. 


5S 


nec 


Atonachus 
fuit  forte 
Orientalis . 


B 


C 

ea  lege,  ut  S. 
Adriunus 


PE  S.  THEOnOEO 
,  gliquid  aliunde  nobis  innotuit.  Sectamnehic, 
seu  certse  sect*  professionem  pubhcam  per  phito- 
sophi  nomen  designare  voiuerit,  dicere  nonpos- 
swn  cumaliam  eamquenon  unam  significationem 
habeat  et  interpretationempatiatur.  Non  crcdo  in- 
,  mtam  monasticamhicphilosophuBnomme 

venire,dum  enim  antiquipro  ea  illud  usurpant, 
tatiapassimadjiciuntV.G.C\ivist\,sncvaetc.,unde 
h-cflmhrvideas^aliudomninoeavoce^quampro- 
fanam  eruditionem  designari.  Itaque  vel  propter 
eadmiam  in  philosophicis  disciplinis  exceilentiam, 
velquia  ante  illam  scientiam,  forte  Aihenispro  il- 
lorum  temporum  more professus  fuisset,  philoso- 
phum  hic  a  Zacharia  Papa  appcllatum  arbitror. 

12  De  tota  S.  Thcodori  setate  rebusque  gestis 
usquead  annum  ejus  sexagesimum  sextum,  prse- 
ter  conjecturas  dici  vixaliquidpotest.  Erat  enim 
ea  setate  venerandus,  quando  illum  S.  Adrianus 
Vitaliano  Pontifici  ordinandum  obtulit  \  a  qua 
epocha  yxarrationemsuamdeSanctonosiro  orditur 
venerabilis  Beda.  Docet  autem  statim  initio  fuisse 
illum  monachum:  scribit  enim  i  Erat  ipso  tempore 
Romse  monachus  Adriano  notus,  nomine  Theodorus. 
Deindepostpaucainnuit,  illum  Orientaliuyn  insti- 
tutis,  forte  sub  aliqua  SS.  Basilii  vel  Athanasii 
Regula,  adJuvsisse  :  quippe  Subdiaconus  ordinatus 
per  quatuor  menses  expectavit,  donec  illi  coma  cre- 
sceret,  quo  tonderi  posset.  Habuerat  enim  tonsuram 
more  Orientalium  S.  Pauli  Apostoli.  De  Tonsura 
hac  consuli  potest  Alfordus  Ann.  Eccles.  Anglo- 
Sax.  tom  i  ad  annum  Christi  QQ4<  num.  12  et  seqq., 
ubi  prolixe  seque  ac  docte  de  illa  agit.  Ex  illis 
pauca  accipe.  Orientales  toto  capite  rasi,  in  eo 
imitari  se  Apostoium  dicebant,  quemNazarseorum 
more  Hierosolymis  tonsum  fuisse  Acta  Apostolo- 
rum  probant,  quemque  hanc  tondendi  formam  cle- 

•  ricis  suis  prescripsisse,  vel  suo  saltem  exemplo 
commendasse  contendebant. De eo  quidquid  sit,  ex 
S.  Isidoro  apud  Thomassinum  liquet,  peculiarem 
sibihanc  tondendi  normam  Grsecos  habuisse.Por- 
ro  hic  mos  ne  ad  Occidentales  pervaderet,  et  in 
ipsam  penetratret  Angliam,  ubi  haud  ita  pridem 
dissensiones  et  turbse  ex  diverso  iondendi  modo 
ortse  fuerant,  cavit  Vitatianus;  ideoque  S.  Theodo- 
rum  ea  insignivit,  qusc  erat  Oecidentalium  commu- 
nis  et  S.  Petri  dicebatur,  cujus  usum  Britanniee 
episcopos  contra  S.  Colmannum  ejusque  Scotos 
muitum  propugnasse  laudatus  Alfordus  ostendit. 

13  Verbis  ultimo  loco  superius  citatis  prsemi- 
serat  Beda  :  Ilunc  (Thcodorum)  offerens  Adrianus 
PontinVi,  ut  episcopus  ordinaretur,  obtinuit;  bista 
men  conditionibus  interpositis  :  ut  ipse  eum  per- 
duceret  in  Britanniara,...  et  ut  ei  doctrinre  coope- 
rator  existens,  dilig-enter  attenderet,  ne  quid  ille 
contrarium  voritati  fidei,  Gnecorum  more,  in  eccle- 
siam,  cui  prfeesset,  introduceret.  Benedictus  etiam 
cog-nomento  Biscop,  teste  Gervasio  in  Actis  Pont. 
Cant.,  natione  Ang-lus,  vir  prudens  cum  eo  mis- 
sus  est,  ne  Anglicanas  institutioues  Graeca  commu- 
taret  novitate.  Ex  his  non  pauci  deducunt,  fuisse 
S.  Theodorum,  non  tantum  instituto  Grsecum,  sed 
etiam  Vitaliano  Papse  eo  nomine  in  fide  suspe- 
ctum.  Illis  totum  se  opponit  Alfordus  ad  ann. 
Christi  (167  num.  3,  contenditque  Pontificem  nihil 
adversi  de  Sancto  nostro  suspicatum,  vel  veritum 
fu/sse;  comitestamen  addidisse,  sicut  prudentes 
reges  legatis  suisjungere  viros  graves  solent,  qui 
consilio  juvent ,  auxilio  sustentent ,  ac  denique 
spiendorem  eomim  comitatui  addant.  Verumplu- 
scutum  ahquid  Bedse  verba  innuunt,  quapropter 
malim  media  interutrosque  via  incedere.Non  sine 
maxima  quidem  imprudentix  nota  Vitalianus  cum 


ARCHIEPISC. 

tanta  potestate  in  Angliam,  ubi  fidei  primordia 
vixdum  adoteverant,  legasset  virum,  de  cujus  vero 
Catholicoque  sensu  et  doctrina  merito  prudenter- 
que  dubitasset.  Tale  igitur  nihil  neque  de  Theo- 
doro,  neque  de  Romano  Pontifice  illo  suspicari 
ausim  neque  tamen  contendo,  hunc  fuisse  omnino 
de  ilio  securum. 

1 1  Erat  Theodorus  novus  homo  inter  Latinos, 
Vitaliano  hactenus  ignotus,  Grsecus  ipse  educatus 
etversatussemper  inter  Grsecos,  ubi  tum  temporis 
plurimi  errores  colluctabantur  et  pessimse  grassa- 
bantur  /uvreses,  a  quibus  poterat  aliquid  Sancto 
nostro-}etiaminscio,adhcesisse.HcVC  profecto  nata 
erani  levem  aliquam  suspicionem,  vet  timorem  po- 
tius  injicere  Vitaliano,  viderique  debebant  aliqua 
cautela  indigere.  Deinde  meritoveritus  fuit  cautis- 
simasPontifex,  ne  Theodorus  haud  dudum  Latinos 
ritusinstitutaqueedoctus,Orientaliumceremonias 
multum  aRomanis  Angticisque  diversas,  induxis- 
set  in  eam  insutam,  quse  novitate  sua  eos  populos 
percellerent,  turbasque  excitarent  in  novello  Chri- 
sti  grege,  quinon  unajam  in  simitibus  controver- 
sia  miserrime  fuerat  tuxatus.  Certe  hunc  sensum 
facile  Gervasii  ferunt  verba,  nec  Bedse  omnino  re- 
spuunt :  veritati  enim  fidei  non  raro  dicuntur  ea 
contraria,  quse  in  levioribus  etiamabEcciesiseusu 
et  consuetudine  receduni.Miileenimsunt  tociobvii, 
ubifides  consuetudinem  et  morem  Ecclesise  sonat. 
Verum  sive  mitiorem  hunc  postremum  sensum 
amplectaris,  sive  ex  prioribus  etiamaliquid  Vita- 
iianum  movisse  censeas,  ut  hanc  cautelam  adhibe- 
ret,  stat  suapura  et  integra Theodoro  fides,  et  com- 
mendaturRomani  supremique  Pastorisvigilantia, 
commisso  sibi  gregi  undequaque  et  quantum  po- 
terat  cautum  volentis. 

15  Neque  erat  hsec  etiam  quaiisci&txque  suspicio 
toia  ratio  et  causa,  quare  illi  Adrianum  comitem 
pactus  sitPontifex.  Addit  enim  Beda :  Eo  quod  jam 
bis  (Adrianus)  partes  Galliarum  diversis  ex  causis 
adiisset,  et  ob  id  majorem  hujus  itineris  perag-endi 
notitiam  haberet,  sufficiensque  esset  in  possessione 
hominum  propriorum,  apud  quos  hospitio  excipi, 
etpro  dignitate  haberi  poterant,  turbatis  Ebroini 
Ujrannide  miserum  in  modurn  Gallise  rebus,  ec- 
clesiasticis  seque  ac  secuiaribus .  Denique  stetit  his 
conditionibus  S.  Adrianus,  et  S.  Tbeodorus  ordi- 
natus  est,  a  Vitaliano  Papa  anno  Dominicx  Incar- 
nationis  66S  die  xxvi  Martii.  Duospost  hscc  men- 
ses  Romse  Theodorus  et  Adrianus  egerunt  tandem- 
que  xx  vn  Maji  Massiliam,  Narbonensis  Gattise  em- 
poriumnobiie,  navigarunt,  et  inde  terrestri  itinere 
Arelatem  profecti,ad  Joannem  illius  urbis  episco- 
pum,  commendatitiis  Vitaiiani  iiteris  muniti,  di- 
verterunt.  De  Joanne  illo  pauca  admodum,  vixque 
nisi  hoc  Bedse  tesiimonio  fulta,  proferuntur.  Ab 
eruditis  Gallise  Christianse  auctoribus  primus  ejus 
nominis,  Arelatensium  prsesuium  vigesimus  octa- 
vus  numeratur :  in  Dypticis  illius  ecciesisv  apud 
Mabiltonium  in  Anatectis  venit  ordine  trigesimus 
octavus;  Petrus  Saxius  inter  Scriptores  rerum 
Germanicarum  Menkenii  Joannem  hunc  secun- 
dum  nomine,  quadragesimum  primum  in  serie  re- 
censet.  Ex  hac  varietate  liquet,  quam  incerta  sint 
piurimorum  Ay^eiatensium  episcoporum  series  et 
successio,  de  quo  jam  apud  nos  dictum  est  aliquid 
ad  diem  v  Martii,  agique  ulterius  poterit  xxix  De- 
cembris,  ubi  discutienda  venient  Acta  S.  Trophimi, 
primi  itlius  sedis  episcopi.  Interim  narrantem 
Bedam,  Sanctosque  nostros  in  itinere  sequamur. 

16  Excepitnimirum  humanissime  tantos  hospi- 
tes  Joannes,  tamdiuque  apud  se  habuit,  donec 
profectionemurgentibuscopiamprosequendiitine- 

ris 


1> 


iiU  so(  ius  «s- 
sisteret}  ordi- 
natur, 


B 


et  per   Gal 
lias, 


E 


ubi  diutius 
moratus 
apud  S.Agil- 
bertum, 


DIE  DECIMA  NONA  8EPTEMBRIS, 


A  ris  fecisset  Major-domus  Ebroinus,  vir  vaferrima 

crudelitate  et  insatiabili  ambitione  notissimus. 
Habebant  sancti  Advense,  unde  sibi  timerent  ab 
eo  hominet  qui  haud  ita  pridem  S.  Ennemundum 
nefaric  trucidari  curaverat,  cuique  per  fas  et  ne- 
fas  tantum  non  regnanti,  ornnia  non  poterant  non 
esse  suspecta.  Cautissime  itaque  Joannes  S.  Theo- 
doro  et  Adriano  consuluit,  iisque  ab  Ebroino  ve- 
niam  impetravit,  quaqua  vellent  per  Gallias  di- 
scurrendi.  Ea  munitus  Sanctus  noster  Parisios, 
alio  divertente  S.  Adriano,  profectus  est.  Sedebat 
eo  tempore  Parisiis  S.  Agitbertus,  obitisjam  tum 
per  21'  facile  annos  inter  Britones  Saxonesque 
apostolicis  laboribus  clarissimus.  Ad  illum  S. 
Theodorus,  sicut  procid  dubio  a  Pontifice  in  man- 
datis  habebat,  se  recepit.  Nemo  Agilberto  melius 
ArchiepiscopoCantuariensi,homini  extraneo  con- 
siliis  monitisque  prodesse  poterat,  quippe  cui  res 
Anglise  longo  recentique  adhuc  usu  probe perspe- 
ctteerant.Oblataoccasione  wsusTheodorus,  multos 
menses  apud  illumtransegit,  gentisque  Anglorum 
mores,  ecctesiarum  consuetudines,  dissensiones, 
religionis  per  varias  provincias  et  regna  statum 
et  pericula,  aliaque  quse  profutura  sibi  prtevide- 
B  bat  et  studiosius  indagare  poterat,  perdidicit. 
crcditur  17  Arbitratur  Alfordus  in  Ann.  Eccles.  Ang.  ad 

pnvUegmm    annum  Christi  GG9  num.  12  (unde  suum  numerum 

pnmatxis  ...... 

6  aa  hunc  annum,  ut  passim  atxbi  aha,  nullo  ci- 
tato  scriptore,  desumpsit  PagiusJ  ad  hoc  tempus 
referendayn  esse  epistolam  Vitaliani  Papce,  qua 
Theodoro  primatum  omnium  in  Anglia  Ecclesia- 
rum,  amplissimamque  in  illa  insida  in  omnes 
clericos  potestaiem  concedit.  Suspicatur  enim, 
S.  Theodorum  ex  sancto  Agilberto  intellexisse, 
Gregoriumniagnum  Augustino  Dorobemensium 
primo  antisHti  plurima  indulsisse  Pontificiae 
auctoritatis  privitegia,  quibus  illi  in  omnes  Bri- 
tannise ecclesias  jurisdictio  concessafuisset:  eam- 
dem  illam aVitaliano petiisseTheodov\xm,ab  eoque, 
cum  adhuc  Parisiis  degeret,  impetrasse.  Quam- 
quam  hcvc  epistola  ulterius  differenda  videatur 
post  adventum  S.  Theodori  in  Angliam,  dum  in 
ipsis  statim  initiis  Apostolici  muneris  judicavit 
S.Theo&ovusJantamsibipotestatem  contra  aliquot 
durioris  ceroicis  homines  omnino  utilem  fore,  Vi- 
taliani  tamen  litteras  hic  annecto,ne  rerum  gesta- 
rum  ordinem  postea  interrumpam.  Recitat  itlas 
Malmesburiensis  lib.  i  de  Gestis  Pontif.  Angl. 
pag.  209,  sotusque  eas,  quod  sciam,  Wilkinsus 
nuper  suse  conciliorum  Coltectioni  inseruit  ex 
^  Ms.  Cott.,  hoc  tenore. 
a  Vitaliano  18  Dilectissimo  fratri  Theodoro  Vitalianus  epi- 
P°p<*  scopus,  servus  servorum  Dei.  Inter  plurima,  quce 

nobis  per  vestras  syllabas  intimari  jussisti,  cogno- 
vimus  etiam  desiderium  vestrum  pro  confirma- 
tioue  dioecesis,  quas  tua?  subjacet  ditioni,  quia  in 
omnibus  ex  nostne  Apostolicae  auctoritatis  privi- 
legio  splendescere  desideras  :  nos  vero  vestrse  pe- 
titioni  annuentes,  quia  congTuit  pastorali  solliei- 
tudine  circa  ecclesias  Dei,  quse  apriscis  temporibus 
ab  hac  Apostolica  sede  statuta  intelligimus,  irre- 
fragabili  voluntate  volumus,  ut  sicut  a  nobis  et  a 
nostris  successoribus  perpetua  stabilitate  munian- 
tur.  Unde  nobis  visum  est  te  exhortari,  ac  in  prae- 
senti  commendare  tuse  sagacissimae  sanctitati 
omnes  ecclesias  in  insula  Britannije  positas.  Omnia 
ergo,  quse  a  saucto  Gregorio  prEedecessore  nostro 
Augustiuo  sincello  suo  statuta  sunt  atque  fir- 
mata,  vel  etiam  per  sacrum  usum  pallii  coucessa, 
nos  tibi  in  sevum  concedimus,  et  Doroverniam 
civitatem,  ubi  primitus  per  revelationem  Jesu 
Christi  Domini   nostri   fides  Catholica  secuudum 


institutionera   sacrorum    canonum    suscepta  e*t,       mk  • 
habeto.  J  '- 

19  Ex  auctoritate  autem  beati  Petri  Apostolo-  rftiMfa*, 
rum  principis,  cui  a  Domino  Deo  potestas  data 
est  ligandi  atque  solvendi  in  caelo  et  in  terra, 
nos,  licet  immeriti,  ejusdem  beati  Petri  clavigeri 
regni  caelorum  vicem  tenentes,  tibi,  Theodore, 
tuisque  successoribu^,  sicut  ab  olitanis  temporibus 
fuerunt  condonata,  ita  in  perpetuum  in  ipsa  tua 
metropolitana  sede,  qua  sita  est  in  civitate  Do- 
rovernia,  immutilata  concediraas  detinenda.  Si 
quis  vero,  quod  non  optaraus,  contra  hanc  nostrae 
Apostolici  difiinitionis  privilegii  auctoritatem  ve- 
nire  temptaverit,  si  quidem  episcopus,  vel  presby- 
ter,  aut  diaconus  fuerit,  ex  hac  Apostolica  aucto- 
ritatc  statuiraus  atque  decemimus,  ut  episcopus 
ordine  prsesulatus  careat,  et  presbyter  vel  dia- 
conus  se  noverint  a  suis  Ordinibus  dejectos:  ex 
numero  autem  laicorum  tam  ex  regibus  quam 
principibus,  sive  magna  vel  parva  persona  fuerit, 
sciat  se  alienam  a  participatione  corporis  Domini 
nostri  Jesu  Christi.  Hanc  autem  privilegii  pagi- 
nam  suffultam  auctoritate  beati  Petri  Apostolorum 
principis,  cujus  ministerio  fungimur,  tibi,  Theo- 
dore,  tuisque  successoribus  inperpetuum  obtinen-  E 
dam  delegamus.  Deus  te  incolumen  custodiat, 
dilectissime  frater.  De  hoc  priviiegio  infra  recur- 
ret  sermo. 

20  Dum  apud  S.  Agilbertum  S.  Theodorus  mo-  in  Bri^- 
rabatur,  nuntius  in  Angliam  pervaserat  ad  Ecg-  n.,am  appd~ 
bertum  regem,  venisse  tandem  in  Gallias  episco- 
pum,quem  tanto  tempore  Roma  ar/^issnneexpe- 
tierat  et  exspectabat.  Mone  ulterioris  impatiens 
rex,pro  eo,  quoeraterga  Catholicam  religionem 
virosque  ecclesiasticos  et  cvangelii  prascones  ani- 
mo,  statim  in  Galliam  prxfectum  aulge  suse  Red- 
fridummisit,  qui destinatum  Cantuariensi  eccle- 
six  Antistitem  cum  honore  exciperet,  et  in  An~ 
gliamtransveheret.  Redfridus  cwmParisios  per- 
venisset,  sui  regis  mandata  Theodoro  et  Ebroino 
exposuit.  Consensit  hic  in  illius  abscessum,  sed 
Adrianum  diutius  retinuit,  susj)icatus  habere 
itlum  ab  imperatore,  qucV  apud  Britannice  reges 
adversus  nefarias  suas  molitiones  pertractaret. 
Adriano  itaque  relicto,  Theodorus  cum  Redfrido 
iter  in  Angliam  aggressus,  Quentavicum,  urbem 
quo?idamPicardicV7naritimamadCanticVfiitminis 
ostium,  deductusest.  Hic  tantisper  infirmitatede- 
tentus,  tandem  solvit  in  Angtiam,  quo  cum  feli- 
citerapputisset,  a  rege  amicissime  exceptus,  sexto  P 
denique  Kalendas  Junias,  secundo postquam  con- 
secratus  fuerat  anno,  ecclesLv  SUS3  datus  est. 

WlMirum  videripotestintotaillaitinerisapud  «j  s 
Bedam  descriptione  de  S.  Adriano  agi  passim  et 


nullum  de  S.  Benedicto  Biscopo,  quem  Theodoro 
a  Vitaliano  comitem  datum  fuisse  superius  Ger~ 
vasius  scribit,  verbum  uspiam  fieri.  In  Vita  S.  Be~ 
nedicti,  eodem  Beda  auctore,  apud  Mabillonium 
Sec.  2  pag.  1002  haec  habentur ,qiuv  nulium  dubium 
retinquunt.  At  vero  Papa  Apostolicus,  ne  legatariis 
obeuntibus  legatio  religiosa  fideUum  fructu  con- 
petente  careret,  initio  consilio  elegit  de  suis, 
qucm  Britannias  archiepiscopum  mitteret,  Theo- 
dorum  videlicet  seculari  simul  et  ecclesiastica  phi- 
loRophiaprffiditum  virum,  et  hoc  in  utraque  liugua 
Grseca  scilicet  et  Latina,  dato  et  collega  et  consi- 
liatore,  viro  aeque  strcnuissimo  ac  prudeutis^irao 
Hadrianoabbate;  et  quia  venerabilem  Benedictum 
sapientem,  iudustrium.religiosum  ac  nobilem  virum 
fore  conspexit,  huic  ordinatum  cura  suis  omnibus 
commendavit  Episcopum,  prrecepitque,  ut  reliota 
peregrinatione,  quani  pro  Christo  susceperat,  com- 

modo 


neiticto    Bi 
scopo, 


00 


DE  S.  THEODORO,  ARCHIEPISC 


UCTttRK 
J.  C. 


:       rsus,  docto- 


nlicto  in 
Qnilia  S. 
Airiano. 


15 


modi  alterioris  intuitu  patriam 
rem  ei  vcritatis,  quem  sedulo  queesierat,  addu- 
eeret.  Cui,  vel  Olo  pergenti,  vel  ibidem  docenti 
pariter  interpre  erepossel  etductor.  Feeit, 

ut  jusserat;  venit  Cantiam  j  gratissime  smit  SUSCe- 
pti.  Theodorus  sedem  episcopatus  conscendit,   Be- 
nedictus  suscepit  monasterium  B.  Petri  apostoli  ad 
endum,  cujus  postea  praefatus  Adrianus  feotus 

est  abl 

■2-1  Atque  his  consonant  de  S.Theodoro  et  Bene- 
dicto  ea,quse  leguntur  in  Sermone  in  Natali  sjus- 
detn  sancti  abbatis,  qui  inter  Opera  venerabilis 
Bedir  ditionis  Basiteensis  anni  L563  habetur 
tom.l  col  W4  num.  50  his  verbist  Ibi  (Romse) 
ergo  eruditus  (8.  Benedictus)  in  Christo,  illis  in 
partibus  (Lirini)  attonsus,  ibi  cst  monasterialibus 
imbutus  institutis,  ibitotum  vitffl  subb  erat  exactu- 
rus,  si  non  Apostolica  domini  Papae  prohiberet  au- 
ctoritas,  qui  eum  propter  ducendum  in  Britanniam 
sanotsa  recordationis  episcopum  Theodorum  in  pa- 
triam  redire  praecepit.  Dekacquidem  homiliadu- 
bitat  laudatus  Mabillonius,  quia  in  anUquissimis 
omnibus  BecLv  Martyrologiis  nullafit  mentiode 
S.  Benedicto,  gui  eo  sermone  ut  Sanctus  exhibe- 
tur,  cuiquehmc  fit  panegyris.  Bollandus  tamen 
nosler  ad  diem  wiJauuarii  illam  indubix  Bedx 
adscribit.  Certe  ejus  stylum  perfectissime  prse- 
fert.  Quidquidsitt  ex  iis,  quseprimum  attidi  et 
ex  Florentio  Wigomiensi  certum  est,  cum  S.  Be- 
nedicto  dwcforeS.Theodorum  nostrum  inAngliam 
pervenisse.  Ceterum  cum  constel  ex  S.  Benedicti 
Vitajllum  in  Britanniam  reversum,  biennioprse- 
fuisse  monasterio  S.  Petiri,  et  Beda  scribat  lib.  4 
cap.  i :  Statim  ut  ad  illum  (S.  Theodorum)  pervenit 
( Adrianus ),  dedit  ei  monaslerium  S.Petri  apostoli... 
prascepevat  enimThcodoro  abeunti  domnus  Aposto- 
lieus,  ut  in  dicecesi  sua  provideret  et  daret  ei  locum, 
in  quo  cum  suis  apte  dcgere  potuisset,  oportet 
Adrianum  toto  fere  biennio  in  Gallia  ab  Ebroino 
detentum  fuisse,  vel  illud  sioXim  latius  extenden- 
dum  est;  quod  potius  suadent  ejusdem  Bedse 
verba,  asserentis  S.  Adrianum  in  apostolicis  la- 
boribus  S.  Theodorn  <d>  ipso  siatim  ad  cathedram 
adventu  socium  et  codperatorem  fuisse. 


S.  Theoilo- 
rw&rimiam 
mox  famam 

consecutus 


%  II.  Res  in  Anglia  a  S.  Theodoro 
prseclare  gestae,  dissidia  cum 
sanctis  Ceadda,  Winfrido  et  Wil- 
frido:  concilia  sub  S.  Theodoro 
convocata. 

Vixpedem  in  Anglia  fixerat S. Theodorus,  cum 
universam  percurrens  insulam,  suam  omni- 
bussanctitatemprobaviteteruditionem.Dumenim 
artem  metricam,  astronomiam,  rationes  ecclesia- 
stici  computus,  linguarum  Grsecseet  Latinse  prm- 
cepta  sacris  institutionibus  intermiscuittatqueiis, 

quibusplurimumexcellebattscientiisavidameru- 

ditionis gentem  imbuii.  Cictcstem  <!<><■!, -ntam  sua- 

viuspopulorumanimisinstillavit,tantamquebrevi 
eruditionislaudemexeaqueauctoritatemconsecu- 

tusest,ut  ab  omnibus  et  lubentissime  audiretur  su- 
scipereturque,  primusque  esset  in  arehiepiscopis, 
cuiomnisAnglorumecclesiamanusdareconsentiret. 
Hac  prxrogativa  fretus  liberrime  inseciabatur  vi- 
tia,  qua>  non  pauca  nec  exigua  tum  de  novo  irre- 
pserant,  tum  ab  idololatria  inhxserant,  dissidia 
componebat  arbiler,erroresfunditus  exstirpabat. 


Hos  inter  unus  <<  Quarto-decimanis  Asiaticis,  ut 
videtur,  profectus,  dudum  fideles  vexaverat,  viros 

Oliunde  summos  s.vpe  inricem  comniiscrat ,  itliqne 
erellenda  sauclus  qmmdam  Augustinus  secutique 
iUumadhcVc  usquc  tempora  prsssules  multum% 
sed  frustra  laborarerant.  Spcctabat  isritumce- 
lebrandi  Paschatis,  quod  Scotis  Bri/oHihusque 
non  paucis  atio,  quam  Romanis,  die  recurrebat. 
£4  Contendebant  quippe  illi,  celebrandum  Pa- 
scha  eoDominicodie,quidecimam  quartam  inter 
et  vigesimam  lunam  occurreret,  reclamantibus 
aliis,  juxtaque  Romanum  morom  lunatu  dccimnm 
quartam  excludentibus.  Hinc  autem  fiebat,  ut 
quando  decima  quarta  luna  in  Dominicum  inci- 
debat,  Scoti  cumsuis  solemnem  et  Paschalem  ha- 
berent  eum  diem,  qui  reliquis  Palmarum  erat ; 
unde  incommoda  maxima  contentionesque  nasce- 
banturtquse  sopitse  saepius  et  repressae  identidem 
repidlulobant .  S.  Theodorus  itaque  id  iotis  viribus 
contendit,  uterrorem  radicitus exscinderet ;  quod 
quidem  tam  feliciter  assecutus  est,  ut,  condito  ea 
siiper  re  in Henidfordiensi  concilio  ca no)te ,  oaines 
per  totam  Britanniam  unanimi  consensu  Pascha 
Romano  ritu  celebrarent.  llis  ita  statutis  fixisque 
fideiet  unitatis  fundamentis,  ad  ea  curasconver- 
iit,  quse  ad  rituum  ecclesiasticorem  splendorem 
majestatemque  facerent.  Hunc  infinem,  cum  ipse 
omnibus  sufficere  nonpossettaliunde  viros  accer- 
sivit  qui  Anglos  modum  cantandi  in  ecclesia  do- 
cerent,  itautnon  immerito  venerabilis  Beda  scri- 
bat,  numquam  feliciora  tempora  vidisse  Angliam, 
quam  ea,  quse  in  illam  Theodorus  adduxit. 

25  Verum,  ut  se  habenthumana  quse  numquam 
sunt  undequaque perfecta,  inter  resEcclesise  tam 
prseclare  gestas  a  S.  TJieodoro,  irrepsit  aliquid, 
quodtaitio  nominimaculum  inussisse  aliquam  plu- 
rimis  scriptoribus  videtur.  De  eo  ita  Malmesbu- 
riensis  lib,  i  de  Gestis  pontif  Angl. :  Eum  (S.Theo- 
dorumj  ab  Apostolica  Sede  missum  Beda  coninie- 
morat  primum  omnium  Antistituin  Cantuame  vi- 
g-orem  pontiiicalem  in  tota  Britannia  esercuisse. 
Denique  et  citra  et  ultra  Humbram  episcopos  hos 
pro  beneplacito  abeg-isse,  hos  posuisse.  In  ipsaEbo- 
raco  aliarum  urbium  praesules  consecrasse,  et,  ut  in 
Vita  beati  Wilfridi  legitur,  ejusdem  civitatis  ponti- 
fices  Ceddam  et  ipsum  Wilfridum,  seu  ratione,  seu 
vi  expulisse.  Ubi  videri  potest  humana  miseria,  quod 
videlicet  quantalibet  quis  sanctitate  polleat,  non 
ad  plenum  pervicaees  mores  exuat :  quia  illi  duo 
oculi  Britanni»  controvcrsias  inter  se  egerint.  Si- 
quidem  Theodorus  Wilfridum  injuste,  quautum  no- 
stra  hahet  conjectura,  ejecerit,  Wilfridus  Eomano 
Papai  Ag-athoni,  multis  ante  periculis  jactatus,  que- 
relam  detulerit.  Modeste  sanc,  ut  nec  abApostolica 
Sede  directum,  accusationibus  urg-eret,  nec  tamen 
innocentiam  suam  fluctuare  permitteret  :  ita  ille. 
Durius  S.  Theodorum  nostrum  in  causa  maxime 
Wilfridi  perstringit  Eddius,  quem  sequuntur 
aliinonpauci,  sancti  Prsesulis  nostricidpam  ni- 
mium  exasperantes.Visum  est  dissidiorum  cau- 
sas  paula  fusius  percensere,  ut  prudens  lectori 
stetjudicium  in  re,  ubi  Sancti  unius  excusatio 
alterius  Sancti  accusatio  videri  debet. 

26  S.Theo&oTojurisdictionem  fuisse  concessam 
in  omnesAnglorum  ecclesias  Vitaliani  Papse  osten- 
dunt  UtersBtquas  prsecedentiparagrapho,  num>18 
et  seq.  retuli.  Concedit  in  iis  pontifex  Theodoro 
qusecumqueolim  Gregorius  S.Augustino  largitus 
fuerat  privilegia,  quse  sunt  sane  amplissima,  ut 
videre  est  apudBedam  lib.  i Hist.  cap.  29,  ubi Ebo- 
racensis  episcopus  etiamsi  pallii  prerogativa  gau- 
deat,Archiepiscopo  Cantuariensi  jubetur  subjici, 

ac 


l) 


tnveterat08 
inAngliaer- 

7-ores  cxslir- 
pat. 


Durior-isre- 
(jiminis  ac- 
cusalur 


a  tcriplori- 
bus,  sed  ini- 
quhut, 


etcnim  vUla- 
tur  S.  Cead 
dam  jure  de 
posuisse 


B 


ub  Eburu- 
censi  authe- 
rfra. 


DIE  DEODO  \0\.\  8EPTEMBEI8. 

ac  deinde  dicitur  :  Tua  vero  fraternitas  dod  solum 

cos  episcopos,  quos  ordinavcrit,  neque  hos  tan- 

tnmmodo,  gui  perEburacaj  episcopum  fumntordi- 

nati,  sod  etiam  omnes  Britannia  sacerdotes  habeat, 

Deo  Domiiio  nostro  Jesu  Christo  auctore,  subjectos. 

Eadem  pene  ex  Gregorii  epistola  archiepiscopis 

Cantuariensibus  concedunt  Bonifdcius,  Honorius 

et  Formosus.  Ex  quibus  ita  scribit  Baronius  ad 

annum  Christi  G76  pag.  518  :  Ex  his  autem  ma- 

jores  crevere  S.  Theodoro  labores,  cui  non  solum 

Dorovernensis  ecclesias ,  sed  totius  Angliae  a  Ro- 

mano  Pontifice  veluti  Apostolicse  Sedis  leg-ato  cura 

credita  erat,  adco  ut  ejus  penderet  arbitrio ,  quem 

velletepiscopumsedere,  vel  sede  moveri.  Denique 

concessam  illi  fuisse  potestatem,  quas  velletjusta 

de  causa  dividere  cathedras,  non  vidi  quinegent ; 

at  non  pauci  arbitrantur,  quod  sanctus  noster 

obtenta  facultate  imperiosius  usus  sit,  quodporro 

restat  inquirendum. 
27  Tres  sunt potissimum  episcopi,  propter  quo~ 

rum  depositionem  duriorisregiminis  S.Theodorus 

passim  arguitur.  Sanctum  Ceddam,  qui  Ceadda 

a  Beda  ei  aliis  plerumque  nominatur ,  primum 

Malmesburiensis  commemorat .   De  illo  scribit 

Beda  in  Vita,  quam  damus,  num.  7.  Rem  ita  tra- 

dit  Eddius  in  Vita  S.  Wilfridicap.  14.  Quodam 

igitur  tempore,   adhuc   sancto   Wilfrido   episcopo 

trans  mare  non  veniente,  Oswiu  rex,  male  suadeute 

invidia,  hostis  antiqui  iustinctu,  alium  praaarripere 

inordiuate  sedem  suam  edoctus  consensit  ab  his, 

qui   Quartadecimanam   partem  contra  Apostolicse 

Sedis  Kcg-ulam  sibi  eleg-erunt,  ordinantesque  Ser- 

vum    Dei    relig*iosissimum  . . .  Ceadda,   adhuc   eo 

ignorante,  iu  sedem  episcopalem  Eboracse  civitatis 

indocte  coiltra  canones  constituerunt,  Et  cap.  15  : 

Postquam  erg-o...  Thcodorus...  primo  ingTessu  illius 

reg-iouis  rem  contra  canones  male  g-estam  a  veris 

testibus  audivit,   quod   pra^donis  more   episcopus 

alterius  episcopi  sedem  praeripere  ausus  sit,  indi- 

g-neque  ferens,  Ceaddam  episcopum  de  aliena  sede 
jussit  deponi.  Acerbior  paulo  enarratio  eam  cau- 

sam  depositionis  Ceaddaeinnuit,  quam  suspicatur 

Alfordus,  nempe  quod  in  alienamsedem  intrusus 

essel  ab  iis,  quorum  non  essct  episcopos  vel  Qrdi- 

nare,  vel  ecclesiis  prmficere.  CerteBedanon  ob- 

scure  signifwat,  fuisse  in  ipsa  Ordinis  substantia 
peccatum,  cum  S.  Theodorum  exhibeat  arguen- 

tem,  quod  Ceadda  non  esset  rite  consecratus  et 

mox  addat;  Ipse  ordiuationem  ejus  denuo  Catholica 

ratione  consummavit.  At  quis  ille  error  fuerit  non 

lubet  divinare, 

2s  Sufficere  haec  debent,  ut  omnem  cul/pam  a 
S.  Thcodoro  amoveant,  qui,  quem  illegitime  ordi- 
nalum  compererat,  ne  quidem  db  episcopali  digni- 
tate  rejiciendum  putavit,  sed  reordinandum  , 
relictaque,in  quam  fueratintrususcontra  S.  Wil- 
fridi  jura,  sede,  alteri  cuipiam  ecclesise  prsefi- 
ciendum  curavit,  ut  clarissimis  apud  Bedam 
verbis  S.  Theodorus  profitetur.  Quod  autem  nec 
peculiari  aliquo  in  virum  sanctum  seductus  odio 
talia  fecerit ,  tum  hcBO  ipsa  probant,  tum  quee 
sanctus  idem  historicus  lib.  -i  cap.  3  narrat.  Eo 
tempore  provinciae  Merciorum  rex  Wulphere  prae- 
fuit,  qui,  cum  mortuo  Jarumnnno  sibi  quoquc,  suis- 
que  a  Theodoro  episcopum  dari  peteret,  non  eis 
novum  voluit  ordinare  episcopum,  sed  postulavit  a 
rege  Osuio,  ut  illis  episcopus  Ceadda  daretur,  qui 
tunc  in  monasterio  suo...  quietam  vitam  ag-ebat... 
et  quia  moris  erat  eidem  reverentissimo  autistiti, 
opus  Evangelii  niag-is  ambulando,  quam  equitando 
perficere,  jussit  eum  Theodorus,  ubicumque  lon- 
g-ius  iter  instaret,  equitare,  multumque  renitentem 


61 
studio  et  amore  pii  labori»,  m  mauo  sua      mcnm 

levavit  in  equum,  quia  riimiruin  sanctum  esse  vi-         ■  '■ 
rum  comperit,  atque  equo  vehi,  quo  eseet  neeeme, 
compulit.  In  quibus  satis  elucessit  S.  13 
pietas  et  paterna  cura ,  ut  nihit  iniqtue  famm 

timeat  ab  eo,  quodjurcprimum  mlt-erw ,  s.  <  < 
damgesserat. 

wf,^UaJ^^^deposiUoni8Wini  uem  *«w*. 

matus  Wulfndum  nominat  :  ill  m4 

inobedientiam  aliquam  tradit  lib.  \,  cap    6-  at  v**(Mm*- 

queenam,  quaveinre  fuerit,  nuspiam' explieai 

repemo.  Verisimillima  est  Whartoni  conjectu 

quam  insuaAnglia  Sacra  part.  ipag 

Tnde  desumenda  sunt  aliqua,  quse  controversue 

cum  Winfrido,  Wilfridoquenonparum  lucu 

ferunt.  Igitur  ita  i  em  laudatus  Whartonus  expe- 

dit.  Crescenteindies  fi  him 

videbaturTheQ&ovophr,  ordinare  episcopos,  qui 

propius  gregemsuumpascerent,  magisque  curas 

suas  contraherent.  Animum  deeosuum  tumab 

ipsis  inttiis  sui  archiepiscopatus  ostenderat,  / 

congregatisinHerutfordiensiconcilioprxsulibus 

manifestarat.  llinc  ibidem  capituto  nono  tracta- 
tum  est,  ut  plures  episcopi,  crescente  fidelium  nu- 
mero,  aug-erentur.  His  concilii  cerbis  additur :  Sed  E 
de  hac  re  ad  pra^sens  siluimus,$«a?aft  alio  quopiam 
adjecta  esseputat  Whartonus;  nec  mdeturomnino 
contemnenda  suspicio ,  nec  enim  concilii  verba 
prmferre  videntur,  nec  in  versione  Saxonica  inve- 
niuntur.  Putem  tamen  vere  concilio  adscribi,  ne 
totum  illud  capitulum  exclud  ,/,  qux  enim 

prsecedunt,  eeque  meram  narrationem  potius, 

quamconciliiactasapiunt.Atsimiliahincezinde 
interaliarum  synodorum 

Utror  itaque,  agentem  de  multiplicandis  sedibus 
in  concilio  Theodorum  episcopos  aliquos  experi  i 
esseobnitentes,quodsuisrebusplus&quotimerent. 

§QUtutest,ea  mensB.rheo6ofoconstanterin-  ©«»*■. 
hsesit,ut episcoporum  numerum  augeret, prrnci-  nimoHg0 
pue  in  Merciorum  provincia,  quse  dimidiam  fere  ^*  m«*i*"- 
Angliam  tum  temporis  complexa,  unico  antistiti  caii0 
subdebatur.  Quod  igitur  desperabat  communi 
consensu  fieri  posse,  decrevit  refragantibus  ne- 
quidquam  episcopis,  ex  concessasibiabApostolica 
sedepotestati  et  perficere.  Necin  eo,quod 

tot  fidelium  necessitas  exigebat,  suojure  S.  Theo- 
dorus  abusus  ridetur  :  ete  nda- 

bat,  quodolim  adS.Augustinum  Qregorius  Papa 
rescripserat.  Epistola  habetur  apud  Bedam  lib.  i  v 
cap.  29,  quam  supra  citavi,  ubi  enixe*  lat 

Pontife.r,  ut  episcqpales  sedes  multiplicentur,  do- 
nec  Northanymbrorum  regnum  ad  tredecim  epi- 
scoposnumeraret.  Quod  tum  S.  Augustinus  perfi- 
cerenonpotuerat,  Theodorus  fretus  auctoritate, 
quavalebat plurima,  motitus  est,  atque  h<v<-  origo 
videtur  fuisse  variarum  diss  \umepi- 

scopinon  nisi segerrime  patiebantur,  p  aU- 

quamasuisdioecesibusaveUi,pc  mqueearu 

quandoque  maximam  in  duos  tret  ,,,•/- 

bui.  Atque  contra  /wcTheodori  consilium  offendit, 
nifallor,  Winfridus,  dum  Archiepiscopo,  imm*  - 
sam  provinciam  ejus  dividerecupienti,sese  oppo- 
suit;  quapropter  Lichfeldensx  tus  sit, 

suffecto  in  locum  ejics  Sexuulfo,qui  paulo  post 
partem  suee  provincue  cessii  novm  Berefordiensi 
sedi.  Verum  in  hisomnibus  nihilest,quod S.Theo- 
doro  Apostolica  secuto  mandata  vitio  vertipossit. 
ISMagis  intricata  sunt  dissidia  cum  S.  Wii- 
fridogesta,  necquseundequaqueculpaein  S.  Theo- 
doro  suspicionem  amoliuntur.  Eorum  causee  in 
eamdem  illam  dividendarum  dimcesium  Theodori 
voluntatem  recidunt.  Namque  si  fbrte  non  inde 

maxime 


rpiscopaiium 

seditim. 


MKTOM 

J.  c. 


B 

quamacriuB 

urgebat. 


NonexcuKt 
tur  ab  itmni 


maanme  sedad  Ermenburgm  reginm  invidia  ava- 
ritiaqueprofecta  sunt  mala,  qtuv  s<?nc/t>s  Ebora- 
censis  episcopus  pluribus  annis  pertulit,  credo 
,n  inde  occasionem  suis  furtis  atque  patroci- 
nium  reginam  qwesivisse,  quod  dudum  propen- 
sum  in  diridcnda  egregix  Eboracensis  ecclesim  in 
plures  episcopos  bona  S.  Theodorum,  renuentem- 
que  Wilfridum  vidisset.  At  rem  omnem  ab  anti- 
quis  potius  scriptoribus  accijriamus.  lllam  vene- 
rabilis  Beda paucis enarrat  Ub.Xcap.  \1,totamque 
malorum  causam  in  Ecgfridum  regem  rejicit , 
nulla  facta  S.  Theodori  mentione  :  eamdem  pro- 
liatior  Eddius  acri  stylo  describit  cap.  U,  ubi 
postquam  reginam  apud  maritum  a  nimiis  opibus 
possessionibitsque  etfastu  contra  Witfridumpero- 
rantem,  captumque  talibus  illiciis  regem  exhibuit, 
itaprosequitur  :  Ad  auxilium  sua?  vcsanise  archie- 
piscopum  Theodorum  cum  muneribus,  qua?  excaecant 
etiam  sapientum  oculos,  quasi  Balach  Balaam  contra 
Dei  voluntatem  invitaverunt.  Venienteergo  Archie- 
piscopo  ad  eos,  quid  mente  agerent  in  contcmptu 
ejus  pitefaeientes,  et  sine  aliquo  culpandi  periculo 
inique  damnare  (quod  ahsit)  consensit.  Acerba  est 
hmc  oratio,  quam  paulo  etiam  amplius  exacuen- 
dam  censuit  Mahnesburius  de  Gest.  pontif,  Angl. 
lib.  Spag.  262. 

82  Cucurrit  crg-o,  inqait  tam  invidiosa  relatio 
(Ermenburgm  et  Ecgfridi  regis)  ad  archiepisco- 
pum  Cantuariensem  Theodorum.  Is  non  moratus, 
sed  xeniorum  obtentu  vig-orem  animi  enervans,  in- 
consulto  Wilfrido,  tres  alterius  reg'ionis  episcopos 
in  ejus  diceccsim  introduxit.  Prastendebant  autem 
causam  justitiro,  ut  inde  tres  alerentur  episcopi,  unde 
unus  tnmebat  :  sufficere  tantos  sumptus  tantseque 
dicecesis  circuitum,  quatuor  episcopis.  Et  hrec  quidem 
recte  dicta  possent  videri,  si  eum,  qui  sua  industria 
omniaconquisivernt,  vel  non  omninospoliatum  deji- 
ceret,  vel  saltem  cum  consensu  ejus  ag-eret.  Hmc 
quidemilli;  atut  candide  fatear,  quodsentio,  vi- 
detur  Eddius,  exacerbato ut erat  mS.  Theodorum 
animo,  plusculum  hic  suo  affectui  indulsisse,  eum- 
.quesecutus  Malmesburiensis.  Enimvero  quamvis 
non  contendam,  ab  omni  prorsus  vulpm  nmvo  in 
S.  Wilfridi  vausa  immunem  fuisse  S.  Theodorum, 
non  facile  tamen  Virum  sanctum  tam  improbum 
mihi  eoshibebo,  qualem  atrato  suabile  penicillo 
mihi  Eddius  depingit.  Credo  passum  humani  in 
eo  aliquid  sanctum  Pnvsutem,  at  illum  tam  im- 
probum  mihi  finyere  non possum,  ut  avaritia  se- 
ductus,  muneribus  aliquot  S.  Wilfridi  bonajura, 
quietem,  et  tantum  non  ipsam  vitam  improbe  et 
sacrilege  vendiderit,  quo  nihit  minus  dicere  vide- 
tur  Eddius.  Suspicor  potius.B.  Theodorum,  cum 
minus  faventem  suis  votis  de  multipticandis  catlie- 
dris  comperisset  Wilfridum ,  occasionem  arri- 
puisse,  ut  quasi  vi  faceret,  quod  cum  ejus  consensu 
srroiifeclitritm  difftdebat.  At  cel sic peccasseTheO' 
dorum  agnosco,  maxime  si,  quodaiunt,  summum 
jus  summa  injuria  est .  Poterat  enim  dicecesis 
dividi,  relecta  sua  S.  Wilfrido  Eboracensi  sede,  a 
qua  non  nisiper  injuriam  (ut  advertit  jam  paulo 
mitior  Mahnesburius)  videtur  expelli  potuisse , 
cum  de  injuria  empostutanti  adferri  nonpotuerit 
culpa,  qum  tale  quid  mereretur. 

33  Atque  hanc  meam  opinionem  pridem  tradi- 
dit  monachus  Dunelmensis  in  Historia  episcopo- 
rum  Dunelmensium  in  Tuda,  ait  enim  :  Anno 
dcmum  678Theodorus  archiepiscopusCantuariensis, 
qui  Wilfridum  de  pluribus  episcopis  in  ampljssima 
Northanimbrorum  provincia  constituendis  siepius 
incassum  interpcllaverat,  assentieute  Ecg-frido  reg-e, 
tresepiscoposauctoritatepropriaordinavit,...relicta 
WilfridoLiudisfarne,  antiqua  episcoporumNortha- 


niKODORO,  ARCHIEPISC. 

nimbriffl  sedfi.  Postrema  hmc,  siverasunt,  muttum 
de  culpa  S.  Thcodori  quam  jam  agnovi,  decedit. 
Sic  nimirum  S.  Witfridus  maxima  quidem  pro- 
vincim  sum  parte  spoliatur ,  at  relinquititr  ilii 
Lindisfamensis  ecctesia  portioque  possessionum 
non  exigua.  Relictam  S.  Wilfrido  hanc  sedem 
utcumque  etiam  innuit  Mahnesbitriensis  ipse 
citatus  supra,  dum  inter  prmtextus,  quibus  ini- 
micos  S.  Wilfridi  illatam  illi  injuriam  tegcre 
voluisse  asserit,  fatetur  dixisse  illos,  sufficere  tan- 
tos  sumptus  tantaeque  dicecesis  circuitum  quatuor 
episcopis  :  juxta  qum,  tribus  novis,  quos  Beda 
enumerat,  accensendus  S.  Wilfridus  videtur, 
nisi  dica,s  pro  causm  subsidio  ita  hujus  jactari 
divitias,  qumpluribus  etiam,  quam  creati  fuerint, 
cpiscopis  sufflcere  possent.  Quidquid  sit,  videtur 
S.  Theodorus  hic  aliquid  humanitus  passust  sive 
tota  sede  sua,  quem  flectere  non  poterat,  fran- 
gere  volens ,  Wilfridum  expulerit ,  sive  parte 
bonorum ,  qum  ipse  sibi  episcopus  Eboracensis 
comparaveratjSive  divitiis  omnibus  (qitod  ex  ipsa 
Theodori  infra  recitanda  confessione  verisimilius 
apparet)  spotiari  permiserit.  Certe  totum  ejus 
in  hac  causa  agendi  modum  non  probavit  Pon- 
tifex,  atque  adeo  nec  ego  illum  penitus  excusa- 
tum  citpio. 

34  Duriora  adhuc  sunt  ea,  qum  S.  Wilfridi  in 
Romano  concitio  absolutionem  (de  quo  plura  § 
sequenti)  S.  Theodoro  vel  connivente  vel  coope- 
rante,  secuta  sunt.  Namque  reversus  Roma  in 
Angliam  Wilfridus  vexillum  victorias  ferens,  (Ed- 
dii  verba  sunt  cap.  33j  hoc  est  Apostolicse  Sedis 
judicium  secum  deportans,  pacifice  salutans  regem 
adiit,  reg-ique  humiliter  scripta  Apostolicas  Sedis 
judicia,  cumtotius  syuodi  consensu  et  subscriptione 


I) 


E 

culpa  lultem 

nimisconni- 

vcntix  el  ic~ 
piditalis 


ostcndens,  cum  Bullis  et  sigillis  signatis  reddidit, 
Deinde  omnibus  principibus  ibidem  habitantibus, 
nec  non  servis  Dei  in  locum  synodalem  accersitis, 
ad  audienda  salutifera  consilia  ab  Apostolica  Scde 
causa  pacis  ecclcsiarum  transmissa.  Verum  vel  sic 
nihil  profecit,  quin  potius  magis  regis  et  aulico- 
rum  animum  exacei^bavit  :  cum  enim  vidissent, 
qumdam  difficilia  et  suis  votis  contraria  iis  conti- 
neri,  contumaciter  respuerunt,  causantes  scripta 
pretio  coempta  esse  et  fraudulenta.  Quin  imo  jus- 
sione  regis  etejus  consiliatorum,  cum  consensu  epi- 
scoporum,  qui  ejus  episcopatum  tenebant,  in  custo- 
diam  ducere,  et  novem  menses  sine  ullo  honore 
custodire  censuerunt :  donec  divina  ultio  sacritega 
reginm  furta  repressit ;  omnibits  enim  affticta 
membris,  matoque  vexatadmmone,  horrorem  regi 
aulmque  faciebat,  cum  terrificm  vindictm  causam 
detexit  sancta  mitlier  jEbbe.  Cui  rex  obedicns... 
sanctissimum  sacerdotem  resolutum,  cum  sanctis 
reliquiis  et  suis  sociis  congregatis,  a  se  libere  disce- 
dere  concessit,  et  reg-ina  sauata  est.  Sed  vel  sic  ta- 
men  S.  Wilfridus  in  sedemsuam,  etjura  pristina 
non  est  restitutus :  at  pluribus  adhuc  annis  exsul, 
regum  iras,  incommodaque  innumera  perpessus, 
occiso  Ecgfrido ,  anno  Alfridi ,  qui  post  itlum 
regnavit,  secundo  bona  sua  ac  deinde  Eboracen- 
sem  cathedram  recuperavit. 

35  S.  Theodori  in  his  omnibus  silentium  et  con- 
niventiam  nihil  attinet  extenuare,  culpam  ipse 
suam  confessus  est,  gloriosaque  retractatione  re- 
paravit.  Deeo  narrantem  audiamus  Eddium  Ste- 
phanum,  quem  paulo  antevidimus  erga  Sanctum 
nostrum  animo  acerbiore,  unde  non  est,  quod  adu- 
lantem  suspicemur.  Eodem  quoque  tempore  (in- 
quit,  quo  nimirum  Cedwalla  ad  regnum  evectus 
plurimisbeneficiisS.  Wilfridum  cumularat) Theo- 
dorus  gratia  Dei  archiepiscopus  auctoritatem  Apo- 
stolica3  Sedis,  a  qua  missus  fuerat,  metu  agitante 

honorificaus 


n- 


in  S.  Wil/i 
tli  crputsio 
■nc. 


Illam  tdmen 

quatcmcum- 
que   culpam 


B 


since?'a  con- 
fessione, 
scriptisque 
ad  reges  li- 
leris 

c 


proS.  1! ~it- 
fridi  j-cslilu- 
(ionc  inEbo- 
racememcu- 
thedram. 


DIE  DECIMA  NTONA 

honorificans,  cum  beato  Wilfrido  episcopo  no- 
stro  diu  exule  spoliato  vere  amicitiam  inire  diu- 
tiusmoratus  non  distulit.  Nam  cum  Theodorus 
archiepiscopus  in  senecta  uberi  frequenti  infirmi- 
tate  anxiatus  est,  ad  Londoniam  civitatem  Wilfri- 
dum  et  Ercenwoldum  (Erkenwoldus  et  Earcon- 
waldus  alibi  dicitur,  de  quo  videri  potest  Beda 
lib.  4  cap.  6)  suos  episcopos  ad  se  invitavit.  Venien- 
tibus  autem  illis,  Archiepiscopus  sapienter  totius 
vitas  cursum  cum  confessione  coram  Domino  pure 
revelavit,  dicens  :  Et  hoc  maxime  scrupulum  me 
premit,  quod  in  te,  sanctissime  episcope,  com- 
misi,  consentiens  regibus,  sine  causa  peccati  pro- 
priis  substantiis  spoliantibus  te,  et,  mcerentibus 
subjectis  tuis,  in  ldngum  exsilium  exterminantibus 
(heu  proh  dolor!)  omnis  mali.  Legit  hic  Mabil- 
lonius  exterminantes,  verum  ita  non  restituit  sen- 
sum,  qui  videtur  insuper  aliunde  mutitus. 

36  Et  tunc  :  (pergit  Theodorus  apud  Eddium) 
confiteor  Domino  et  sancto  Petro  apostolo,  et  vos, 
sancti  episcopi  mei,  testes  estote,  ut  cunctos  ami- 
cos  meos  regales  et  principes    eorum  ubique    ad 
amicitiam  tuam,  pro  remissione  peccati  mei,  per 
omnem  modum  volentes  nolentesque  constringens 
atraho.    Scio   enim  post  hunc  annum    appropin- 
quantem  vitae  meae  terminum,  secundum  Domini 
revelationem,  et  ideo  adjuro  te  per  Dominum  ct 
S.  Petrum  mihi  consentire,  ut  in  sedem  meam  ar- 
chiepiscopalem  superstitem  et  haaredem  vivens  te 
constituam,  quia  veraciter  in    omni  sapientia  et 
in  judiciis  Romanorum  eruditissimui  \   te   vestra? 
gentis  agnovi.  Tunc  S.  Wilfridus  episcopus  dixit  \ 
Det  tibi  Dominus  et  S.  Petrus  remissionem  omnis 
controversiae  commissas,  et  ero  pro  tua  confessione 
orans,  pro  te  amicus  in  perpetuum.  Et  modo  pri- 
mum  mitte   nuntios   cum  literis  ubique  ad  ami- 
cos  tuos,  ut  nostram  reconciliationem  iu  Domino, 
et  me  olim   innoxium  exspoliatum  agnoscant,  et 
mihi  per  tuam  adjurationem  iu  Domino,   secun- 
dumque  praeceptum   Apostolicae  sedis  partem  ali- 
quam   substantiae  meae  restituant,   et  postea,  Deo 
volente,  quis  dignus  sit  sedem  episcopalem  post 
te  accipere,  cum  consensu  tuo  in  majori  consilio 
consulemus. 

37  Deinde  archiepiscopus  ,  post  pactum  verae 
pacis  inituni,  ad  Alfridum  regem  Aquilonalium 
misit  literas,  per  quas  adjuravit  eum,  ut  propter 
timorem  Domini,  prasceptaque  Apostolicoa  sedis 
praesulum,  et  pro  redemptione  animaB  Egfridi 
regis ,  qui  prius  episcopum  nostrum  privatum 
omnibus  de  patria  innocentem  exterminavit,  re- 
conciliare  sub  fosdere  pacis  ad  multorum  salutem 
cum  eo  dignatus  sit.  j\Ton  solum  autem  huuc  re- 
gem  archiepiscopus  ad  concordiam  excitavit,  sed 
sibi  ubique  amicos,  quasi  prius  inimicos,  facere 
diligenter  excogitavit.  Nam  ad  ^lfledam  sanctam 
virginem  et  abbatissam  suas  literas  emisit,  in  qui- 
bus  commendans  secundum  auctoritatem  Aposto- 
licae  sedis,  ut  pacem  cum  sancto  Wilfrido  episcopo 
sine  dubio  iniret :  nec  non  ad  Ethelredum  regem 
Merciorum  adjurans,  et  in  sua  et  Christi  cha- 
ritate,  secuudum  quod  prius  in  mente  habe- 
bat,  suscipere  eum  his  sequentibus  dictis  praece- 
pit. 

38  Gloriosissimo  et  excellentissimo  Ethelredo 
regi  Merciorum  Theodorus,  gratia  Dei  archiepi- 
scopus,  in  Domino  perennem  salutem.  Cognoscat 
itaque,  fili  mi  dilectissime,  tua  miranda  sanctitas, 
pacem  me  in  Christo  habere  cum  venerando  epi- 
scopo  Wilfrido,  et  idcirco  te,  charissime,  paterna 
dilectione  aramoneo,  et  in  Christi  charitate  tibi 
prsecipio,  ut  ejus  sanctas  devotioni,  quantum  vi- 
res  adjuvant,  praestante  Deo  patrocinium ,  sicut 
Septembris  Tomus  VI. 


SEFTEMBRIfl 


63 


J.C. 


semper  fecisti,  quandiu  vivas,  impendas  ;  quia 
Iongo  tempore  propriis  orbatus  .substantiis  in- 
ter  paganos  in  Domino  multum  Jaboravit.  Et 
idcirco   ego   Theodorus,    humilis  ,J3,    de- 

crepita  atate  hoc  tuae  beatitudini  suggero,  quia 
Apostolico  hoc  velut  sanctis  commcndat  auetori- 
tas,  ut  llle  supra  nominatus  sanctissimus  in  patien- 
tia  sua,  sicut  dicit  Scriptura,  possideat  animam 
suam  injuriarum  sibi  injuste  inrogatarum  (im- 
memor)  humilis  et  mitis  oaput  suum  Dominum 
Salvatorem  sequens,  et  medicinam  expetens  :  et 
si  inveni  gratiam  in  conspectu  tuo,  licet  tibi  pro 
longinquitate  itineris  durum  esse  videatur,  oculi 
mei  faciem  tuam  jucundam  videant,  et  benedi- 
cat  tibi  anima  mea,  antequam  moriar.  Age  ergo 
fili  mi,  fili  mi  taliter  de  illo  supra  fato  viro  sanctis- 
simo,  sicut  te  deprecatus  sum.  Quod  si  Patri  tuo 
non  longe  de  hoc  seculo  recessuro  obedieris,  mul- 
tum  tibi  proficiet  ad  salutem.  Vale  in  pace,  vi- 
ve  in  Christo,  dege  in  Domino,  Dominus  sit  te- 
cum. 

39  Literm,  quas  ad  JElfledam  et  Alfridum  re-  abunderepc 
gem  S.  Theodorus  de  eodem  argumento  dedit,  de-  ra"*- 
siderantur.  Credibileest,  non  minoris  fuisse pon-  E 
deris  et  efficacim ;  quippe  eodem  Eddio  teste,  Aifri- 
dusrex  sapientissimus  S.  Wilfridum  episcopumde 
exilio,  secundo  anno  regni  sui,  veiierabilitersecun- 
dum  prasceptum  Archiepiscopiad  seinvitavit,  eique 
monasterium  in  Hrypis  ac  deinde  Eboracensem 
sedem,  et  cedentibus  reliquis  episcopis,  provin- 
ciam  reddidit  universam.  Ita  nimirum  S.  Theodo- 
rus  studuit  illatam  Wilfrido  injuriam  reparare, 
ut  ambigi  possit,  an  non  expedierit,  iltum  exhu- 
mana  fragilitate  ita  tabi,  utexdivina  misericor- 
dia  gloriosius  resurgeret.  Tantum  enim,  si  non 
amplius,  ex  Christiana  hic demissione  animi,  sin- 
cera  confessione  peccati,  publicaque  nimite  con- 
niventise  et  teporis  condemnatione  propria,  ilti 
laudis  et  gtorite  accedit,  quantum  mx  aliis  ptwcla- 
ris  factis  consequi  potuisset.  Certe  qui  in  ceteris 
omnibus sublimis  excelluit,  exhibuit  hicse  in  hu- 
milibus  summum.  Atque  hinc  ad  alia  redeamus, 
qiuv  pro  fide  Catholica  fortiter  et  prmclare  gessit 
S.  Theodorus,^  resumamus  tempora,  undelongius 
discessimus ,    ut   continuata  serie   totam   illam 
S.  Wilfridi  causam  prosequeremur. 

40  Ut  CathoUcam  fidem;  quam  tot  tantisque  la-  TriacondUa 
boribus  fundabat  in  Anglia,  magis  magisque  con-  habuu.  Twy- 
solidaret,  et  Evangelii  prsecones  unanimi  consilio  /brrf*«» 
in  doctrinam  divinam  disseminandam  incumbe-  tcta' 
rent,  varia  S.  Theodorus  concilia  convocavit.  Ex 
his  tria  sunt  preecipua,  quorum  meminit  Beda. 
Primum  habitum  est  Serudfordix  anno  Christi 
673,  diexxiv  Septembris  Indictione  i,  in  qv.oepi- 
scopis  quinque  una  cum  eis,  qui  canonica  Patrum 
statutaet  diligerent  et  nossent,  magistris  ecclesiee 
pluribus...  ea,  quae  unitati  pacis  ecclesiasticffl  con- 
gruerent. . .  qureque  decreta  ac  defiuita  sunt  a  sauctis 
et  probabilibus  Patribus...  et  canonice  autiquitus 
decreta  custodienda  proposita  sunt,  a  subsignanti- 
bus  omnibus  confirmata  fuere.  Decem  hujus  con- 
ciliicanoncs  habes  in  Vitanum.  12,  inter  quos 
unus  est  de  congreganda  singulis  minimum  annis 
synodo.  Concilium  aiiud  coegit  Theodorus  HertfH- 
diee  ex  Agathonis  Pontificis  mandato  per  Joannem 
arckicantorem  S.PetHad  ipsumperlato,  quam- 
vis  ejits  occasio  et  causa  ad  solum  Sanctum  no- 
strum,  ut  illius  prsesidem  apud Bcdam  referatur. 
Tertium  denique  anno  (»84  a  Theodoro  coactum  est 
in  Ottadinis  ad  Aiaunum  fiuvium,  ubi  Tioyfbrd 
oppidum,  a  quo  conciiium  Twyfordense  dictum 
est,  inquit  Atfordus. 
41  Miratur  idem  in  Annal.  adannum  Christi 

13       684 


DE  S.  THEODOBO  ARCHIEPI8C. 


mckm 
J.C. 


qux 

sunt, 

spuria 


tujter- 

sunt 


B 


nec  habcrmu 
Acta  inUgra 

synoiii  lliii 

feldcntt», 


64 

mclarissimumSpelfnannumtquiceterasomnes 

synodos  satis  accurate  collegit,  Twyfbrdensem 
tamen  ubique  dicatur  non  parya 
,.,,,,,  etplures  eo  episcopi  co.rmrmd    Tllms 
ninit  Beda  in  Vita  S.  t  Mhbertt  hts  verbis :  Nec 
multo  post,  congregata  synodo  non  parva  subpra- 
sentiapiissimi  ac  Dco  dilecti  regis  Egfridi,  cuibea- 
taa  memorise  Theodoras  archiepiseopus  priesidebat, 
unanimoomniuxn  consensu  Cutlibertus  ad  episeopa- 
tum  ecclesiffi  Lindisfarnensis  electus  est.  Ethb.  4 
Eistorisecap.  28  :  Conti-it,  ut  congregata  synodo 
non  parva,  sub  prassentia  regis  Egfridi,  juxta  flu- 
vium  AIneinloco,qui  dicitur  Adtuisirdi,quodsigni- 
cat  Ad  duplexvadum,  cuibeatae  memoria;  Theodo- 
rus  arcbiepiscopus  prsesidebat.  Unde  credo,  Spel- 
mannum  non  ignorasseistamsynodum,  rationem 
autem,  cur  illius  non  meminerit,  credo  fuisse, 
auodkcta  Uliusnulla  invenerit,  quselocum  in  Col- 
lectione  mererentur.  Ea  in  suam  nuper  retulU 
Wilkinsus  ex  Monastico  Anglicano  tom.  ipag.  46, 
sed  profecto  talia  sunt,  ut  nemini  facile  fidem  fa- 
ciant,  quodobservavit  Henschenius noster  tom.m 
Martii  in  Vita  S.  Cuthberti  Comment.  prsev.  §i 
num.  4  ;  prmfigitur  enim  annus  Christi^Sh,  cum 
pr/ccedenti  habitam  fuisse  synodum  constet.  Sub* 
scribunt  Cedd  Orientalium  Saxonum,  Ceadda 
Lichefeldensis  episcopi,quorum  hic  tredecimante 
annis,  ille  etiam  prius,  vita  excesserant.  Atque 
hsec,  ut  alia  taceam, aperta sunt  falsitatis  indicia. 
Porro  c.r  iis,  qum  circa  tempus  hujus  synodi  con- 
tigisse  narrat  Beda,  verosimile  est,  quodde  Tom- 
berto  scribit  Godwinusin  Cat.  episc.  Dunel.  Tum- 
berto,  inquit,  persynodum  Twyfordiaecongreg-atam 
(quam  ob  causam  nescio)  exauctorato,  Cuthbertus 
illi  substitutus  est. 

42  Quod  ad  concilium  Hertfeldense  spectat,  cer- 
tum  est,  non  habere  nos  illius  Acta  integra,  di- 
cente  Beda  :  Et  post  multaejusmodi,  quae  ad  rectse 
fidei  confessionem  pertiuebant,  hiec  quoque  sancta 
synodus  suis  litcris  addidit :  Suscepimus  etc.  Quse 
multanemo,  quod  sciam,  hactenus  protulit,  nisi 
quis  rctit  fuisse  Acta  synodi  Martini  papse,  quse 
in  Angliam  Joannes  detulerat.  Harpsfeldius  Sec. 
1cap.$&.  pag.  82  ab  eademsynodo  Merciam  in 
quinque  episcopales  sedes  discretam  fuisse  teste 
WUhinso  in  Notis,  conjicit  ex  Ranulpho  Higdeno 
)  scribente :  Quo  in  tempore  (concilii  Hertfeldensis,) 
provinoia  Merciorum,  quam  solus  Scxvulphus  tunc 
regebat,  divisa  est  in  quinque  parochias  ;  una  apud 
Ligecestriam,  alia  apud  "Wigorniam,  tertia  apud 
Lichefcld,   quarta  in  Lindeslia  apud   Sideneiam, 
quinta  apud  Dorccstriam  :  sed  Putta  mansit  apud 
Herefordiam  quondam  institutus  pcr  Sexvulsum. 
Nec  est  conjectura  improbabilis,  S.  Theodorum 
id  tandem per  concilia  fieri  curasse,  quod,  dum 
ex  suo  jure  tentabat,  innumeras  ubique  difficuL- 
tates  ewperiebatur.  Certe  itaetiam  Twyfordensi 
synodo  episcopatuum  divisio  superius  adscribi- 
tur.  Adconcilium  Hertfeldense  referenda  etiam 
videtur  confirmatio  privilegii,  quod  nuper  S.Be- 
nedictus  Biscopus  Roma  attulerat.  De  illo  Beda 
in  Historia  Abbat.  coenobii  sui  :  Missis  Romam 
monachis  tcmpore  recordationis  Papae  Serg'ii,  privi- 
legium  ab  co  pro  tuitione  monasterii  instar  illius, 
quod  AgathoPapa  Bcncdictodederat,  accipit  (Ceol- 
fridus)  quod  coram  synodo  patcfactum,   proesen- 
tium  episcoporum"  simul  et  mag-nifici  regis   Ald- 
fridisubscriptioneconfirmatumestj  quomodo  etiam 
prius  illud  sui  temporis  regem  et  episcopos  in  sy- 
uodo  publice  connrxnasse  non  latet,  synodo  enim 
Hertfeldensi  rex  et  Joannes  archi-cantor  adfuerey 
et  procul  dubioetiam  Benedictus,  quirecens  hoc 


eam 


occasioncm  elabi  D 


ift  quo  iio» 
fait  confir- 
matutn  pri- 
vilcijtnmHfo- 
ntuterii  Mc- 

ilamsthedcn- 


privilegium  acceperat,  et 
non  est  passus. 

43  Alios  episcopos,  qui  illi  synodo  interfuerunt, 
putat  Alfordusdignosciposse  eco  subscriptionibits 
privilcgii  monasterii  Medamsthedensis.  Yerum 
nullamomninoftdemmereturilludscriptumtpro- 
pter  rationes,  quas  allegat  Pagius  ad  annum  8iSi 
Christi  679  num.  7;  et  alias  non  paucas.  Eodem 
loco  reponendum  est  aliud,  quod  ibidem  substituit 
ex  Monastico  Anglicano  tom.  i  pag.  67  :  quam- 
quam  enim  illud  non  tot  fabellis  scateat,  non  ta- 
men  iis caretn<Tvis,quibus  falsitatem  suam  mam- 
festeprodit.  Etenim  subscripti  leguntur  Wilfn- 
dus,  Waldherus  Londinensis  et  Putta  Rofensis 
episcopi :  nec  tamen  eo  tempore,  quo  concilium 
Hertfeldense  celebratum  fuit,  adesse  in  Anglia 
Wilfridus  potuit,  quisedit  in  Romana  synodo  an- 
no  mferia  3  Pasohatis  habita;  nec  Waldherus 
Londinensem  cathedram  adiit  ante  annum  687, 
quo  etiamnum  illam  tenebat  Erconioaldus,  cui 
deindesuccessit;  nec  Putta  Rofensi  ecclesuv  prge- 
fuitpostannum  676,  ut  testatur  Beda  lib.  4  cap. 
12.  Deindeinter  episcopos  ita  subscribit  Adria- 
nus:  Eg-oAdrianus  Apostolicus  legatus  et  comes  et 
suffrag-aneus  reverentissimo  Theodoro,  qux  mihi  E 
subscriptio  apparet  admodum  insolita,  nec  eam 
sapiens  ictalem.  H<vc  omnia  et  alia,  qute  occur- 
runt,  omnem  videntur  illi  fidem  adimere.  Credo 
interim  aliquaprivilegia,  rogante  Wilfrido,  con- 
cessisse  Agathonem  dicto  monasterio,  qusedeinde 
ab  Edilredo,  ac  postea  ab  episcopis  confirmata 
fuerint. 


$.  III.  Chronotaxis  rerum  gestarum 
a  Wilfridi  expulsione  usque  ad 
synodum  Romanam  in  causa  tur- 
barum  Anglicarum  sub  Agathone 
Papa  celebratam. 

Supersunt  alia  spectantia  ad  concilium  Hertfel- 
dense,  qiuv  sunt  satis  intricata,  et  de  quibus 
non  convenit  inter  scriptores.  Concurrunt  scilicet 
in  paucos  annos  quatuor  minimum  concilia,  quo- 
rum  altera  ab  alteris  secundum  res  actas  quodam-  confusa 
modo  dependent.  Constantinopolitanum,  Roma- 
num  magnum,  Romanum  alterum  et  Hertfeldense 
in  Anglia,  de  quo  nunc  egimus  atque  iterum  se- 
quenti  §  agemus.  Confundant  aliqiti  utrumque 
Romanum,  illudque  anno  680  vel  679  affigunt; 
alii  eodemanno  6S0  Romanum  illigant  cum  Hert- 
feldensi  quod  rursum  aliipreecedenti  anno  cele- 
bratum  contendunt,  aliis  iterum  Romanum  ad 
679,  Hertfetdense  vero  adsequentem  rejicientibus. 
Ex  diversis  illis  opinionibusmagase  in  istampar- 
tem  historicv  Anglicse,  res^ueTheodori  et  Wilfridi 
condensantur  tenebnc,  quas  (teste  Pagio  in  Crit. 
ad  annum  Christi  077  num.  §J  nemo  satis  depu- 
lerat.  Itaque  chronotaxim  texere  nisus  est  ipse 
Pagius,  et  ex.  illa  res,  qu<v  Wilfridi  expulsionem 
secutge  sunt,  illustrare.  Neque  irriti  ejus  conatus 
fuere,  maxime  in  iis,  ubi  Chiffietium  nostrum 
ductorem  habuit.  Sed  cum  in  ceteris  illi  ubi- 
que  consentire  nequeam,  visum  est,  quod  ad  Acta 
S.  Thcodori  nostri  proxime  pertineant,  accura- 
tius  indagare  epocham  exputsi  WUfridi,  atque 
ex  illa  cum  subsecutorum  conciliorum  epochis 
chronotaxim  aliquam  elicere. 
45  Itaque  videturin  annum  sexcentesimum  se- 

ptuagesimum 


Circaannum 
habili  cojici- 
lu  Herlfcl- 
densis  aliquu 
apparent 


A 

tx  rerumij? 
stamm  cir- 
ca  ea  tcmpo 
ra  ordinc 
diualvonda. 
Eodemanno 
cxpulsus 


paritio  co 
metrr; 


ptuagesimum   seplimum 

Wilfridi  ab  Eboracensi  cathedra,  nam  Beda  alii 
que  passim  scriptores  omnes,  qui  ejus  memine- 
runt}  eidem  anno  illigant  ortam  dissensionem  epi- 
scopum  illum  inter  et  S.  Theodorum  nostrum,  quo 
per  trimestre  apparuisse  asserunt  cometam,  quem 
etiam  dissidiorum  illorum  pramuntium  aliqui 
faciunt.  Manifestissime  Bedalib.  4  cap.  12.  Anno, 
inquit,  Dominicse  Inearnationis  sexcentesimo  sep- 
tuagesimoseptimo  [vulgaria  Bedm  exemplaria ha- 
bentClS)  quiestannusregisEcgfridi  oetavus,  appa- 
ruit  mense  Augmsto  stella,  quse  dicitureometa.  Quo 
etiam  anno  orta  inter  ipsum  reg-em  Ecgfridum  et  re- 
verentissimum   antistitem   "Wilfridum  dissentione, 
pulsus  est  idem  antistes  a  scde  sui  episcopatus.  Et 
in  Epitome  ad  calcem  suse  Historice  :  Anno  sexcen- 
tesimo  septuagesimo septimo  cometa  apparnit :  Wil- 
fridus  cpi.scopus  a  sede  sua  pulsus  est  ab  Ec&frido 
rege.  Utramque  rem  eidem  pariter  anno  innectunt 
Ranulphus  Higdenus,  in  Pohjchronico ,  aliique 
passim  scriptores,  qui  res  illoimm  temporum  Bri- 
tannicas  scriptis  /nandarunt;  ita  ut  dubitari  vix 
possit,  quin  eodem  anno  visus  fuerit  cometa,  et 
B    Wilfridus  sua  sede  deturbatus. 
ctt  s.  wn-      46  Bedse  autem,  cometse  apparitionem  anno  677 
fridvs,  quo  flgentis  non  pauci  etiam  scriptores  alii suffragan- 
'  tur.  Sigebertus  Gemblac.  in  Chro)iograph.  adan- 
num  Chrisii  677  scribens :  Ab  Augusto  per  tres 
menses  stella  radiis  caelos  penetrans  a  parte  Orien- 
tis  a  galli  cantu  usque  in  mane  apparebat,  et  ma- 
xima  mortalitas  a  parte  Ohentis  su"b"<  quuta  est. 
Westmonasteriensis  in  Floribus  Hist. :  Anno  gra- 
tia?  sexcentesimo  septuagcsimo  septimo  Donus  Papa 
sedit  in  cathedra   Homana,  anno   uno,   mensibus 
tribus,  diebus  decem;  et  cessavit  sedes  mensibus 
decem,  diebus  quindecim...  Sub  his  quoquc  diebus 
cometapertres  menses  apparuit  et  uno  quoque  die 
mane  velut  sol  resplenduit.  Chronicon  Alberici 
editum  a  Leibnitzio  :  Anuo  sexcentesimo  septuage- 
simoseptimoAgathoPapaannisquatuoretdiraidio... 
Ab  Augusto  per  tres  menses  stella  radiis  cados  pene- 
trans  etc,  ut  Sigebertus,  quem  citat.  Florentius 
Wigorniensis  ad  eumdem   annum  677  :  Appa- 
ruit   mense  Augusto  stella    comctes,   quo   etiam 
anno,   orta  inter  ipsum   regem  Ecgfridum  et  re- 
verentissimum  antistitem  "VFilfriduni  dissensione, 
pulsus  est  idem  antistes  sede  sui  episcopatus.  Qu& 
q  cum  singida  ex  Beda  desumpta  sint,  et  ad  an- 
num  677  relata,  patet,  corruptam  fuisse  notam 
chronologicam,  quam  vulgata  Bedse  exemplaria 
hic  pricfercbant . 
onno  tciii&n      47  Accedit  aliud  pro  eodem  anno  677  testimo- 
Chrfsti  077,  niumex  Catalogo  pr&sul.  Eborac,  quem  Labbeus 
ex  Ms.  Epistolarum  Tvonis  episc.  Carnot.  tom,  i 
Biblioth.  Manuscriptorum  pag.  3£:i  edidit :  nem- 
pe:  lnterea  Oswio  rege   mortuo,   successit  filius 
ejus  Hegfridus  in  regnum,  qui  post  beatam  Ethel- 
dritam,  quam  nominetenus  conjugcm  primo  duxe- 
rat,  Ermenburgam  sortitus  est  in  matrimonium, 
in  cujus  corde  malignus  hostis  sibi  hospitium  fe- 
cerat,  ubi  odiorum  et  invidiae  contra  beatum  Wil- 
fridum  couriciens  fomenta,  per  linguam  mulieris 
incendit  animum  regis  ad  expulsionem  usque  pon- 
tificis.  Sed  quia  rex  pontificem  de  sua  sede  praeter 
consensum  Thcodori   archiepiscopi  pellere   nequi- 
bat,  mandavit  archiepiscopo,   ut  adessct.  Auditis, 
quas  accusatores  fiuxerant,  causis,  pulsus  est  ab 
episcopatu  Wilfridus  anno  ab  Incarnatione  Domini 
sexcentesimo  septuag-esimo  septimo,   qui   est  an- 
nus  sui  episcopatus  duodecimus,  et  per  decennium 
exsulavit.  Qiuv  paulo  fusius  huc  transtuli,  quiaad 


DIE  DBCIMA  NONA  8EPTBMBEIS. 

incidisse  exputsio  S.     eaetiammultum  faciunl,  quse superiori  §  dedi$- 


MCSOU 

J.  C 


wm  tero  te- 


siiUofHui  orifjiiui  di.i  > . 

18  Porro  notat  Pagius  hic  in  catalogo  an 
dolxxvix,  etnon  dclhtoi,  utediderai  Seldenmin  j^"' "* 
Scriptoribus  Anglim  pag.  V->  ex  Epistola  SimeonU 
Dunetmcnsis,  legendum  esse,  cumannu   duodeci* 
mus  episcopatus  Wilfriditqui  ibidem  a  ur, 

cum  678  concurrere  non  possit.  Mitto  ex 

Anastasii  Bibtioth.  libro  de  Gestii  Rorr,  norum 
Pontiftcum,  quem  pro  nosU  a  hae  i  <>>  ocha 

urget laudatus  Chiffletius,quifi ,opi nor  pai  umfaut 
nihitcerti  inde  conficiposse.  Demus  enim,  nec  est 
tamenundequaque  certum,  Donum  /.  <  -a- 

thedram  ascendissei  Novembris  676j  non  inde  recte 
concludeturt  id,  guod  accidit  mense  Auyusto  cum 
electus  esset,  quie  verba  Anastasii  suntt  ad  ann  ■■■■■■ 
sequentemessereducenda,  cumejuselectioaliguot 
mensibus,dumabexarchisimperi  ba- 

retur,  ordinationem  pr&cesserit,  in  quodtempus 
sicometse  apparitio  incidisset,  vera  essent  Ana- 
stasii  verba,  cometaqueannoOlG  illigandus  esset, 
quo,  hunc  ipsum,  nisifallor,  ob  locum,  fflum  repo- 
suit  Hermannus  Contractus  ex  Anastasio.  Sed  ea, 
quaeprius  ottulimus,  sufficiunt,  v.t  constet  eodem 
annoreponendaesseortum  infesti  siderist  WUfri-  E 
doque  iltatamab  Ecgfrido  injuriam  IUum  autem 
mcidisse  in  w    nsem  kugustum  a   ni  sewcentesimi 
septuagesimi  septimiapertissima,  quxjam  attuli, 
testantur  plurimorum  scripto  >e- 

stat  igitur,  ut  eodem  anno  6"!  i  i    ph    »»i  ab  Ebo- 
racensi  cathedra  Wilfridum  statuamus, 

49  Contrasic/Unm  cpocham  eup/dsionis  S.  Wil-  mend™Be 
fHdialiquafaeerem'dentur%QM3smntpridemple-  ^"^l 
raquealaudatisChiffletioetPagiorepulsa.  Quod  rja.  conlra 
enim  in  citatisexBeda  locis  tam  in  Sistc  am  homm 

Recapitulatione  legendum  sit  annoDctxxviic/  non 
dclxxviii,  iit  vidgata  ekemplaria  hdbebant,  ex 
manuscriptis  suis  optimm  notas  codicibus  Chiffle- 
tius  ostendit,  petitoque  ex  ipso  Bcda  testimonio 
plane  evicit.  Scribit  enim  racrabilis  auctor  lib.  -4 
cap.  5;  Anno  Dominicae  Incarnationis  sexcentesimo 
septuagesimo,  qui  est  annus  sccundus,  ex  quo  Britan- 
niam  vcnit  Thcodorus,  Oswi  rex  Northanymbrorum 
pressus  est  infirmitate,  qua  et  mortuus  est  anuo  a?ta- 
tissua3Lvm...QuidefunctusdiedccimaquintaKalen- 
darum  Martiarum  Ecgfridum  filium  regm  baeredem 
Ye\\(\\\\tJgititrannusregtiiEr<jfridioctnr)'sinchO' 
atur  mense  Februario  anni  677,  eodemgue  mense    ^ 
sequentis  anni  678  terminatur,  ac promde,  quse  * 
eodemtoco,quomendose  678 ponitur,  Wilfridieah 
pulsio  dicitur  contigisse  anno  n  •<j*\i  E<  -gfridi octa- 
vo,  ad  praecedentem  reducenda  estM  cum  mensis 
Augustus awm'678  cum  anno  Ecgfridi octavoneu- 
tiquani,  et  non  nisi  cum  prmcedenti  vulgaris  aerx 
concurrere  possit.  Atque  hoc  detecto  ■  oque 

errore,  focile  emendatur  epocha  <>[>»•!  smptores 
itlos,  qui  eamdem  ex  Bedse  Historia,  hacparte 
mendosaet  corrupta,  in  sua  Opera  transtulen 

50  Quamquam  sunt,  qui  contra  annum    67? 
seu  Bedee  emendationcm,  difflouitateti  tintpe. 

textibus  aliis  duobus,  ( xh  roni       S  "' habet  *« 

adannum  Christi  678.  liic  apparuit  coracta  stella  : 
Wilfridus  autem  episcopus  ab  episcopatu  suo  per 
Ecgfridum  regem  puisus  est.  Paraphrosis  autem 
Saxonica  Alfredi  regis  Ua  con  turBedmio- 

cum  ex  UbA  cap.  5,  de  quo  num.  46 :  Erat  autem  an- 
nuscircitersecundus.cx  quo  Btheleardus  Mercioram 
rex  Cantii  terram  diripult,  isque  nonufi  esl  anuus 
imperii  regis  Ecgfridi,  et  apparuit  mense  Auirusto 
stellaetc.  In  omnibus  vero  excmplaribus  Bedaanm 
Historuv,  etiam  correctis,  eodem  capite  1-1  paulo 

ante 


ndati  - 

ricm   nihil 


00 


Di;  s. 


Arcrois 
J.  C. 


aliunde  tc- 
$limonia 


h 


qux    expul- 
iionemillnm 
in  annum 
tequentem 
tlifferunt. 


S.WUfrtdut 

ubEboracen- 

II  S(  t/c 


ante  dicitur:  Anno  autem  Donunic*  Incaniatiom, 
Bexcentesimo  wptuagesimb  sexto,  cum  Athilred 
rex  Merciorum,  adducto  malig-no  exercitu,  Cantiam 
vastaret...  etc.  Igitur  ad  annum  678  remittcnda 
sunt  ortus  cometm  et  Wilfridi  expulsio,  qu<v 
biennio  circiter post  annum  670,  seu  post  Cantuv 
vastationcm,  contigisse  mcmorantur.  Verumdu- 
biusvideripotest  locus  Chronici  Saxonici.  Nutla 
ibidem  inannorum  seriefit  mentio  anni  677;  quam 
enim  facile  ex  amanuensium  oscitantia  potuit 
huic  numero  unitas  accessisse.  Possunt  et  sub 
eadem  nota  res  gestx  duorum  annorum  compre- 
hendi,neque  atiquid  vetat  credere,  Chronicum  itlud 
ad  mendosum  Bedw  excmpiar  exactum  fuisse.  Ita 
ut  inde,  vetparum,  velnihil  deduci  queat. 

51  Ad  versionem  Saxonicam  opinatur  saepe  lau- 
datus  Pagius  in  Crit.  num.  10,  indubiumrevocari 
debere,  an  Beda,  cum  de  dcpositione  Wilfridi  ab 
EboracensisedeagitJncarnationisDominiccVepo- 
cham  expresserit,  aitque  moveri  se  ex  eo,  quod  ve- 
risimile  non  sit,  Alfredum  regeminventum  in  His- 
toria  Incarnationis  annum  expuncturum  fuisse, 
utperegrinama  Cantii  depopulationepetitam  epo- 
cham  substitueret  priori  illi  vxdgatissimee.  Conje- 
cturaest,necipsasatisverisimilis,  cuialteram  op- 
ponere  ticeat,  cum  aliunde  nihil  suppetat,  v.nde 
certi  aliquid  eruatur.  Credo  ego  in  codice,  quem 
prx  manibus  Alfredus  habuit,  expressum  fuisse 
Incarnationis  annum,  sed  mendose,  ut  vulgaria 
Bedse  exemplaria  habent,  sexccntesimum  septua- 
gesimumoctavum :  credo,  doctissimumregem  ad- 
vertisse  annum  illum  componi  nonposse  cum  anno 
octavo  regni  Ecgfridi,  cujus  initium  circa  xv  Ka- 
lendas  Martias  anni  670  consignatum  apud  Bedam 
invenerai,  alqne  ideo  posteriorem  epoeham  anno- 
rum  Ecgfridi,primcV,  seu  annis  Incarnationis  ac- 
eo/,n,tnth'ssrj-!  nonum,  jtro  oehirojjnetn  apud  Be- 
dam  invenerat,  substituisse ;  ubi  contra  Incarna- 
tionis  epocham  ad  Ecgfridi  annum  octavum  exi- 
gcndam  esse,  superius  num.  49  ex  Chifftetio 
demonstravi. 

52  Atque  hcvc,  nisifallor,  opinio  multo  estveri- 
similior,  quam  Pagii  conjectura:  divinare  enim 
vetle,  cur  in  Paraphrasi  alio  quidpiam  modoexpli- 
cetur, quam  in  textu  inveniatur,  apparet  mihi  om- 
ninoinsolens  nimiumquedcbile  fundamentum,cui 
aliquid  superstruatur  :  certe  in  Versione  illa  Sa- 
xonica,  ut  inparaphrasi  assolet,plurima  aliis  no- 
tis  exprimuntur,  quam  Latina  Bedse  vcrba,  imo 
et  soisus  ferant,  a  quibus,  editore  teste,  non  raro 
multum  deflectit.  Quid  mirum  igitur,  si  hic  notis 
chronologicisvulgatis  alias  easque  propius  arebus 
AnglitV  petitas  ,suffectas invenimusl 'Utrumque  in- 
terim etevand \v  difficuUati sufficit,  sive  Pagiicon- 
jecturam  sequai*is,  sive  meam  :  quippe  si  Alfredus 
prsefixam  epocham  non  invenit,  sed  cx  propria 
opinione,  quod  suspicatur  Pagius,  adjecerit,  itla 
nos  morari  non  debet,  contra  tot  aliorum  scripto- 
rum  aperta  testimonia;  si  vero  invenit  quidem,sed 
midavit(quodegoopinor)errasseittumconsequitur 
ex  iis,  qitcV  ex  ipso  Beda  attuli.  Assertis  itaque  an- 
no  677  S.  Theodorum  interet  Wilfridum  dissidiis 
ad  rerum  gestarum  seriem  redeo,  circa  quam 
recedentem  a  Chiffietio  Pagium  deserere  cogor. 

53  In  huncmodum  chronotaxim  suam  adomat 
Pagius,  Statuit  Wilfridum  illoanno  677  suasede 
a  S.  Theodoro,  mense  Januario  vel  initio  Februarii 
dcturbatum,noniamenanteextremumautumnum 
ex  Anglia  navigantem  in  Frisiam  :  ad  annum 
Christi  679,  num.  xi.  Profcctum  inde  mense  Fe- 
bruario  sequentis  anni  078  sistit  ante  medium 
mensemMariiumapudregem  Dagobertum  II  in 
AustrasiaAdrhenana:  adannum  ChristiQ78num. 


XHEODOEO  AECHIEPISC. 

8,  et  U.  Ronuv  deinde  apud  Agathonem  Pontifi-  D 
cem  mense  Octobri  coram  concilio  exhibet  suam 
causam  agentem :  ibid.  num.  10.  Interimocciditur 
Dagobcrtus  Ilnum.  VZ  et  seq.  Consignat  anno  679 
synodum  Romanam  contra  Monothelitas  feria  3 
Paschatis,  seu  die  v  Aprilis  habitam,  ibid.  num. 
15.  Eodem  anno  reversumper  Austrasiam,  Fri- 
siamque  Wilfridum  in  Britanniam  mense  Novem- 
bri  reducit;  ibid.  num.  17  et  seqq.  Concilium 
Hertfeldense  sequenti  anno  680  mense  Septembri 
collocat :  ibid.  num.  26  et  ad  annum  Christi  679 
num.  6.  S.  Wilfridum  denique  anno  6S7  inpnsti- 
namdignitatem  Eboracensis  cathedree  post  decen- 
nii  exsilium  restituit :  ibid.  num.  H,  et  ad  annum 
Christi  677  num.  12.  Ilorum  pleraque  videntur 
non  posse  admitti:  aliqua  enim  meris  nituntur 
conjecturis  levibus  admodum,  necpauciora  adver- 
santur  manifestis  cosevorum  scripiorum  assertis, 
quod  brevibus  ostendere  conor,  expulsum  Witfri- 
d ii7)i  seeuiuruSi 

54  Cum  Pagius  scriberet  adannum  Christi  679  ^*^™ 
num.  xi  in  fine,  Wilfridum  de  sede  pulsum  Janua-  ^IZTZ  Z 
rio  vel  Februario  mense  anni  677,  non  nisi  eo  an-  ^ruan() 
no  in  finem  vergente,  navem  conscendisse,  excide- 
ratviroprudito,  quidpauczs  ante  foliis  statuisset :  E 
nimirum  ad  annum  Christi  677  num.  xdt.  Mal- 
mesburiensi   (inquit)   consentit  Beda  lib.   5   cap. 
20,  ubi  ait,  AVilfridum  navem  conscendisse  flante      , 
Favonio  et  pulsum  esse  Fresiam,  indeque  colligo, 
eum,   ineunte  autumno,    mense   scilicet   Septem- 
bri,  depositum  fuisse,  et  ante  Kalendas  Novembres 
in  Frisiam  appulisse.  Ita  ille,  sicque  aperte  S.  Wil- 
fridi  e  cathedra  depositionem  mense  Septembri 
figit,  quam  paido  post  ad  Januarium  vel  Februarii 
initium  reducit.  Aitenim  citatonumeroundecimo : 
Porro  cum  Ecg-fridi  reg-is  annus  nonus  die  xv  Eebrua- 
rii  hujus  Christi  anni  (679J  desinat,  et  decimus  in- 
choetur,  non  solum  Elfuinus  ejus  frater  ante  diem 
illum  periit,  sed  etiam  anno  dclxxvii,  eodem  die, 
quoElfuinus  hoc  anno  (679)  vitam  amisit,  Wilfridus 
de  sede  pulsus  est;  qui  tamen  non  nisi  anno  in  finem 
vergenteRomani  profect.urus  ad  appellationem  suam 
prosequendam  navem  conscendit.  Quse  eequivalent 
huic  ratiocinio  :  Eodemmense  et  die  biennio  ante 
ab  aula  repulsus  est  Wilfridus,quo  Eifuinus  anno 
679  occisus  est:  sed  hujus  cscdes  anno  679  ante 
medium  Februarium,  quo  finitur  annus  Ecgfridi 
nonus,  contigit;  igitur  et  Wilfridus  biennio  ante 
mense  Januario  velprimis  Februarii  diebus  a  sua  F 
sede  depositus  repulsam  in  aulapassus  est, 

55  Viderat  sciiicet,  menses  aliquot  exturbato  a*nt  Cfuisti 
ab  Eboracensi  cathedra  Wiifrido  concedi  debere,  ff77, 
quos  apud  Edilredum  Merciorum  regem  trans- 
egerittatibiquesuis  consolandis  monachis,  rebus- 
que  disponendis  insumpserit,  antequam  ex  An- 
glia  solverit  in  Frisiam;  vexabatque  iilum  dies 
csedis  Elfuini,  qui  ex  Eddii  et  aliorum  narratione 
anniversarius  esse  debuit  ittius,  quo  aulee  proce- 
res  expidso  Wilfrido  et  de  illata  sibi  injuria  con- 
quercnti  cachinnisinsidtaverant;  quareWilfridus 
eis  imminentem,  ex  cadaveris  occisi  Elfuinit 
eodemanniversario  die  aspectu  mceroremminatus 
fuerat.  Hcvc  vero  in  chronotaxi,  quamjam  ador- 
naverat,componinonpoterant:morsenimElfuini 
apud  Bedam  consignatur  anno  regni  Ecgfridi 
nono,  qui,  inchtatus  xv  Februarii  anni  Christi 
678,  eodem  ejusdem  mensis  die  sequentis  anni  679 
terminatur:  cumautem  ex  prima  ejus  opinione 
Wilfridus  poenam  proiervue  minatus  sit  pro- 
ceribus  Septembri  vel  Octobri  mense,  iisdem 
debuisset  contigisse  mensibus  Eifuini  cladcs , 
quse  eodem  anniversario  die  Wilfridi  vaticinium 
sequeretur.  At  menses  iilinoni  Ecgfridi  anni con- 

currere 


ted  circa  il- 
Uus  fincm, 
Novembri 
toiticei  vel 
Decembri. 


U 


Non  eo  anno 
tamen   ex 
Anglia 


navigavit 
Wilfridua 
in   Frlsiam 
ud 


DIE  DECIMA  NONA  SEPTEMBRIS. 
currere  nonpossunt  cum  anno  Christi  679,  quam 
epocham  Beda  in  Epitome,  aliique passim  omnes 
veteres  Anglisc  scriplores  eidem  Etfuini  csedi  ad- 
scribunt.Igiturad  Januarium  et  Februarium  an- 
ni  679,  qui  soli  menses  cum  nono  Ecgfridi  anno 
fluere  possunt,  fuit  rejicienda  Elfuini  cmles,  et 
illataWilfrido  abaidicis  injuria,reducendaque  ad 
initium  anni  677  Wilfridi  exputsio,  ut  iis  mensi- 
bus  vaticinari  posset  mcerorem  aulz  ex  Elfuini 
clade  obventurum,  anniversario  aliquo  die,  qui 
nonnisi  in  illos  menses  incidere poterat. 

56  Et  ita  quidem  nodum  tacita  retractatione  ut- 
cumque  sotvit  Pagius,  sed  alium  aliunde  stringit. 
Beda  ceterique  omnes  Wilfridi  depositionem  co- 
metse  apparitioni  subtexunt,prseponit  nemo:  unde 
non  obscure  deducitur,  hanc  illi  prtecessisse :  imo 
memorant  alii  inimicum  sidus  dissidia  S.  Theodo- 
rum  inter  et  Witfridum  portendisse.  At  in  Pagii 
chronotaxi  Witfridi  expulsio  totis  minimum  sex 
mensibus  cometee  apparitionem  preecessit,  atque 
adeo  cometa  portendit  id,  quod  semestri  ante  con- 
tigerat.  Multo  profecto  tutius  est  Chiffletiivia  in- 
cedere,  ubi  singida,  servato  scriptoribus  naturali 
ubique  verborum  sensu  ,  sibi  apte  succedunt  hoc 
ordine.  Mense  Novembri  vel  Decembri  anni  677, 
postquamper  tres  menses  visus  fuerat  cometa}ab- 
sens  Wilfridus  de  sua  sede  deponitur :  Nam  tres 
episcopos  (inquit  Eddius  cap.  23)  aliunde  inventos 
et  non  de  subjcctis  illius  parochiae  in  absentiapon- 
tificis  nostri  in  sua  propria  loca  episcopatus  sui  no- 
viterinordinate  solus  (Theodorus)  ordinavit.  Agebat 
fprte  Wilfridus  in  Medeshamstedensimonasterio, 
vel  alibi  pastoralis  muneris  officiis  vacabat,  cum 
aditlum  infaustus  nuncius  perlatus  est.Eo  autem 
accepto ,  Eboracum  rediit,  examinavit  sedulo  om- 
nia,  cum  amicis  episcopis  monachisque  contulit 
consilia,  atque  interim  annus  677  etapsus  est. 

57  Anni  sequentis  C78  initio,  Januario  mense, 
S.  Wilfridus  regem  et  Archiepiscopum  adiit,  in- 
terrogans,  quid  causae  esset,  ut  sine  aliquo  delicti 
peccato  suis  substantiis,  a  regibus  pro  Deo  donatis, 
praedonum  more  defraudarent.  At  illi  ita  de  inju- 
riarum  causa  expostulanti  responderunt  {pergit 
narrare  Eddius)  famosum  verbum  coram  omni 
populo,  dicentes  :  Nullam  criminis  culpam  in  aliquo 
nocendi  tibi  adscribimus,  sed  tamen  statuta  de  te 
judicia  non  mutamus.  Ille  vero  episcopus  noster 
(Wilfridus)  tali  judicio  fraudabili  non  conten- 
tus,  cum  consilio  coepiscoporum  suorum  judicium 
Apostolicae  Sedis  ruagis  elegit  :  sicut  Paulus  apo- 
stolus  sine  causa  damnatus  a  Judseis  csesarem  appel- 
lavit.  Deinde  autem  sanctus  pontifex  noster  conver- 
sus  a  tribunali  regali,  adulatoribus  cum  risu  gau- 
dentibus  dixit:  Hoc  anniversario  die,  qui  nunc  ride- 
tis  in  meam  pro  invidia  condemnationem,  tunc  in 
vestraconfusione  amare  flebitis.  Atque  ita  digres- 
sus,  post  unum  alterumve  mensem  solcit  in  Fri- 
siam :  quse  omnia  aptissime  inter  se  cohserent,  et 
conveniunt  cum  scriptorum  dictis :  sicque  inchoa- 
tur  Wilfridi  expulsio,  cum  episcopi  in  ejus  absen- 
tis  cathedram  locantur,  finiturque,  quando  Bri- 
tanniam  deserit :  quinimo  ita  etiam  conciliantur 
Historici,  quorum  alii  Wilfridi  expidsionem  an- 
no  677,  alii  sequenti  innectunt. 

58  Insurgit  in  hanc  opinionem  Pagius  in  Critica 
ad  annum  ChristiQll  num.  9  his  verbis:  llsec  Chif- 
fletius :  (de  emendatione  exemplarium  vulgatorum 
BedcPj  qui  tamen  discessum  "Wilfridi  ex  Anglia  per- 
peram  distulit  usque  in  annum  sequentem.  Satis  ro- 
tunde :  sed  utinamsua  tam  sotide  probaret,  quam 
asserit  confidenter.  Idvero  quamparum  hicprse- 
stet,  quamquam  ex  iis,  qum  jam  dixi,  abunde  li- 


91 


i.  c. 


queatjuveriltamenopinionem  nostram  vUerim 
confirmare,  sparsimque  refettere,  quse  ccmlra  mo- 
vet.  Ac  primo  quidem  scribit  Eddius  cap.  23, 
S.  Wilfridumcircumstantibus  regem  adulator&nu 

auticis,querelas  suas  explodentibus.  minatum  esse 
invidiee  pcenam,  eodem  hoc  anniversario  die  iUis 
imminentem,  et  pergit  deinde  narrare,  quam 
misereillis  cesserit  sancti  viri  vaticinium  .  Et  sic 
secundum  prophetiam  Sancti  evenit :  nam  eo  die  an- 
niversario  Elfwini  regis  occisi  cadaver  in  Eboricam 
delatum  est;  omnes  populi  amarel  acrymantes  vesti- 
menta  et  capitis  comam  lacerabant.  Exhtsitaar- 
guitur:  Beda  nonoregni  Ecgfridi  anno,  etiam  in 
correctissimis  exemplaribus,  et  anno  Christi  679 
cscdem  Elfuini  coyisignat.  Hse  duie  epocfise  con- 
currere  nonpossunt,nisi  duobus  primis  mensibus 
anni$l§,  ut  supra  num.  55  ostensum  est.  Igitur 
oportet ,  S.  Wilfridum  Januario  vet  Februario 
anni  678  in  Angtia  fuisse,  ut  vere  prsedixerit  hoc 
anniversario  die  mortem  Elfuini,  quae  uno  ex  iis 
mensibus  anni  679  contigit,  petulantes  cachinnos 
in  luctum  versuram. 

59  Eo  ratiocinio  nihil  videtur  simplieius,  nec  vemoumpo- 
tamenarridetPagio,quiaaliquotmensibusprseter  re$apinau, 
ejus  chronotaxim  Wilfridum  in  Anglia  moratur.  ** 
Quinimo  contendit,  hunc  esse  fontem  erroris,  in 
quem  lapsi  sunt omnes  recentiores  historici  chro- 
nologique,  quiS.  Witfridi  expulsionemin  annum 
678  differunt.  Audiamus,  hunc  quomodo  fontem 
obturet.  Verum  (inquit  num.  14j  nequaquam  hoc 
(csedem  Elfuiniannoproxime  vaticiniumsequenti 
accidisse)  asserit  Eddius,  sed  tantum  anniversarium 
diem  sua;  depositionis  futurum  illis,  qui  cum  ca- 
chinno  insultabant,  diem  m©roris  et  tristitiae,  quod 
verum  fuisset,  etiamsi  decem  annis  integris  a  Wil- 
fridi  depositione,  eodem,  quo  dignitate  dejectus  est, 
die  Elfwinus  occisus  esset,  aut  cadaver  ejus  in  ur- 
bem  illatum.  Certe  inter  Sermones  S.  Leonis  Magni 
quatuor  habemus,  quorum  titulus,  tam  in  editis, 
quam  in  Mss.  plerisque  est  in  anniversario  die  as- 
sumptionis  ejus  ad  Romanae  Sedis  culmen  et  onus, 
quos  nullus  dicet,  uno  eodemque  die  post  annum 
ejus  ordinationis  recurrente,  habitos  fuisse.  Atque 
hac  observatione  totam  illorum  auctorum  opinio- 
nem  in  ventos  difflat. 

60  Notum  est  omnibus,  qui  vel  primis  digitis  utouenduur 
Lexica  volverunt,anniversarium  diem  non  solum  amt,'a  pa- 
eum  esse,  qui  elapso  primo,  sed  etiam  qui  sequen- 
tibus  recurrU  annis.  At  nec  difflteri  potest  Pagius, 
quod  proprie  etiam  proxime  sequentis  anni  recur- 
rentem  diem  significet,  maxime  ubi  idterius  anni 
epocha  nulla  adjecta  lcgitur ,  ut  fiteo  Eddii  tibro. 
Contrarium  tamen  probare  debebat,  si  quid  evi- 
ctum  volebat :  nituntur  enim  illi,  quos  impugnat, 
aliorum  etiam  non  omnino  recenUum  scriptorum 
testimonio,  asserentiummortem  Elfuini proxime 
sequenti  anno  contigisse,  atque  de  eo  ink-Uigen- 
dum  Eddium.  Eadmerus  in  Vita  S.  Wilfridi 
scribit :  Intuens  autem  quosdam  satis  foedo  suis  ca- 
sibus  insultare  cachiimo,  et  0,  inquit,  filii,  prospe- 
ritate  ducatis  tempora  longa :  sed  noveritis,  quanto- 
ciussors  infesta  resolvet  gaudia  vestra:  nec  prius 
hunc  aunum  transisse  videbitis,  quain  istas,  quas 
super  me  derisiones  habetis,  acerbo  inoerore  luatis. 
Quajprophetia  veritas  facta  est.  Eadem  habet  Fn- 
degodus;  nec  minus  aperta  Malmesburiensis  lib.  3 
de  Gestis  pontif.  Ang.  pag.  i^ ,  ita  loquentem 
Witfridum  inducens :  ilsec  derisio,  quam  de  meo 
abscessu  modo  facitis,  in  magnum  mitrorem  vobis 
commutabitur  futuro  anno,  hoc  eodem  die. 

61  Ayitiquos  vero  scriptores  hos  omnes  errasse 
solus  dicatPagius.  Egojudico  ab  apertis  testitno- 

niis 


F 


ibiquesam- 
etus  prxtul 


(is 


nns 


mrumiquiresgestaspropiusatHgerunttea 
Mttea>aliisforteetiam  mom * 


que,  quse 


,i/m<i  Mtji- 

S^iiW-iw***  idrattosuadeai )  qmm 
dum  madferre  non  potuitt  manet  hts  fides  mte- 
gra  visgue  argumento  nostro,  vt  statuitw 
fridus  verno  tempore  anni  6  S  cx  Angha 


m  S.  THEODOEO  A.RCHIEPISC. 

dohoctemporeoperamprsestantem,sedposteaejus  D 
vestigiis  insistentem.  Falsum  est  lertio,  Avcam  in 


gans  iu  Frisiam;quo  illumsequor 


Wilr 

nafi- 
cum  resibidem 
x  etiam  vhronotaxim  confirment, 
inde  ad  concilia  deducendam.  Eddius  itaque, 
postquam  Wilfrkli  in  Frisiam  adventum  regiAl- 
aiso  gratissimum  memoramt,  ita  pergxti  lunc 
statiiM  sanctus  pontifex  noster  cum  licentia  regis 
verbum  Dei  g entibus  quotidie  presdicavit...  demde 
eo  armo,  accepta  praidieatione,  omncs  principes, 
exccptis  pauoie,  et  multa  millia  vulgi  in  nomme  Do- 
mim  baptizavit.  Et  cap.%1 :  Postquam  Deoamabihs 
pontifex  in  Freis  hiemaverat,  populum  multum  Deo 
lucratus,  verno  tempore  adveniente  cceptum  iter, 
Deo  adjuvante,  ad  Sedem  Apostolicam  cum  comiti- 
bus  carpebat.  In  Pagii  sententia  vix  ultra  tres 
menses  vonvedi  potest  Wilfrido  Frisones  ad  Chri- 
stum  convertenti,  cumcirca  Kalendas  Novembres 
eo  appulsum,  medioque  Februario  inde  in  Au- 
B  strasiam  profvvtum  velit. 

frlAl  quis  credat  tantillum  temporis  spatium 
annum  appeUari  ab  Eddio,  co  anno,  nulla  uspiajn 
favtamentione  alicujus  epochse,  ad  quam  referri 
debeat?  Huic  adde,  quod  sic  nimis  prodigiose 
operositsexhibeohu^.Wilfridus,qxiitriummen- 
sium}  eorumque  brumalium  spatio,  multa  millia 
oarbaroru  m  et  eorumprincipespene  omnes  salu- 
taribus  fidei  mysteriis  imbuerit.  Id  quamvis  non 
negem  peculiari  modo  cooperante  Deo,  fieri  po- 
tuisse,  non  tamen  factum  admisero,  nisi  indubi- 
tato  testimonio  asseratur.  Quapropter  credopo- 
tius  maxima  anni  parte  in  Frisonum  vonver- 
sione  laborasse  sanctum  preesulem  i  cui  opinioni 
non  obscure  patrocinatur  Beda  lib.  5  vap.  20:  Ibi 
ergo,  inquit,  hicinem  cum  nova  Dei  plebe  (ergo 
jamante  Christo  per  baptismumasserta,)  feliciter 
exig-ens.sic  Romam  veniendi  Lter  repetiit.  Antequam 
cum  Wilfrido  Romam propero,  corrigendus  hiv 
obiter  Mabillonii  error,  quo  Eboravensi  prsesuli 
adjutores  in  Frisonum  prima  conversione  addit, 
atque  itaelevat  vim  argumenti,  quod  a  brevi  tem- 
poreiltis  conrertcndis  impenso,deduxi.Seo,  4  Ac- 
C  torum  SS.  Ordinis  S.Benedicti parte  i pag.  691  ad 
eum  locum  Eddii,  ubi  Wilfridi  moram  in  Frisia 
memorat,hanc  Notam  Mabillonius  subnwtit :  Toto 
hoc  intervalio  Wilfriduspro  Frisiorum  conversione 
mnltumcolhiboravitcum  S.WiHibrordo.utcanitFri- 
degodus.  Kt  quidcm  comitante  Acca,  ex  Bed©  lib.  8 
cap.  13:  qni  rursus  in  lib.  5  cap.  20  tradit,  Wilfri- 
duin  in  Prisia  cum  Willibrordo  hicmem  excgisse. 
t)'6  Hssc,inquo vm ,/"  udatus  sxpescnptor  male  huc 
retulit.Namprimo  falsunt  est,quod  S.  Willibrordo 
hoc  tvmpore  in  Frisia  vollaboraverit  Wilfridus. 
Ipse  Mabitlonius  Sec.  3 partei  pag.  608  in  Obs. 
prtev.  advertit,  S.  Willibrordum  natum  esse  anno 
Christi  06$,  proindeque  hoc  anno  agebat  cctatis 
decimum   quintum,   nev   eo  potuit   vottaborare 
S.  Wilfrido,vum,ut  aperte  in  Willibrordi  Vita  di- 
vitur,  is  antv  o$  ivtatis  su<y,  qui  Christi  anno  606 
respondet,  noyi  navigarit  in  Frisiam.  Falsum  est 
secundo,  idcanere  Fridegodum :  habe  versus,  qui 
huv  faciunt. 
Wa&idus      Post  modieum  multis  tribucns  *  baptisma  sa- 
lutis. 
Etfundavit  eas  Wilbrordus,  quas  habct  arces, 
Equiparans  tantum  fidei  fcrvore  mag-istrum. 
ubi  non  exhibet  S.  Willibrordum  sociam  Wilfri- 


intenru   fnc 
aimo  cgit 
multos  t  C  U- 
lisliii]iti:mis 


dudum  antf- 


WiUibror 

tltfS. 


hocitiuere  S.  Witfrido  sociinn  fuisse,  utpote  qui 
(teste  Rivardo  Hagus/aldensi  de  Sf-atu  epis.  Ha- 
gust.  cap.  M')  in  pueritia  in  clero  sanctissimi  ac  Dco 
dilecti  Bosan  Eboracensis  archiepiscopi  mitritus  at- 
queeruditus  fuit.  Bosa  tantum  anno prseterito  la- 
bente  in  Eboracensem  sedem  a  S.  Theodoro  conse- 
vratus  est,ergo  hoc  tempore  Acva  adsummum 
erat  in  pueritia,  nec  S.  Wilfridum  comitaius  est 
Romam. 

teFalsum  est  quario,  Bedam  lib.  5  vap.  20  tra- 
dere  Wilfndum  in  Frisia  vum  S.  TT  dhbrordo  vrnis8et  St 
hiemem  exegisse.  Ecve  ejus  verba...  llonoririoe 
susceptus  (Wilfridus)  a  barbaris  acrege  illorum 
Adelg-iso,  praedicabat  eis  Christum  ct  multa  illorum 
millia  verbo  veritatis  instruens,  a  peccatorum  suo- 
rum  sordibus  fonte  Salvatoris  abluit,  et,  quod  post- 
modum  Wilbrord  reverentissimus  Christi  pontiicx 
in  magna  devotione  oomplevit,  ipse  primus  ibi  opus 
Evangelicum  cceuit.  Nisi  multum  fallor,  jjostmo- 
dum  futurum  seu  suvvedens  tempus  denotai,  et 
qui  complet,  habet  aliquid  inchoatum,  et  S.  Wil- 
librordus  dicitur  hic  postea  perfeeisse,  quam  S. 
Witfridus  inceperat  barbarorum  conversionem. 
Quinto  denique  falsumest,  ea,  quseBeda  scribit 
lib.  3  cap.  13  huc  spectare.  Locus,  qui  virum  eru^ 
ditissimum  his  erroribus  implicuit,  est  hic:  Dcni- 
que  revereutissimus  antistes  Acca  solet  referre,  quia 
cum  Komam  vadens,  apud  sanctissimum  Erisonum 
g-entis  episcopum  Wilbrordum  cum  suo  antistite 
Wilfrido  moraretur,  crebro  eum  audierit  etv.  Hiec, 
inquam,  non  sunt  rvferenda  ad  preesens  S.  Wil- 
frtdiiter,  sed  ad  aliud  posterius ,  quando  post  20 
favile  annos  iterum  sua  sede  pulsits,  sub  Sergio 
et  Joanne  Pontificibus  eadem  via  Romam  remea- 
vit,  quod  testantur  Eddius  et  Ricardus,  quipari- 
ter  asserunt,  Accam  in  illo  itinere  S.  Wilfrido 
comitem  fuisse.  Atque  de  his  plusquam  satis,  ad 
vhronotaxim  redeo. 


%  IV.  Figuntur  epochse  conciliorum 
Romani  propter  turbas  Anglicas 
coacti,  et  Hertfeldensis  in  Anglia 
sub  S.  Theodoro  celebrati.  Liber 
Poenitentialis  illi  adscriptus. 

Juxta  deduvtam  usque  huv  vhronotaxim  nostram 
S.  Wilfridusreliquumannum  67S  interFrisones 
agit ,  sequenti  vere  per  Austrasiam  profecturus 
RomamadAgathonemPapam,vausamsuamdivtu- 
rus,  sessurusque  in  magno  vonvilio  vontra  Mono- 
thelitas  voavto.  Synodus  haec  125  episcoporum  ce- 
lebrata  est  in  sancto  Pascha  tertia  die,  ut  loquitur 
Eddius  Stephanus  in  Vita  S.  Wilfridi,  qiti  ibidem, 
eodem  teste  Eddio,  Apostolicam  Sedem  appellans 
et  ab  hac  potestate  absolutus,  et  cum  aljis  125  coe- 
piscopis  in  synodo  judicii  sede  constitutus  pro  omni 
Aquilonali  parte  Britannise  et  Hibcrnias  insulis... 
veram  et  Catholicam  rldem  confessus  est  et  cum 
subscriptione  sua  roboravit.  Baronius  el  quotquot 
fere  ante  Pagium  de  prxdicta  synodo  scriptores 
egere,  itlam  anno  Christi  6S0  illigarunt.  Baronii 
criticus  eamdem  sine  ulla  prorsus  ratione  ad 
antecedentem  reduxit,  ne  scilicet  juxta  vhrono- 
taxim  suam  Wilfridum  per  tres  fere  annos 
Romx  morari  cogeret.  Cum  Avta  non  supersint, 
exquibits  nova  Pagii  opinio  verto  convelli  pos- 

sit, 


Ante  conci 
lium  Romu- 
nummagnum 
annn  680  ce- 
lebratum 


09 


DJGE  DECIMA  \o\a  BEPTEMBBI8. 
sittnostro  utemurjure,  et  Baronii  ceterorumque     scopos,  ut  cum  iUU  coanoseat  de  dissidiis  easorfo 
sententiam,  quamnullis  argumentis  impugnavit,      in  Angiia,  quorum  relationem  tum  ore  ft 

nedum  expugnavit  crihcus,  sequemur,  concilium     tium,  tum  scriptis  alioi licU  apud  Eddiumet 

hoc  Romanum  anno  080  reponenies.  Al  ante  iUud     Malmcsburium  se  accepisse.  I,  Spelma xem 

Theodorie/  Wilfridi     plari  respondent  Andreas  et  Joann  opi 


4     <. 


aliudibidcm 
in  quo  audi- 
tus  fuit  S. 
Wilfridut, 


B 


convocatum 
fuit.  Acla 
alia, 


ab  Eddio 
Stephano    et 
Malmesbu- 
ricnsi, 


qusedam  RonicV  in  causa 

acta  sunt}  qux  difflcultatem  pariunt 

66  S.  Wilfridum  Romde  in  concilio  coram  Aga- 
thone  Papa  causam  dixisse  et  absolutum  fuisse 
tradit  Eddius,  tum  verbis  superius protatis,  tum 
fuse  cap.  1!»  ViLv  illius  sancti  Eboracensis  epi- 
scopi,  ibique,  postquam  ejus  adventum  Rornam 
descripseral,  dicit,  Agathonem  congregasse  epi- 
scopos  et  presbyteros  plusquam  quinquaginta,  ut 
cum  illis  ageret  de  ortis  Theodorum  inter  et  Wil- 
fridum  dissidiis.  Acta  in  illo  conventu  deinde  sub- 
nectit  Eddius.  Beda  ejusdem  rei  etiam  meminit 
lib.  5  cap.  20  his  verbis  :  Ibi  erg-o  (in  Frisia)  hie- 
mem  cum  nova  Dei  plebe  feliciter  exigens,  sic  Ro- 
mam  veniendi  iter  repetiit,  et,  ubi  causa  ejus  ven- 
tilata  et  prresente  Agathone  Papa  et  pluribus  epi- 
scopis,  universorum  judicio  absque  crimine  accusa- 
tus  fuisse  et  episcopatu  esse  dig-nus  inventus  est. 
Quo  in  tempore  idem  Papa  Ag-atho,  cum  syno- 
dum  congreg-aret  Romas  cxxv  episcoporum  adver- 
sus  eos  ,  qui  unara  in  Domino  Salvatore  volun- 
tatem  atque  operationem  dogmatizabant ,  vocari 
jussit  etWilfriduin,  atque  interepiscopos  conseden- 
tera  dicere  fidem  suam  etc.  Malmesburiensis  de 
Gestis  pontif.  Angl.  lib.  3  in  Wilfrido  de  synodo, 
in  qua  absolutus  est,  agit,  ejusque  ibidem  Acta 
producit;  quibus  recitatis,  sic  pergit :  His  decre- 
tis  gloriabundus  episcopus  (Wilfridus)  etiam  jussu 
Papae  jussus  est  residere  in  numcro  sanctorum  epi- 
scoporum  cl,  qui  agitabant  concilium  contra  illos, 
qui  unam  operationem  prsedicant  iu  duabus  naturis 
Domini  nostri  Jesu  Christi. 

67  Duo  itaque  procid  dubio  concitia,  quo  tem- 
pore  Romse  egit  Wilfridus,  habita  sunt.  Illud,  in 
quo  absolutus  est  Wilfridus,  anno  integro  ante 
aliud  collocat  Pagius,  creditque  mense  Octobri 
anni  67S  celebratum  fuisse :  an  recte,  infra  videbi- 
mus.  Porro  hujus  concilii  Acta  circumferuntur 
duplicia.  Altera  Eddius  et  Malmesburiensis  iocis 
citatis  ediderunt;  altera  Spetmannus  siuv  Colle- 
tioni  conciliorum  AngiicV  ex  antiquo,  ut  testatur, 
Manuscripto  eruta  inseruit.  Altera  appello,  quse 
plerique  hactenus  ejusdem  synodi  Acta  atquea  se 
invicemtantumavutsacrediderunt.Exstantautem 
tum  tocisciiatis,  tum  etiamapud  Labbeum  tom.  6 
col.  579;  ubi,  qiuv  ex  Malmesburiensi  coliegit,  vix 
differunt  ab  Eddii  verbis.  Antequam  pluribus  pro- 
sequor  meam  conjecturam  aperire,juverit  paucis 
lectori  utrorumque  Actorum,  si  forte  ad  manum 
non  sunt ,  analysim  tradere.  Spelmanni  itaque 
Acta  (sic  ea  voco,  qiicV  primus  ipse  ex  Ms.  edidit,) 
sic  inchoantur  :  In  nomine  Doraini  Salvatoris  no- 
stri  Jesu  Christi ,  iraperantibus  dominis  nostris 
piissimis  Aug-ustis,  Constantino  mnjore  iraperatore 
anno  vicesimo  sexto,  post  consulatum  ejus  anno 
decimoj  sed  et  Heraclio  atque  Tiberio  novis  Au- 
grustis  ejus  fratribus  vicesimo  secundo,  Indictione 
septima,  mense  Octobri,  proesidente  Agathone... 
in  basilica  Domini  nostri  Jcsu  Christi,  qua;  appel- 
latur  Constantiniana,  consedentibus...  episcopis  : 
qui  deinde  sedecim,  cum  presbyteris  35  enume- 
rantur,  omnes  nomine  proprio. 

GS  Pro  his  habet  Malmesburiensis  :  Ag-atho  san- 
ctissiraus  Papa  concilium  quinquag-inta  tam  episco- 
porum,  quam  abbatum,  in  basilica  Salvatoris,  quae 
appellatur  Constantiana,  coeg*it.  Atque  his  simi- 
lia  Eddius.  Perorat  deinde  eodem  fere  tenore 
apud  omnes  Pontifex,  docetquet  convocasse  se  epi- 


Clarum  constat  universis,  quod  raulto  pontificalis 
successu  ecclesiEE  in  Britanuia  insula  positae  indi- 
dig-ent.  Primum  quidem,  quod  'li~.^ensio  ibidem  in- 
ter  sanctissimum  Theodorum  archi  m  et  ce- 

teros  ejusdem  provin-  ;  Ucs  (deest  forte  orta 
sitjquam  cum  Dei  prasidio  solapo~-it  Apostolica 
auctoritas  mitig-aix-.  Hiec  apud  Eddium  muUum 
diversasunt,  iidem perorant quidem  episcopi,  sed 
post  aliquot  taudes  Romamc  Sedis  ita  referunt: 
Verum  erg-a  quod  nobis  est  injunctum  ab  Apo^tolica 
vestra  censura,  ante  hos  dies,  consedentibus  nobis 
una  cum  nostris  coepiscopis  et  confamulis,  relegi- 
mus  singula  scripta,  quse  de  Britannia  insula  dire- 
cti  Apostolico  vestro  Pontificatui  detulerunt,  tam  ea, 
quse,  ex  persona  Theodori  reverentissimi  archiepi- 
scopi  illic  ab  Apostolica  Rede  olim  directi,  mi^.-a 
sunt,  aliorumve  cum  eisdem  scriptis  relationes  ad- 
versus  quemdara  episcopum  subterfugientem,  ut 
asserunt,  quem  huc  venisse  arbitrati  sunt,  quam 
ea,  quse  a  Wilfrido  Deo  Pmabili  episcopo  Eboricge  E 
sancta^  ecclesias  oblata  sunt,  qui  de  sua  sode  ejectus 
a  pra?nominato  Sanctissirao,  Apostolicam  Sedem 
appellans  huc  usque  pervenit. 

60  Laudant  deinde  Wiifridi  modestiam,  asse- 
runtque,  falsis  criminationibus  impetitum  fuisse 
et  Pontificis  sententiam  exquirunt.  Advertis,  ni 
fallor,iector,queecumque  Eddius  recitat  ad  S.  Wil- 
fridum  seu  ejus  cum  S.  Theodoro  dissidia  specia- 
tim  et  unice  pertinere,  ubi  contra  in  Actis  Spel- 
manni  nulla  fitWitfridi,  nulla  e       <  mentio. 

Eodem  tramite proccdunt  religua:  respondet  apud 
Spelmannum  Agatho,  urgendam  esse  exsecutio- 
nem  eorum,  quse  diu  ante  a  S.  Gregorio  pro  Bri- 
tannia  decreta  et  a  synodis  statuta  atque  a  Romana 
Sede  approbata  etconfirm  int.  Apud  Ed- 

dium  dicit  Pontifex,  morari  prse  foribus  Wilfri- 
dum  postulantem  admitti  pctitionem  suams  qum 
deinde  omnibus  annuentibus  a  Joanne  notario 
concilio  pr3elegiturt  estque  satis  p  ■'  H  tota 
adversus  injuriam  sibia  S.  Theodoro  illatam.  Pro 
his  in  Speimanni  Actis  Crescens  episcopus  eccle- 
sicV  Vinonensis  et  Juvenatis  Albanensis  episcopus 
dixerunt  :  Cousideratis  omnibus  atque  tractatis , 
qmeque  ex  diversorum  venientiura  relatione  cogno- 
vimus,  qureque  ex  scriptorum  diversis  vocibus  huc 
ad  Apostolicara  Sedcmdirectorum  collig-ipotuerunt, 
solicitius  fiagitantea ,  prarvidimus  communi  con- 
sensu  hanc  dcfinitionisseutentiam  promulgare. 

70  Unde  ex  auctoritate  bcati  Petri .  .  .  defini- 
mus  atque  statuimus  ,  ut  unumquodque  reg*num 
in  Britannica  insula  constitutum  baoeat  serundum 
moderaminis  mensuram  provinciarum  episcopos, 
ita  statutos,  ut  simul  omncs  cum  archiepiscopo  duo- 
decim  ecclesiarum  pra^sulcs  numercntur,  quos  ar- 
chiepiscopus,  qui  pro  tempore  ab  hac  Apostolica  Sede 
pallii  honore  dccoratur,  provrhat,  atquc  sacenlo- 
tali  g-radu  eos  canonice  ordinet,  ipsiusque  tantum 
sint  ordinationi  subjecti,  hac  dispositione  interpo- 
sita,  ut  nullus  audeat  de  episcopis  in  alterius  pwa- 
sulis  jura  semetipsum  immergerej  ^cd  illibata  sua 
unumquemque  servare  et  inadmoneudos  ctconver- 
tendos  populos  studere.  Prohibetur  prteterea,  nc 

cfcrici  amiis  u/onti/r,  cithcr.rdas  imbcont,  Sym- 
phoniam,  jocos  aut  ludos  coram  sc  cxluberiper- 
mittant.Juverit  hic  observasse,  statuta  htvcomnia 
S.Theodoro  imprimis  favere,gui  muIHplioandos 
episcopos  omni  nisu  contenderat,et  Ceadam,ab  iist 

quorum 


nlia   a  Spei- 
manno 


e-T  Mamacri- 
ptoeditasunt, 

ijnx  a  roh 
paucii 


ifCTOftl 

J.C. 


DK  S   THEODOEO  AHCHIEPISa 
70  '  „M«fl  acdeniqueid,quoddealiaordinationeet 

auonon  non  erat  opiscopum  ordinare,  tnrusum     ptessa  ndmq  U^  ^^        -^  ad 

ntLiu,  t<  •. ;;j.m,  ,,«/tfi.«oQ/)  facileno 


eju$demcon 
cUii  Acta 


B 


a  ir  inttfcem 

avittsu 


creditasunf. 
Jte/iUiutfur , 
giw  pro  uni 
Xafe  j4cfo- 
rum  re/b- 
ru»(ur, 


j^,  ^^"^^  :  iU  enim 

iatientia.n  hnularat,  universasynodus^..  dixit. 
•nSStaM  atque  decernhnus,  ut  Deo  amobilis 
Wilfridus  episcopus  episcopatum,  quem  nupcr  ha- 
buit    recipiat,  salva  definitione  superuis  ordmata 
S ■  quos  cum  consensu  concilii  ibidcm  con^regandi 
elefferit  sibi  adjutores  episcopos,  cum  quibus  de- 
beat  pacifice  conversari  secundum  regulam  supe- 
rius  coustitutam,  a  sanctissimo  Archiepiscopo ^pro- 
moti  ordinentur,  expulsis  procul  dubio  e  s,  qpxm 
Sus  absentia  in  episcopatum  innormi  er  missi  sunt 
Posthecc  solita  clausula  finiuntur  Acta.  Rogmat 
in  sua  petitione  Wilfridus,  ut  suffecti  zn  looum 
suum  a  Theodoro  episcopi   Apostohco  mandato 
peUerentur.  Et  si  rursus  in  eadem  parochia,  oui 
prarfui,  inqwt,  presules  adhibere  provident,  sal- 
tera  tales  jubeas  providere  promovendos,  cnm  qm- 
bus  possim  ,  pacifica  atque  tranquilla  concordia 
iuter  nos  obtinente,  Deo  unanimiterdeservire,  quo 
potissimum  spectat  concilii  responsum.  Quo  ver- 
qant  ha>c,  Salva  definitioue  superius  ordinata,  et 
Secundum  regulam  superius  ordinatam,  certumvi- 
detur    ad  Acta  scilicet  Spelmanni :  nisi  partium 
studio  abreptusEddius,  quxdam  Wilfndo  minus 
faventia  prmtermiserit.  Ut  ut  est,  hic  terminatur 
apud  illum  et  Malmesburiensem  synodus. 

n  In  exemplari  Spelmanni  post  ea,  quse  reci- 
tavi  Agatho  censet  saluberrimum  fore,  si  de  eccle- 
siasticis  statutis  in  Anglia,  de  serie  episcoporum  et 
de  fide  Anglo-Saxonum  cognosceretur.  Andreas 
Ostiensis  et  Joannes  Portuensis  aiunt :  Verum  est 
enim,  quod  vestrie  Sanctitati  injunctum  est ,   ut 
Apostolica  censura  ex  hinc  illic  hrec  decretalis  dis- 
positio  per  epistolas  ac  virum  prudentem  et  ido- 
neum  et  bene  imbutum  dirigatur  ad  Theodorum 
reverendissimum    atque    sanctissimum  episcopum 
Cantuariorum,..   ut  ipse  Theodorus  illis  in  par- 
tibus  ex  tua  sancta  auctoritate  et  nostra  synodali 
unitate  concilium  congreget,  et  cum  universis  fi- 
delibus,  senioribus  majoribusque  natu  totius  Sa- 
xonia;  publicam  cecumenicamque  faciant  synodum. 
Placuit  id  consilium  Agathoni  et  congregatis  epi- 
scopis,  cceperuntque  simul  omnes  unanimiter  quse- 
3  rere  et  invenenmt,  Christo  auspice ,  virum  vene- 
rabilem  Joannem   archicantorem    ecclesise    sancti 
apostoli  Petri  et  abbatem   monasterii   beati  Mar- 
tini,   qui  a  Roma  per  jussionem   Papse  Agatbonis 
in  Britanniam  est  directus.  Sequitur,  quam  bonam 
spem  ex  his  decretis  patres  conceperint,  deinde 
Agatho  synodum  beati  Martini  papffl  conscriptam... 
prsefato  religioso  abbati  Joanni  tribuens ,  ut  se- 
cum   in   Britanniam  veniens   beato  Theodoro  ar- 
chiepiscopo  affcrret  ,  non  solum  ad  suze  lcgatio- 
nis  testimonium  atque  confirmationem,  sed  etiam 
quidquid  sauctus  Theodorus    archiepiscopus  cum 
sapientibus .  . .  profuturum  melius   ac  religiosius 
in  Christo  invenire  potuissent,  cum  praedicta  au- 
ctoritate    roborare  atque  trauscribere  commenda- 
verat. 

78  Et  sic  terminantur  Spelmanni  Acta,  in  omni- 
bus  pene,  ut  consideranti  patet,  diversa  ab  aliis, 
a  quibus  tamen  tantum  avulsa  esse  plerique  opi- 
nantur.  Pauca  sunt,  qusc  itlorum  opinioni  in  spe- 
ciem  favere  possint,  idem  scilicet  in  utrisque  nu- 


ou^nZbobu  iisdem verbis exponmtur, non ad 

tinentquxeliamindwersissynodiseadcmessepo 
^Ne^eEddnMegataverbaquidptameffictunt 

ante  anno  condita  fuerint  nisi  forte  ^u^» 
perius  innui,  decreta  ahqua  ahaprxte rwmn t 
74  Eqo  sane  inducere  in  ammum  non  possum 
res  tamdisparatas,  quarum  nulla  in  ««--  « 
mum  sit  vestigium,  ooUigataspnmumaodemde^ 
se  inviccmavulsasfuisse.Imocredo  reskngl^saX 
tem  auw  ad  Wilfridum  specialiterpertinent,  lum, 
cZZZussei  Sessio,  cujus  Acta  Spelmannus 
exlubet,  eelebrata  fuit ,  non  penitus  pcrspectas 
RoZ  Agathoni  et  episcopis  fuisse;  sane  ea  de 
turUs  inAnglia  exortis  ita  Qener^ma^  ut 
Wilfridus  ibi  nominetur  nuspiam     nedum    ut 
ejucausa  discutiatur.  Enimverov jamproWl- 
frido  decisumerat,  antequam  Roma  mxttectur 
inAngliam  Joannes,  eur  illi  nihil  demandatum 
Ztt?  Cur  Joannes  in  concilio  Hertfeldensi    cu 
interfuit,  non  solum  nihil  pro  Wilfndo  pcrfeat 
secl  ne  tentavit  quidem?  Erat  ibi  sane  locus  pro 
ejus  eausa  agendi,  si  jam  ante  concihum  Roma- 
num  deciderat,  expellendos  episcopos,  inter  quos 
Theodorus  Eboracensem  dicecesim  dimserat,  atque 
alios  in  concilio  ex  Wilfridi  delectu  sufflaendos, 
ut  numero  nostro  71  Eddius  assent.  Quod  si  in 
Hertfeldensi  concilio  fuit  tentatum  simile  quid- 
piam,  cur  Beda,  cur  ipse  Eddius  Stephanus  qui 
tam  operose  collegit  quxcumque  S.  Wilfndo  laudi 
cedunt,  illud  omisit? 

75  Repeto,  quod  dixi,  credo,  Joannem  jam 
Romaprofectum  fuisse,  antequam  Wilfndi  causa 
coramPontifice  agitata  fuerit,atque  adeo  conci- 
lium  seu  (quod  mihiperinde  esl)  Sessionem,  cujus 
Acta  Spelmannus  edidit.prius  altero,  imo  ante- 
quam  Romam  advenisset  Wilfridus,  celebratum 
fuisse.  Horum  certe  alterum  mihi  ex  altero  fluere 
videtur.  Neque  enim  credibile  est,  Wilfridum,  si 
Romx  tempore  prioris  synodi  adfuisset,  non  audi- 
tum  vel  consultum  fuisse  :  non  fuisse  autem  per- 
suadet  mihi  altissimum  de  illo  illiusque  expulsione, 
qiuv  turbarum  Anglicarum  erat  origo  prsecipua, 
silentium.  Atque  hxc,  quxpro  distinguendis  syno- 
dis  seu  sessionibus  hactenus  protuli.sinonomnino 
certo  evincunt,  quod  cupio,certe  prxponderantra- 
tionibus,  quas  aliipro  uniendis  allegant.  Ex  mea 
itaqueopinionechronotaximproducerepergo.Quo 
tempore  apud  Frisones  Wilfridus  agebat  anno  678, 
Romse  prima  synodus,  illa,  inquam,  cujus  apud 
Spelmannum  Acta  sunt,  fuit  coacta.  Exprxfixis 
notis  ehronologicis  dux,  annus  decimus  scilicet 
post  consulatum  Constanlini  et  Tndictio  septima 
mense  Octobri  in  hunc  annum  Christi  678  conve- 
niunt,  dissident  reliqux,  tum  ab  his.  tum  inter  se 
omnes ;  igitur  ad  has  duas  reducendx  sunt,  ut  con- 
tendit  Pagius,  in  quo  illi  facile  assentior. 
76  Stabilitam  hactenus  concilii  Romani  epocham 


ifatuifurgue 

divcrsi  con- 
cilii  sctt  sct- 
sionis 


E 


Acta  csse, 
sic   ut,  qux 
Spchnannus 
vilidit,  con- 
dita  sint 


V 


ciem  favere  possint,  xaem  saticei  in  uinsque  nu-  i «  011*1/»»«««  i«*uwhw  wm.Hww/<i^..  «<r — ..... 

merus  episcoporum  congregatorum,  iidem  pero-  porro  confirmare  aggredior  ex  epocha  concilii 

rantessemelAndreasQstiensisetJoannesPortuen-  HertfeldensiscircaquamrursusaPagio  cogorre- 

sis  episcopi,  quxpiam  in  initio  iisdem  verbis  ex-  cedere.  ls  enirn,  ut  sux  chronotaxi  consulat 


illud 
ad 


nnno  678, 
aoen*eati/tue 
in  Frisia 
WHfrido, 


et  xi  menat- 

busanlecon- 

cithtm  ffert- 

fcldemc, 


DIE  DECIMA  NONA 
A  ad  annum  680  differt,  ego  prxcedenti  illigandum 
contendo  :  rationes  accipe.  Beda  lib.  4.  Historia* 
cap.  17  sic  Hertfeldensis  concilii  sub  Theodoro, 
preesente  Joanne  Archi-cantore,  celebrati  Acta 
orditur:  Imperantibus  Dominis  piissimis  nostris 
Ecg-frido  reg-e  Hymbronensium  anno  decimo  regmi 
ejus  sub  die  decima  quinta  Kalendas  Octobres,  In- 
dictione  octava,  Edilredorege  Mercinensium,  anno 
sexto  regniejus,  et  Adwlforege  Estanglorum,anno 
decirao  septimo  regni  ejus  et  Hlotario  rege  Cantua- 
riorum,  regni  ejus  anno  septimo.  Notse  hseomnes 
concilii  Hertfeldensis  Actis  prxfixw,  unam  si 
forte  excipias,  in  annum  Christi  679  conspira?it. 
Porro  lib.  4  Historise  cap.  18  sic  scribit  Beda : 
Intererat  huic  synodo  ( Hertfeldensi )  pariterque 
fidei  decreta  firmabat  vir  venerabilis  Joannes  ar- 
chicantor  ecclesioB  sancti  Petri  et  abbas  monasterii 
beati  Martini,  qui  nuper  venerat  a  Roma  per  jussio- 
nem  Papse  Agathonis.  Igitur  concilium  Romanum, 
a  quo  Joannes  mense  Octobri  rnissus  fait,  anno 
certe  preccdenti  adeoque  678  celebratum  fuit.  At 
'  Pagius  in  Critica  ad  annum  Christi  670  num, 
fi  Hertfcldensem  synodum  a  pr&fixis  notis  chro- 
nologicis  fcre  omnibus  avulsam  et  ad  sequentem 
B  dilatam cupit.  Audiamusquibus  argumentissuam 
opinionem  stabiliat. 

77  Beda  inquit,  utitur  Indictione  Constantinia- 
na,  qucvdie  vigesima  quarta  scptembris  exordium 
habet  Acta  Hertfeldensis  concilii  id  habitum  te- 
stantur  xv  Kalendas  Octobres  seu  die  xvn  Septem- 
bris,  Indictione  octava.  At  hsec  in  Bedas  computu 
inchoatur  xxiv  Septembris  anni  ChristiG7$,atque 
adeo  dies  xvn  Septembris  hidictionis  octavse  an- 
no  680,  neutiquam  aidemprsccedenti venit.  Verum 
est  indictionem  Constantinianam  secutum  esse 
Bedam,  idque  ex  ejus  ipsius  verbis  demonstra- 
vit  Pagius.  Sed  non  est  hic,  de  quo  agitur,  Bedse 
computus,  at  concilii  Hertfeldensis.  Etenim  ci- 
tato  lib.  4  cap.  17  Historix  sic  scribit  ;  Quarum 
literarum  (ab  ea  synodo  conditarum)  istud  est 
exordium  :  In  nomine  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti  Salvatoris.  Imperantibus  Dominis  piissimise£t\, 
qu3B  superius  recitavi.  Undc  luculentum  fit,  ipsas 
liieras  synoddles  authenticas  nobis  exhiberi  a 
Beda,  atque  adeo  a  peculiari  ejus  computandi 
ratione  perperam  hic  contra  usitatissimum  et 
communem  in  Anglia  morem  a  mense  Septembri 
inchoandarum  Indictionum  arguitur.  Nonigitur 
fefellit  Baronium  aliosque  Indictio  Octava  cum  die 
xvn  Septembris;  quae  hoc  anno  (679)  a  Kalendis 
Septembns  in  cursu  fuit,  sed  sua  ipsum  Pagium 
inconsiderantia,  dum  notas  chronologicas  ab  ipsa 
synodo  adscriptas,  tam  quam  a  Beda  adjectas, 
ex  illius  compidandi  ratione  sumendas  reprse- 
sentat. 

l&Melius  contra  fixam  superius  Hcrtfeldensis 
Ckrtsti  679  concilii  epocham  arguit  Pagius  ex  locis  aliis  ipsius 
Cq°m  eodem'  ^e^-  ^s  in  Recapitulatione  syyiodum,  de  qua  agi- 
mus,  apertis  verbis  anno  Christi  6S0  innectit. 
Deinde  EdilredusrexMerciorumtantum  regnare 
ccepit  anno  Christi  675,  ut  testatur  idem  Beda 
scribens  in  Epitome  .-  Anno  sexcentesimo  sexage- 
simo  quinto,  Wolfere  rex  Merciorum,  postquam  se- 
ptemdecim  annis  regnaverat,  defunctus,  Edilredo 
fratri  reliquit  imperium.  Unde  fluit,annum  regni 
ejus  sextum,  quiinter notas chronologicas concilii 
superius  assigyiatur,  non  nisi  anno  680  inchoari. 
Respondeo  :  fatentibus  omnibus  eruditis,  atquc 
ipso  inter  illos  Pagio,  suspecUe  sunt  notse  chro- 
notogise  Bcdse,  quas  alii  valde  deturpatas  ab  ama- 
nuensibus,aUiabinterpotatoreposterioreadjectas, 
etperperam  historico  illi  attributas  censent.  Pa- 
rum  igitur  aut  nihil  inde  evincipotest  contra  con- 
Septembris  Tomus  VL 


SEPTEMURTS. 


7] 


quod 


cilii  epochas,  quas  clarum  este/  epistola  tyn odaU 
exscripsisse  Bedam.Demus  tamen  etiam  tum  has, 

tum  ittas  eodem  prrobabitito \ u \  gradu  eanei 
illegitime  adhuc  ex  uno  alterove  loco  contra  fre$ 
vel  quatuor  alioseosque  conjunctos  pugnaretur. 
Hic  autem  apudeumdem  Bedam  pro  anno  mstat 

octava  Indictio,  ut  probavi,  consjnrant  etiam  an- 
nusdecimus  Ecgfridi  etLotharii  <},timus,nec 
dissentit  Adulphi  decimus  septimus  ■.  accedunt 
aliunde  Henrici  Huntindoniensis,  Alfredi  regt 
VersioneSaxonica,  abbatis  Jomalensis  et  oJ> 
antiquorum  fere  omniumpro  anno  G79  suffragia : 
corrigendi  sunt  zgiturloci,  tot  epochis  contrarii, 
etmanet  anno  ChristiGlO  fixum  Hertfeldense  sub 
S.  Theodoro  concilium,  Romanum  vero prmcedenti 
innexum, 

79  Eodem  anno,  quo  synodum  in  Anglia  convo- 
cavit  S.Theodorus,  Romas  auditus  et  absolutusest 
S.  Wilfridus.  Is  enim  in  mea  chronotaxi,  post- 
quam  anno circiter  integro  in  Frisio  j 

rat,  verno  tempore  anni  679  inAustrasiam  Adrhe- 
nanam  ad  Dagobertum  II  regem  pern 
humanissimeexceptuset,  non  midtisibi  tronsactis 
mensibus,  per  Campaniam  seu  L  ig  uriam  cum  socio 
et  ductore  Dcodato  Dagoberti  episcopo,  utloquitur 
Eddius,  Romam  missus  est.  Contra  Pagium  pro- 
bare  non  tubet,  quod  WitfridusannoblSDagober- 
tum  Austrasue  regem  convenire  potuerit ;  notum 
enim  est,  illius  regis  ceedem,  quam  illeannoNS 
illigat,  probabilissime  a  non  paucis  adannum&SO 
differri.  A  Deodato,  quem  Wilfrido  socium  Dago- 
bertusdedit,  contra  chronota.nm  nostram  etiam 
arguitur.  In  concilio  Romano,  cujus  Acta  S/>el- 
mannus  edidit,  inter  alios  episcopos  numeratur 
Deodatus  Tullensis.  Hunc  eumdem  fuisse  rolunt 
Dagoberti  episcopum,  qui  Wilfridum  Romam 
perduxerat;  unde  infemint,  Eboracense*.  pr 
lem  eopervenisse,  antequam  synodus  Spelmanni 
celebrata  sit.  Eumdem  essc  Tullensem  Deodatum, 
cui  Dagobertus  Wilfridum  in  itinere  commisit, 
conjectura  est,  cui  non  lubet  refragari ;  at  certe  il- 
legitimeinde  infertur,  Wilfrido  adhuc  in  Frisia 
agente,  Deodatum  Romse  non  fuisse.  Quasivero  is 
inde  in  Galtias  ad  conciiium  ibi  convocatum  re- 
gredi,  atque  eo  celebrato,  cum  Wilfrido  ad  mo- 
gnum  synodumreverti  nonpotuerit. 

80  Unica  restat  nec  minima  difficultas,  quse  con- 
tradeductum  hactenusduobus  §^  rerum  gestarum 
ordinem  moveri  potest.  S.  Wilfridus  iu  Cataiogo 
prxsutum  Eboracensiuoi  edito  a  Labbeo  in  Bib. 
Mss.,  ex  quo  num.  4-7  verba  excerpsi,  diceturper 
decennium  exsutasse.  Sede  sua  pulsus  est  sanctus 
antistesanno  677,  vel  si decessum  ejus  ex  Anglia 
pro  exsilii  initio  sumpseris,  678  j  igitur  cx  com- 
putu  laudati  Catalogi,  in  sedem  suam  dici  debet 
restitutus  anno  6S7  vel  sequenti.  Atque  hoc  sine 
scrupulo  admittit  Pagius  in  Critica  ad  annum 
Christi  677  et  687  ,-  sunt  tamen  aliqua,  qiuv  <tiutius 
protrahendam  Wilfridi  in  sedem  suam  restitutio- 
nem  suadere  videntur ■.  Beda  /Auribus  locis  S.  Theo- 
dori  mortem  illigat  anno  690,  atque  cum  illo  circa 
hanccpocham  conveniunt  scriptores omnes,  quos 
vidi,  ita  ut  non  nisi  temere  in  dubium  vocaripos- 
sit.  Eddius  Stephanus,  ubisatwdo,^  pacem  san- 
ctos  illos  inter  episcopos  enarrat,  sicloguentem  ad 
S.  Wilfridum  inducit  S.  Theodorum  nostrum  •.  Scio 
enim  post  hunc  annum  appropinquantem  vitremeae 
terminum  secnmlum  Dominirevelationem,  undcsc- 
quividetur,  quodS.  Theodorusamio  690  /nortuus, 
prxeedenti  anno  G89  S.  WUfrido  reconciliatus 
fuerit.  Jam  vero  ante  reconciUationon  itlam 
nondum  in  suam  sedem  restitutus  fuerat  Ebora- 
censisepiscopus,  nam  eodem  tempore pro  Wilfri- 

U        do 


i  i 


PiOmx  awli- 
t\u  et  abto- 
lutiu  fuit 
WVfridu*. 

&At;\mtwr 

"'<//■ 'V'''''* 


contm  hanc 
citronotaxim 


kocrou 
J.C 


DB  S   THEODOEO  ARCIUEPISC. 
scripsit  Theodorus.  M<      debeat,  mirabili  etdiscretaconsidcratione  deseribit 


idus  autempost  accc- 


inotx.  Sx- 
jienduntur 
S.    Theodori 


B 


r/c  mortema 
prttfUctiones. 

Inter  luen- 
brationes 


S.  Theodoro 
tribulus  cst 
liber  Pteni- 
fentialts 


72 

do  od  EdUredum  i  . 

,  in  nmdiu  1 onorificc  ln  exsilio  degmt,  xnquit 

siSKw  a**»  *»  "*» :  Alfridus  res  sa" 

JntfsSmus  S.  Wilfridum  secundo  anno  regm  sm 
vei erabiUter  secundum  pra3ceptum   Archiepiscopi 
Id  se  Savit,  etprimum  coenobium  cum  posses- 
ln  bus  adln^ntibus  in  Hagustaldes*  mdu  gens  : 
"t    ost  intervallum  temporis  secundum  beatissimi 
£ honisApostolic*  Sedis  Prssulis  e   saneta >sy- 
nodi  iudicium  propriam  sedem  ep.scopa  em  in  Ebo- 
Hca  civitate..   reddidit,  sed  Kxc  difficultatem  non 
mnitus  tollunt.  Alfridi  regis  annus secundus cum 
anno  ChristiQSI  concurrit  quidem,  et  sicpost  de- 
ccnnium  Wilfridi  exsilium  finitum  ahquo  modo 
dici  possct,  quando  in  partem  possessionum  sua- 
rumrevocatus est,  Ucet  omnes,  atque cumhis suam 
Eboracensem  scdem  nondum  recuperasset.  At 
auodnam  illud  archiepiscopi  prxceptum,  secun- 
dum  quod  Wilfridum  ad  se  Alfndus  invitavit? 
Suspicarer  pridem  apud  reges  facti  pomttentem 
Theodorum  pro  Eboracensi  episcopo  cgisse,  effica- 
cius  iamen,  cumjammortemsibiimminentemvi- 
deret  •  ad  priora  tempora  spectare  Theodon  ad 
Alfridum  pnvceptum,  ex  quo  partem  bonorum  re- 
ceperit  Wilfridus,  sicque  jam  ab  exsilio  reductus 
dicatur,  posteriores  autem  Theodori  literas  effe- 
cisse  utsedemdeinde  Eboracensemreceperit  :  at 
obstat  Wilfridus  num.  36  orans  Theodorum,  ut 
apud  amicos  intercedat,  ut  aliquam  partem  sub- 
stantiffi  ejusrestituant. 

82  Hcvreo  :  si  Theodori  de  morte  sua  vaticinium 
siclatius  extendas,  itJpost  hunc  annum  significet 
instant  ultima  tempora  vitae  mece,  quodfecit  Ead- 
merus,  parum  ponderis  apud  audientes  addet  di- 
vina  revelatio  asserta  vaticinio  Viri  senis,  innu- 
meris  laboribus  fracti,  asserentisque  se  post  an- 
num  moriturum,  si  illud  post  ad  tres  quatuorve 
atiosextendereliceat.AnnonfortedealiisTheodoTi 
amicis,quamderegibus,aquibusjamatiquarece- 
perat,  Witfrido  sermo  est  ?  Quidquidsit,  ad  magis 
restriclum  sanede  morte  S.  Theodori  vaticinium 
refcrendasunt,  qum  habet  Beda  lib.  5,  cap.  8.  Anno, 
inquit,  sexcentesimononagesimo  IncarnationisDo- 
minica^  Theodorus  beatse  memoriae  archiepiscopus 
senexetplenus  dierum,  ld  est,  annorura  octogiuta 
octo,  defunctus  est;  quem  se  numerum  annorum 
fuissehfibiturumipsejamdudumsomniirevelatione 
edoctus  suis  praedicere  solebat.  Nunc  aliqua   de 
S.  Theodori  scriptis  dicenda  supersunt.  Batcvus 
Scriptorum  Britannnv  Centuria  Y&sic  illa  enume- 
rat :  Summam  Pcenitentialem  lib.  i;  Priorum  Pa- 
trum  canones  tib.  i;  Ordinationes  sui  cleri  lib.  i; 
De  fide  contra  Eutychen  lib.  i ;  Commentaria  quee- 
dam  lib.  i;  Epistotas  ad  diversos  lib.  i. 
^IIivcsinguta,ubirepererit,nonvacatindagare. 
Gapitula  fl/^waS.Theodori  et  Decreta  atlegantur 
aBurchardo, Ivone,Gratianoet  ThomaRudborne 
in  Uistoriamajori  Wintoniensi,  alia  etiam  alibi 
occurrunt .  Pneter  ea,  quee  a  concitiis,  quibus  prse- 
sedit,  conditq  ipsi  tribuuntur,  inter  ejus  Opera} 
siquc-vsunt  alia,  celeberrimus  est  liber  Pceniten- 
tialisiUius  nomine  inscriptusk  Isjamolim  in  Ec- 
clesia  insignis  fuit .  Ad  annum  Christi  GlQscribit 
in  Chronico  Regino  abbas  Prumiensis  :  Theodo- 
rus  archiepiscopus  peccantium  judida,  a  quantis 
scilicet  annis  pro  unoquoque  peccato  quis  pcenitere 


D 


jiim    olim  in 

Ecclcsia  ce~ 
kbnrrimus. 


E 


Idem  Regino  de  his,  qum  episcopus  vel  ejus  mini- 
striinsuodistrictuvetterritorioinquireredebeant 

pervicos^pagosatqueparoecias  suas  cap.  95  seu 
ultimo  parochum  interrogandum  docet :  An  ha- 
beat  Pcenitentiale  Roraanum,  vel  a  Theodoro  episoo- 
po,  aut  a  venerabili  presbytero  Beda  ed.tura  Unde 
conficias,  Reginonis  tetate  S.  Theodon  Pvmtentia- 
lcmlibrum multum  celebratum  fuisse.  In  Chrom- 
cis  Radulphide  DicetoetJoannis  Bromtom  eadem 
fere,qu,v  apud  Reginonem  habentur.  Martene  seu 
Barrius  potius  in  nova  editione  Spicilegn  Ache- 
rianitom  i  pag.  486  et  Mabillonius  in  Observat. 
prxv.  ad  Vitam  S.  Theodoria^rm^,  ejus  Poem- 
tentialem  librum  a  Beda  laudatum  fuisse. 

UAcherius  tom.  9  Specilegii sui  in  Prxf.  num. 
6  Bedx  hcvc  de  Theodoro  verba  retulerat :  Peccan- 
tiumjudicia,  quantis  scilicet  annis  pro  unoquoque 
peccato  quis  penitere  debeat,  mirabiliter  smpsit, 
qua>nuspiamegopotuireperire,utinecmentxonem 

aliquamdetibroPcenitentiali  locis  a  Mabillomo 
et  Barrio  citatis.  In  pmnitentiali  edito  a  Spet- 
mannoatqueiterumaDavide  Wilkinso  Collectiom 
concxtiorum.magnse  Britannim  tom.  icol.  115  in- 
serto,  quem  ipsi  Egberto  Eboracensi  episcopo, 
aliiBedcB  tribuunt,  cap.  2  dicitur.  Theodorus  sau- 
ctus  et  pius  episcopus  constituit  banc  lectionem  m 
exemplum  et  doctrinam  omnibus  illis,  qui  delicta 
sua  apud  Deum  emendare  volunt,  et  dixit  :  Legi- 
mus  iu  Poenitentiali,  quod  poenitenlia  facienda  sit 
pro  capitalibus  criminibus  aunum  vel  duos  vel  tres 
inpane  etaqua  :  et  pro  rainoribus  criminibus  heb- 
domadamvelmensem.  At  hasc  satis  ambiguasunt, 
nec  sufficientia  ad  probandum    Pcenitentiatem 
librum  a  Theodoro  compositum  fuisse,  neque  ego 
alibi  manifestius pro  hac  re  testimonium  uspiam 
apud  Bedam  invenio.  Unde   inhcvret  mihi  ali- 
quatis  dubitatio,  an  nonforte  inter  libros  pluri- 
mos  Grzecos,  quos  secum  in  Angliam  invexit,  Poe~ 
nitentialis  liber   Orientalium    quispiam  fuerit, 
cui,  quod  eo  S.  Theodorus  quandoque  uteretur, 
quodque   illum   in    Decretis  aliquoties    citaret, 
Theodori    tamquam  auctoris  nomen  adhseserit. 
Nescio  enim,  an  consultum  Archiepiscopo ,  homi- 
ni  Grseco  atque  eo  nomine  Pontifici  utcumque.su- 
specto,  videri  potuerit,  quod  taynen  illi  laudi  ad- 
scribunt  pturimi  posteriores  scriptores,  regida- 
rum  pcenitentialium  usum,    qui   nutlus  adhuc 
fuerat  in  Latina  ecclesia,  in  Occidentem  inve- 
here. 

85  Quidquid  sit,  abunde  ex  Reginone  liquet  insi-  Hodie  Capi- 
gnem  fuisse  in  Ecclesia  nomine  S.  Theodori  nostri  tula  aliqua 
Pcenitentialem  librum.  Morinus  in  Precfatione  ad 
codicessuos  Mss.  Pcenitentiatium  ait,  unicum  se 
legisse  Spetmannum,  qui  testaretur  S.  Theodori 
Pcenitentialem  Ms.  se  vidisse  in  celebri  bibliotheca 
S.  Benedicti  Cantabrigiensi.  Baronius  tamen  in 
Annalibusad  annum  51  num.  24  scribit:  Sed  quod 
pertiuet  ad  suffocata,  in  antiquo  Theodori  Pceniten- 
tiario,  quod  habemus  apud  nos  Ms.,  injunctam  pce- 
nam  invenimus  his,  qui  vesci  preesumpsisset  suffo- 
catis.  De  Poznitentiati,  quem  Spebnannus  viderat 
Cantabrigise ,  sic  infit :  Cum  prolixior  sit,  quam  ut 
commode  hic  inseratur,  nec  facile  coneedaturvenia 
transcribendi  totum  codicem,  nos  Capitula  solum- 
modo,  vel  potius  Capitulorum  fastigia  annectemus, 
quod  moxprcvstat  tom.  i  Concitiorum  Angtuvpag. 
155,  Capitula  septuaginta  et  octo  enumerans, 
Po?*ro  ex  his  Spetmanni  verbis  abunde  liquet, 
quam  exiguam partem  taudati  Operis  Ms.  habea- 
mus.  Ingemuit  sane  antiquitatis  amaior  Ache- 
riusj  quod  Spelmannus  librum  non  ediderit  inte- 
grum  et  tam  celebre  monumentum  orbi  literario 

elabi 


nominc 


DIE  DECiMA  NONA 

A  elabipassussitjpsejacturam, quantumpotuit, re- 
paraturus  ex-  Burchardo,  Ivone,  et  Gratiano,  tum 
etiam  exPoenitentialiMs.  Corbeiensi  et  Sangcrma- 
nensi  selegit  redegitque  in  ordincm  Capitula  120 
Spivilegio  suo  tom.  9  inserenda.  Capitula  hzec  ulte- 
rius  divisa  aiictaque  viginti posterioribus,  tino<j  ><<' 

aut  altero  interjecto,ex  vetusto  codice  septingento- 
rum  annorum  emendata,  notisque  ex  Martenii 
schedis  illustrata,  recudit  Barrius  in  Spicilegio 
tom.  ipag.  486,  ubi,  sicut  apud  Acherium,  8.  Theo- 
dori  nomine  inscripta  sunt,  sic  tamen  ut  ejus  Ca- 
pilula,  non  vero  Pcenitentialis  liber  vocentur. 
s.  Theodori      86  Sub  titulo  PcenitentialisVbzo&ovi,  qu&  exva- 
riis  Mss.  corradere  potuit ,  in  lucem  edidit  duobus 
tomis  Jacobus  Petit  Parisiis  anno  1677,  cujus , 
lucubrationem  ad  manum  non  habeo.  CeUlerius 
tom.  17  Historise  Scriptorum  sacrorum  jAuribus 
de  ilta  agit,  affirmatque,  pleraque  a  Petito  corrasa, 
inter  Acherii  Capituta  reperiri.  De  eodem  Petiti 
Opere  non  paucis  etiam  agunt  Caveus  et  Oudinus 
in  Theodoro,  ubi  commissos  invicem  etpueriliter 
rixantes  videre  licet.  Qucccumquc  igitur  hactenus 
B  edita  sunt,  non  nisi  pro  laciniis  haberi  possunt, 
nec  habemus  laudatum  multum  S.  Theodori  librum 
Pcenitentiatem  integrum,  si  sincerus  est,  quem 
Spelmannus  vidit ,  Cantabrigiensis  Ms  .  codex . 
Iltumfrustra  qusesivisse  videtur  Caveus,  veretur 
certe  ut  uspiam  supersit  in  Anglia.  Mabillonius 
ad  calcempartis  i  Sec.  3  SS.  Ordin.  S.  Benedicti 
in  Additionibus  scribit  :  Theodoro  familiaris  et 
carus  fuit  lledda.  Argumento  est  id,  qnod  legiturin 
Poenitentiali  Ms.  collegii  Corporis  Christi  in  acade- 
mia  Cantabrigiensi,  in  quo  post  Responsa  Grego- 
rii  M.  ad  Augustinum  hsecsubduntur  : 
Te  nunc  sancte  speculator, 
Heddi,  pie  prasul,  precor, 
Pontificum  ditum  decor, 
Pro  me  tuo  peregrino, 
Preces  funde  Theodoro. 
Ex  quibus  verbis  colligo,  Theodori  librum  Pceni- 
tentialem  Heddae  nostro  fuisse  nuncupatum.    Ita 
Mabillonius.  Laudatum  hunc  Pamitentialem  li- 
brum  Ms.,  sieditus  non  est,  examinare  possent, 
qui  Spelmanni  negligentiam  incusant. 
circumfe-         87  Cujus  auctoritatis  sit,  qualisque  codex  Ms., 
nuuur,  »»-  quem  Baronius  citatus  laudat ,  nescio;  inquiri 
te7-qm-cTtP  etiam  id  posset  atque  ua  Oudino  dubiumevelh; 
vix  enim  dubito  quin  asservetur  in  bibliotheca 
C  Vallicellensi.  Ceterum  talia  sunt  Capitula,  qiuv 
hactenus  taudavi,  ut  cento  videantur  ex  canonibus, 
ritualibus  pcenitentialibusque  Reguhs,  et  tam  m- 
cerLv  offcinx  laciniis  consutus,  ut  non  nisiperpe- 
ram,  saltem  omnia,  censeam  S.  Theodoro  nostro 
adscribiposse.  Capitulum  10  et  26  Barrii  c  diame- 
tro  Acherianis  7  et  14  adversantur,  idque  tanta 
ambiguitate,  ut  quid  alteri  preeferas,  vixstatucre 
audeas.  Theodorus  etiam  inter  illa  citatur  in  per- 
sona  tertia,  tamquam  pondus  ReguUv  addens . 
Necsanus  quispiam,opinor,sinescrupulo§.  Theo- 
doro  tribuet,   qum  subdo .    Capitulum  140  apud 
Barrium,  quod  Acherio  fucrat  113,  sic  habet: 
Laicus,  a  quo  recessit  mulier,  cum  consensu  epi- 
scopi  post  duos  annos  aliam   accipiat;  si  in  capti- 
vitatem    per   vim    ducta  est,   post  annum  aliam 
accipere  potest.  Ibidem  113,  Acherio  116:  Cujus 
uxor  fornicata,  licet  eam  dimittere  et  aliam  acci- 
pere,  mulieri  non  licet  fornicantem  alium  aecipere. 
Accedat,  quod  apud  Barrium  solum  invenio  31 : 
Cui  uxorem  hostis  abstulerit,  et  non  potest  repe- 
tereeam,  licet  ei  aliam  accipere;  melius  est  quam 
fornicari  :  nam  si  postea  redeat  uxor,  non  debet 
recipere  eam,  si  aliam  habeat.  Ipsa  accipiet  alte- 


SEPTEMBRI8.  W 

rum  virum,  si  unum  ante  habuit.  Ae  denigue  e&       «*t«i 
Martenii  Capitulis  si  et\W  confUUum  PetUi,  ni 
fattor,  secundum,  a  Natali  Alewandro  in  Hi$t. 
Ecctes.  seq.  7  cap.  4  articulo  L0  citatfom*  Preaby- 

ter  fornicans,  si  postquam  cornperturn  fuerit,  bapti- 
zavcrit,  iterum  baptizentur  illi,  quos  baptizartt. 
Si  quis  presbvti.-r  ordinatua  doprehenditse  non  esse 
baptizatum ,  baptizetur ,  et  ordinetur  iV-Tum  t  et 
omnes,  quosprius  bapti/.avit. 
88  Uiec  enimvero  Evangetio  et  Eeclesix  decre-  ^^™ 


uliqua 


„  tanrtoH  do- 

tis  manifeste contrariu,  Qrsecanicos  &  roresntmts  fl,utmoprr- 
aperte  sajnunt,  ut  Anglis  a  S.  Theodoro,  inspe-  ,»u  ad*cri- 
ctante  Adriano,  prcescripta  credantur.  Prsesedit  t™nlur 
sanctus  archiepiscopus  noster  concilio  Herudfor- 
diensi,  ubi  hic  est  canon  decimus  pro  conjugiis. 
Ut  nulli  liceat  nisi  legitimum  habere  connubium  ; 
nullusincestum  faciat;  nullus  conjugem  propriam, 
nisi  ut  sanctum  Evangelium  docet,   fornicationis 
causa  relinquat.  Quod  si  quispiam  propriam  expu- 
lerit  conjugem,  legitimo  sibi  matrimonio  conjun- 
ctam,  si  Christianu.s  esse  recte  voluerit,  nulli  alteri 
copuletur,  sed  ita  permaneat,  vel  propria^  reconoi- 
lietur  conjugi.  Ecce  Catholicon*  veramque  S.  Theo- 
dori  de  divortiis  secundisque  nuptiis  doctHnam, 
haustam,quantum  apparet,  exconciHi  Milemtani 
canone  17,  qui  reperitur  etiam  in  Codice  canonum 
ecdesiee  Afrkanse.  Ab  hac,  quom  est  aliena  iUa, 
quc-espuriisin  Capitulis  continetur,  tam  manifes- 
tum  est ,  hivc  perperam  sancto  Prsesuli  nostro 
tribui.   Verum  de  his  pro  instituto  nostro  satis : 
nunc  sancti  Viri  gesta  ex  Bedde  Historiacotligo. 


VITA 

Auctore  venerabili  Beda 

Ex  Historia  Ecclesiastica  gentis 
Angloram  excerpta. 

PAKS.  1. 

S.   Theodortts  ordinatur  episcopus  a  f 
Vitaliano  Papa  et  mittitur  in  An- 
gliam.  Ejus  labores  et  curw  initio 
episcopatus.  Ex  lib.  3  cap .  29 
et  30,  et  lib.  4  cap.  1  et  2. 


R 


eg-es    Ang-lorum    nobilissimi,  sive  provineue   ^*'^ 
^Nortkanymbrorum,  et  Ecg-bert  Cantuanorum,    r,,^,,,, 
habito  inter  se   consilio,   quid  de  statu  ecclesia  Papa 
Anglorum  esset  ag-endum,  (intelleserat  enim  vc- 
taolter  Oswi  «,  quamvis  educatus  a  Seobs   qu.a 
Bomana  esset  Catholica  et  Apostohca  Ecclesm 
assumpserunt  eum  electione  et  consensu  saucte 
clesi^  gentis  Anglorum  virum  bonum  et  aptum 
episeopat^i  presbyterum,  nomine  y.ghardum  b, 
ue  clero   Deusdedit   episcopi,   et   hunc   ordman- 
dnm    Romam    miserunt ;    quatenus   accepto   .pse 
.radu  archiepiscopatus,   Catholicos    per    omnem 
Sritanniam    ecclesiis    Ang:lorum  ordinare    posset 
antistiles.  Vcrum  Wig-hardus  Komam  perveuiens, 
priusquam  eonsecrari  in  episcopatum  posset,  morte 
'       '  prsreptus 


74 


VITA  S.  TIIEODOIU  AROHIEPISC. 


Oswi 


Scribit  atl 
Osivium  re- 
yem  Norl- 
hawjmbro- 
rum 


B 


f  9 

!i 


Orfcnlafn 
Saxones,  qui 
a  fide  dtftcc- 
rant,  a  Ja- 
runumno 
convertun- 
tur. 
k    t 


pnvreptus  est,  et  hujusmodo  literffl  reg 
BritMmiam  «miBSB  sunt.  Domino  cxcellentis- 
simo  nlio  Oswio  regi  Snxonum,  Vitalmnus  Epi- 
soopua  servus  servorum  Dei.  Desidcrabiles  hteras 
excellenti«  vestrsa  suscepimus,  quas  relegentes 
cognovimus  ejus  piissimam  devotionem  ferven- 
tissimumque  aniorem,  quem  habet  propter  beatam 
vitam.  Et  quia,  dextera  Domini  protegente,  ad 
veram  et  Apostolicam  fidem  sit  conversus,  sperans, 
ut,  sicut  in  sua  gente  regnat,  ita  et  cum  Christo 
de  futuro  conregnare . . .  Quamobrem  oportet  ve- 
stram  celsitudinem ,  utpote  membrum  existens 
Christi,  iu  omnibus  piam  regulam  sequi  perenuiter 
principis  Apostolorum,  sive  in  Pascha  celebranda, 
sive  in  omnibus,  quoe  tradiderunt  sancti  apostoli 
Petrus  et  Paulus,  qui,  ut  duo  lumina  cseli  illumi- 
nant  mundum,  sic  doctrina  illorum  eorda  hominum 
quotidie  illustratcredentium... 

%  Hominem  denique  docibilem  et  in  omnibus 
ornatum  antistitem,  secundum  vestrorum  scripto- 
rum  tenorem,  minime  valuimus  c  nunc  reperire, 
pro  longinquitate  itineris .  Profecto  enim,  dum 
hujusmodi  apta  repertaque  persona  fuerit,  eum 
iustructum  ad  vestram  dirigemus  patriam,  ut  ipse 
et  viva  voce,  et  per  divina  oracula  omnem  ini- 
mici  zizaniam  ex  omni  vestra  insula  cum  divino 
nutu  eradicet .  Munuscula  a  vestra  celsitudine 
beato  principi  Apostolorum  directa  pro  seterna 
ejus  memoria  suscepimus,  gratiasque  ei  agimus, 
ac  pro  ejus  incolumitate  jugiter  Deum  deprecamur 
cum  Christi  clero.  Itaque,  qui  hasc  obtulit  munera, 
de  hac  subtractus  est  luce,  situsque  ad  limina 
Apostolorum ,  pro  quo  valde  sumus  contristati , 
cum  hic  esset  defuuctus...  Paterna  itaque  affectu 
salutantes  vestram  excellentiam,  divinam  jugiter 
precamur  clementiam,  quse  vos  vestrosque  omnes 
iu  omnibus  bonis  operibus  auxiliari  dignetur,  ut 
cum  Christo  regnetis  in  futuro  seculo.  Incolumem 
excellentiam  vestram  gratia  superna  custodiat . 
Eodem  tempore  provincise  Oricntalium  Saxonum 
post  Swithelmum  d  praefuere  reges  Sighere  e  et 
Sebbi  f  quamvis  ipsi  regi  Merciorum  Wulfhere^ 
subjecti.  Quffi  videlicet  provincia,  cum  praefatae/t 
mortalitatis  clade  prcmcretur,  Sighere  cum  sua 
parte  populi ,  relictis  Christianae  fidei  Sacramen- 
tis,  ad  apostasiam  eonversus  est.  Nam  et  ipse  rex 
et  plurimi  de  plebe  sive  optimatibus,  diligentes 
hanc  vitam  et  futuram  non  qujerentes,  sive  etiam 
non  credcntes,  cceperunt  fana,  quaj  derelicta  erant, 
restaurare,  et  adorare  simulacra,  quasi  per  hzec 
possent  a  mortalitate  defendi .  Porro  socius  ejus 
ac  cohaeres  regni  ejusdem  Sebbi ,  magna  fidem 
perceptam  cum  suis  omnibus  devotione  servavit, 
et  magna  (ut  iu  sequentibus  i  dicemus)  vitam  fide- 
lem  felicitate  complevit. 

_  3  Quod  ubi  rex  Wulfhere  comperit,  fidem  vide- 
licet  provinciae  ex  parte  profanatam,  misit  ad  cor- 
rigendum  errorem  revocandamque  ad  fidem  ve- 
ritatis  provinciam  Jarumannuni  k  episcopum,  qui 
successor  erat  Trumhere  l .-  qui  multa  agens  soler- 
tia,  juxta  quod  mihi  presbyter,  qui  comes  itineris 
illi  et  cooperator  vcrbi  exstiterat,  referebat.  Erat 
enim  religiosus  et  bonus  vir,  longe  lateque  omnia 
pervagatus,  et  populum  et  regcm  prfefatum  ad 
viam  justitiae  rcduxit;  adeo  ut  rclictis  sive  destru- 
ctis  fanis  arisque,  quas  fecerant,  aperirent  ecclesias, 
ac  nomen  Christi ,  cui  contradixerant,  confiteri 
gauderent,  magis  cum  fide  resurrectionis  in  illo 
mori ,  quam  in  perfidiae  sordibus  inter  idola  vivere 
cupientcs.  Quibus  ita  gestis,  et  ipsi  sacerdotes 
doctoresque  eorum  domum  rediere  lastantes.  Anno 
memorato  prsfat*  eclipsis  m  et  mox  sequentis 


pestilentiffi,  quo  et  Colman  episcopus  unanima 
Catholicorum  intcntionc  superatUS  ad  suos  rcversus 
est,  Deusdedit  n  scxtus  ecclesiaa  Doruvernensis 
episcopus  obiit,  pridie  Iduum  Juliarum  :  Scd  et 
Erconberh  rex  Cnntuariorum  eodem  mense  ac  die 
defunctus,  Ecgbcrto  filio  scdem  regni  rcliquit,  quam 
ille  susccptam  per  novemdccim  annos  tenuit. 

4Tunc  cessante  non  pauco  tempore  episcopatu, 
missus  est  Romam  ab  ipso  simul  et  a  rcge  Nor- 
thanymbrorum  Oswio,  ut  pracedenti  paucis  libro 
diximus,  Wighardus  presbytcr,  vir  iu  ecclesia- 
sticis  disciplinis  doctissimus,  de  genere  Anglorum, 
petentibus  hunc  ecclesiae  Anglorum  episcopum 
ordinari  :  missis  pariter  Apostolico  Papse  donariis 
et  aureis  atque  argenteis  vasis  non  paucis .  Qui 
ubi  Eomam  pervenit,  cui  Sedi  Apostolicas  tem- 
pore  illo  Vitalianus  praeerat ,  postquam  itineris 
sui  causam  praefato  Papas  Apostolico  patefecit, 
non  multo  post  et  ipse  et  omnes  pene,  qui  cum  eo 
advenerant,  socii  ejus,  pestilentia  superveniente, 
deleti  sunt.  At  Apostolicus  Papa,  habito  de  his 
consilio,  quaesivit  sedulus,  quem  ecclesiis  Anglo- 
rum  archiepiscopum  mitteret  :  erat  autem  in  mo- 
nasterio  Niridano  o,  quod  est  non  longe  a  Neapoli 
Campaniae,  abbas  Adrianus  p,  vir  natione  Afer, 
sacris  literis  diligenter  imbutus ,  monasterialibus 
simul  et  ecclesiasticis  disciplinis  institutus,  Grsecae 
pariter  et  Latinas  linguae  peritissimus.  Hunc  ad 
se  accitum  Papa  jussit,  episcopatu  accepto,  Bri- 
tanniam  venire.  Qui  indignum  se  tanto  gradu  re- 
spondens,  ostendere  se  posse  dixit  alium  ,  cujus 
magis  ad  suscipieudum  episcopatum  et  eruditio 
conveniret  et  agtas. 

5  Cumque  monachum  quemdam  de  vicino  vir- 
ginum  q  monasterio,  nomine  Andream  ,  Pontifici 
offcrret,  hic  ab  ononibus,  qui  eum  novere,  dignus 
episcopatu  judicatus  est;  verum  pondus  corporeae 
infirmitatis,  ne  episcopus  fieri  posset,  obstitit.  Et 
rursum  Adrianus  ad  suscipiendum  episcopatum 
actus  est,  qui  petiit  inducias,  si  forte  alium,  qui 
episcopus  ordinaretur,  ex  tempore  posset  invenire. 
Erat  ipso  tempore  Iiomae  monachus  Adriano  notus, 
nomine  Theodorus,  natus  ex  Tarso  Cilicise ,  vir 
seculari  et  divina  literatura ,  Graece  et  Latine 
instructus,  probus  moribus,  et  aetate  venerandus, 
id  est,  annos  habens  aetatis  sexaginta  sex.  Hunc 
offerens  Adrianus  Pontifici,  ut  episcopus  ordinare- 
tur,  obtinuit  :  his  tamen  conditionibus  interpo- 
sitis.  Ut  ipse  eum  perduceret  in  Britanniam,  eo 
quod  jam  bis  partes  Galliarum  diversis  ex  causis 
adiisset ,  et  ob  id  majorem  hujus  itineris  pera- 
gendi  notitiam  haberet,  sufficiensque  esset  in  pos- 
sessione  hominum  propriorum  :  et  ut  ei  doctrinae 
cooperatorexsistens,  diligenter  attenderet,  ne  quid 
ille  contrarium  veritati  r  fidei,  Grsecorum  more , 
in  ecclesiam,  cui  praeesset,  introduceret.  Qui  sub- 
diaconus  ordinatus  quatuor  exspectavit  menses, 
donec  illi  coma  cresceret,  quo  in  coronam  tonderi 
posset.  Habuerat  enim  tonsuram  more  Orienta- 
lium^S.  Pauli  apostoli. 

6  Qui  ordinatus  est  a  Vitaliano  Papa  anno  Do- 
minicae  Incarnationis  sexcentesimo  sexagesimo 
octavo,  sub  die  septimo  Kalendarum  Aprilium, 
Dominica.  Et  ita  una  cum  Adriano  sexto  Kalendas 
Junias  in  Britanniam  missus  est.  Qui  cum  pariter 
per  mare  ad  Massiliam,  ac  deinde  per  terram  Are- 
latem  pervenissent ,  et  tradidissent  Johanni  t  ar- 
chiepiscopo  civitatis  illius  scripta  commendatitia 
Vitaham  Pontificis,  retenti  sunt  ab  eo,  quousque 
Ebroinus  Majordomus  regia?  copiam  pergendi  quo- 
quo  vellent  tribuit  eis.  Qua  accepta ,  Theodorus 
profectus  est  ad  Agilbertum   Parisiorum   episco- 

pum 


I) 


Vitulianus 
mnrttio, 
ijutm  angti 
cimiccran- 
dttm  misc- 
rantf  Wi- 

ghardv, 


omis  episco- 
jiale  diUre- 
clantibut 

Adrlano  et 

Andrca, 
'/ 


ordinat  S. 

Thcodorum 

episcopum 

Gintuarien- 

&em,  quiper 

Gallias 


rn  Angliam 
proficiscitur ; 
ubi  mox  la- 
huribus 


B 


apontoticis  se 
dcdil,  do- 
ctrina  cla- 
rescit,   $um- 
mamqite 
uuctorilalem 
obtmens 


DIE  DECIMA  NONA  SEPTBMBB] 

pum,  et  ab  eo  benigne  suseeptus,  et  multo  tem- 
pore  habitus  est.  Adriamis  vero  perrexit  primum 
ad  Emme  Senonum,  et  postea  ad  Faronem  Mel- 
dorum  episcopos,  et  bene  cum  eis  diutius  fuit  : 
coegerat  enim  eos  imminens  hiems,  ut,  ubicum- 
que  potuissent,  quieti  manerent.  Quod  cura  nuntii 
certi  narrassent  regi  Ecgberto,  scilicet  episcopum, 
quem  petierant  a  Romano  Antistite,  in  regno  Eran- 
corum  esse,  misit  illo  continuo  Eedfridum  praefe- 
ctum  suum  ad  adducendum  eum.  Quo  cum  per- 
venisset ,  adsumpsit  Theodorum  cum  Ebroini  11- 
centia,  et  perduxit  eum  ad  portum  ,  cui  nomen 
Quentawic  u;  ubi  fagitatus  infirmitate,  aliquanti- 
sper  moratus  est.  Et  cum  convalescere  coepisset,  na- 
vigavit  in  Critanniam. 

7  Adrianum  autem  Ebroinus  retinuit,  quoniam 
suspicabatur  eum  habere  aliquamlegationem  impe- 
ratoris  ad  Britannise  reges  adversus  Galliae  regnum, 
cujus  tunc  ipse  maximam  curam  gerebat.  Sed  cum 
tale  nihil  illum  habere  vel  habuisse  veraciter  com- 
perisset,  absolvit  eum,  et  post  Theodorum  ire  per- 
misit.  Qui  statim  ut  ad  illum  pervenit,  dedit  ei 
monasterinm  B.  Petri  w  apostoli ,  ubi  archiepi- 
scopi  Cantiae  sepeliri  solent.  Praeceperat  enim  Theo- 
doro  abeunti  Domnus  Apostolicus,  ut  in  dioecesi 
sua  provideret  et  daret  ei  locum,  in  quo  cum  suis 
commode  degere  posset.  Pervenit  autem  Theodorus 
ad  ecclesiam  snam  secundo,  postquam  consecratus 
est,  anno  oc,  sub  die  sexta  Kalendarum  Juniarum, 
Dominica;  et  fecit  in  ea  annos  viginti  et  ununi, 
menses  tres,  dies  viginti  sex.  Moxque  peragrata 
insula  tota,  quaquaversum  Anglorum  gentes  mo- 
rabantur,  (nara  et  libentissime  ab  omnibus  susci- 
piebatur  et  audiebatur)  rectum  vivendi  ordinem, 
ritum  celebrandi  Paschae  canonicum  ,  per  omnia 
comitante  et  cooperante  Adriano  ,  disseminabat. 
Isque  primus  erat  in  archiepiscopis,  qui  omnis  An- 
glorum  ecclesiamanus  dare  consentiret. 

8  Et  quia  literis  sacris  simul  et  secularibus,  ut 


75 
scedo :  quippe  qui  neque  me  umquam  hoc  esse  di- 
gnurn  arbitrabar,  8ed  obedientiae  causa jussus  subi- 
re,  quamvis  indignus ,  consensi.  At  ille  auflien.H 
responsionis  ejus  humilitatem,  dixit,  non  eum  epi- 
scopatum  dimittere  debere  :  sed  ipse  onlinatio- 
nem  ejus  denuo  Catholica  ratione  consurnmavit. 
Eo  autem  tempore,  quo,  defuncto  Deusdedit,  Do- 
rovernensis  ecclesiae  episcopus  quaerebatur  ordi- 
nandusque  mittebatur,  AYilfridus  quoque  de  Britan- 
nia  in  Galliam  ordinandus  est  missus  aa.  Et  quo- 
niam  ante  Theodorum  rediit,  ipse  etiam  in  Cantia 
presbyteros  et  diaconos  ,  usque  dum  Archiepi- 
scopus  ad  sedem  suam  perveniret ,  ordinabat.  At 
ipse  veniens  mox  in  civitate  Itofi  bb,  ubi,  defun- 
cto  Damiano  cc,  episcopatus  jam  diu  cessaverat, 
ordinavit  virum  magis  ecclesiasticis  disciplinis 
institutum  et  vitae  simplicitate  contentum,  quam 
in  seculi  rebus  strenuum,  cui  nomen  erat  Putta  dd, 
maxime  autem  modulandi  in  ecclesia  more  Roma- 
norum,  quem  a  discipulis  beati  Papae  Gregorii  di- 
dicerat,  peritum. 

ANNOTATA. 


A.  mu 


u 

et 


variis  locis 

cpiscopos 

constituit. 


diximus ,  abundanter  ambo  erant  instructi ,  con- 
gregata  discipulorum  caterva ,  scientia^  salutaris 
quotidie  flumina  irrigandis  eorum  cordibus  ema- 
nabant  :  ita  ut  etiam  metricae  artis,  astronomicae, 
et  arithmeticae  ecclesiasticae  disciplinam  inter  sa- 
crorum  apicum  volumina  suis  auditoribus  contra- 
derent.  Indicio  est ,  quod  usque  hodie  supersunt 
de  eorum  discipulis,  qui  Latinam  Graecamque  lin- 
guam,  aeque  ut  propriam,  in  qua  nati  sunt,  no- 
runt.  Neque  umquam  prorsus,  ex  quo  Britanniara 
petierunt  Angli,  feliciora  fuere  tempora,  dum  for- 
tissimos  Christianosque  habentes  reges  ,  cunctis 
barbaris  nationibus  essent  terrori,  et  omnium  vota 
ad  nuper  audita  caelestis  regni  gaudia  penderent, 
et  quicumque  lectionibus  sacris  cuperent  erudiri, 
haberent  in  promptu  magistros,  quidocerent.  Sed 
et  sonos  cantandi  in  ecclesia,  quos  eatenus  in  Can- 
tia  tantum  noverant,  ab  hoc  tempore  per  omnes 
Anglorum  ecclesias  discere  coeperunt :  primusque, 
excepto  Jacobo  y,  de  quo  supra  diximus,  cantandi 
magister  Northanymbrorum  ecclesiis  Eddi  co- 
gnomento  Stephanus  fuit,  invitatus  de  Cantia  a 
reverendissimo  viro  Wilfrido,  qui  primus  inter  epi- 
scopos,  qui  de  Anglorum  gente  essent,  Catholi- 
cum  vivendi  morem  ecclesiis  Anglorum  tradere 
didicit. 

9  Itaque  Theodorus  perlustrans  universa  ,  or- 
dinabat  locis  opportunis  episcopos ,  et  ea,  quoe 
minus  perfecta  reperit ,  his  quoque  juvantibus , 
corrigebat.  In  quibus  et  Ceadda  z  episcopum,  cum 
argueret  non  fuisse  rite  consecratum,  renspondens 
ipse  voce  humillimaj  Si  me,  inquit,  nosti  episco- 
patum  non  rite  suscepisse,  libenter  ab  officio  di- 


a  De  hoc  rege  Oswio  multa  passim  Beda  lib.  3  E 

suce  Historize.  Tbid.  cap.  25  :  Qui  nimirum  Oswi, 
inquit ,  a  Scottis  edoctus  ac  baptizatus,  illorum 
etiam  lingua  optime  imbutus,  nihil  melius,  quam 
quod  illi  docuissent,  autumabat :  ideoque  cum  illis 
de  celebratione  Paschatis  et  tonsurse  forma  con- 
sentiens,  a  consuetudine  Romame  Ecclesiae  reces- 
serat;  errore  intellectus  scilicet,  non  pervicacia 
voluntatis.  Przemisit  enim  pulcherrimampro  uni- 
tate  et  concordia prtefationem  inconventu  Strea- 
neshaldensi,  quo  super  iis  materiis  Scoti  Romani- 
que  disputaturi  advenerant.  Victo  Colmanno,  qui 
Scotorum  partes  tuebatur,  Oswius  "Wilfrido  subri- 
dens  (scribit  Eddius)  interrogavit  omnes,  dicens  : 
Enuntiate  mihi,  utrum  major  est  Columcille,  qitem 
ut  illius  ritus  auctorem  adduxerat  Colmannus,  an 
Petrus  apostolus  in  regno  caelorum?  Respondente 
synodo,  Dominus  judicavit,  qui  dixit  :  Tu  es  Pe- 
trus....  tibi  dabo  claves  regni  coelorum  etc  ,  resum- 
psit  Oswius  :  Ille  estostiarius  etclavicularius,  con- 
tra  quera  colluctationem  controversiae  et  judiciorum 
ejus  in  vita  mea  non  facio,  nec  facientibus  consen- 
tio.  Atque  ita  a  Scotorum  ritibus  7*ecessity  mutta- 
que  deinde  prwclare  gessit,  et  sancte  obiit  anno 
Christi  670.  Inter  Pr&termissos  ad  15  Februarii  -p 
breviter  de  ilto  actum  est. 

b  Miserat  Ecgbertus,  inquit  Beda  in  Hist.  Abb. 
monasterii  Wiremuthensis ,  electum  ad  episcopa- 
tus  officium  virum  nomine  Wighardum...  cupiens 
eum  sibi  Romae  ordinari  cpiscopum,  quatenus  suae 
gentis  et  linguae  habens  autistitem,  tanto  perfectius 
cum  subjectis  sibi  populis  vel  verbis  irabueret  fidei 
vel  mysteriis,  quanto  hsec,  nempe  non  per  iuterpre- 
tein,  sed  per  cogniti  et  contribulis  viri  linguam 
simul  manuraque  susciperet.  Exteri  sciticet  fue- 
rant  hactenus  vix  non  omnes  episcopi  Caniua- 
rienses ,  sperabantque  i^eges,  fore  populis  suis 
utilius,  totique  clero  gratius,  si  quem  depopula- 
ribus  suis  prwsulem  haberent.  Cetenoa,  Lclaado 
juniore  teste,  erat  Wighardus  a  literis  /anltum 
commendatus,  variaque  swipsit  Opuscula,  quo- 
rum  et  ipsi  tituli  interierunt . 

c  Mirum  videri  potest,quod  illo  tempore  tam  de- 
stituta  esset  Ecclesia  viris  idoneis,ut  repcrirc  non 
potuerit  Pontifex,  quem  in  Angliara  raitteret  ar- 
chiepiscopum.  Quamquam  credo  id  ^nunerisdetre- 
ctasse  pturimos,  causatos,  quod  innuit  Yitatia- 
nus,  longinquitatem  itineris;  nisi  forte  aliquetn  de 

Anglorum 


VITA  S 


YKSKft 
11 1  i*v 


S.'nde,  si  lubet,  Malmesburium  de  Gestrs 

"f^fsZoactum  est  apud  nos  ad  »x  A«- 
aLSouodl  ejus  nomensacrisFasUsmse^- 
Z    sZs.siobus  fraterSi9berUParm,et 

^Tmatituiouisubvaria  etiam  norninis  in- 
Jlnvnit,  Wedaseu  Peada  per  AutAfl. uxo- 

^r^TZckrisHanams^ 


THEODOBI  ARCHIEPISC. 

Hum  vicinum  virginum,  non  satis  aliundeliquet^ 
y  Circa  adhibitam  a  Vitaliano  cautelam  viden 
potest  Commentarius  prmvius  §  i  num.  14,  ubt 
dixi  itiud,  contrarium  fideipaulo  mitius  exph- 
candum  vidcri,  ita  ut  Vitalianus  veritus  sit,  non 
nuidem  ne  Grxcanicos  errores  in  fideper  Angham 
sparqeret,  sed  ne  ritus  Grsecos  hisque  simtlia  in 
illam  inveheret  ecclesiam,  unde  discordix  nasce- 

rentur  . 

s  Dehac  tonsura  egipaucis  Commenlarnprx- 
vii  num.  13.  Circa  tonsuram  Scotorum,  de  qua 
etiam  disceptatum  est  dudum,  pulchemmus  est 
loeus apud Eddium  cap.  45,  ubi  inter  aliahis  ver- 
bis  expostulantem  Wilfridum  inducit :  Nonne  et 
eg-o...  curavi,  ut  Scoticse  virulenta  plantatioms  ger- 
mina  eradicarem,  ad  verumque  Pascha,  et  ad  ton- 
suram  in  modum  coronse  ,  quae  antca  postenon 
capitis  parte  abrasa  vertice,  secundum  Apostohcae 
Sedisrationem...  permutando  converterem? 

t  Prseter  ea,  quse  dixi,  de  Joanne  Arelatensi 
episcopo  Commentarii  prsevii  num.  ] 


D 


septemdecimannistenutt.  Cui  deinde suc- 
le  Ethelredus  frater.  Porro,  quo  se  efnderet 
rennum  Orientalium  Saxonum ,  quomodoque  eo- 
B  rumrcges  Wulphero  subjecti  fuemnt,  mderz  po- 
ioKt  anud  Malmesb.  cit.  htterae. 
•1  Tmortalitaiis  illius  seu  pestilenUx  luequ* 
totam  late  ij.uiam  depopuiata  M^eda  hb. 
3  cav  27,  ubi  illam  anno  Christi  664  illigat.  w 
eadfm  agunl  Westmonasteriensis  ad  hunc  annum, 
Huntindonius  lib.  3  et  ahi. 
i  S.  Sebbi  laudibus  totum  caput  2  hbn  4  impen 

""umannus  Angdicus,  inquitThomas  Che- 
sterfetd  in  Historia  de  episcopis  Conv.et  Lichf., 
S  a  Scottis  episcopis  ordinatus,  post  Trumphere 
rexit  episcopatum  Merciorum  anms  iv,  sub  re^e 
MerciorumWlfero,  et  obiit  anno  Doimm  dclxvii. 
Post  ejus  obitum  biennio  vacavit  sedes,cujus  xn- 
terimcuram  gessit  Wiifridus,  Ceadda  Eboracen- 
sem  cathedram  occupante.  Ceaddam  dcposuit 
Theodorus,  redditoquc  Wdfrido  Eboracensi  eccle- 
suv,  paulo  post  Merciis  dedit  episcopum.  DeJa- 
rumannopluraBedalib.cap.Z. 

1  De  Trumhere  agit  Beda  cap  Uhb.  3.  Tnbus 

annis  rexit  Merciorum  ecclesiam,  obntque  anno 

062  testecitato  Thoma  Chesterfeld. 

m  Anno  664-,  inquit  Westmonastenensis ,  ecli- 

C  nsis  solis  facia  est  mensc  Majo  (hora  circiter  diei 

"  decima,  ut  habet  Beda  lib.  3  cap.  27)  et  secuta  est 

mortalitaa  inaudita,  quam  Beda  in  Epitome  pesti- 

lentiam  vocat  :  Britanniam    et   Hibern.am  ,  teste 

lluntindonio  magna  stra-e  devastavit,  ex  eaque 

Ceddus  Londinensis  et  Tuda  Lindisfarnensis  epi- 

scopiobierunt.  Ceterumde  sancto  Colmanno  egit 

Henschenius  ad   diem  18  Februarii  pag.  83  et 

seqq  Conflictum  super  cetebratione  Paschatisper- 

-     censent  Beda  tib.  3  cap.  24,  Eddius  Stephanus  in 

VitaS.  WilfridicapW. 

u  Colitur  S.  Deusdedit  15  Julii,  ad  quem  diem, 
si  tubet,  plura  vide  in  Opere  nostro. 

o  De  monasterio  illo  nihit  potuireperire,  quod 
ex  hocBecke  toco  fluxisse  non  videatur.  Mabillo- 
nius  in  Notis  prmviis  Niridanum  statuit  non  ita 
provul  a  Cassino  monte. 

p  S.  Adriani  Gesta  illustravit  Bollandus  die  9 
Januarii,  quo  sacris  Fastis  inscri])tus  est.  Cum 
ejus  gesta  midtum  cohxreant  cum  Actis  S.  Theo- 
dori,  vide  Bollandi  Notas.  Cur  autem  Ortetiusin 
Thesauro  S.  Adrianum  vocet  episcopum  Neri- 
dani,  nonfaciledixero. 

q  Quis  fuerit   Andreas  ille,   quodve    coeno- 


E 


vertit  Bollandus  in  suis  Annotatis  httera  k,  ubi 
etiam  plura  de  iis,  qu<e  hoc  et  sequenti  numero 
occurrunt,  qiuv,  silubet,  consule. 

u  Quentavicus  seu  Quentovicus,  quasi  Quantise- 
vicus,  nobile  quondam  fuit  emporium,  sic  dictum 
a  Quantia,  sive  Cautseia  fluvio,  a  cujus  ore  sesqui 
miliari  distabat.  Porro  Quantia  Picardia>  fluvius 
est,  ortus  in  Artesia  circa  fines  Occidentales  ter- 
ritorii  Albiniacensis.  Arcuato  mox  versus  Meri- 
diem  Alveo  in  Occidentem  reflectitur  atque  Hedi- 
num  novum  secat,  unde  atiquot  auctus  amnibus 
Monasteriolum  alluit,  tertioque  inde  in  Oeciden- 
tem  milliari  Oceano  Britannico  immergitur.  Mo- 
nasteriolum  autem  inter  et  proxima  maris  litora, 
ad  txvam  Quantix,  medium  fere  est  camobium 
S.  Judoci,  vernacxde  Saint  Josse,  a  cujus  Septen^ 
trionali  latere  mulia  etiammum  rudera,  antiqui 
Quentavici  retiquias,  spectari  asserunt  incotse. 

wDe  monasterio  S.Petrivideri  possuntplura 
ad  6  Januarii,  ubi  de  S.  Petro  illius  abbateactum 
est,  et  apud  Bedamlib.  1  cap.  33. 

x  Advertit  Bollandus  littera  k,  mate  scripsisse 
Westmonasteriensem,advenisse  in  Angliam  Theo- 
dorum  post  biennium  a  consecratione,  quia  anno 
669,  dies  sextus  Kalendarum  Juniarum,  incidit 
in  Dominicam,  non  autem  anno  sequenti  sexcen- 
tesimo  septuagesimo.  Rectius  hic  Beda  :  anno  se- 
cundo :  consecratus  enim  fuerat  Theodorus  a  Vita- 
tiano  26  Martii  seu  septimo  Kalendas  Apriies. 
Obscurus  est  apud  eumdem  locus  lib.  4  cap.  5  : 
Anno  Dominicae  Incarnationis  sexcentesimo  septua- 
g-esimo,  qui  est  annus  secundus,  ex  quo  Britanniam 
venit  Theodorus,  Oswi  rex  Northanymbrorum,  pres- 
sus  est  infirmitate,  qua  et  mortuus  cst.  Si  enim  Os- 
wius  obiit  15  Februarii,  quo  die  ejus  est  in  Mar- 
tyrologio  Anglicano  memoria,  non  facite  intelli- 
gitur,  quomodo  mortuus  sit  anno  secundo,  exquo 
Britanniam  venit  Theodorus,  nisivenissejam  tum 
censeatur,  cum  iter  in  Britanniam  aggressus  est, 
vet  annos  civiles  hic  Beda  compuiet. 

y  De  illo  ita  Beda  lib.  2  cap.  lUtimo  in  fine  : 
Keliquerat  autem  (Paulinus)  in  ecclesia  sua  Ebo- 
racensi  Jacobum  diaconum ,  virum  utique  eccle- 
siasticum  et  sanctum...,  qui  quoniam  cantandi  in 
ecclesia  erat  peritissimus...  etiam  mag-ister  eccle- 
siasticae  cantionis,  juxta  morem  Bomanorum  seu 
Cantuariorum,  multis  cspit  existere. 

z  De  hac  Ceaddx  ab  Eboracensi  cathedra  expid- 
sione,  vide  Commentarium  prxvium  §  2  num  28. 
Fuerat  Ceadda,  mortuo  Deusdedit,  ad  quem  ordi- 
nandusveneratyConsecratusaWiniOccidentaiium 

Saxonum 


DIE  DECJMA  NONA  8EPTEMBBI8. 


77 


A  Saxonum  cpiscopo.  Hic  Simoniace  sedem  Londi- 
nensem  pecunia  emerat  a  Wulfero  Merciorum 
rege,  ut  scribit  Malmesburiensis  de  Gest.  ponlif. 
Angl.  lib.  2  in  initio,  et  de  Gestis  reg.  Angl.  cap.  3. 

aa  Posiquam  S.  Colmannus  Eboracensi  sede 
cesserat,  noluit  in  eam  ordinari  S.Wilfridus  ab 
episcopis  Scotis  et  Britonibus,  eo  quod  a  commu- 
nione  ApostoliccV  Sedis  rescissi  et  schismatici  ha- 
berentur.  Igitur  navigavit  in  Galliam,  ibique  a 
S.  Agilberto,  adstantibus  undecim  aliis  episcopis, 
consecratus  est  anno  Domini  G61>.  Atque  inde  se- 
quenti  vel  alterius  initio  rediit  in  Britanniam.  At 
occupata  yer  S.  Ceaddam  sedeEboracensi,  ad  mo- 
nasterium  Ripense  recessit,  unde  accersitus  ab 
Ecgberto  Cantuariorum  rege,presbyteros  in  Can- 
tia  atque  inter  illos  Puttam  ordinavit. 

bb  Quod  hic  Rofi,  alibi  Roffi.  Rhofi,  Roffa  et  Rofa 
scribitur,  oppidum  est,  Malmesburio,  situ  nimiurn 
ang-ustum,  sed  quod  in  edito  locatum,  fluviovolan- 
tissimo  alluitur,  hostibus  sine  periculo  non  accessi- 
bile.  Hodic  Rocestria  appeltatur,  estque  urbs 
Angliev  Meridionalis  in  Cantio  ad  Meduvacum 
fluvium,  qui  5  milliaribus  Anglicis  infra  in  Tha- 
mesis  eestuarium  se  exonerat :  media  inter  Can- 
B  tuariam  ad  Ortum  et  Londinum  ad  Occasum, 
20  miliaribus  ab  utroque  distans.  Ita  Baudrandus 
in  Lexico. 

cc  Fuit  quintus  Roffensium  episcopus,  de  quo  ni- 
hil  in  serie,  preeter  nomen,  profert  Willelmus.  Ex 
Gervasio  et  Beda  lib.  3  cap.  20  constat,fuisse  dege- 
nereWestsaxonumordinatumque  a  Deusdedit. 

dd  Eadem  pene  de  illo  Malmesburiensis  et  atii. 
Cantum  ecclesiasticum  a  Paulino  forte,velJacobo 
diacono  didicerat.  Hic  certe  usque  ad  Bedse  tem- 
pora  supercixisse  dicitur  lib.  2  cap.  16. 


PARS  II. 

S.  Theodorus  concilia  celebrat,  variis- 
que   locis  episcopos   ordinat:  dice- 
ceses  partitur .  Ex  lib.  4  cap.  5,  6 
et  12. 
c 

Mortuo  rege     A  nno    Dominicge     Incarnationis     sexoentesimo 

Oswh,  -^Xseptuag-esimo,  qui  est  annus  secundus,  ex  quo 

in  Britanniam  venit  Theodorus,   Oswi   rex   Nor- 

thanymbrorum  pressus  est  infirmitate,  qua  etmor- 

tuus  est  anno  setatis  suae  quinquag-esimo  octavo  : 

qui  in   tantum  eo  tempore  tenebatur  amore   Ro- 

manae  et  Apostolicae  institutionis,  ut  si  ab  infirmi- 

tate   salvaretur,    etiam  Romam  venire,   ibique  ad 

loca  sancta  vitam  finire  disponeret,  Wiliridumque 

episcopum  duccm  sibi  itineris  fieri,  promissa  non 

parva   peeuniarum    donatione,    rog'aret.    Qui  de- 

functus  die  decima  quinta  Kalendarum  Martiarum, 

Ecg;fridum   filium  reg-ni  heredem  reliquit.  Cujus 

a  anno  reg;ni   tertio  a}   Theodorus  cog-it   concilium 

episcoporum  una  cum  eis,  qui  Catholica  Patrum 

statuta  dilig-erent  et  nossent,    Magistris  Ecclesiae 

pluribus.    Quibus  pariter    cong-reg-atis,  diligenter 

ea,  quae  unitati  pacis   ecclesiasticae  congTuerent, 

eo,  quo  Pontificem    decebat   animo,   ccepit  obser- 

vanda  docere.  Cujus  Synodicae  actionis  hujusmodi 

textus  est. 

s.  Tlieodo-        11  In  nomine   Domini  Dei  et  Salvatoris  nostri 

rusconvocat  jegu  Qjjyjgti,   regnante    in  perpetuum  ac   g-ubcr- 

sywdum,      ^^^^  guam  Ecclesiam  eodem  Domino  nostro  Jesu 


Christo,   placuit  convenire   nos  juxta  morexn  ca-      a.  ran. 

nonum   venerabilium,    tractaturis    de    necessariis        ,;*  * 
Ecclesiaj  negotiis.  Convenimus  autem  die  xxiv  b  h 

mensis  Septembris,  Indictione  prima,  in  loco  qui 
dicitur    Heorutford    c.    Ego    quidern    Theodorus,  e 

quamvis  indig-nus,  ab  Apostolica  Sede  destinatus 
Dorovernensis  ecclesiae  episcopus,  et  consacerdos 
ac  frater  noster  reverendissimus  liisi  Orientalium 
Ang-lorum  episcopus,  affuimus;  cum  quibus  etiam 
frater  et  consacerdos  noster  Wilfridus  Northanym- 
brorum  gentis  episcopus  d  per  proprios  legatorias  d 

affuit :  affuerunt  et  fratres^et  consacerdotes  nostri 
Putta  episcopus  Castelli  e  Cantuariorum,  quod  di-  <• 

citur  Rofecester,  et  Leuterius  f  episcopus  Occiden-  f 

talium  Saxonum,  "vTinfridus  g  episcopus  provinciae  sr 

Aferciorum. 

12  Cumque  in  unum  convenientes  juxta  ordi-  ubidectm 
nem  suum  quique  resedissemus  :   Rogo,  inquam,  u«">»™«*- 
dilectissimi  fratres,    propter  timorem  et  amorem  *"*" 
Redemptoris    nostri ,  ut  in   communi  omnes  pro 

nostra  fide  tractemus,  ut  quaecumque  decreta  ac 
definita  sunt  a  sanctis  et  probabilibus  Patribus, 
incorrupte  ab  omnibus  nostris  serventur.  Haec  et 
alia  complura  ,  quae  ad  charitatem  pertinebant  uni- 
tatemque  Ecclesiae  conservandam,  prosecutus  sum. 
Cumque  explessem  prolocutiouem ,  interrogavi  E 
unumquemqueeorum  per  ordinem,  si  consentirent 
ea,  quae  a  patribus  canonice  sunt  antiquitus  de- 
creta,  custodire.  ^Vd  quod  omnes  consacerdotes 
nostri  respondentes,  dixerunt :  Optime  omnibus 
placet,  quae  definierunt  sanctorum  canones  Patrum, 
nos  quoque  omnes  alacri  animo  libentissime  ser- 
vare.  Quibus  statim  protuli  eumdem  librum  cano- 
num  h,  et  ex  eodem  libro  decem  capitula,  quae  per  /, 

loca  notaveram,  quia  maxime  nobis  necessaria 
sciebam,  illis  coram  ostendi,  et  ut  haec  diligentius 
ab  omnibus  susciperentur,  rogavi. 

13  Primum  capitulum  :  Ut  sanctum  diem  Paschae  eonduniur 
in  commune  omnes  servemus  Dominica  post  quar-  «■?■*»■*" 
tam-decimam  lunam  primi  mensis. 

n  Ut  nullus  episcoporum  parochiam  alterius  in- 
vadat,  sed  contentus  sit  gubernatione  creditae  sibi 
plebis. 

iii  Ut,  quae  monasteria  Deo  consecrata,  nulli  epi- 
scoporum  liceat  ea  in  aliquo  inquietare,  nec  quid- 
quam  de  eorum  rebus  violenter  abstrahere. 

iv  Ut  ipsi  monachi  non  migrent  de  loco  ad  locum, 
hoc  est,  de  monasterio  ad  monasterium,  nisi  per 
dimissionem  proprii  abbatis;  sed  in  ea  permaneant  y 
obedientia,  quam  tempore   suae  conversionis  pro- 
miseruut. 

v  Ut  nullus  clericorum  relinquens  propriumepi- 
scopum,  passim,  quo  lubet,  discurrat,  neque  alicubi 
veniens  absque  commcndatitiis  literis  sui  praesulis 
suscipiatur.  Quod  si  semel  susceptus  est,  et  noluerit 
invitatus  redire;  et  susceptor,  et  is,  qui  susceptus 
est,  excommuuicatioui  subjacebit. 

vi  Ut  episcopi  atque  clerici  peregrini  contenti 
sint  hospitalitatis  munere  oblato,  nullique  iUo- 
rum  liceat  ullum  otrlcium  sacerdotale  absque  per- 
missu  episcopi,  iucujus  parochia  esse  cognoscitur, 

ag-ere. 

vn  Ut  bis  in  anno  synodus  congregretur.  Sed  quia 
diversa3  causte  impediunt,  placuit  omnibus  in  com- 
mune,  ut  Kaleudis  Augusti  in  loco,  qui  appellatur 
Clofeshooh  i,  semel  in  auno  congreg-etur. 

viii  Utnullusepiscoporum  se  praeferat  alteri  per 
ambitionem,  sed  omnes  aguoscant  tempus  et  ordi- 
nem  consecrationis  suae. 

ix  Capitulum  in  commuue  tractatum  est,  ut  plu- 
res  episcopi,  crcscente  numero  fidelium,  nugrereu- 
tur  k.  Scd  de  hac  re  ad  praesens  siluimus. 

lOPro 


qttibus  om- 
nes  subscri- 
bunt ; 


n 

Lw.  x  Pro  conjugiis.  Ut  nulli  Hceat  nisi  legitimum 

*"•  habere  connubium,  nullus  incestum  tacmt,  nullus 
oonjugem  propriam,  nisi  ut  sanctum  Evangelmm 
docet  fornieationis  causa  relinquat.  Quod  si  quis- 
quampropriam  expulerit  conjugem,  legitiino  sibi 
matrimonio  junctam,  si  Christianus  esse  recte  vo- 
luerit,  nulli  alteri  copuletur,  sed  ita  permaneat,  aut 
propriae  reconcilietur  conjugi. 

14.  His  itaque  capitulis  in  commune  tractatis 
ttc  definitis,  ut  nullum  deinceps  ab  aliquo  nostrum 
oriatur  contentionis  scandalum,  aut  alia  pro  aliis 
divul<rentur,  placuit,  ut,  quse  definita  sunt,  unus- 
quisque  nostrummanus  proprise  subscriptione  con- 
firmaret  l.  Quam  sententiam  definitionis  nostrse  Ti- 
tillo  notario  scribendam  dictavi.  Actum  in  mense 
et  Indictione  supra  scriptis.  Quisquis  igiturcontra 
hanc  sententiam  juxta  decreta  canonum,  nostra 
etiam  confessione  ac  subscriptione  manus  nostras 
confirmatam,  quoquo  modo  minuere,  eamque  in- 
fringere  tentaverit,  noverit  se  ab  omni  oflicio  sacer- 
dotali  et  nostra  societate  separatum.  Divina  nos 
gratia  in  unitate  sanctae  Ecclesise  suee  viventes  cu- 
stodiat  incolumes. 
B  Eacta  autem  est  hsec  synodus  anno  ab  Incarna- 
tione  Domini  sexcentesimo  septuagesiino  tertio, 
quoannorexCantuariorumEcgbertm  mense  Julio 
obierat,  succedente  in  regnum  fratre  n  Lothere, 
quod  ipse  annos  undecim  et  menses  septem  tenuit. 
Bisi  autem  episcopus  Orientalium  Anglorum,  qui  in 
prsefata  synodo  fuisse  perhibetur,  ipse  erat  succes- 
sor  Bonifacii  o,  cujus  supra  meminimus,  vir  mult33 
sanctitatis  et  religionis.  Nam  Bonifacio  post  decem 
etseptem  annos  episcopatus  sui  defuncto,  episcopus 
ipse  pro  eo,  Theodoro  ordinante,  factus  est.  Quo 
adhuc  superstite,  sed  gravissimainfirmitate  ab  ad- 
ministrando  episcopatu  prohibito,  duo  sunt  pro  illo 
Acci  et  Baduiai  p  electi  et  consecrati  episcopi :  ex 
quo  usque  hodie  provincia  illa  duos  habere  solet 
episcopos. 

15  Non  multo  post  heec  elapso  tempore,  offensus 
aWinfrido  Merciorum  episcopo  per  meritum  cu- 
jusdam  q  inobedientise  Theodorus  archiepiscopus, 
dcposuit  cum  de  episcopatu  post  annos  accepti  epi- 
scopatus  non  multos,  et  in  loco  ejus  ordinavit  epi- 
scopum  Sexwlfum  r,  qui  erat  constructor  et  abbas 
monasterii,  quod  dicitur  Medesnamsteni  in  re- 
g-ione  Girviorum  s.  Depositus  vero  Vinfrid  rediit 
in  monasterium  suum,  quod  dicitur  ad  Barue  t, 
ibique  in  optima  conversatione  vitam  finivit.  Tunc 
etiam  Orientalibus  Saxonibus,  quibus  eo  tempore 
prsefuerunt  Sebbi  et  Sigheri,  quorum  supra  memi- 
nimus,  Earconwaldum  u  constituit  episcopum  in 
civitate  Lundonia,  cujus  videlicet  viri  in  episcopatu 
et  ante  episcopatum  vita  et  conversatione  fertur 
fuisse  sanctissima,  sicut  etiam  nunc  caelestium 
signa  virtutumindicio  sunt.  Quartus  Occidentalium 
Saxouum  autistes  Leutherius  fuit.  Si  quidem  primus 
Birinus  w,  secuudus  Agilberctus  x,  tertius  exstitit 
Wini.  Cumque  mortuus  esset  Coinwalch  y,  quo 
regnante  idem  Leutherius  episcopus  factus  est, 
acceperunt  subreguli  regnum  g-entis,  et  divisum 
inter  se  tenuerunt  annis  circiter  decem  :  ipsisque 
rcg-nantibus,  defunctus  est  ille,  et  episcopatu  fun- 
ctus  est  Heddi  z  pro  eo  :  consecratus  est  a  Theodoro 
in  civitate  Lundonia.  Cujus  episcopatus  tempore, 
devictis  atque  amotis  subreg-ulis,  Cedualla  aa  su- 
sccpit  imperium,  et  cum  duobus  annis  hoc  te- 
nuisset,  tandem  superni  reg'ai  amore  compuuctus 
reliquit,  eodem  adhuc  praesule  ecclesiam  g-uber- 
nante,  ac  Romam  abiens,  ibi  vitam  finivit,  ut  in 
sequeutibus  latius  dicendum  est. 
16  Anno  autem  Dominicse  iucarnationis  sexcen- 


tlrir:h  rt<- 

riis  tocis 


VITA  S.  TEEODOBI  AECHEEPISO. 

tesimo  septuagesimo  sexto,  cum  Edilred  rex  Mer-  D 
ciorum,  adducto  malig-no  cxcrcitu,  Cantiam  va-  ordinatepi- 
staret,  ct  ecclesias  ac  monastena  sme  respectu 
pietatis  vel  divini  amoris  fsedaret,  civitatcm  quoque 
Rhofi,  in  qua  erat  Putta  episcopus,  quamvis  eo 
tempore  absens,  communi  clade  absumpsit.  Quod 
ille  ubi  comperit,  ecclesiam  vidclicet  suam,  rcbus 
ablatis  omnibus,  depopulatam,  divertit  ad  Sexwlfum 
Merciorum  antistitem,  et  accepta  ab  eo  possessione 
ecclesiae  cujusdam  bb  et  agelli  nou  g-randis,  ibi- 
dem  in  pace  vitam  finivit,  nihil  omuino  de  rcstau- 
rando  episcopatu  suo  agens :  quia  sicut  supra 
diximus,  mag-is  in  ecclesiasticis,  quam  in  mundanis 
rebus  erat  industrius;  sed  in  illa  solum  ecclesia 
Deo  serviens,  ubicumque  rog-abatur,  ad  docenda 
ecclesiastica  carmina  divertens.  Pro  quo  Theodorus 
in  civitate  Bhofi  Wichelmum  cc  consecravit  episco- 
pum.  Sed  illo  post  non  multum  temporis,  pras 
inopia  rerum,  ab  episcopatu  decedente,  atque  ad 
alia  loca  secedeute,  Gefmundum  ald  pro  eo  substi- 
tuit  antistitem. 

17  Anno  Dominicse  Incarnationis  sexcentesimo  DitaMtacu» 

septuag-esimo  septimo  ce,  qui  est  annus  imperii  s-       ^   0l 

regis  Ecgfridi  octavus,  apparuit  mense  Aug-usto 

stella,  quae  dicitur  cometa,  et  tribus  mensibus  per-  E 

manens   matutinis   horis  -oriebatur,   et  excelsam 

radiantis  flammse  quasi  columuam  prseferens  :  quo 

etiam  anno  orta  inter  ipsum  regem  Ecg-fridum  ff'et 

reverentissimum  autistitem  Wilfridum  dissentione, 

pulsus  est  idem  antistes  a  sede  sui  episcojmtus, 

et  duo  in  locum  ejus  substituti  episcopi,  qui  Nor- 

danbymbrorum  geuti  prseessent,  Bo&ngg  videlicet, 

qui  Deirorum,  et  Eala  M,  qui  Berniciorum  provin- 

ciam  g-uberuaret.  Hic  in  civitate  Eboraci,  ille  iu 

Augustaldensi  ii,  sive  Lindisfarnensi  ecclesia  ca- 

thedram  habens  episcopalem,  ambo  de  monachorum 

collegio  in  episcopatus  g*radum  adsciti.  Cum  qui- 

bus   et   Eadhed  hk   in  provincia    Lindisfarorum, 

quam  nuperrime  rex  Ecgfrid,  superato  in  bello  et 

fugato  Wlfere,  obtinuerat,  ordinatur  episcopus.  Et 

hunc  primum  eadem    proviucia  accepit  proprium 

prsesulem,  secundum  Ediluinum,  tertium  Eadg*a- 

rum,    quartura    Cyniberctum,    quem  in   praesenti 

habet.   Habebat  enim  ante  Eadhedum  antistitem 

Sexwlfum,  qui  etiam  Merciorum  et  Mediterraueo- 

rum  Auglorum  simul  episcopus  fuit,  uude  et  expul- 

sus  de  Lindissi,  in  illarum  provinciarum  regimine 

permansit.   Ordinati  sunt  autem  Eadhed,  Bosa  et 

EataEboraci  ab  archiepiscopo  Theodoro  :  qui  etiam  I1 

post  tres  abscessionis  Wilfridi  annos  11  horum  nu- 

mero  duos  addidit  antistites,  Tunbertum  mm  ad  ec- 

clesiam  Augustaldensem,  remanente  Eata  ad  Lin- 

disfarnensem ,    et    Triumvini   nn    ad    provinciam 

Pictorum,  quae  tunc  temporis  Anglorum  erat  im- 

perio  subjecta.  Eadhedum  de  Lindissi  reversum,  eo 

quod  Edilfred  provinciam  recepisset  oo,  Bhipensi 

ecclesise  praefecit. 


AISNOTATA. 

a  Mendum  est,  corrigendum  ex  aliis  Bedee  lo- 
cis,  legendumque  quarto,  nisivelis  fquod  eegre  in- 
telligitur)  annos  tantum  completos  designari. 
Ecgfridus  enim  regnum  adiit  medio  Februario 
anni  670,  unde  eo  mense  anno  673  terminatur  an- 
nus  ejus  tertius  et  quartus  inchoatur. 

b  Dissonant  hic  notae  chronologica>.  Conspirant 
pro  anno  672  annus  Ecgfridi  3,  et  indictio  1 :  nec 
obsunt anni$  Ecgberti,qui Ercomberto  anno  664, 
die  14  Julii  successerat,  si  ultra  eum  diem  anniQl% 
superfuiL  At  infra  aperte  Beda  concilium  et 
Egberti  mortem  anno  sequenti  illigat,  et  in  Epi- 

tome 


ff 


\.  tonie  scribit;  Anno  dclxxiii  Egbert  rex  Cantua- 
riorum  obiit,  et  synodus  facta  est  ad  Herudforda, 
quee  repugnant  reliquis  epochis.  Non  est  operee 
pretium  visum  multis  disceptare,  utrie  alteris 
prseferendm  sint.  Scribit  idem  Beda  UbAcap.  26: 
Quo  videlicet  anno,  qui  est  ab  Incarnatione  Domi- 
nicaccLxxxv  Hlotheri  Cantuariorum  rex,  cumpost 
Ecgbertum  fratrem  suum,  qui  ix  annis  regnaverat, 
ipse  xn  annis  regnasset,  mortuus  erat  viii  Idus  Ee- 
bruarii.  Exeo  computu,  si  anno  672  obiisset  Ec- 
gbertus,  annum  13  menseJulio  anni  684  inchoas- 
set  Lotharius.' Igitur  indictionem  2  substitue,  et 
Egfridi  annos,  neglectis  7  mensibus,  (quod  ego 
non  ausim)  computa,  vel  pro  8  repone  4,  et  cum 
Alfordo  ceterisque  synodum  anno  673  illigabis. 

c  Ita  Paraphrasis  Saxonica ;  Chiffletius  cum 
reliquis  Herudford.  Alii  scribunt  Thedford,  Heort- 
fort,  et  Hereford.  Camdeno  aliisque  non  paucis 
solaarrident  Herudford  seu  Herford,  quod  nomen, 
inquit,  alii  Rubrum  vadum,  alii  Cervorum  vadum 
mtev^retsMtuv,  poniturque  ab  eo  in  Cattieuchlanis. 
d  Quare  ad  primam  illam  synodum  non  vene- 
rit  ipse  S.  Wilfridus,  non  liquet.  Tum  forte  rese- 
B  dificanda  ornandaque  Pauliniana  Eboraci  basi- 
lica  detinebatur. 

e  Id  est  Roffa,  quod,  quare  Cantuariorum  ca- 
stellum  hic  dicatur,  vide  adpartem  preecedentem 
littera  bb  et  Camdenum  in  Cantia. 

f  De  Leutherio  seu  Eleutherio  in  Episcopis  Win- 
toniensibus  agit  Malmesburiensis,  cujus  §  inte- 
grum  hic  transfero,  quia  plura  continet  ad  hanc 
partem  Historiat  Anglicanse  pertinentia.  Ita  scri- 
Mt:  Post  eum  (Birinum)  Agilbertus  natione  Gallus 
provincise  praasulatum  tenuit.  De  cujus  adventu  et 
abscessu  in  Beda  latius  lecturus,  hic  cognosces  com- 
pendio.  Sub  introducto  in  episcopatum  Wintonias 
Wine  vocabulo,  homine  Anglo,  sed  apud  Gallos  or- 
dinato,    absessit  infensus.   Nec   diu  invasor  fovit 
otium,  sed  ejusdem  regis  tyrannide  pulsus  ad  "Wlfe- 
rium  regem  Merciorum  fecit  confugiuni,  emptoque 
ab  eo  episcopatu  Londonioa  dies  vitse  residuos  com- 
sumpsit,   saivo   exemplo  posteris,   ut    non   facile 
discernas  majore  peccato  et  infamia,  an  illius,  qui 
rem  sacram  vaenum  proposuerit,  an  illius  qui  eme- 
rit.  Tum  Agilbertus  per  nuntios  exoratus  a  rege  ut 
rediret,  excusavit  adventum,  quod  Parisiaci  episco- 
patusvinculisteneretur  adstrictus.  Ne  tamen  spem 
postulantis  eluderet,  misit  nepotem  Leutherium, 
C  qui   prono    provincialium   assensu  exceptus,  et  a 
Theodoro  archiepiscopo  consecratus,  septem  annis 
West-Saxonum  rexit  ecclesiam.  Quod  ideo  non  tacui, 
quia  de  annis  episcopatus  ejus  Beda  nihil  expres- 
sum  reliquit,  mihi  ex  Chronicis  cognitum  dissimu- 
lare  silentio  prgeter  religionem  videbatur, 

g  De  Winfrido,  prmter  ea,  quee  infra  damus, 
hsec  habet  Beda  lib.  4  cap.  3 :  In  cujus  (S.  Ceaddee) 
locum  ordinavitTheodorus  Winfridum  virum  bonum 
etmodestum,  qui,  sicut  praedecessores  ejus  provin- 
ciis  Merciorum  et  Mediterraneorum  Anglorum  et 
Lindisfarorum  episcopatus  offlcio  praeesset...  Erat 
autem  Winfridus  de  clero  ejus,  cuiipsesuccesserat, 
antistitis,  et  diaconatus  ofncio  sub  eo  uon  pauco 
tempore  fungebatur. 

h  Videtur  fuisse  codex  aliquis,  in  quo  Canones 
conciliorum  et  sanctorum  Patrum  vel  redacti  in 
ordinem,  vel  certe  erant  compacti.  Neutiquam  au- 
tem  canones  ab  ipso  Theodoro  conditi.  Neque  enim 
iis  assensum  episcoporum  rogaverat,  neque  illi 
dederant.  Ceterum,  quse  subjiciuntur  capitula 
10  quoad  verba  et  apices  eadem  non  sunt,  quse 
in  libro  illo  notaverat  Theodorus ,  sed  tantum 
inde  secundum  circumstantias  deducta  factis- 
que  et  locis  particularibus  applicata. 
Septembris  tomus  VL 


DIE  DECIMA  NONA  SEPTEMBMS.  79 

i  Alias  Ciovesho,  Clyff,  Clif,  Clobeshoas  et  LoXine  ^ 
Clovcshovia.  De  ejus  situ  nihit  certi  occurrU'. 
Alfordus  asserit  fuisse  in  Cantia.  Porro  de  conci- 
liis  juxta  hsec  statuta  tempore  S.  Theodori  habi- 
tis,  altum  est  silentium.  Varia  postmodumeo  con- 
vocata  fuere  sub  Cuthberto,  Mthelardo,  Wulfredo 
archiepiscopis  Cantuariensibus,  quorum  Acta  ex- 
stant  apud  Spelmannumet  alios. 

kDe  hoc  Capitxdo  secundMmposterioremperio- 
di  partem  dubitant  aliqui,  cum  ea  non  habeatur 
in  Saxonica  Versione.  Verba  sint  Theodori,  epis- 
tola  synodali  Acta  concilii  cum  clero  communi- 
cantis. 

1  Omissa  sunt  apud  Mabillonium  usque  ad  Quis- 
quis,  typothetse,  opinior,  incuria. 

m  In  regnum  successerat patri  Ercomberto  an- 
no  664,  illudque  9  annos  solidos  tranquille  tenuit. 
n  Alias  Hlotere,  et  Lotharius.  Qua  sorte  frater- 
num  regnum  adierit,  neglecto  Ederico  Ecgberti 
filio,  incertum  est.  Ab  eo  variis  appetitus  bellis 
Lotharius,  tandemjaculo  transfixus  occubuit. 

o  De  Bisi  vix  aliqua  occurunt  alibi.  De  Bo- 
nifacio  paucisegerat  Beda  lib.Z  cap.M.Ortus  erat 
in  Cantia,  ordinatusque  ab  Honorio  anno  circiter  E 
651.  Bregilsus  etiam  et  BeYtgilsusappetlatur. 

p  Apud  Malmesburiensem  Heta,  alibi  ^Ecca,  se- 
dit  Dumvici.  Bedwinus,  qui  e£Badwini,  Baldwi- 
nus  et  Eadewine  dicitur,  sedem  episcopalem  ha- 
buit  apud  Elmham  seu  North-Elmham,  in  agro 
Norfolciensi,  sanctamque  Ositham  sacro  velo  in- 
duit,ut  in  ejus  Vitanarratur. 

q  Conjecturam  ex  rebus  gestis  illius  temporis 
perquam  probabilem  dedi  Commentarii  prsevii  § 
2  num.  29.Tribus  circiter  annis  Merciis prsefuit} 
ordinatus  anno  672  velsequenti. 

r  Sexwlfo  curam  construendi  istiusmonasterii, 
quoddeindePetriburgumappellatum  fuit,  deman- 
darant  Peada,  ac  deinde  Wlferus  Merciorum  re- 
ges.  Constructo  primus  abbas  datus  est,  indeque 
ad  pastorales  infidas  assumptus  a  Theodoro. 

f  Popidi,  qui  palustria  in  Northamptonensi  co- 
mitatu  habitabant. 

t  Id  est,  Ad  nemus,  in  provincia  Lindissi,  inquit 
Beda  lib.  4  cap.  3.  Winfridus,  qui  Eddio  Wulfri- 
dus  dicitur,  anno  67S  navigavit  in  Galliam,  forte 
de  injuria  apud  Pontificem  Romanura  conquestu- 
rus.  At  a  S.  Wilfridi  Eboracensis  episcopi  hosti- 
bus,  deceptis  errore  nominis,  captus,  et  spoliatus 
omnibus,  nudus  humi  misere  derelictus  est.  Rem  ] 
narrat  Eddius  cap.  14. 

u  Ejus  Acta  illustrata  habes  in  Opere  nostro  ad 
diemxxx  Aprilis. 

w  Inter  Sanctos  coliturS.Wmnus,  Martyrolo- 
gio  Romano  inscriptus  die  ZDecembris.Eximias 
ejus  laudes  paucis  colligit  Malmesburiensis  de 
Gest.pont.  Itb.  2. 

x  Agilbertus,  qui  et  .Egilbertus,  Aglibertus, 
Agleberius  non  raro  scribitur,  oi*tus  in  Gallia  ibi- 
demque  ordinatus  episcopus,  anno  circiter  041 
trajecit  inHiberniam,  indequead  Orientales  Sa- 
xones  profectus  est,  ubi  et  episcopalem  sedem  obti- 
nuit  per  annos  facile  decem;  expulsus  deinde 
anno  664,  in  conventu  Streaneshalensi  S.Colman- 
num  in  celebri  de  Paschate  concione  vicit,ac  paulo 
post  remeavit  inpatriam.  Vide  dicta  supertus  ht- 

tera  f 

'  y  Comtvalch,aliasKene^\cluu6,OccidentahHm 

Saxonum  regnum  per  annos  facile  30   tenuit, 

obiitque  circa  annum  673. 

z  Hedda,  alibi  Headda,  et  Hedde  appellatur, 
coliturque  die  7  Julii,  ad  quem  de  illo  actum  est 
in  Operenostro. 

aa  Cedualse  regniinitium  reponit  Alfordus  an- 

15       no 


\.   MMl 
BlPA. 


80  VITA 

no  GS6.  Ejusnomen  recentioribus  aliquod  Marty- 
rologiis  inscriptum  legiturwAprilis.Censuerunt 
Majores  nostri,  cultum  ejus  antiquum  non  satis 
probari,  quapropter  inter  Prictermissos  ad  illum 
diem  relictus  est. 

bb  Ad  h<vc  ita  Warthonus  tom.  i  Ang.  Sac.  pag. 
424:  Sexulfus  igitur,  qui  Winfridum  excepit,  ut 
Thcodoro  morem  gereret,  episcopalem  sedem  apud 
Hcrefonliam  instituit  anno  676,  et  institutfe  prasfe- 
cit  Puttam,  cui  tantillam  dioecesis  suae  partem  lar- 
g-itus  est.  Ex  Godioino,  nifallor,  id  collegit,atque 
ille  ex  Malmesburiensi,  apud  quem  de  Gest.  pon- 
tif  Ang.  lib.4.  primus  Herefordensium >  episco- 
pus  ponitur  Putta.  Verumidemne  hiccumRhof- 
fensi?  Multum  dubito  :  certe  non  idsuadet  Beda, 
dissuadct  omnino  Gervasius  in  Chronico}  ubi 
paucis  post  relictam  sedem  annis  illum  obiisse 
tradit.  Sedet  ipse  Mabnesburius  scribit :  Putta... 
ad  Sexwulfum...  secessit  Cujus liberalitatis  munere 
ecelesiam  campestrem  et  agellum  adeptus,  quod 
reliquum  erataevipacifice  consumpsit.  Ex  quibus 
non  videtur  ad  aliarn  postmodum  cathedram  ad- 
motus. 

cc  De  Wichelmo,  quem  Malmesburiensis  Qui- 
B  chelmum  nominat,  obscura  sunt  cetera. 

dd  Gebmundus  annis  pluribus  Roffensem  rexit 
ecclesiam,  nec  enim  obiit  anteannum  693. 

ee  Septimo  legendum  esse  et  non  octavo,  ut  ha- 
bent  vulgata  Bedse  exemplaria,  ostensum  est  in 
Commentario  §  Snum.  49. 

ff  Beda,  ubicumque  illorum  dissidiorum  memi- 
nit,  causam  cidpamque  in  Ecgfridum  regem  con- 
jicit,  vixfacta  S.  Theodori  mentione.  Reverentise 
erga  tantum  Antistilem  Bed<v  silentium  plerique 
tribuunt.  Vide  Commentarii  prosvii  §  2  num.  32 
etseqq. 

g-g  Bosa?,  qui  et  Bossa  et  Boza  dicitur,  subti- 
mide  locum  inter  Sanctos  dedit  Henschenius,  ad 
diem§  Martii,  tantumque  Beati  titxdum  tribuit. 
Aliqui  mortem  ejus  anno  GS6  illigant ;  at  si  vere 
Malmesburiensis  de  Gest.  pont.  Angl.  lib.  3  nar- 
rat  Bosam,  expidso  iterum  e  sua  sede  Wilfrido 
substitutum  fiisse,  debuit  usque  ad  seculi  Sini- 
tium,  vel  alterius  certe  finem  supervixisse ,  maxi- 
me  cum  innuatur  paulo  ante  secundam  Wilfridi 
restitutionem  obiisse. 

lili  Eata,  qui  et  Mtn,  Martyrologiis  recentiori- 
bus  aliquot  et  Anglicanis  inscriptus  est  ad  diem 
26  Octobris,  ubi  dispiciendum  crit,  an  inter  San- 
O  ctos  locandus  sit.  Ricardus  Prior  Hagustaldensis 
ejus  obitum  anno  6S5  consig?iat.  Corrige  interim 
hunc  Bedm  locum,  ubi  inverso  ordine,  Hic,  ille 
fjositiuit.  cst :  Bosa  enim  Eboraci  sedit,  Eata  in 
llauguaiatdcnsi  cat/icdra, 

ii  Lindisfarna,  Anglis  Holyisland,  ztfe^Iusula 
sacra,  sita  est  in  NorthumbrHa;  littore,  Lindoque 
fluvio,  unde  nomen  traxit,  objicitur.  De  illa  Beda 
tib.  3  :  cap,  S  Yeuiente  igitur  ad  se  episcopo  (Aida- 
no)  rex  (Osualdus)  lodum  sedis  episcopalis  in  in- 
sula  Lindisfantensi,  ubi  ipse  petebat,  tribuit.  Qui 
videlicet  locus  recedmtr  rheumate  bis  quotidie 
.instar  insulu'  maris  circumluitur  undis,  bis  renu- 
dato  litore  contigmus terrae  redditur.  Circuitumsex 
milliarium  Anglicorum  itli  adscribit  Baudrandus 
in  Lexico. 

kk  Lindisfarorum provincia,  Liudisch  etiam  et 
Lindissi  Anglo-Saxonibus  vocitata,  si  Martiniero 
in  lexico  credimus,  est  hodiernis  Britannis  Li- 
colnshire.  Confutat  ibidem  Bailletum,  asseritque 
scribere  Bedam,provinciam,quam  Liudissi  appel- 
las,ab  Ilumbro  flumine  in  Meridiem  admarepro- 


E 


S.  TIIKODOIU  AllCIMEPISC. 

tensam  fuisse,  habuisseque  urbem  Lindocolinem  D 
nomine.  Hajc  si  vera  sunt,  facile  inducor,  ut  cre- 
dam.Lindissi  hodiernum  fuisse  comitatum  Lincol- 
niensem,  Lindocoluiam  vero,  Lindum  hodiernum 
comitatus  caput. 

11  Anno  scilicet  680,  vel  sequcntis  initio. 

ram  Alibi  Trumbertus  vocatur,  brevique  admo- 
dum  tempore  episcopatum  gessit,  depositus  in 
synodo  Twyfordensi.  Ceterum  difflcxdtatem  sibi 
fecerunt  aliqui  circa  locum  istius  episcopatus. 
Lubinus  in  Notis  ad  Martyr.  Tab.ipag.  9  arbi- 
tratur,  Augulstadiam  seu  Hagulstadiam  urbem 
fuisse  sitam  in  insida  Lindisfarnensi,  de  qua  litt. 
ii:  in  quam  opinionem  etiam  inclinat  Baudrandus 
in  Lexico.  Verum  id  est  omnino  a  vero  alienum, 
quomodo  enim  exigua  adeo  insida  episcopales 
sedes  duas  habuisset  ?  Beda  sane  in  Vita  S.  Cuth- 
berti  cap.  16  suspicatur,  mirum  videri  debuisse 
aliquibus,  quod  ibidem  prteter  episcopi  sedem  ab- 
batiafuisse  memoretur.  Aitenim:  Nequealiquis 
miretur,  quod  in  eadem  insula  Lindisfarnea,  cum 
permodica  sit,  et  supra  episcopi,  et  nunc  abbatis  et 
monachorum  esse  locum  dixerimus:  revera  enim  ita 
est,  namque  una  eademque  servorum  Dei  habitatio 
utrosque  simul  tenet,  imo  omnes  monachos  tenet. 
Sed  illorum  auctorum  errorem  apertius  confutat 
Ricardus  Prior Hagustaldensis,  quiseculo  1-2  flo- 
ruit,  scripsitque  de  statu  antiquo  et  novo  suee  ec- 
clesice,  quse  Seldenus  Collectioni  suee  colum  289  et 
seqq.  edidit.  Ibi  Agidstadia  seu  Hagulstandia,  in- 
colis  Hestoldesham  et  Herham  in  Nortanymbrorum 
provinciajiaudprocida  Tina  flumineadAustrum 
sita  dicitur.  Villa  primum  fuerat,  quam  S.  Wil- 
frido  Ethelreda  regina  cesserat.  Amplissimum 
ibidem  ccenobium  condiderat  exornaveratque 
Wilfridus  (teste  Eddio  et  aliis)  quod  in  episcopa- 
lem  sedem,  ad  normam  Lindisfamensis  erexit 
S.  Theodorus,  illique  Tumbertum  prmfecit.  Con- 
sule,si  lubet,Monasticum  Anglicanum  tom.%pag. 
9  et  seq.  Porro  videtur  Hagustaldensis  ecclesia 
15  circiter  milliaribus  Eboraco  abfuisse,  inquit 
Harpsfeldius  pag.  97. 

nn  Picti,  gens  bellicosissima,  hodiernee  Scotix 
partem  Meridionalem  incolebant.  Vide  Commen- 
tariumpreevium  ad  Vitam  S.  Niniani  Pictorum 
Apostolilft  Septembris. 

oo  Circa  episcopatum  Lindissi,  ut  tum  solebant 
cum  regnis  mutari  episcoporum  cathedra,  pluri- 
ma  paucis  annis  gesta  sunt.Senescenti  Wlfero  ex- 
tremisque  regni  annis  673  vel  sequenti,  Ecgfridus 
rex  Lindissiensem  provinciam  eripuerat.  Sexivl- 
fus  anno  676,  regnante  post  Wlferum  Edilredo, 
Merciis,  expidso  Winfrido,  datus  est  episcopus : 
ejus  deinde  anno  sequentijurisdictioni  erepta  fuit 
provincia  Lindissiensis,  ubi  consecratus  fuit  epi- 
scopusEadhedus,  sedemque  habuit  Sidnacestriee, 
quse  urbs  Alfordo  sita  fuitt  ubi  Trenta  fluvius 
Gainsborouw  oppidum  alluit.  Anno  deinde  regni 
Ecgfridi  nono  et  Christi  679  initio,  conserto  gravi 
prselio,  Lindisfarorumprovinciam  victor  Edilre- 
dus  recepit,  regnoque  Merciorum  adjunxit:  unde 
coactus  fuit  Eadhedus  recedere.  Atque  eodem  an- 
nopost  concilium  Hertfeldense,consentiente  Edil- 
redo  rege,  in  episcopales  sedes  quinque  amplissi- 
mse  Merciorum  ditiones  divisse  fuerunt,  seditque 
Ethelwinus  in  Lindissiensi  provincia,  unde  ex- 
cesseratEadhedus,quiporro  Ripponensi  ecclesix, 
in  agro  Eboracensi  prwfectus  est.  Erat  sciticet 
ibiccenobium  celebre,quod  S.  Wilfridusexstruxe- 
rat,  de  quo  Beda  lib.  3  cap.  5  et  Eddius  swpius. 


PAIiS 


A.mn 
Bcr*4. 


PARS  III. 

Theodorus  concilio  Hertfeldensi  prcesi- 
det,  rebusque  in  Anglia  prceclaris- 
sime  gestis,  sancte  moritur.  Ex  lib. 


4  cap 
cap.  8 


17,    18,  21,   et   lib.    5 


Congregata 
Hertfcldiie, 
curante 


B 

ct  pr&siden- 
te  S.  Theodo- 
ro,  synodiis, 


His  temporibus  audiens  Theodorus  fidem  Ec- 
clesise  Constantinopoli  per  haeresem  Euty- 
chetis  multum  estfe  turbatam,  et  ecclesias  Anglo- 
rum,  quibus  praeerat,  ab  liujusmodi  labe  immu- 
nes  perdurare  desiderans,  collecto  venerabilium 
sacerdotum  doctorumque  plurimorum  coetu,  cu- 
jus  essent  fidei  singuli  sedulus  inquirebat,  omnium- 
que  unanimem  in  fide  Catholica  reperit  consen- 
sum  :  et  hunc  synodalibus  literis  ad  instructionem 
memoriamque  sequentium  commendare  curavit. 
Quarum  videlicet  literarum  istud  exordium  est. 

19  In  nomine  Domini  nostri  Jesu  Christi  Sal- 
vatoris,  imperantibus  dominis  piissimis  nostri  Ecg- 
frido  rege  Hymbronensium ,  anno  decimo  regni 
ejus,  sub  die  quinta  decima  Kalendas  Octobres, 
Indictione  octava,  Edilredo  rege  Meminensium, 
anno  sexto  a  regni  ejus ;  et  Adwlfo  rege  Estran- 
glorum,  anno  decimo  septimo  regni  ejus,  et  Hlo- 
thario  rege  Cantuariorum,  regni  ejus  anno  septi- 
mo  :  prsesidente  Theodoro  Dei  gratia  archiepisco 


liea  expotiia 


DIE  DECIMA  NONA  SBPTEMBEIS-  Hl 

nodum,  quse  facta  est  in  urbe  Roma,  in  tempore 
Papae  Martini  beatissirai,  Indictione .  octava,  im- 
perante  Constantino  piissimo  anno  nono  suscepi- 
mus,  ct  glorificamus  Dominum  nostrum  Jesum 
Christum,  sicut  et  isti  glorifieaverunt,  nihil  adden- 
tes  vel  subtrahentes,  et  anathematizamus  corde  et 
ore,  quos  anathematizaverunt,  et  quos  susceperunt, 
suscipimus;  glorificantes  Deum  Patrem  sine  ini- 
tio,  et  Filium  ejus  unigenitum,  ex  Patre  genera- 
tum  ante  secula,  et  Spiritum  sanctum  proceden- 
tem  ex  Patre  et  Filio  inenarrabiliter,  sicut  praedi- 
caverunt  hi,  quos  memoravimus  supra,  sancti 
Apostoli,  et  Prophetae,  et  Doctores.  Et  nos  oranes 
subscripsimus,  qui  cum  Theodoro  archiepiscopo 
fidemCatholicam  exposuimus. 

21  Intererat  huic  synodo  pariterque  Catholi-  A^  &**»■ 
cae  fidei  decreta  firmabat  vir  venerabilis  Johan- 
nes  archicantor  c  ecclesiae  sancti  Petri  et  abbas 
monasterii  beati  Martini,  qui  nuper  venerat  a  Ro- 
ma  per  jussionem  Papae  Agathonis,  duce  reveren- 
tissimo  abbate  Bisi  d  episcopo,  cognomine  Bene- 
dicto,  cujus  supra  meminimus.  Cum  enim  idem 
Benedictus  construxisset  monasterium  Britanuiae, 
in  honorem  Apostolorum  principis,  juxta  ostium  £ 
fluminis  Wiri  e,  venit  Romam  cum  cooperatore 
ac  socio  ejusdem  operis  Ceolfrido  f,  qui  post  ipsum 
ejusdem  monasterii  abbas  fuit,  (quod  g  et  ante 
ssepius  facere  consueverat )  atque  honorifice  a 
beatae  memoriae  Papa  Agathone  susceptus  est  : 
petiitque  et  accepit  ab  eo  in  munimentum  liberta- 
tis,  quod  fecerat,  epistolam  privilegii  h  ex  auctori- 
tate  Apostolica  firmatam,  juxta  quod  Ecgfridum 
regem  voluisse,  ac  licentiam  dedisse  noverat,  quo 
concedente,  et  possessionem  terrce  largiente,  ipsum 
monasterium   fecerat.    Accepit    et   praefatum    Jo- 


po  Britannias  insulae  et  civitatis  Doroveruis,  una      hannem  abbatem  Britanniam  perducendum,  qua 


cum  eo  sedentibus  caeteris  episcopis  Britanniae  in 
sulae  viris   venerabilibus,   propositis  sacro-sanctis 
Evangeliis,   in  loco,  qui  Saxonico  vocabulo  Het- 
i  feld  b  nominatur,  pariter  tractantes,  fidem  rectam 

et  orthodoxam  exposuimus,  sicut  Dominus  no- 
ster  Jesus  Christus  Incarnatus  tradidit  discipulis 
suis,  qui  praesentialiter  viderunt  et  audierunt  ser- 
mones  ejus,  atque  sanctorum  Patrum  tradidit  Sym- 
/.  Sancice  bolum,  et  generaliter  omnes  sancti  *  et  universa- 
les  synodi,  et  omnis  probabilium  Catholicae  Ec- 
clesia?  doctorum  chorus.  Hos  itaque  sequentes 
nos  pie  atque  orthodoxe,  juxta  divinitus  inspira- 
tam  doctrinam  eorum  professi  credimus  consouan- 
C  ter,  et  confitemur  secundnm  sanctos  Patres,  pro- 
prie  et  veraciter  Patrem  et  Filium  et  Spiritum  san- 
ctum,  Trinitatem  in  unitate  consubstantialem,  et 
unitatem  in  Trinitate,  hoc  est,  unum  Deum  in  tri- 
bus  subsistentiis,  vel  personis  consubstantialibus, 
aequalis  gloriae  ethonoris. 
20  Et  post  multa  ejusmodi,  quae  ad  rectae  fi 


in  qua  con 
tra  Mono- 
thelitarnm 
h.ircsim 


tenus  iu  monasterio  suo  cursum  canendi  annuum, 
sicut  ad  sanctum  Petrum  Roniae  agebatur,  edo- 
ceret,  egitque  abba-Joannes,  ut  jussionem  acce- 
perat  Pontificis,  et  ordinem  videlicet,  ritumque 
canendi  ac  legendi  viva  voce  prafati  monasterii 
cantores  edocendo,  et  ea,  quae  totius  anni  circu- 
lus  in  celebratione  dierum  festorum  poscebat,  etiam 
litteris  mandando,  quse  hactenus  in  eodem  mona- 
sterio  servata,  et  a  multis  jam  sunt  circumquaque 
transeripta. 

-    22  Non  solum  autem  idem  Johannes  ipsius  mo-  €t$tabuua 
nasterii  fratres  docebat,  verum  de  omnibus  pene  «j  •'"  Ah~ 
ejusdemprovinciae  monasteriis  adaudiendum  eum,  Q,a 
qui  cantandi  erant  periti,  confluebant.  Sed  et  ipsum  p 
per  loca,  iu  quibus  doceret,  multi  invitare  cura- 
bant.  Ipse  autem,   excepto  cantandi  vel  legendi 
munere,  et  aliud  in  mandatis  ab  Apostolico  Papa 
acceperat,  ut  cujus  esset  fidei  Anglorum  ecclesia, 
diligenter  edisceret,  Roniamque  rediens  referret. 
Nam  et  synodum  beati  Papa?  Martini  i  centum  , 


dei  confessionem  pertinebant,  haec  quoque  sancta  quinque  episcoporum  consensu  non  multo  ante 
svnodus  suis  literis  addidit :  Suscepimus  sanctas  Romae  celebratam,  contra  eos  maxime,  qm  unam 
et    nniversales    quinque    synodos   beatorum  Deo      in  Christo  operationem  et  voluntatem  praedicabaut, 


acceptabilium  Patruin;  id  est,  qui  in  Niccea  con- 
gregati  fuerunt,  trecentorum  decem  et  octo,  contra 
Arium  impiissimum  et  ejusdem  dogmata;  et  in 
Constantinopoli  centum  quinquaginta,  contra  ve- 
saniam  Macedonii  et  Eudoxii  et  eoruin  dogmata; 
et  in  Epheso  primo  ducentorum  contra  nequissi- 
mum  Nestorium  et  ejusdem  dogmata ;  et  in  Chal- 
cedone  ducentorum  et  triginfa  contra  Eutyche- 
tem  et  Nestorium  et  eorum  dogmata;  et  iterum  in 
Constantinopoli,  quinto  congregati  sunt  concilio, 
in  tempore  Justiniani  minoris,  contra  Theodo- 
rum  et  Theodoretum,  et  Ibae  epistolas  et  eorum 
dogmata  contra  Cyrillum.  Et  paulo  post :  Et  sy- 


secum  veniens  attulit,  atque  iu  pnefato  religiosis- 
simi  abbatis  Benedicti  monasterio  transcribeudam 
commodavit.  Tales  namque  eo  tempore  Coustan- 
tinopolitame  ecclesise  fidem  multum  turbaveraut, 
sed  Domino  dante  proditi  jam  tunc  et  victi  sunt. 
Unde  volens  Agatho  Papa,  sicut  in  aliis  proviu- 
ciis,  ita  etiam  in  Britanuia,  qualis  esset  status 
ecclesice,  quam  ab  hsereticorum  contagiis  castus, 
ediscere,  hoc  negotium  reverentissimo  abbati 
Joanni  Brittanniam  destinato  iujunxit.  Quam- 
obrem,  collecta  pro  hoc  in  Brittannia  syuodo,  quam 
diximus,  iuvcnta  est  iu  omnibus  fides  Cathoiicaiu- 
violata,  datumque  ei  excmplar  cjus  Roinani  per- 

ferendum. 


\.  TKXKn 
BtOI 


ftis  oliisque 


B 


82  \  I  T\  S. 

ferendum.  Verum  ille  patriam  revertens,  non  mul- 
to  postquam-oceanum  transiit,  arreptus  infirmita- 
te,  ac  defunctus  est,  corpusque  cjus  ab  amicis  pro- 
pter  amorem  sancti  Martini,  cujus  monasterio  prte- 
erat,  Turonis  delatum  atque  honorifice  sepultum 
est.  Nam  et  benig-no  ecclesiae  illius  hospitio,  cum 
Brittanniam  iret,  cxceptus  est,  rogatusque  multum 
a  fratribus,  ut  Romam  revertens  illo  itinere  veni- 
ret,  atque  ad  eam  diverteret  ecclesiam. 
23  Denique  ibidem  adjutores  itineris  et  injuncti 
jtrxciange-  operis  accepit,  qui  etsi  in  itinere  defunctus  est,  ni- 
hilominus  exemplum    Catholicae    fidei   Anglorum 
Romam  perlatum  est,  atque  ab  Apostolico  Papa, 
omnibusque,  qui  audiere  vel  legere,  gratantissime 
k  susceptum.  Anno  reg-ni  Ecg-fridi  nono  k,  conserto 

g*ravi  praslio  inter  ipsum  et  Edilredum  regem  Mer- 
i  ciorum  juxta  fluvium  Treanta  l,  occisus  est  Elfuini, 

frater  reg-is  Ecgfridi,  juvenis  circiter  decem  et  octo 
annorum,  utrique  provinciae  multum  amabilis. 
Nam  et  sororem  ejus,  quse  dicebatur  Osthrid,  rex 
Edilret  habebat  uxorera.  Cumque  materies  belli 
acrioris  et  inimicitise  longioris  inter  reges  popu- 
losque  feroces  videretur  exorta,  Theodorus  I)eo 
dilectus  antistes,  divino  fretus  auxilio,  salutifera 
exhortatione  coeptum  tanti  periculi  funditus  extin- 
guit  ineendium;  adeo  ut  pacatis  alterutrum  regibus 
ac  populis,  nullius  aniraa  hominis  pro  interfecto 
regis  fratre,  sed  debita  solummodo  mulcta  pecu- 
ni«3  regi  ultori  daretur.  Cujus  foedera  pacis  multo 
exinde  tempore  inter  eosdem  reges  eorumque  regna 
durarunt. 

24  Anno  autem  post  hunc,  quo  Cedualla  Ro- 
ma3  defunctus  est,  proximo,  id  est,  sexcentesimo  no- 
nag-esimo  Incarnationis  Doniinicas,  Theodorus  bea- 
tas  memoriae  archiepiscopus  senex  et  plenus  die- 
rum,  id  est,  annorum  octoginta  octo,  defunctus 
est,  quem  se  numerum  annorum  fuisse  habiturum, 
ipse  jam  dudum  somnii  revelatione  edoctus  suis 
prasdicere  solebat.  Mansit  autem  in  episcopatu  an- 
nis  vig-inti  duobus,  sepultusque  est  in  ecclesia  san- 
cti  Petri,  in  qua  omnium  episcoporum  Dorover- 
nensium  corpora  sunt  deposita,  de  quo,  una  cum 
consortibus  ejusdem  sui  gradus,  reete  ac  veraciter 
dici  potest,  quia  corpora  ipsorum  in  pace  sepulta 
sunt  et  nomen  eorum  vivet  in  generationes  et  ge- 
nerationes.  Ut  enim  breviter  dicam,  tantum  pro- 
fectus  spiritualis  tempore  prsesulatus  illius  eccle- 
sias  Anglorum,  quantum  numquam  antea  potue- 
re,  coeperunt.  Cujus  personam,  vitam,  astatem, 
etobituraepitaphiura  quoque  monumenti  m  ipsius 
versibus  heroicis  triginta  et  quatuor  palam  ac  lu- 
cide  cunctis  illo  venientibus  pandit;  quorum  primi 
sunt : 

llicsacer  in  tumba  pausat  cum  corpore  Prsesul 
Quem  nunc  Theodorum  lingua  Pelasg-a  vo- 
cat. 

Princeps  pontificum,  felix,  summusque  sacerdos 
Limpida  diseipulis  dog-mata  disseruit 
Ultimi  vero  : 

Namque  diem  nonamdecimam  September  habe- 
bat, 

Cum  carnis  claustro  spiritus  egreditur. 

Alma  novoB  scandens  felix  consortia  vitse, 

Civibus  ang-elicis  junctus  in  arce  poli.' 

ANNOTATA. 
a  Legendum  est,  quinto.  Edilredus  enim  defun- 


IMIKODORl  AKCllIEPISC, 


sancte  mori- 
(IV  Thcodo- 
rus. 


cto  Wulfero  fratri  successit  in  regnum  anno  075;  D 
unde  ejus  annus  quintus  tantum  inchoatur  anno 
679,  quem  ex ■reliquis  cpochis  huic  synodo  pindi- 
camus  in  Commentario  §  3  num.  74  et  seqq. 

hAlias  Hedtfelt  et  Ilartfeld.  Plurima  loca  eo  no- 
mine  appellata  fuerunt;  existimat  tamen  Alfor- 
dus,  Hatfeldiam,  Anglis  Bishopshatfeld,  forte  ab  eo 
episcoporum  conventu,  in  Cattieuchlanis  et  Hert- 
fordidc  comitatu  designari. 

c  Qu(v  hic  de  Joanne  narrat  Bedat  habcs  fere  in 
Actis  synodi  Romame  Spelmanni,  de  qua  in  Com- 
mentario  preevio  §  3  num.  68  et  seqq. 

d  Ita  editio  Chiffletiana,  sed  mendose;  neque 
enim  uspiam  memoratur  fuisse  episcopus.  Lege 
itaquecum  reliquis  exemplaribus  Abbate  Biscopo, 
quod  sancto  illi  viro  nomen  passim  Beda  aliique 
attribuunt  proprium.  Ejus  nomen  12  Januarii 
Martyrologio  Romano  inscriptum  est,  ubi  ejus 
Acta  illusirata  habes  a  Bollando.  Alia  ex  Bcdas 
Historia  de  Abbatibus  monasterii  sui  dedit  Ma- 
Mllonius  Seculo  2  pag.  1001. 

e  Wirus,  "Were,  seu  Vedra  Ptolomxo,  fluvius 
ex  tribus  rivulis  coalescit  circa  Northumbrise 
fines,  indeque  multis  auctus  fontibus  in  ortum 
prorumpit,  medioque  Dunelmensi  episcopatu  ad  E 
antiqui  Vinovii  rudera  cursum  inflectit  in  Aqui- 
lonem,  et  quinque  infra  Tinas  ostium  milliaribus 
in  mare  se  exonerat.  Ad  Septentrionalem  Wiri 
ripam  monasterium  suum  S.  Petro  exstruxit  Be- 
nedictus,ut  testatur  Beda.  Et  ita  scribit  Wilielmus 
Malmesburiensis  de  Episcopis  Eliensibus :  Hic 
(Benedictus)  Wirae  amnis  utrasque  ripas. . .  monaste- 
riis  pra3texuit,sub  apostolorum  Petri  et  Pauli  nomine. 
Quomodo,  hmc  si  vera  sunt,  S.  Pauli  coenobium 
ad  Tinam  fluvium  situm  fuit,  eo  loci,  ubi  nunc 
Iarrouw  cernitur,  ut  Mabillonius  et  alii  autumant  ? 
Nonne  in  eorum  opinione  utrumque  ccenobium 
eamdem  Wiree  ripam  Aquilonarem  occupat  ? 

f  Ceolfridum,  qui  fuerat  in  exstruendo  Wir- 
muthensi  monasterio  adjutor,  exstructo  coenobio 
S.  Pauli  preefecit  Benedictus.  De  illo  vide,  si  lu- 
bet,  plura  apud  Mabillonium  laudatum. 

g*  Referenda  sunt  hsec  ad  ea,  quee  prmmiserat 
de  itinere  Romanojam  enim  ante  ter  Romampro- 
fectus  fuerat  Benedictus. 

h  De  Privilegio  illo  egi  in  Commentario  §  % 
num.  43. 

i  Acta  scilicet  conciliiLateranensis,  Romx  anno 
649  sub  Martino  Papa  eetebrati.  Eorumdem  me-  F 
minit  synodus  Romana  Spelmanni. 

k  Anno  dclxxix,  inquit  Beda  in  Recapitulatione 
sudeHistorise,  Elfuini  occisus  est :  igitur pugnatum 
est  mense  Januario  vel  Februarii  initio,  cu- 
jus  15  die  illius  anni  inchoatur  annus  reqni 
Ecgfridi  decimus. 

IFluvius  estAnglige  Boreatis,  qui  Lincolnix  fi- 
nes  rigat,  quam  provinciam  a  victo  Ecqfrido  re- 
cepit  Edilredus. 

m  Situm  sepidchri  S.  Theodori  habes  in  Icone 
tom.QMajiin  Gestis  S.  Augustini  Cantuariensis 
epzscopi;  de  S.  Theodoro  sexque  ejus  antecessori- 
bus  ibidem  conditis,  est  Tetrasticon  vetus : 

Septem  Primates  sunt  Anglis  et  Proto-patres  • 

Septem  Rectores,   septeraque   per  a-thra   Trio- 
nes; 

Septem  sunt  Stellas,  nitet  his  haac  area  cellae  • 

fceptemCisternasvitsB,  septemque  Lucerna?.  ' 


DE 


DIE  DECIMA  N0NA  SEPTEMBRIS. 


*rC7'/*l 

c.s. 


DE  SS.  NIGANDRO,  GREGORIO, 

PETRO,     DEMETRIO     ET     ELISABETHA    ANACHORETIS 

PROPE  MESSANAM  1N  SICILIA, 
COMMENTARIUS    PR^EVIUS. 

I.  Horum  memoria  in  Martyrologiis  hoc  die,  qui  non  est  eorumdem 
natalis  :  Vita  ex  Grseca  Latine  versa,  sublestee  fidei,  danda  tamen. 


ffic  dies,  quo 
m  recentio- 
ribus  Marttj' 
roloaiis 


H 


hi  Sancti  in- 
scripti  sunt, 
non  est  eo- 
rumnataHs, 


orum  quinque  sanctorum  Anachoretarum 
memoriam  ad  prassentem  Septembris  diem 
in  variis  recentioribuls  Martyrologiis  consi- 
gnatam  reperio.  Franciscus  Maurolycus,  Messa- 
nensis  abbas,  in  Martyrologio  suo  eos  sic  annun- 
tiat :  Messanse  in  freto  Siculo,  sanctorum  Nicandri 
abbatis  et  sodalium,  Gregorii,  Petri,  Demetrii  et 
Elisabethse,  qui  sub  quodam  specu  solitarii  vixere, 
inediam,  sitim,  sestum  et  algorem  pro  Christotole- 
rantesj  ubipariterinpacequieverunt.  Eadempror- 
sus  in  una  et  altera  Usuardini  Martyrologii,  au- 
cti  per  Molanum,  editione  leguntur  apud  Solle- 
rium  nostrum  in  ejusdem  Usuardi  auctariis. 
Accedit  Felicius  in  Kalendario  historico  ad  eum- 
dem  diem,  ubiltalice  ait :  Nicandcr  abbas  cumso- 
ciis,  Greg-orio,  Petro,  Demetrio  et  Elisabetha,  qui 
pcenitentiam  ag-entes  in  quodam  specu  propre  Mes- 
sanam,  ibidem  mag-na  cum  sanctitate  in  Christo 
obierunt.  De  iisdem  hoc  pariter  die  agunt  Octa- 
vius  Cajetanus  in  Martyrologio  Siculo,  Franci- 
scus  Carrera  in  Pantheo  item  Siculo,  Arturus  a 
Monasterio  in  Gyneceo  sacro,  et  qui  suo  Ordini 
eosdem  vendicare  volunt,  Arnoldus  Wionius  in 
Ligno  Vitoc,  Beneclictus  Dorgainus  in  Kalendario 
Benedictino,  et  Gabriel  Bucelinus  in  ejusdem  Or- 
dinis  Menologio. 

%  Phitippus  Ferrarius  eosdem  etiam  hodie  me- 
morat  in  utroque  Catalogo  ;  sed  in  horum  altero, 
quem  de  Sanctis  Italiee  edidit,  icj  singulare  ha- 
bet,  qicod  solum  S.  Nicandrum  hoc  die  vita  fun- 
ctum  esse  vetit,  ceteros  autem  quatuor  eodem  si- 
mid  dieproptervitcv,  nonmortis,  societatem  hono- 
norari.  Verba  ejus  accipe  :  Nicander  una  cum 
Gregorio,  Petro,  Demetrio  et  Elisabcth  sociis  apud 
Messanam  in  scopulo  asperam  vitam  duxit.  Ibi 
enim  ecclesia  et  cellulis  exstructis,  vitam  plane 
coelestem  in  jejuniis,  orationibus,  vigiliis,  medita- 
tionibusque  ag-ebant,  Nicandro  tamquam  patri  ob- 
temperantes.  Qui  post  multa  virtutum  et  sanctitatis 
sig-na  (ob  quoe  non  Messanse  modo,  sed  et  in  locis 
Siciliae  finitimis,  mag;nam  vcnerationem  habet)  xiii 
Kalendas  Oetobris  migxavit  ad  Christum.  Tum 
laudatis  Maurolyci  Martyrologio  et  monumentis 
ecclesine  Messanensis,  sequentia  annotat  •  Etsi  so- 
cii  diversis  diebus  ettemporibus  mig*rarunt,  hac  ta- 
men  die  eorum  simul  memoria  ob  societatem  (quod 
inaliisSanctisetiamusu  venit)celebratur.  Suspicort 
ex  hoc  Ferrarii  loco  inductum  fuisse  Castettanum, 
ut  ad  eumdem  diem  solum  S.Nicandrum  Martyro- 


<  i 

tionem  cor- 
porum  iruti 
tutut. 


logio  suo  universali  insereret,  Messanse,  inquiens, 
S.Nicander  abbas,  cujus  exstat  ecclesia,  ejus  nomine  E 
dicata,  prope  eam  urbem. 

3  Verum  in  hisce  Ferrarii  assertis  non  unum 
displicet  Octavio  Cajetano,  vet  qui  hujus  Opus  de 
Vitis  Sanctorum  Siculorumperfecit  ediditque,  Pe- 
tro  Salerno.  Nam  quod  hucspectat,  asserit,  horum 
omnium  emortualem  diem  ignorari,  diemquexu. 
Septembris  eorumdem  sacr(v  meraoricV,  non  ob 
natalem  in  Ccvlis,  sed  ob  corporum  inventionem 
dicatum  esse.  Probat  id  ex  Grcvco  anonymo,  de 
quo  infra  agemus,  qui  in  elogio,  qitod  Commemo- 
rationem  inventionis  SS.  Nicandri,  Greg"orii,  etc. 
inscripsit,  et  in  quo  diem  mortis  eorum  ignotum 
esse  agnoscens,  ait ;  Institutus  dies  est,  quo  die  fe- 
sta  celebritate  sacer  clerus  ac  pius  Christianorum 
populus  prseclaram  sanctorum  corporum  inventio- 
nem  coleret.  Hunc porro  diem  Cajetanus  ait  esse 
xix  Septembris,  eoque  ipsos  coli  ab  ecclesia  Mes- 
sanensi.  Atque  hac  quidem  in  parte  Cajetano  li- 
benter  assentior ;  cum  tam  ex  tota  horum  Sancto- 
rumhistoria,  quametiam  ex  iis,  qucvalii  deiis- 
dem  scripserunt,  satis  superque  manifestum  sit, 
eorumdem  tempus  emortuale  omnino  ignotum 
esset  et,  si  qua  fides  Actis  habenda,  etiam  semper 
ignotum  fuisse.De  Ferrario  sermo  recurret, 

4  Eorumdem  gesta  non  alia  habemus,  quam 
prcvdictus  Grcvcus  anonymus,  Basilianus  verisi- 
mititer  monachus,recensuit  in  oratione,  quam  in 
annua  illorum  corporum  inventionis  festivitate 
ad  fratres suos dixisscvidetur ,quamque ex  Grseca 
Latine  redditam  ab  Aitgustino  Ftorito,  Societatis 
Jesupresbytero,  Octavius  Cajetanus  ejusdem  So- 
cietatis  sacerdos,  vel  ejus,  ut  suptya  dixi,  editor 
Petrus  Saternus,  tom.  2  de  Vitis  Sanctorum  Sicu- 
lorum  vulgavit  cu:m.  hoc  titulo  '■  Commemoratio  in- 
ventionisSS.Nicandri,Greg-orii,  Petri,  Demetrii  et 
Helisabethoe.  Fertcm  dolendum  estf  nihil  vetustius 
certiusque  de  ipsis  haberi,  quam  instrumentum 
itlud,  cujus  auctor  ab  eorumdem  Sanctorum  tem- 
poreadmodum  remotus,  et  antiquioribus  monu- 
mentis,  quantum  apparet,  destitutus,  carebat  ne- 
cessariis  adjumenfis  ad  iHorumgestaposterorun/ 
memoricvcommendanda.lta  antemejudicavit  Ca- 
jetanus  vel  Saternus,  in  Animadvcrsionibus  ad 
eamdem  Commemorationem,  ubi  horum  alter  de 
prcvdictoscriptoresequentem  censuram  tulit. 

5  Monumentum  hocsanctorum  Ascetarum  Gnece  Crrco  «m- 
exstat  in  Ms,   membranis  bibliothecae  monasterii  *cnf«« 

S.  Salvatoris 


E 

Sanctorum 
Vita  seu  tUt- 

giumabano- 
mjmo 


C  s. 


S.  Salvatoris  juxta  Messauam,    Latiue    redditum 
a   P.   Au^ustiuo  Florito   nostr»  Sooietatii 
tempore,  quove  prinoipe 


DE  SS.  NICANDRO,  GEBOORIO,  PBTBO,  BTC. 


admodum 
dubix  fi&i 
eit; 


B 


u(i  ex  ejus- 
dem  narra- 
tione 


compcndiose 
relata, 


hi  sanctissimi  AscetEe 
flomerint/nondumexplomttnn  habui;  neque  ex 
S  ore  lux  ulln  effulget  ad  ctaonologiam  illu- 
trandam.  Obscure  enim  ab  eo  tradita  omma,  qu* 
fd  co^nitionem  intererant  patrim,  parentum,  *vi 
principum.  Necque  explicat  nomma  eorum  qm 
commemorantur,  ut  duorum  episcoporum  aut .  lo- 
coruni,  e  quibus  iu  Siciliam  navigarunt.  Id  vero 
minime  quidem  scriptoris  vitio,  sed  temporum  ver- 
terim  ;  quod  scriptor  longe  abfuerit  ab  excessu  san- 
ctomm  Vscetarum,  eaque  in  panegryrim  collegit 
suam,  qum  a  senioribus  per  'manus  tradita  eerto 
Sabant.  Hcvcipse;  a  quibus  ego  *"*"£ 
tiam  sipostrema  sie  accipias,  ut  anonymus  ille 
eaTanJn  scripserit,  de quibus  ipseper  tradztzo- 
nem  satis  certo  constare  sibi  persuadebat.  _ 

6  At  vero  eumdem  illum  cuicumque  traditioni 
satis  credulum  fuisse,  abunde  indicat,  dum  S  Ni- 
candrum,  instar  magni  Nicolai  Myrensis,ubera 
matris  suev  feria  quarta  sextaque  non  msi  semei 
sub  vesperam  sugere  soluisse  affirmans,  traditio- 
nem  laudat  his  verbis  :  Dicam  enim,  quod  audivi ; 
cum  non  desint,  qui  patrem  id  postea  tradidisse  au- 
tument,  acproinde  nemo  sit,  quin  fidem  nobis  velit 
liabere  Ecce  hic  certam  fidem  sibi  adhibendam 
contendit  de  isto  sancti  Pueriprodigio,  quod  non 
deessent,  qui  autumarent,  istud  ad  ejusdem  patre 
traditum  fuisse.  Et  eratquidem  illa  traditio,  ut 
aliquam  fidem  invenire  posset,  a  Nicandn  patre 
repetenda,  sine  cujus  testimonio  secundum  ipsius 
anonymi  narrationem  nihil  tale  sciri  potuerat ; 
verumcum  idem  scriptor  a  Sanctorum  seiatelonge 
remotus,  etiam  alia  tamquam  certa  referat,  quse 
magnasdiffieultatespatiuntur,  non  potest  etiam 
non  suspecta  esse  ea  aliquot  hominum  opinio  de 
preedicicV  traditionis  auctore,cuitamenanemine 
fidem  negandam  esse  afflrmat.  Porro  ut  id  con- 
stet,  quod  assero,  totum  istud  elogium  breviter 
percurrendum  est.  m 

Tlllorum  omnium  patria,  ipsoteste,Itaiiafuit, 
sed  nullus  Italise  locus,  nulla  civitas,  nidla  provin- 
cia  assignatur.  S.  Nicander  nobilibus  piisque  pa- 
rentibus  ortus,  in  ipsa  infantia  per  preedictam  a 
materno  lacte  abstinentiam  futuree  sanciitatis  m- 
dicium  dedit.  Cumprimumpubesceret,  aparenti- 
bus  ad  nuptias  destinatur;  quas  ipse  aversatus, 
caute  dissimulat,  eaptaiaque  opportunitate,  dat  se 
in  fugam,  et  in  longinquam  exteramque  regionem 
proficiscitur.  Ibi  ab  ejus  toci  episcopo  (tam  hune 
quam  ilium  divinandum  reliquit  anonymus)  cui 
forte  occurrebat,  benigne  detinetur,  et  post  data 
iilustris  sanctitatis  specimina  ad  sacerdotium, 
multum  reluctatus,  promovetur;  celebratisque 
saeris  primitiis  gratia  curandi  morbos  omnes  di- 
vinitus  dotatur.  Posth<vc  honorum  fugitans ,  tres 
sibi  sociosjungit,  Gregorium  sciticet,  Petrum  at- 
que  Demetrium,  adquos  accessit  etiam  Elisabetha 
vidua,  cum  iisque  in  Sicitiam  apputsus,  specum, 
in  quo  solitariam  vitam  cum  suis  ageret,  eligit, 
Specumingressi,  Deum  orant  unanimi  prece,  ut, 
quos  eadem  vitee  ratio  junxerat,  eadem  quoque 
hora,  idemque  temporis  momentum,  ex  hac  vita 
emitteret. 

8  Vitam  ibiin  perpetuis  asceiiceeviteeexercitiis, 
quee  anonymus  reeenset,  sub  Nicandro  sanctissime 
traducunt,  et  inter  corporum  afflictationes  casle- 
stibus  deliciis  recreantur.  De  eorumdem  morte 
nihil  habet  anonymus;  sed  de  corpommi  inven- 
tione  sic  piuribus  prosequitur.  Non  midtis  post 
annis  quidam  pastor  hiemali  tempore  cum  ovibus 
suis  in  specum  se  repiciens,  mirabiti  splendore, 


odoreque  suavissimo  percellitur,  et  Sanctorum  D 
corpora  miro  modo  fulgentia  reperit.  Nec  mora, 
episcopus  (cujus  nomen  tacetur,)  ab  eodem  admo- 
nitus  cum  clero,  monachisque  etpopuio  accurrit; 
antrumque  ingressus,  sepulchrum  aug-ustissimum 
t'&."rfCmreperi7,scatenssuavissimisodoratissimisque 
liquoribus,  et  suavissimi  odoris  liquorem  inde  hau- 
rit,  quo  varii  morbi  curantur.  Fit  maximus  fide- 
lium  adeumdem  specum  concursus,  beneficiaet 
miracuia  cumutantur.  Verum  cum  xd  male  omnes 
habebat,  quod  ne  nomina  quidem  Patronorum 
suorum  novissent,  S.  Nicandri  pater,  fama  mira- 
cutorum  etiam  per  Itaiiam  late  didita  exciius, 
inter  ceterosreligionis  ergo  iiluc  opportune  adve- 
nieyis,  Filiumsuum,  totannis  amissum,  agnovit, 
populumque,  quis  esset,  edocuiL 

9Neque  id  satis ;  sed  ex  magnitudine  corporum  £*£* 
(sociorum  iliius)  eorumquefacie,  propne  unmscu- 
jusque,  dig-na  monumentis  sempiternis,  nomina  di- 
cebat.  Idem  denique,  ut  uxorem  suam  de  reiveri- 
tateconvinceret,asancti  Filiisuimanu  digitum, 
in  quo  notum  sibi  signum  deprehenderat,  absci- 
dit,  et  ad  ipsam  secum  asportavit.  Indigenee  vero 
templum  eedificarunt,  sacrasque  Anachoretarum 
reliquias  in  lipsanotheca  incluserunt,  et  festum  E 
inventionis  diem  ceiebrandum  sanxerunt.  Habes 
hic,  erudite  tector,  totius  Vitee  compendium,  ex 
qua  consequitur,  qucvcumque  de  horum  Sancto- 
rum  gestis  usque  ad  eorumdem  ab  ignoto  itlo  epi- 
scopo  discessum,  anonymus  enarrat,  ea  omnia  a 
S.  Nicandri  patre  tradita  fuisse  oportere,  ut  a 
Messanensibus scriripotuerint.  Sed  necipsepater 
eorumdem  maximam  partem,  nisi  ex  eodem  itlo 
ignoto  ionginquee  regionis  episcopo,  ad  quem  san- 
ctus  Filius  ejus  fugerat,  ejusve  familiaribus,  po- 
tuit  addiscere ;  quod  ita  factum  esse,  anonymus 
nusquam  insinuavit. 

10  Ponamus  tamen,  eadem  exprivdicti  episcopi  ostemUmr 

auia  ad  patris  notitiam  pervenisse  :  quis  facite 

credat,  eumdem  iliumpatrem  ex  magnitudinecor- 

porum,  eorumque  facie,  uniuscujusque...  nomina 

edixisse?  lllorum  scilicet,  quos  filiusejus  Nican- 

der  in  longinqua  et  extera  regione,  ad  quam,  cum 

primum  pubesceret,  insciis  parentibus  confugerat, 

etubi  dudum  exercitatus sacerdotio  fuerat  initia- 

tus,  sibi  socios  adjunxeratet  in  Siciliam  secum  ave- 

xerat.  Quis,inquam,  biographo,  ab  illorum  setate 

tamremoto,facile  credat,  exieros  iilos,  a  S.  Nican- 

(\\\pairenumquamvisos,etanachoreticcVviteeaspe- 

ritateinrudispeiuncahauddubienonparumema-  p 

ceratos,  exsoto  cadaverum  conspectu  ab  eo  notos 

fuisse  ?  Nempe  hsec  traditionis  sapiunt  vuigi,  ani- 

libusfabulisnimisScVpepermixtas.Devitainspecu 

illo  actapauca  quidem  habet  anonymus ;  sed  quee 

nec  a  Nicandri^a^e,  necab  atiis  discerepotuit,  si 

tam  ignoii  hominibus  vixerint,  uti  ipse  insinuat. 

Attamen  cum  ea  vitee  ratio,  quam  describit,  ana- 

choretispassimusitatasit.exfaciiiconjecturaeam 

potuit  referre,  excepta  tamen  prece  pro  uno  eo- 

demque  omnibus  communi  mortis  momento  impe- 

trando,  de  qua  sermo  infra  recurret. 

11  Adhsec  anonymus  ille,  oratoris  more  pane- 
gyricum  conscribens,  in  laudandis  Sanctis  suis 
stilo  hyperbotico  pius  tvquo  indidsisse  videtur :  cu- 
jusreiinter  aliaargumentoest,  quod assererenon 
dubitarit,  S.  Nicandrum,  dum  etiam  apud  memo- 
ratum  episcopum  degeret,  tum  eximise  virtutis 
fuisse,  utvix  umquam  aut  ante  aut  post  quisquam 
illi  par  aut  fuerit,  aut  futurns  sit.  Ceterum  seta- 
tem  suam  anonymus  ille  nusquam  indicat,  nec 
quidquam  habet,  ex  quo  aliud  de  ea  erui  jiossit, 
quam  quod  ab  illorumtemporibuslongeabfuerit. 
Heec  porro  paido  iatius  deducenda  statui,  ne  cui 

etogium 


Eadcm  tamen 
Vita  Latine 
lantum  recu- 
dewki. 


Alisewum 
ilcm  Viix  r< 
rmfiorer. 


B 


DIE  DECIMA  XONA  SEFPEMBBIfl 

elogium  isiud  tam  incerti  dubuvque  fidei  auctoris, 
sublesLv  fidei  temere  arguisse  viderer.  Hinc  licet 
Grtecum  ejusdem  exemptar  ex  bibliotheca  monu- 
sterii  S.  Salvatoris  Messanensis  habeamus,  operge 
pretium  non  arbitramur,  illud  Latine  denuo  ver- 
tere;  prsesertim  cum  vitiosissime  scriptum  sitf 
lectuque  difficile;  ideoque  Augustini  Ftoriti  ver- 
sionem  Latinam  ex  Octavio  Cajetano  tantum  da- 
bimus. 

12  Inter  varios  recentiores,  qui  in  Opusculis 
suis  de  iisdem  Sanctis  meminerunt,  prsecipuus  est 
Antoninus  Laguidara  Messanensis ,utriusqueju- 
ris  doctor,  qui  Vitam  illorum,  in  tres  libros  par- 
titam,  Italice  conscripsit,  annoque  1685  Messa- 
nensibus  typisvulgavit.  Verum  hic  ejusdem  ano- 
nymi  asserta  ex  conjecturis  ingenioque  tam  au- 
dacter  amplificavit,  et  liberiori  stilo  tam  enucleate 
exposuit,  ut,  licet  ipse  rebus  gestis  dictisque  prse- 
sens  fuisset,  non  potuisset  ea  penitius  explicare. 
Nec  hujus  igitur  Opusculum  ad  eorum  gesta 
illustranda  utile  mihi  essepotest,nisi  in  quantum 
habet  aliqua  ad  eorumdem  cultum  spectantia,  et 
aliunde  petita.  Exstat  quoque  eommdem  elogium 
apud  Franciscum  Carrera  in  Pantkeo  Siculo, 
verum  hoc  non  est  aliud,  quam  supra  dicti  ano- 
nymi  Greeci  panegyrici  compendium.  Nonnullos 
alios  auctores  sequenti  §  laudabimus. 


■', 


Ut(juitl(irx 
wspieio  de 
Snnclorum 
patria. 


Inccrttun 
i'St,    qninnm 
ax  illis 


$  II.  Examinantur  quaedam  de  san- 
ctis  asserta  :  notitia  specus  in  quo 
habitarunt :  eorum  setas  incerta  : 
S.  Nicandri  ecclesia  et  monaste- 
rium  :  Sanctorum  postrema  trans- 
latio,  miracula  et  cultus. 


Diximus  supra  SS.  Nicandrum  Sociosque  ejus 
ab  anonymo  Grseco  in  Italia  natos  dici,  nulla 
certa  Italitc  civitate  aut  regione  assignata.  At 
vero  Antoninus  Laguidara  in  mox  citato  Opu- 
sculo  divinat  Corfinium,  quodvetustaPelignorum 
civitas  fuit,  Straboni  et  Paterculo  apud  Cluve- 
rium  lib.  2  Italiee  antiquee  Italica  etiam  dicta, 
S.  Nicandro  patriamobtigisse.  Rationem,  cur  ita 
sentiat,  libro  3  hanc  allegai.  Existimat,  veram  de 
S.  Nicandri  socior^umque  gestis  relationem,  quam 
Messanenses  ab  illiuspatre  acceperant,  dominan- 
tibus  in  Sicilia  Saracenis  deperditam  esse,  in 
eaque  scriptum  fuisse  Italica,  qiuc  vox  deinde 
multo  post  tempore  ob  similitudinem  vocabuli  in 
ltalia  commutata  sit,  et  a  Grxco  illo  anonymopro 
tota  regione  accepta.  Verum  hoc  sine  ullo  funda- 
mento  divinare  est.  Deinde  quatuor  Nicandri  So- 
cii,  si  quid  in  eadem  relatione  verum  sit,  alterius 
civitatis,  imo  et  regionis  fuisse  dicendi  sunt,  quos 
tamen  omnes,  ceque  ac  Nicandrum,  anonymus  jn 
Italia  reg-ione  selectissima,  ampla  et  bonorum 
omnium  feraci  natos  esse  asseverat. 

14  Nicandrnm  multi,  ut  suprajam  vidimus,  ab- 
batem  appellant,  quod  tamen  non  alia  de  causa 
factumvidetur,  quam  quodis  quatuor  suis  Sociis 
ad  anachoreticam  vitam  dux  auctorque  fuisse  et 
inter  eosprimatum  tenuisse  inVita  dicatur.Eum- 
dem  sacerdotio  initiatum  fuisse,  in  eadem  diserte 
asseritur.  Gregorium  de  vitec  sanctimonia  tantum 
laudat  idem  anonymus,  sed  de  Petro  ac  Deinetrio 
sic  dubie  loquitur :  Petrus  et  Demetrius,  dufe  sedes 


ac  receptacula  praepotentis  beataeque  Trinitatis,quae  »«™« 
sacrorum  novi  Testamenti  mysteriorum  inirjifltroa  '•  " 
effecerat :  quibus  sane  verbis  iwlicare  videtur,  eos 
quoque  aliquo  sacro  Ordine  insignitos  fuisse.  Et 
pro  sacerdotio  quidem  favet  titulus,  Elogio  jrrs- 
fixus  in  nostro  Grseco  exemplari,  quem  subdo  : 
y-no^/Tiij.a  ei$  rr,v  tvpurn  rw  itityww  r«v  wwwt 
Ka\  Upiw  ISixavopsu,  Tpnyopieu,  Qerppv  vjxx  ^ilt,- 
Tciov,  y.cd  r/.q  Gffia;  'E/tcafcr;  %d  est,  Commemoratio 
in  inventionem  reliquiarum  sanctorum  et  sacerdo- 
tum  Nicandri,  Gregorii,Petri  ac  Demetrii  et  sancta? 
Elisabethae. 

15  Contra  quo  minus  sacerdotium  ad  omnes  f*rmtprt- 
quatuor  extendamus,  suadet  idem  anonymus,qui  •*?""■  &+ 
rationem  reddens,  curS.  Xicander  ceteris pr&fue-  lurnotu'* 
rit,  ipsius  sacerdotium  mox  allegat,  sic  inquiens .- 
Ex  his  Sociis  et  in  sancto  proposito  commilitonibus 
primas  tenebat  Nicander,  ut  qui  sacrosancto  sacer- 
dotio,  ut  diximus,  esset  insig-nitus.  Ex  eodemforte 
titulo  Greeco  (nam  in  Latina  Floriti  versione  vo- 
ces  et  sacerdotum  non  leguntur)  Rochus  Pirrus 
lib.  4  Sicilice  sacrse,  Notitia  tertia,  et  Bucelinus  in 
Menologio  Benedictino,  eosdem  quatuor  presbyte- 
ros  appellaverunt.  Verum  ego  ex  tam  incerto  in- 
strumento  nihil  ausim  affirmare.  De  loco,  quem  g 
Sanctiilliinhabitarunt,certioratwbisreliquittra- 
ditio,perreligiosumcultumcontinuata.Augustum 
istud  antrum  seu  specum,  circa  quem  limpidus 
torrens  fluebat,  fuisse  in  collibus  maritimis,  qui 
Europje  partem  e  regione  spectant,  scribit  biogra- 
phus.  Cajetanus  in  animadversionibus  eumdem 
specum  mille  fere  passibus  in  Septemtrionem  a 
Messanensiurbe  abesse  asserens,  de  eodem  sic  lo~ 
quitur :  Sane  cum  torrens,  tum  proxima  vicinia 
(haud  quidem,  ut  ait  Ferrarius,  castrum ;  nullum 
enim  est  in  toto  territorio  Messanensi  castrum  S.  Ni- 
candri)  nomen  a  S.  Nicandro  habet :  specusMessana 
distat  mille  fere  passus  versus  Septentrionem. 

lfi  De  eodem  specu  agit  Antonius  Laguidara  "»  7"<>  *a»>- 
in  Vita  Italica  lib.  2,  ubi  primo  ait,  non  admo-  cti  ltabitast$ 
dum  procul  a  muris  Mcssanensibus  inchoari 
viam,jucundis  hortis  edibusque  ornatara,  qum 
illuc  ducit,  et  a  S.  Nicandro  nomen  habet.  Dcinde 
speluncam  ipsam  his  verbis  describit.  Porro 
specus,  sepulcrum  potius,  quam  habitaculum  etiam 
-silvestre,  appellandus  erat;  cum  praeter  obscurum 
horrorem  admodum  profundus  esset,  ita  ut,  ante- 
quam  ad  ejusdem  solum  perveniretur,  per  declive 
seque  prsruptum  ac  obscurum,  descendendum  p 
esset.  Idem,  prout  hodiedum  videtur,  similiter 
angustus  potius  quam  amplius  est ;  nam  prajter 
spatium,  quod  duodecim  g-raduum  scalae  occupant, 
longw  non  est,  quara  sex  perticis  (pertica  >><en- 
surw  genus  est,  apud  varios  varise  longitudinis.) 
Altitudo  vero  latitudinem  remulari  videtur  :  quem- 
admodum  enim  hrec,  licet  ab  initio  tres  circiter 
perticas  extendatur,  semper  tamen  mag-is  angu- 
statur,  douec  intra  sex  palmos  constrinp-atur;  ita 
etiam  illa  initio  ad  sex  cubitos  elevatur,  et  deinde 
circa  finem  (veluti  ad  orationem  invitaretj  non 
patitur  hominum,  nisi  g-enibus  flexibus  ultra  pro- 
cedere.  Idem  specus  humidissimus  pariter  est. 
etiam  ina>state;  in  hieme  vero  pluviarum  distillatio 
potius  est,  quam  repag-ulum;  quia  aqute  pluvia- 
les  in  venas  montis  penetrantes  per  superiora 
antri  versus  illiufi  sinum  confluunt,  ibique  exiguo 
lacu  sponte  formato,  illud  stillis  suis  contiuue  exa- 


17  In  hoc  itaque  specu  hi  quinque  Sancti  ana- 
choreticam  rttn,,>  dx.risse  et  beato  finecoronasse 
creduntur,  uti  communis  Messanensis  tradiHo, 

locique 


H  otnissc  crr- 
dnntur 


s<; 


DE  SS.  NICANDRO,  G$EGOBIO,  PETRO  ETO. 


U'CTORl 

G.S. 


Non  satii 
probatur, 
eotdem  om- 
ne$ 


uno  eodm- 

quc    die    ue 

momcnto 

obtiite. 


lociquc  veneratiopersuadet  Einc  CajetanusPhi- 
Uppum  FerrariumtetLaguidaraRochumPirrum 

errorisarguunt,  quod  hic  lib.  I  Sicili.v  sacra\  no- 
titia  3  SanctOS  ibidem  in  tugurio,  istc  vero  supra 
nutn.  IrelatuSy  eosdem  in  ecclesia  et  cellulis  exstru- 
ctis,  vixisse  affirmasscnt.Porro  si  Laguidara  cre- 
dimus,sancti  nostri  AnachoreLv  severioris  solitu- 
dinisdrsidcrio  in  montibus  illis  ab  inciccm  sccreti 
aiiquo  antc  mortem  tempore  vixerunt,  sic  tamen, 
ut  adeumdem  communemspecumderebusdivinis 
conferendi  gratia  statis  temporibus  convenirent. 
QitcV  tamen  loca  singuli  incoluerint,  fatetur  igno- 
rari,  prseter  locum  S.  Demetrii,  quem  a  communi 
specu  unum  milliare  dissitum,  ecclesiaque  ejus- 
dem  nomini  dicata  olim  illustratum  fuisse  affir- 
mat,  cujus  aliqua  vestigia  suo  tempore  etiam 
exstabant.  Verum  scriptorille  multa  leviter  asse- 
rit;  ideoque  non  possum  hsec  secreta  Sanctorum 
habitacula,  ipsi  sine  teste credere;  quamquam  res 
ipsa  a  verisimiliiudine  minime  abhorreat,  et  in 
S.  Elisabetha  etiam  decentior  videatur. 

18  Laudatus  Laguidara  et  ante  ipsum  Cajeta- 
nus  volunt,  hosce  quinque  Anachoretas  in  eadem 
spelunca  uno  eodemque  temporis  momento  Vita 
functos  esse.  Ita  asserunt,  nixi  anonymo  Grscco, 
qui  apud  nos  in  Vita  num.  10  id  Sanctos  a  Deo 
precatos  fitisse  scribit,  cum  in  Siciliam  recens  ap- 
pulsi,  speluncam  primum  intrarent.  Quapropter 
Cajeianus  in  Animadversionibus  dicta  Ferrarii, 
qui  num.  2  relatus  illos  variis  diebus  obiisse  dixe- 
rai,  his  verbis  excepit :  Vir  doctus  hic  longe  errat, 
dignusque  excusatione,  qui  Vitam  non  leg-erit;  nam 
uno  simul  die,  horaque  ac  puncto  demortui,  quod 
precibus  a  Deo  impetraverant.  Ita  Acta,  ita  ceteri 
scriptores;  nempe,  quossubdit,  Primus  (imoJoan- 
nes)  Cabillonensis  episcopus,  et  abbas  Mauroly- 
cus.  Sed  ea  ipsa  Sanctorum  petitio,  qua  isthsec 
sententia  nititur,  merito  in  dubium  revocari  po- 
test.  Nam  Grsccus  ille  orator,  incerto  quidem,  sed 
certe  longo  post  eorumdem  Sanctorum  obitum 
tempore  floruit,  neque  usquam  insinuat,  antiqua 
monumenta  sibi  prseluxisse,  ac  prseterea  nimise 
credulilatis,  ut  supra  ostendimus,  haud  injuria 
suspectus  est.  Difficiic  autem  captuest,  quomodo 
Messanenses,  aut  ipse  orator  tum  preces  ipsas 
pro  morteeodem  simul  momento  temporis  obeun-* 
da,  tum  hujusmodi  socialem  mortem,  dedicerint, 
si,  utiiidem  volunt,  tam  ignoti  hominibus  vixe- 
rint,  ut,  nisi  S.  Nicandri  pater  Sanctorum  cada- 
vera  agnovisset,  ne  nomina  quidem  eorum  Mes- 
sanenses  rescituri  fuissent. 

19  Mihi  saneperquam  verisimile  apparet,  ejus- 
modi  opinionemexmlgitraditioneortamfuisse; 
qui  cum  sanctos  illos  Confessores  uno  die  coli  vi- 
deret,  uno  etiam  eodemque  die  ex  voto  suo  mor- 
tuosesse  credideril,  Non  fuisse  autem  biogra- 
phum  a  rulgaribus  traditionibusadmittendisalie- 
num,  sahs  consiat  ex  dictis.  Quod  ad  duos  alios 
scriptores,aCajetano  laudatos,  spectat;  horum 
prtmus  apud  eumdem  sic  habet:  Messanae  apud 
vallem  Septemtrionalem  in  specuNicander  cum  De- 
metrio,  Petro,  Gregorio  et  Elisabetha  sociis  ana- 
choret;esimul  migrant.  Sccundi,  Maurolyci  scili- 
cet,  verba  num.  i  dedimus.  Verum  hujus  ex  voces 
ubipariter  in  pace  quieverunt,  non  necessario  de 
eodem  mortis  die  accipienda  sunt :  cum  adver- 
bium  pariter  seque  societatem  ioci,  quam  temporis 
obitus  possit  indicare.  Simili  modo  exnlicari 
queun  pnoris  dicta; aut,  si  nonpossint,  isauctor 
recenttor  est,  quam  ut  rem  certam  facere  possit. 
Hsectamennoneo  amedictasunt,  quod  Ferrarii 
assertum  pro  indubitato  habeam^sed  quodZn 


improbabiicjudicem  exalioram  hominum,  etiam 
sanctorum,  communi  exempio,  qui,  etsi  simul 
vivant,  variis  iamen  temporibus  e  vita  solent  mi- 
grare.  Non  probatur  autem,  in  S.  Nicandri  soda- 
litio  aliter  contigisse. 

20  Gcstis  etiam  obscuriora  sunt  tempora,  qui- 
bus  Sancti  ilii  florucrint ;  nec  quidquam  tradit 
biographus,  unde  sattem  aliquod  secuium  proba- 
biiiter  erui  possit.  Nullum  quoque  instrumentum 
hactenus  repertum  novi,  ex  quo  de  eorumdem 
setateuicumque  statuiqueat;  atque hincdivinandi 
iocus  historicis  Sicuiis  7*elictus  est.  Franciscus 
Maitrotycus  lib.  i  Sicanic<v  Historisc,  cum  de 
S.  Conone,  monacho  Basiliano  in  Sicilia,  dixisset, 
hunc  sub  Rogerio  rege  anno  1136  obiisse,  de  S.Ni- 
candro  subdit :  Praaterea  aut  huicsynchronum,  aut 
antiquiorem  facio  (certum  enim  tempus  non  leg*o) 
Nicandrum  abbatem,  qui  cum  Gregorio,  Petro, 
Demetrio  et  Helisabetta  sodalibus,  specum  juxta 
Messanam  incoluit,  cujus  memoriam  xix  Septem- 
bris  Messenii  recolunt.  Laudati  S.  Cononis  Vitam 
ex  Grseca  Latine  edidit  Cajetanus  seu  Saternus 
tom.  2  de  Vitis  Sanctorum  Sicidorum,  et  apud 
nos  ad  diem  xxvm  Martii,  quo  colitur,  ex  eodcm 
Opere  recusa  est.  Sed  in  ea  S.  Conon,  non  anno 
1136,  sed  toto  seculo  serius,  nempe  anno  1236 
obiisse  dicitur,  ideoque  Mauroiycus,  vcl  ejusdem 
librarii  hac  in  parte  erroris  arguuntur  ab  eodem 
Cajetano  in  animadversionibns. 

21  Josephus  Frassica,  a  Cajetano  in  Animad- 
versionibus  laudatus,  S.  Nicandrum  sub  Rogerio 
regi pariter  vixisse,  annoque  1140  obiisse  statuit. 
Ad  seculum  duodecimum  eumdemsic  dubierefert 
Josephus  Bonfitius  inHistoria  Sicanica  apudLa- 
guidaram,  ut  addat,  forte  muito  ante  floruisse, 
Contra  Cajetanus  existimat,  si  S.  Nicander  socii- 
que  secido  duodecimo  vixissent,  eorumdem  cer- 
tam  distinctamque  historiam  apud  Majores  suos 
non  facile  perituram  fuisse.  Hinc  mavult  ipsos 
ante  annum  800  reponere,  cum  nondum,  ut  ait, 
Sicilia  ab  hoste  Sarraceno  vexata,  pace  fruebatur 
sua.  Cajetano  consentit  iaudatusLaguidara.IJorro 
exrelatis  opinionibas  eaadmttti  nonpotest,  qusc 
sanctos  anachoretas  nostros  synchronos  facit 
S.  Cononi,  qui  ex  supra  dictis  anno  1236  obiisse  in 
sua  Vita  dicitur ;  uti  nec  ea,  quse  S.  Nicandri  mor- 
tem  anno  1140  illigavit.  Ratio  est,  quod  infra 
ostensuri  simus,  monasterium,  S.  Nicandrum  ap- 
pellatum,  anno  1131  apud  sscpe  memoratum  spe- 
cumjam  exstitisse. 

22  Cajetani  sententia  verisimiiior  apparet,nul- 
lasque  difficidtates  patitur;  sed  tamen  certa  non 
est,  cum  Sancti  potuerint  etiam  secido  nono  ante 
Saracenorum  in  Siciliam  adventum  quem  Pagius 
in  Criiica  inter  annum  824  et  829  figendum  cen- 
set;  autetiamiisdem  ibi  jam  dominantibus,  ibi- 
dem  vixisse.  Verum  cum  pro  eorumdem  setate 
certo  secuto  affigenda  nuUum  solidum  argumen- 
tum  produci  possit,  rem  in  dubio  reiinquo,  donec 
erudih  Sicidi  certiora  e  monumentis  suis  erue- 
nnt.  JEque  supervacancum  esi  quscrere,  an  iidem 
monachi,  et  cujus  ordinis  fuerint;  cumpro  neu- 
tra  parte  idlum  exstet  monumentum.  Mihi  tamen 
istudS.nhzbeth&cumceteris  contubernium  quod 
inVitaasseritur,pene  persuadet,  eosdemnuliius 
monastem  monachos  fuisse.  Interim  Amoldus 
Womus  xn  ItQnoV^DorgamusinKalendaHoM 
^nusznMenologioipsosBenedictinosfachmt, 
qiabuseonsonans  Arturus  a  Monasterio  in  sacro 
^n^0,S.Ehsabetham^^/^/nam^,^r^ 

inquit  laudatus  Cajetanus, 
Basiliani  ut  suos  sibi  vindicant, 

ex 


I) 


lnccrtumest. 
quo    secith 
florwrinr, 


V. 


nliis  eos  ad 
seculum  12. 
aliisantean 
num  800 
probabilius 


rcferoniibtts : 
tncerlum 
etiam,  a?) 
monuclti  fuc- 
rint. 


xit.AtveroliQs&nmz 
etiam  monachi 


Ecclaia 
apud  eoram 
spccum  cre- 
cta,   • 


B 


additaque 
abbatia,  dc 
qva  quatdam 
observanlur. 


Corpora  diu 

abscondita, 

dtmtorcpcr- 


DIE  DECIMA  NONA  SEFTEMBBIS. 

ex  eo  fortasse,  quod  S.  Nicandri  ecclesia,  quae  super 
specum  horum  Sanetorum  a;dificata,  plures  ante 
annos  Ordini  S.  Basilii  attributa  est  Nuncid  unum 
superest,  ut  de  eorumdem  cultu  agamus. 

23  Auctor  Vitse  edendsc  asserit,  post  inventa 
Sanctorum  corpiora,  ecclesiam  ipsis  exstructam, 
sacrasque  eorumdem  reliquias  lipsanothecse  in- 
ctusas,  fidelium  venerationi  expositas ,  et  diem 
quo  eorum  memoria  celebraretur ,  indictumfuisse, 
ut  supra  vidimus.  Ad  prsedictam  ecctesiam,  quse 
super  veljuxta  ssepe  memoratum  specum  condita 
erat,  accessit  etiam  monasterium,  a  S.  Nicandro 
appellatum.  Josephus  Bonfilius  lib.  1  Dcscriptio- 
nisurbisMessanensis,quseaLaurentioMosheimio 
ex  Italica  Latina  facta  exstat  in  vol.  8  Thesauri 
Antiq.  Sicilise,  per  Joannem  Georgium  Grsevium 
vulgato,  deea  sic  scribit :  Iupago  S.  Nicandri  ab- 
batia  ejus  nominis,  in  fastigio  collis  sita  conspicitur. 
Observant  autem  hae  tres  abbatise  (nempe  prseter 
hanc  abbatise  S.  MarUe  a  Massa,  et  S.  Gregorii, 
quas  prsemiserat)  instituta  Graeca  S.  Basilii;  nec 
quidquam  in  sc  memorabile,  quum  exiguae  sint, 
continent,praetervenerationemprincipisilliusoptimi 
(prsemisit  Rogerium  comitem,  velut  abbatiarum 
S.  Marise  sancti  Gregorii  fundatorem)  qui  eas 
condidit,  et  memoriam  austerse  et  solitariae  vitse 
S.  Nicandri  et  Sociorum  ejus. 

24-  De  eadem  S.  Nicandri  abbatia  pluribus  agit 
RochusPirrus  lib.  4  Sicilise  sacrse,  Notitia  tertia ; 
sed  quo  tempore  ea  condita  fuerit,  non  constat. 
Exstabat  tamenjam  illa  anno  1131,  ar  forte  diu 
ante  exstiterat,  ut  habemus  ex  diplomate,  in  quo 
Hugo  episcopus  Messanensis,  rogatus  a  Rogerio 
Sicilise-  rege,  S.  Nicandrum  de  Messana  cum  ceteris 
omnibasejusdem  instituti  abbaiiis  archimandritse 
S.  Salvatoris  Messanensis  subjecit,  prout  apud 
taudatum  Rochum  Pirrum  legere  est  in  Notitia 
prima.  Rursus  ibidem  in  diplomate  ejusdem  Ro- 
gerii  anni  1134  S.  Nicander  apud  Messanam  inter 
illa  monasteria  recensetur,  quse  archimandritse 
S.  Salvatoris  sic  subjecta  erant,  ut  tamen  apro- 
priis  abbatibus  gubernarentar .  Deinde  anno 
mcdlxxix,  inquit  idem  Pirrus  in  Notitia  prima, 
monasterium  Basilianum  extra  Messanae  muros  (id 
est  monasterium  S.  Nicandri,  ut  habet  in  Notitia 
tertiajpcene  collapsum,  factis  a  Sixto  PP.,  et  a  Fer- 
dinandorege  facultatibus,  adprecessenatus  Messa- 
nensis  Leontius  (  archimandrita  S.  Salvatoris) 
archimandritatui  univit,  ct  novis  oedificiis construxit 
etc.  Perrexit  tamen  abbates  suos  haberet  eodem 
Pirro  teste ,  sed  nunc,  ut  ibidem  addit ,  eidem 
inserviunt  duo  tantum  monachi,  qui  subjiciuntur  ab 
anno  mdxcviii  eorum  abbati  generali,  eligunturque 
a  monachorum  ccetu. 

25  Horumporro  Sanctorum  corpora  longo  tem- 
pore  sub  terra  latuerunt,  donec  tandem  denuo 
inventa  sunt.  Qua  vero  occasione,  quove  tempore 
humo  condita  fuerint,  ignoratur.  Laguidara  lib.  3 
id  dominantibus  in  Sicilia  Saracenis  factuni 
fuisse  non  maniter  suspicatur  Inventionem  eo- 
rumdem  anno  1611  affigit,  laudans  Bonfilium, 
equitem  Messanensem  synchronum,  in  Historia 
Sicilise  part.  3,  lib.  5,  addensque,  id  etiam  se 
accepisse  ex  ore  aliorum,  qui  inventioni  interfue- 
rant.  Atque  hinc  Rochum  Pirrum  redarguit,  qui 
in  Notitia  tertia  asserit,  inventionem  illam  in 
annum  1597  incidisse,  hscc  scribens  ;  Horum  sane 
Sanctorum  ossa  eodem  in  tumulo  pervetusto  ex 
cujusdam  viri  pii  revelatione  sub  anno  mdxcvii, 
abbate  generali  Ordinis  Basiliani  Theodoro  de  Ju- 
dice,  die  xix  Septembris,  cum  festum  celebratur, 
Septembris  iomus  VI. 


S7 
invcnta,  inde  ad  magnurn  S.  Salvatori^  MeManenae 
ccenobium  magma  cum  celebritate  tran.sferuntur. 
Modum,  quo  eadern  reperta  fuere,  atia/jue,  gus 
deinde  secuta  sunt,  citatus  Laguidara  ewp 
prsefatus  tamen,  nec  hsec,  nec  ipsa  reperta  cor- 
pora  authentice  recognita,  probataque  fui. 

26  Rem  autem  sic  factam  narrat  sermone  Tia- 
hco  :  Haud  ita  procul  a  Sancti  ecclesia  quidam 
nobilis  Messanensis  habebat  pradium,  in  quo  qui- 
dam  fidus  servus  illius,  ergaSanctum  pie  affectus, 
hcet  in  ejusdem  palatio  aurigs  munere  praecipue 
fung-eretur,  frequenter  commorari  solebat,  illuc 
missus,  modo  velut  prsefectus  operariis,  fidusque 
rerum  domini  sui  curator,  modo  ad  equorum  pa- 
scuapro  officio  suo  curanda.  Hnic  ibidem  degenti 
gioriosus  S.  Nicander  quadam  nocte  in  somnis  ap- 
paruit,  veneranda  majestate  cselestique  splendore 
conspicuus,  visusque  ipsi  est  manu  sua  prehensa  se 
prope  exteriorem  ecclesiae  suse  murum,  qua  Meri- 
diem  respicit,  deducere,  eumdemque  locum  digito 
commonstrans,  imperarc,  ut  ad  primam  lucem  con- 
surg-ens,  vicini  monasterii  (S.  Sahatoris  Messa- 
nensis)  abbati  indicaret,  suum  suorumque  Socio- 
rum  sacra  corpora  sub  eo  loco  abscondita  jacere. 
Experg-efactus  auriga,  somnii  sui  rccordatus  est, 
sed  parere  minime  curavit,  non  quidem  ex  defectu 
pietatis  erga  Sanctum;  sed  quia  illud  non  aliud 
quam  merum  nocturnse  agitationis  partum  reputa- 
bat,  quod  sibiin  somno  fuerat  exhibitum. 

27  Verum  secunda  nocte  eadem  visio  aurigas 
jam  dormienti  denuo  contigit;  quam  cum  simili 
modo  nihili  fecisset,  in  causa  fuit,  ut  Sanctus  cum 
intolerabili  luce  et  veneranda  severitate  tertio  vi- 
dendum  sese  illi  praBbuerit.  Videbatur  autem  ipse 
sibi  non  solum  de  negligentia  sua  ab  illo  increpari, 
sed  etiam  percuti.  Mandavitque  ipsi  sevcrissime, 
ut  sacrum  corpus  suum  ex  praedicto  loco  exhu- 
maret,  et  mandata  sua  comminatiouibus  tirmavit, 
et  ex  oculis  evanuit.  Surrexit  auriga,  non  uti 
biduo  ante,  sed  quodam  gelido  pavore  nec  vul- 
gari  tremore  concussus.  Deinde  cum  primum  il- 
lucesseret,  sine  ulteriori  mora  ad  regium  patrum 
Basilianorum  monasterium  se  contulit,  et  illius 
abbati  omnia  exposuit.  Xli  pii  Pieligiosi,  re  audita, 
cum  ipso  tempore  de  velocitate  certabant,  cum  nec 
vel  temporis  punctum  otiosum  elabi  permiserint. 
Ad  desiguatum  locum  concesserunt,  omniaque, 
qua3  auriga  dixerat,  vera  esse  compcrerunt.  Subdit 
deinde  Laguidara,  Messanenses  ingenti  Lvtitia 
festisque  inventionem  illam  cetebrasse,  et  Sanctos 
quoquesua  in  miseros  contuiisse  beneficia,  de  qui- 
bus  sic  denuo prosequitur. 

28  Solo  horum  sacrorum  ossium,  aut  ipsius  loci, 
in  quo  reperta  fuerant,  attactu  teterrima  acutis- 
simaque  mala  ex  humanis  corporibus  cvanue- 
runt,  et  infeliccs  energumeni,  vix  in  conspectum 
ecclesiaa,  in  qua  sacra  cprpora  asservabantur,  li- 
cet  eminus  adducti,  stridore  suo  et  horndis  vo- 
cibus  satis  manifestarunt,  quantum  maligni  spiritus 
timerent  prassentiam  harum  sacrarum  rcliquiarum, 
per  quas  cx  obsessis  corporibus  subito  erant  ezpel- 
lendi.  Franciscus  Pizzinga  (cujus  frater  senex,  di- 
ctus  Paulus,  qui  natus  est  vixitque  in  agro  S.  Ni- 
caudri,  hsec  omnia  oculatas  tcstis  mihi  narravit) 
gravissimaparalysicorrcptus,  longo  tempore  in  le- 
cto,  velut  iu  equuleo,  omnibus  eorporis  motibus 
destitutus  jacuerat.  Audita  post  hiec  Sanctorum 
inventionc,  et  miraculorum  frequcntia,  iteratis 
precibus  institit,  ut  ad  locum,  ubi  reliquia'  re- 
perta?  fuerant,  deferretur.  Quo  cum  adductus 
esset,  conspecta  scrobe,  ex  qua  Sanctorum  corpora 

10        exhumata 


»tCTO« 

C.8. 


pou  trmam. 
appariUo- 
nem,  S.  Si 
'■andri 


eadem  ?xfni- 
mari  juben- 
tis. 


fnter  alios 
xgrot  para- 
tyticus  sana- 
(ur. 


Failcm  cor- 
pora  ad  mo- 
nasteriumS. 
Salvatoris 
sullata. 


Sanctorum 

et  SJKTHS 

veneratio, 


88 

uoo»  cxhumata  omnt,  plenus  viva  fide,  ouravit ■ lese  m 
c-  s.  eadem  sorobe  deponi,  ibique  dulci  somno  suaviter 
oppressus,totam  noctem  non  secus  ac  in  molhbus 
J5U  «tensus  mansit.  Deinde  expergcfactus 
raane,  libcrum  se  tam  atroci  raorbo  deprehendit 
exsiliitque  e  scrobe  cum  membris  naturah  agihtati 
restitutis,  etuna  cum  omni  populo  Deum  ejusque 
Sanctoslaudavit.  _ 

29  Elapso  interim  aliquo  temporis  spatio  <p>ro- 
sequitur  Laguidara)  Basilianis  patribus  visum  est 
Sanctorum  corpora  ad  vicinum  suum  (S.  Salva- 
toris)  monasteriura  referre,  ut  eo  sacro  veneran- 
doque  thesauro  propius  gauderent;  uti  etiam  re- 
ipsa  fecerunt.  Atque  ibi  sanctaB  illffi  reliquiae  ho- 
diedum  splendide  asservantur.  De  translatis  illuc 
eorumdem  lipsanis  consonat  Rochus  Pirrus  ver- 
bis,  quivnum.  25  recitavimus.  Consonat  et  pater 
Apollinaris  Agresta,  qui,  teste  Laguidara,  in  ul- 
tima  editioneViLv  S.  Basilii,  fol.  576  enumerans 
sacras  reliquias,  quse  in  laudato  monasterio  hono- 
rantur,  sic  ait :  Prasterea  quinque  corpora  integra 
sanctorum  confessorum,  Nicandri  abbatis,  Gregorii, 
Petri  et  Demetrii  fratrum,  et  S.  Elisabethffi  sororis. 
Utrum  tamen  hi  fratres  acsoror  fuerint,  non  in- 

B  quiro.  Ab  hisce  Laguidara progreditur ad  eorum 
Sanctorum  cultum,  quo  suo  tempore,  id  est,  seculo 
xvn  penedecrepito,  apud  Messanenses  gaudebant, 
miraculis  etiam  tum,  uti  asserit,  illustrari  solito. 
Verba  ejus  ex  Italicis  Latine  subjungo. 

30  Dies  Sanctis  nostris  sacer  celebratur  xix  Se- 
ptembris,  concurrente  quotannis  Messana,  ut  de- 
voto  fervore  sese  accendat,  considcrando  eam  aspe- 
ram  vitam,  quara  Sancti  tam  fortiter  tolerarunt, 
venerandoque  devotissime  eorumdum  speluncam, 
in  qua  erectura  altare  est  cum  antiquissima  san- 
ctaa  vidure  Elisabethae,  S.  Nicandri  sociae,  imagine^ 
in  quo  etiam  Missa   celebratur.    Beneficia,   quse 
per  horum  gloriosorum  caeli  Principum  opem  a 
Deo  impetrantur,  quotidiana  sunt.   Dico   specum 
illum  non  modo  a  piis  honorari,  sed  etiam  frequen- 
tari  ab  segris,  illuc  accurrentibus,  ut  Sanctos  sup- 
plici  precc  exorent,  et  ex  creta  (speluncse)  acci- 
piant.   HffiC  creta  adversus  quoslibet  morbos  de- 
vote  adhibita  mirabiles   effectus  producit ;    qua- 
propter  vulgata  per  Mesanam  fama  cst  de  virtute 
cretre  S.  Nicandri.  Sola   nominis  S.   Nicandri  ex 
sincero  affcctu  invocatio  pios  clientes  ejus  qua- 
cumquc  adversitate  liberat.  Per  mensuram  iinagi- 

C  nura  ejusdcm  fiuntmirabilia. 
hmr/iriis  31   Id   cg'0   ipsc  scio,   qui   per   efficacissimam 

oofiflrmata;  S;mcti  opem  fratrem  vivere  agnosco,  Hic  validis- 
simo  morbo  conflictatus,  cum  tanti  mali  violen- 
tia;  natura  amplius  resistere  nequiret,  in  singula 
momenta  mortualitatis  nostrse  tributura  sepulcro 
pensurus  erat,  Verum  quod  terrenis  remediis  nullo 
modo  fieri  poterat,  id  per  S.  Nicandri  opem  facile 
fuit.  Ad  Sancti  itaque  patrocinium  recursum  est,  et 
cura  fide  forsitan  tam  viva  quam  successus  despe- 
randus  videbatur,  mensuram  Sancti  illius  velut 
exanimi  corpori  imposuimus.  Cum  ecce  statim 
post  hsec,  coutrectatae  manus  pectusque  moribundi 
aliquantulum  ealere  deprehensa  sunt;  corpus 
omni  vigore  jam  ante  destitntum,  melioris  vitfe 
signura  cura  aliquo  motu  dedit,  oculique,  qui  ad 
supremce  illius  separationis  ictum  clausi  jam 
erant,  pro  omnimoda  nocte  solis  lucem  denuo 
conspexerunt.  Miraculum  tanto  fuit  manifestius, 
quanto  mutatio  fuit  magis  repentina,  nobisque 
argumento  fuit,  ex  quo  magnitudinem  tam  Sancti, 
quam  nostrse  obligationis  agnoscerenius.  Non  satis 
hic  explicat  auctor,  an  seger  ille  subito,  an  pau- 


DE  ss    \|C\NDRO.  GREGORTO,  PETBO,  ETC. 

latim  deinde  convaluerit;  quod  tamen  ad  mira-  D 
culum  asserendum  utique  faciebat.  Post  fuvcpro- 
fitetur,  se  midta  alia  miracida  brexntatis  causa 

prxtermittere 


32  In  fine  Opusculi  sui  de  Sanctorum  Officio  ec-  '—  m 
clesiastico  heec  habct :  Dominus  Calamatus,  pms  XaS.w 

et  doctus  sacerdos  Messanensis,  in  Collectione  Oi-  cnndrL 
ficiorum   de  Sanctis  Siculis,    Officium   8.   Nican- 
dri  sic  notat :  .  Die  xix  Septembris.  Festum  S.  Ni- 
.  candri,  Gregorii,  Petri,  Deraetrii  et  Elisabetha 
■  viduas,   confessorum,    non    pontificum,  semidii- 
»  plex.  Omnia  de  Communi  confess.  non  pontit., 
„  lectio  i  Nocturni  de  Scriptura  occurrente.  In  se- 
„  cundo  et  tertio,   qua3  habentur  secundo  loco  ra 
„  Communi  confes.  non  pontif.  Oratio,  Deus,  qui 
«  nos  beatorum  Nicandri  et  Sociorura  confessorum 
n  annua  solemnitate  la?tificas,  concede  propitras, 
«  ut,  quorum  natalitia  colimus,  etiam  actiones  lmi- 
»  temur.  Per  Dominum  etc. «  Subdit  deniquc  alias 
orationes  de  S.  Nicandro,  ex  antiquissimo,  ut  ait, 
Missali  Gatticano  et  Messanensi,  quarum  pnmam 
etiam  in  Breviario  haberi  affirmat.  Sunt  autem 
hujusmodi.  Prima:  Sancti  Nicandri   confessoris 
tui  atque  abbatis  merita  nos,  qusesumus,  Domme, 
pretiosa  tueantur,  in  quibus  tuse  Majestatis  opera  E 
prjBdicantes,prffisensetfuturumcapiamusauxihum. 
Per  Dominum  etc.  Secunda :  Grata  sit  tibi,  Do- 
mine,  noste  servitutis  oblatio,  pro  qua  sanctus 
Nicander  abbas  intercessor  existat,  et  nobis  desi- 
derata  intercedendo  obtineat.  Per  Dominum  etc. 
Tertia  :  Divina,  Domine,  qua?  sumpsimus,  Sacra- 
menta  nos  ab  omni  crimine  et  adversitate  defendant, 
etB.  Nicandro  abbate  apud  misericordiam  tuam 
intercedente,  et  postulata  concedas,  et  choris  csele- 
stibusclementeradjunge.  Per  Dominum  etc.  Plura 
de  hisce  Sanctis  non  habeo,  ideoque  eorum  qua- 
lemcumque  Vitam  subjungo. 


VITA 

Auctore  anonymo  Grseco 

Ex  editione  Octavii  Cajetani,  et  Petri 
Salerni. 


Oportebat  a  enimvero,  auditores,  nemine  im- 
pellente,  ad  sanctorum  nos  Ascetarum  lau- 
dationem  nostrapte  sponte  percurrere;  sed  cum 
forte  fortuna  nimium  rerura  fluxarum  studium, 
tamquam  necessario  cum  ignorantia  conjun- 
ctum,  rerum  ante  gestarum  oblivionera  soeor- 
diamque  creaverit,  age  jam  in  posterum,  quando 
ita  nos  cogitis,  et  ardeutissimo  audiendi  desi- 
derio  flagratis,  demandatam  hanc  provinciam 
suscipientes,  foedissimum  corporis  socordijeque 
ccenum  excutiamus,  sanctorum  Ascetarum  prius 
ope  subsidioque  implorato  b.  Et  sane  pulchra, 
ad  quse  neque  mens,  nec  oculorum  pertingit  ob- 
tutus,  si  menti  nostrae  aptentur,  firmum  stabi- 
lemque  sui  amorem  excitare  consueverunt;  per- 
inde  atque  paratum  fomitem  corripiunt  admo- 
tse  flamma^;  quin  eos  animo  stimulos  injiciunt, 
ut,  qui  omni  disciplinarum  genere  sunt  destitu- 
ti,  ii,  vel  qua3  negata  sunt  viribus  humanis,  non 
dubitent  balbutiendo  explicare.  Quo  fit,  ut,  si 
pro  dignitate  Sanctos  hosce  ad  finem  usque  no- 

stra 


F 

A  ucloris 
prxfalio. 


Sancti  hi  //«- 
lia  nati :  Ni- 
cander  nobi- 
Uter  genitus, 


adhuc infans 
miramabsti- 
Tientiam  scr- 
vat; 


adolcsccns 
nuptias  fu- 
giens  in  lon 
ginquam  rc 
gionem, 


DIE  DECIMA  NONA  8EPTBMBBI8 

stra  laudaverit  oratio,  iisdcm  sint  gratise  merito 
persolvendse  :  rursus,  si  quid  peccetur,  {utpeccan- 
dumomninoreor)  id  veroomneaudacia;,  inscitireque 
roea3  tribuendum  putetis. 

2  Et  vero  patria  Sanctis  hisce,  de  quibus  est  in- 
stituta  panegyris,  Italia  c  agnoscitur,  regio  selectis- 
sima,  ampla,  et  bonorum  omnium  ferax.  Sed  ut  a 
Nicandro  ,   sacerdote  famuloque   Dei   integerrimo 
exordiura  sumanus  (deinceps  enim  de  reliquis  di- 
cetur)  parentibus  ille  natus  est  piis  et  orthodoxis, 
non  minus  divitiis,    quam   nobilitate   insignibus; 
quamquam  eorum,  qui  se  Christo  mancipare   sta- 
tuerunt ,  nobilitas  minime  quidem  ex  genitorum 
splendore  metienda  est.    Adulatorum  isthaec  sunt 
lenocinia,  et  qui  in  fluctuoso  corruptse  hujus  vitse 
oceano    misere  natant.  "Verum  ii  profecto  quidem 
nobiles  sunt  censendi,  qui  imaginem  ac  similitu- 
dinera  Dei  ab  omni  foeditate  intactam  ad  finem  usque 
vitas  conservare  studuerunt;  utpote  ad  divinam  na- 
turam  proxime  accedentes,  atque  adeo  ipsius  Dei 
per  adoptionem  participes  effecti.  Sed  jam  eo  rever- 
tatur  oratio  nostra,  unde  digressa  fuerat,  sequa- 
turque  sua3  laudationis  cursum. 

3  Ille  igitur,  ubi  in  hujus  lucis  usuram  venit, 
cumque  adhuc  in  cunis  infautium  more  vinciretur 
(dicam  enira,  quod  audivi,  cum  non  desint,  qui 
patrem  id  postea  tradidisse  autument,  ac  proinde 
nemo  sit,  quiu  fidem  nobis  vclit  habere  dt  etiam 
qu83  supra  vires  ac  praster  opinionem  nostram  sunt, 
Deus  optimus  maximus  cum  et  omnia  prastare  pos- 
sit,  et  mirabilium  sit  rerum  architect.s,  solonutu 
continuo  perficit ,  uti  nos  in  aui  rapiat  admira- 
tionem)  quarta  ille  ac  sexta  feria  ,  quemadmo- 
dum  de  magno  Nicolao  accepimus,  semel  in  die, 
idque  suh  vesperam  ,  parentis  ubera  attingebat; 
omen  constante  ac  solitari®  vitas,  quam  in  per- 
fecto  vivendi  instituto  ad  antiquum  sanctorura  Pa- 
trura  excmplum  rite  educatus,  esset  traducturus. 
Verum  cum  primum  pubesceret,  parentes  ejus, 
ut  qui  in  eo  omnes  spes  haberent  suas,  cogitare 
coeperunt,  qua  ratione  Filius  jam  a^tate  grandior 
uxorem  duceret. 

4  Sed  Adolescens  solitudinis  studiosissimus,  post- 
quam  diligenter  rem  est  subodoratus ,  consilia 
sua  rite  silentio  tegens,  simulansque  animum  ni- 
hil  a  nuptiis  abhorrentem ,  quin  sibi  gratas  ju- 
cundasque  futuras,  tempus  fugae  opportunum  ex- 
pectabat,  et  nactus  jam  idoneum  tempus,  dat  se 


k.kvniWi 


E 


ub  episcopo 
benigne  dcti 
netur,  et  $u 
cerdolio 


in  fugam,  et  in  longinquam  exteramque  regio 
nem  proficiscitur.  Eo  loci  episcopus  e  integerrimus 
ac  Deo  acceptissimus  forte  illi  occurrens,  quae  erat 
hominis  mansuetudo,  et  in  pastorali  munere  sedu- 
litas,  precibus  a  Nicandro  enixe  contendit,  apud 
se  manere  ne  gravetur.  Ibi  magnus  Nicander  con- 
stanti  alacrique  animo  se  noctu  atque  interdiu  sa- 
crarum  Literarum  comraentationibus  exercere,  ac 
penitus  dedere  se  spiritalibus  studiis,  ac  cibo  potu- 
que  abstinere,  humi  cubare,  ad  ultimum  tempus 
stare,  in  summa  denique  vivendi  duritie  atque  acer- 
bitate  carnem  spiritus  imperio  subjicere,  continen- 
tibus  laboribus  et  perpetuis  cum  adversario  certa- 
minibus  Deo  adhasrere  ,  illumque  sibi  propitium 
conciliare  studens,  in  animo  contrito  et  spiritu  hu- 
militatis,  ut  loquitur  propheta. 

5  Yerum  ubi  praeclaras  fervidasque  Nicandri 
exercitationes  sanctissimus  episcopus  cognovit,  vas 
■  electionis  futurum,  non  dissimulanter  omnibus  pra> 
dicavit.  Mox  hominem  hortari,  docere,  admonere; 
quos  enim  initio  ferebat  labores,  ii  futurae  vitffl  san- 
ctimoniam  integritatemque  portendebant.  Etenim 
semen  in  fertilem  terram  projiciens ,  assiduarum 
adhortationum  cultura  studebat,  ut  centum  redde- 


ret  :  ille  vero  tum  episcopi  moDitis,  tum  suapte 

spontc  multo  magis,  tamquam  fructuosus  ac  raa- 

xime  fertilifi  ager  subactus ,  ac  multiplici  calore 

fotus,  tempestivos  fructus  edere  maturabat.  Percu- 

lit  animum  episcopi  tanta  tamque  insignis  sancti 

Yiri  in  ferendis  laboribus  tolerantia,  adeo  ut  omni 

ope  ab  eo  contenderet,  ne  se  sacris  Ordinibus  ini- 

tiari  ullo  pacto  recusaret,  aut  in  aliud  ternpus  dif- 

ferret.  Ille  graviter  molesteque  rem  ferre,  moerore 

se  conficere,  nec  anceps  animi  aliud  dictitare,  quam 

eo  se  munerc  indignum  omnino  atque  minime  ido- 

neum,  qui  immortalis  ac  vivifici  Corporis  se  mini- 

strura  aliquando  exhiberet,  ac  instar  Seraphin  se 

praestaret  in  terris,  semperque  viventem  beatissimae 

illius  ac  feiicissima?  Divinitatis  gemmam  suis  ipse 

manibus  coutrectaret. 

6  Eorum  tamen,  qui  praeerant,  vis  et  suffragia  intiiatu*,  ™ 

Nicandrum  nolentem  et  recusantem  regia  sacer-  randl  mor 

dotis  dignitate  cohonestandum  declarant.  Itaque 

episcopus  non  diaconatus  tantum  munere  insigni- 

vit,  sed  ad  sacerdotii  etiam  celsitudinem  evexit, 

ut  caslestem  viventemque  Hostiam  Deo  offerret , 

licet  vix  sero  id  potuerit  impetrare.  Proinde  gra- 

vis  incessit  Hominem  ardor  spiritualium  exerci- 

tationum  ac  certarainura,  spe  prasmiorum,  quffi  in 

ca3lo  asceticis  athletis  proposita  esse  sciret.  Ad  hasc 

labores  laboribus,  defatigationibtis  defatigationes 

cumulabat;  totum  caalestem  ac  pene  materia?  car- 

nisque  expertem  praebens,  ac  maximo  studio  nitens 

illum  in  suo  corpore  profligare,  qui  corporea?  molis 

particeps  non  esset,  ope  tamen  subsidioque  sanctm 

Crucis.  lgitur  simul  sacerdotio  est  inauguratus,  ac 

pie  religioseque  iucruentam  Yictimam  puramque 

Hostiam    magno   cum    timore  ac  reverentia  Deo 

optimo  maximo  obtulit,  mox  vis  quaadam  ac  pote- 

stas  in  morbis  omnibus  depellendis  crelitus  Nican- 

dro  concessa  esse  visa  est.  Hinc  infinita  prope  ho- 

minum  multitudo  ad  illum  confiuebat,  ut  monitis  ac 

prseceptis  salutaribus  informata ,  ad  salutis  viam 

dirigerentur. 

7  Etenim  videre  erat  non  hominem  quidem,  sed  et  virtutibu* 
omnis  virtutis  exemplum  ac  documentum,  normam-  *p!™&*-$<™- 
que  vivendi  omnibus  numens  absolutam,  ita  ut  vix  ^j^ 
umquam  aut  ante  aut  post  quisquam  illi  par  aut 
fuerit  aut  futurus  sit  f.  Sed  seipsum  semper  habens  f 

suspectum,  cordis  sui  desideria  diligenter  ex- 
pendebat,  ac  veluti  sedulus  gubernator  eo  omnem 
operam  ponebat  suam,  ut  navim  in  salutis  portum 
incolumem  perduceret;  maguo  cum  timore  et  F 
tremore  vigilans,  ne  ab  absurdarum  cogitationum 
procellis  aliquid  caperet  detrimenti;  probe  enim 
tenebat  illud  Salomonis  :  Eascinatio  nugacitatis 
obscurat  bona  ,  et  inconstantia  concupiscentite 
transvertit  sensum  sine  raalitia.  Itaque  uihil  aliud 
sibi  faciendum  statuit,  quam  ut  tres  alios  asseclas 
ac  in  Christo  fratres  sibi  conjungeret,  simul  cum 
sanctissima  ac  prudentissima  femiua  Helisabetta. 
Atque  ii  tam  arcto  inter  se  vinculo  firmaque  socie- 
tate  coaluerant,  ut  quamvis  quinque  essenl  perso- 
nae  vultu  atque  imagine  diversa?,  una  tamen  omnino 
erat  omnibus  anima,  unum  atque  idem  propositum, 
quo  rite  Deo  vacare  statuerant,  ac  totis  viribus 
totisque  prcecordiis  illura  exquirore,  illi  uniseman- 
cipare,  illiusque  gratia,  tamquam  pravlaro  indu- 

mento  tegi. 

8  Atque  ex  his  sociis  atque  in  sancto  propo-  mm  tribus 
sito  cornmilitonibus  primas  tenebat  Nicander ,  ut  ^f^ 
qui  sacrosancto  sacerdotio,  ut  diximus,  esset  m- 
signitus ,  maximaque  animi  contentione  ad  prse- 
potentis  Dei  cultum  se  totum  dedisset  ac  devo- 
visset.  Deinde  Gregorius  in  sui  custodia  vigilan- 
tissiraus,  in  divinis  contemplatiouibus  assiduus, 

Deoque 


90 


*     UTOHTHO. 


in  Siciiiam 
appulsus.  in 
tpecum  in~ 
grcditur, 
cum  Utaue 


B 


Dnim  }urm- 
tus.unnnwt 
riiam   simul 

mon  rsnfur, 


'  iranslatos 


Deoque  adiunctissimus.  Post  hos  sanet.ss.nu  vm 
Petrus  et  Demetrius,  duea  sedes  ac  receptacula 
pnepotentis  Deateque  Trinitatis,  qum  sacroruni 
noyiTestamenti  mysteriorum  ministros  effecerat^. 
Postrerao  beata  et  omni  asvo  memorabilis  Heh- 
sabetta  femina,  ut  verum  eloquar ,  prudens  ac 
velut  altera  Evangelii  Anna,  qui£  quidem  vidua 
cum  csset,  eorruptibilem  ac  terrenum  amorem 
cum  sempiterna  caelestique  pulchritudine  coiumu- 
tovit,  eaque  se  lege  in  eorum  societatem  stabili 
constautique  sententia  insinuavit,  ut  necessitati- 
bus  Sanctorum  communicans,  quemadmodum  est 
in  divo  Paulo,  floridum  esset  inter  mulieres  pra- 
tum  ae  paradisus,  suavis  regiorum  sublimiumque 
thalamorum  odor,  et  sponsa  ornatissima  ad  csele- 
stes  nuplias  destinata. 

0  Ili  sane  omnes  navigii  velis,  alisque  ani- 
morum  expansis,  navigantes,  ac  snperatis  flu- 
ctibus  maris,  ventarumque  tempestatibus,  pericu- 
losissimi  freti  augustias  trajicientes,  ad  praeclaris- 
simam  Sicilise  insulam  appulerunt.  Hic  quietem 
tranquillitatemque  suis  exercitationum  studiis  ido- 
neara  invenere.  Etenim  in  collibus  maritimis, 
qui  Europae  partem  e  regione  spectant,  rupis  fo- 
ramen  ,  atque  ibi  torrentera  forte  nacti ,  eo  loci 
habitare  decreverunt,  angustissimuraque  antrum  h, 
dixerim  melius  sepulchrum ,  aptam  sibi  domum 
existimantcs;  Ilaec  ,  dicebant,  carissima,  jucun- 
dissimaque  nostra  sit  domus,  hoc  tabernaculum, 
quo  duce  cselestis  Hierusalem  cives  incolasque  nos 
aliquandofore  speramus.  Vilis  hsec  tenuisque  nul- 
lis  architecti  fabricata  manibus,  sed  felicissima  ac 
beatissima  habitatio  prffipotenti  Deo  nos  sedulo 
vacantes  excipiet.  Hvec  aliaque  id  genus  summo 
gaudio  delibuti  dictitabant,  ac  procumbentes  in 
genua  ad  precationem,  Domine  Deus,  inquiunt, 
oui  humanas  earnis  indumento  tegi  (ea  enirn  no- 
stri  te  cepit  commiseratio)  grave  ac  vile  minime 
fuit,  qnique  tuae  Divinitatis  societate  despectam 
abjectamquc  nostrse  naturaa  conditionem  ad  Dei- 
tatis,  ut  ita  loquar,  dignitatem  evexisti,  in  spi- 
ritali  hac  piarum  cxercitationum  palaestra  da  for- 
titudincm  atque  constantiam,  uti  nos  hujus  mor- 
talitatis  sarcina  impediti  cum  adversariis  spiritibus 
cum  victoria  dimicemus  ad  laudem  et  gloriam 
sanetissimi  et  gloriosissimi  nominis  tui,  immense 
expersque  principii  Pater,  una  cum  Pilio  tuo  uni- 
genito,  teeum  mundi  imperium  tenente,  ac  Spi- 
ritu  sancto,  bonitatis  vitseque  rebus  omnibus  au- 
ctore. 

10  Fove  nos,  benignissime  Deus,  educa  atque 
enutri  verbo  oris  tui;  et  quemadmodum  com- 
muni  omnium  sensu  quinque  numero  animi  uno 
eodemque  caritatis  tuae  vinculo  arctissime  colli- 
gati  sumua  ,  te  unum  super  omnia  bonum  ama- 
bilemque  fortissimo  proposito  expetentes,  ita  etiam 
atque  etiam  a  te  petimus,  ut  unum  idemque  sit 
tempus,  dies,  hora,  punctus  nobis  omnibus,  cum 
ex  hujus  vitaj  miseriis  ad  tuam  misericordiam  et 
felioitatem  evocaveris,  unus  oommunisque  omni- 
bus  vita3  cxitus  eveniat  placidissimus  atque  ju- 
eundissimus  ad  tuffi  pulchritudinis  splendorem 
commigrantibus.  Ne  siveris,  misericordiarum  Pa- 
ter,  ac  Deus  totius  consolationis,  nostram  hanc 
societatem,  conjunctioncmque  separari  aut  in  va- 
rias  distrahi  partes;  sed  sicuti  in  hoc  carnis  con- 
tubernio  conjuncti  sumus,  ita  in  caelestes  delicias 
translati *  neutiquam  divelli  aut  sejungi  patiare. 
Tu  enimexutero  matris  Deus  noster  es,  tua  im- 
mensa  bonitate  nos  ad  te  trahens.  Itaque  tua  curse 
atquecustodiienon  oranes  tradimus  atque  commit- 
timus  i. 


VITA  S.  MCAXniU,  GREGORII,  PETRI,  ETC. 

11  Ilnhita  hujusmodi  ad  Deum  oratione  ,  ad 
spiritualia  certamina  sedulo  se  comparant,  per- 
purgantesquc  internos  animffi  oculos,  quo  ceelestes 
in  divina  contemplatione  radios  melius  reciperent, 
et  in  acerrimo  cum  nefariis  hostibus  congressu 
certara  victoriam  rcportarent.  Nune  quid  refe- 
ram  de  summa  omnium  contentione,  qua  in  per- 
fectae  veritatis  via  progressus  facere  studebant? 
Integris  noctibus  pedibus  stare,  assiduas  prsecatio- 
nes  Deo  affundere ,  divinum  Numen  sibi  propi- 
tium  ac  benignum  reddere  ,  parce  duriterque  vi- 
vere,  ut  nihil  de  laboribus  ,  de  jejuniis  dicam  , 
deque  humicubationibus ,  utque  vitam  exigerent 
in  vigiliis,  in  fame  et  siti,  in  frigore  et  nuditate. 
Non  deerat  tamen  k  caelestium  consolationum  esca 
atque  ambrosia  ,  quce  ,  sicuti  Elise  vati  sanctis- 
simo  CEelitus  delatam  a  divina  Providentia  sacris 
Literis  accepimus  ,  ita  iis  perpetuo  suppeditaba- 
tur,  quasi  fructus  ad  praemium  tam  egregise  vir- 
tutis  l.  Quid  enim  caussae  est,  cur  hujusmodi  epu- 
larum  deliciis  eos  Deus  optimus  non  remunera- 
retur,  qui  fluctuosissimum,  omnibusque  laboribus 
ac  mysteriis  *  refertissimum  hujus  seculi  mare 
velocissimis  desiderii  alis  fugientes ,  ut  tutissi- 
mum  salutis  portum ,  Christique  obsequium  sese 
receperuntm. 

12  Quse  cum  ita  essent,  non  multis  post  annis 
contigit,  ut  pastor,  nescio  quis,  per  montem  iter 
haberet,  ubi  sacrosanctum  ac  beatum  Sanctorum 
sepulchrum  condebatur.  Is  propter  hyemis  frigo- 
risque  ssevitiam  in  antrum  cum  ovibus  suis  se 
penetrat :  ibi  cum  esset,  partim  metu  ac  tremore, 
partim  insolito  aestu  et  calore  percellitur.  Nam 
derepente  oblata  est  ei  species  inopinata  atque 
insolita,  dignaque  ,  quse  aeternis  literarum  monu- 
mentis  consignetur.  Statiru  veluti  ex  quodam  fo- 
ramine,  remoto  repagulo,  purissimus  ac  lucidis- 
simus  splendor  exsilire  per  totum  antrum  videba- 
tur,  et  odor  suavissimus  exhalare.  Haerere  homo 
rusticus;  nec  quid  consilii  caperet  in  prsesentia, 
scire.  Aspiciens  vero  in  antri  latus,  perterrefactus 
ac  pene  examinatus,  vidit  condita  jam  Sanctorum 
corpora  splendentia  ac  micantia  ,  adeo  ut  solem 
ipsum  superarent.  Homo  agrestis  ac  plane  rudis, 
rei  novitate  perterritus  ,  animoque  consternatus , 
in  subitam  amentiam  incidebat,  nisi  virtus  auxi- 
liumque  Sanctorum  praesto  esset,  sauamque  illi 
mentem  flrmaret.  Quippe  vidisses  hominem  sudore 
toto  corpore  manantem,  surrectisque  capillis  ha3- 
rere,  animique  angi. 

13  Tandem  resumpto  animo,  se  adhortans,  paul- 
Joque  audentior  factus,  relicto  autro,  quoad  potest, 
se  dat  in  pedes,  ad  civitatis  episcopum  n,  univer- 
sumque  populura  de  iis,  quse  viderat,  edocendum. 
ubi  vero  de  tanto  prodigio  narratum  est,  mox  uni- 
versi  congregantur,  sacer  clerus,  piaque  Religio- 
sorum  virorum  monasteria,  consequente  infinita 
Christiani  populi  multitudine ;  i>rocedebantque 
psalmos  sacrosque  hymnos  pie  decantantes.  Et 
jam  in  nemorosum  locum,  ubi  veneranda  spelunca 
latebat,  incedunt  :  ibi  antrum  ingressi,  sepulchrum 
augustissimum  o  reperiunt,  scatens  suavissimis 
odoratissimisque  liquoribus.  Tum  peractis  ,  quse 
in  ejusmodi  oelebritatibua  fieri  consueverunt,  ce- 
remoniis,  conciuentesque  gloriam  in  prcepotentis 
Dei  honorem  ac  laudem,  suavissimi  odoris  liquo- 
rem  a  perenni  fonte  hauriunt,  quo  caesi  visum, 
claudi  incessum  reciperent,  foedissima  lepra  con- 
taminati  emundarentur,  liberarentur  energumi, 
omnes    denique   mortales,   quibuscumque    vexati 


D 

vitamibidem 

tanctts&imc 

cxigit. 


E 

m 

Pustor  spe- 
cum  iuarcs- 
sus  ct  miro 
fulyorc  per- 
cnlsus, 


episcopum 
udvocat  : 
fjuieoi-um 
corpora   in- 
venit, 


morbis,  curarentur. 
1-4   Mox  tanti  miraculi  fama  ubique  divulgata 

innumerabilem 


upuil  r/Uff 
puer  ad  vr 
uim  revoca- 
tur 


multique 
tegri  sanrm- 
lur.  Nican- 
tlri  pater  in- 


innumerabilem  hominum  multitudinem  ad  sacram 
tumbam  cicbat,  atque  cx  ingenti  concursu  nullus 
omnino  erat,   quin   recuperata   valetudine   rever- 
teretur,  modo  fide  ac  fiducia  plenus  sacras  reliquias 
inviseret.  Quin  sanctissimi  vatis  Helisei  miracula 
p,  (quae  in  sui  amantes  studiososque  praepotentis 
Dei  munificentia  semper  esse  solet)  ea  tempestate 
denuo  coruscavere.  Muliercula  enim  obscuro  loco 
nata,  quaa  omnes  spes  vivendi  suas   in  uno  filio 
collocarat,    eo,  misella,   fato   concedente,   orbatur 
femina  ardentissimis  desiderii  facibus  inflammata 
ac    firmissima    fide    praedita,     id    cepit    consilii. 
Simul    animam    edidit  puer,  cadaver  juxta  san- 
ctorum     corpora    compositum   maxima    cum  spe 
ac    fiducia  locat,    fore    enim,   ut  numquam  desi- 
derio    frustraretur    suo     ex    illa    sanctissimorum 
corporum   propinquitate    ac    conjunctione.   Proti- 
nus  praeter  omnium  expectationem  vivus  exurgit 
filius,   ac   confestim   parenti  mandat,   esurientem 
idoneo  cibo  recreet,  viresque  confirmet.  Sic  puer 
ad  pristinam  vivendi  rationem  firmus  valensque  est 
revocatus. 

15  Cujus  etiam  prodigii  rumor  in  omnes  dif- 
fusus,  infinitam  prope  dixerim  hominum  vim, 
non  incolarum  modo,  sed  ab  exteris  etiam  re- 
gionibus  ad  Sanctorum  corpora  pertraxit,  qui  ta- 
metsi  variis  morborum  generibus  essent  affecti, 
sacrosanctum  sepulchrum  pie  ac  cum  fide  tan- 
gentes ,  pristina  valetudine  donabantur.  Sed  il- 
lud  omnes  dolebant,  quod  Sanctorum  nomina 
ignorarent  (neque  enim  id  ullse  literae  demonstra- 
bant)  quibus  scilicet  scriptis  tabellis  collata  in  se 
beneficia  gratis  animis  testarentur.  Verum  enim- 
vero  cum  tantae  tamque  admirandse  rei,  ut  dice- 
bamus,  fama  per  omnes  regiones  divagata,  Ita- 
liam  etiam  pervaderet,  ita  ut  omnes  eo  confluen- 
di  ingenti  desiderio  inflammarentur,  forte  contigit, 
ut  naturalis  Nicandri  pater  ad  Sanctorum  reliquias 
pie  visendas  pedes  adventaret.  Is  in  antrum  ingres- 
sus,  sancto  tumulo  precaturus  propius  accedere 
non  dubitat,  accensas  faculas  manu  gestans.  Cum 
vero  quinque  numero  corpora  videret,  ccepit  Fi- 
lii  peregrinationem  memoria  repetere,  nec  non  in- 
ter  quinque  initam  olim  societatem  j  atque  inter  hos 
fuisse  mulierem. 

16    Tum     Sanctorum    aspectus    accuratius    in- 

spicere,    eorumque  lineamenta  considerare,   num 

inter  hos   Nicander   filius  etiam  reperiretur,-   re- 

que  diligentius  perfecta*    certo  comperit,  Filium 

ibi  suum   conditum   esse.  Tum   exclamare  homo, 

lacrymas  instar  rivi  alicujus  affatim  ex  oculis  mit- 

-  tere,  in  capillos  involare  q,  humum  facie  verbe- 

rare  eamque   assiduo  fletu  irrigare.  Tandem  be- 

ne  juvante  rerum  omnium   Opifice  Deo,   vix  do- 

loris  acerbitatem  consolationis  freno  potuit  con- 

tinere  :  illorum  enim,  quse  vehementer  amamus, 

prfesentia   solet  esse  assidua  dolorum  recordatio, 

eorumdemque  aspectus  mentem  animi  acrius  in- 

flammare,  instar    silvse  facibus   injectis.sic  spe- 

cies  per  oculos  ad  animum  transmissa,   incredi- 

bile  est,  quam  graviter  cor  afficiat  atque  percel- 

lat.  Verum  qui  optimis  studiis  ab  ineunte  aetate 

se  exercuerunt,   facili   negocio   in   calamitatibus, 

adversisque  fortunae  ictibus  consolationem  inve- 

niunt,  feruntque  aequo  animo  quamcumque  jactu- 

ram;  contra   ignavi   inertesque  in  contrariis  for- 

tunae  casibus,  perinde  atque  in  procelloso  mari, 

miserejactantur. 

/Nhim  suum       17  Verumtamen  pater  animi  pendebat,  qua  ra- 

agnoscit.  et    tione,  quae  ipse  liquido  novisset,  conjugi  rite  nuu- 

eorum  gesta  tiaret  aaeo  ut  illa,  ut  crederet,  adduceretur.  Sciebat 


DIE  DECIMA  XONA  SEI"l 'EMBKI8.  91 

enim,  incredulum  esse  mulierum  genus,  ac  ple-  a.  **»«*. 
rumque,  quse  oculis  vidcntur,  coneaeviue  in  dubium 

vocare.  Itaque  cum  animadverteret,  Xati  digitum 

certo  alqueimmutabili  signo  notatum  esse,  statuit 

hunc  ad  uxorem  perferre,  quasi  indicem  ac  testem 

rerum  gestarum;  statirnque  illum  a  sanctissima 

Filii  manu  gladio  recidens,  ingentique  gaudiodeli- 

butus,  et  ardentissimis  araoris  facibus  incensus, 

qua  decuit  reverentia,  una  cum  suayissimis  odon- 

bus  in  capsula  reponens,  in  domum  suam  reditum 

ornat,  ferens  secum  ipse  sacrosanctas  ac  sibi  lugu- 

bres  Tsati  reliquias,  et  tum  et  nostra  tempestate 

certissimum  sanctorum  corporum  indicium.  Atque 

hinc  quotidianis  hominum   investigationibus,  quae 

ardentissimo  desiderio  de  cognoscendis  Sanctorum 

nominibus  assidue  fiebant,  modus  aliquis  factus  est. 

18  Ille  enim  rei  veritatem   cuicumque  scisci 

tanti  apariebat.  Quin  ex  magnitudine  corporum,  * 

eorumque  facie,  propria  uniuscujusque,  digna  mo 

numentis  sempiternis,  nomina  dicebat  r.  Sed  pro- 

fecto    quis    parentis  lacrymas  ac   suspiria  possit 

oratione  explicare,  cum  haec  aliis  enarrabat''  Quip- 

pe  cui  viva  defuncti  imago  Filii  in  oculis  atque 

adeo  in  animo  semper  obversaretur ;  nam  e  du- 

rissimis  etiam  saxis,  ut  ita  dicam,  lacrymas  ex- 

torquebat,  et  certe  ibi  diutius  consedisset,  nisi  de 

re  omni  certiorem  facere  conjugemstatuisset.  Cum 

itaque   de   Sanctorum  nominibus    nihil   pneterea 

esset,  de  quo  ambigeretur,  institutus  dies  est,  quo 

die  festa  celebritate  sacer  clerus  ac  pius  Christiano- 

rum  populus  praeclaram  sanctorum  corporum  inven- 

tionem  coleret  f,  extructo  templo  t}  aedificataque 

theca,  qua  vencrandae  reliquiae  inclusae  ad  curanda 

quiccumque  morborum  genera,  augendamque  po- 

puli  pietatem  rite  servarentur  u.  Quamquam  par- 

ticulae  aliqute  variis  ecclesiis  distributae  sunt,  ut 

ubique  Sanctorum  beneficia  in  omnes  dimanarent 

adlaudem  et  gloriam  sanctissimae  Trinitatis,  Patris 

et  Filii  una  cum  Spiritu  sancto  in  secula  seculorum. 

Ajnen. 


rwrraX  :  fe~ 

tnten- 

(irsnit 

nitur. 

r 


ilhtr  advc- 
uicns 

*  fiirte   pei 
specta 


ANNOTATA. 

a  Titulum,  qui  cum  in  Latina  versione  apud 
Octavium  Cajetanum,  tum  in  Ms.  nostro  Grceco 
huic  panegyrico  prgefixus  legitur,  dedimus  in 
Commentario  prsevio  num.  4<et  14. 

b  Ex  hisce  liquet,  auctorem,  quem  Basilianum 
monachum  fuisse  suspicor,  eloghon  hoc  in  ipsa 
verisimiliter  annua  festivitate  inventionis  sacro- 
rum  corporum  ad  concionem  dixisse;  nisi  forte 
stilumsuum  tantummodo  voluerit  exercere. 

c  Hisce  satis  indicat  anonymus,  se  de  Sancto- 
rum  patria  parum  instructumfuisse,  cum  nullam 
Italise  civitatem  aut  provinciam  assigaet.  Lagui- 
darse  opinionem  vide  in  Commeniario  num.  1-3. 

d  Adi  Commentarium  num.  6. 

e  Quis  hic  episcopus  fuerit,  quave  in  rivitate 
autregione  sedem  suam  habuerit,  divinandum 
reliquit  anonymus ;  non  alia,  credo,  de  causa, 
quam  quod  a  Sanctorum  setate  longe  remotus,  id 
ipse  nesciverit.  Verum  hinc  mirandum  magts 
est,  unde  S.  Nicandri  cum  ignoto  illo  episcopo  ge- 
sta  eidem  tamperspecta  fuerint,  quam  ipse  prm 

se  fert.  .  . 

iHyperbole  hwc  videtur,  uti  in  Lommentano 

num.  xi  observavi. 

g  Consule  Commentarium  num.  U  et  15. 

h  De  hoc  specu  prope  Messanam,  additaque 
ecclcsia  et  monasterio,  variis  in  locis  egimus  in 
Commentario. 

i  Difficile 


92  VITA  SS.  XICANHKl,  Q 

A.  —.      i  DifPcile  captu  est,  unde  has  «««WJJ 
biographusdidiceril.  Vide  Commentanum  num. 

l\  Vocem  hanc  substilui;  nam  in  edito  vitiose 

'T"S  capio,  an  hic  velit,  Sanctos  hosce 
cxlestibus  animi  deliciis,  an  corporeis  cibis,  dtvi- 
nitusoblatis,  pastos  fuisse.  Postremum  insinuat 
adduclum  exemplum  Elise  prophetx,  qui  hb.  8 
Regum,  cap.  17,  urgente  fameper  corvorum  mi- 
nisterium  aliquamdiu  alitus  fuit.  Verum  utut  hxc 
sehabeant,  non  liquet,  unde  ea  omnia  acceperU 

bioqraphus.  ,  ,  . 

mAgendum  hocloeo  fuerat  de  Sanctorura  obi- 
tu,  de  quo  etiam  in  nostro  Greeco  Ms.  nihil  dicitur. 

n  Sivera  narrat,  fuerit  hic  Messanensis  episco- 
pus;  sed  tam  hujus  noment  quam  tempus  mven- 
tionis  omnino  ignotum  est. 

o  Ad  heec  notat  Cajetanus,  vet  hujus  ediior 
Petrus  Salernus  i  Nenio  ambigat,  sanctissimis  A- 
scetis,  una  defunctis,  sepulcrum  angeloruni  ope 


RECiOIUl,  PttTJBI,  ETC. 

praeparatum,    et  a  coelitibus  in   eo    conditos,   ut  D 
S.Clementi,  S.  Catharime,  aliisque  factum  leg-imus. 
Neque  ego  ambigcrcm,  si  per  certiorem  scripto- 
remt  quam  Grxcus  noster  sit,  de  invento  augus- 
tissimo  illo  sejndcro  certo  constaret.  ■ 

vNempevelpueri  Sunamitidis  advitamrevo- 
cati  tib.  4  Regumt  cap.  4;  vel  mortui  per  atta- 
ctum  ossium  ipsius  ibid.  cap.  13  resuscttatu 

q  In  suos  scilicet,  id  estt  Csepit  prm  dolore  ca- 
pillossibi  vellicare. 

r  Tota  hxc  de  Nicandri  patre  narratio  non 
potest  non  esse  suspectat  prout  in  Commentano 
num  9  et  sequenti  ostendimus. 

s  Diem  hunc  esse  19  Septembris,  eumque  a 
Messanensibus  celebrari,  affirmat  Cajetanus  in 
Animadversionibus. 

t  Consule  Commentarium  num.  23  et  seqq. 

u  Quid  de  augustissimo  illo  sepulcro  factum  fue- 
ritt  nec  anonymus,  nec  alii  tradiderunt;  forte  quia 
numquam  exstitit.  Aliam  harum  reliquiarum 
translationem  vide  in  Commentario  num.  25  et 
seqq* 


DE   S.  POMPOSA,    VIRGINE   SANCTIMONIALI 


ET    MARTYRE 


E 


c.s. 


CORDUBiE     IN     HISPANIA 

SYLLOGE    PR^VIA 

De  Sanctae  cultu,  monasterio  Pinna-Mellariensi,  vita, 
et  tempore  martyrii. 


ANNOnOiCLUI. 

Hoc  div  fn 
Martyrolti- 
giis  rectc  rc- 
tata; 


A 


D  diem  xvn  hujus  mensis  dedimus  S.  Colum- 
bamMtainTabanensimonasteriosanciissime 
acta,  deinde  martyrio  quoque  late  celebrem. 
Hujus  exempium  alteram  virginem  martyrem, 
Pomposam  nomine,  mox  peperit,  vita  pariter  ac 
martyrio  ipsi  plane  similem,  et  sepulturze  denique 
sociam.  De  ea  Romanum  Martyrologium  Baronii 
ad  hunc  diem  sic  habet  :  Cordubre  in  persecutio- 
ne   Arabica,   sanctse  Pomposas,  Virginis  et  mar- 
tyris.  De  eadem  more  suo  paulo  prolixius  egei-at 
Galesinius  in  Romano  item  Martyrologio ,  eodem- 
que  die,  verbis,  quse  subdo.  Cordubai  in  llispa- 
nia,  sanctai  Pomposai   Virginis  et  martyris,  qua3 
parentum  admirabili  pietate,  sanctitatisque  studio 
permota,  fluxis  rebus  humanis  abjectis,  in  reli- 
g-ionem  Deo  dicata,  in  ccenobio  S.  Salvatoris  vitam, 
virg'inalem  cum  assiduis  vigiliis,  jejuniis,  precibus, 
sacrarumque  Litterarum  studiis  conjunctam  egit; 
martyrii  vero  desiderio  liagrans,  divine  factum  est, 
ut  ad  judioem  Arabicum,  tidei  hostem  veniret,  apud 
quem  rclig'ionem  Christiauam  libere  professa,  datis 
pro  Christo  oervicibus,  crelesti  corona  redimitur. 
Ita  ipse  ex  S.  Eutogio,  quem  etiam  Baronius  in 
Annotatis  laudavit. 
2  Ad  eumdem  diem  eam  in  Martyrologiis  Be- 
mon  eotaur  nedictinis,  tamquam  sui  Ordinis  virginem  marty- 
rem,  Wionius,  Bucelinus,  Menardus  et  Dorgdi- 
nius  retulei^unt.  Atios  neotericos  ?nartyrotogos 
prseterco ;  in  vetustioribus  autem,  puta  Adone  et 
Usuardo,  nulla  ipsius  memoria  exstat,  uti  nec  in 
hujus  quidem  auctariis  apud  Sollerium  nostrum. 


Cordub.r  r<i- 


Quamquam  porro  hic  dies  ipsi  vere  emortualis 
et  natalis  in  cmio  sit,  ut  ex  laudato  S.  Eulogio 
probabimus,  non  hunc  tamen  sed  xxn  ejusdem  men- 
sis  ipsi  apud  Cordubenses  suos  sacrum  esse,  disci- 
mus  ex  Kalendario  apud  Martinum  de  Roa  libro 
deFestiset  Sanctis  Cordubensibuspreefixo.Decul- 
tu  vero  ex  ejusdem  titulo  constat,  qui  talis  est :  Ka-  -p 
lendarium  Festorum  et  Sanctorum,  de  quibus  scri- 
bitur  in  hoc  libroj  ad  dies,  quibus  eos  celebrat 
ecclesia  Cordubensis.  In  eo  autem  Kalendario,  ut 
dixit  ad  xxn  Septembris  legitur  S.  Pomposa  vir- 
g-o  et  martyr;  additur  tamen  :  Fuit  die  xix.  Cete- 
rum  ne  eadem  crebro  repetere  cogar,  ad  hancpa- 
riter spectant  ,quse  deOfficiismartyrum  Corduben- 
sium  a  Sede  Apostolica  approbatis  ad  diem  xv  in 
SS.  Emila  et  Hieremia,  num.  6,  7  et  8;  ad  diem 
xvi  in  SS.  Rogellio  et  Servio-Deo,  num.  3,  et  ad 
diem  xvn  in  S.  Cotumba,  num.  8,  ex  Martino  de 
Roa  retuiimus.  Plura  tamen,  quam  hsec  de  S. 
Pomposa3  cuitu  non  invenimus. 

3  Diximus  supra,  S.  Pomposam  S.  Columbse  civi  Parentc&eju$ 
sux  vitaplane  similem  fuisse.  Certe  prout  hsec  in  condant  C(E~ 
Tabanensimonasterioafratre,sororeethujuscon-  noblum 
jugeerecto,  vitam  monasticam  vtrtutibus  claram 
coluit ;  ita  et  ipsa  in  Pinna-Meilariensi  ccenobio, 
a  parentibus  suis  in  ipsiust  ut  videtur,  gratiam 
condito,  monacha  simiiiter  ceteris  preiuxit.  Res 
ipsainVitaseu  Eiogio  dandosatisexplicabitur;at 
demonasteriisituceterisqueeQspectantibusaliqua 
hic  annotanda sunt.  De  eo  S.  Eulogius  sic  ait;  Pa- 
rentes  ejus,   distracto  patrimonio,    prjefatum  cce- 

nobium 


miS  PKCIMA  XONA  SLPTKMBRI8. 


ftU 


A  nobium  construcntes  in  eo  loco,  qui  ex  eo,  quia 
ab  antiquitus  cong-estos  in  illa  excelsiori  rupe 
apum  industria  favos,  qui  usque  hodie  permanent, 
majores  nostri  viderunt,  Pinna  Mellaria  vocatus 
est.  Haec  Eulogii  verba  Ambrosius  Morales 
in  Scholiis  ad  preedictam  Vitam  sequenti  obser- 
vatione  illustrat.  Permanent  etiam,  inquit,  usque 
in  hoc  tempus,  in  quo  haec  scribimus.  Neque 
enim  dubium  est,  quin  de  eo  sublimiore  colle  et 
rupe  divusEulog-ius  intclligat,  qua?  quarto  ab  urbe 
milliario  in  vicinorum  montium  vertice  superemi- 
net,  supra  nobilem  fundum,   qui  dicitur  el  Al- 

BATfDA. 

Pinna-Mci-        4  Saxum  ipsum ,  Sancii   Mirandae  rupes  appel- 

tarteme,  cu    iatur,  xbi  apcs  in  petrse  foraminibus  quotannis  mel- 

lificant.  Ad  culminis  ejus  radices  fons  dimanat  per- 

magrius,  qui  vicinos  hortos,   citriorum  omnis  ge- 

neris  arboribus  consitos,  rig^at.  Situs  est  monaste- 

rio  admodum  opportunus,  et  vestigia  sedificiorum 

cum  ruinis,  non  uno  loco  apparent.  Meminisse  au- 

tem  oportet,  cap.  viii  divum  Eulog-ium  hoc  mo- 

nasterium  haud  procul  ab  urbe  constituisse :  ideo 

hanc  rupem  ipsum  sig^nare  credendum  est.  Alio- 

j$  qui  insigTiem  locum  ad  Gaudiati  fluminis  ripas  in- 

tellig-ere  potuimus,  qui  ab  apum  per  rupes  mella 

conficientium    multitudine,  Apiaria  vulg*o  nomi- 

natur.  Sed  locus  viseg:imo  ferme  ab  Corduba  distat 

milliario.    Hactenus    Morales ;    et    recte.   Nam 

apud  S.  Eulogium  cap.  7,  (pro  quo  8  perperam 

in  laudatis  scholiis  assignatur)  monasterium  is- 

tud  S.  Salvatoris...  haud  procul  a  civitate  Cordubse 

in  parte  Septentrionis  ad  radicem  Mellaris  pina- 

culi  situm  dicitur.  Hisce  addo  et  alterum  argu- 

mentum  ex  ipsa  SanctcV  Vita  petitum. 

notitia  du-         5  jn  ea  apud  nos  num.  4  scribit  idem  Eulogius, 

Pomposam,  dum  ad  martyrium  properaret,post 

persolutas  nocturnas  Deo  taudes,  ex  monasterio 

suo  egressam,  ante  lucis  crepusculum  ad  urbem 

Cordubensempervenisse,eamque  clarescente  mane 

ingressam  esse.  Id  autem  quam  facite  de  quatuor 

Hispanicorum  milliarium  itinere  intelligi  potest, 

tam parum  de  viginti  milliarium  distantia  credi- 

bile  est,  prsesertim  in  Virgine,  quse  viam  pedes 

instituebat;  nisi  quis  velit ,  hic  atiquod prodigium 

intercessisse;  quod prius probandum  foret.  Hisce 

denique  addo  et  Aimoinum  monachum  S.  Germani 

a  Pratis,  qui  in  Translatione  SS.  Georgii  et  Au- 

relii,  lib.  i  cap.  2,  num.lO  in  Opere  nostro  ad  diem 

C  xxvn  Julii,pag.  462  ejusdem  ccenobii  ab  urbe  Cor- 

dubensi  distantiam  sic  notavit:  Disparabatur  a  ci- 

vitate  plus  minus  milliariis  quinque.  Hsec  de  situ 

sufpciunt.  Fuisse  autem  etiam  hoc  monasterium 

duplex,  quale  Tabanensein  Commentario  prsevio 

ad  VitamS.  Columbeenum.  12  et  duobus  sequen- 

tibus  fuisse  ostendimus;  virorum  scilicet  ac  mulie- 

rum,  Uquet  tum  ex  ipsius  S.  Pomposa?  Vita  danda, 

in  qua  de  fratribus  ibidem  habitantibus,  deque 

Pelice  monacho  ejusdem  ccenobii  abbate  expressa 

fit  mentio ;  tum  ex  eodem  S.  Eulogio  ejusdem  li- 

bri  3  cap.  7,  ubi  S.  Fandita,  postea  martyr,  in 

Tabanensi  ccenobio  monachus,  diu  implorantibus 

ac  rog-antibus  monachis  ccenobii  S.  Salvatoris,  quod 

haud  procul  a  civitate  Cordubae  iu  parte  Septentrio- 

nis  ad  radicem  melliaris  pinaculi  situm  est,  ad  ofia- 

cium  sacerdotale  ibide?n  obeundum  prteelectus  in- 

vitee^  promotus  dicitur. 

in  hoc  ipsa      6  Quid  autem  causcv  fuerit,  ob  quam  non  eeque 

vixit  usf/uc     jl0a  ac  Tabanense  monasterium  a  Sarracenis  tum 

ad  martxj-     f;emp0ris  destructum  jam  fuerit,  uti  de   Taba- 

nensi  in  S.  Columba  vidimus ,  exploratum  mihi 

non  est.  Extabat  tamen  adhuc  anno  858,  quando 

ejusdem  abbas  Samson  presbyter  corpora  san- 


ctorum  martyrum  Georgii  et  Aurelii,qu%  ibidem      agctom 

sepultajacebant,  Usuardo,  cetebris  Martyrotogii        c- 8- 

auctori,  et  Oditardo  ejus  socio  concessit,  Parisios 

transferenda,  prout  loco  supra  mox  citato  legere 

est.  Set  ut  ad  S.  Pomposam  nostram  redeamus, 

ex  hoc  ccenobio,  audito  S.  Columbee  marlyrio, 

ad  urbem  etjudicemper  male  obseratamportam, 

Christum  confessura  perrexit;  mirabili  quidera 

facto ;  sed  cujus  exemptum  S.  Digna,  cujus  mar- 

tyrium  in  Opere  nostro  ad  diem  xiv  Junii  reta- 

tum  habes,  ac  deinde  etiam  Columba  jam  dede- 

rant,  quodque  ad  sancti  Spiritus  impulsum  refe- 

rendum  est,  ut  in  ejusdem  S.  Cotumbse  Commen- 

tario  observavimus.  Certe  S.  Eulogius  in  Vita 

num.  4  illam  incuriam  monachi,  portam  male  ob- 

serantis,divinse  providentiae  adscribit,  ut  Virgini 

ad  martyrium  dudum  anhelanti,  et  eo  usque  a  suis 

prohibitas,  via  panderetur.  Consule  etiam  Com- 

mentarium de laudata  S.  Columbanum.  21. 

7  Vitam  Sanctae,  utjam  seepe  insinuavi,  S.  Eu-  Acta  a  S-Eu' 
logius,  Cordubensis  presbyter  et  ante  martyrium  ^JZ^- 
electus  archiepiscopus  Toletanus,  auctor  synchro-  lVru, 
nus,  suo  Memoriali  Sanctorum  lib.  3  cap.  xi  m- 
seruitJaudansFelicemmonachum  et  abbatem  mo- 
nasterii  Pinna-Mellariensis,  in  quo  ipsa  vixit; 
addensque  septuradeeaexeodem  di<Jicisse,quce  E 
prsetermisit,ut  ad  enarrandum  ipsius  martyrium 
festinaret.  Martyrii  vero  tempus  hoc  modo  signa- 
vit:  xm  Calendas  Octobris,  Era  dcccxci  ;  idest,  die 
xix  Septembris  anni  eerse  Christianm  vulgaris 
853.  Atque  ita  quidem  in  editione  Francofurtana, 
studio  et  opera  Andreee  Schotti,  qua  utimur,  legi- 
tur;  verum  Ambrosius  Morates  ibidem  in  Scho- 
liis sequentia  observat :  Era  dcccxcvii:  ita  aperte 
fuit  in  vetusto  codice,  sed  describentis  vitio  mani- 
festo  :  siquidem  S.  Columbse  martyrium  Poraposam 
eodem  ipso  die  concitavit;  et  capite  etiam  sequenti 
is  scriptoris  lapsus  plane  convincitur.  Sic  ipse  et  me- 
rito:  capite  enim  12  Eutogius  scribit,S.Abundeum 
presbxjterum,  decem  mensibus  interjectis  a  S.Pom- 
posse  martyrio,  passum  esse  v  Idus  Julii,  Era 
dcccxcii,  id  est,  die  xi  Julii  anno  Christi  5S4,  adeo- 
que  ipsam  JEra  Hispanica  dcccxci  coronatam 
fuisse  dicere  voluit.  Preeterea  S.  Eulogius  xin 
Calendas  Octobris  JErse  Hispanicee  dcccxcvii  sive 
xix  Septembris  anno  Christi  859  in  vivis  non  su- 
pererat,  martyrio  coronatus  die  xi  Martii  ejus- 
demanni,prout  ad  dictum  diem  in  Opere  nostro 
ostensum  est.  Passa  autem  est  Sancta  nostra  sub  F 
Mahomado  Maurorumin  Hispania  regetqui  patri 
suo  Habdarrahgmano,qui7^egiam  suam  Cordubse 
habebat,  in  regnum  successerat. 


VITA    ET    PASSIO 

Auctore  S.  Eulogio  presb., 
mart. 

Ex  ejusdem  Memoriali  Sanctorum, 
lib.  3,  cap.  xi. 

Ig-itur  cum  ad  multorum  notitiam  ipso  die  rumor  /«  «mo&w 
consummati  martyrii  prasdictje  virg-inis  a  perve-  Wmw 
nisset,  et  non  solum  totam  civitatem,  verum  etiam 
viciuioraloca  iuserperet,virg-o  qiuedam  venerabilis, 
nomine  Pomposa,  ex  ccenobio  S.  Salvatoris,  quod 
ad  radicem  Pinnse  Mellariste  constitutum  est,  quo 
dudum  se  cum  parentibus,  fratribus  et  cogiiatis, 

Christo 


imnwi 
n 


VITA  ET  PASSIO  S. 

"  Vir^beata  paren.um  et  propinquorum  sanetam 

c^versatiouem,  qua.n  gerebant  m  Corduba  « 
nua  eraut  progeniti,  cernens;  confestim  avida 
ient  ■  ali  s/votoassignans,  cum  his  simul  muu- 
Zm  sp«-r»it,  l^ent^a  deserit,  integritatem  proimt- 
S  mansuraque  perenniter  toto  nititur  conatu  ap- 
petere. 


««**»    *  |  Quapropterparentes  ejus,  distracto  patnmomo, 
*«%         pwfatum    ccenobium    construentes    m   eo    lo  o 
qui  ex  eof   quia  ab  antiquitus  congestos  in   illa 
celsiori  rupe  apum  industria  favos,  qui  usque  hodie 
™nen,  majores  nostri  viderunt,  Pinna  Mellana 
^cTtus  est.  Ibidem  autem  se  ad  exeroitmm  nta 
monasticce  collocantes,  tradunt  beatani  hanc  Virgi- 
nem  inter  illum   suorum  conventum  pulchnorem 
^ratia  sanctitatis  floruisse;  et  qu*  ultimum  per 
^tatem  gradum  tenebat,  fit  c^eteris  excenentiori 
culmine  innocentias  ac  simplicitatis  merito  subli- 
mata  Tantoque  in  Scripturarum  meditatioue  fortis- 
B  sima  permanebat,  ut,  si  fieri  posset,non  diebus,  non 
noctibusalectionevacaret,nisiquarumdammgruen- 

tium  tempestatum  impediretur  procelhs.  Si  quid 
forte  ad  suam  exaggeratum  sentiret  injunam,  llla, 
quffi  macte  humilitatis  gratia  prominebat,cuncta  pa- 
ticnti  animo  sustinebat.  Instabat  vigiliis,  jejuuns 
et  orationibus  crebrius  incubabat,  quibus  favente 
Domino  inviolabiliter  votum  posset  conservare  pro- 

missum. 
admartyru      SPlura  sunt,  quse  de  ejus  sanctitate,  referente 
,.».  exempiu  nobis  famulo  Christi  Felice  monacho,  ejusdem  cce- 
S;  Colwnbs  nobii  aDbate,  cognovimus,  quas  obtentu  evitandi 
fastidium  reliuquentes,  ad   illud,   quod  eam  sine 
dnbio    CBSlo  praemisit,   quam  propere  festinamus. 
Cura  enim  summas  sauctimouiae  studium  gereret, 
serviretque    Deo    fideliter,  mox   ut  B.   Columbae 
martyrium  comperit,  illico  interius  igne  conflagrata 
martyrii.fit  admodum  laetior,  tali  nuntio  recreata; 
et  quibus  ad  id  possit  pertingere  passibus,  tacito 
et  singulari  cogitamine  ruminat.  Et  o  miram  voca- 
tionem  Domini ,  et  supernae  dispositionis  aditum 
patefactum,   quo    nullus   prasdestinatus    martyrii 
«  gloria  dcfraudatur  e  \   quo  nemo  ccetui  Sanctorum 

adscriptus ,  humana  potest  illaqueatione   teneri ! 
Perunt  namque,  quod  multtf  satis  ante  hoc  tem- 
C  pushaec  Virgo  admarlyrium  convolasset,  nisi  qui- 
busdam   snorum  impediretur  repagulis,  qui  eam 
causa  sffivientium  persequutionum  alta  servabant 
custodia 
mQammata,      4,  Sed  quid  in  se  potest  habere   custodiae  con- 
noctuegret-  ^Q  miserabilis,   quando,  sicut  scriptum  est,  Nisi 
"Dominus  custodierit,  in  vanum  vigilant,  qui  hu- 
maniter  se  quippiam  custbdire  arbitrantur?  Etenim 
ipsa  auperveniente  nocte,  consummata  in  Dei  lau- 
dibus  nocturna  vigilia,  unus  e  fratribus  suis  cse- 
teris  quiescendi  gratia  regredientibus  ad  cubile, 
quasi  divinitus  moneretur  et  certe  non  sine  pro- 
videntia   Domini*  arrepta  clave  portam  monaste- 
rii  inconsuetus  aperuit,  minimoque  tantummodo 
clavo   superposito,    retrusit.   Ad  quam  illa  silen- 
ter  accedens,  et  clam  ostium  reserans,  vadit  per 
tenebras  noctis  cffilesti  lumineillustrata;  totumque 
illud  iter  vasta  horridum  solitudine  aute  lucis  cre- 
pusculum  transieus,  clarescente  mane  urbem  ingre- 
I  ditur  /',  seseque  obtutibus  judicis  praesentari  non 

differt. 

5  Ad   quem  sanctae  fidei   rationem  proponens, 
g         vatemque  impudicum  g  simplici  exhortatione  con- 


POMPOS.E  VIUC.  MAKT. 
fundens,  confestim  ille  gladio  trueidandam decer-  D 
nit  sicque  ante  fores  palatii  constituta,  exempto  ^^ 
cinite     consternatur    xm    Calendas    Octobns   h,  coUaturtCOt, 
vVn  nnncxoit  Cujuscadavcr  in  flumen  projicientes,  putdmiqm 
Srumdam  meiveuariorum  studio  in  quadam  fo-  *** 
vTwn-estuni  *  dosuper  multo  pulvere  tumulatur  * 

Iex  quo  terum,  Christo  favente,  post  dies  pene,  , 

Sti   industria    quorumdam  monachorum    inde  ^  con. 
IrTsractum,  ad  pnndictum  bcate  virgims  Eulalia  gcsto 

et  religiosorum  ministeno  ad  pedes  S.  Columba.  m 
matum  est.  Quod  nihilominus  divina  credimus  di^ 
pensatioueperaotum;  ut,  qua.  se  m  vita  sua  tanta 
charitate  dilexerant,  morte  etiam  ac  sepultura  nd i- 
visae  manerent  l,  regnante  Domino  Jesu  Chnsto  m 
secula  seculorum. 


eem  propc- 

rat. 


ANNOTATA. 

a  Loquiturde  S.  Columba,  virgine  pariter  Cor- 
dubensi,  cujus  vitam  ae  martyriumcap  prtece- 
dente  conscripserat,  quod  nos  ad  diem  17  hujus 
mensis,quocontigit,dedimus. 

bDemonasteriohoc,  quod  deinde  PmnaMeUa- 
ria  appellatur,a  pia  ista  Sanctx  famiha  exstructo  E 
et  inhabilato,  consule  Syllogen  prxviamnum.  3 
et  sequentibus,  uti  et  mox  dicenda  in  hac  ipsa 

Vita.  ,  .     ■    n 

c  Fuit  is  Tabanensis  primum  in  monastemo  a 
S  Columbxfamilia  fundato,  sub  Martino  abbate 
monachus ;  inde  ad  Pinna-Mellariensepene  invi- 
tus  translatusest,  ut  sacerdotis  munere  ibidem 
fungeretur,  ac  denique  martyrio  coronatus  hoc 
ipso,  quoB.  Pomposa,  anno  853  die  13  Juna,ad 
quem  de  eo  consule  Opus  nostrum. 

d  Ambrosius  Morates  in  Scholiis  ad  hsec  lecto- 
rem  sic  monet :  Hsec  omnia  usque  ad  studia  et  sa- 
crarum  Litterarum  meditationem,  (id  est,  usque 
ad,  Tautoque  in  Scripturarum  meditatione  etc.) 
tanto  opere  in  veteri  exemplari  iuere  corrupta,  ut 
nullus  pene  sensus  eliceretur.  Nos  quoquo  modo 
potuimus,  emendavimus,  unum  atque  alterum  ver- 
"bum  superaddentes.  Hactenus  Morales. 

e  Id  estt  nonquilibet  preedestinatus;  sed  quilibet 
ad  martyrium  pr&destinatus,  ejus  gloria  non 

fraudatur. 

iDistabatantem  monasterium  Pinna-Meltari- 
ense  quatuor  aut  quinque  milliaribus  Corduba, 
ut  in  Sylloge  prsevia  dictum  est.  F 

g  Mahometum  scilicet,  cujus  impietatem  Ma- 
homad  Maurorum  rex,  qui  regiam  suam  Cordu- 
bse  habebat,  cum  suis  sectabatur. 

h  Ambrosio  Morales  in  Chronico  generati,  lib. 
H;  cap.  22,  visum  fuit,  sententiam  illam  pri- 
die,  nempe  die  18  latam,  die  vero  19,  ut  hic  di- 
citur,  exsecutioni  primum  mandatam  fuisse.  Ita 
sensisse  videtur,  quia  putabat,  S.  Pomposam 
nocte  martyrium  S.  Columbee,  quod  die  17  acci- 
derat,  proxime  subsecuta,  monasterio  excessisse, 
atque  ita  postero  mane  die  \%judici  se  stitisse.  Ve- 
rumid  Eulogii  narratio  nec  exigit,  nec  ipsi  satis 
conforme  est.  Itaque  tempus  sic  ordinandum  puto. 
Die  17  Pomposa  intclligit  S.  Coluynbeemartyrium, 
ejusque  exemploadsimilemgloriam  accensa,viam 
e  monasterio  evadendi  meditatur ;  haec  autem  se- 
cunda  post  nocte  quse  inter  diem  18  e£19  interces- 
sit,  ex  cujusdam  monachi  incuria  sese  offert,  ea- 
que  ipsa  usa,  mane  Christum  coramjudice  confes- 
sa  est,  ac  moxdecollata.  Similiplane  ratione  cum 
S.  Cotumba  actum  fuerat. 
i  In  veteri  exemplari,  quo  usus  est  Morales  in 

editione 


DIE  DECIMA  NONA  SEITEMBRIS. 


05 


cdiiionesua,  eodemteste,  iegebatur^To.  dcccxcvii  ; 
sed  manifesto  describentis  vitio,  prout  in  Sylloge 
prsevia  num.  7  cum  eo  probavimus .  Mra  autem 
recte  substituta  cum  anno  Christi  b53  concur- 
rit. 

k  Passim  creduntur  mercenarii  illi  Christiani 
fuisse,  aut  a  Christianis  condueti,  ut  venerabile 
corpus  flumini  Bseti  subductum,  humi  mandarenL 

1  De  S.  Cotumba  in  basilica  S.  Eulaliee,  in  vico 
Erag-ellas,  nunc  ignoto,  honorificesepulto,  consule 


ipsius  Vitam  num.  15.  Tamayus  ad  hunc  ipsum  I) 
diem  in  Martyrologio  Hispanico  reeitat  epi- 
gramma  Cypriani  archipresbyteri  Cordubensis  de 
S.  Pomposse  martyrio,  communique  cum  laudata 
virgine  seputtura.  Verum  Nicolaus  Antonius  tom.  i 
Bibliothecee  Veteris  Hispaniee  istud  inter  supposi- 
titia  rejiciendum  docet.  Ceterum  S.  Columbie  cor- 
pus  deinde  alio  translatum  in  Commentario  ad 
ejus  Vitam  prsevio  vidimus;  sed  quid  de  S.  Pom- 
posse  venerandis  exuviis  factum  sit,  ignoramus. 


DE   S.    AMDLPHO    EPISCOPO    VAPIMEM 


COMMENTARIUS    PRJEVIUS 


i.  c. 


Locus  depositionis,  cultus,  tempus  aditi  episcopatus, 
obitus,  Acta  edenda. 


B 

iNTtiA  annum  f\rcvter  morem  nostrum  locum  nullum,  unde 

hlxx  et  IJs.  Arnulphus  ad  ceelos  transierit,  prgefixi ; 

wlxxix  Lo-  rationem  accipe.  Martyrologium  Parisiense 

cus    posi-     .^        ^  hunc  diem  Sanctum  nostrum  nuntiat  : 
ttonts 

Romse  ad  Sanctam  Priscam  S.  Arnulphi  ex  monacho 

Vindocinensi  Vapincensis  episcopus.  Qtue,  ne  aliud 

quidpiam ,    quam   Sancti   ibidem  depositionem 

significare  censeantur,  ita  explicantur  in  indice  : 

Arnulphus    episcopus   Vapicensis  mortuus  Komae 

ad  Sanctam   Priscam.  Fuerat  scilicet  illa  eccle- 

sia  cum   monasterio ,    ubi   duodecim    monachi 

habitare  debebant ,  juncta  ccenobio  Vindocinensi, 

cujus  abbaies,  ut  ostendit  Mabillonius  in  An- 

nalibus  ad  annum  Christi  1066  num.  32  et  100, 

Cardinalis  dignitate  tituloque   S.  Priscse  per- 

petuo  gaudebant.   In  illo  Romano   monasterio 

Alexander  II  morari  jusserat  S.  Arnulphum  Vin- 

docinensem   monachum,  antequam   ad   insulas 

Vapincenses  promoveretur,  in  illa  deinde  mor- 

tuum  asserit  martyrologus  Parisiensis.  At  nisi 

sacrum  S.  Arnulphi  corpus  indeposiea  translatum 

fuerit,  de  quo  nihii  uspiam  reperi,  ilii  repugnant 

C  Sammarthani  fratres,  tom.  3  Gall.  Christ .  in 

episcopis    Vapincensibus  num .    13   asserentes , 

S.  Arnulphum  tunudatum  esse  in  eede  S.  Joannis 

Rotunda,    quam    illis   consentiens  Mabillonius 

apud  Vapincum  collocat. 

S.  Armdphi      2  Dionysius  Sammarthanus,  qui  Galliam  Chri- 

stianam  auxit,  de  Sammarthanorum  asserto  vi- 

detur  dubitasse,  quippe  tom.  1  col.  460  prtesules 

Vapincenses  recensens,  ea  verba  expunxit ,  so- 

lumque  refert  S.  Arnulphi  obitum  ad  hunc  diem. 

Unde  id  illi  dubium  subortum  fuerit,  nescio; 

si  fuit,  miror  virum  domesticis  monumentis  di- 

vitem  rem  ulterius  non  indagasse.  Certe  quwcum- 

que  aliunde  de  Sancti  reliquiis  adferuntur,  alia- 

que,  talia  sunt,  ut  nihil  inde  pro  re  prsesenti 

concludi  certo  possit.  Et  Sammarthani  quidem, 

quteex  illis  ad  Mabillonium  et  Dionysium  trans- 

ierunt  ,  hsec  referunt  ex  Proprio  Vapincensi  : 

Episcopus,  qui  tum  praeerat,  Armandus  noinine, 

vita  pius,  habitu  monachus  cum  clero  devotus  ac- 

cessit  ac  orationi  incumbens,  tumuli  lapidem  re- 

volvi  prsecepit  :  quo  veneranter  amoto,  et  illato  in 

monumentum  lumine,  veste  incorrupta,  integruni 

invenit  corpus.  Tunc  astantibus  visum  est,  ut  ad 

Septembris  Tomus  VI. 


veritatis  notitiam  brachium  a  Sancti  corpore  seca- 
retur,  et  extra  sepulcrum  retentum  posteromm 
memoria?  servaretur. 

3  Verum  ex  his  ne  liquet  quidem,  qusenam  illa  videturfuu 
sit  ecclesia,  ubi  fuerit  S.  Arnulphi  tumulus,  unde  ***■*«»• 
preesectxtm  brachium  Armandus  abstulit.  Ahbi  id 
forte  indicat  Vapincense  Proprium,  quod  ad  ma- 
num  non  habeo.  Quamquam,  ut  conjicio,  parum 
illud  mihi  esseiprofuturum;  etinem  ssepe  laudati 
Sammarthani  ita  articulum  Armandi  ordiuntur. 
Armandus  ex  religioso  ad  episcopatum  provehitur, 
qui  D.  Arnulphi  decessoris  sui  sacra  lipsana,  ut  con- 
jectura  est,  transtulit  in  pulpitum  ecclesiae,  xiii 
Junii  trig-esimo  anno  a  felici  obitu  sancti  Pra>sulis. 
Qitibusnonobscureinnuunt,relata  omnia  non  nisi 
conjecturisniti,  quee  an  vel  ipsas  satis  sintprobabi- 
tes,  quis  dicatUn  hac  caligine,  quamvirieruditi 
dispellere  non  tentarunt,  unum  id  dicere  licet; 
videri  S.  Arnulphi  corpus  ibi  primum  deposit* 
fuisse,  ubi  sacrum  brachium  a  retiquo  corpore 
ablatum  est,  atqueibidem  etiam  loci  fuisse  asser- 
vatum  :  neque  enim  fingenda  esi  translatio,  cujus 
nullum  exstat  uspiam  vestigium.  Jam  vero  Acta, 
quseprse  manibus  habeo,  numero  U  assemtnt,  tum  y 
te?nporisS.  Arnulphi prodigiosum  brachium  in  Va- 
pincensi  ecclesia  ostendi  solitum  fuisse :  unde  non 
incongrue  conjectare  licet,ibidem  etiam  depositas 
fuisse  reliquas  Sanctiexuvias.  Si  insuper  eo  loco 
obiisse  S.  Arnulphum  credas,  ubi  sepidtum  suspi- 
caris,  Sammarthanis  assentieris.  Certe  cgo  hacte- 
nus  nihit  inveni,  quod  martyrologo  Gallo  faveat. 

\.  Certiora  iis  sunt,  qucc  de  S.  Amulplu  cultu  di-  at,tur  ru- 
cendaveniunt.Ad huncdiem xix Septembris, teste  Pȣ*. 
Mabillonio  in  Observationibuspnvvns,  ejits  in  \a- 
pincensi  ecclesia  festivitas  celebratur  ritu  dvph- 
cis.  Pari  cultu  illius  agit  memoriam  anmut,»  1  m- 
docinense  celebre  Benedictinorum  monastenum, 
quod  Sanctus  nosterprcvclarisrirtutum  exemphs 
illustravit.  Breviarium  ecclesiw  Foro-Julicnsis 
anno  1529  typis editum,deS.  Arnulpho  nostrohoc 
etiam  die  sex  Lectiones  et  Orationem  proprtam 
priescribit.  Illee  exActis  nostris  desumpt<v  viden- 
tur;  hwc  ita  recitatur:  Deus,  qui  B.  Arnulphum  Con- 
fessorem  tuum  in  terris  vita  laudabili  decorasti,  ct  in 
cffilis  gloriaseterna  sublimasti,  ejus,  qua^sumus,  suf- 
frag"antibusmeritis,vitanostraapudtecommendetur. 

17        Sacris 


96 


DE 


1VCT0U 

J.  C. 


epitcopatutn 
adiit 


anno   cim 

ter  106«, 


imlequc  ad 
Supcros 
tramUitus 
ffl 


C    oV  firf  0«t*i  ad  hunc  diem  locum  habet. 
TZroVaprncum,  ubi  S.  ArnulphuB  sacras  m- 

e/iam,  e«  indttfcnw  Gap  dtcitur,  unde  Latini  ali 
tTscHptorel  Guapmcensem  ct  Gapensem  «rtai 

seurivo,  quemBcne  apud  Blauium  vocitatum?  epe- 
rio  apposita.  Vapincensis  ager  Ebredunensi  ciau- 
diurab  Ortu,  a  Meridie  sejungitur  a  Provmcia 
Durantixfluminisaquis,  quibus  secundo cxrcxter 
miltiari  infra  rivus,  qui  Vapincum  alluit,  «nms- 
scetur.Rationejurisdictionis  ecciesiasticsead  pro- 
vinciamNarbonensemsecundametAquarumbex- 

tiarummetropolimpertinet.  Vapincum  jam  a  tre- 
decim  facileseculis  suosnumerat  sacros  prassules; 
ouorum  iamen  series  est  valde  incerta  :  quippe 
S   Vrnulphus,  de  quo  agimus,aSammarthanis  re- 
censeiurordinedecimusiertiusiiiiusurbiseptsco- 
B  pus   Dionysius  vero  in  Gallia  Christiana  aucta 
decimum  octavum  in  serie  collocat.  Nec  certius  est, 
quo  anno  Sanctus  noster  illam  cathedram  adiemt, 
indeque  ad  Superos  assumptus  sit.  Sunt,  qui  opi- 
nentur,  S.  Arnulphum  Vapincensibus  episcopum 
datumfuisseanno  1055,  eamque  dignitatem  depo- 
suisse,  vel  morte,  vel  alio  certe  casu  interveniente , 
anteannwn1060:aliicontraarbUrantur,illumVa- 
pincinon  sedisseante  annum  circiterlQGl,  tantum- 
que  decennio  circiterpost  ad  Superos  translatum 

fuisse. 

6  Primam  opinionem  sequitur  Dionysius  bam- 
marlhanus  tom.iGallix  Christianse auctse  colum. 
460  in  Episcopis  Vapincensibus,  ubi  asserit,  in 
SanctiVitalegi,consecratumetVapincummissum 

fuisse  illum  a  Victore  secundo,  qui  Romanam  ca- 
thedramabanndChristiWo^adWoloccupavit.At 
nescio,  in  qv.a  id  legerit  vir  eruditissimus  S.  Arnul- 
phi  Vita.  Certe  in  Actis,  tum  nostris,  tum  Mabillo- 
nianis,tumaiiisaliundecitatis,nuilumuspiamver- 
bum  ftt  deVictore,  sed ubique  disertissimis verbis, 
nonsemel,  atpluriesdiciturabAlexandro  secundo 
morari Ronitvjussus,  atque  deinde  Vapincensi  ec- 
clesiee  datus  episcojms  :  quie  funditus  everiunt  il- 
lius  opinionis  fundamcntum,  eum  Alexander  II 
ChristiEcclesiam  non  cwperit  regere,  ante  annum 
Christi  1061,  ante  quem  proinde  Vapinci,  quiab 
Alexandro  consecratusdicitur  episcopus,nonsedit 
8.  Arnulphus.  Melius  fuvc  componuntur  cum  chro- 
notaxi  Sammarthanorum  et  Mabillonii,  statuen- 
tium  anno  circiter  1005  S.  Arnulphi  episcopatus 
initium  :  sancto  enim  Arnulpho  paucos  salteman- 
nos,quibus  sub  Alexandri  II Ponf i 'firal u  Ronwvad 
S.  Priscam  moratus  sit,  antequam  ad  sacras  infu- 
las promoveretur,  concedendos  recte  arbitrantur. 
7  Iidem  laudati  Sammarihani  opinantur,  Va- 
pinci  sedisse  S.  Arnulphum  annis  circiter  10,  mor- 
tuumque  circa  annum  Ch?%isti  1074.  Menardus 
Sancti  obitum  anno  1070  illigat.  Mabillonius  nihil 
definit  et  fatetur,  annumincertum  esse.Dionysius 
SammarthanitsjamstVp(>laudatus,contenditS.kv- 
nulphi  mortem  ante  annum  1000  figendam  esse, 
nisiforte  deposueritpedum,  antequam  e  vivis  ex- 
cesserit.  Tutissimum  est  in  hac  caligine  Mabillo- 
nium  sequi ,  neque  enim  occurrit  aliquid ,  unde 
emortualis  Sancti  annus  certo  determinari  possit ; 
quamquam  indubitatumvideatur,  illum  in  idtem- 
poris  intervallum  incidisse,  quod  Commentario 
proefixi.  Certe  nihiivetatillud  extendere  adannum 


intcr  annwn 
1070  ct  1079. 


E 


S    ymiLPIlOKHSCOPO  VAPINCENSI 

usque  1079,  quo  in  epistola  Gregorii  VII  Leodega-  D 
rius  Vapincensis  episcopus  invenitur,  znterquem 
et  S  Arnuiphum  non  eruiiur  medius  ex  satis  ccriis 
monumentis.  At  Ripertus  Vapincensis  episcopus 
anno  Christi  1060  S.  VictoriMassdiensi  dediteccle- 
siam  S  Petri  de  Rionia,  atque  tterum  anno  1075 
Bemardo  abbati  S.  Victoris  donationem faoxt  in 
casteUo  quod  Traselens  vocatur,  ad  condendum 
ZTserium  :  ita  contra  movet  Dionysius  Sam- 
:Z£Ls  tom.  ,  col.  461,  atque  ^tum  ^n 
ab  Hildrebando  Victoris  II  legato  propter  Simo- 
Lvlabem  sede  expulsum  ^itraUcrrursusm 
seriemepiscoporimtreducit,postqueS.Avm\i^m 

nostrum  denuo  sedentem  exhibet  anno  1000. 

8  Respondeo  :  mirum  videri  posse,  non  compa-  ' 
rerechartasitlasRipertiinterlnstrumentaVapin- 

censis  vel  Massiliensis  ecclesix,  mirum  non  indi- 
cari  locum3  ubi  legi  et  examinari  possint.Earum 
mentionemnoninveniapudBoucheuminllistona, 

Guesneum  in  Cassiano  illustrato,  Martemum  in 
Collectione  amplissima  tom.i,  Henncum  Massi- 
liensium  episcopum  nuper  cum  bonorum  ommum 
luctu  defunctum,  Mabiilonium  in  Annahbus,  qui 
tamen  res  ad  Massiliense  S.  Victoris  monasterium 
spectantes,  vel  exprofesso  tractant,  vel  ita  attin- 
gunt   ut  plurimas  donationum  chartas  et  dipto- 
mata,  qua>  circa  iiia  tempora  prxfato  monasterio 
concessa  fuerunt,  vel  citent,  velsuis  etiam  Openbus 
inserant.  Quamquam  non  est  magna  disquisitione 
opus  ■  demus  enim  laudatas  chartas  sinceras  esse, 
prima,  quse  anno  1060  data  iegitur,  nihil  nobis 
oberit.  Est  enim  mera  Dionysii  conjectura,  Ri- 
pertumjam  anteab  Hiidebrando,  quipostea  Gre- 
gorius  VII  fuit,  puisum  fuisse,  et  ad  annum  us- 
que  1065  Vapincensem  ecclesiam  suis  criminibus 
non  maculasse.  Quodsi  id  etiam  supponas  verum 
esse,  potuit  exputsus  Ripertus  episcopi  Vapincen- 
sis  titulum  retinuisse,  si  hic illiin  laudatis  chartis 
adscripius  iegitur,  et  non  est  alius  ab  eo  diversus. 
Atque  hzec  sufflciunt,  ut  etiam  secunda  charta, 
qua>  anno  1075  data  ab  illo  tegitur,  opinioni  meee 
non  repugnet. 

9  Restant  nunc  de  Actis  edendis  eorumque  au- 
■     ctore  dicendapaucuta.  Acta  Mss.,  qute  prse  mani- 
bus  habeo, olim  adMajores  nostros  missa  fuerunt, 
et  hanc  prwferunt  verticalem  notam  :  Ex  Ms.  D. 
DuChe^ne  cosmographi  regisChristianissimi.  Cum  sieriore 
illis  tam  in  omnibus  conveniunt  ea,  quse  Mabillo- 
nius  edidit  in  Aciis  SS.  Ord.  S.  Benedicti  Seculo  vi 
part.  2  ex  Ms.  monasterii  SS.  Trinitatis,  ut  vix  in 
paucissimis  verbis  discrepent.  Biographi  nomen 
et  wtatem  fatetur  laudatus  editor  fuisse  sibi  in- 
comperta,  neque  mihi  occurrit  aliquid,  unde  alter- 
utrum  certo  eruatur.  Observo  tamen,  non  fuisse 
anonymum   nostrum   biographum  S  .   Arnulpho 
cvquatem,  ut  manifestum  sit  ex  iis,  qusc  narrat 
num.  14.   In  cujus  sceleris  testimonium,  inquit, 
multo  post  tempore,  cum  sanctum  corpus  erigere- 
tur  de  terra  (si  de  prima  eievatione  sermo  est,  iila 
contigit  anno  trigesimo  post  Sancti  obitum,  post 
quod  proinde  tempus  huec  scripta  sunt)  repertum 
est  sanctum  brachium  cum  pelle  et  carne  inte- 
grum...  in  "violenti  percussoris  testimonium  brachii 
mutilatione  cum  sanguine  purpureo,  ac  si  recenter 
fieret,  eminente,  quod  adhuc  (hinc  non  obscure 
sequitur,  quod  asserui :  quo  enim  magis particu- 
lam  adhuc  extenderis,  eo  longius  biographum  a 
S.  Arnulphi  temporibus  removebis)  in  ecclesia  Va- 
piensi  cernere  volentibus  ostensum  est.  Imo,  quee 
deinde  numero  17  et  seq.  scribit,  videntur  sua- 
dere,  ilium  aiiquot  etiam  forte  secuiis  post  S.  Ar- 
nulphio&i^m  scripsisse  :  etenimjampridem  ante 
iltum  Acta  Sancti  nostri  scripserant  Vapincensest 

et 


Acta  edenda 
mnt  scripta 
n  biographo, 
ve?-oslmiliter 
dudum po 


F 


Hiatoria  lu- 
crymx  Vtn- 
dotinensis, 


DIE  DECIMA  NONA  SEPTBMBBIfl 

A  et  Vinclocincnses,  inter  qum  non  erat,quod  nar- 
rat  miraculum  ex  traditione  vel  relatione,  ut  ap- 
paret,  non  admodum  recenti,  subditque :  Locum 
autem,  quo  factum  est  istud  miraculum,  Cappam 
antiquitas  nominavit.  Viaprofecto  proavorum  astas 
recte  antiquitatis  nomine  venit.  Atque  ex  his  esto 
judicium  de  Actis,  qum  subjiciam. 

10  Porro  occurrit  ibi  prodigiosm  lacrymm  Vm- 
docinensis  mentio,  circa  quam  sub  hujus  seculi 
initium  acrem  contentionem  suscitavit  Joannes 
Baptista  Thiersusnotuscriticus.  Narrant  autem 
hanc  Christi  lacrymam,cum  ad  resuscitandi La- 
zari  cadaver  Salvator  lacrymaretur,  ab  angelo 
ampulla  exceptam  fuisse,  datamque  Marim  La- 
zarisorori.IndequomodoVindocinumpervenerit, 
variant,  qui  eam  tuentur.Volunt  plerique,  prodi- 
giosam  guttam  ab  ipsa  S.  Maria  Magdalena  de- 
portatam  in  Gallias  fuisset  datam  S.  Maximino 
primo  Aquensi  episcopo,  atque  ab  ejus  obitu  in  ea 
servatam  ecclesia  usque  ad  Constantini  tempora, 
quo  imperante,  Constantinopolim  relata  sit,  ibi- 
que  custodita  usque  ad  annum  circiter  104&,  tum 
enim  datam  memorant  a  Michaele  Paphlagone 
imperatore  Gaufrido  Martello,Vindocinensismo- 
B  nasterii  conditori  ad  illum  ab  Henrico  I  Galhm 
rege  cum  militum  manu  in  subsidium  contra  Sa- 
racenos  misso.  Sunt  autem,  qui  aiunt,  Thiersunu 
ita  hujus  commenti  ineptias  demonstrasse,  utju- 
dicaverit  Mabillonius,  ejus  defensionem  tuto  su- 
scipi  nonposse.Defendit  tamen  isVindoemensium 
causam  quamvis  ita,  ut  magis  rigidas  pro  discer- 
nendis  veris  reliquiis  Thiersi  regulas  evertat, 
quam  rem  ipsamprobet,  velprobandam  suscipiat, 
data  ad  illustrissimum  Blesensem  epistola,  qum 
exstat  interejus  Opera  posthuma  tom.  2  pag.  361, 
ibique  ita  famosm   lacrymm  historiam    refert. 
Aurem  capsm  sunt,  in  quibus  servatur  sacer  the- 
saurus  variis  inscriptionibus  insigmtm.  Alia  est 
antiqua  fabrica  arcuata,  sub  qua  capsulm  reclu- 
duntur,  variis  elaborata  iconibus.  Utraque  mri 
incisa  exhibetur  tom.  4  Annal.  Bened.  pag.  53o 
et  seq.  Atque  ex  his  conjectat\,sanctam  lacrymam 
a  Maria  Lazari  sorore  acceptam  primum,  postea 
adpatriarchamquempiamConstantinopolitanum 
velHierosolymitanumpervenisse.^Imperatorem, 
nescioquem,  illam  dedisse  quibusdam  equitibus 
deseoptimemeritis,  atque  ab  iis  Frisingam  de- 
C  latam  fuisse.  3  Nitkerum  seu  Nitkarium  illius  ur- 
bis  episcopum  sacrum  thesaurum  obtuhsse  Hen- 
rico  cuidam,  forte  primo  illius  nominis  Gallim 
reoi  velHenrico  IIIposteaimperatonAAbalte- 
rutro  ad  Gaufridum  vel  conjugem  ejus  Agnetem, 
atque  ab  his  ad  Vindocinenses  illum  transnsse.    _ 
11  His  aliisqueprobationibus,  quas  ex  inscri- 
ptionibus  deductas  in  laudata  epistola  exstantes 
vocat  literarias   ibidem  adjicit.  Chartas  scihcet 
Joannis  Crassi  etBurchardi  comitis,  conditas  sub 
finem  seculi  xn,  anathemata  deinde  atque  his  si- 
milia,  unde  constet,  ex  illo  tempore  sanctam  la- 
crymam  Vindocini  religiose  cultam  futsse :  ac  de- 
nique  subjicit  hoc  ipsum  anonymi  nostri  testimo- 
niiim.  Adhmc  itarespondit  Thiersus,  data  etiam 
ad  eumdem  Blesensem  prmsulem  epistola  ut  tau- 
datus  Mabillonius,qui  prius  noninepte  dixerat, 
non  esse  qumvis propter  errores  ahquot  histomcos 
reiicienda,  atque  prodigiosm  lacrymm  apphcarat, 
auod  olim  Innocentius  III  lib.  4  de  Missm  myst. 
cap  30tfe  Jesu  Christi  prmputio  dixerat :  Mehus 
est  Deo  totum  committere,  quam  aliud  temere  defi- 
nire   vostea  in  Annalibus  loco  citato  rem  omnem 
concludat  his  erudito  candidoquevirodignissimis 
verbis  ■  H*c  si  lacrymse  Christi  veritatcm  non  satis 


91 

probant,  saltem  ejus  antiquitatcm  ostendunt,  et  an- 
tiquam  Vindocinensium  nostrorum  possessionem  ab 
origine  monasterii  (anno  1032)  assertam,  etbonara 
(quam  turpissime  impugnarat  Thiersus)  eorum 
fidem.  Quodest  sane  verissimum.  Atque  fiSBC  pro 
re  nata  brevibus  dicta  hic  sufficiant.  Plura  qui 
desiderat,  taudatos  scriptores  consulat. 


VITA 

Auctore  anonymo, 

Ex  Ms.  D.  Andrece  du  Chesne  Go- 
smog.  regis  Christ.,  cum  quo  pene 
ad  verbum  convenit  Ms.  monasterii 
SS.  Trinitatis  Vindocinensis  excu- 
sum  a  Mabillonio  in  Actis  SS.  Ord. 
S.  Bened.  Sec.vipart.  2. 


J.  c 


E 


oppiHjnatu  a 
Thierso  et  a 
Mttbillonin 
defensa. 


CAPUT  I. 

S.  Arnulphi  natales,  vita  monastica  et 
prceclarce  virtutes. 

Sicut  fructiferas  vinea  fertilis  nutrit  et  emittit  Proxmmm 
g-emmas,  vitesque  uberes  prorumpunt  in  pal- 
mites,  sic   sacrje  Heligionis   et  ordinis  monastici 
gratia  viros   nutrit  industrios  atque  magmficos, 
sacrae  obedientiai  ,  humilis  sanctitatis,  caudidae  ca- 
stitatis  suscipit  alumnos,  divinis  dogmatibus  nu- 
triendos.  Hujus  vinese,  id  est  hujus  Rehgionis,  et 
sacri  Ordinis  praseipuus  et  excellens  incola  emtuit 
clamsimus  monachorum  pater  et  dux,  meritis  et 
nomine  Benedictus,  quipostse  beatos  homines  im- 
buit  regulis  artis  animos  retundi,  et  colla  semper 
iu-o  Domini  subjugare.  Ille  vero  Benedictus,  tam 
per  se   quam  per  suos  discipulos,  divinaopitulante 
o-ratia,  per  mundi  climata  diversa  monastena  con- 
struxerat;   suis   autem   sequacibus  recte  vestigia  r 
patris    imitantibus,   quamvis    non  habitu,  mente 
tamen  religiosi  homines  monachorum  sacram  con- 
versationem   conspicientes,   ad  honorem    pnedicti 
sancti  Benedicti  ad  ^dincandum  monastenadebo- 
nis  qua3  Deus  eis  conferre  dig-natus  fuerat,  devo- 
tissime  contulerunt,  ut    meritorum  et  orationum 
eorum  participes  fieri  mererentur. 

o  De  hac  nemne  vinea,  id  est,  de  hujus  ex*n- 
sione  relig-iosi  Ordinis,  per  Prophetam  Deus  pn* 
dixerat:  Extendit  palmites  suos  usque  ad ^  mar^ 
et  usquc  ad  flumen  propag-ines  ejus  Ifcqut  ad 
flumen  cxtendit  propagines  B.  Bencdictr  sancto- 
nimquc  virorum  KeHgio,  cum  divino  m.racu 
sub  nomine  sancta,  et  mdividuie  Trmitatis  per 
Sdum  a  fluvium  Vindocini  monastenum  cst  cou- 
rutum  Hujusautem  monasterii  diviuo .prasmo. 
ni\us  o^aculo  fuit  fundator  .am  venerab.hs  quam 
^is  Gaufridus  b  comes  Andegavorum  cum 
Ign ete  uxore  sua,  diebusClementisc  Bomam  lou- 
tifids,  posueruntque  ibi  vcnerabiles  monachos 
nuihus  et  dederunt  patrem  rehgiosum  virum 
venerabilem  abbatem  Odencum  d}  eosque  ditavit 
comes    pro  victu  et   provisioue  mouastern  sij- 


Yindocinen- 
lii  montmt- 


98 


VITA  S.  ARNULPIII 


A.i»»mio.      cicntibus  redditibus.  Alcxander  vero  Papa  e  pri- 

vflegiifl  pnecellentibus,  Deus  autem   suae  sauctae 

lachrynue/"  douo,  pcr  ministeriuin  prasdicti  vene- 

f  rabilis  comitis  decoravit,  abbati  vero  praecipuum 

filium  et  patrem,  qui  patri  decus  et  honor,  exem- 

plie  operum  lumen  fratribus  exhiberet.  Hic  enim 

fuit  beatufl  Arnulphus  Vindocinensis  monachus  et 

alumnus,  postea  vero  Vapiensi  in  ecclesia  a  pra?- 

dicto  AlexandroRomano  pontifice  Dei  gratiaprasul 

datus. 

darit  vrtus      3  Hic  itaque  beatus  Arnulphus,  Vindocini  claris 

natatibut,     parentibus  ortus,  ab  annis  puerilibus  literis  tra- 

ditus  fuit  imbuendus.  Coepit  itaque  circa  religiosos 

cum  incolis  sanctae  et  individuae  Trinitatis   mo- 

nastcrii  conversari,  non  sicut  solent  caeteri,  quos 

doctrina:  vel  gratise  defectus  cogit  ad  vicos,  spe- 

ctacula,   vel  theatra    decurrere,    sed  bonorum  et 

simplicium  consortium  sequebatur,   nec   siguum 

malum  in  actibus  suae  pueritiae  videbatur.  Poterat 

enim  in  ejus  vultu,  nec  non  et  actibus  signum  fu- 

tura?  indolis  praenotari,  juxta  hoc,  quod  dicit  Sa- 

piens :  Ex  studiis  suis  cognoseetur  puer.  Videns 

autem  abbas  venerabilem  in  Puero  simplicitatem, 

contemplansque  morum  in  animo  teneri  Pueri  ma- 

B  turitatem,  eum  ad  se  benigniter  accersivit,  et  ei 

g  collobium  g  tradidit  monachale,  non  prece,   nec 

pretio,  nec  amicorum,  vel  magnatum  suavis  favo- 

ris  motus  alloquio,  sed  sola  Dei  gratia,  quae  abbatis 

maturam    prudentiam,   et    bonitatis  eminentiam 

commovebat. 

alumnut  fit      4  Adducitur  igitur  Puer  bonse  indolis  et  volun- 

s.  Armtr     ta|js  a(j  monasterium,  spe  comitatur  claustralium 

phus.ubiva-  ,.  .      '        . 

riis  consortmm,  non  ut  dommetur,  sed  ut  serviat,  ut 

jejunet,  non  ut  comedat,  non  ut  praeeat,  sed  ut  obe- 
diat,  non  ut  ditetur,  sed  ut  pauper  fiat.  Et  cum 
majorcm  aitatem  conscenderet,  eo  magissatagebat, 
ut  virtutum  apici  semper  ejus  animus  inhagreret. 
Ita  beatus  Arnulphus  de  mundo  eripitur,  in  mona- 
sterio  inseritur,  in  fontem  vivus  inducitur,  ut  de 
fonte  vivus  hauriatur,  et  in  fontem  insurgat,  et  ca3- 
teris  fontibus  et  rivulus  latices  adaugescat,  de  la- 
brusca  botrus  in  vineam,  de  deserto  lilium  profera- 
tur  in  viridarium,  ut  plus  fructificet,  et  odorem 
suum  longius  hinc  exhalet.  Hic  est,  de  quo  scriptum 
est :  Justus  florebit,  in  domo  Domini  plantatus;  et 
iterum  :  Justus  ut.  palma  florebit,  sicut  cedrus  Li- 
bani  multiplicabitur.  Sieut  cedrus  Libani  multi- 
plicatus  fuit,  cum  in  monasterio  prse  cunctis  Fra- 
C  tribus  scientia  et  Dei  sapientia,  cunctisque  virtuti- 
bus  enituit  et  ad  summum  gradum  sacerdotii 
meruit  promoveri. 

moxfnUjH  ^  5  Cum  igitur  incepisset  sic  beatus  Arnulphus 
in  domo  Domini  operari,  ut  nihil  bonae  indolis 
(leficerct.,  erat  enim  pietatis  rore  propitius,  pru- 
dentia  strcmius,  Immilitate  gratiosus,  castitate  et 
pudicitia  gloriosus,  sobrietate  succinctus,  quietus 
et  paoifious,  pervigil  in  orationibus,  carnem  je- 
juniis  macerabat,  corpns  spiritui  servire  cogebat, 
in  obcdientia  primus,  in  patientia  placidus,  in 
omni  familiaritate  conspicuus,  diligebat  pauper- 
tatem,  perpendens  in  omnihus  honestatem,  niliil 
propter  corpua  agebat,  in  omnibus  ad  salutem  ani- 
mas  laborabat,  amore  Dei  fervebat,  fervore  charita- 
tis  abbatem  et  Fratres  omnes  pr.-ecipue  diligebat, 
nullumljedens,  nullum  diffamans,  nulli  detrahens^ 
sea  cum  timore  Dei  cuuctorum  obsequio  promptus 


erat. 


vulutum 
nnmemit 


6  Tnlibns,  ut  praediximus,  placere  meruit  Deo 
et  hommibus,  juxta  id,  quod  scriptum  est-  Di- 
lectus  Deo  et  hormnibus,  cujus  memoria  in  be- 
neduHione  est.  Talem  Deus  illum  exhibuit,  ut  ab- 
bas  prudenterFilium  diligeret,  in  omnibus  illum 


EPISCOPl  VAPINC. 
consuleret,  sine  eo  nihil  ageret,  sempcr  seoura  D 
omnia  faceret,  et  nullus  propinquior  ei  esset.  Non 
sicut  adulatores,  qui,  ut  possint  obtinere  admini- 
strationcs  monasterii,  proficere  student  abbati,  sed 
in  omni  fidelitate,  magis  quam  sibi,  reliquis  et  rei- 
publicse  monasterii  proficere  laborabat.  Non  ordi- 
nationem  mandatorum  nostri  patris  sancti  Bene- 
dicti  prEevaricari,  vel  sibi  mulcere  vel  minuere 
satagebat,  sed  etiam  augebat.Timebat  enim  semper, 
quod  sme  saluti  anima3  satis  laborare  non  posset, 
juxtaillud,  quod  in  Evangelio  scriptum  est :  Cum 
feceritis  orania,  qute  praecepta  sunt  vobis,  dicite, 
Servi  inutiles  sumus. 

7  Eo  tempore  venerabilis  abbas  Odericus  propter   Cum  abbute 
negotium  h  monasterii  Romam  adiit,  ut  cum  Ale-  0da'ico  n°- 

,     ,  .,  •  i  a  i         mumnrohci- 

xandro  papa  haberet  colloquium;  nam  idem  Ale-  scilur 
xander   dictum    monasterium   curae   multum   ha-  /» 

bebat,  eo  quod  in  diebus  suis  divino  miraculo 
constructum  fuerat,  ut  praecipue  abbatem  et  mo- 
nachos  diligeret.  Duxit  autem  abbas  secum  beatum 
Arnulphum,  merito  sibi  casteris  plus  dilectum. 
Cum  vero  adessent,  et  Papae  consortium  frequen- 
tarent,  vidit  Alexander  Papa  beatum  Arnulphum 
elegantem  et  placidum,  bonaeque  conversationis  E 
religiosum  virum ,  et  eum  corde  ccepit  diligere. 
Quoniam  fuit  honesta  dilectio,  celare  diutius  no- 
luit,  sed  abbati  benigniter  indicavit.  Petiit  itaque, 
ut  beatus  Arnulphus  prope  mansionem  suam  rao- 
raretur,  ut  sancti  Viri  visione  et  ejus  grato  necnon 
utili  colloquio  ssepius  frueretur.  Est  enim  ibi  satis 
prope  ecclesiam  beatorum  Petri  et  Pauli  eccle- 
sia  i,  in  honore  Dei  ac  beatae  Priscae  virginis  et  ' 

martyris  *in  monte  Aventino  dedicata,  qu33  data 
fuerat  monasterio  sanctas  et  individuaa  Trinitatis. 
In  hac  ecclesia  petiit  Alexander  Papa,  ut  beatus 
Arnulphus  monachus  moraretur,  cujus  petitionibus 
abbas  humiliter  obedivit. 

8  Mansit  igitur  beatus  Arnulphus  Romae  in  prae-   ,biaue  Ale- 
dicta   ecclesia   prope  mansionem   Alexandri    Ro-  ™ndrisecun' 
mani  Pontificis.  Gaudebat  enim  dictus  Pontifex  de  ^£0?' 
affinitate  ipsius  ac  consortio,  et  quanto  plus  Beatus 

ipsius  consortium  frequentabat,  tanto  plus  Papa 
sanctum  Arnulphum  et  ardentius  diligebat.  O 
quam  amandaet  venerabilis  estdilectio,quamsolius 
castitatis  procurat  operatio,  nec  prosapias  subli- 
mitas,  nec  divitiarum  fallacitas,  nec  munerum  aut 
conviviorum  prodigalitas,  sed  solius  charitatis  in- 
comparabilis  bonitas.  Iste  vero  beatus  Arnulphus 
non  erat  de  genere  regum  ortus  vel  principum  k,  F 
nec  divitiarum  pomposus  affluentia,  sed  sola  Dei  k 

gloriosus  erat  gratia.  Pauperenim  erat  et  modicus, 
vilibus,  utdecetmonachum,  protectus  vestibus  :  eo 
magis  religiosus Pontifex  religiosum  Monachum  di- 
ligebat,  quem  tum  humiliorem  spiritu  et  viliorem 
habitu  conspiciebat.  Ejus  grato  et  amabili  gaudebat 
colloquio,  ejus  sancto  et  utili  fruebatur  consilio. 
Ipsius  consilii  sermonem  apud  se  dicebat  auctori- 
tatem,  in  eis  maxime,  quas  ad  Deum  pertinent  et  ad 
ammarum  salutem.  Non  propter  tanti  viri  summi 
Pontificis  obsequium,  suum  sanctum  mutavit  pro- 
positum,  sed  magis  ac  magis  cum  humilitate  se 
servabat  molitum,  in  paupertate  conspicuum  casti- 
tatisflonbusdecoratum,nihilterrenum,  nihil  car- 
nale  concupiebat,  sed  ca^lestera  patriam  totis  viri- 
bus  anhelabat, 

ANNOTATA. 

a  Gallice  le  Loir,  Latine  L&dus  et  aliis  Lederi- 
cus  fluvius  est  comitatus  Andegavensis  ab  Ortu 
in  OccidentemAndegavumversusfluens.  IUiali- 
quot  ab  ortu  milliaribus  Vindocinum  impositum 

est. 


DB  DECIMA  XONA  SEPTEMliJUS 
A  est,unde  Ftexiam  devehitur.  Vidocinum  porro 
mdigenis  Vendome,  castrum  est,  quod  Qaiiise  trd- 
ctunnBelsiaprovincia  nomendedit,  ducatusque 
gaudettitulo.  Vindocinensis  ager  agro  Pertico  a 
Septentrione,  Blesensi  ob  Ortu,  provincia  Turo- 
nia  a  Meridie  et  Cenomanensi  clauditur  ab  Oc- 
casu.Ita  fere  Baudrandus.  Monasterii  ibidem 
conditi  initia  ad  annum  1032  refert  Mabiilonius 
inAnnal.  tom.  kpag.  378. 

b  Gaufridi  Martelti,  de  quo  hic  agitur,  gesta 
pluribus  descripta  habes  tom.  10  Spicilegii  Ache- 
rianiinterActa  consulum  Andegavensium.Agnes 
ejusuxor  comitissa,  primum  nupta  fuerat  Wil- 
lelmo  Magno  Pictonum  comiti,  ex  quo  Agnetem 
filiam  susceperat,  Henrici  III  uxorem.  Mabilio- 
nius  ait,  incesto  conjugio  junctam  iliam  fuisse 
Gaufrido,  a  quo  deinde  toro  exputsafuit.  De  his 
plura  qui  desiderat,  Mabillonium  adeat  in  Annal. 
ad  annum  1032  num.  2  et  satpe  aiibi. 

c  Animadvertit  laudaius  Mabilionius,  biogra- 
phum  nostrum  maie  Vindocinensis  monasterii 
exordiasub  Ciementis  Pontificatu  figere,  cumille 
tantum  anno  1046,  sexcennio  scilicet  post  jam  de- 
dicatam  ecctesiam,  Romanam  cathedram  adiverit. 
B  d  Odericum,  quem  etiam  Orricum  et  Auricum  ap- 
peiiatum  invenio,  Sancti  titulo  condecorat  Ferra- 
rius  in  Notis  ad  suum  Sanctorum  Catalogum,  hoc 
die  xix  Septembris.  Itto  ceteri  abstinent,  neque 
ejusnomen  zdtis  sacris  Fastis  inscriptum  reperi. 
Laudatus  sxpe  Mabittonius  in  Annatibus  acl  an- 
num  Christi  1040  nitm.  21  putat,  Odericum  anno 
10U  successisse  Rainatdo,  qui primus  fuit  Vindo- 
cinensismonasteriiabbas;  ibidem  tamenpag.  466 
Rainaldi  mortem  anno  1045  illigat  cum  initio 
prsesuiatus  Oderici,  quem  ad  tringinta  octo  annos 
extendit,  ticet  iterum  anno  Christi  1082  ejas  obi- 
tum  referat. 

e  De  Alexandro  II,  qui  anno  1061  Romee  se- 
dere  ccepit,  hsec  intellige,  ut  deinde  num.  9  expres- 
sis  verbis  scribit.  Itle  porroprseter  alia  beneficia, 
Vindocinensibus  monachis  datam  ecctesiam  Ro- 
manam  S.  Priswe  confirmavit,  ejusque  abbati  Ode- 
rico  et  successoribus  in  perpetuum  presbyteri 
Cardinalis  dignitatem  sub  ejusdem  S.  Prisae  ti- 
tulo  concessit.  Consute,  si  tubet,  Bultam  tom.  4  An- 
naiium  Benedict.in  Appendice  recusampag.  752. 

f  Vide,  si  tubet,  Commentarii  prmvii  num.  10  et 
seq. 

C  g'  Colobium  a  Grseco  /oAo/3^  curtus  vel  mutiius, 
inquit  Cangius  in  Gtossario,  erat  tunica  absque 
manicis  saitem  longis,  quee  ultra  cubitum  pertin- 
gerent.  Fuit  vestis  aliquorum  monachorum  pro- 
pria;  unde  Cassianus  de  Habitu  monachi  cap.  5. 
Colobeis  quoque  lineis  induti,  quse  vix  ad  cubitorura 
ima  pertingunt,  nudas  de  reliquo  circumferunt  ma- 
nus. 

hFuit  negotium  iilud,  quod  secundo  Odericum 
Romam  impulit,verosimiiiter  vexatioaliqua,quce 
fecit,  ut  confirmationem  privilegiorum  sui  mona- 
sterii  apud  Pontificem  sotticitaret.  Confirmavit 
illa  amptissime  Alexander  II,  Bulla  citata  ad  tit. 
e,  dataque  8  Idas  Maji,  Pontificatus  ejus  anno  Z, 
Christi  1063.  Qucvomnia  conspirant,  utinitiumepi- 
scopatus  S.  Arnulphi  anno  circiter  1065  statuatur. 
Vide  comment.  prxv.  num.  5.  et  seq.  Ceterum  mi- 
racuium,  quo  constructum  Vindocinense  mona- 
steriumhicmemoratbiographus,  non  aliud  vide- 
turfuisse  a  msione,  quie  construendo  occasionem 
potius  iribuit,  narraturque  in  Acherii  Spicitegio 
tom.  10  pag.  482.  Aspectantibus  scilicet  sidera 
Gaufrido  et  Agneti  visee  sunt  tres  stellse  puteo  il- 
tabifSuperquem,  consuttis  religiosis  deea  visione 


99 

viris,  altareSS.  Trinitati,  et  monaste-riurnxdifica- 
runt. 

i  De  Vaticana  agitur,  quse  procut  abest  a  S.  Pri- 
sccvecctesia.  Hinc  mihihsec  suspecta  sunt. 

k  Nisi  hcec  interpreteris  de  S.  Amulpho,  quise 
jam  omnibus  exuerat,  hinc  coiiigi  videtur,  non 
fuisse  Sanctum  parentibus  ortum  admodumcla- 
ris,  quod  ahqui  facile  conjectarent  ex  num.  3. 


CAPUT  II. 

Arnulphus  ad  episcopalem  cathe- 
dram  promotus  jura  Ecclesice  de- 
fendit  et  miraculis  clarus  moritur. 


Pum  i£itur  oeatae  memorise  Alexander  secun- 
v-^dus  Apostolico  fung-eretur  officio  ac  Vapien- 
sium  ccclesia,  Simoniaca  reperta  intronizatione 
cujusdam  a,  jamdudum  attrita  ingluvie,  pasto- 
ralis  curae  careret  auxilio,  universi  populi  habito 
consilio,  clerus  supradictae  ecclesiaj  prtememo- 
rati  papse  przesentiam  adiit,  et  ut  laboranti  eorum 
misereri  dig-naretur  basilica;,  non  inexauditis  pre- 
cibus  postulavit.  Quorum  justis  petitionibus  et  ho- 
nestis  ipse  volens  satisfacere,  circumspexit  animo 
diligenter,  qucm  inveniret,  qui  tali  sacerdotio  fun- 
geretur.  Nec  invenft  in  conscientia,  divina  cum 
illo  disponente  gratia,  beato  Arnulpho  honestate, 
moribus  et  sapientiadig-niorem.  Consideraus  igitur 
illud  Evangelium,  quod  ipsius  ore  Veritatis  di- 
citur,  Nemo  lucernam  accendit  et  in  abscondito 
ponit,  sed  super  candelabrum,  ut,  qui  in  domo 
sunt,  lumen  videant,  Vapiensibus  tradidit  bea- 
tum  Arnulpimm,  erat  enim  lucerna  lucens  inten- 
tionis  bonEe,  nec  non  operationis  lumine,  qui  do- 
ctrinae  et  pnedicationis  suis  fulgeret  sermonis  cla- 
ritate. 

lODehociterum  recte  dicitur,  Beatus  ille  servus, 
quem  constituit  Dominus  super  familiam  suam. 
Susceperunt  igitur  Vapienses  beatum  Arnulphum 
episcopum  g-audentes  et  laudantes  Doniinum, 
cujus  gratia  taiem  meruerunt  habere  patrouum, 
Ipse  vero  beatus  Arnulphus  pondus  suscepit 
pontificii,  non  honoris  fastigium  ambiens,  non 
divitiarum  cumulum  cupiens,  non  suis  carnali- 
bus  bona  ecclesise  vel  prjebendas  proebere  carna- 
Iiter  intendens,  non  vana  raotus  g-loria,   sed  sola 


A .  4wino. 


Vapinecnsi 
eccUsut  prz- 
ficilur 


E 


S.Jrnui- 
phus,  ei  m- 
vicia 


tudine  jura 
Ecctesur  de- 
fendit 


motus  Dei  g-ratia,  Romanique  Pontificis  obedientia; 
non  ut  praeeat,  sed  ut  obediat,  non  ut  dominetur, 
sed  ut  serviat.  Onus  suscepit,  non  honorem,  non 
requiem,  sed  laborem,  juxta  prieceptum  Apostoli 
dicentis  :  Qui  episcopatum  desiderat,  bonum  opus 
desiderat,  non  utprtesit,  sedutprosit. 

11  Ig-itur  pontificali  cathedra  sublimatus,  cum  animi  farH 
suscepisset  dignitatem,  non  mutavit  animi  pauper- 
tatem,  sed  simplex  et  humilis,  raisericors  ct  ama- 
bilis,  studens  omnibus  proficere,  sibi  nihil  g-estiens 
attribuere,  sed  sui  g-ratiam  laborat  in  omnibus 
acquircre  Conditoris  ovibus.  In  omni  suo  judicio 
librara  rectam  dilig-ere  satagit  justitiae,  nec  timet 
homines,  sedpropterjustitiam  multapericula,  mul- 
tos  lacescentiura  latratus  sustinuit  et  labores.  Cum 
vero  tunc  temporis  censura^  ecclesiasticse  satagre- 
rent  contraire,  ipse  fortis  Athleta  lorica  circum- 
tectus  justitia»,  non  permittens  pravorum  pedibus 
jus  et  censuram  Ecclesiaa  conculcari,  saucti  Spi- 
ritus  accinctus  gladio,  suaa  eruditiouis  clvpcuni, 

non 


100  VITA  S.  ASNULPHI 

A.ii»onrto.  non  desesaut  remissus  virilitcr  iisobjecit.  Intereos 
erat  quidam  malignus  persecutor,  claves  sanctae 
matris  ecclesise  vilipendens.  Cum  in  eum  saepius 
excommunicationis  sententiam  intulisset,  et  san- 
ctum  Episcopum  ct  ipsius  sententiam  contempsis- 
b  set  b.  vili  morbo  arreptus,  et  subita  morte  tur- 
piter  rapitur  ad  extrcma.  Sic  occulto  Dei  judicio 
factum  est,  ut  quemquam  ulterius  non  moveret 
praesumptio,  sanotionibus,  maxime  beato  Arnul- 
pho  pontificalis  cathedrae  tenente  reginien,  insul- 
tare. 
ttmukis  12  Ut  vero  divinis  illuminata  radiis  beati  san- 

ctitos  Pontificis   clarius   emineret,    voluit    divina 
dispensatio  Servum  suum  miraculis  multimodis  de- 
corare.  Cum   itaque  quadam  die  sanctus  Arnul- 
phus  manus  ablueret,  venit  ad  eum  quidam  cae- 
cus  suppliciter  postulans,  ut  ei  benedictionis  sub- 
sidium   largiretur,  videlicet,   ut  eo    subveniente, 
qui  solvit  compeditos  et   caecos  illuminat,   ipsius 
meritis  visum  recipire  se  gauderet.  Audita  ora- 
tionecaeci  hominis,  Sanctus  ex  aqua,  quam  mani- 
bus  acceperat,  cum  digitis  infundit  in  oculos,  et  il- 
lico  caaci  vigor  divinitus  respiravit.  Quod  viden- 
tes  clcrus  et  populus  Deo,  qui  per  Sanctum  suum 
B  caecum  illuminaverat,  gaudentesgratiasretulerunt. 
Interea  fuit  sanctiraonialis  multis  diffamaia  crimini- 
bus,  uno  quidem  pessimo  crimine  inter  cetera  per- 
petrato,  solo  Dei  judicio,  sic   arrepta  a  daemonio 
fuit  furibunda,  ut  necessario  catenis  ferreis  vin- 
ciretur.  Quam  sanctus  Arnulphus  conspiciens,  fusa 
oratione,  signo   Crucis   d&monem    expulit,    san- 
timonialem  dissolvit,  et,  a  ifeo  impetrata  venia, 
restituitsanitati. 
miraculii         13  Cura   sanctus   Pontifex   ecclesiam    consecra- 
ret,  accidit,  ut  quidam  temerarius  in  altum  conscen- 
deret,  qui  cum  inordinate  conscendendo  se  gereret, 
lapsu  gravi  corruit  in  terram,  et  sic  graviter  mem- 
bris  totoque  corpore  lapsus  est.  Quod  beatus  Ar- 
nulphus  audiens,  accurrit  velociter,  et  pietate  motus, 
pro  eo  rogavit  Dominum,  ut  miseri  misereretur, 
et,  facta  oratione,  miser  et  fractus  illico  restitui- 
tur  sauitati,   Cum  vero  inimici  quidam  Ecclesiae, 
imo  Dei,  censuram  Ecclesiaa  depriraere  satagerent, 
Deum  prae  oculis  non  hahentes,  sacrosanctae  ma- 
tris  Ecclesiffi  claves  vilipenderent ,  Dei  Viro  vi- 
riliter   obsistente ,    aecidit ,    ut    quidam    temera- 
rius   filius   iniquitatis,    spiritu    seductus    dsemo- 
nico  iu  sanctum  Patrem  inanus  dirigeret  violentas 
C  et,  arrepto  gladio,  brachium  rautilavit. 
chru>  ]  |,   tu   cujus  sceierjs   testimonium   multo    post 

*  tenipore,  cumsanctum  corpuserigeretur  de  terrac, 

repertura  est  sanctum  brachium  cum  pelleet  carne 
integrum,  luerentibus  pelli  pilis,  ac  si  viveret, 
et  in  violenti  percussoris  te.stimonium  brachii 
mutilatione  cum  sanguine  purpureo,  ae  si  recen- 
ter  fierct,  cminente,  quod  adhuc  in  ecclesia  Va- 
piensi  cerncre  volentibus  ostensum  est.  Noctu  se- 
quente  diera,  quo  sanctus  Pontifex  mutilatus  est 
braehio,  arreptus  estmorte  subitairapius  percussor, 
et  gehennae  daemonibus  raancipatus.  Nam,  sicut  ait 
poeta,  Semper  enira  Deus  injustas  ulciscituriras  : 
et  ut  sanctus  Vir  agnosceret,  quali  vindicta,  vel 
quali  justo  judicio  Dens  pastorera  ulciscitur,'  im- 
pium  ei  per  visum  gehennae  incendio  damnatum 
perpetue  revelavit. 

15  Evitatis  mundanis  latebris,  superatis  car- 
nis  illccebris,  effugatis  errorum  tenebris,  hostis 
autiqui  pulsis  insidiis,  cum  divimc  dispensationi 
placuit,  sancti  Pontificis  dies  affuit,  qua  talentum 
sibi  traditum  ab  eo  Deus  expetiit,  et  ad  se  Ser- 
vum  bonumetfidelera  benigniter  accersivit.  Ked- 
didit  igitur  pater  venerabilis  et  sanctus  pontifex 


BPISCOPJ  VAPINC. 

Arnulphus  gaudens  et  confidens  terrae  corpus  d,  I) 
et  0©lis  aniraam,  eam  angelis  sibi  sociantibus,  ubi  d 

bravium  vitaesuscepit  immortalis.  Ad  sancti  corpo- 
ris  ipsius  tumulum  illuminati  sunt  caeci  cumve- 
nientes,  surdi,  claudi,  muti,  leprosi,  et  omnes  in- 
firmi  gavisi  sunt,  se  restitui  sanitati.  Ater  morbus 
ipsius  meritorum  solo  medicamine  radicitus  cradi- 
tur  et  curatur,  sunt  et  vitse  mortui  restituti. 

16  Unum  de  miraculis  istius   sancti    Poutificis  E}m].aiUo 
cum  praeponendum  fuisset,  quia  nimirum  necesse  «ffufeswtfh- 
fuit,  ad  ultimum  transtulimus  describendum,   eo 

quod  a  Vapieusibus,  quibus  fuit  pontifex,  et  qui 
noverant,  caetera  inter  descripta  miracula  nullate- 
nus  reperimus  e.  Vindocinenscs  euim  de  ipsius  acti-  g 

bus  conscripserunt,  sed  tamen  usque  nunc,  hujus 
fama  miraculi  a  nemine  delata  :  et  pium  est  cre- 
dere,  tot  et  tantis  meritis  tantum  miraculum  eve- 
nisse.  Estenim  miraculi  talis  famosa  relatio.  Cum 
beatus  Arnulphus  Vapiensis  ecelesiae  cathedrae 
sumpsisset  regimen  a  Komano  Pontifice,  venit  Vin- 
docinum.  Ut  autem  erat  benignus  et  obediens  et 
affiuens  visceribus  charitatis,  quatenus  ab  abbate 
et  benedictionem  et  licentiam  acciperet,  et  Pratri- 
bus  suis  dilectionis  et  charitatis  osculo  potiretur,  et 
se  eorum  orationibus  commendaret.  E 

17  Cum  igitur  accessisset  ad  introitum  castri  ;,u»-  ad  vi- 
Vindocini,  vidit  juxta  ripam  fluvii  Legdi  quem-  tamrwocefi- 
dam  puerura  nudum  et  defunctum,  qui  casu  for- 

tuito,  cum  in  aqua  lasciviendo  corpus  immerge- 
ret,  submersus  fuerat,  et  cunctis  cernentibus  mor- 
tuus  apparebat.  Quod  videns  pius  Vir  et  mise- 
ricors,  motus  visceribus  pietatis  et  miserens,  nudo 
cadaveri  quoddam  pretiosum  pallium,  quod  ha- 
bebat,  exposuit,  et  eo  cadaver  operuit  nudum.  Quo 
facto,  tantse  charitatis  operi  Deus  volens  dilectio- 
nis  suae  Viro  sancto  signum  certum  ostendere, 
animam  corpori  defuncto  restituit,  et  cunctis  cer- 
nentibus  apparuit  puer  vivus.  Sanctus  vero  pal- 
lium  monasterio  sanctae  Trinitatis  obtulit,  et  de  eo 
cappa  f  facta  fuit.  Locum  autem,  quo  factum  est 
istud  miraculum,  Cappam  antiquitas  in  ejus  me- 
moria  nominavit,  praestante  Domino  nostro  Jesu 
Christo,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  vivit 
etregnatDeusper  omniasaeculasaeculorum.  Amen. 

ANNOTATA. 

a  Ripertus  hic  designatur  Vapincensis  pseudo- 
episcopusy  qui  usque  eo  Simoniaca  labe  infectus  F 
fuit,  ut  teste  Honorato  Bouche  in  proverbium 
abierit  Simonia  Kipertina.  Quo  anno  eam  cathe- 
dram  invaserit,  cuive  successerit  incertum  est. 
Mabillonius  hic  Feraldum  illi  prsecessorem  assi- 
gnat,  Dionysius  Sammarthanus  Radulphum  illis 
medium  inserit.  Consule  Comment.preev.  num.  5 
et seqq. 

hFortene  is  ipse  est,  de  quo  ita  narrat  Diony- 

sius  Sammarthanus  ?  Communionem  interdixit 
S.  Arnulphus  cuidam  militi  nomine  Laidet,  domino 
de  Charance,  qui  canonicum  ecclesiae  Vapincensis 
acerbius  tractaverat;  qui  etsi  delicti  veniam  Roma> 
obtinuisset,  postea  tameu,  cum  in  S.  Arnulphum 
debacchatus  esset,  fortuito  casu  canterii  mox  inte- 
mt  miserrime.  Sed  nec  satis  conveniunt  omnia 
nec  adfert  sui  asserti  vadem. 

cEx  his  numero  ultimo  Commentarii  prxvii 
deduxi,  biographum  nec  S.  Arnulpho  contempo- 
raneumt  nec  forte  supparem  fuisse. 

dlncertumest,  quoannoobierit.Nihilvetat  epi- 
scopatum  ejus  usque  ad  annum  1078  extenderet  ut 
ostendi  CommenLpraeviinum.  7  et  seq. 

eFatlor,  nisi  exhis  omnibus  sequatur,  biogra- 

phum. 


DIE  DECIMA  NONA  SEPTEMBRIS  101 

A  phum  longe  Sancto  posteriorem  esse.  Vide  Com-         f  Notat  Mabillonins  Vindocinenses  cappam  il- 
ment,  prcvvii  num.  9.  lam  hodieque  inter  sacras  reliquias  asservare. 


J.  c. 


DE     S.   LUCIi    DE    MONTE    \IRG. 


SAMPINIACI    IN    LOTHARINGIA 


SYLLOGE 


ignota  mur-  /~>i  anctcV  Lucise  nostree  nuspiam  mentionem  in- 
tyroiogis       ^^venio    in    Martyrologiis    vulgaribus.  Dem- 
dassm* ifi     \Jpsterus  Historitv  ecclesiasticse  gentis  Scoto- 
s  Luciuco-  rum  tibrum  undecimum  orditur  abejus  elogio. 
utur  Sam-     Camerarius  libro  de  Scotorum  Pietate  ad  diem  xxi 
piniaci  in      Septembris  de  S.  Lucia  aliqua  collegit  ex  Officio, 
Lotharmgta.  u^  ^se  testaturtperantiquo.  Inter  catalogos  San- 
ctorum  ScoticV  et  Hibernuv,  qitos  habemus  pluri- 
mos,  unum  reperi  olim  missum  ad  Rosweydum  a 
B  P.  Sebastiano  Vito,  in  quo  S.  Lucia  hodie  nuntia- 
tur.  Pater  Franciscus  Lahier  in  Menologio  san- 
ctarum  Virginum,  edito  Insulis  anno  prcvteriti 
seculi  45,  tom.  %pag.  393  locum  Sanctm  nostree 
dedit,  ejusque  laudes  ex  monumentis  loci,  Came- 
rario  et  aliis  prosequitur,  atque  eodem  cum  Came- 
rariodiexxi  Septembris  obiissesanctamVirginem 
tradit.  At,  nisi  dies  ille  Sampiniaci  S.  Luciae  fe- 
stus  est,  rationem  ignoro.  Certe  infra  num.S  diser- 
tis  verbis  decimo  tertio  Calendas  Octobris  ad  Su- 
perostranslatadicitur .Porro idem  Lahierus anno 
deinde  KjiSxxJuliiepistolam  dedit  adBollandum, 
cujus,  quod  huc  spectat,  tale  est  fragmentum :  Ha- 
bemus  in  Lotharingia  Sampiniaci,  ubi  vitam  exegit 
(S.  Lucia,)  sacrum  ejus  corpus.  Ibi  ecclesiam  ha- 
bet,  et  peregrinatio  frequens  est  ad  montem.  Offi- 
cium  festiVitam  continet  in  Lectionibus.  Titulus 
est ;  Officium  beatse  Luciae  virginis   de  Monte,  Ad 
Matutinas,  adMissametad  utrasqueVesperas.  Offi- 
cium,  quod  transmissurum  se  laudatus  Lahierus 
spondet,  pridem  anno  1643  a  clarissimo  viro  Joanne 
Jacobo  Chiffletio  ex  Ms.  codice  montis  S.  Luciaeac- 
ceperat  Bollandus,  ut  ipse  in  margine  annotavit. 
Ex  illo,vel  simili  desumpserunt pene  omnia,  qute- 
q  cumque  Dempsterus,   Camerarius  Lahierus  de 
S.  Lucia prohderunt . 
o/pcinm  de      2  Paucula,  quee  apud  ipsos  nova  sunt,  subji- 
Sancta,        ciam ;  at  in  aliorum   instrumentorum  penuria 
prius  exhibeo  Officium  eo  ordine,  quo  transcri- 
ptum  est :  omissis  tamen  iis,  qucV  ex  communiVir- 
ginum  sparsim  interjecta  sunt. 

Responsorium  in  piumis  Vesperis  : 
Extremum  peragens  felix  Lucia  laborem, 
Virgo  Beatorum  merito  perrexit  in  arcem, 
Qua  divina  videns  diademate  virginitatis 
Fulgebit  semper.  *  Tua  nunc  solatia  praebens 
Sydereum  Regem  nobis  deposce  favere. 

Versiculus  : 
Implora  veniam,  cura  nos,  cuncta  secunda, 
Ore  jugi  mala  nostra  fuga,  pete  commoda  so- 

lers, 
*  Tua  nunc  etc.  Gloria  Patri  etc. 
IIymnus  : 
Sanctae  Luciae  praeconia 
Voxuna  promatomnium, 
Laude  redundcnt  labia, 
Vocem  prasformet  gaudium. 
Virgo  prudens  et  humilis, 
In  vase  custos  olei, 


txantiqvo 

codieeadnot 

otim 

E 

'  forU  no- 
strx 


Lampas  inextinguibilis, 
Luce  refulsitfidei. 
Sexus  oblita  fragilis, 
Manum  misit  ad  fortia, 
Signis  et  vita  nobilis, 
Cooperante  gratia. 
Simplici  laus  essentiae, 
Patri,  Proli,  Paraclyto, 
Qui  nos  conformet  gloriae, 
Pro  sanctae  Luciae  merito. 

3  Antiphona  ad  Magnificat  : 
Sponsa  Dei  Lucia  memor  *  ...  esto  catervae, 
Quae  tua  gesta  canens,  a  te  petit  auxiliari  : 
Natalis  dum  grata  tui  solemnia  pollent, 
Et  te  quaerentesscelerum  fac  peste  carere. 

Ad  Matutinashoras  invitatorium  : 

Praecelso  Regi,  cui  machina  subjacet  orbis, 

Qui  sibi  sacravit  Luciam  dote  beatam, 

In  labiis  hujus  memores  et  corde  canamus. 
In  i  Nocturno  Antiphona  :  Spetiosa  virgo  Lucia, 
dum  carnales  sprevit  illecebras,  superni  Regis  pro- 
meruit  gratissimos  amplexus. 
In  1  Nocturno  responsorium  :  Beata  virgo  Lucia, 
praestita  sibi  divinitus  a  primaeva  aetate  gratia,  * 
immaculato  corpore,  nec  non  mente  Christo  perpe- 
tuum  exhibuit  famulatum. 

Qnam  faelices  tantae  sobolis  genitores,  quae  in 
hoc  saeculo  praecipuarum  vinculis  ligata  virtutum. 
*  Immaculato  etc. 

4  In*  %  Nocturno  responsoria  :  Advenisse  Mon-  mi^manti 
tem  ejus  sacrum  corpus  Virginis  in  regione  iatere  p  ° 

non  potuit.  Tamquam  audirent  vocem  ejus  de  ex- 
celso  :  *  Salus  sum  omnium  :  venite  qui  laboratis 

adme. 

3  r?  Tu  nostris  adhuc  miseris  animabus  et  corpo-  F 
ribus  sanitatem  imploras.  *  Salus  sum  etc. 

Flos  sudans  rorem  ascendit  ad  montis  honorem, 

*  Et  super  hunc  florem  Deus  iuspiravit  odo- 

rem. 
Flos,    virgo,  ros,  grata  salus,  odor,  aura  salu- 
tis. 

*  Et  super  hunc  etc.  Gloria  Patri  etc. 

Ix  3  Nocturno.  Antiph. 

Multorum  dulci  medicamine  vulnera  curans, 

AulaDeiradians,  doraus  et  Deitatis  amica, 

Fer  curam  nostri,  nobisque  benignefaveto. 
In  3  Nocturno   responsoria  :  Carnis  terens  adole- 
scentiam,  Dei  tantum  quierens  notitiam,  *  Regnum 
linquens,  notos  et  patriam,  gressum  vertit  in  Lo- 
tharing*iam. 

Optans  Christo  sponso  conjungi,  voluntarie  mun- 
danam  vicit  gloriam.  *  Regnum  Iinquens  etc. 

2  r\  0  lampasEcclcsia?  rivum  fundens  olei,  me- 
dicina  grati-r,  nutrimontum  fidei*Tutelam  prae- 
sta  pavidis,  calorem  miuus  fervidis,  languidis  me- 

delam. 

In  te  veritas  oliva  fructifera,  cujus  lucet  puritas, 
et  resplendent  opera.  *  Tutelam  praesta  etc. 

6  Ad 


UTCTORE 

J.  c. 

et   Lectiones 
habctpro- 

prias, 


B 

qax  sanctx 
getta   conti- 
ncnt.  Ex  pu- 
terna  Scoti.r 
atila 
*  Lect.  1 


*  Lcct.  2 


clam  aufit- 
git  ct  Sam- 
piniaci  ttub- 
sistit  mira- 
culorctcnta, 
*  Lcct.  o 


'  Loit.  I 


Lccl.  5 


102 

5   Ad  Laudes  antiphon^ 
prudens  Lucia,  spretis  inundi  floribus,  Regis  ffiterm 
promeruit  gTatassima  fieri  famula. 

Gaudia  festiva?  prsecurrant  ora  diei  Chnsticolffi 
plebis,  celebrat  quffi  lasta  virgineum  decus  ad  lau- 
dem  Domini  Luciam. 

Hsec  est  Virgo  nitens,  quffi  clara  jam  te  spenso 
obviam  processit,  factura  perenniter  illi  obsequii 
pensum,  Divis  sociata  choraeis. 
Aula  capax  lucis,  verique  domus  pia  solis, 
Quffi  medicante  manu  miseros  compassa  fovebas; 
Nunc,  petimus,  nostris  occure  per  omnia  mor- 

bis. 
0  felix  Ancilla  Dei,  nos  pondere  pressos 
Exonera,  et  fessos  raordacibus  exue  culpis, 
^theris  et  pateat,  te  supplice,  janua  nobis. 
Antiphona  ad  Benedict.  Gloriosam  Christi  Sponsam 
nobilemque  virginem  g-lorificemus  Luciam  laudi- 
bus,  postulantes,  ut,  eadem  supplicante,   perfrui 
paradisi  mereamurgloriaper  saecula. 
Ad    Magniticat    antiphona    :     0    virgo    Lucia , 
virgo  prudens  et  honesta ,  Begrotos  cura,  moestis 
solatia  prsesta,  cum  prece  devota  famulatum  su- 
scipe   et    vota,    et    cffili   porta  per  te  sit  nobis 
aperta. 

G  *  Venerabilis  virg-o  beata  Lucia,  ancilla  Dei 
devota,  reg-is  Scotiae  filia  devotissima,  a  primseva 
setatis  infantia  in  palatio  parentum  honorifice  fuit 
nutrita,  ac  eleemosynis  larga,  in  vigiliis  et  ora- 
tionibus  continua  ,  in  jejuniis  et  bonorum  ope- 
rum  exhibitionibus  perfecta ,  ecclesias  Dei  fre- 
quentans,  jug-iter  in  laude  Christi  permanens.  A 
sacerdotibus  et  ministris  Christi  frequenter  requi- 
rebattotadilcctionemandatorum  Dei  viam.*Qua- 
dam  die,  dum  esset  in  ecclesia,  audivit  verba  san- 
cti  Evangelii  przedicare;  Si  vis  esse  perfectus,  vade 
et  vende  omnia  ,  quse  habes  et  da  pauperibus  , 
et  veni  sequere  me.  Et  alias  :  Araen  amen  dico  vo- 
bis,  quod  vos,  qui  reliquistis  orania  et  sequuti  estis 
me ,  centuplura  accipietis  et  vitam  ffiternam  pos- 
sidebitis.  Qua  de  rc  toto  corde  succensa,  totam  se 
subegit  servitio  Christi,  ut  tantse  consors  esse  rae- 
reretur  promissiouis.  Ab  illo  ergo  die  cogitavit 
abnegare  s§,  patriam  derelinquere  et  alienam  ter- 
ram  adire. 

7  *  Quid  amplius  moram  facio?  In  nomine  Dei 
iter  arripuit  ,  Eranciam  pertransiens  ,  Lotharin- 
friam,  Domiuo  ducente,  pervenit.  Eactum  est  au- 
tera  dum  supra  Mosam  in  episcopatu  Virdunensi 
staret,  quasi  ex  miraculo  divino  aquuj  creverunt  in 
tantnm,  quod  ultro  transire  nequiens,  in  monte  ibi 
propinquo  hospitari  voluit.  Ibidem  vero  quem- 
dam  virum  Dco  devotum ,  nomine  Theobaldum  , 
invonit,  qui  eam  benigne  recepit,  ac  sibi  de  bonis 
a  Deo  collatis  abundanter  distribuit.  Et  beata  virgo 
Lucia  cum  bono  viro  per  longa  tempora  perraan- 
sit,  nec  non  in  bonis  operibus  semper  intenta  ex- 
titit ,  juxta  verba  Apostoli,  dicentis  :  Qui  non  la- 
borat,  non  manducet.  Nara  gloriosa  Puella  de  die 
oves  pasceliat,  et  de  nocte  secreto  loco  nere  vole- 
bat.  *  Per  lapsum  vero  temporis ,  divina  dispo- 
nente  gratia,  hospite  ejus,  uxore  ac  eorum  liberis 
defunctis,  beata  Lucia  sola  in  bonis  temporalibus 
eoruradem  successit.  Teraporalia  in  spiritualia  con- 
vertens,  ecclesiam  in  honorem  sanctffi  et  individuse 
Trinitatis,  Patris  et  Eilii  et  Spiritus  sancti,  glorio- 
sasque  Virginis  Mariae,  beatorum  Petri  et  Pauli  apo- 
stolorum  in  propria  domo  aedifioavit.  Dicta  autem 
ecclesia  nunc  in  honore  beatse  Luciffi  virginis  conse- 
crataest,  ac  in  illis  partibus  a  Christi  fidelibus  so- 
lenniter  venerata. 

8  *  Dum  adhuc  viveret  in  corpore  in  prffidicta 


DE  S.  LUCIA  DE  MOOTE  VIBGINE. 

Venerabilis  virgo  et     ecclesia  per  totam  vitam  suara  dcvotis   orationibUS  D 


et  miraculis 
futget. 
•  Lcct.  <> 


E 


et  obsequiis  Deo  humilher  servitium  exhibuit,  Vi-  ^*^o_ 
Xit  autem  uon  solum  corpore  pudtco  scmper,  sed  llMootelfawi 
etanimo,  fidei,  charitatis  ac  spei  vinculis  radicata,  exstruit.san. 
in  seculo  amplius  quadrag-inta  annis.  Defunctaest  ctemoritur 
vero  plena  dierum  tertio  decimo  Kalendas  Octobris, 
humataque  in  pace  in  basilica  in  monte  sita,  in  me- 
dio  ejusdem  ecclesiae.  *  Post  transitum  beatae  vir- 
ginis  Luciffi  sepulchro  ejus  lampas  assig-nata  ser- 
viebat,  quffi  instar  scaturientis  fontis  olei  nvos  de- 
rivabat,  accedente  quoque  miraculo,  dertvatum 
oleum  lang-uentium  dolores  mirabiliter  curabat,  iu 
tantum  pariter  in  melius  mutatanatura.  Arsitemm 
ig-nis  in  lampade  praeter  olei  consumptionera,  lam- 
pade  mutata  in  fontem  olei  in  medicinam.  Itaque  de 
miraculo  corporis  lampadis  miracula  corporum  ope- 
ratur  in  terris,  sed  veriores  rivos  sinibus  animarum 
infundit,  de  mensurabona  et  coagitata  etsuperef- 
fluente  in  cselis.  Quapropter  jam  dignum  est ,  ut 
dignis  eam  laudibus  glorificemus,  suppliciter  po- 
stulantes,  ut,  ea  intercedente,  a  peccatorum  nostro- 
rum  vinculis  in  saeculo  sic  absolvamur,  quatenus, 
tribuente  Christo,  requie  perenni  perfrui  mereamur. 

Qui  vivit  etc. 

9  Porro  exiguam  fidem  hsec  qualiacumque  Acta  Dc  Actorwn 

merentur,  ut  soient,  quee  in  Lectionibus  dudum  {[*  wrtf"*- 

post  Sanctorumobitum  scribi solitis, reperiuntur,    "est$tatw v° 

nisiconstet,  undeprimitus  desumpta  sint,  quod  hic 

scireneuiiquamlicet.  Antiquusquidem  codex  erat, 

quem  vidit  Camerarius,  at  ut  ex  codicis  antiqui- 

tate  de  Actorum  merito  caute  judicaretur,  sciri 

certe  deberet  tempus,  quo  Sancta  obiit.  Atque  hoc 

tamen  tam  est  incertum,  ut  frustra  quis  divinare 

tentet.  Nihil  occurrit  uspiam,  unde  vel  ad  ducen- 

tos  annos  cunjectura  restringipossit.  Solus  nomi- 

natur  Theobatdus,  qui  tam  est  ignotus  alibi,  ut 

nullum  ejus  vestigium  inveniatur.  Nec  enim  volet, 

opinor,  quispiam  Theobaldum  hunc  sibi  fingere 

Barricomitem^inHistoriaLotharingieecelebrem, 

quietliberospostsereliquit,etseculo  xiii  vixit.  Un- 

decumque  Acta  profecta  sint,  verisimile  est  scri- 

ptorem  Sanctse  tempore propinquum  prseteritu- 

rum  nonfuisse  regis  nomen,  cujus  filiamprdedicat , 

ceteraque  adjuncta  plurima,  ut  contemporanei  et 

suppares  solent.  Qiice}cumubiquedesint,suspicari 

licet,  Acta  tam  concisa  et  vaga  midtis  forte  etiam 

secidis  posteriora  esse,  unde  eorum  fides  vacillare 

potest.  Profecto  vereor,  ut  solo  incerti  hujus  scri- 

ptoris  testimoniosatisprobetureruditis,  S.Luciam  ^ 

fuisse  regis  cujusdam  Scotuefiliam,  atque  ex  Ca- 

tholica  parentum  aula  Sampiniacum  clam  aufu- 

gisse.  Suntenim  nonpauci,  qui,  nec plane  imme- 

merito,  suspecta  habent,  qusecumque  ex  iliis  oris 

huc,  incertis  vectoribus,  nec  debitis  munita  testi- 

moniis  transvehuntur .  Eorum  suspicionibus  in- 

dulgere  non  lubet,  cum  nihil  occurrat,  quod,  utut 

dubiam  Actorum,  fidem  aliquo  modo  elevet.  Illud 

ex  iis,  qusejam  dixi  et  ulterius  proferam,  certum 

est,  coli  Sampiniaci  sanctam  virginem  Luciam, 

multis  miraculis  claram. 

10Sampiniacumpor7*otindigenisSa.var}\gni,fuit  Certu$iamm 
olim  castrum  non  una  bellica  expeditione  celebre.  ctdt"s  esL 
Eodiepagus  est  in  Occidentali  Mosse  ripa,  et  extre- 
mis  Virdunensis  dicecesis  finibus  ad  Meridiem. 
Haudprocul  inde  collis  visitur,  cujus  vertici  impo- 
sita  est  ecclesia,  in  qua  S,  Lucite  sacra>  reliquiee 
quiescimt,  multoqueaccolarum  concursucelebran- 
tur.Ab  illo  colle,ubi  RR.PP.  Ordinis S . Francisci 
de  Pauta,  quos  Minimos  vocant,  domicilium  ha- 
bent,  quemque  sa^icta  Virgo,  dum  viveret,  virtuti- 
bus  et  post  obitum  miraculis  iltustravit,  cogno- 
mentum,  opinor,  deMonte  sortita  est.  De^npsterus 

laudatus 


DIE  DECIMA  NONA 

laudatus  refert,  fontem  ex  ejus  sepulchro  natum 
varios  languores  sanare,  illique  subscriptos  legi 
versus  tres : 

Flos  sudans  rorem  ascendit  ad  montis  honorem, 

Et  super  hunc  florem  Deus  inspiravit  odorem, 

Flos,  Virgo,  ros,  grata  salus,  odor,  aura  salu- 

tis. 

Iltene  fons  etiam  hodie  scaturiat  in  ecclesia  S.  Lu- 

ciae  dicata,  mihi  incompertum  est.  Prodigium 


SEPTKMIilMS. 


104 


aliud  his  addit Lahierus  mimirum  eoloei,  ubigre-  D 
gem  pascere  solebat  Sancta,  crescere  u&que  hodie 
lignum  insolitze  speciei,  natum,  ut  creditur,  ex  8. 
Lucife  colo  terrat  infixa,  atque  revirescente.  Fa- 
ciunt,  eodem  teste,  ex  eo  tigno  gtobutos  jrrecato- 
rios  indigenas,  iisque  contra  varios  utuntur  mor- 
bos,  Sanctamque  manu  colum  tenentem  ovesque 
pascentem  passim  depingunt.  Quorum  omnium 
sit  apudlaudatos  scriptores  fid.es. 


DIE    VIGESIMA   SEPTEMBRIS 


SANCTI,   QUI   XII  KAL.  OCTOBR.  COLUNTUR. 


M   Eustathius 

0«S.  Theopiste  uxor 

\ 

\     MM. 

ejus 

1    Romae. 

S.  Agapius  filius 

B  S.  Theopistus  filius 

) 

S.  Theodorus 

j      MM. 

S.  Philippa  mater  ejus 

Pemse  in 

S.  Socrates 

1    Pamphy- 

S.  Dionysius 

]        lia. 

S.  Fausta 

1      MM. 

S.  Evilasius 

f      Cyzici 

et  forte  S.  Maximinus 

i   intlelles- 

aut  Maximus 

ponto. 

S.  Joannes  ^Egyptius  martyr  in  Pa- 

lsestina. 

S.  Artemidorus      j       MM.  culti 
S.  Thales  aut         \     Constantino- 

Thalelseus  ]  poli. 

S.  Priscus  martyr,  cultus  Constan- 

tinopoli. 

S.  Dionysius  j      MM  in 

S.  Privatus  \    r>u 

(    Phrygia. 

etforte  S.Dorotheus   ) 
S.  Susanna  Virg.  M.  Eleutheropoli 

in  Palaestina. 
S.    Glycerius   seu    Clicerius  episc. 

Conf.  Mediolani  in  Insubria. 
S.  Agapetus  Papa  Conf.  apud  Con- 

stantinopolim. 


PR^TERMISSI     ET    IN    ALIOS    DIES    RELATI 


S 


ancti  Amandi  episcopi  Trajectensis  elevatio 
pturibus  Fastis  recentioribus  inserta  est, 
ut  dictum  ad  ejus  Acta  die        vi  Februarii. 

S.    Walburg-is    V.    translatio    memoratur    apud 
Dorganium.  Vita  apud  nos  data  est  ad 

xxv  Februarii. 

S.  Quiriaci  presbyteri  et  confessoris  transtatio  an- 
nuntiatur  in  duabus  editionibus  Usuardi,  et  in 
Florario  Ms.  In  codice  Hagenoyensi  Quiriacus 
idem  Trevirisannuntiatur,acsiesset  natalis.At 
omissio  vocis  translatio  efficere  nequit,  quomi- 
nus  idem  sit  ubique  Quiriacus,  de  quo  actum 
est  die  vi  Martii.  S.  Quiriaci  apostoli  et  raar- 
tyris  in  Usuardo  Colonise  impresso,  et  Quiriaci 
philosophi  et  martyris  apud  Grevenum  fit  men- 
tio.  Plurimi  quidem  reperiuntur  martyres,  no- 
mine  Quiriaci  aut  Cyriaci,  quod  idem  est.  At- 
tamen  cum  sine  loco  annuntietur,  ideoque  pa- 
rum  videatur  cognitus  fuisse  illorum  Martyro- 
logiorum  coltectoribus,  non  alius  forte  fuerit 
ille  Quiriacus,  uno  loco  apostolus,  altero  phi- 
losophus,  utroque  raartyr  dictus,  quam  Quiria- 
cus  presbyter,  cujus  transtationem  modomemo- 
ravi  :  nam  in  tilulos  Sanctorum  non  raro  er~ 
rores  irrepunt,  et  ex  erroribus  aliquando  gemi- 
Septembris  Tomus  VI. 


nantur.  Si  vero  alius  est  Quiriacus,  a  die  sibi 
propria  fuerit  avutsus,  nec  assignari  potest  in 
tanto  numero.  Vide  itaque  dicta  de  S.  Quiriaco  - 
presbytero  ad  vi  Martii. 

S.  Eulog-ii  2)resbyteri  et  martyris  Cordubensis 
hodie  memoriam  annuntiavit  Usuardus.  Deeo 
cum  Romano  Martyrologio  actum  est  xi  Martii. 

Cuthberti  episcopi  memoria  est  apud  Grevenum. 
ColiturS.  Cuthbertus  episcojnts  Lindisfarnen- 
sis,  et  Acta  ejusdata  siod,  die  xx  Martii. 

S.  Landelini  elevatio  recolitur  apud  Dorganiv.m. 
Vita  Sancti  data  ad  xv  Junii. 

S.Salvii  episcopi  et  confessoris  elevatio  apud  Va- 
lentianas  in  Hannonia  memoratur  in  Florario 
Ms.  Sanctorum.  De  S.  Salvio,  qui  Valem 
cotitur,  tamquam  episcopo  martyre,  actum  est 
apud  nos  ad  x-xvi  Junii. 

S.Navitus  Tungrensis  episcopus  memoratwr  in 
Florario  Ms.  adhunc  diem,  qm  S.  Navitum  ob- 
iisse  etiam  scribit  Claudius  Robertus  in  episco- 
pis  Leodivnsibus.  Apud  nos  de  S.  NavitoactafM 
estad  vu  Julii. 

S.Vincentii  Madclg-arii  translatio  celebratur  apud 
Molanum,  aliosque  recentiores  maxime  Bene- 
dictinos,  Sonegiis  in  Hannonia.  Acta  S.  Vin- 

1S       centii 


xiv  Julii. 


104 
centii  data  sunt  ad 

Hus>  hodie  signatur  in  pnma  edttione  Mar- 
tyrologiiAnglicaniJomnisWilsont^nsemnda 

vero  editione  kabetur  die  30  Junii.  Cum  autem 
ipsum  dicat  nepotcm  S.  Colurabas,  non  dubita- 
mus,  quin  eumdem  designet  cum  Camerarw  ad 
7  Augusti,  ubi  eum  in  Scotia  episcopum  et  l  lcto- 
rum  apostolum  facit.  Prmterea  suspicamur,ex 
Camerario  aut  Dempstero  in  Anglicanum  Mar- 
tyrologium  fuisse  transtatum,  ideoque  de  cultu 
iehementer  dubitamus,  ut  dictum  est  in  Prseter- 


missis  ad 


vii  Auprusti. 


S  Vv\Yi\tus  episcopus  Gabalitanus  et  martyrhodie 
memoratur  apud  Maurohjcumet  Canisium  :  m 
Romano  et  apud  nos  ad  xxi  Augusti. 

SS.  Bonosi  et  Maximiani  MM.  mentio  est  tn  Mar- 
tyrologio  Ms.  Trevirensi  S.  Maximini.  At  hi 
Martyres  spcctant  ad  ^  Aug-usti. 

S.Avitus  Claromontensis  in  Arvernia  episcopus 
memoratur  apud  Ferrarium,  et  apud  Saus- 
sayum  in  Supplemento.  Apud  nos  datus  est 

xxi  Aug-usti. 

B  SS.  Ptolemams  et  Romanus  MM.  ad  hunc  diem 

leguntur  in  Mss.  additionibus  Cartusisc  Bruxel- 

tensis  ad  Grevenum.  De  illisjam  actum  ad  xxiv 

Aug-usti. 
SS.  Uypatii  episcopi  et  Andreie  presbyteri,  mar~ 
tyrum  pro  defensione  sacrarum  imaginum  sub 
Leone  Isaurico,  memoria  hodie  annuntiatur 
apud  Grsecosin  Menseis  impressis,  in  Menologio 
Sirtetiano,  in  Synaxario  Ms.,  et  in  aliis  qui- 
busdam  Fastis.  De  iis  actum  est  apud  yios  cum 
Martyrologio  Romano  ad  x\ix  Aug-usti. 

jEmiliani  et  Geronii  memoriam  in  Hispania  an- 
nunciat  Galesinius,  et  in  Annotatis  ait,  eos  se 
habere  cx  CalendarioCordubensi.  Attamen  Mar- 
tyres  illos  non  invenio  in  Calendario  San- 
ctorum,  quorum  festa  particulariter  Cordubse 
celebrantur,  quod  Martinus  de  Roa  exhibet  an- 
te  Opus  suum  de  Sanctis  Cordabensibus ,  nisino- 
mina  multum  sint  luxata.  Suspicionem  meam 
de  iKDi  inventis  his  Martyribus  in  Catendario 
Cordubensi  non  parum  auget  Joannes  Tamayus 
Salazar  in  Martyrotogio  Hispanico  adhunc  di- 
e>)}.  Nam,  ut  evincat,  admittenda  esse  verba 
q  Qalesinii,  non  ipsum  adducit  Calendarium  Cor- 
dubense\  sed  fictitia  scripta  Dexteri  et  Jidia- 
ni,  et  scriptores  reccntiores,  qui  figmenta  illa 
secuti  sunt.  Nicolaus  Antonius  in  Scriptis  post- 
humis,  qiicT.  communicata  habemus,  apud  nos 
pag.  78  suspieatur,  Emike  et  Ilieromifle  mar- 
tyrum  Cordubensium  reproduci  corrupta  no- 
mina,  itf  alios  quooue'  credidisse,  observat  ipse 
Satazar.  Emila  enim  ab  aliis  etiam-  .Emilianus 
fuit  dictus,  Ilioremins,  HispanicV  Goremias,  po- 
tuit  deformari  in  CJeronium.  Quidquid sit  de  illa 
conjectura,  cum  nullus  noverit  Catendarium 
Cordubense,  in  quoleguntur  ^n\\\van\x%  etGero- 
nius;  certum  cst,  iltos  a  nobis  admitti  non pos- 
se,et  aliquid  erroris  obrepsisse  Galesmio,sive 
deceptus  fuerit  falsaalicujus  relatione,  sive  no- 
minum  corruptione  repetierit  ^Kinilam  et  Hie- 
ivniiam,  dc  quibus  actum  est  ad  xv  Septem- 

bris. 

8&,  Rogelli  etServidei  memoria  est  apud  Ferra- 

rium  in  Catatogo  Generali.  Acta  data  sunt  ad 

xvi  Septemb. 

Tobiam  Hierosolymitanum  episcopum  annuntiat 

Ferrarius.  Vide  dicta  de  Tobia  in  Pr&termissis 

a(t  xvn  Septemb. 

S.  Richardis  imperatrix^nemoratur  a  Camerario. 


Pli.fiTERMISSl 

Actum  de  ea  est  ad  *vni  Septem.  D 

SS.  Telix  et  Constnntia  martyres  Nucenm  hodie 
repetuntur  in  Fastis  Hieronymianis.  Vide  dis- 
putata  de  itlis  ad  *ix  Septem. 

Candida?   ut  Virginis  et  martyris,  memona  ad 
hunc  dicmMartyrologio  Romano  adscripta  est 
his  verbis  :  Carthag-ine  S.  Candidffl  virg-in.s  et 
martyris,  quse  sub  Maximiano  imperatore  pla- 
cis  toto   corpore  dilacerata,   martyno    corona- 
tur.  In  Annotatis  Baronius  allegat  Galcsimum 
et  tabulas  ecclesiie  Cordubensis  ab  illo  laudatasy 
utnullum  videaturducem  habuisse  prseter  Ga- 
lesinium.  At  Galcsinius  ipse  in  Annotatis  ait, 
Candidam  se   habere  ex   Breviario   tabuhsque 
ecclesiie  Cordubensis  ;  et  nihil  preterea  allegat. 
Castellanus  in  Martyrotogio  Universaliad  mar- 
ginem  observat;  Candid&m  non  reperiri  in  Ca- 
lendario  Carthaginensi;  ego  vero  idtcrius  inqui- 
rens,  in  nullo  eam  ante  Galesinium  Martyro- 
logio  reperirepotui.  Itaque,  cum  Galesinius  al- 
tegaverit  tabulas  et  Breviarium  Cordubense, 
consuluiopus  Hispanicum  Martini  de  Roa  So- 
cietatisJesude  Sanctis  Cordubensibus,  nec  in  hoc 
etiam  Opere  utlam  de  Candida  mentionem  in~  E 
veni,  cum  tamen  ille  auctor  scripserit  de  San- 
ctis,  qui  Cordubcvcoluntur.  Exco  igitur cotligo , 
nullam  ibi  Candidam  coli;  et  consequenter  su- 
spectum  fit  de  errore,  quod  tamquam  ex  Cor- 
dubensiBreviarioproduxit  Galesinius;  prseser- 
iim  cum  Roa  in  Opuscido  Latino  egerit  deMar- 
tyribus  et  Breviario  Cordubensi ,  et  antiqua 
omnia  illius  ecctesisc  Breviaria  viderit.  Joannes 
Tamayus  Salazar  in  Martyrologio  Hispanico 
Candidam  memorat  cum  Susanna  et  Martha, 
et  omnes  ex  supposititio  Chronico  FlaviiDexte- 
ri  Hispanise  attribuit.  Hic  quidem  scriptor  at- 
legat  varia,  tamquam  ex  Breviario  Corduben- 
si  deprompta  :  ut  contra  Galesinium  ostendat, 
passam  fuisse  Carthagine  in  Hispania,  non  in 
Africa.  Verum,  dum  ex  illo  Breviario  Evela- 
sium  idolorum  sacerdotem  a  Candida  conversum 
fingit,  Candida3que  in  certamine  conjungit  Su- 
sannamet  Martham, aperte  ostendit,  sibi non  mo- 
do  Chronica  supposititia  prscluxisse,  sed  etiam 
Breviaria  scque  fictitia.  Etenim  Candidse  affin- 
git  Acta  S.  Faustse,  quse  Evilasium  aut  Eveia- 
sium  idolorum  sacerdotem  adfidem  convertit,  Y 
et  cum  eo  Cyzici  coronata  est,  ut  vicleri  potest 
in  eorum  Actis  hodie  dandis.  Prseterea  S.  Su- 
sannam,  quse  non  pertinet  ad  Hispaniam,  ut  li- 
quet  ex  Actis  hodie  item  edendis,  in  Hispaniam 
perperam  trahit,  et  Martham  ipsius  matrem, 
quse  nec  martyr  est,  nec  Sancta,  Candid®  so- 
ciam  facit.  Nimis  aperta  sunt  illa  figmenta,  ut 
dudum  observavit  Nicolaus  Antonius  in  scri- 
ptisposthumis,  quorumexemplar  habemus  scri- 
ptum,  eaque  de  causa  non  plus  fidei  merentur 
Breviaria,  quse  hoc  loco  taudat  ille  martyrolo- 
gus,  quam  ipsa  fictitia  Chronica.  Itaque  nihil 
de  Candida  habemus  prseter  assertmn  Galesinii, 
quem  secutus  est  Baronius,  cumque  Roa  nihil 
de  itta  videatur  invenisse  in  Breviariis  Cord.u- 
bensibus;  cogor  dubitare,  an  non  prolata  sit  ex 
errorea  Galesinio;  autcerte,  szCandida  aliqua 
revera  Carthagine  sit  passa,  quod  de  se  satis  est 
credibite,  plura  de  illa  non  novimus. 
Tlu\ogius  presbyter  ineremo  Scytopolis  annuntia- 
turapud  Maurolycum,  apud  Ferrarium  rectius 
in  .Eg-ypto  apud  Scetim  ;  eumdem  etiam  habet 
Felicius.  Hi  ducem  habent  Petrum  de  Nata- 
libus,  qui  Eulog-ium  illum  presbyterum  brevi 
ornat  elogio  tib.  S  cap,  99.  In  vitis  Patrum  a- 

pud 


DIE  VIGESIMA  SEPTEMBRIS 
A      apud  Rosweydum  tib.  2  cap.  14,  pag.  472  pro 


106 


lixius  ejusdem  Eulogii  est  etogium,  ibique  in 
Annotatis  assignatur  Sozom.enus  lib.  6  cap.  28, 
Nicephorus  tib.  xi  cap.  84,  Historia  Tripartita 
lib.  8  cajo.  i.  Agunt  ilti  omnes  cum  laude  de 
Eulogio  presbytero,  tamquam  occulta hominum 
peccata  cognoscente.  At  nullus  eorum  Sanctum 
nominat;  nec  memoriam  ittius  Eulogii  antiquis 
Fastis  Grsecorum  aut  Latinorum  insertam  in- 
veniot 

Dorothei  aut  Dorothese  nomen  est  in  atiquot  apo- 
graphis  Hieronymianis ;  sed  forte  corruptum 
est  ex  Diouysio,  ut  hodie  dieetur  in  Dionysio  et 
Privato,  quibus  addi  videtur. 

Clemens  Collianus  canonicus,  cum  duobus  paro- 
chis,  uno  monacho,  et  pluribus  laicis,  qui  simul 
anno  1569  occisi  sunt  a  Calvinistis  Domitiaci 
in  ducatu  Nivernensi  et  dioecesi  Autissiodo- 
rensi,  memoratur  a  Castellano  pag.  738  ad 
hunc  diem,  abi  beatos  martyres  vocat.  At  nulla 
affert  publici  cultus  indicia  prseter  honorifi- 
cam  corporum  translationem  ad  atiam  sepul- 
turam,  anno  1578  factam.  Sed  hsec  ad  cuttum 
non  sufficit. 
B  Gerardum  eremitam  laudat  Grevenus,  ut  Sanctse 
memoriae.  Eadem  in  Martyrologio  Germanico 
Canisii  est  expressio,  eaque  sane  tolerabilis.Al 
nimis  teviter  alii  Sanctum  nominarunt,  et  ut 
talem  annuntiarunt  hoc  die,  quales  sunt  Gale- 
sinius,  Ferrarius,  Wion,  Menardus,  Dorga- 
nius.  Etenim  verisimite  non  est,  Gerardum  um- 
quam  cultum  fuisse  utSanctum  vel  Bcatum.Na- 
tus  fuit  Gerardus  in  dicecesi  Coloniensi,  profe- 
ctusque  in  JEgyptum,  vitam  ibi  vixit  solita- 
riam.  Mors  ipsius  revelata  est  S.  Lidwinee 
virgini,visionibus  tto\#,spiritumque  ejus  S.Lid- 
wina  vidit  evolantem  ad  aethera.  SanctcC  liben- 
ter  credimus,  Gerardum  ad  cwtum  fuisse  trans- 
latum,  cum  omnia,  quse  ipsa  de  absentibus 
dixit,  vera  fuerint  reperta,  quando  veritas  po- 
terat  cognosci.  At,  ut  Gerardum  pro  Sancto 
habeamus,  insuper  requiritur  publicus  in  Ec- 
clesia  cidtus.  Quapropter  de  Gerardo  eremita 
curiosus  lector  consulere  poterit  Vitam  S.  Li- 
dwinse  tom .%  Aprilis  pag .  351  et  "6^1,  ubi  dicitur 
obiisse  millesimo  quadringentesimo  vig-esimo 
sexto  Domini  anno,  die  duodecimo  mensis  Octo- 
bris.  Idem  obitus  dies  designatur  in  primaVita 
C  S.  Lidwinse,  ubi  de  Gerardo  agitur  pag.  291 
et  292. 

Florentii  episcopi  et  martyris  meminit  Grevenus, 
sed  sine  aliis  adjunctis,  ut  jam  die  prsecedente 
dictum  est. 

Susannam  gemi?iam,  utramque  cum  socia  Martha, 
ad  hunc  diem  in  Martyrologio  Hispanico  me~ 
morat  Joannes  Tamayus,  alteram  Carthagine 
Spataria,  atteram  Gadibus.  At  unica  hodie  est 
Susanna,  de  qua  agimus,  eaque  matrem  habuit 
Martham;  sed  hsec  minime  Sancta  est.  Quapro- 
pter  mera  sunt  figmenta,  quse  de  Susaunis  et 
Marthis  suis  prsedicat  Tamayus  ex  Chronicis 
aliisque  scriptis  supposititiis;  eaque  hausta 
partim  sunt  ex  Actis  SS.  Faustse  et  Evitasii,  de 
quibus disputamus  infra;  partim  exiis,  quse  in 
Martyrologiis  leguntur  de  S.  Susanna,  ejusque 
matre  Martha  et  patre  Arthemio  idolorum  sa- 
cerdote . 

Guilielmus  Estius,  doctor  Duacenus  scriptis  Ope- 
ribus  notissimus,  inter  pios  ad  huncdiernre- 
censetur  a  Raissio  in  Auctario  Motani. 

Candida,  patria  Novocomensis,  virgo  Ordinis 
S.  Augustini,  anno\zVoBrixise  defuncta,  me- 


moratur  ut  beata  in  Martyrologio  Novocomensi  D 
apud  Primum  Aloysium  de  Tattis.  Verum  nvXUi 
proferuntur  pubtici  cultus  indicia  vet  argu- 
menta. 
Ladislaus  ab  Ilungaria,  Ordinis  Minorum,  in 
Martyrologio  Franciscano  I3eatus  vocatur,  ut 
retiqui  omnes,  etiamsi  ecctesiastico  cultu  ca- 
reant.  Reliquorum  nomina  et  gesta  ibidem  vi- 
deri  possunt. 

Ivo  Mayeuc  ex  ordine  Prsedicatorum,  episcopus 
Redonensis,  cum  titulo  Beati  memoratur  apud 
Lafon  in  Anno  Dominicano.  Defunctus  est  anno 
1541,  die  20  Septembris,  et  sic  non  totiscentum 
annis  ante  bidlam  Urbani  VIII,  qua  irnpedi- 
mur,  quo  minus  Beati  titulum  Ivoni,  licet  virtu- 
tibus  floruerit  et  miracutis,  attribuamus, 
priusquam  hunc  ei  titulum  Sedes  Apostotica 
concesserit.  Casteltanus  \\onzmannuntiat  ut  ve- 
nerabilem.  Plures  venerabiles  taudantur  apud 
Lafonum  et  Marchesiam. 

Franco  de  Laken,  conversus  Cisterciensis,  Yillarii 
in  Brabantia  memoratur  apud  Henriquezium 
ut  beatus,  apud  Saussayum  rectius  interpios. 

Joannes  cognomento  Eustachius,a&&as  OrdinisCi- 
sterciensis,  et  variorum  monasteriorum  refor-  E 
mator,  ut  beatus  celebratur apud Henriquezium 
et  ChalemoUtm  in  Menotogiis  Cisterciensibus, 
item  apud  Menardum  in  Benedictino,  apud 
Saussayum  in  Galticano,  apud  Raissium  in 
Belgico.  At  Mirseus  in  Fastis  Betgicis  rectius 
venerabilem  vocat. 

Michael  princeps  Zernichoviensis,  aut  Czerniho- 
viensis,  et  Theodorus  ej :us  famutus  memorantur 
hodie  in  Ephemeridibus  Moscorum  figuratis. 
At  non  constat  nobis,  Cathoiicine  fuerint  an 
schismatici.  Non  coli  tamen  apud  Catkoticos, 
habemus  ex  notitiis  Polonicis. 

Eunobius  quidam  cum  titulo  Sancti  et  confessoris 
memoratur  apud  Casteltanum  in  .Ethiopia.  In 
Fastis  Atexandrinis  apud  Liulolplmm  ponun- 
tur  Eunobius,  et  mox  Andreas  fiiius  ejus.  Neu- 
trum  satis  novimus,  neutrum  invenimus  eo 
modo  in  aliis  Orientalium  Fastis  annuntiatv.v. 
Dubito  tamen,  an  non  sint  Hyatius  et  Andreas, 
qui  hodie  apud  G>vvcos  annuntiantur,  quique 
etiam  reperiuntur  in  Martyrotogio  Arabico- 
JEgyptio ,  quod  Gratia  Simonius  Maronita, 
deinde  episcojms  Tripolitanus,Latinum  reddi- 
dit  in  gratiam  Kircheri  nostri,  et  in  altero  Co-  F 
ptico,  quod  alius  Maronita  magis  mendose  La- 
tinumfecit.  Quidquid  sit,  non  novimus  Euno- 
bium  et  Andream,  nisi  forte  sint  Ilypatius  et 
Andreas,  de  quibusjam  egisupra. 

Ipbigenia  virgo  hodie  est  apud  Ghinium;  sed  in 
Romano  ad  xxi  Septemb. 

S.  Isaacum  episcopum  M.  in  Cyproad  hunc  diem 
sine  necessitate  memorat  Ferrarius  ,cum  postri- 
die  sit  in  Martyrologio  Romano     xxi  Septemb. 

S.  Melctii  episcopi  memoria  est  in  Menseis  im- 
pressis,  sed  redibit  postridie  in  pluribus  Fastis 

\\\  Septemb. 

S.  Matthtei  vigilia  in  muttis  Catendariis,  in  au- 
ctariis  Usuardi,  et  in  plerisque  Fastis  re- 
centioribus  memoratur.  Festivitas  celebralur 

xxi  Septemb. 

Tecla  martyr  repeiitur  inFastis  ecclesuv  Alcxan- 
drinx.  Si  sit  famosa  Thecla  Iconiensts  spectat 
ad  XXH*  Septemb. 

SS.  Cosmae  et  Damiani  ecclesiye  dedicatio  Romie  ce- 
lebratur  in  Mss.  additionibus  Cartusise  Bru- 
xellensis  ad  Grevenumt  Cotuntur  SS.  Cosmas  et 
Damianus  die  xxvn  Septemb. 

Ainadanis 


106 


\  Vmadieus  cpiscopus  Lausanensis  ex  abbatc  Cister- 
ciensi  memoratur  in  Kalcndario  Cisterciensi 
impresso  utbentus.Henriquez  eumdem  comme- 
moravit  die  7  Januarii,  ubi  a  Majoribus  no- 
stris  in  Prsetermissis  laudatus  est,  remissusque 
ad  diem,  quo  obiisse  a  variis  scribitur,  quoque 
cultus  latius  examinabitur,        xxvn  Septcmb. 

S.  Eustochia1  virg-inis  tncminit  hodic  Groccaus. 
Non  dubito,  quin  designetur  S.  Eustochium,  in 
scriptis  S.  Hieronymi  notissima,de  qua  agen- 
dum  est  ad  xxvm  Septemb. 

S.  Martini  abbatis  Vertavensis  mcntio  est  in  Ka- 
lendario  Ms.  abbatuv  S.  Salvatoris  Antver- 
piensis.  Verum  spectat   S,  Martinus   ad  xxiv 

Octobris. 

Salama  estinFastis  Mthiopicis  apudLudolpkum, 
qui  in  Annotatis  ad  finem  num.  2  docet,  S.  Fru- 
mentium  JEthiopix  Apostolum  eo  nomine  de- 
signari  apud  Habessinos.  De  S.  TYumentio  agi 
poterit  ad  xxvn  Octobris. 

SS.  Martini  Pap<v  martyris,  Maximi  confessoris, 
aliorumqne,  qui  cum  ipsis  contra  Monothelitas 
certarunt,  memoria  hodie  est  in  Menieis  im- 
pressis  Grsecorum.  At,  cum  diebus  diversis  co- 
B  tantur,  de  S.  Maximo  et  Sociis  quibusdam  apud 
nos  actum  cst  ad  xiii  Aug'usti.  De  S.  Martino 
Papa  agetur  ad  xn  Novembris. 

Hercswida,  S.  Edwiniregis  Northumbriseex  Here- 
rico  fitio  neptis,  Ethelherii  Orientalium  Anglo- 


rR.ETERMISSI 

rum  regis  conjux,  ac  deinde  monialis  in  mona- 
sterio  Calensi  in  territorio  Parisiensi,  hodie  ut 
Sancta  annuntiatur  in  Martyrologio  Angticano 
secundse  editionis.  In  prima  editione  eamdem 
commemorat  23  Septembris,  quo  et  Ferrarius 
in  Catalogo  Generali  et  Arturus  in  Gyruvceo 
Hereswidam  annuntiant,  uti  et  Saussayus  in 
Martyrologio  Gallicano.  Dorganius  in  Calenda- 
rio Benedictino  eamdem  commemorat  ad'S0  De- 
cembris.  At  Bucelinas  in  Menologio  Benedictino 
ad  i  Decembris  sotum  attribuit  titulum  vencra- 
bilis,  sicut  etiam  Castellanus  ad  23  Septembris. 
Quare,  etiamsi  Ilereswida  etiam  sec.  2  Bened. 
in  indice  Sanctorum  commemoretur  a  Mabil- 
tonio,  cum  Castellanus,  utpote  canonicus  Pari- 
siensis,  cidtum  optime  nosse  potuisset,  siquis 
esset,  non  audemus  Beatis  aut  Sayictis  Hereswi- 
dam  annumerare.  Beda  quidem  lib.  4<  Hist.  gen- 
tis  Angl.  cap.  23,  agens  de  S.  Hilda  abbatissa, 
et  Hcreswidse  sorore,  quas  etiam  in  Calensi  mo- 
nasterio  vitam  degere  cupiebat,  de  Hereswida 
ait :  Nam  et  in  eodem  monasterio  soror  ipsius 
Haeresvid,  mater  Adulphi  reg-is  Orientalium  An- 
gflorum,  regularibus  subdita  disciplinis,  ipso 
tempore  coronam  expectabat  asternam.  Ex  quo 
Eduardus  Maihew  ad  i  Decembris  colligit, 
ipsam  beate  obiisse.  At  Juvc  non  sufficiunt.  Res 
ulterius  examinari poterit,  siquis  cidtum  pro- 
baverit  ad  i  Decemb. 


I» 


DE     SANCTIS     EUSTATHIO 


UXORE    EJUS    THEOPISTE    ET    FILIIS  AGAPIO    ET  THEOPISTO 


MARTYRIBUS    ROM^ 


j.c. 


COMMENTARIUS     JPR^EVIXJS 


I.  Sanctorum  Martyrum  nomina  varie  scripta  ;  illorum  Acta  varia  : 
Graeca,  qua3  habemus,  prseferunt  auctorem  Sanctis  cosevum ,  nec 
videntur,  ut  certe  tota  fabulosa,  rejicienda.  f 


Suil  ANMM 

ConisTiomii. 
Vuriv  icrj 
l'iu  patsim 
tanctorum 
\farlyrum 
nomina. 


r^ancti  Eustathii  nomen,  cujus  hodie  ex  Ro- 
mano  Martyrologio  gesta  Hhistrandaveniunt, 
pluribus  aliisafflne  est;  unde  apudscriptores 
aliquos  orta,  ut  sotet,  confusio.  Grsecum  est  ab 
E.\itn&QEt«constanHa,  atque  inde  pluribus  Marty- 
ribus  commune.  In  Opere  nostro  ad  diversos  dies 
occurreruni  hactenus  Eustasii  novem,  marttjres 
prseter  unum  omnes,  Eustathii  sex,  et  ipsi  fere 
omnes  laurea  coronati,  <h«;>  Kustoehii.  (Jaorum 
alter  sanguinem  pro  Christo  dedit ;  denique,  tum 
apud  nos  tum  apud  Martyrologos  seepius  occur- 
runt  nomina  Eustochlum,  Eustochia,  ause  illustri 
sancti  Martyris  nostri  nomini  mcina  sunt.  Eusta 
chios  martyres  tres  apud  nos  designatos  inve- 
nio,  atque  o^wi  omnes  fere  martyrologos  tum 
antiquos,  tum  r^-eyitiores  ita  sancti  Martyris 
nostriRomaninomenscriptum  reperio;maluita- 
men  ex  AcHsQrxeis,  qum  ceteris  meliora  visa 
siint,  Eustathium  scribere,  utiet  Placidam,  gentite 
erusdem  nomen,  pro  Placido,  quod  alibi  passim 
lego.  De  confusione  ex  tot  vocum  afflnitate  orta 


lectoremmonebo,  ubiinfrasanctiMartyris  memo- 
riam  in  sacris  Fastis  indicabo.  Nec  minius  varia 
est  inflexio  nominum  sanctorum  Sociorum  ejus. 
Sunt  qui  uxorem  Theospitam  et  Theospitem,  imo 
Philistam,  et  ante  susceptum  baptismumTvajmis.m 
nomincnt :  unde,  ni  fallor,  nata  est  ea  opinio,quse 
S.  Eustathium  Trajani  generum  fingit.  Fitiorum 
etiamalterum  Ag-apitum,  alterum  Theospitum  ap- 
pettatum  non  raro  invenies,  quse  ego  ex  Actis  iti- 
dem  Grcecis  corrigenda  duxi,  vocandamque  san- 
ctamuxoremThQoplstam^quxante  baptismum  Ta- 
tiana  dicitur;  Filios  vero  Agapium  et  Theopistum 
quorum  etiam  a  Grxco  etymon  est  passim  ob- 
vium. 

ZPorroo^ra^^miS.Eustathii^uPlacid*^ 
gestas  illustraturo  copia  instrumentorum,  unde- 

Vmwsummacuraconquisitorum,estadynanum 
»'"•'■"';"■  ^'nfci-,,^,  «/,^ toWiflnaffiftofia 
famosissima,eruditorum  latajam  olimde  illajudi- 
cia.  Dxstrumentapriusnostraenumero,  relaturus 
aemdeopmzonesneotericoruminjudiciacontraria 

abeuntium 


Eorumdum 
Acla  hube- 
mus  in  plu- 
rimis  codici- 
bus 


DIE  VIGESIMA 

A  abeuntium,eorumquerationesdiscussurus.  Marty- 
rium  itaque  sancti  Eustathii  et  Sociorum  exhibent 
codices  nostri  Mss.  quatuor,  notati  P  159,  P  97, 
P  91 ,  Q  5,  satis antiqui omnes,  atque  inter  hos  unus 
egregius  et  pervetustus.  Prieter  haec   habemus 
exemplaria  tria  Mss.  ex  variis  desumpta  codici- 
bus.  Horum  primum  ex  codice  veteri  abbatiee 
S.  Galli  in  Helvetia  describi  curavit  nobis  et  trans- 
misit  anno  abhinc  tertio  P.  Mauritius  Chardonus 
Societatis  nostrcv.  Secundum  extraetumest  exbi- 
bliotheca  Bertiniana,  collatumque  cum  Mss.  Uttra- 
jectino  S.  Salvatoris,  Trevirensi  S.  Maximini,  co- 
dice  Cardinalis  Mazarini,  Paduano   anonymo, 
Osnatensi  D.  Schenckingk  et  alio  Audomarensi,  ut 
verticales  noLv  indicant.  Tertium  desumpturn  ex 
Ms.  altero  S.  Maximini  Trevirensis,  enumeratis 
hactenus  contractius  est,  ejusque  discrepantia  cum 
Ms.  monialium  S.  Joannis  Capuse,  signis  margi- 
natibus  indicatur.  ldem  coltatum  est  cum  Mss. 
Aquincinctino,    tribus  reginve   Suecise,   quorum 
unum  initio  et  fine mutilum  signatur  num.l36,at- 
terum  num.  569,  tertium  denique  1601-. 
et  exempia-      3  Accedit  hisce  ex  schedis  Papebrochii  nostri 
ribus  Mss.,    fragmentum  Vitfe  S.  Eustachii  cogmomento  Placidi, 
quse  exstat  in  Ms.  Cisterciensi,  post  librum  Petri 
Alphonsi  ex  Judseo  Christiani,  comptexa  versus 
circiter  550,  hoc  exordio  : 
Claruit  m  Roma,  Trajano  sceptra  regente, 
Vir,  g'enus  egregiuinducens  ab  utroque  parente. 
Dum  puer  esset  adhuc,  virtute  virum  faciebat; 
Unde  placens  cunctis  Placidus  se  nomen  habe- 
bat. 
Hactenus  recensita  omnia  Latina  sunt :  unicum 
habemus  exemptar  Ms.  Grwcum  ex  Ms.  Medicaeo 
regusErancia?,  ut  in  frontemoneor.  Acta  sanctorum 
nostrorum  Martyrum  typis  excusa  exstant  etiam 
plurima,  in  varias  etiam  linguas  translata.  Latina 
habesapudLipomanum,  Suriumetalios  ex  Grsecis 
Simeonis  Metaphrastis  versa.  Athanasius  Kirche- 
rus  antiquitatis  scnUator  celeberrimus,  qum  prse 
oculis  habuit  ex  Metaphraste,  Baronio,  S.  Joanne 
Damasceno  et  Nicephoro  S.  Eustathii  Gesta,  suo 
stilo  exornata  exhibet pa)ie  i  Historise  Eustathio- 
Marianee,  quam  Ronwe  in  tucem  edidit  anno  prx- 
teriti  secull  sexagesimo  quinto.  De  itta  duasetiam 
literasseripsitadMajoresmeos.qu.vadliuncdiem 
C  sepositx  fuerunt.  Piwter  recensitos  jamjam  au- 
ctores ,pturimum  usus  videtur  laudatus Kircherus 
VitaS.  Eustathii,  quam  tribus  libris  triginta  cir- 
citer  ante  annos  ediderat  Italico  sermone  Joannes 
Baptista  Manzinus  :  inde  enim  aliqua  tantum  vi- 
dentur  in  Latinum  sermonem  transiisse. 
qus  etiam        4  Mirabiiia  sancti  Martyris  Acta  Gallico  etiam 
r'*''Ui' ,"".\  idiomate  non  semel prodierunt,  testibus  Combefi- 
sio  et  Tillemontio.  Denique  eadem  Hispanice,  Teu- 


SEPTEMBRIS. 


107 


linguis, 


tonice  atque  vernacuia  etiam  h<vc  nostra  lingua  ex- 
cusa  comperi  :  ita  ut  dici  possit,  Eustathiana 
Historia  vix  esse  inter  sacras  atiam  toto  orbe  cele- 
brHorem.  Tnter  Acta  impressa  omnia  dignitate 
eminetMartyriumsanctorum^ustnXKii^heo^istes 
ac  Liberorum  ex  Grxcis  Mss.  bibliothecce  regia> 
erutum  versumque  in  Latinum  sermonem  a  Com- 
befisiOy  et  Parisiis  cum  Notis  subjectis  inlucem 
datum  anno  1G60.  De  illa  taudandi  siepius  Combe- 
ficiilucubratione  infra  eritagendum  uberius,pau- 
ca hic de enumeratis prius,  tum  Mss.,  tum  impres- 
sisS.  Eustathii  Gestis prccnotare lubet,  atque  lectO' 
rem  monere,  quo  singula  apud  me  loco,  quave  sint 
auctoritate.  De scriptoribus,  quiHistoriam  sancti 
Martyrispatriosermoneediderunt,dicigeneratim 
potest ;  maximam  esse,  imo  effrenam  qliquorum 
sattem  licentiam,  dum  quisque  pro  gentis  sux  et 


idiomatis  ratione  luxurianti  catamo,  ut  in  simili-  wbmo 
bus,  ubi  miranda  facta,  auctores  ad  scribendum 
impeltunt,  fieri  sotet,  atiis  illa  atque  aliis  cotoribus 
exornavit,  amptificavitque  tatibus  adjunctis,  qui- 
bus  nutta  minus,  quam  nostra  ad  dbleetandum  le- 
gentem  egebat  historia.  Solus  jjanfo  parrior  Man- 
zinus  ex  iis,  quos  vidi,  non  tam  facta  exaggerat, 
quam  documentis  moratibus  illustrat. 

5  Huc  reduci  potest  Vita  Latina  Athanasii  Kir-  #  omnia  ex 
cheri,  novis  verborum  phaleris  exornata,  et  non-  rt,drm  ff/nU 
nullis  etiam  aucta  adjunctis,  quse  auctoritatem  itli  fir'c°  T 

...  v  ■*■  manarunl. 

concitiare  non  possunt  apud  criticos.  At  de  itla, 
cum  multa  in  fronte  promittat  eruditis,  venient 
dicenda  inferius  speciatim  aliqua.  Quod  ad  Acta 
Mss.  attinet ,  pleraque  vix  verbisa  se  invicem  dis- 
crepant,  saltem  usque  ad  numerum  penuttimum, 
ubi  Ms.  maximum  S.  Maximini  Trevirensis, 
avutso,  nisifatlor,  folio,  mutilum  est,  et  a  retiquis 
discedit  Ms.  S.  Gaiti.  Ecgrapha  duo  sunt  aliis  con- 
tractiora,  secundum  scilicet  S.  Maximini  Trevi- 
rensis,  et  Capuanum;  at  verba,  non  facta,  quse  in 
aliis  narruntur,  prsecisa  sunt.  A  Latinis  omni- 
bus  abest  procemium,  Actis  Gr&cis  tum  nostrist 
tum  Combefisianis  prtvfixum.  Ceterum  in  oeidos  E 
incurrit,  exuno  omnia  fonte,  Actis nostris  Gr&cis, 
opinor,  vel  similibus  promanasse,  verosimiliter 
etiam  ante  Metaphrastis  tcmpora,  vet  certe prius- 
quam  ejus  interpolatio  ,qua  Latina  Mss.pura  sunt, 
manibus  tereretur.  Denique  resin  omnibust< 
Grcecis,  tum  Latinis  eiedem  plane  narrantur ,qui- 
bus  etiam  nituntur  recentiorum  lucubrationes 
preto  ediLv  -.proinde  omnium  sors  una  esse  debet, 
quamdiu  narratorum  sinceritas,  ex  narratis  ipsis 
seufactis,  oppugnatur,  vel  defenditur. 

6  Porro  de  Historia  Eustathiana  ita  litigant  eru-  Bruditmim 
diti,  ut  si  sufTraqiorum  numero  decidenda  lis  est,  d  ''■'"f1" 
multo  infemoressint,  qu%  illampropugnant,quam 

qui  inter  fabetlas  aniles  rejectam  cupiunt.  Inter 
alios  Actorum  sinceritatem  vendicat  Leo  Altatius, 
contendens  Grxcanostrahabereauc, \orem  Sanctis 
synciironum.  Talemetiara  suo  Ma rt yrio  multoco- 
natu  accersere  molitur  Combefisius  in  Notis.  Lau- 
datus  supra  Kircherus  nihil  etiam  non  tentat,  ut 
ex  monumentis  antiquis  EustathiancV  Histo* 
veritatem  stabiUat.  Ex  adversa  parte  stant  cum 
pluribus  Tillemontius  >■/  Baitletus,  quimisere  h 
Acta  proscindunt.  Ad  illos  utcumque  accedere  w- 
detur  Sollerius  noster  in  Observationibus  ad  f 
Usuardum  die  2  Novembris,  ubi  tamen  in  dandam 
Baronii  ccusuram  apparet  pronior.  Mitius  de 
S.  Eustathii  et  Sodorum  Gestis sentiunt,et  mediam 
quasiviam  ineunt  Bamaifs  et  Papebrochiusno- 
ster,  quorum  kic  tom  i  Maji  ad  Ephemerides 
Grwco-Moscas  ita pronuntiat pag.  xxwn  .•  Suntet 
Latinis  etGraecisceleberrimi  ox  A.ctis  utraque  ling-ua 
conscriptis  :  quibus  an  non  aliquid  poeticae  inven- 
tiouis  admixtum  sit,  erit  suo  tempore  discutiendum. 
Praa  re,-a  teai  i  aeal  issiui  i(s  Annaliuriiauctortpaulo 
tamen  rigidiusjudicium  suum,  ad  annum  Christi 
120  num.  1-,  ita  exprimens  :  Putamus  tamen  eis 
(Actis Eustathianis)  multa  superaddita  esse.  MUto 
alios  pro  hac,  vcl  illa  parte  scriptores  recensere, 
quodiisdemfere,quibusjamenumerati,rationibus 
nitantur,  atque  illasporro  easamino:  <><  im- 

primis,  qui  omnem  indubie  Actis  illis  fidem  ne- 
gataai  rolunt. 

1  Laudatus  Tillemontius  \fonum.  eccles.to 
pag.  226  Historiam  Eustathianam  us$  iju-  lup  r1tt'one, 

dicio eorum omnium, qui a  falsis  vera  discemere  ^g"-^' 
noruntfproscriptamcensctj'tqinn>s(  <>n>  utteri4ri 
discussione  indigntn,*  /,roaa_ntiet.  Ea  su- 

mit  tamen  pag.  5b5  in  Notis  ad  Persecution 

Adriani\ 


fcUCTORK 

J.  c. 


los  OE  SS.  EUSTATHIO, 

Adriani,occasione  oblata  cx  cditis  versisquein  La- 
tinum  sermonem  a  Combefisio  Aetisatqueibidem 
rursusdcfinit,  tam  ccrto  ct  mcrito  ab  eruditis  Hi- 
storiam  illam  adfabcllas  rcjectam  esse,ut  censuree 
suxpecuUarem  rationem  reddere  sxtpervacaneum 
ducat;  dumque  itaLeonemAllatium,Combefisium, 
Manzinum,  Athanasium  Kircherum,  aliosque  non 
paucos  eruditorum  suorumalbo  eradit,  in  explo- 
dendis  ActisEustathianis  solo  isto  nititnr  erudito-^ 
rum  judicio,  fundato  in  sola  succedentium  sibi 
longo  ordine  eventuum  mirabilium  mira  insolen- 
tia.  Eadem  machina  Tillemontium  sequens  Bail- 
letus  Historiam  nostram  quatit;  ac  denique,  quot- 
quot  hactenus  vidi  illam  impugnantes,  hocpotissi- 
mum,  et  fere  unicum  telum  intorquent,  quo  statim 
subruisse  se  omnem  Actorum  fidem  rati,  cetera 
velut  ingloria  rudera  negligunt. 
fui  omnem       8  Verum  hsec  illorum  censura  posset  videri  ri- 


mdubie  Eu-  ^^r,  s{  Acta  sccundum  omnes  partes  ita  impro- 
Tcu$T<Ln  bentur,  ut  nihil  eorum  ab  illa  eximatur ,  judice- 
turque  fundamentum  ipsum  Historia?  fabulosum 
esse,  quo  nihil  minus  innuere  videntur  laudati  cri- 
tici.  Certe  quod  tantum  tribuere  debuerint  non 
discusso  illi  eruditorumjudicio,  ut  censuerinttnon 
B  solum  Acta  tota,  quanta  sunt,  fabulosa  esse,  sed 
nec  digna,  quee  argumentis  solitisjuxta  critices 
regulasimpugnarentitr,possetnonstatimomnibus 
probari.  Argui  possct,  quod sola  mirabitium  even- 
tuum  catena  historise  alicujus  falsitatem  certo  non 
evincat.  Inveniri  in  sacris  Literis  Josephi.  Esthe- 
ris,Danielis,  Susannas  ,Jonx  ct  aliorum  res  gestas 
aliquastquarumnonestminusmirabilisconnexiot 
et  continuata  per  insolentissimos  casus  successio, 
quasquc  tarnen  divina  auctoritas  facit  nobis  om- 
nino  indubias.  Reponant,  similia  non  nisi  eam  fi~ 
dem  obtinere,  quam  facit  asserentis  auctoritas, 
concludere  possent  alii,  incertcV  saltem  fidei  seu 
dubiee  kaberi  dcbere  hujusmodi  Acta,  dum  scripto- 
ris  fides  incerta  est;  cum  eo  casu,  ut  nihil  vetat 
fuissenuttam,sicnecprobat  aliquid,non  fuisse  non 
penitus  contemnendam.  Concludere,  inquam,  pos- 
sent,propter  incertamfidemscriptorisGesta  qua?- 
pi/nns/nibns  similia  alibi  iarictis  tcs/imoniis  fir- 
matahabcmus,  certo  fabidosa  judicari  nonposse. 
afomptam  9  Difficile  esset  sic  arguentibus  respondere.  At 
'"'""'"'  similia  argumenta  philosophorum  potius  sunt, 
quam  criticorum,  qui  experientiie  sucV  et  artis  re- 
gulis,  utut  dabiis,  non  raro  nec  semper  immerito 
C  tribuere  amplus  solent,  quam  rationibus pkiloso- 
phicis,quas  proindchicego  proActis  Eustathianis 
intorquere  nolo.VeUemtamenHistoriam  nostram 
metiori,  et  cum  aliis  non  ntdtis  Actis  communi  loco 
reliquissent  laudati  critici,  soliti  Acta  alia,  ut- 
cumque  fabulis  mate  cohwrentibus  et  absurdis 
aspersa  sic  rejicere,  ut  figmenta  indicent,  reliqua, 
si  evertere  nonpossint,  dubia  vel  suspecta  relin- 
quant.  Ccrte  Honoratus  a  S.  Maria  in  Observat. 
super  Keg.  Crit.  Dissert.  6  art.  3  §  2  ex  ipsius  Til- 
lemonHi  principiis  demonstratS.  Eustathii  et  So- 

ciointmPassionemcumaliquautiUtateinterdubicV 
fidei  na7*ratioties  recenseri  posse.  Huic  quidem 
conctusioni  ex  alienis  regulis  dedxtctiv  laudatus 
auctor  non  videtur  assentitH,  neque  cgo  Acta  ilta 
secundum  totam  eorum  latitudinempro  mere  du- 
biis  haberi  velim,  quamris  prcvrogativas  aliquas 
habeant,  qux  rarissimc  iu  diis  historiis  fabutosis 
reperiantur,  quasquepauio  infra  enumerabo.Pro 
dubiis  tamen  nihit  vetat  admittere  ea,  qum  minus 
commenta  sapiunt,  qucvque  videri possunt  partes 
Passionis  EustathiaricvpiwcipucV. 

10  Itaque  cum  Papebrochio  credo,  atiqua,seu 
pohus  cum  Baronio  suspicor,  pturima  sanctorum 


UXORE  EJUS  ET  FILIIS. 

Martyrum  nostrorum  Actis  adjecta  et  superaddita  D 
fuisse,  intcr  qticV nonnulta sunt,  qucV  seipsa  siatim  rtfecrta  ri«- 
produnt.  Apparet  inter  cervi  cornua  Satvator,  at-  n'm*-''"'<" 
que  Eustathium  ad  suscipiendam  fidem  hortatur. 
Paucissimis  horis  in  fide  instruuntur  Eustathius 
et  uxor  ejus  Theouiste,  atque  mox  baptizantur, 
mox  sacro-sancto  Salvatoris  Corpore  et  Sanguine 
pascuntur-,sic  loquuntur  de  divinis,  sic  exempla 
doctrinasque  ex  sacris  Litteris  commemorant,  ut 
agnoscas  homincs  non  unius  aut  alterius  diei 
Christianos.  Implexa  sunt  maleque  cohcvrentia, 
qiiiv  Agapius  ct  Theopistus  in  mutua  agnitione 
commcmorant.  Parati  sunt  ex  utraque  fluminis 
ripa  leo  et  lupus,  qui  hinc  et  inde  Eustathii  Libe- 
ros  rapiant  et  incolumes  accurrentibus  rusticis 
reddant.  Theopiste  feliciter  eo  loco  atienigenee  hor- 
tum  custodit,  quo  Filii  ejus  mititaturi  conveniunt, 
illos  audit  opportune  suos  sibi  casus  narrantes, 
agnoscit,  visceribus  commovetur;  differt  tamen 
se  manifestare  atque  Magistrum  militum  conve- 
nitrogatura,  utse  extorrem  inpatriam  reducat; 
Maritum  ex  certis  signis  agnoscit,  illique  felicis- 
sime  mox  detectos  a?nbos  Fitios  exhibet;  quee 
omnia,  utut possibilia,  apparent  tamen  fide  minus 
digna,  ni  certo  vade  asserantur.  & 

11  Suspiria  Eustathii  exsidis  ad  Deum  aliaque  inter  dubis 
non  nulla  narrantur,  qucVprofecto  nescisse  scri-  fidci  narra- 
ptor  debuit,  Sanctum  errantem  procut  dubio  non  li 


tcndu. 


comitatus :  ejus proinde  inventioni  tum  hivc  tum 
hujusmodi  alia,  atque  imprimis  oratio  Eustathii 
jamjam  igne  consumendi,  qua  nescio  an  sit  alia 
uspiam  insulsa  magis,  sine  scruputo  adscribipos- 
sitnt,  Qitod  si  hcvc  ab  Actis  avulseris,  reliqua  vi- 
dentur  utcumque  ut  dubia  defendi  posse,  sic  ta- 
men  ut  hsec  ipsa  etiam  probare  nemo  possit,  non 
esse  non  conficta,  quod  videtur  non  nisi  inique 
exigi  posse.  Certe,  si  alia  qiuvpiam  ex  atiis  Actis, 
quibus  tamen  fabulas  aspersas  esse  manifestum 
sit,ut  probabitia  desumuntcritici,  non  video  qitare 
idprmcipuis  HistoricV  nostree  partibusnegaripos- 
sit,  qux  sane  aliunde  supra  eas,  ex  quibus  aliqua 
admittitnt  alii,  probabilitatis  tantum  habet,  ut  a 
viris  prudentibus  tota  quanta  est  pro  sincera  et 
genuina  recepta  fuerit.  Et  hi  quidem,  qui  Acta 
Eitstathiana  defenderunt,  qucV  expendi  et  refu- 
tari  saltem  mereantur,  argumenta  protuterunt, 
qUfVporro  audiamus. 


II.  Expenduntur  argumenta  petita  r 
ab  antiquitate  Actorum. 


r^ombefisius  stvpe  taudatus  ab  antiquitate  Actis  ActamUqm 
^nostris  prcvcipwe  subsidiumrepetit.  Antiqui-  smt, 
tatemporro  ittamveteremque  inEcclesiaHistorix 
nostrcv  cvstimationemostendere  nititurex  S.Joan- 
nisDamasceniOratione  3  delmaginibus,  inqualo- 
cum  satis  prolixum  ex  illa  totidemfereverbisreci- 
tat,  quem  in  Notis  intercataribus  indigitabo .  Ad- 
versushcVcobservarevideturTillemontius,SJoan- 
nemDamascenumscriptoremesseseculioctavi,qui 
circa  annitm  730  fioruit,  sexnimirum  secutispost 
S.  Eustathii  tempora,  a  citjus  proinde  testimonio 
parum  aut  nihil  auctoritaiis  narrationi  huic  acce- 
derepossit.EthcVcquidemrecte,sednoncontraeos> 
qui  auetomtatem  a  S.  Joannis  Damasceni  testimo- 
nio  Actis  non  emendicant,  sedantiquitatem.  Fa- 
cile  Tillemontio  in  eo  quilibet  assentietur,  quod  non 
sit  sanctusitle  accuratus  in  seligendis  Actis,  nec  a 

referendis 


DIE  VIGESIMA 

A  referendisfabellisomninoimmunis:  atnonfacile 
quisquam  credet,  usque  eo  imprudentem  et  incir- 

cumspectum  illum  fuisse,  ut  pro  tuendo  sacrarum 

imaginum  cultu  exempla  retulerit  ex  recentibus 

instrumentis,  quorum  nulla  tum  esset  in  Ecclesia 

saltem  ab  antiquitate  commendatio.  Itaque  verisi- 

mile  est,  quod,  cum  Actis  Eustathianis  Iconocla- 

stas  impugnet  S.  Joannes,  ea  jam  tum  temporis 

pro  antiquis  et  sinceris  habita  fuerint.  Ceterum 

Combefisius  et  LeoAllatiuscontendunt,  Historiam 

nostram  non  solum  habere  auctorem  antiquum, 

sed  ipsi  etiam  S.  Eustathio  cosevum  vel  saltem 

supparem;  aiuntque  id  ipsum  scriptorem  testari 

inprocemio. 

tombSus        16  Atque  inde    aroitr^tur   indubiam   fidem 

scrlptorcm    Actis  acce(iere>  opinati,  ni  fallor,  omnia  pro  sin- 

profucri  $c    ceris  haberi  debere,  nisi  mendacii  et  imposturse 

coaevum  scriptorem  convincant,  qui  ejus  narratio- 

nem  ad  commenta  et  fabellas  relegant,  velprobent, 

aliqua  postmodum  primigenige  Uistoriseab  inter- 

polatore  assuta  fuisse.  Jurene,  an  injuria  tales 

probationes  a  criticis  exigant,  infra  videbimus : 

interim  Combefisium  audiamus.  Ecce  ante  omnia 

locum,  unde  contemporaneum  auctorem  eticit: 

IIpo/SEvrat  dz  y.at  i/.  rfiv  0etwv  ypam&v  didxo~Ka/,tat  itati- 

B  id&iSvlq  •  y.al  7rpa£eis  avSpav  y-ay.aplwv  v.al  aoidtuay,  ot 

Etkol/es  riviq  sitrtv  'iw]jv/at  irp6c_  pLifivpa  rfiv  dyah&v  xa- 

ropStt^arwv,  7or.c»flov).ou.ivoic  titeaQai  7a.1t;  avxSsv  aps- 

toZq,  Ohokv  ovv  Y-Tov  r.pozSztj.r.v  Kpoa&sivai  lyypdfaq  rwv 

ap^aicov  W^pw*1  oiv$paya$ia$,  y.at  ra  vvv  iv  rof;  xaipofg 

r){j.oiv  xaropjwjevra,  ■Kpbz,  euspyefftav  y.zv  rt»v  axouovrow, 

ETTtorpocpyiv  oe  twv  tpatrxGVriMV,  jx^  dvvao-Qat,  vvv  ola   701- 

aura  xaroproOo"0aia  iv  rofg  r.alaiolc,  %66votz.,  'iva  yvcoat 

7ravTcc,  tto);  ov7i  ypovuv,  ov7t  xaipav  ovvyjzpztat,  ovdt 

ayaorpotpr,  dt:nyopzv[j.i:o-j  (Ziov  iy.nootov  yiverat ,    7rpo; 

xaropfiwffcv  rwvayaflwv  tpymt  *  idv  yapSzlrpy  nc,  rpw- 

rov   rw  tpv&mip  vo/v.&>  in6[j.zvoc,  in  dz  v.ai  raf?  $t$atxxa- 

t\iatc  rwv  ■xpoztpr,u.iv(dv  octwv  7rarep<av  ay.olovOziv,   padiav 

Bvpycrei  odov  rife  ivapi^ov  7roAireia§. 

mnciisMur-      14,  Hsec  ita  vertit  Combefisius:  Quin  ex  divinis 

tyHbus         quoque  Scripturis  prostant  doctrinae  plurimse ;  bea- 

torura  item  ac  clarorum  virorum  g;esta  inclyta  ac 

facinora,  qui   plane  animata  quaedam  simulacra, 

semulationem  virtutum,  quibus  praeclare  egregia- 

que  laude  functi  sunt,  volentibus  hsec  illorum  mag-i- 

steria  sequi,  exhibeantur.  Perinde  ig*itur  mihi  con- 

stitutum,  ut  tum  veterum  heroum  praeclara  g-esta 

scripto  consig-nem,  tum  eorum,  qui  nuper  nostris- 

que  teniporibus  virtutis  laude  claruerunt :  quo  sci- 

C  licet  auditoresquidemcommodum  sentiant,  ii  vero, 

qui  oppido  iuticiantur,  posse  nos  modo  talia  prce- 

stare,  qualia  antiquis    temporibus,   errorem  abji- 

ciant,  sciantque  onines,  neque  temporum,   neque 

articulorum  molestias,    neque  vero  projecta  vitas 

anteactas  rationes    impedimento  esse,   quin    prae- 

clara  quis  desig^net,  ac  rite  virtutem  colat :  modo 

enim  animo  constitutum  habeat,  ut  primum  natu- 

ralem  leg-em,  tumque  etiam  sanctorum,  quos  dixi- 

mus,  Patrum  doctrinas  consectetur,  ejus  discipli- 

nee  viam,  quae  virtute  nitet,  facilem   nanciscetur. 

Ita,  inquam,  laudatus  Actorum  editor,  qui  deinde 

in  subjectis  Notis  asserit,auctorem  mqualem  hisce 

prodereseet  significare ;  nec  fatso,  utait,  se  cot- 

ligere  ex  charactere  viri  Christiana  simpticitate 

solertissimi. 

""""<«-  15  Confidit  insuper,  Baronium,  a  se  edita  si 

VerumiUud  ^cta  vidisset,  scripturum  non  fuisse,  qutchabet 

in  Annalibus  adannum  Christi  120  num.  4-.  Puta- 

mus  tamen  eis  multa  superaddita  esse ;  sed  pro  suo 

candore  mitiori  censura  habiturum,  seu  potius 

digna,  inquit,  tanti  Martyris  Acta,  cujus  Romae  me- 

moria  egreg;iis  illnstrata  monumentis,  quin  urbe 

agroque  Parisiensi  tutela  pignoribus   charissima, 


BEPTEMBR18, 


109 


quin  utroque  orbe  Christiano  florentissima,  sumrae-  *ccto« 
que  veneranda ;  sic  augrusta,  sic  plena(sic  fucoomni  J  c 
carentia  veneraturum,  laudaturum  ;  iis  ceu  g-emma 
pretiosissima  ac  pulcherrima  amplissimos  Annales 
suos  ornaturum.  Egregium  enimvero  elogium, 
quod  utinam  adopi.are  Uceret  '  Quodad  Baronium 
spectat,  notat  taudatus  saepe  Tillemontius,  eodem 
m  Combefisii  editione  prodigia ,  admiranda  in- 
sohtaque  gesta  narrari,  qme  habent  Acta  Meta- 
phrastis,  quieque  Baronius  viderat  et  repudiarat; 
proindeque  suspicatur,  non  mitius  illum  Combe- 
fisiana  illa  excepturum  fuisse,  contra  quee  eadem 
mititaret  ratio  - 

16  Atque  horum  unwn est  omnino certissimum,  cxActu,qu* 
quippe  si  pauca  excipias,  eaque  tevissimi  momen-  n>wedid\t, 
ti,  non  sotum  nova  non  adjecit  Mctaphrastes,  ve- 

rum  ea  ipsa,  quee  in  Combefisianis  Actis  minus 
cohmrere  videri  possunt,  ita  disposuit  exposuit- 
que,  ut  appareat  sensisse  eum  difficultatem,  per- 
ceptamque  tollere  studuisse.  Sed  dubitari  posset, 
an  Baronius  factorum  insolentiam  adeo  suspe- 
ctam  habuerit,ut,si  nactus  fuisset  fideisuee  vadem 
auctorem  supparem ,  censuram  non  mutasset , 
cum  inNotis  ad  Martyrologium,  adducta  antiqua 
constantique  in  utraque  Ecclesia  sancti  martyris 
Eustathii  et  Sociorum  memoria,  satis  se  HistoiHse 
nostrse  propitium  exhibeat.  Quamquam  inutile  E 
est  similibus  conjecturis  diutius  inh&rere  :  ad 
Combefisii  procemium  revertamur.  Recte  obser- 
vat  idem  Tillemontius,nihilexeopro  antiquitate, 
saltem  ea,  quam  inde  deducere  Combefisius  ten- 
tat,  Actorum  confici  posse.  Si  enim  atlentius 
verba  biographi,  Perinde  ig-itur  mihi  coustitutum, 
ut  tum  veterum  heroum  prseclara  g-esta  scripto 
consignem,  tum  eorum,  qui  nuper  nostrisque  tem- 
poribus  virtutis  laude  claruerunt,  quibus  nititur 
laudatus  editor,  considerentur,  manebit  ad  mi- 
nimum  dubium  ,  veteresne  heroes  inter  com* 
putandus  sit  Placidus,  cujus  gesta  aggreditur 
scribere,  anpotius  eorum  unus  sit,  quos  suo  tem- 
pore  virtutis  taude  claruisse,  anonymus  scriptor 
asserit. 

17  Dico  :  Manebitad  minimum  dubium,  nampe-  conficineaii 
riodus  non  obscure  innuit,  Eustathium  ad priscos  quampotett. 
illos  seu  antiquos  referendum  esse  ;  cum  ejus  Ge- 

stis  procemium  pricfixum  sit,  et  ptane  ex  allatis 
verbis  fiat  verisimite,  auctorem  ab  antiquorum 
narrandis  factis  opus  suum  inchoasse.  Unum  hic 
ego  maxime  miror ,Combefisiur/i scilicet, qui  Leo- 
nis  Allatii  Diatribam  de  Simeonum  Scriptis  ha-  y 
buit,  ut  testatur,  sibi  deposilo  traditam,  a/que  ex 
ea  locum  a  suo  Ms.  diversum,  unde  id,  quod  tanto 
motimine  contendebat,  plausibili  ratione  confici 
videbatur,  indicat,  non  hcvc  ipsa  Allatii  Acta ,  qtuv 
procut  dubio  obtinere  facite  potuit  ,potius  edidisse, 
quam  sua,  unde  nemo  scriptorem  cocevum  extun- 
det.  Quidquid  sit  ecce  textum  Allatii,  quem  pro- 
ducit  in  Diatriba  p.  10S  :  Ovdzv  ovv  r-7ov  -y.zzi-j.ry 
r.pou^r.vai  7xlc  rcov  doyaioiv  dvophrj  hyypdyoic,  d^Cpzya- 
Otxtc,  y.at  7x  vvv  Iv  rolc  xaipoiq  YJfimv  v.x7rs/wizv*7x  etc. 
pro  quibus  habet  Combefisius  :  ov&v  oj^  ,;.rr^  ffpoe- 
%iu.r,v  Ttpoo-jzlvai  iyypxyoii  rav  dpyaiw  dr,opw  dvoox- 
yaOiaz,  v.xX  7a  vvv  zv  7o'.c  y.aipolc  £/i(&y  /arco.rwOivra. 

is  Porro  tum  hsec,  tum  alia,  qtue  ibidem  pro-  Umcomen- 

fert,adverbumqua<Jf<!,it  cum  Ms.?wstro  Medi-  ^jjj?*1*' 

cxo;  undenondubito,qiun  idem  illud fuerittquod  fxll<u[  " 
pr&ocutishabuit.Qua i>r»i>t e ,■  pn>. >■ , nium  nostrum 

fere  infegrutu,  prout  itto.it  Latinum  feci,  hic 
prwsento,  utatoto  contextu  facilius  de prgecitato- 
rum  verborum  sensu  judicari  possit.  Est  itaque 
tate  :  Ilabent  homines  nb  ipsa  natura  ad  egregium 
virtutum  exercttium  domesticam  in  se  pahestram, 
quae  docet,  ea  a  quolibet  facienda  proximo,  qiuv  ipse 

sibi 


IQCfOW 

J.  C. 


ct  nos  habc 
tmu  M*s.  : 


L1Q  di;  SS.  GUSTATHIO, 

sibi  ab  altero  pr^stari  vellet;  illas  beneficiorum  om- 
nium  larffitori  Deo  gratias  referendas  esse,  quas  et 

QUiSQUe  ab  eo,  cui  benefecerit,  exigeret.  Propo- 
nuntur  vero  in  divinis  Soripturis  instructiones  plu- 
rima?  gestaque  beatorum  ac  illustrium  virorura, 
velut  imagines  quasdam  animatae  ad  a>mulationeni 
recte  prseclareque  factorum  iis,  qui  virtutes  illo- 
rum  imitnri  vokmt.  Itaque  (ecce  verba  in  quibus 
AllatiieinostrumMs.a  Combefisiano  differt)  pa- 
riter  apud  me  statutum  est,  antiquorum  genero- 
sis  facinoribus,  qu»  litteris  mandata  sunt,  etiam 
ea  adjicere,  quae  nunc  hac  nostra  astate  egregie 
g-esta  sunt,  ad  utilitatem  audientium  ,  conversio- 
nem  vero  eorum,  qui  existimant,  non  posse  hoc 
tempore  talia  recte  prtestari,  qualia  priscis  tempo- 
ribus  cum  laude  g-esta  sunt;  atque  ut  agnoscant 
omnes,  neque  tempora,  neque  horum  temporum 
difflcultates,  neque  rcprobse  vitse  pravam  consue- 
tudinem  impedimento  esse  virtuti  perfecte  colen- 
dae. 

19  Quippe  si  modo  quis  nitatur,  primum  naturoe 
legem  sequens,  deinde  etiam  sanctorum,  quos  dixi, 

wJST'  Patrum  praeceptis  obsequi,  facilem  inveniet  viam 
in  disciplina  prfleclarffi  virtutis.  Hic,  inquam,  con- 

B  tendit  Allatius  scriptorem  se  sancto  Martyri  cose- 
vumautsupparemprofiteri,  dum  ait,scriptispri- 
dem  antiquorumprseclarisgestis  ea  subnexurum 
se,  quse  vuv  kv  rots  xatpotq  fytwv,  tunc  sua  setate,  suo 
tempore  contigeranttquic de gestis  aliorum,  quam 
Eustathii,  quibus  etiam procemii  materia  apprime 
quadrat,  inteUiginon  possunt.  Et  hscc  quidem  sa- 
tis  probabilis  cst  eruditi  rtri  opinio,  at  non  certa: 
qui  enim  prscoccupato  adversus  Historiam  Eu- 
stathianam  animo  ad  examinandum  prossmium 
accederet,  posset,  neque  difficulter,  non  nihil  am~ 
biguascriptorisverba  eo  deiorquere,utvera  eum 
scripturum  fuisse  suadere  vellet,  eiiamsi  dttobus 
et  amptius  seculispost  Sanctorumnostrorum  tem- 
pora  vixisset.  Arguere  nimirumposset,  non  nihil 
obscurum  esse,  quos  biographus  antiquos  nomi- 
net,  quorum  gestis  cosevorum  suorum  prseclara 
facinora  opponit  Ta  vvv  iv  xol^  xaipot^  tff*av  xa-op5w- 
Oivravertis,  inquiet  criticus  :  Quse  nunchac  nostra 
aetate  prceclarc  g-esta  sunt :  verumnihil  vetat  Nunc 
hic  nostris  temporibus  sensum  pati  ampliorem. 
Certe  si  de  antiquis  illis  tantum  sermonem  esse 
dixeris,  quorum  gesta  in  divinis  Litteris  expressa 
sunt,   non  admodum    incongrue  asseres,  plura 

C  etiam  secula,  quin  et  totum  illud  spatiumtquodab 
Apostolorum  temporibus  fiuxerat,  sub  vw  h  roi- 
xatpotc  compretyendi.  Profecto  dubium  etiam  est, 
quorum  antiquorum  Patrum  nobis  hic  prsecepta 
commemoret,  cum  nidlorum  ante  mentionem 
uspiam  fecerit. 

20  Quamquamvidetur  Allatio  retiquendus scri- 
ptor,qui  se  Sanctis  coscvum  vel  supparemprofile- 
tur,  nulla  enim  cogit  necessitas  obvium  magis  sen- 
suni  ab  ejus  verbis  averterc,  maxime  cum  parum 
vatere  debuerint  exempla  muitis  seculis  prseterita 
apud  eos,qui  negabant  suo  tempore  tamprseclara 
prsestari  posse,  quos  tamen  anonymus  dcdocen- 
dossuscipit.SaneqiLi  ■  ultcriuscontratantamActo- 
rum  vetustatem  moventur,  non  inepte  refelli  pos- 
sunt.  Unum  est  atque  ncgativum  iltud  argumen- 
tum,  quod difpcultatem  non  exiguam  quibusdam 
creare  solet.  Altissimum  scilicet  illud  pluribus 
seculisde  Historia  nostra  silentium  inFastisom- 
nibus  et  monumentis  tum  secularibus  etprofanis, 
tumeccUsiasticis  etsacris.  Et  vero  mirum  videri 
posset  de  tot  bellicis  expediiionibus  victoriisque 
de  tam  pneciari  nominis  duae  verbum  nulium 
nullam  apudscriptores,  qui  gesta  Trajani  tem- 
pore  descnbunt,  occurrere  uspiam  Placidas  vel 


Tantam  an 
tiguitatem 

non  mli- 
mitnf 


UXORE  EJUS  ET  FILIIS. 

Eustathii  mcntionem ,-  mirandum  magis,  cclebrem 
adeo  Historiam  locum  non  invenisse  apud  Eitse- 
bium,  Uieronymum  aliosque  sanctos  Patres  et 
antiquos  scriptores  ecclesiasticos,qui  non  videntur 
eam  neglecturi  fuisse  inter  plurima,quse  adsemu- 
lationem  Christianis proposuerunt  virtutis  et  con- 
stantise  exempla,  si  eo  tempore  extitisset.  Sensit 
difficultatem  ex  hisce  ortam  contra  scriptoris  suo- 
rum  Actorum  cvtatem  Combefisius,  camque  niii- 
turelevare  in  Notis. 

21  Et  quod  ad  profanos  scriptores  spectat,  cen- 
set  laudatus  ediior,  Romge  Romanisque  inrebus 
novum  hominem  esse  ei  peregrinum,  qui  nesciat 
abunde  fuisse ,  quod  Christianse  superstitionis 
reusobierit  Eustathius,  ut  omnium  etiam  prsecla- 
rissimorum  facinorum  memoria  Phalaritico  bove 
absorberetur .  Sane  non  est  a  verisimilitudine  alie- 
num  et  sine  exemplo,  quod  ait,  in  id  gentiles  incu- 
buisse,  ut  Christianorum  tamquam  rebellium  et 
facinorosorum  nomina  monumentis  exsularent, 
iisque cumlaude  inscripta  eraderentur,  vel,  quse 
ipsi  prscclare  gesserant,  aliis  adscribcrentur :  ita 
utex  hacparte,  quamhabet  Placidas  cum  nonnul- 
lis  aliis  communem,nihii  Historise antiqiiitas pati 
videatur  posse.  Porro  laudatus  Combefisius  se- 
cutus  Baronium  in  Notis  ad  Martyrotogium,  Pla- 
cidffi  nostri  memoriam,quamapudgentiles  scri- 
ptores  penitus  deletamagnoscit,  a  Fiavio  Josepho 
repetit,  cui  ait  Placidum  in  bello  Judaico  fuisse  no- 
tissimum,  utiet  Trajano  imperatori,  quiineodem 
bcllo  decimam  legionem  ducebat.  In  Josephi  Vita 
editionis  Basileensis  anni  1559  pag.  565  ad  Ptole- 
maida  cohortes  duas  et  turmam  equitum  ducit 
Placidus,  multisque  velitationibus  cum  Josephi 
copiis  contendit,  irruptioneni  in  Galilseam  medi- 
tans.  De  Bello  Juddico  lib.  3  cap.  3  tribunus  Pla- 
cidus  equites  mille  sexque  milliapediium  regensa 
Vespasiano  mittitur  subsidio  Sepphoritis,  et  Jose- 
phicopias  varie  vexat.Cap A.Jotapatam  iy^rito  im- 
petu primum  tentat,  at  cap.  13  inter  primos  cum 
parentibus  sibi  cohortibus  irrumpit  et  expugnat. 

22  Libro  deinde  quarto  cap.  2  Itaburio  monte, 
pulsis  Judceis,  potitur.  Lib.  5  cap.  3  mittitur  a 
Vespasiano  adversuseos,qui  Gadaris  aufugerant, 
iitos  assecutus  csedit,  vicum  Benihenabrum  expu- 
gnat  et  diripit,  Judseos,  qui  inde  evaserant,  ad 
ripam  Jordani  compulsos  internecione  delet,  ac 
denique  totam  regionem  trans  flumen  Romanis 
parerejubet.  Hsec  fere  de  Placido  Josephus.  Ve- 
rum  eumdem  hunc  Placidam  nostrum  esse,  non 
certo  affirmaro.  Tribunus  erat  Josephi  Placidus 
initio  belliJuddici,  cujus  iniiium  anno  ChristiGQ 
juxta  Pagii  chronotaxim ,  sed  prsecedenti  juxta 
atios  innectitur.  Adrianus,  sub  quo  passus  est 
S.  Eustathius,  imperium,  mortuo  Trajano,  adiit 
xi  Augusti  anno  Christi  117.  Si  tribuno  Placido, 
tot  bellicis  expeditionibus  capacem  viginti  quin- 
queannorum  setatem  concedimus,  Eustathio  mar- 
tyrii  lauream  adipiscenii  sub  Adriano,  tribuendi 
erunt  anni  fere  ocioginta  :  quse  senectus  forie  vi- 
debitur  quibusdam  non  convenire  cum  Fitiorum 
ejus  et  Uxoris  setate,cum  belti  laboribus  et  ceteris, 
quse  narrantur paulo  ante  supremam  lauream  ab 
Eustathio  gesta. 

23  Quod  si  quis  tam  decrepitse  xtatis  Virum 
Trajani  exemplo,qui eodem  tcmpore  in  Judmami- 
htaverat,et  pauio  ante  subjugandoOrienti  immor- 
tuus  fuerat,  belti  incommodis  ferendis  idoneum 

judicavemt,  videat  is,  ne  fixam  Trajano  omnium 
tongissimam  annorumsexaginta  triumvit&perio- 
dum  excedat.  Ccriesi  natus  est  Trajanus,  ut  Pa- 
giuset  aiii  contendunt,  xvm  Septembris  anni  56, 
quando  Japham  apud  Josephum  iib.  3  cap.  n  ex- 

pugnassel 


D 


p'tHa  aliundi 
argumenta. 
Fnrte  Plari- 
dus. 


E 


F 

Flavio  iosa- 
pho  notus  iii 
bello  Judai- 
co, 


idemtttnctits 

Marttjr  tifi- 
ster  est. 


DIE  VIGESIMA 
A  pugnasset  xxv  die  mensis  Junii  anni  Christi  67 ', 
annumastatis  nondum  complevisset  duodecimum: 
quod,  qui  volet,  admittat.  Verisimiiius  mihi  est, 
quod  conjectat  Tiliemontius  in  Trajano,  Josephi 
Trayanum  hujus  imperatoris patrem  fuisse.  Por- 
ro,  qui  Eustathiana  Acta  sic  defendunt,  ut  hsec, 
quie  contra  Combefisii  opinionem  faciunt,  pro  su- 
spectis  habcant,  possunt  ex  Josephi  testimonio  ut- 
cumque  conjectare,  de  Sancto  nostro  ibi  sermo- 
nem  esse  :  exigua  enim  est  in  nomine  diversitas, 
et  usque  ad  Adriani  iempora  non  difficulter  su- 
pervivere  potuit  Eustathius  ctmartyrio  coronari, 
licet  non  videatur  verisimite,  ea  a  tamprovectee 
setatis  Sene  gesta  esse,  quseforte  illi  a  fabulatore 
anonymo  afficta  sunt. 
Contra  Bi-  24  Magis  laborat  Combefisius  in  evellendo  scru- 
storix  anti-  pUio  a silentio auctorum  Cristianorum injecto.YiW- 
stathii  meminerunt,  inquit,..  etiam  Latini,  Usuar- 
dus  et  Ado  2  Novembris,  si  tamen  Ado,  non  ejus 
Appendix,  ac  quod  Komanum  vocant  Eusebiauum. 
Mirum,  nullam  exstare  in  Rosweydiano  Martyrolo- 
gio  ejus  memoriam,  si  modo  illud  vere  antiquum 
Romanum  est...  Quamquam  non  raro  celebrior 
B  aliis  locis  Sanctorum  memoria  atque  Martyrum, 
quam  quibus  vixere  seu  functi  ag'one  sunt.  Titu- 
lus,  qui  RomEe  exstat  Eustathii ,  quam  antiquus, 
me  latet.  Haud  certe  illi  recentior,  vel  aperienda 
illius  origo,  si  quis  dicti  jam  Martyrolog-ii ,  seu 
etiam  Gregorii  in  libro  Sacramentorum  silentio 
recentiorem  illi  Eustathii  memoriam  ac  cultum 
contendit.  Ita  ilie,  pro  more  satis  ob::cure.  Esse 
in  vetustis  aliquot  Martyrologiis  S.  Eustathii  me- 
moriam  ,  §  4  ostendam  :  de  titulo  ecclesias  Ro- 
manse  ejus  nominis  pariter  agetur  infra,  ubiet 
instrumenta  aliqua  antiqua  de  ejus  cidtu  profe- 
rentur.  At  hsec  omnia,  ut  ut  antiquissima  sint, 
probant  quidem,  exstitisse  sanctum  Martyrem, 
Historise vero  nostrse  antiquitatem  non  evincunt, 
eum  nuda  passim  sit  ejus  annuntiatio  in  Fastis, 
reliqua  vero  non  nisi  dubie  ad  priora  illa  tem- 
pora  retrahi  possint. 
non  efficac;-  25  Plerumque  argumenti  hujusmodi  negativi 
ter  arguitur  USUm  suspectum  habere  prudentiores  solent,  non 

a  veternm     mQ  exemvi0  edocti,  eos  ipsos,  qui  illo  utuntur,  non 

sitentto.  .         ,         ..    .    nj 

raro  suismet  pnncipiis  irretiri.  Et  vero  exigua 

ejus  vis  est  et  passim  levem  conjecturam  non  ex- 

cedit,  nisi  arctis  regulis  circumscribatur.  Inter 

illas,  cum  passim  eam  admittant  critici,  quod  ab 

iis,  qui  uti  negativis  argumentis  voluerint,  ostendi 

q  debeat,  factum,  contra  quod  a  scriptoris  silentio 

arguunt,  illi  latere  non  potuisse,  tum  etiam,  si 

perspectum  habuerit,  id  scriptis  suis  debuisse  in- 

serere,  non  multum  a  citatorum  auctorum  silentio 

Actorum  antiquitas  quatitur,  cum  non  unam  ha- 

beamus  antiquiorem  historiam,  quam  illi  ignora- 

runt,  indeque  conjectare  liceat,  facile  acciderepo- 

tuisse,  ut  nec  nostraheec  ad  illosperoenerit.  Cete- 

rum  Stepe  laudatus  Titlemontius  exstilo  Actis  Eu- 

stathianis  probabilem  illamantiquitatem,  natam- 

que  ex  scrvptore  coeevo  preerogativam  adimere,  vel 

certe  extenuare  conatus  est  :  ait  enim  :  Proccmii 

stilus  neutiquam  est  ille,  quo  usi  sunt  Sancti,  qui 

secundo  seculo  scripserunt.  Hisce,  si  recte  mentem 

ejus  assequor,  duo  innuit :  alium  scilicet  stilum 

pnvfationis  esse,  alium  subnex<e  Historiw.  Se- 

cundo  non  fuisse  eum,  qui  prooemii  est,  Sanctis, 

Citristianis,  ni  fallor,  secundi  secuti   usitatum, 

etsi  forte  fuerit  aliis  ejusdem  £evi  scriptoribus. 

stiio,  0(3  Ciim  Acta  defendenda  non  susvcperini,  non 

est  operx  pretium  scrupuiosius  inquirere,  quot 

quosque  Sanctos  secundi  seculi  scriptores  habue- 

Septembris  Tomus  VI, 


J.C 


SEFTEMBBI8.  lli 

rit  laudatus  criticus,  quorum  itli  stilus  pro  cote  el 
normafuerit,  ad  quamcetera  scripta  probaretet 
in  quo  stilus  itle  a  cotevorum  aliorum  auctorum 
methodo  differat.Leonis  Atlatii,  Combefisii  et  alio- 
rum  de  stilojudicium,  quod  hic  speciatim  rogan- 
dum  duxi,  Titlemontii  opinioni,  saltem  ubi  de 
Grcecis  agitur,  prseponend.um  credo.  Censent  au- 
tem  ilti,  stilum  anonymi  nostri,  abeo,  quiprimo- 
rum  seculorum  Greecis  etiam  Catholicis  erat  usi- 
tatus,  non  esse  alienum .  Ceterum  nemo  diffitebitur 
procemii  stilum  gravioremesse  etsubtimemmagis 
eo,  quo  retiqua  Historia  exarata  est.  At  quam  fue- 
rit  omnis  sevi  scriptoribus  maximequebiographis 
tum  Grsecis,  turn  Latinis  usitatum,  inprsefationi- 
busoratorio  stilo  assurgere,  postea  descendere  et 
gesta  sui  Herois  calamo  ievi  magis  et  fluido  pro- 
sequi,  norunt  omnes,  qui  vei  prirnis  manibus  si- 
milia  monumenta  tractarunt.  Inepte  igitur  inde 
aliquid  contra  biographi  eetatem  movetur. 

27  Baiiletus  in  Tabuta  critica  confidenter  ita  ratumibus- 
pronuntiat  :  Allatius  et  Combefisius  contendunt,  7MC>9*«« 
Actorum  scriptorem  contemporaneum  fui.sse  S.  Eu- 
stathio  :  quod  si  recte  probassent,  potius  persua- 
sissent  nobis,  Sanctum  una  cum  auctore  vixisse  sub 
imperatoribus  Constantinopolitanis,  quam  evicis- 
sent,  utrumque  floruisse  sub  imperatoribus  Koma-  E 
nis  Trajano  et  Adriano.  Confidenter,  inquam,sa- 
tis,  sed  sine  probatione.  Enimvero  non  video,  ex 
quibus  dialecticw  regiUus  conclusurus  esset,  bio- 
graphum  vixisse  sub  imperatoribus  Constantino 
posterioribus,  si  quis  demonstret,  iltum  sanctis 
Martyribus  eequaiem  fuisse.  Non  ex  stito  :  etenim 
Acta  Grseca  ne  legisse  quidem  videtur.  Fortene 
quia  tum  latius  serpere  et  liberius  grassari  coepit 
fabulandi  licentia?  At  ita  arguere philosophis  est 
Principium peterc  :  neque  enim  certis  argumen- 
tisdemonstravitBaiiletus,EustathianaActafabu- 
losa  esse,  secundum  eorum  partes  prm  n  p'(as,quas 
saltemut  dubise defendi possunt.  Quod siid etiam 
tantisper  demus  erudUorum  plurimoJ  untjudicio, 
esse  Historiam  illam  fabeitis  aliquotab  iaccatione 
petitis  non  soium  vestitam :,  sed  etiam  totam  non 
nisi  figmentis  cohserere,  nondum  cohsercbit  Bait- 
leti  ratiocinium,  nisi  ostenderit,  ante  imperato- 
rum  Constantinopotitanorum  tempora  nullos 
fuisse  fabutatores,  nutlos  in  Ecdesia  corruptores 
Actorum;  quod  est  sane  falsissimum. 

ZSMitto  taudatum  Bailietum  sine  ulla  ratione  etaiaaUega- 
ita  anonymum  nostrum  criminari  tamquam  ef-  ™'m/^n 
frontem  nimis  et  impudentem,  quiressuitempo-  (it 
ris  fabellis  plurimis  corruptas  ad  imperatores  p 
aliosiongequeanterioratempora  retulcrtt  ,d  /'nisi- 
mut  istorum  secutorum  homines  fatuos  omnes  et 
stolidos  exhibet,  qui  taiia  commenta  rebus  sibi  no- 
tis  immixta  pro  veris  habuerint  et  orediderint, 
Credidisse  enim  et  pro  veris  habuisse,  suspican 
licet  ex  iis,  queede  S.  Joanne  Damasceno  dixisu- 
perius.  Porro  sunt,  qui  antiquitatem  ActOrum 
Eustathianorum  inde  oppugnant,  quod  Magister 
mititum  creatus dicatur  a  Trajano  imperatoretiu- 
stathius.  Contendunt  iiii  cum  Pancirolo,  munus 
seu  digniiatem  Magistri  milttum  ab  Atexandro 
Severo  tantum  fuisse  institutum;  unde  arguunt, 
post  hujus  tempora  Passionem  nostrum  scriptam 
fuisse.  Atquetueceontraverstuxcm  latinam  obti- 
nerefortealiquidpossimt,nihilautemcontra-Acta 
primigenia  Grveca,  ubi  pro  Mag iatro  militum  le- 
gitur  SrposDjXorw,  qum  000  lnijRTalorem  oxoivitus 
et  atiamquamcis  fere  mititarem  dignitatem  .rque, 
si  non  frequentius,  quam  Magtstertum  mititum 
significat.  Maneat  igitur  Eustathianis  Actis  svrt- 

L9        ptor. 


«rcroRh 
J.C. 


i(l  nnonj/mi 
de  tua  xtatc 
tcttimonium. 


m  di;  ss.  Bl  sTATHIO, 

Pfor,  quiseprofiteatur  supparem  sanctis  Marty- 
n^quorumgestaenarrattseupoHu^tnnumens 

ornfintrnfisdeturpat. 

29  Quamquam  hocanonymi  scriptons  testimo- 
nium,  non  magniponderisesseposset  apud  criti- 
cos  magis  severos.  Reponent  enim  illi,  non  uno 
exemplo  se  edoctos  esse,  quodfabulatores  ma.rime 
astutisoleantse  rebustqu&  narrant,  propinquos 
fingere ,  ut  tantum  amplius  auctoritatis  saltem 
apudsimplices  homineset  credulos  suis  figmentis 
nccrs-in/.  Qitod  si  severioris  eos  censunv arguas , 
contendasque,  malam  cujuspiam  fidem  debitis  ar- 
gumentis  evdnci  debere;  facile  responderipoterit, 
illum  ex  nota  ejus  consuetudine  fabulandi,  sine  in- 
juria  hic  etiam  saltem  suspectum  haberi  posse. 
Quotl  si  tamcn  ardentius  institeris  atque  preeten- 
sam  setatem  illi  reliquendam  contenderis,  urge- 
bunt,  facerete  tanto  magis  impudentem  fabulato- 
rvnt,  tjvi  rcs  sui  temporis  tam  insolentibus  com- 
menlis  asperserit,  totamque  illis  poemaiis  speciem 
induerit,  et  quidem  non  exercendi  procul  dubio 
stili  gralia,  sed  fallendi  lectores  studio,  quippe 
quos  instruere  se,  non  tantum  delectare,profitetur 
velle.  Jurene  hsec,  an  injuria  dici  possint,judicet 
lector  :  profecto  apud  me,  sivesupparem,  sivepo- 
B  steriorrm  Sanctis  biographum  statueris,  non  obti- 
nebis,  ut  crcdam,  omnia  bona  fide  retata  esse. 


§  III.  Nota  erroris  in  fide  rigidius 
auctori  impingitur.  Proferuntur 
quae  ulteriusActa  utcumque  com- 
mendare  videntur  :  statuitur  de- 
nique,  quo  loco  haberi  possint. 


Il.lfrsitis    II 

rigidioribvu 
argutmtur 

Acta, 


Hesselius,  criticus  non  admodum  severusju- 
dice  Tii/emontio,  in  Cens.  Hist.  cap.  xi  ita  bre- 
vibus  rem  omnem  expedit.  Vita  S.  Eustathii,  in- 
qui/,  quffl  inoipit «  In  diebus  Trnjani «...  displicet. 
Quia  prffltepfebulosa.contraCatholicainfidemdicit: 
Quod,  cum  adoraret  idola  et  daemonibus  serviret, 
plcnus  erat  cunetis  virtutibus,  et  quod  dig-nus  erat 
vocnri  a  Deo,  ct  quod  timebat  Deum  etacceptus  es- 
set  illi,  et  quod  elegmosynffl  ejus  commemoratajes- 
C  sent  in  conspectu  Dei,  etquodesset  alter Cornelius 
Penturio.  Eesselii  censuram  admittit  Tittemon- 
Hus,  atque  de  ea  ita  Bailletustom.  3  col.  263  pro- 
nuntiat  [nstructio,  qua;  videretur  illius  (Eusta- 
thianse  Historiqe)  finis  vel  fructus  esse,  non  estsine 
periculo,  si  verum  est,  Opus  Ulud  plurima  continere, 
quffl  fidei  adversaatur,  ut  notarunt  eruditi  aliqui. 
Plurima  hujusmodi  non  invenio;  sunt  tamen  ibi- 
tlfnt  t{u;r}tmm  vrut/ius  asscrfa,   qu&qM   siwde 

ad  rigorem  theologicum  exigantur,  adstruere  vi- 
dentur  meritum  in  operibus  moralibus  hominis 
cthnici.  At  simiiia,  eHam  sine  periculo,  conniveri 
solent  biographis,  maanme  si  ante  hwreses,  in 
quas  incaute  impingere  videntur,  scripserint,eo- 
rumque  dicta  miHori  sensu  possint  accvpi.  Sane 

wmnosterEustf&hiioperacumCorneliicenturio- 
ms  operibus  comparet,  videtur  jam  tum  fidem  in 
Deum  agnovisse  in  Eustathio,  utut  exteriori  forte 

atihitv  itltihmuir   vultui    imlttiqru/i.   Hoc  sensu 
</">'<><  t,lm  'usupvrnonnuilitiu.siuuarvridentur-si 

anonymt  dicta  accipiantur,  erunt  utcunwue  toie- 
ratoluz,  ut  tn  Auuotatis  ostendam 

31  HabentidAv/n  Bustathiana  pecutiare  inter 
ea  forte  omma,  qu*  in  falsi  suspicionem  venerunt, 


UXORE  EJUS  ET  FILIKS 

quod  sine  ingenUbus  congqstisque  prodigiis  ita 
cuh.vreta/t,  utt  sola  Dei  jugi  providentia  regente, 
intra  solitum  naturse  ordinem  fieri  potuisse  vi- 
deantur  fere  omnia,  qucV  narrantur.  Etenim,  si 
apparitionesaliquottduoqueveltrianonadmodum 
insolentia  miracida  dempseris,  pleraque  non  sunt 
acommunirerumordineexorbitantia,  atque  ita  co- 
Juvrent,  ut  scrupulosissime  scrutanti  non  solum 
impossibite  nihil  ineisoccurrerit,  sed  vix  dum  ali- 
quid,  unde  natam  ex  mirabili  casuum  variorum 
connexionesuspicionem  commenti  confirmes;  ita 
ut,  fabxdatoremanonymumhunc  nostrum  oporteat 
vatde  prudentem  fuisse,  qui  loca  varia  designarit, 
sparsim  tempora  expresserit,  itinera  atque  his  si- 
niilia,  quev  scopuli  suntt  ad  quos  fere  fabidatores 
allidunt,  ita  descripserit,  id  vix  uspiam  sui  obli- 
tus  appareat;  imo  nihil  adstruxerit,  quod  atio- 
rum  scriptorum,  qv.i  res  illius  temporis  tradide- 
runt,  conirarium  assertis  videatur,  ut  infra  lique- 
bit,  ubi  Actorum  Eustathianorum  chronotaxim 
aliquam  adomabo. 

32  Unus  est  locus,  qui  cum  eo,  ad  quem  refertur, 
inter  omnes  non  minime  fabulam  sapit,  ubique 
biographus  sui  oblitus ,  fabulatorem  se  prodere 
videtur.  Colloquium  scilicet  Agapii  et  Theopisti  E 
num.  Wsuos  sibi  casus  narrantium.  Etenim  nu- 
mero  10  Eustathius,  translato  Filiorum  uno  in  ad- 
versam  ripam  fluminis,  ad  alterum  pariter  trans- 
vehendum  regreditur ,  jamque  mcdium  alveum 
tenet,  cum  videt  illum  ab  irruente  leone  rapi  et  in 
sylvam  abduci.  Revertiiur  mcestus  Pater  ad  it- 
titm,  quem  vado  transmiserat  :  sed  et  hunc  cernit 

a  lupo  abripi.  Citato  aidem  num  lfi  narrat  pri- 
mogenitus  Ag-apius,  se  a  leone  ablatum  fuisse,  ad- 
ditque,  quid  juniori  Fratri  in  adversa  ripa  conti- 
geritalupo,  quse  tamen  nescisse  debuit,  jam  sci- 
licet  prius  abreptus  a  leone.  Hsec  pars  narratiO' 
nis,  qu3e  de  Theopisto  est,  a  Grseco  tum  nostro  tum 
Combefisiano  abest,  sed  Latina  omnia  ita  loquen- 
tem  Ag-apium  exhibent :  Lupus  veniens  rapuit  il- 
lum  minorem  Eratrem  meum  :  et  antequam  ad  me 
appropinquasset  (Pater)  subito  de  sylva  exiliens 
leo  rapuit  me,  quod  facit,  ut  suspicer,  illa  etiam 
olim  in  Graecis  fuisse,  maxime  cum  respondeat 
Theopistus  :  'Eyvwpnra  yap,  a  (Jcyiyv-ffw  fj.ot  y.txl  ol  gpe 
yap  dvff3pi']tzu.vjoi  txuto.  fiot  sAsyov  ori  lx  Xvxou  a 
eppuff«/M0a.  Novi  enim,  quse  narrasti  mihi,  nam  et 
illi,  qui  educaverunt  me,  dicebant  mihi;  quia  de 
lupo  eruimus  te,  quas  non  obscure  talem  Agapii 
sermonemprivsupponunt.  Metaphrastes,  utsupe- 
rius  innui,  hunc  biographi  errorem  sensisse  vide- 
tur  et  ita  conatus  corrigere,  ut  dicat  Ag-apius, 
tamquam  uno  signo  dato  utrosque  seaferis  ra- 
ptosfuisse  :  sed  velsic  parum  intelligibile  appa- 
retquomodo  fratris  casus  ex  adversa  ripa  discere 
potuerit;  maximecum  in  Actis  Metaphrastis^x 
apud  Surium  magis  etiam,  qnam  in  nostris  li- 
queat,  primum  natu  dudum  ante  juniorem  ra- 
ptumfuisse.Quidquid  sit,  ha>c  procul  dubio  ad 
commentum  amandari  possunt. 

33  Felicior  alibi  est  anonymus  usque  ad  chro- 
notaxim  ipsam  circumspectus.  Lubet  hic  aliqua- 

toniexereMprudentiamejusetinfabtdandodex- 
teritatemmireris,  nisipotius  suspiceris,  historiam 
B.  Buatethii  pnmigeniam  quampiam  ipsepree  ocu- 
lis  fuisse,  quam  in  hisce  caute  secutus  sit.  Itaque 
Trajanus  imperium  adivit  mense  Januario  anni 
ChrtstiQSMudquemenseAugustoa7inill7cumvi- 
ta  deposuit.  Pnmum  bellum  Dacicum  passim  anno 

mP^ejusquartofigUur,quodbiennioveltriennio 
post  secuta  est  expeditio  alia,  qua  Decebalum  fce- 
deratasque  dligentes  debellavit,  Daciamque  et  ad- 

jectas 


D 

gitar  iVI  intcr 
fabutasa  alia 
ptmliarc  lia- 
hent, 


quod  vix 
uspiam  scri- 
ptortui  obti- 
tus 


Uf)pareattsiv 
saa  enar- 
rans 


rum 
rum 


DIE  VIGBSIMA 

A  jectas  aliquol  regiones  juris  Romani  fecit.  Sub 
idem  tempus  Palma  privfectus  Syrtse  Arabiam 
Petrseam  subegit,  qua  de  victoria  Romiv  ludi  cele- 
brati  sunt.  Anno  deinde  Christi  106  in  Orientem 
profectusest  Trajanus,  sequentisque  anni  initio 
S.  Ignatium  Antiochitv  condemnavit,  atque  ex 
Oriente,  victis  Armenis  subjugatisque  vicinis  ali- 
quot  regionibus,  ut  censent  hodiedum  ex  numi- 
smatibus  eruditi,  reversus  est  Romam,  atque  sub 
annum  112  iterum  adversus  Parthos  processit, 
Adiabenen,  Assyriam,  totamquePersidem,  et  om- 
nes  sinus  Persici  accolas  Romano  imperio  subjecit; 
dumqueOceanumversusnavigaretsubannumWG, 
Judsei  aliique  populi  plurimi  rebellarunt,  adver- 
sus  quos,  tum  ipse profectus  est,  tum  varios  duces 
misit,quivario  successupugnarunt.  Denique  Tra- 
janus,  frustratentatoobsidione  Atra,  atii  Agaram 
legunt,  Arabum  munimento,  segritudine  corre- 
ptus,  Romamque  reversurus,  Selinunte  in  Citi- 
cia  extinctus  est.  Hmc  fere  de  Trajano  Tillemon- 
tius  ex  Plinio,  Dione,  Xyphilino,  Eutropio  et 
aliis.  ■ 

utcumaiio-  34  Placidas  ipso  statim  initio  Actorum  dicitur 
scripto-  prsefectus  militibus  a  Trajano  imperatore;  quod 
anno  imperiiejus  secundo  vet  tertio,  Christi  99  vet 
100  contigissepotuit,quorumpostrernovelsequenti 
B  si  mirabilem  Eustathii  corversionem  coltoces,  an- 
numque  unum  infortuniis,  quibusres  ejus  dome- 
sticse  difftuxerunt ,  fugeeque  JEgyptium  versus 
concedas,  iisque  quindecim  annosadjicias,  quibus 
Badyssiagrorumcustodemegit,  ejus  rrcognitioin 
annum  Christi  116  excurret.  Inde  perductus  est 
itinere  quindecim  dierum  ad  Trajanum,  tunc  in 
Oriente  forteque  in  Arabia  agentem,  conscripsit 
mitiiem,  adversus  barbaros  processit,  Hydaspen 
fluvium  superavit,  in  hostium  interiorem  regio- 
nempenetravit,  et,  gesto  ubique  feliciter  bello,  Ro- 
mam  cumvictore  exercitu  reversus  est  anno  circi- 
ter  Christi  118,  cum  ante  illum  annum  Romam  non 
venerit  Adrianus,  sub  cujus  imperii  initium  pas- 
sum  S.  Eustathium  Acta  satis  innuunt.His  ita  sta- 
tutis,  reliqua  ferc  obscuriora  dilucidare poterit, 
qui  voluerit  conjecturis  indidgere  liberius.  Acpri- 
mo  quidem  adillam~¥\&c\&&.perquisitionem  anxie- 
tatemque  Trajani,  qucvvidentur  minus  credibilia 
de  fastuoso  et  ambitioso  principc,  qualem  Traja- 
num  scriptores  passim  depingunt ,  reponere  pote- 
runt,  mirum  nihit  kl  apparere  debere,  magnani- 
num  ceteroqui virum,  tum  animo  concidisse ,cum 
tot  annorum  labores  immensasque pecunias  uni- 
C  versali  fere  devictorum  populorum  tumxdtu  vidit 
ad  nihit  defluxisse. 

35  Certe  non  minus  iegritudine  animi,  quam 
corporis  confectum  fuisse  Trajanum  innuit  Xy- 
philinus  ex  Dione,  dum  asserit,  plurimum  iltum 
aqua  intercute  laborasse,  quam  et  inter  p?'secipuas 
mortis  causas  assignat.  Quin  et  Dio  apud  Baro- 
nium  ad  annum  Christi  114  scribit,  quod  tsedium 
maximum  bellorum,  post  hos  rebellantium  unde- 
quaque  populorum  tumtdtus  Trajanuin  invaserit, 
atque  una  varios  numerat  duces,  Lusium,  Maxi- 
mum,  Erucium  Clarum,  Atexandrum  atiosque, 
quos  sub  idtempus  ad  reprimendos  barbarorxmi 
impetus  cum  copiis  misit  imperator,  inter  quos 
forte  Placidas  copias  ducendas  acccpit.  De  Ba- 
dysso  palpatur  in  tenebris.  Si  quse  Actis  fides, 
videtur  non  procul  abfuisse  vicus  ille  a  fluvio,  ubi 
Liberos  suos  dicitur  Eustathius  amisisse.  Circa 
hsec  ita  scribit  Jacobus  de  Vitriaco  in  Narratione 
seu  tib.  3  Hist.  Orient.  apud  Martenium  tom.  3 
Anecdot.  col.  273LibanusmonsestPhaniciie,  a  cu- 
jus  radice  Farfar  et  Albana  tiuvii  Damasci  oriuntur. 
Montis  Libani ,  et  planities  Arcados  transfluit  Albana 


SEPTEMBBIS. 


II;; 


fcsttmovus 
de  rebus 


se  mari  Mag-no  copulans  in  iliis  partibus,  in  quibtw       *.;cro« 
Eustaehius  ab  Uxore  privatus  et  Filiis  recessit  de-         '  c 
solatus. 

36  Sunt  fapud  Catmetum  in  tib.  1  Reg.  cap.  5  Tr*r***t*r*- 
y  1%)  quiSyriam  Damascumque  lustra-ruM,  asse-  ^  *** 
runtque  nuttum  se  ibi  invenisse  vestigium  nomi-  " 
numParpharetAlbana.  Alii  ibidem  contra  refe- 
runt,fluvium,  qui  Damascumsecal,  etiamhod>e 
Farfar  et  Farfaro  appellari.  Albanam  plurimi 

cum  Oronte  confundunt,  plurimis  iterum  recta- 
mantibus.  Certe  inter  Monumenta  recentia  Mis- 
sionum  Orientalium  tom.  C  pag.  120  in  confiniis 
Damasciassignanturhiduofluvii,eorurnquecur- 
sus  describitur.  Cursus  Oriontis  in  Tabuta  D.  de 
Uisle  non  muttum  deviat  a  descriptione  Atbame, 
quam  dat  hic  Jacobus  de  Vitriaco.  Apud  Cetlarium 
in  Notitia  orbis  antiquitib.  3 pag \  242  anonymus 
fluvius  planitiem  Arcadis  seu  Arceme,  quodoppi- 
dumPhceniciceest,attuit,atquehincinOccidentem 
labitur,  et  ad  Tripolim  mari  immiscetur.  At  sive 
is,  sive  aliis  quispiam  fuerit,  cujusjam  alveus  vel 
alio  aversussit,vel  exhaustus  canatibusscrobibus- 
que  ad  irrigandos  agros  et  urbes  refocitlandas 
effossis,  de  Phamicia,  Antiochene  vel  Seteucide 
scriptori  nostro  sermo  est,  ubi  si  delituit  Eusta- 
thius,  commodecombinantur,qusehicinActisnar- 
rantur.  Atiiopinantur  in  Citicia,  JEgypto,Arabia  \ 
Petrcva  ittumapputisse  cum  uxore  et  Libei  -is,  iisque 
deinde  omnibus  amissis,  haud  procul  inde  habi- 
tasse,  in  quorum  etiam  conjectura  nihilest,  quod 
narratisrepugnetjCumeo  certetemporein  Oriente, 
forteque  in  ipsa  Arabia  egerit  Trajanus,  ad  quem 
dierum  quindecim  itinere  non  est  proinde  incredi- 
bite  eum  pervenire  potuisse. 

37  De  barbaris,  quos  dcbellasse  dicitur,  pariter  snttemconje- 
nitest,  quod  illorum  temporum  scriptoribus  ad-  ctando, 
versetur.  Hydaspenfluviumsuperaritcumrictore 
exercitu  Placidas,  atque  in  interiorem  profligato- 

7"um  barbaroinim  ditionem  irrupit.  Duplicem  il- 
lius  nominis  fluvium  ex scriptoribus  delineant  co- 
smographi  ■■  Indicum  atierum,  Indo  fluvio,  cuiim- 
mergitur,  Oricntatem : alterum  Persicum, quiSu- 
sianam  irrigat,  et  Medus  vocatur,  quod  in  Medise 
finibus  seu  oriatur ,  seupost  meatum  subterraneum 
erumpat  .Is  db  aliquibus  cum  Choaspeet  EuLvocon- 
funditur,distinguiturabaliis,ab  omnibus locatur 
proximus  Tigris  ostiis.  Deutro  in  Actis  nostrisser- 
mo  sit,si  divinandum  est,  proPersico  staredebet 
opinio .  Advers us  Trajanum  rebettaruntprocut  du- 
biopopuli,  sotos  siforte  Parthos  Meseniosqueexce- 
peris, quitate  Susianam ambiunt, atquecontrahos  F 
mittipotuitcumexercituVlacidd.s.UttraParthiam 
ab  OrientevictoriassuasextcndisseTrajanum,  non 
est  satis  certum  ;  inde  aiUem  ad  usque  Hydaspen 
Indicum  nimium  est  terrarum  spatium,  ut  eo  Pla- 
cidas  penetivsse  credatur. 

38  Ceterum  Ms.  S.  Galli  ea  parte,  qua  a  reliquis  com^mpos- 
dissidet,  depostrema  expeditionefZuzt&tkii  habet :  9hu- 

Et  omues  in  fugam  versi  sunt  et  Pannonise  fines  sic 
liberati  sunt :  quibus  lucutenter  innuitur  Eustathio 
cum  Dacis  vet  vicinis  barbaris  rem  fuisse.  Et  Da- 
cosquidem,  etnupercum  ittis  victasproximas  gen- 
tes  Scvpius  conatos  jugum  exciderr  Uomanorum, 
exXyphitinodisciynus.EstiH^isimilcetiamduinxd- 
tuseos  excitatos  maxime  fuisscpos/qroai  r.r  Pan- 
nonia,  ubi  cum  copiisegerat,  Adrianusanno  Chri- 
sti  csi  vet  sequenti  cum  Trajano  in  Orientem  ab- 
scesserat,  atque  adeo  in  id  tempus  incidisse,  quo 
postrema  S.  Eustathii  advei-sits  rebetlcs  bay^baros 
contigisse  expeditio  debuit.  Si  bellum  iu  Pannonia 
gessit  illud  non  protendit  usquead  Hydaspem  flu- 
vium  :  inde  enim  usque  in  Susianai)i  vel  Indiam 
hostes  repcllere  et  urgere,  est  tractum  orbis  terra- 

rum 


114 


Omnam   ti/ 
ilubin   rrlm 
i/ni  poMtnt 


ivm  rum  immensum  cum  exercitu  percurrere 
J  t;-  factum  necActasuadentfnequeegocredtdero.Igi- 
tur  bioqrapho  nostro  fluvius  aliquis eirca  Panno- 
niam,  Thraciam  vel Mijsiam  Hydaspis  nomme  ve- 
nit  rel  in  Oriente  bellum  gessit  Eustatlnus,  quo 
etiam  perductam  a  barbaro  nauclero  ejus  conju- 
gem  Theopisten,  pronius  esset  credere,  quam  ex 
Oriente,  quo  narigarant,  advicinas  Pannoniee  re- 
gionesreductamfuisse.  Utut  est,exhisomnibusti- 
quct  nihitexActis  nostris  erui,  quod  eorum  scri- 
ptorumtestimoniiscontrarium  sit,  qui rerum  tum 
temporis  gestarum  nobismemoriamreliquerunt : 
proindeque  cx  hac  etiam  parte  habent  atiquid, 
quod  alibi  in  Actis  aliis  fabulosis  et  tam  protixis 
vix  reperias. 

39  Ceterum  inquirihic  ulteriusposset,  quscnam 
mihi  Historise  Eustathianse  partesprxcipux  illee 
sint,  quasprxceteris  interdubix  fideinarrationes 
rri,ctascupiam.Respondeo:Licetcertseaiiqurede- 
terminari  certo  non  possint,  eas  omnes  mihipro 
dubiis  esse,  quse  simpticiores  sunt,  et  non  habent 
nimis  apertam  poematis  superinductam  speciem. 
ffujusmodi  i/uaspiam  sparsim  hactenus  enume- 
B  ravi procul  dubio  adcommenta  rejiciendas ;  hisce 
arcfusmf, '//'/  rohtrritjtppariiiones,  non  rcfrttqa- 
bor;  at  cetera  quoad  rem  ipsam,  siquidem  hinc  et 
indemodum,quo  narrantur  facta,pertinaciusvo- 
lueris  culpare,  mihi  saltem  dubia  remanent.  Pro- 
fecio  in  animum  inducere  non  possum,  imo,  nec 
suspicari,  totum  historuv  illius  corpus  falsum  esse 
et  a  scriptoris  inventione  petitum,  ne  Eustathium 
ipsumejusque  UtiOrem  el  Liberos  mortalium  albo 
<'rtittii,jitits,t;rt'tlaiitiiSfiucftiluii<i$oscaniptu'it/uEly- 
siorumheroes.EousqueprogressusvideturUsuar- 
ilt  l 'ratensisedUor,  dum  ait  in  Observaiionibus  ad 
huncdiem  :  Cfflterwn  nonmiror,  quod  UsuardusEu- 
stachium  c  suo  codicc  (nimirum  xx  Septembris)  ex- 
punxcrit  sed  valde  miror,  quod  umquam  ft  novem- 
hi-t\sii\dun\Xt'vv]HAMt'vitJJuibus,nifaUor,veli2)sum 
Eustathii  nomen  Fastissacris  erasum  cupit. 
"  '''""'  I11  Al  ilf/\  iuijuain,  ego  consmtire  nonpossum, 

quM  utfahvr  (,IUi(  (ie  g_  Eusthathio  tam  antiquasit  in  Ecclesia, 
tamquecetebrismemoria,quatemsequenti\profe- 
ram,  queeque  apudmefacit,  ut  credam  certo  Ilisto- 
f.flntjus  fuutlituumtumverumessejicetsuspicer 
cum  Baronio,esse  iltipturima,  ascriptoris  inven- 
tionesuperaddita.  Oper/e  pra?tium  esset  ulterius 
indagare,  an  inter  dubia  ilta,  nulla  sint  vera  et 
certa,  et  hsec  idterius  a  suspectis  aliis  prxcidere : 
0  attjtte  illvtl ptvrslt/ ttrus  uos  ad  hnnc  diem,  spopon- 
disse  videntur  Pa pebrochius  in  Ephemeridibus 
Qraco  Moscis  ct  Sotteriusin  Observationibus  ad 
Usuardum  i  Novembris;  quapropter  Bailletus  in 
«ult>cessum,nescio  an satis sineere,nobis gratias 
h'd'ueritreferendas.Majorummeorumidcumque 
dubiispromissis,  eteruditorum  votis  lubentcrsa- 
tisfacerem,  verum  candide  fateor,  impigre,  sed 
frustra  tamen  id  tentasse  me  ea  destitutum  erudi- 

((<>><<dongoqueannorumusuacquisitaexperientiat 
qum  sola  hic  Majoribus  meis  videntur  adjumento 
futttra  fuissc;  imo  cum  instrummta  testimonia- 
</uc  Arits nostris  antiquiora,  et  vel  ad  eorumxta- 

tan  accctlcnlta,  atquee.r  Hsipsisnonprofecta,non 
reperiantur.  desunt  meojudicioomnia,  unde  cum 
(•liipiit  probabilitate  et  certitudine  fieripossit  desi- 

ilcrala  iltscretio. 

1 I  i'<>c/leesset  exActisnudam quampiam  histo- 
*tam  cudere :  asserere  Eustathium  nobilem  inmi- 
Utiavirumfuisse,  vocatum  ad  fidem,  Uxoremet 
Liberos  in  belto  amisisse,  recepisse  postmodumt  ac 
^memtCh^timmmpossessio^ma^^ 
rnlaureaeum  Uxoreet  Uberiscoronatumfuisse. 
At  qua  hxcauctoritatcprxtersotum  ultimum,  cui 


DE  S.  EUSTATIIIO,  UXOKE  EJUS  ET  FILIIS 

quod  innumera  in  sacris  Fastis  testimonia  suffragan- 
tur,  asserentur? plane  nutta.  Igitur  circa  ea,  quse 
nonsignificavi  sine  scrupido  prxcidi  possejudi- 
ciumlectori  retinquo,  et  Eustathiana  Acta,  ut  fa- 
bidosa  excudam  Greeca  ex  Ms.  codice  Medicaeo  re- 
gis  Gatlix,  quse  videntur  omnium  priora  esse  et 
correctiora.VersionemLatinamadjungamparitcr 

vetustissimam  ex  codice  nostro  egregio  et  peranti- 
quonotatoQMs.  5,  quam,ubideficit,  cumatiisma- 
nuscriptis  conferam,  vel  ipse  supplebo,  et  de  more 
annotatis  ittustrabo,ubiprxmisero,  quee  ad  san- 
ctorum  Martyrum  cidtum  spectant ,  ac  deinde 
Athanasii  Kircheripia  molimina  examinavero. 


D 


•  iliinusGr.Y- 
<<t  et  Ltitoui 


III.  S.  Eustathii  et  Sociorum  in 
Fastis  sacris  antiqua  memoria, 
cultus  variis  in  locis,  reliquise. 


U: 


quam,  utvoluntadxs.  Septembrisexpunxerat, 
reducit  memoriam,  his  verbis :  Romse  tcmporibus 
Adriani  imperatoris ,  passio  beatorum  Eustathii , 
cognomento  Placidi  (Pratensis,  editoreteste,  habet 
Placidse)  et  uxoris  ejus  Theospis,  cum  filiis  Agapio 
et  Theospite,  quorum  miri  Actus  leguntur.  Pro- 
priam  hanc  esse  Usuardi  annuntiationem,  arbi- 
tratur  Sollerius,  sic  tamen  utnon  neget,  in  anti- 
quioribus  monumentis  Sanctorum  reperiri  me- 
moriam.  Florentinius  ad  diem  i  Novembris  sic 
notat :  Ad  Macedoniae  sive  dedicationem  basilicse, 
seu  Martyrum  memoriam,  prseceditin  Martyrolog-io 
Corbeiensi  veneratio  S.  Eustachii  martyris  cum 
Uxore  etEiliis,  quse  tamen,  cum  non  exstet  in  libris 
nostris,  nequeinM.  Antverpiensi,  ejusque  festum 
tam  in  Latinorum  Hag-iolog-iis,  quam  Grsecorum 
Menologiis  celebretur  die  xx  Septembris,  ex  pia  ali- 
cujus  antiquarii  devotione  illic  additum  existima- 
rem.  Notavit adheec Papebrochius  :  Nonita  de  illo 
D'Acherius  tom.  4  Spicil.  pag\  680,  sicque  nimirum 
significat,  se  Ftorentinii  judicio  non  subscribere ; 
nec  immerito :  nidla  est  enim  ratio  attata,  quare 
hic  Corbeiensem,  quem  non  raro  prse  suis  ado- 
ptat,  rejiciat,  quia  scilicet  altero  die  in  Grxcis  et 
Latinis  Fastis  memoratur ;  namque  hoc  ipsum 
ptanefalsum  est. 

43  Etenim,  ut  Usuardina  sileam  fere  omnia, 
quoe  i  vel  %  die  Novembris  S.  Eustathium  nuntiant, 
Hieronymiana  apographa,  et,quse  eo  reducuntur, 
ejusiltisdiebus  agunt  non  pauca  memoriam.  Mar- 
tyrologium  laudatum  Acherii  ad  Kalendas  Novem- 
brissic  habet:^  yassioS.  Eustachii  martyris  cum 
Uxore  etEiliis.  Consonat  ad  eumdem  diem  Cor- 
beienseapudMarteniumAnecdot.  tom.  'dcol.  1585, 
utietCorbeiensenostrumtom.  vi  Junii,  nisiquod 
die  2  Novembris  sanctorum  Martyrum  mentio 
fiat,  quo  etiam  celebrantur  in  Richenoviensi  ibi- 
dem  excuso,  his  verbis  :  Eustachii  et  Sociorum  ejus 
martyrum.  Ad  Hieronymiana  reduci pariter  po- 
test  Kalendarium  antiquum  monasterii  Lyrensis 
apud  laudatum  Martenium  Anecdot.  tom.  3  col. 
1605,  quod  fere  sotum  inter  antiqua  cum  veteri 
Kalendano  Neapotitano  nuper  invento  xx  Septem- 
bris  S.  Eustasii  et  Eiliorum  meminit.  Silet  Bedx 
martyrologium  metricum  Acherii  de  Sanctis  no- 
stns,  at  m  Operenostro  tom.  tMartiiinter  Flori 
Auctama  exMss.  Atrebatensi  et  Tornacensi  ita 
memorantur.lVso  die  (Katendis  Novembris)  passio 

sanctorum 


E 

S.  Eustttt/iii 
ot  Socioi-um 
memoria  re~ 
)>rritur 


in  oimlibiis 
ferc  antiqu,is~ 
siims  marty- 
rolotjiis, 


DIE  VIGESIMA  SEPTEMBKIS 


116 


/jux    Hicro- 
nymo  tri- 
btutnlw,  uti 

et  iji 


B 


BedxseuFh- 
ri  Apogra- 
phis,  et  pht- 
ribus  codici- 
bus  Atluniu- 
nis. 


Apud  unu- 
ti/rologos 
alios  ttd  di 
versos  dieS; 
*  xni  Kal. 
Oclobris 


sanctorum  martyrum  Eustachii  et  uxoris  ejus 
Theospidis  et  filiorum  Agapiti  et  Theospidis,  qui 
tempore  Adriani  imperatoris,  cum  nollent  sacri- 
ficarediis,  missi  pariter  in  boven  ig-neum  ig-ni  suc- 
censi  sunt.  In  exemplari  vero  Barberiniano :  Et  a- 
libi  depositio  Eustachii  militis  cum  Uxore  et  duobus 
filiis.. 

44  Ibidem  notatur,  priorem  annuntiationem  et- 
iam  in  Lyrinensi  ad  sequentem  diem  reperiri. 
Apud  Martenium  Collect.  amp.  tom.  6  col.  652  et 
seq.  tres  antiqui  Fasti,  qui  huc  spectare  possunt, 
sanctos  Martyi-es  celebrant.  Kalendarium  vetus 
Anglicum  iv  Non.  Novembris  S.  Eu.stathii  marty- 
ris  memoriam  recolit ,  Consonat  adeumdem  diem 
MartyrologiuminsignisecclesiseAutissiodorensis, 
Romse  passio  S.  Eustathii  cum  Uxore  et  duobus  Fi- 
liis.  Calendarium Stabulense ibidembis,  nifallor, 
S.  Eustathii  memoriam  renovat :  quippe  ad  diem 
i  Novembris  itanuntiat  :  Passio  S.  Eustachii  cum 
Filiis  suis,  prsemiserat  autem  ad  xix  Septembris 
S.  Eustochiee  corruptum  nomen  ex  nomine  Sancti 
nostri,7iisiforte  contendat  quispiam, S.Rustochium 
Turonensemepiscopum,  dequoad diemprseceden- 
tem,  designari.  Ut  ut  est,  die  xx  Septembris  ibidem 
nuntiatur  etiam  S.  Eustathius  in  Calendario  ve- 
teri  Verdinensi.  Mitto  alia,  quae  adBedam  seuFto- 
rumreferri sotent,  monumenta  recensere,  ad  Ado- 
nem  descendo.  Tres  laudatissimi  codices  reginse 
Suecicre,qui  Georgio  iltustrandiconferendiqueAdo- 
nis  Rosweydianiincitamentumsotaque  fere  causa 
fuerunt,ad  diem  2  Novembris  unanimiter  itaan- 
nuntiant  ;  RomEe  passio  S.  Eustachii  martyris,  qui 
antea  Placidus  vocatus  est ,  cum  Uxore  et  duo- 
bus  filiis  Agapio  et  Theopiste,  quorum  miri  Actus 
leguntur. 

45  Ab  his  paucis  verbis  ita  dissentit  Martyrolo- 
gium  antiquum  Fuldense,  quod  Georgius  lauda- 
tuspost  Adonemexcudit :  Romre  natalls  sancti  Eu- 
stachii  martyris,  qui  antea  Placida  vocatus  est, 
cum  Uxore  et  Eiliis,  quorum  mirae  passiones  le- 
guntur.  Ibidem  brevibus  etiam  Eustathii  memine- 
runt  ad  xx  Septembris  Calendaria  Vaticanum  et 
utrumque  Mediolanense.  Rosweydus  inter  Aucta- 
ria  Adonis  sui  Juvc  retulit  ad  eumdem  diem  :  Ro- 
mae  natalis  sanctorum  martyrum  Eustachii,  Ag*a- 
piti,  Theopisti  atque  Philistae,  et  deinde  2  Novem~ 
bris  :  Item  passio  S.  Eustachii,  Uxoris  ac  Filio- 
rum  ejus\  Ex  tot  tamque  insignibus  monumentis 
antiquis  saltem  scrupulus  videtur  suboriri  de- 
buisse  iis,  qui  Eustathii  et  Sociorum  etogium 
certo  adjudicandum  censuerunt  Hieronymo  seu 
Eusebio,  Bedee,  Floro  et  Adoni.  Ego  illud  illo- 
rumnemini plane adscribendum  contendo,  assero 
tantum  apparere  id  mihi  utcumque  dubium,  fal- 
sum  autem  esse,  quod  Ftorentinius  scynpserat,  ad 
xxSeptembris  S.  Eustathium  cetebrari  in  Fastis 
sacris,  cwn  Latini  fere  omnes  antiquissimi  vel  iv 
Nonas  Novembris,  velipsis  Kalendis,  quibus  eum 
suo  Corbeiensi  inscriptum  legerat,  sancti  Marhj- 
ris  memoriam  locent.  Illis  suffragantur  Acta 
Latina  omnia,  quse  vidi,  ut  in  Annotatis  ibidem 
videri  licet. 

46  Ad  alios  pr&terea  dies  relata  est  S.  Eusta- 
thii  mentio.  Wandelbertus  ita  canit : 

Virtutis  specimen  patiendi  et  forma  decusque. 

Martyrii  Eustachius  terno  denoquc  *  triumphat. 
In  Kalendario  antiquo  Romano  Frontonis  ita  le- 
gitur  pagina  mihi  137  :  Die  xi  mens.  Sept.  na- 
tal.  S.  Eustochii,  (eadem  reperiuntur  in  Katen- 
dario  Altwillariensi  apud  Martenium  tom.  h  Ane- 
cdotorum  col.  76  littera  \)  quse  ad  S.  Eustathium 
nostrum  referenda  esse  censent  Fronto  cum  Tilte- 


montio,  Sotlerio  atiisque  passim,  cum  errorem 
suum  ipsum  Kalendarium  prodat,  signans jam 
ante  xvi  memoriam  SS.  Lucise  et  Euphemiie  : 
proindeque  monent  corrigendum  diem,  tegendwm- 
que  xxi,  imo  xx.  Porro  idem  sanctus  Martyr  no- 
ster  cum  Sociis  in  Martyrotogio  de  Peregrinis 
apud  ittustrissimum  de  Aste  in  Notis  ad  Martyro* 
logium  Romanum,  et  in  manuscripto  Casinensi 
nuntiatur  xx  Maji;  apud  Ludolphum  vero  in  Fa- 
stis  sacris  ecctesiee  JEthiopicx  a  Coptis  celebralur 
xv  hujus  mensis  Septembris  Eustatius,  ut  ibidem 
inter  Preetermissos  dictum  est,  verisimititer  idem 
ille,  qui  apud  eumdem  hoc  die  xx  Sepiembris  his 
verbis  indicatur  :  Eustathius  cum  Filio  et  Uxore. 

47  Inter  recentiores  martyrologos  Canisius  bis, 
Maurolycus  ter  sanctomim  Martyrum  mentionem 
reducit.  Nostrum  Florarium  Mss.  die  xx  Septem- 
bris  ita  habet  :  Romse  sanctorum  martyrum  Eu- 
stacii,  cognomento  Placidi,  et  Theopiste  Uxoris  e- 
jus,  Agapiti  et  Theopisti  filiorum.  suorum,  quo- 
rum  mira  temptatio,  et  ab  invicem  separatio,  et 
iterum  mira  recog"nitio,  et  sub  Adriano  impera- 
tore  gloriosa  passio  legitur.  Horum  festivitas  po- 
tissime  recolitur  in  crastino  Omnium  Sanctorum; 
ubi  deinde  ita  legitur  :  Romae  temporibus  Adria- 
ni  imperatoris  passio  beatorum  Eustacii,  cog-no- 
mento  Placidi,  et  Uxoris  ejus  Theospite  cum  fi- 
liis  Agapito  et  Theospito,  quorum  miri  actus  le- 
guutur.  Horum  festivitas  cum  duodecimo  Kalen- 
das  Octobris  habeatur,  hic  tamen  in  eorum  trans- 
latione  plenius  recolitur.  Ceterum  mitto  marty- 
rotogoruraagmen  ad  diversos  dies  Sanctorum  me- 
moriam  agentium.  Grseciomnes,  quos  vidi,sacri 
Fasticum  Kaicndario  Allatii,Menologio  Basiliano 
impresso,  nostrisque  Mss.,  Synaosario  Sirmondi, 
Fastis  JEthiopum  duobus  Seldeni,  Ephemeridi- 
bus  Grsecse-Moscis  apud  nos  excusis  tom.  i  Maji, 
Anthologiis  antiquo  et  recenter  Venetiis  recuso, 
hoc  xx  Septembris  sanctos  Eustathium  et  Socios 
celebrant. 

48  Eodem  die  in  Martyrologio  Romano  Baronii 
ita  nuntiantur  :  Roma?  passioSanctorum  martyrum 
Eustachii  et  Theopistis  Uxoris  ejus  cum  duobus  filiis 
Ag-apio  et  Theopisto,  qui  sub  Hadriano  imperatore 
damnati  ad  bestias,  sed  Dei  ope  ab  iis  nil  Iaesi,  in 
bovem  teneum  candentem  inclusi  martyrium  con- 
summarunt.  Quse  in  Fastis  Grsecis  sunt,  etogia 
passim  cum  Metaphrastis  interpolatione  mogis 
conveniunt.  In  Menseis  ita  canitur. 

EuGTGcjtov  firi~  mxyywri  ax/.wjz  tp^iyet, 
K*t  nayyevri  ci>  rou  QzoO  trdfaiq  Xoye, 
EtzacJc  E-<5Txri$;  yvjir,  ay.7.  ev  fei  v.y.j  z <\ . 
Eustathium  bos  omnimode  aeneus  urit, 
Et  tu  omnimode,  Sermo  Dei,  illum  servas. 
Vig-esima   Eustathius   cum  domo  tota   in  bove 
comburitur. 
Menotogium  Basilianum  tali  Sanctos  celebrat  elo- 
gio  :  Magnus  martyr  Eustathius,  dux  niilitias,  Ro- 
mae  claruit,  Trajano  imperatore,  eiquc  prius  no- 
men   erat   Placidas,  Uxori   vero    Tatiana.    Ob   e- 
jus  autem  eleemosynam  voluit  Deus  illius  salu- 
ti  consulere.  Visus  est  enim  venanti  EustathioChri- 
stus  specie  cervi  inter  cornua  Cruccm  solis  radios 
splendore  vincentem  habentis  et  in  medio  imag:inem 
Christi  :  prodiitque  ex  cervo  vox,  inquiens  :   Pla- 
cida,  quid  me  persequeris?  Ego  sum  Jesus  Christus. 

49  Credens  itaque  in  illum  baptizatus  est  una 
cum  Uxore  et  Eiliis,  totaque  Domo.  Adeo  autem 
a  diabolo  oppug-natus  fuit,  ut  non  solum  facul- 
tatum  suarum  jacturam  fecerit,  sed  et  Uxorem 
captivam  duci,  Jfiliosque  a  feris  rapi,  seipsum  ve- 
ro  nudum  in  terra  aliena,  et  mercenaria  opera  vi- 

ctum 


wm 
J.C. 


tteratin 
vicHnu,  ioa- 

•  ii  Murtyret, 


in  Fa*'-*  '"- 
B    ■■  ''nxcis 

<t'.crad 
xx  Srjxem- 
bris. 


nunttando  . 
Elogia,  qu* 
itxJt  m 


4 II 

J.C. 


n6  DE  SS.  El  STATHIO, 

ctuin  quarere  ooaotan  riderit  At  Deufl  Uxorcm 
ei   et  Filios  et  divitias  restituit :  quaesitus  oniiii  ab 
imperatore,  in  pristino  dignitatis  ffradu  collocatur. 
Sedpostea  cog-nitus  Christianus  esse.in  asneum  can- 
dcntem  bovem  una  cum  Uxore  et  Filiis  injectus, 
deccssit.  Hsec,  ut  liquet,  ex  Actis  contracta  sunt. 
Ceterum,quscestin  Martyrologiis  Calendariisque 
celeberrima  SS.  Eustathii  et  Sociorum  memoria, 
inFastissaorisaUis  illustrisesi,  itidemque  addir 
versosdiesretata.  In  anUquissimis  duobusBrevia- 
riis,  qu<v  hnbrmus  Mss,.  illorum  mrntio  fit'l  No~ 
vembris,  sic  tamen  ut  de  sanctis  Martyribus  ni- 
hil  sii  in  offlcioproprium,  Spii  'ense  impressum  an- 
no  1478  eodem  die  S.  Eustathium  et  Socios  co- 
lit  ritu  semiduplici,  habctque  tres  Lectiones  pro- 
prias,  continentes  fuse  ea  omnia,  quse  in  Actis  no- 
stris  narrantur.  In  aliis  etiam  ecclesiis  particula- 
ribus,idexCatendariisetBreviariisliquet,prieiU- 
cto  die  2  Novembris  cultus  prsescribitur,  qui  dein- 
de,  sicut  a  Kalendis  Novembris,  ubi  in  vetustissi- 
mis  Fastis  et  appendice  Sacramentarii  Gregoriani 
apud  Gavantum  nuntiatur,  propter  inductam  fe- 
stivitatem  Omnium  Sanctorum,  in  hunc  diem 
retractus  fuit,  sic  postea  in  dies  alios  propter  oc- 
B  currentem  Commemorationem  Fidelium  defunc- 
torum  rejectus  est.  Hinc  in  dicecesi  Parisiensi  m 
ejusdem  mensis  in  festo  solemni  S.  Marcelli  fit  de 
sanctis  Martyribus  rommemoraiio . 
cxstant,  uti      50  In  Romanis  tamen  antiquis,  quse  habemus 
etin  excusa  Venetiis  anno  1479  et  1518,  uti  et  in  re- 

centioribus,  constanter ponitur  eorum  memoria  xx 
Septembris.  Observat  circa  hsec  Bailletus  ex 
Gavanto,  usque  ad  medium  seculum  decimum 
sextum  festum  universaie  per  Ecclesiam  non 
fuissr  nisi  simplex,  imo  Pium  V  Pontiftcem  su- 
stulisse  Lcetionem  de  S.  Eustathio,  atque  ejus  loco 
reponi  jussisse  Homiliam  de  Vigilia  S.  Mat/uvi 
EvangelisUc  :  Urbanum  VIII  postea  anno  1625 
festum  ad  riium  semiduplicem,  ac  denique  Cle- 
mentem  IX,  imo  X,  die  scilicet  xxvi  Januarii  16,71, 
ui  noiat  Meratius,  adduplicem  evexisse,  quohac- 
tenus  sancli  Martyres  colendi  prsescribuntur  in 
Breviario  Romano,  ubi  et  tres  Lectiones  ex  Actis 
contractse  sunt  de  illis  prcprix.  Sabemus  Bre- 
vinrium  Romanum  completissimum  impressum  Ve- 
netiis  per  nobilem  virum  dominum  Lueam  de 
GiuntaPlorentinumannoanativitatedominiMDxxu, 
in  quoad  w  Septembris  talis  prsemittitur  rubri- 
C  ca:InYig"ilia8.  MathaeifitdeS.EustachioetSociis 
ejus  tamquam  de  festo  simplici.  Festum  S.  Eusta- 
ciiii,  si  in  Dominica  venerit,  transfertur,  et  fiunt  de 
eo  novem  Lectiones,  non  obstnnte  llubrica,  quia 
dictmn  esl  sepe,  quod  nullum  festum  transeat  pro- 
pterCommemorationem.  I,i  sic  estordinatum  etiam 
el  iii  a  Fratrihus.  Non  tamen  est  festum  uhique 
solemne,  quamquam  sit  festum,  quod  non  transit. 
Quare  Ordinarium  ponit  in  Missali,  quod  missasit 
de  \  iffilia  S.  Mathsei  et  Commemoratio  de  S.  Eusta- 
chio. 

tSSL  £  *  ide°  *™*  din  Lu™  *oc  fcrtnn  Eu- 
miqnii  stachn,  tunoic  Dommica  millo  modo  rautabitur  a 
tap.  pro  ipso  festo  S.  Eustachii,  quia  secundum 
omnes  numquam  fuitfestum,  cui  Dominica  ccssit 
velcedit,  etetiam  non  habet  propria  Basponsoria, 
nec  est  privilegiatum,  nisi  quod  non  mutatur  de 
loeo  SUo.  Imo  secundum  Ordinarium  antiquum  est 
testum  nunus,  quara  sit  festum  simplex  i)  Lectio- 
num,  qmafestum  simplex  OLectionura  occurrens  in 

eo  9 


uommicatnmsrerebaturetfieban*  postea  de 


Lectiones.  Quibus 


eonfirmatur  Gavanti  observa- 


/Mii''/'"/0//''''"""'  'iU°d  ibidem  Wxsoribitur, 
habel  Lectiones  novem,  et,  si  capitula  et 


versus 


I  KOSE  ETOS  ET  PILIIS 

excipias,  omnia  propria  de  S.  Eustathio  atque  ex  I> 
ejus  Actis  desumpta.  Ut  autem  est  sanctorum 
Martyrum  nostrorum  ubique  celrhcrrima  me- 
moria,  itaplurimwpertotum  Christianum  orbem 
sparseeecclesiseeorumsacras  reliquiassibiQendi* 
cant.  At  prxnotasse  juverit,  deplerisque  certi 
nihil  asseriposse;  etenim  cum  sit  S.  Eustathii 
nomen  aliis  etiam  Sanctis  commune  et  affine  plu- 
ribus,  imo  forte  tale,  quod  sanctis  corporibus  e 
camieteriis  Romanis  erutis,  et,  utvidgo  dicvnus, 
baptizatisjmponipotuii,  facite  cognominis  Sanct t 
reliquicv  obtentse  vel  inventse,  utpassim  solct,  cre- 
ditse  suntceleberrimiMartyris  nostri.  Ilrc  tomen 
nolim  quispiam  ita  dicta  accipiat ,  acsi  ttsseram, 
vel  omnia,  vel  speciatim  aliquas  reltquias  ex 
recensendis  perperam  credi  esse  sacra  Eustatlui  . 
Romani  martyris  pignora;  tantumfontem  indico, 
exquo  confusiopromanarepotuit,  atque probatio- 
nibuset  instrumentis  destitutus,  qualecionque  de 
illis  dubium.  Itaque,  ne  infinitus  sim,  quas  habui 
obcias  S.Eustathii  reliquias  aliquas  enumero* 

52  Soium  Belgium  nostrum plurimis  ditatum  Saera»  rtf- 
dicitur  apud  Raissium  in  Hierogazophilacio,  ubi  ^™^™!* 
ecclesia  S.Amati  Duacena  pag.  45,  Epternacen-  venmmu 
sispag.  212,  Lsetiensispag.  380  sacris  ejusossibus  pkrxquein- 
gloriantur.  S.Eustathii  dentefn  suissacris  t/trsau-  certs  nmt. 
ris  adscribit  Colonia  Agrippina, atqucpartes duas    °'/"'s 
alias  Sancti corporis  apudGeleniumpag.  -310, 266, 
et  088.  In  Germaniatquse  Sanctum  nostrum  Eu-  E 
stathium  suos  inter  Auxiliatores  veneratur,  atque 
eo  nomine  aras  illi  non  uno  loco  erexit,  partes  bi- 
7ias  sancti  corporis  habet,  qusc  numerantur  in  Li- 
psanojgraphiaBrunsvico-Luneburgicapag.&etSQ, 
In  Diario  sacrarum  reiiquiarum  ecclesise  Pra- 
gensis  in  Phosphoro  pag.  518  ad  hunc  diem  nu- 
merantur  a  Pessina  sancti  Protectoris  et  Socio- 
rum  partes  aliquot,  unapra^cteteris  insig-nis,  allatze 
per  Carolum  anno  mcccxxx.  Aliseprocul  dubio  in 
aliis  urbibus  et  ecclesiis  honorantur,  at  singuias 
percensere  longum  esset.  Tamayus  in  Notis  ad 
Martyrotogium  Uispanicum  die  xx  Sepiembris 
monetyVidendum Hieronymum  de  Quintana  Hist. 
Madritens.lib.  8  cap.  113  pagl  4M pro  transta- 
tione  ewuviarum  Sanctinostri  Roma  Madritum 
ad  ccvnobium  regate  sanctimonialium  excatceata- 
rum,  S.  Clarse  sacrum,  atque  adscribit  in  mar- 
gine  :  Corpus  apud  Madridium.  Laudatam  Quin- 
tanse  Historiam  ad  manum  non  habeo ,  considui 
Retationem  historicam  fundationis  illius  mona-    V 
sterii  Hispanice  scriptamaJoanne  Carillo,  Ordi- 
nis  S.  Francisci  de  Observantia,  ubi  texitur  cata- 
togus  sacrarum  reliquiarum,  quas  regium  cseno- 
biumpossidet.  Nuliaminter  iilas  reperiS,  Eusta- 
thii  nostri,  nec  credo  sancti  corpus  post  annum 
1616,  quo  edita  est  jamjam  iaudaia  lucubratio, 
Madnium  deiatum  esse. 

Mlgitur  Tamat/us,  qui  onmes  fere  totius  or-  sanetiMarly 
bis  sacros  Thesauros  in  Ilispaniam  caiamo  avehe-  rkperperam 
renisusest,partemsancti  corporis  forir  >■  ri,n,(l  lU     r«>»«in>*  <■<>»- 
corpus  nominat,  velex  c&meteriis  baptizati    ut  7"'"  f " 
cutgo  dicimus,  aui  alterius  cognominis  Sanctire-  ^ffp 
nquias,cum  celeberrimi  Eustathii  nostri  exuviis  """" 
confudit.  Certe  Piazza  in  Hemerologio  sacroparte 
2  adhuncdiemxx  Septembris  asserit,  inecdesia, 
.anehma^nsEustathii^men^-;^^^-,^^^^;. 
pnncipe  hastse  militaris  partem  servari  et  San- 
ctorum  nostrorum  corpora.  Secundum  potiorem 
ettam  partem  tntelligej  nam  laudatus  auctor  sub- 
dit,S.AndretV  mrnonte  Quirinaii,  et  S.Cieciiimec- 
fes^gloriosiinartyris^t^^ 
ttm  in  Monta  basilicamS.  Theopista;  uxoris  ejuSl 
sacris  exuviis  ditaias  esse.  Instrumenium  mar- 

moreum 


uicrilnidsibi 
vendtcent, 
fruntra  con- 
tendentS)u$, 
quantumap- 
pnrrt,  Gallit 


c 

quibusdam, 

dlud  ante 
dm   scciila 
in  S.  Dionij- 
sii  abbalia 
sirvatum 
fuisse. 


DIE  VJGKSIMA 

morcum,  de  cujus  fide  dubitare  non  ausim,  unde- 
que  probari  possit,  scculo  duodecimo  Sanctorum 
corpora  adhuc  in  ecclesia  Eustathiana  fuisse  ser- 
vatajiabes  apud  laudandum  ScVpius  Athanasium 
Kircherum,  Historioa  Eustathio-Marianse  parte  5 
pag.  15S.  Ibi  dicitur :  Sub  majori  altari  in  capsa 
Oniohlna  (in  Conchina  legit  Martineltus)  sunt  cor- 
pora  sanetorum  cum  titulo  marmoreo  :  «  Hic  re- 
»  quiescuntcorpora  sanctorum  martyrum  Eustachii 
*  et  uxoris  ejus  Theopistae,  eorumque  filiorum  A^a- 
»  piti  et  Theopisti.  <•  Ego  Celestinus  Catholicse 
Ecclcsiaicpiscopus  cum  pnedictis  episcopis  corpora 
Sanctomm  et  oculis  vidi  et  manibus  tentavi  (Mar- 
tinelius  habet  traetavi,  nescio  an  fideliter)  et  re- 
condidi  cum  titulo  antiquo  in  mausoleo  sub  altari. 

54  Ad  hsec  non  advertit  Bailletus,  qui  tom.  3 
col.  262  numerum  secundum  ita  fere  orditur .-  Di- 
citur  corpus  S.  Eustathii  conservatumfuisseRomBe 
in  ecclesia  ejus  nominis  usque  ad  seculum  duode- 
cimum,  atqueporro  sub  hujus  iyiitium  inde  trans- 
latum  in  Gallias,  dcpositumque  in  abbatia  S.  Dio- 
nysii.  Ad  superius,  inquam,  instrumentum  mar- 
moreum  non  advertit :  etenim  facta  dicitur  ibi- 
dem  Eustathiance  ecclesue  consecratio  anno  In- 
carnationis  ejusdem  ( Jesu  Christi)  mcxcvi  et  anno 
vi  D.  Celestini  Papae  tertii  in  Indictione  xiv  in  Do- 
minica.  Eodem  certetempore,  vel  paido  forte  ante 
contigit  inspectio  sacrorum  corporum,  qUcV  testa- 
tur  Pontifex  sub  altari  principe  recondita  a  se 
fuisse.  Quomodo  igitur  illius  seculiinitio  S.  Eu- 
stathii  corpus  in  Galliam  translatum  fuerat?  ne- 
que  enim  est  credibile  Romam  iterum  intra  illud 
tempus  fuisse  revectum.  Certe  idem  Bailletus  ex 
Dubleto  refert  sacra  lipsana,  qiicV  S.  Eustaihii 
credebantur,  in  regio  illo  ccenobio  religiose  ser- 
vata  fuisse  usqueadannum  1567,  quo  a  Calvinistis 
direpta  fuerint,  quie  cum  hisce  non  suis  coheerent. 
At  qitid  igitur,  non  credam  sancti  Martyris  cor- 
pus  in  prselaudata  abbatia,  ubi  sacellum  ejus 
nomini  dicatum  fuit,  quiecisse,  dum  id  asserunt 
expt^essis  verbis  apud  Dubletumpag.  317  et  318 
chartse  Guiliebni  de  Alneto  annoWlS,  et  Philippi 
Augusti  anno  1194,  scriptee?  Respondeo  :  Pluris 
apud  me  vatet  summi  pontificis  multorumque, 
qui  prsesentes  fuerunt,episcoporum  testimonium, 
quam  chartarum  istarum  auctoritas  :  maxime, 
cum,  qui  eas  condiderunt,  sacra  lipsana  non  in- 
spexerint,  atque  adeo,  illorum  assertum  sota 
traditione  nitatur,  cui  in  simiiibiis  rebus  minus 
tribuisolet,  quani  testi  oculato. 

55  Jtaque  credo,  aliquas  S.  Eustathii  exuvias  eo 
loci  venerationi  expositas  fuisse,  atque  a  tot  vitHs 
illustribus  cidtas,  variisque  donariis  dotatas. 
Quod  si  quis  probet,  corpus  sacrum  ibidem  loci 
quievisse  integrum,dicam,quod eratalterius  forte 
cognominis  Sancti  creditum  fuisse  sancti  Marty- 
ris  nostri.  Si  vero  concesseris,  aliquam  dumtaxat 
sacrarum  reliquiarum  partem  ^wssedisse  abba- 
tiam  S.  Dionysii,  facilius  consentiam,  non  uno 
edoctus  exemplo,  partes  cujusdam  Sancti  etiam 
exiguas  passhn  liberalissime  Corpus  vulgo  voci- 
tatas  fuisse.  Ceterum  notat  Saussayus  in  Marty- 
rologio  Gallicano  ad  hunc  diem,  Lutetuv  Parisio- 
rum  infamosaS.  Eustachii parceciati  cvde  gloriosi 
ipsius  Christi  Athietee  pignorum  haud  exilempor- 
tionem  ab  atiquot  annis  asseiTari,  QiicV  de  titulo 
istius  cceiesicV  feruntur,  valde  incerta  sunt.  Fuit 
olim  S.  Agncti  sacra :  undeautem  et  quando  san- 
cti  Eustathii  illinomen  adhcvserit,  fatentur  scri- 
ptores  Gallisese  ignorare.  Aliqui  apud  Bailtetum 
laudatum  credunt,  errorem  natum,  ex  nomine 
S.  Eustasii  abbatis  Luxoviensis,  quem  vulgus 


UCJtA 
J     f. 


ffujr  tncrrU* 


8EPTEMBRL  117 

Eustachium  nominabat,  cujusqv.fi  8ancH  nfymsm 
titulare  erat  sacrm  cuipiam,  mdicul&  nteprope 
ecclesiam  S.  Agnetis.  Quidquid  sit,  sacra  tancU 
Marlyrienostripignora,  qtus  hodiequein  Ulaec- 

clesia  coli  asserunt,  scribit  Saussayus  dexumpta 
fuisse  ex  lipsams  Dionysianis,  unde  ex  pr&ce- 
dentibus  esto  de  illisjudicium. 

WCeterur,,  "j"',>onui,inFtorarionostro  *B**l 
Ms.  bis  Sanctorum  Martyrum  nostrorum  OCCur-  """■"""■ 
rere  memoriam.  etaddiem  quidem  ZNovembris  (ran$Uu^ 
legi:  Horum  (S.  Eustathii  et  Socioru/m)  festivitas  £" 
cum  duodecimo  Kalendas  Octobris  habeatur,  hic 
tamen  in  eorum  Translatione  plenius  recolitur.  De 
qua  autem  hic  translatione  sermo  sit,  hactenus 
reperire  nonpotui.  Crassissimis  tenebris  involuta 
sunt,  quwcumque  de  SS.  Eustathii  et  Sociorum  sa- 
cris  exuviis,  ante  tempora  Cailestini  III,  quianno 
Christi  1106  sancta  corpora  Romee  inspexit,  refe- 
runtur,  ut  ex  iis,  qu<e  ex  Kirchero  sequenti  §pro- 
feram,luculentum  fiet.Exstabatjam  dudum  ante, 
ut  ibidem  probabo,  S.  Eustathii  nomine  insignis 
Romse  ecciesia,  certumque  videtur,  sacra  cimelia 
ibidem  semper  servata  f»isse.  Aliunde  eo  adtecta 
non  credo  ;  cum  Romas  passifuerint  sancti  Mar- 
tyres  ubi  et  eorum  corpora  cum  antiquo  titulo 
marmoreo  a  prsefato  Pontifice  inventa  et  exami- 
nata  fuerunt.  De  inventione  illa  seu  elevatione, 
quse  contigit  Dominica,  qua  cantatur  Modicum, 
non  agitur  hic.  Igitur,  qui  Florarium  nostrum 
scripsit,  cum  recurrentem  eo  die  Sanctorum  me- 
moriaminvenisset,  ea,  quse  de  translatione  sunt, 
adjecit,  nisiquis  credere  matit,  ita  eum  in  anti- 
quioribus  Fastis,  quos  prse  oculis  habuit,  scri- 
ptum  invenisse.  At  tum  conjectari poterit,  assertcV 
translationis  auctorem,  quisquis  fuerit,  occasio- 
nem  arrip\iisse  a  reperta  diversis  consignata  die- 
bus  in  diversis  Mortyrologiis  Sanctorum  nostro- 
rum  mentione. 


IV.  Examinantur  pia  molimina 
Athanasii  Kircheri  circa  Eusta- 
thianam  Historiam,  antiquumque 
cultum  sancti  Martyris  in  ecclesia 
B.  Mariae  de  Vulturella  et  Romae. 


Lucubrationis  Kircherianae  de  Historia  Eusta-  n*w««i 
chio-Mariana  discussione^  prsenuntiavitPa-  ei 

r  nostncmst*- 

pebrochius  tom.  i  Moji  in  Epnefneriatous  G/wco-  rr  de  Hi$(0_ 
Moscis,ubi  illius  titulum  integrum  expressit.Eo  rfa  Eusia- 
viso,  Tillemontius  Monum.  eccles.  tom.  2  pag.  5S6  eftfo-Jtofe- 
in  Notis  adPersecutioncm  Adriani,  Veremur,  rn-  "■ 
quit,  ne  pluspromiserit,  quam  possit  pnestare.  Sol- 
lerius  vero  noster  in  Observationibus  ad  Csuar- 
dum  ZNovembrisdeeodem  illoKircheri  Opuscu- 
lo  scribit :  Non  ig-noro,  quanta  Kircherns  ad  tuenda 
ea  Acta  raolitus  sit,  exstant  hic  etiamnum  literie 
ejus  de  eo  arg-umento  ad  Majores  nostros  dat;e  :  at- 
tamen  licet  a  Nicephoro  et  Damasceno  citentur, 
nemo,  opinor,  contra  Baronium  evicerit,  nou  multa 
prjedictis  Actis,  ut  minimum  superaddita  fdisse, 
quibus,  si  fieri  potest,  expurg-andis,  suo  loco  ope- 
ram  dabimus.  Dedit  quam  promiserat  SoUerius 
operam,  fassusque  sumt  prxclusam  mihi  mderi 
undequaque  viam  ad  id  prsestandum,  quodt  si 
fieriposset,  faciendum  spoponderat :  illi  pariter 
assentior,  rix  aitt  ne  vix  quidem  contra  Baro- 
nium,  positivo  saltem  argumento,  probari  posse 
Historiam  nostram  undcquaque  sinceram  cssc. 

nequc 


118 


I)E  SS.   KUSTATIIIO, 


>M.      neque  itti  dissentire  possum  cir*  '"■«^™ 
>■  C         Klcherwn.Tcensuram,  quam  utcumgne  obscure 
Me,en„nllu,sqMstumm*m,tun>Mera. 


umento  ad Majores  meosdedit,at- 


tnn\ 

nuas  de  eo  arqumenio  aa  mujvj  ** ""•"—'. 

tjus  Eustathio-Marianam  potius  amons  quo/la- 

nrabat  maximo,  erga  amabilissimam  Dei  etno- 

stram  matrem,  venerationisque   erga  sanctum 

Martyrem,  quam  exactx  ad  critices  rcgulas  eto- 

ditionis  fcetum  esse,  saltem  secundum  ea  o??inia, 

quce  ad  antiquum  Sancti  in  Ecclesia  cidtumpro- 

bandumnonpertinent.  _     , 

Athanam         58  Etenim  quaecumque  producit  alia,  vel  ipsis 

Kirchennm  Adis  niigatis  nituntur,  quorum  proinde  sincen- 

vidmtunni-  ^  Mesquc  inde  conpcinon  possunttvel  incerta 

gu*,  rium  sunt:atqueinierhxcfaiSanonpauca.Spcciminis 

loco  sit  HistorixEustathiansc,quamparte  prmia, 

ut  monui,  adomavit,  asserta  chronotaxis.  Statui- 

tur  Placidas  in  bello  Judaico  fuisse  equitum  ma- 

gister  xn  legionis  sub  Trajano  ductore,  de  quo 

vide,  qude  dixi  §  2  num.  23.  Ipso  statim  initioprse- 

mittitur,  tertio  consulatus  Trajani  anno  Placidam 

vicisse  Decebalum  Dacorum  rege?n,  moxque  con- 

tra  Persasprofectum  ingentem  eorum  exercitum 

B  ad  internecionem  delevisse.  At  cum  Persis,  Tra- 

jano  imperante,  bellum  Romani  non  gesserunt 

ante  annum  imperii  ejus  9,  qui  Christiest  106,  nisi 

quis  velit,  Persicum  bellum  vocare  id,  quo  Autus 

CnritctiusPahna  Arabiam  Petraeam  imperio  Eo- 

mano  subjecit,  quodtempore  postremm  expeditio- 

nis  Dacicse,  atque  adeo  Trajani  imperantis  anno  6 

vel  sequenti  contigit.  Jiludcertum  est,  bellumDa- 

cicum  secundum  non  ante  id  tempus  absolutum 

fuisse,  utproindeS.~~ ustathii  conversio  non  nisi 

anno  imperii  Trajani  7  possit  hic  statui  contigisse. 

Porro  hiscesi  sedecim  anni  adjiciantur  usque  ad 

detecti  Placidte  exBadysso  reditum,  excurritur  in 

annum  Christi  120,  cumjam  a  triennio  Trajanus 

evivis  excesserat.  Eapropteribidempag.  27  asse- 

ritur  Eustnthius  non  a  Trajano,  sedab  Adriano, 

qui  illi  successerat,  exccptus,    atque   adversus 

Persas  et  JEgyptios  missus.  Mitto  omnium  scri- 

ptorum  antiquorum  testimonio  contrarium  vi- 

deri,   qux   hic  de    belto    adversus  Persas  sub 

Adriamt  /inguntur,  dum  ea  r.r  Actis  ijjsis,  quibus 

nititur  Kircherus,  satis  corruunt. 

locunduffl         59  Acta  autem  omnia,  tum  nostra,  tum  Meta- 

eampartom,  phrastis,  lucutenter  asserunt,  exceptum  a  Tra- 

C  jano  reducem  Plaoidam  adversus  rebeltes  niissum 

cum  exercitu,  ac  demum  hunc  imperatorem  vita 

fintrf.un/,  cum  itle  vel  betlum  gereret,  vel  ab  eo 

victor  Homam  reverteretur ,  suffectum  Trajano 

Adrianum  i nventurus. Nonminus avero alienum 

est,  quod  sequitur  :  locat  S.  Eustathii  et  Sociorum 

antrttjriuni  subextremo  Adriani  imperantis  tem- 

pore,  subjicitque  pag.  46 :  Nihilnue  inde  raelior 

factus  (Adriantts)  non  multopost Curais  volun- 

taria  venenj  suingptiDne  infami  et  miseranda  morte 
ultinmm  vitffl  terminum  clausit.  Non  examino, 
qum  kicdecausa  mortiset  loco  asseruntur.Mor- 
tuus  est  Ad 'rianus  imperator  x  Julii  anni  Christi 
138.  Non  videtur  autem  post  data  ad  pniefectos 
suospro  Christianis  anno  126  ?*e$cripta  ulio  modo 
illis  infensus  fuisse.  Quidquid  tamen  sit,  uno  alte- 
rove  anno  ante  ejus  obitum  in  chronotaxi  Kir- 
cheri  patitur  Eustathius,  qui  bello  Juddico  adfuit, 
proindeque  betlum  subAdriano  supremum  gessit, 
laureamque  martyrii  consecutus  est  fere  centena- 
rius :  de  quo  vide  dicta  §  2,  num.  22.  Anachroni- 
smum  atium  habemus  initio  cap.  4,  ubi  scribit 
Kirchcrus,lrajanum,  quandode  barbarorum  tu- 
multibus  nuntium  acceperat,  Placidi  meminisse : 


UXORK  K.HIS  ET  FILIIN. 

verum  cumjam  fere  ad  vicennium  deeo,  jam  omuiura  I> 
opinione  perdito,  nil  inuotuisset,  spem  ejus  recu- 
perandi  depone?*e  debuisse,  nisi  occulto  qaodam 
animi  insiinctu  ad  eum  quxrendum  fuisset  im- 
pulsus.  Vicenniohuicseptem  annosaddo,  tantum- 
dem  enim  concedi  debere,  probavt  supra  num. 58, 
quibus  Kmtzfawantefugamoperamsuam  Traja- 
no  contra  Dacos  probaverat ,  habeoque  Trajanum 
imperantem  annis  fcreW,  quitamen  scriptorum 
omniumjudicio  vigesimum  completum  non  vidit. 

60  Longitm  esset,  neque  opere  pretium,  hujus-  V™  ™< »/» 
modi  alia  recensere  et  refellere  :  prwtereo  etiam 
plures,  quos  ornatus  adhibuit,  non  tam  Eistoriee 
veritatem  stabilientes,  quam  itli  fabuLv  speciem 
majorem  appingentes.  Ex  hisce  omnibus  id  solum 
liqueat,  Kircherum  Historiw illius  veritatem  sup- 
posuisse  magis,  quam  discutere  aut  confirmare 
votuisse.  Parte  2  Historix  Eustachio-Marianx 
Genealog-ia  S.Eustachii  aprirais  llomanorum  reg-um 
lemporibus  in  ultima  aetatis  nostrre  tempora  tradu- 
citur  :  ex  Octavia  scilicet  stirpe,  ab  Octavio  Ma- 
mitio,Tarqui?iii  Superbi  genero,  usquead  Augu- 
stum  Csesarem,  atque  inde  cap.  2  ad  usque  Placi- 
dam,  hocordine.  Erat  RomcV  anno  salutisZO  Fau- 
stinus  Octavius,  pater  S.  Cle?nentis  I,  a  S.  Petro  E 
adfidem  conversus :  deinde  anno  circiter  92,  teste 
Sabellico,  floruit  in  Urbe  Agapitus  Octaviust  vir 
splendidus  et  senatorisc  dig?iitatis,  atque  ex  hoc 
natus  estmagnus  Eustathius  noster,  Quavia  Aga- 
pitus  ille  Octavius  ex  Faustino  Octavio  descende- 
rit,non  dicitur.  Quod  si  aute?n  probationem  re- 
quiras,  himc  ipsum  S.  Placidas  nostri  parente?n 
fuisse,  accipies,  ni  fallor,  testimo?iium  Zazzarae 
tom.%  de  nobilitate  Italise  genealogiam  prosapiae 
Eustathia?ia>  texentis.  Inde  series,  non  satis  tamen 
ubique  eohwens,  producitur  usque  ad  Te?*tuttwn 
(dequo  S.  Gregorius  lib.  2  Dial.  cap.  8.J  quemque 
fuisse  ex  parentela  S.  Eustathii  probatur  ex  eo, 
quod  Tertullus  filium  suum,  qui  S.  Be?iedicti  Di- 
scijndus  sanctitate  illust?*is  et  ?nartyrio  co?*onatus 
fuit,  Placidi  no?nen  imponivoluerit,  in?nemoria?n 
S.  Placidse  nost?'i  seu  Eustathii. 


61  Postremu?n  hoceumdem  iterum  testem  habet 


nd  proban- 


solu?n  Zazzaram,  ex  quibusdam  a?itiquis  monu-  ,!,tm  «n(i 
mentis  ratioci?xantem.  Atque  hinc  liquet,  seriem  fl>l"'"^h" 
illam Eustathianx stirpis,ut passi?n  solent  genea-  ciesiacultun 
logice  antiqticV,  multis?iiti  ut  ?nini??iu?n  valde  in- 
certis.  Certe  S.  Eustathium  Agapiti  Octavii  fitium 
et  ex  Octavia  stirpe  oriundum  fuisse,  vellem  effi- 
cacius  probatum  videre.  Capite  ibide?n  4  fam  iliam  F 
Eustathia?xam  ad  co?nites  Tuscula?ios  protrahit 
ex  Wione  et  eode?n  Zazzara,  atque  hinc  ad  comi- 
tes  Signise,  Anag?xicc,  Poli  et  Val??io?ito?iis  usque 
ad a?inum ChristilC&l,  atque  ex  ea  ramum  Nea- 
polim  ad  illustrissima?n  Afflictoru??i,  a  S.Eustathii 
afflictionibus  sic  dictorum,  do?num  propagatum 
contendit.  Non  esthujusloci  etinstituti  ?iostrihtec 
exami?ia?x>.  Eustathianse  fa?nitise  scutum  genti- 
litium  itaKirche?'us  exhibet,  utpars  fceyaSS.Aga- 
pium  et  Theopistum,  S.  Eustathii  liberos,  a  feris 
semigtutitos,    cassis  ve?*o  ?nirabiie?n  Salvatoris 
intra  cervi  cornua  apparitionem  rep?\vsentet. 

MMagisadpropositumnostrumspectant,quce   Varto  Kir- 
laudatus  Kircherus  parte  3   tractat  de  loco  con-  etorf  circa. 
versionis  Eustathii  ad  Christum,  quem  tam  certo  tocum  cu1'~ 
detexisse  se  arbitratur,  ut  lectori  nullum  dubium  """"""* 
superesse  possit.  Hunc  porro  ita  indicat  i  Tibur 
inter  et  Prasneste,  i?iquit,  altissimorum  montium 

catenaexBoreainAustrum  extenditur in  altis- 

simo   horum  montiura    a    Polo   oppido trium 

millium  passuum  spatio  ascendentibus  Guadagno- 
Iiuna,  vulg-o  Guadagnolo,    intra   rupem   toto   La- 

tio 


DIE  7IGESIMA 

tiospcctabilem  conditumoceurrit.Z)em^wra  inter- 
jicit  de  pagi  illius  situ  et  incolarum  moribus 
et  prosequitur :  Ex  Guadagnolio  ad  millc  fere  pas- 
BUS  per  viam  saxosam  et  declivitate  diihYilnn  la- 
boriosamque  versus  Borcalcm  plag-am  descendi- 
tur  in  planitiem  modicam,  prsecipitiis  undique  et 


SEPTEMBBI8 


lld 


undique  circurndatum,  in  qua  propositj  arguxnenti 
ecclesia Deipars  lit  obviara.  Prospectum 
centium  locorum  in  Mappa  tjeographica  apud 
Kircherum  ewpressum  habes.  Tabutam  aUeram, 
quse  situm  istius  ecclesite  exhibet,  p08t  laudati 
scriptoris  exemplar  represento  kie  lignoindsam. 


■ 


Optica  Proiectio  Rupis  et  Ecclesise  Beiparm  de  Monterella  una*  cum  circumiacentibus  locis 


■  ■ 

B  h  .•nuncuta  vetuttis- 

tima  in  D.  Eustachij  ko- 

intitina  tcteribu*  Qtri- 

xtianis  extructa. 

C.  D.  Ftuura  pcrquam 

in  crypta  introitur 

E.  F  Ecetesia  Deipar*. 

0  HRudera  veterizMo- 

nastcrii. 

I.   Porta  lateralis  Ee- 

rtetir. 

K.  LutftcraquamHona- 

sterio  tuppedtians. 

L.Porta  Puctanum  c«rfiu 

V.  V.  0.  VricipMia. 

P.Q.  Atrium  Ecdenr. 


Sequenti  lucubrationis  siuv  capite  ita  pergit  Kir- 
cherus  :  Post  ecclesiam...  xx  circiter  palmos  dis- 
sita  ing-ens  illa  rupes  cernitur,  in  quam  cervus  in~ 
siliit.  Rupem  illam  a  se  mensuratam,  asserit  10C 
ferepalmis  altam  esse,  et  subdit :  Olim  inaccessa 
C  fuit  Successu  tamen  temporis,  ad  devotionem  Fi- 
delium  explendam,  excisis  hinc  inde  ad  firmanda 
vestigia  cavitatibus,  non  nullum  ascendentibus  in 
apicem  aditum  prsebuit,  quamvis  laboriosum  etpe- 
riculis  plenum. 
S.  Biatathii  G3  Tantum  tamen  valuit  veterum  Christianorum 
conjectur»,  in  hunc  locum  pietas  et  devotio,  ut  in  summitate 
rupis,  quae  nonnullam  latitudinem  admittebat,  ad 
perpetuam  tam  miraculosae  conversionis  memo- 
riam  jediculam  exstruxerint,  in  eaque  totius  rei 
historiam  depinxerint,  cujus  tametsi  subobscura 
picturae  vestigia  nonuulli  cx  senioribus  hujus  ter- 
ritorii  olim  adhuc  sese  observasse  testati  sint.  Hodie 
tamen  praeter  quaternos  muros,  nil  aliud  superesse 
videas.  Porro  fissuram  notatam  D,  C,  aiunt  eo- 
rumdem  accolaram  alii,  apertam  fuisse  ex  terrse 
motu,  dum  vitee  et  salutis  Auctor  in  Cruce  more- 
retur.  Alii  insolentius  adhuc  asserunt  apud  Fa- 
torium  ibid.  pag.  90,  illam  prodigiose  S.  Eustlia- 
tiowam  prxbuisse,  vel  longam  ibi  pcenitentiam 
acturo,  vel  apparitores  eum  ad  martyrium  quw- 
rentes  declinanti.  Cujusmodi  hsec  sint,  hausta  ex 
hominum    indoctorum    traditionibus , 


futilibus 


forte  non  multum  etiam  antiquis, 

So.nrowhris  TomitS  VI. 


nemo  est,  qui 


non  videat.  NuUua  itaque  (infert  pag.  96  ex  iis, 
quteprasmiserat)  alius  tara  admirandae  visionrs  lo- 
cusesse  potuit,  nisi  quem  descripsimus;  quemque 
in  Tabida  collem  depictum  habes).  Quod  ut  lucu- 
lentius  pateat,  jam  sing-ula  ordine  testimouiis  aper- 
tissime  demonstrabimus,  ne  lectori  dubium  amplius  E 
de  vero  conversionis  Placidianse  loco  supersit. 

64  Primum  itaque  hujus  rei   testimonium  esse  j^™^ 
possunt  ipsa  Placidi   prffldia,  villfflque  huic    loco  ^^ 
propinquoe,  uti  ex  praecedenti  deseriptione  patuit.  ,tonvidenta 
Pnvmiserat   laudatus  Athanasius,  cujus  verba 
contraho:  Jerocomium  seu  Hierocomium,  etiam 
hodie  indigenis  Jericomio,  mlla  fuit  Trajani  ceesa- 
rismagnificentissima.DistatJerocomiumseptimo 

fere  mUliari  ab  Eustathiana  rupe  Media  fere 
interjacet  illis  Polustia  vetus,  qum  Poli  nomen  ho- 
diedum  obtinet :  atque  in  hujus  eonfinits  rdlas 
suas  etprxdia  possedit  Eustathius,  districtus  Po- 
lani  quondam  dominus.  Asserti  hujus  postremi 
vades  sunttraditio}nescio  qiuv  et  Zazzara.  Secun- 
dam  probaiionem  accipe  :  Secundum  est  (tnquxt) 
irrefrag-abilis  et  numquam  interrupta  jam  a  ton- 
stautini  Mag-ni  et  Silvestri  Pontificts  temporx- 
bus  in  hunc  usque  diemperseverans traditw,  qua 
ad  convincemlns  vcritates  efficacius  quidpiam  esse 
potest.  Nullusest,qui  neget  criticus  utcumque  se- 
verus  modo  traditionis  illius  antiquxtas  satts 
ostendatur.  Atqtuv  capite  4  part.  3  Kircherus  affir- 
mat  Joannem  nimirmn,  qui  Placidam  sacra 
'  ^O       unda 


Septembris  Tomus 


MICTORF 

J.C. 


omnmo  tm 

pnbdtnlt*> 
Uect  vald 

incertx  sint, 


m  DE  S.  EUSTATHIO 

undaabluerat,  vencrationis  erga  hanc  rupcm  au 


R 


ctoremfuisse  cetcris  Christianis,  ex  mera  conje- 
ctura  dicta  sunt,  nec  proinde  suffieiunt,  ut  anti- 
.{i-.wenerationis  initium  satis  solide  stabiliant. 
65  Jlfelius  atiqualem  ejus  antiquitatem  probant 
monumenta,  qu,vproducit.  Suntque  1  <vdicula  in 
ipsa  rupe  quondam  a  Christianis  extructa  in  qua 
Mhtsreihistoriamdepictam  olim  fuisse  narra- 
runt  e  senioribus  aliqui  Kirchero.  2  Sacellum 
S.  Kusthatii  in  ipsa  ecclcsia  Deiparx  de  Vutturelta 
adsinistram  tholipartem  a  Constantino  Magno, 
ut  contendit  Kircherus,primitus  cum  ecclesia  ex- 
structum  :  quod  pluribus  deinde  probare  nititur. 
Acprimo  quideminter  innumeras,  quas  Deo  San- 
ctisque  piissimus  imperator  exstruxit  basilicas, 
unam  commemorari  inquit apud  Baronium  in  Ca- 
talogo  auctoris  anonymi,  ab  eo  imperatoreexstru- 
ctam  in  monte  ad  vicum  Pisanum,  qui  hodie  Pi- 
sciano  Italis  dicitur,  cstque  ad  radices  montis  Vul- 
turelli  seu  scopuli  S.  Eustathii  Orientem  versus, 
ut  in  chorographia,  quam  ipse  exhibet,  spectare 
licet.  Hisce  designari  arbitratur  basilicam  olim 
erectam  eo  loci,ubi  hodie  Deiparm  ecclesia  est,  in 
memonam  mirabilis  conversionis    S.    Placidre, 
eamque  a  S.  Silvestro  dedicatam  asserit.  Si  in 
illis  locis  montanis  ecclesiam  cedificavit  Constan- 
tinus,  peculiari  ratione  quapiam,  et  venerationis 
peculiaris  affectu  ad  id  inductus  fuisse  credi  de- 
bet.   Cum  vero  nulla  exstet  illustris  cujuspiam 
facti  ibidem  memoria,  quam  eo  monumento  con- 
servare  venerarique  voluerit ,prcvter  traditionem, 
quibusdam  aliis  monumentis  /irmatam,  de  S.  Eu  - 


UXORE  EJUS  ET  KrLIIS 

stathii  ad  eainrupemmirabili  conversione,non  est  D 
incredibile  hanc  ipsam  Constantino  extruendx  eo 
loci  sedis  sacrw  causam  fuisse. 

6G  Porro  ecclesiam  illam  arbitratur  Kircherus, 
jam  ante  S.  Benedicti  tcmpora  collapsam  diru- 
tamque,  et  ab  eodem  sancto  cmnobiarcha  ejusque 
fitiis  refectam  auctamque  fuisse,  cum  scilicet  di- 
strictus  ille  totus  monasterio  Sublacensi  cessisset 
extestamento  Tertulli,  patris  S.  Placidi,  quifuit 
S.  Benedicti  discipulus.  Est  et  hocsatis  credibile, 
maxime  cum  veteris  ibidem  monasterii  rudera 
compererit,  prout  in  Tabula  nostra  apparent.  Ve- 
rum  quacumque  hactenus  protulimus,  merm  con- 
jectunv  limites  non  excedunt,  Duo  re&tant  produ- 
ctaaKirchero  quibus  xdterius  probare  contendit 
antiquum  S.  Eustathii  eo  loci  cidtum,  ejusque  a 
Constantino  Magno  ct  S.  Silvestro  Papa  originem 
deductam.  In  sacello  S.  Eustathii,  (inquit  partis  4 
cap.  4  §  i)  quod  ad  levam  chori  e  regione  rupis  con- 
structum  cernitur,  aflixa  videbatur  vetustissima 
tabulaex  querno  Iigno  compacta,  in  qua  rudi,  pro- 
pria  istorum  temporum  (Constantini  Magni  scili- 
cet,  quibus  eam  confectam  arbitratur)  arte  in- 
sculpta  prima  hujus  ecclesise  dedicatio,  a  S.  Sylve- 
stro  facta  exprimitur,  quam  postea  dux  Polanus, 
ne  tantse  antiquitatis  monumentum  situ  et  squal-  -^ 
lore  Ioci  periretj  in  Polanae  arcis  bibliothecani  intu- 
lit,  ubi  et  in  hunc  usque  diera  antiquarum  rerum  " 
studiosis  spectanda  exponitur.  Tabulse  itlius  pro- 
ducit  typum,  summa,  ut  asserit,  fide  pictum, 
quem  et  ego  a  xylographo  nostro  incidi  curavi, 
et  exhibeo. 


Illwl  ccrtum 
vidctur,  m 
hcis  iltis 


Antiquissim?    Tabutx   TYPVS  quu  Dedicatio  Ecelesix  Dciparx   Emtachiav*  a  S.    Sylvestro   Papa  1  faaia  exhtbetur. 


valde  cete- 
bretn. 


C7  Pluribus  deinde  exponit  sinqula,  qux  hic in  R  r  n  ;,„>,     <  r      , 

pauca  conlraho,  neglectL  iis,  quLuri!Z  lcctor  R  n  l  ?      I  5  ^™  et  8  di9itos-  Late™  *  C, 

"npsosatisaspectudeprehendet  TabuMatlTl  BDw"  w»'^»*^3  digitos.  Opustotumex 

aouu-e  tate,  a  A  querno  hgno  anaglyphicum  est ;  pictura  rudis,  ut 

inconditarum 


DIE  VIGESIMA  8EPTEMBBIS 

inconditarum  imaginum  habilus  luculenter  de-     que  sancto  Huberto  Cliristum 


monstrant.  Imagines,  quse  supra  tortuosas  colum- 
nas  spectantur  notatse  E  G,  sanctos,  inquit,  Pe* 
trumet  Paulum  reprsesentant,  eadem prorsus  for- 
ma,  sub  qua  inrupiscavernasupra  vetustissimam 
mensuiam,  ui  parle  3  cap.  i  docucrat,  sculptse  re- 
pertic  sunt.  Effigies  Salvatoris,  inter  illas  media  E 
ejusdem  penitus  formse  est,  nisiquod  benedicentis 
manum  gestumque  artis  imperitia  prsepedilus 
pictor  stolidissime  expresserit,  ejusdem,  inquam, 
formge  est,  Kirchero  ieste,  sub  qua  in  dedicatione 
ecclesiaj  Lateranensis,  aConstantino  exstructai,  po- 
pulo  Romano  apparuisse  traditur,  ejusque  sub  hoc 
habitu  ectypon  passim,  tum  in  dict£eecclesise  chori 
fornice,  tum  in  Cruce  Constantini,  tum  denique  in 
frontispicio  exteriori  templi,  qua  portam  Appiam 
respicit,  omnibus  intrantibus  primafronte  obvium 
cernitur.  Quse  sub  duobus  arcubus  reprsesentan- 
tur,  explicatione  non  indigent;  liquet  enim,  alta- 
ris  dedicationem  per  S.  Silvestrum,  cujusetiam 
nomenadscripsit  sculptor  ,exhiberi  cumministris 
adstantibus.  Inscriptionem,  quse  hic  fronti  alta- 
ris  II  insculpta  legitur,  pag.  126  iia  Kircherus 
excudit. 


B 


et  antiquam 
esse  ti  pluri- 
bus  scctdis 


MEN.   OC.    D. 

xxmi.  DE 

DICATIO 

BEATE  MAR 

IE  t  VVLTVILLA 


in  inontc 
Vulturella 

sancti  Mur 
tyjis 


68  Notatautem  eamdem  inscriptionem  inmar- 
morea  tabula  pilse primse  ad  dexteram  clathri  al- 
taris  insertam  conspici,  unde  illam  sic  exponit : 

MENSE  OCTOBRIS,  DIE  XXIV  DEDICATIO  BEAT.E  MARL«  IN 

vultvilla.  Pturibus  deinde  inquirit  in  significa- 
tionem  seu  originem  vocis  "Vultvilla  seu  Vultilla, 
suspicaturquelegendum  Vulturella,  derivato  mon- 
tis  nomine  a  multitudine  vulturum,  in  scopulosis 
illis  desertisque  locis  quondam  nidificantium 
Heec,  utut  valde  incerta,  apparent  tamen  mihi 
credibiiiora  iis,  quse  testatur  ibidem  accepisse  ex 
quodam  sacerdote  asserente,  se  id  quondam  le- 
gisse  in  libro  Ms.;  nimirum;  Quod  cum  de  constru- 
enda  Deiparae  in  hoc  loco  ecclesia  consultum  esset, 
neque  convenire  possent,  B.  Virgo  S.  Sylvestro  in 
somno  apparuerit,  dixeritque,  eo  in  loco  sibi  eccle- 
siam  condi  se  velle,  in  quo  Filius  suus  tanta  cum 
servo  suo  Eustathio  miracula  operatus  fuisset :  un- 
de  S.  Sylvester  divino  monitus  oraculo,  ad  rupem 
Eustathianam,  ut  construeretur,  Constantino  sua- 
sit ;  verum  cum  loci  angustiam  architectiobjicerent, 
sanctum  Pontificem  dixisse,  gedificetur,  ubi  Vultil- 
la,  scilicet  Deipara,  unde  vox  Vultilla  coaluerit, 
ecclesiasque  adhseserit.  Hsec  enim,  quse  Kircheri 
verbis  recitavi,  non  facite,  opinor,  apud  quem- 
piam  fidem  inventnra  sunt. 

69  Quod  in  iseva  tabulse  parte,  I  exprimitur, 
potissimum  ad  nostrum  sanctum  Martyremperti- 
net,estqueeffigiescerviintercornua  gestantis  ima- 
ginemSatvatoris.  Hincdeducit  Kircherus,partem 
illius  ecciesise  seu  sacellum  in  honorem  S.  Eusta- 
thii  consecratum  fuisse,  discurriique  deinde  mul- 
tis,  quare  non  Cruciaffixus  Christus  exhibeatur, 
quomodo  ab  omnibus passim  scriptoribus  Placidse 
apparuisse  traditur;  censetque,  quod  Salvatorem 
sculpserit  artifex  tali  for?na,  quse  erat  tum  inter 
Christianos  notissima  et  ceieberrima,  qusequeLa- 
teranensis  est;  veldenique,  quod  ita  revera  S.  Eu- 
stathio  visus  fuerit,  concluditque :  Relinquamusita- 


121 

inter  conraa  cenr 
Crucifixum,  et  Kustatliio  -suurn  inter  corTjua  cer- 
vi  S;ilvatorem.  Acta  nostra  luculenter  assez-u.rd, 
apjparuisse  formam  sacrae  Crucis  supra  claritatem 
solis  Bplendentem;  illis  sieredere  quis  malit,  quatn 
insciti  sculptoris  picturse  et  ita  tubentius  prrirme 
Kirchericonjectursesubscribat,  nttUam  S.  Ifuber- 
to  facturus  est,  confido,  injuriam,  si  itti  apparen- 
tem  inter  cervi  comua  Crucifixum  eripiat,  san- 
ctoque  Eustathio  restituat.  Ceterum  in  inferio- 
ri  tabutse  parte  K  pavimentum  reprsesentare  vo- 
luisse  videtur  rudis  artifex,  lenticularibus  qua- 
drangutaribusque  concavitatibus  intercisum  :  ac 
denique  ad  os  cervi,  nomensuum  expressit.  Hisce 
i/a  piuribus  explicatis,  concludit  Kircherus :  At- 
quc  hajc  est  tabula  vetustissima...,  quse  ecclesiam 
beatse  Virginis  de  Vulturella  a  Constantino  Magno 
fundatam  atque  a  Sylvestro  consecratam  in  hoc 
eodem  loco,  ubi  Christus  tanta  cum  servo  suo  Eusta- 
thio  miracula  operari  dig-natus  fuit,  ita  clare  et 
evidenter  demonstrat,  ut,  si  continuata  jam  a  com- 
plurium  seculorum  omnis  de  hoc  loco  traditio  defo- 
ret,  illasola  ad  Historise  veritatem  demonstrandam 
sufScere  possit. 

70  Ita  vireruditus,  a  quo  cogor  hic  vet  pene  in- 
vitus  dissentire,  circa  nimiam  tabuise  laudatse  an- 
tiquitatem;  neque  enim  mihi  apparet  credibile, 
asseremilicinumseuquercinum,cumpictu'raana- 
glyphica,  tamdiu  in  toco  humidissimo  per  tot  tera- 
porum  varietates,  ad  nostra  usque  tempora  totis 
quatuordecimseculisperdurasse.Contrariumsua- 
det  etiam  inscriptio  Mag-ister  Guilelmus  fecit  oc 
opus,  quse  profecto  neutiquam  tantam  vetustatem 
prseferre  videtur.  Figurae,  fateor,  habitusque  in~ 
concinni  imaginum,  Grsecorum  more  exhibita- 
rum,  exigere  videntur  aiiquot  seculorum  antiqui- 
tatem  neque  illam  egoprsefatse  tabulse  ereptam  cu- 
pio,  tubensque  agnosco,  multum  ex  ea  ponderis 
traditioni  accedere,  saltem  ad  probandum  anti- 
quum  eo  loci  S.  Eustathii  cultum,  licet  forte  non 
usque  ad  Constantini  tempora  perductttm.  Ilti 
etiam  adstipulantur  varise  per  totam  ecctesiam 
primitus  depictse  imagines,  quse  Eustathianam 
Historiam  atque  prodigiosam  imprimis  Christi 
inter  cervi  cornua  eo  loci  apparitionem  exhibent. 
Post  hsec,  veteremque  eo  ioci  atque  recentem  a  se 
excitamChristianorumdevotionemvenerationem- 
queenarrata,  parteb  laudatus Kircherusprocedit 
ad  cultum  S.  Eustathii  in  Urbe,  quo  itlum  sequor, 

llltaque  fuit  olimKomae,  (inquit  Emineatissi- 
mus  Annalium  auctor  in  Notis  ad  Martyrologium) 
et  hactenus  perseveratejusdemMartyris^w^aM»") 
illustris  ecclesia,  cujits  exordia  non  videntur  certo 
satis  tempore  figiposse,  In  Actis  nostris  numero 
ultimo  dicitur :  Occulte  vero  Christiani  tollentes 
corpora  Sanctorum,  deposuerunt  in  celeberrimo  lo- 
co  :  et  postquam  sedata  est  persecutio,  ibidem  ora- 
torium  construxerunt  et  deposuerunt  eos.  A  memo- 
rato  axttem  hic  oratorio  ecclesise  iltius  origtnem 
quidam  repetunt,  conjectantque,  iiiicdomum  Pla- 
cida3  fitisse  intra  Thermas  Alexandri  Severi,  ubi 
hodie  est  ecciesia  ejus  nomini  sacra,ubique  ohm 
sacra  ejits  et  Sociorum  lipsana  in  cxstructo  tu- 
midtuario  primum  operesacello  subterraneo  re- 
condita  fuerunt  At  hsvc  iterum pleraque antiquis 
testimoniis  destituta  fere,  nescio  qua,  traditione 
nituntur,  neque  satis  certam  apud  criticos  fidem 
invenient.  Primum  monumentum  marmorextm 
consecratse  Eustathianse  ecclesise  summa  ditigen- 
tia,  ut  testatur,  exscriptum,  sic  exhibet  authenti- 
cum  Kircherus  pag.  153  :  In  nomine  Domini  uostri 
Jesu  Christi,  anno  lucarnationis  ejusdem  Mcxcviet 

anno 


i.  C 


tnemorutm 
rt  ventratio 
nem. 

E 


F 

S.  EustatMi 
eccleiia,  Ro 
mr 


IICTOM 

J.C 


tantum  ctl 
renovala  a 
Crlntino 


cortum  enim 

rst,  lllamsc- 

euto  i) 


H2  m  SS.  EUSTATHIp, 

anno  vi  D.  Celestini  Papae  tertii  in  lndictioue  xnu, 
in  Dominica,  qua  cantatur  Modicum,  dedioata  est 
eoclesia  ista  eum  tribus  altaribus,  quie  sunt  in  ea, 
quaa  consecratio  facta  est  ab  eodem  D.  Papa,  cui 
coadjutores  fuerunt  hi  episcopi  :  OctavianusOstien- 
sis,  Petrus  Gallocia  Portuensis,  Joannes  Albanensis, 
PetrosarchiepiscopusAg&erensiSjAnastasiusCapu- 
taquensis,  Nicolaus  Forisemproniensis,  et  Sabaris- 
Oius  Badensis. 

72  In  majori  altari  consecrato  ab  ipso  D.  Pa- 
pa ,  cui  etiam  astitit  prtedictus  episcopus ,   sunt 
hie  rcliquia?  :  de  ligmo  Crucis  Domini,  de  Sangmi- 
ne  ipsius,  de  spinea  corona,  de  vcstimentis  ejus, 
de  reliquiis  et   vestimentis  apostolorura   Petri  et 
Pauli,  de  costa  8.  Andreae,  dc  arvina   et  carboni- 
bus  sancti  Laurcntii,  de  reliquiis  sanctorum  Eu- 
etachii,  Uxoris  et  Piliorurn  ejus.  Sub  majori  altari 
in  capsa  onichina  sunt  corpora  Sanctorum  cum  ti- 
tulo  marmoreo  :  Ilic  requiescuntcorpora  sanctorum 
martyrum  Eustachii  et  uxorisejus  Teopistaeeorum- 
que   filiorum    Agapiti  et  Thcopisti.  Eg;o   Celesti- 
nus  Catholicffl  Ecclesiffi  Episcopus  cum  prsedictis 
episcopis  corpora  Sanctorum   et    oculis   vidi ,   et 
manibus  tentavi,  et  recondidi  cum  titulo  antiquo 
B  in  mausuleo  subaltari  :  adcujusconsecrationis  an- 
nivcrsarium  instituimus,  ut  quotquot  ab  ipso  die 
usquc    ad  Octavam  Pentecostes  devote  convene- 
rint,  duorum  annorum  remissiones   suorum   pec- 
catorum   habcant.    HfflO  consecratio    anno  et  die 
supradicto  facta  cst  studio  et  labore  Petri  archi- 
presbyteri  eog-nomento  Saccoccia,  clero  et  populo 
auxiliante,  cujus  consecrationis  celebritati  usque 
ad  hasc  tempora  nulla  similis  extitit.  Ceterum  ex 
hoc  instrumento  non  vult  Kircherus  tum  tempo- 
ris,  ea!spirantescilicetseculoduodecimofprimum 
conditam  fitisse  8  Eustathii  ecelesiam  illam,  idut 
tunc  fuerit  a  Cselestino  III  consecrata,  citatque 
Panciroli  sibi  patrocinantis  verba,  quas,  quia  ali- 
qua  adcultumSanctinostrispectantianosdocent, 

Ltiiiiiti  facio. 

78  ln  quem  errorem,  inquit  Eyppolitus  Panci- 
rolus  Societatis  nostrse  in  Thesauris  absconditis 
almse  Urbis,  adhuc  lapsus  est  F.  Santi,  censens 
tum  ab  isto  Papa  [Cselestino  277)ecclesiam  essetedi- 
ficatam.  Oportet  autem  multo  sitantiquior,  curain- 
ter  diaconias  I  lardinalium  posita  fuerit  Gregorii  Ma- 
gni  tempore.  Eic  recenset  Pancirolus,  quseex 
Actis  nostris  prtemisi,  et  subdit:  Ex  multis  vero 
C  capitibuseeleberrimaestistaecclesia  8.  Eustathii. 
Primoex  loco,  quianomensuum  oommunicavit toti 
illi  reg-ioni  [Jrbis,  et  quia  eo  loci  fuerunt  famo- 
sissimse  Neronis,  ac  deinde  Alexandri  8everi  ther- 
nnB,..rt  quarnm  usque  hodie  aliqua  vestigia  spe- 
ctantur.  Adhuc  illustrior  pst  illa  ecdesia  propter 
martyrium  S.  Eustathii,  q..i  cum  (Jxore  et  Filiis 
oomburendus  injectus  est  in  candentem  bovem 
©neum,  asserunturque  ibi  quiescere  eorum  venera- 
biles  reliquiffl....  Ibi  collcg-ium  procuratorum  sa- 


UXOfiE  EJUS  ET  FILIIS 

ccllum  habet  S.  MiohaSlis,  Jbique  dfe  dedioationls  D 

convcniunt  cum  nuditoribus  RotflS  et  advocatis  con- 
sistorialibus  ad  oelebrandum  fcstum,  et  populus 
RomanusdieS.  Eustathii  venit  ad  feoiendam  soli- 
tara  oblationem  calicis  et  ceroi,  et  pro  JVliei  exitu 
belli  Ferrariensis  votum  fecit  offerendi  singrulis  an- 
nis  x\x  Jannuarii  isti  ecclesica  cum  solemnitate  et 
pompa  pallium  heteromallinum.  Denique  colleg-ia- 
ta  est  et  parcecialis. 

UAdhsec  aliqua  observanda  sunt.  Jam  a  Gre- 
goriiMagnitemporibusEustathianamin  Urbeec- 
clesiam  inter  Diaconias,  ut  vocant,  adlectam  fuis- 
se,  ego  certo  affirmarenon  aitsim,  citm  nxdiam  san- 
ctiMartyris,  ejusveecclesise  apudGregorium  men- 
tionem  inveniam.  Inter  Acta  Leonis  III in  Cata- 
logo  dicitur  :  In  diaconia  S.  Eustachii  fecit  vestera 
de  fundato  ;  atque  iternm  ibidem  in  Gestis  Grego- 
rii  IV,  qui  anno  Christi  ncccxxvn,  undecim  post 
Leonem  annis  sedit :  Hic  praeclarus  Antistes  obtu- 
lit  in  basilica  beati  Eustachii  martyris  vestcm  de 
fundato  unam,   habcntcm  in  medio  historiam  de 
chrysoclavo :  unde  saltcm  evincitur,  ecclesiam  il- 
lam  esse  seculo  duodecimo  multo  antiquiorem. 
Probat  hocipsum  etiam  laudalus  ssepe  Kircherus 
pag.  1G2,  ex  verbis  in  basilica  S.  Eustathii  inter-  E 
columnari  coronidi  a  latere  sinistro  in  ingressu 
templi  insculptis,  Ego  Stefania  pro  animamea  et 
viri  raei  et  filiorum  ad  duas  columnas  erigere  feci : 
contendit  enim,  Stephaniam  hic  designari  sena- 
tricem  Romanam,  quse  sub  finem  seculi  x  matri- 
monio  juncta  fuerit  AlbericoII  comiti  Tusculano 
principi  consulique  Romano. 

75  Horum  fides sit  apitd  Zazaram,  ex  guo  suam  ibidem 
probationem  desumpsit  Kircherus.  Regioni,  quse  <»«• 
aS.  Enstathnecclesianomensortita  est,  notat  Piaz- 
zain  Hemerologio,  pro  insigniesse  cuputcervi, 
Crucifixum  intercomuagestantis,  additque,  adS. 
Agnetisad  forum  Agonale  eidcm  sancto  Martyri 
egregiam  aram  erectam  esse.  CeterumBaronius  in 
Notisad  Martyrologium  monet,  in  Basilica  S.  Eu- 
stathii  in  memoriam  tanti  Martyris,  qui  cuncta 
sua  in  pauperes  elargitus  est,  solemnes  agapes 
frequentariconsuevisse,  idque  reperisse  se  in  an- 
tiquoMs.  Rituali,  ubi  et  hsec  Oratio  legebatur :  Da, 
Domine,  famulo  tuo  N.  sperata  suflragia  obtinere, 
ut,  qui  pauperestuosintuaeanctaecclesiarecreavit' 
Sanctorum  simul  omnium  et  beati  martyris  Eusta- 
chii  et  Sociorumejusmereatur  consortia,  cujus  nunc 
est  exemplasecutus  :  per  Christum  Dominum  etc.  F 
Ceterum,  qusesuperius  Pancirolus  commemorat 
de  efferendis  in  sede  Eustathiana  annis  singulis 
ex  voto  donariis,  populi  Romani  usque  in  hunc 
diem  solemnis  et  rdigiosissima  consuetudo  ap- 
probat.  Atque  hsecsunt  fere,qusede  celeberrhno 
sancto  martyre  nostro  Eustathio  ejusque  adtu  re- 
pen;  nunc  Acta  ipsa  subjicio,  procul  ditbio  midtis       ■ 
omamenhs  ab  inventione  vestila,  atque  adeo  hoc 
sensu  inter  fabitlosa  computanda. 


cxstitistc 
Specialittan. 
cti  Marlyrh 


nl- 


ACTa 


DIE  VIGESIMA  8EPTEMBBI8. 


a 


ACTA     FABULOSA 

Ex  Ms.  Medicceo  regis  Francice,  auctore  anonymo,  qui  se  cocevum  proftietur, 
cumversione  ex  Mss.  nostris  antiquis  cum  aliis  collata,  suppleta,  et  hinc 
inde  emcndata. 

PROLOGUS 


"Tpdxeirat  y.h  roig  avOptoTrot;  x«t  ez  yvffeaq  ot- 
-L-Lxefdv  n  eMacrxaXetov  Trpo;  rhv  t&v  dptTtiv  x«Top- 
Qcoo-tv,  dteWxov  exetv«  ffoietv  rto  TrXyjcWov,  &rep  au- 
to;  ndo-yttv  itap*  erepou  j3ouXerat ,  exe~va;  re  «7ro- 
7rAy)pouv  rw  euepyerv)  0e<3  ra^  tvyapto-Ttac,,  &antp  v.xi 
avToq  napd  t&v  e u ep 5/ £rou|uivcov  aizxiTil.  IIpdxeiTai 
6*e  xat  ez.  rwv  Oetcoy  ypap&v  o*K"*«ffxaXetat  jraprXyj- 
Gef;  xai  7rpa£et;  dvdp&v  u.axapltav  xai  «oiofyiGW,  olov 
etxdve$  rtve?  BfUpiiX01  Trpo;  (itpypw  rwv  ayaGwv  xarop- 
B  SwpaTorj  rof;  |3ouAoupt£vot;  tneaQat  Tatq  aurcov  ape- 
raf;.  Ouaev  ouv  wrrov  npoeospijy,  jrpootfyjvat  raf;  ap- 
/aicov  avBp&v  eyypacpot;  dvopayaQicac,  y.a).  tx  vuv  ev 
rof;  v.atpolc  Y,v.€yj  xaropQwSivra,  7rpd$  euepyeo*^av  ^iev 
rcov  axouovrwv,  eiriOTpocpflv  cj£'  rav  yao-xdvrwv,  /*>]  <Ju- 
vatjQai  fiev  rotaura  xaropSouerflat,  ot«  |v  rot§  tto- 
Xatoifi  yoovoic,  ha  yvtocn  iravre;  Treo;  oure  ypdvog, 
oure  x«tpcov  ouo^epetat,  oure  avaoTpocpri  «7n-yopeuue- 
vou  (itou,  lw.ird6*tov  ytverat  7Tpd$  xardpSeoo-tv  twv  aya- 
&5v  epywv.  'Kav  &eAyi  rt;  rrpwrov  rep  cpuenxw  XdyM 
eTTOfievoc:,  ert  xai  raf;  cTtcWxaAtat;  tmv  Trpoetpjjtteveav 
dfftwv  7raTpwv  axoXouSetv ,  padiav  eupyjeret  dc56v  rvfe 
evap-rou  -o/trsta;.  Otot  Eteriv,  xal  oi  vuv  ifyifv  rrpo- 
xetw-evoi  Trpo;  diyjyyiotv  avcJpsc,  wv  xai  rdv  e;  ap^ 
(3iov  avaypa<(/6>,  x«i  rpv  rou  reXou;  etratvov  ex  ruv  7r«p' 
aurof;  epycov   e7rtc?et';co. 


Tjabent  homines  ab  ipsa  natura  ad  egTegium  vir-  Procmhm. 
-Lxtutum  exercitium  domesticam  in  se  pala^stram, 
qiije  docet  ea  a  quolibet  facienda  proximo,  qua  ipse 
sibi  ab  altero  praestari  vellet,  illas  beneficiorum 
omnium  larg-itori  Deo  referendas  gratias,  quas  et 
ipse  ab  eo,  cui  benefecerit,  exigeret.  Proponuntur 
vero  etiam  in  divinis  Scripturis  instructiones  pluri- 
mae,  g*estaque  beatorum  acillustriumvirurum,velut 
imag-ines  qua^dam  animatse,  ad  aemulationem  recte 
praeclareque  factorum,  eorum  virtutes  imitari  vo-  E 
lentibus.  Itaque  apud  me  pariter  statutum  est,  anti- 
quorum  generosis  facinoribus,  quce  litteris  mandata 
sunt,  etiam  ea  adjicere,  quae  nunc  hac  nostra  aetate 
egreg-ie  g"esta  sunt,  ad  utilitatem  a  audientium,  a 

conversionem  vero  eorum,  qui  existimant,  non  pos- 
se  hoc  tempore  talia  recte  praestari,  qualia  priscis 
temporibus  gesta  sunt,  atque  ut  ag-noscant  omnes, 
neque  tempora,  neque  horum  temporum  diificulra- 
tes  ,  neque  reprobae  vitae  pravam  consuetudinem 
impedimento  esse  virtuti  perfecte  colendae.  Quippe 
si  modo  quis  nitatur, primum  naturae  leg-em  sequens, 
deinde  etiam  sanctorum,  quosdixi  patrum,  prsece- 
ptis  obsequi,  facilem  inveniet  viam  in  disciplina 
praeclarae  virtutis.  Tales  sunt,  qui  nunc  nobis  ad  hi- 
storiam  propositi  sunt  Viri,  quorum  et  a  'principio 
Vitam  conscribam,  et  mortis  laudem  ex  eorum  claris 
operibus  exhibebo. 


AOTTOTATIO. 

2  Monui  in  Commentario  prxvio  §  1  num.  5,  abesse  a  Mss.  Latinis  omnibus  procemium  :  ibidem 
num.  1 1<  indicavi  etiam,  discrepare nostrum,  ab  eo,  quod  Combefisius  edidit.  Discrepantiam  ibidemex 
datis  ejus  verbis,si  lubet,  vide.  Indededuari,perperam  Combefisium  Actts suis  auctorem  synchromm 

emendicasse,  qui  in  nostro  non  obscure  apparet. 


CAPUT    I. 

S.  Eustathius  mirabili  Salvatoris  inter  cornua  cervi  apparUione  vocatur  ad 
fldem,  baptizatur  cum  Uxore  ac  Filiis,  ad  egestatem  rcdigitur,  et  proftujus 
Uxorem  et  Filios  amittit. 


Ev  Tat";  Yifiepatq  rvjfe  pacrtAeta;  Toafavou,  rsfe  £t- 
c?coAoAarpst'a;  xparouOTjg,,  npotyJjY}  napa  TOV  (5a- 
ctAico;  o-TpaTYjXccTYti; ,  6v6fj.<xTt  IIAa;acJa; ,  yivov;  tov 
xara  crap/.a  £7rtcJd;ou ,  rrAouo-to;  o~^6dpa ,  u7rep|3«A- 
Xoiv  TzdvTac  roj;  hjdo^ov;  iv  tz  y.TYjj.o.ot  xat  ^pucxtco 
zat  dpyuoi^  xxl  dvdpan6dot$,  xai  Ty  Xotir^  Treptou- 
o"ia,  lAXy)V  u-lv  ovv  viTYJpyzv  x.ai  ai>To;  ty,v  Opyjoxetav, 
Tot;  6h  kpyoi$  ty.i  dtxxtoQ-vvY.z,  Travroto;  v/.zy.OGprjo, 
avrtXau.j3avdy.eyo;  toyj  y.aTaKovoufxivGiv,  o-vvviyoptav  tolc, 
ddiy.ovu.ivQt.c,  v.xi  ttoXAou;  is.  tcov  $txaaTYipfov  ypY,- 
fj.xGtv  dvxY.a\ov[xVJozl,  yufxy^reuouo-t  7rept|3dXata  ya- 
pt^evo;,  7r£tvtoyra;  cTtaTpe^cov,    xat    a7ra;a7rXu;,   nafft 


In  diebus  Trajani  imperatoris,  diemonum  praeva- 
lente  fallacia  a,  erat  quidam  b  magister  militum 
nomiue  Placidas,  genere  secuudum  carnem  iusijrnis, 
opibus  pollens  et  cunctis  in  honore  [c  tam  in  anima- 
libus,  quam  in  auro  et  arg-ento  et  mancipiis  ac  uni- 
versis  rebus  substanti»  suae]  prrecellens,  sed  et  dse- 
monum  d  captus  errore.  Operibus  vero  justitia-  et 
cunctis  virtutibus  erat  prasditus  et  mcritis  e.  Subve- 
niebat  oppressis,  patrocinabatur  gravatis  judicio, 
plures  etiam  a  judicibusinjustedamnatos/*suisopi- 
busrelevabat,  nudosvestiebat,  esurientes  satiabat  : 
et  ut  vere  dicam,  cunctis  indig-entibns  iu  vita  sua 

dispensans 


S.Ensiaihius 
adhuc  genti- 

lf«T|- 

mrs  erga 
miffros, 

a 

6 

c 

■{ 

e 


tn  vcnattone, 
a  Chritto, 


Lmmm.  dispensaas,  ut (siout  in  Actibus  Apo   o  or„m  ] , 

«  tur  Q)  etinm  in  his  temporibus  Corneuus  <  sse  vide 

etur  Habebat  vero  et  Coiyugcm  eadem  sub  d*mo- 

n  n"  cultura  exi,tontem,  sed  «imilem  monbus  Ma- 

rfti  sententi».  Procreantur  eis  Filii  duo,  quos  edu- 

*   I        cabant  parcs  h  propriie  voluntati.  [Erat  i  autem  \  ir 

tamclarus  et  celebris  ob  egregia  facinoractgesto- 

rum  munerum  dignitates,  ut  ipsis  barbaris  solum 

nomen  ejus  terrori  esset,  atque  bello  fortissimi  pro- 

speraque  in  omnibus  fortuna  utentis  aestimationem 

apud  omnes  haberet.  Venationi  etiam  plurimam  da- 

bat  opcram,  g-audebatque  indies  feras  insequi.]  Sed 

misericors  Deus,  qui  semper  et  ubique  ad  se  sibi  di- 

gnosvocat,bona  hujusnon  despexit  opera  :  necvo- 

h  luit  benig-nam  et  Deo  dig-nam  mentem  k  sine  mer- 

cede  deseri  idololatria?  contectam  tenebris,  sed  se- 

cundum  quod  scriptum  est,  quod  in  omni  gente, 

qui  operatur  justitiam,  acceptus  est  ei,  pervenit  ad 

istum  benig-na  misericcrdia  et  eum  salvari  tali  voluit 

modo. 

3Exeunteeouna  die  consueto  more  ad  montes 

venari  cum  exercituet  omni  g-loria,  apparuit  ei  grex 

cervorum  depascens;  et  disponens  solito  more  exer- 

B  citum,  conabatur  eos  insequR  Cunctisvero  militi- 

bus  circa  captionem  cervorum  occupatis,  apparuit 

unus  cervorum  vastus  ultra  mensuram  totius  greg-is 

etspeciosus,  quiresiliensagreg-e,  impetum  fecit  in 

sylvam  et  spissioribuslocis  m :  quemvidensPlacidas 

et  desiderans  eum  capere,  relinquens  omnes,  cum 

paucis  militibus  eum  insequitur.  Omnibus  verolas- 

satis,  qui  cum  illo  fuerant,  solus  perseveravit  ad  in- 

ssquendum.  Providentia  vero  Dei  nec  equo  lassante, 

nec  ipso  propter  difficultatem  loci  n  desistente,  sed 

diu  in.sequente,  long'ius  remotus  est  a  suo  exercitu  : 

cervus  autcm  ille  rupisoccupansaltitudinem  o  ste- 

tit  desuper.  Propius  vero  Magister  militum  veniens 

sine  comite,  stetit,  circumspiciens  undique  et  con- 

siderans,  quemadmodum  posset  capere  cervum.  Sed 

totius  sapientise  et  misericordiae  Deus,  qui  cunctas 

vias  ad  salutera  horainum  providet,  venantem  vena- 

tus  est :  non  sicut  Cornelium  per  Petrum,  sed  sicut 

Paulum  insequenteraper  suamosteusionem.  Diu  ve- 

ro  stanie  Placida,  et  aspiciente  cervum,  et  admi- 

rante  vastitatem  ejus,  et  defioiente  circa  captionem 

p,  demonstrat  illi  Deus  indicium  tale,  quod  non  ti- 

meret,  neque  supra  susevirtutis  esset  magnitudi- 

nem  :  sed  sicutsubBalaam,  tribuens  asinaaverbum, 

C  arg-uit  ejus  insipientiam,  sic  et  huic  demonstravit 

inter  cornua  cervi  formam  sacrae  Crucis  supra  cla- 

ritatem  solissplendentem,  etinmediocornuumima- 

g-inem  Domini  nostri  Salvatoris  Jesu  Christi  q.  Qui 

etiam  humanam  vocem  imponens  cervo,  advocat 

Placidam,  dicens  ei : 


ACTA  FABUL.  SS.  KUSTATHII,  UXOEIS  ET  PIL. 

Totc  hmfooiAivois  r«  xara  rov  /3(ov  ohovop&V ,  vios 
nc  Kopvfhog  iv  rofc  **ipoh  dveyctivtTo.  Et/e  o*e  Tv- 
vafxa  xai  aurr.v  fi.lv  rfc  rwv  lltotov  Opyjffxetac  znap- 
youffav,  optoiorpoTrcv  o£  rf,c  dyaOrc.  avrov  yiripiK. 
Tfcrovrai  ouv  auroi?  Undn  Wo,  «Jfi  averpecpov  ov.oiovc, 
rvfe    Saurfiv  Trpoatpiffewc  '   *    **   roaovrov  rreptcpavric  6 

avhp  xal  hB&mt  irx\  rotXt  *\mp*yleuc.  xai  dw*- 
mbu&  <o;  ***  «wroi?  rou«  (3ap6apouS  ex  rou  bvopa- 
roc  fwvcv  cpogetffOat  aurov,  Txoltixty^rarov  ovra  xai  dt^ta 
rvxfi  tv  Trafftv  eudoxtp.ouvra.  *Hv  <?£  Kftl  rrepi  rf,v 
$*tpav  ffTroudafoc  xara  Traffav  ^ipav  tffafi  xuvyjywv. 
'A)X  o  <pt}av0pw7roc  xai  dyaObi  ©eoc,  °  7TaVr©re  xai 
TXttVTttyov  rouc  eauroO  a£touc  7rpoffxa^ouu.evoc,  ou  7T£- 
peftJev  toutou  rac  Eurrottac,  ovdt  fMfoiaw  rr,v  aya- 
$r,v  avTOv  xai  a^tav  0eou  yvvv.Y\v  a.fitoOov  etvat  y)  ly- 
xaraAsKp^vat  ffxorsi  r^;  et^w^oAarpeta; ,  xara  to 
yeypaptptevov,  ort  ev  7ravri  'eGvet  6  ^oSou/^evo?  «^tov 
xat  epya^optevoc  dty.anouvvYp  o^exro;  ajroi  effrtv,  ecp3"a. 
o-£v  ie  xat  et;  rourov  roi;  Xpy]ffroi;  aurou  GTilay- 
yvot;  xai    cw^etv  aurov  (3oiJ?.£rai  rpofffj)  rotMtJe. 

3    'E^eXOovro;   aurou    ptta  ruv    ^epomf   £tri  ra    opr, 
Gyjpeucai  ptera   rou   CTrparoTredou  Trao"/;;    rvi;    SepaTreta; 
a-jrou   xara    r6    ffuvyi^e;,    wcpOy]    aur&i    dyi),Y)    £>.acp«v 
(3offxojtjtev>i,    xai   tJtaffryjaa;   xara   ro  o-yvriSe;  tov  ffrpa- 
tov}   £7roty;ffaro  ry;v   xara    ajrwv  (Jtcoftv...    rrept   oe  rvjv 
ffj»>y;tj>tv  rwv  £>,acpa>v,  •JTrEppteyeOiffraro;  7raffy)^  r>i;  dyi- 
Ayj;    xal  tveidio~7Zpocj    ocrt;  aTroffTracOeU  «tto  r>5;  aye- 
^yj;    (jpptyjce   xara    rou    xpyjptvou    ev    ^affurepot;    T07Toi? 
t>75    uA))S ,    xat    dvQ-£d-ot(;    ^wptot;  ■    ov    OcaffaptEvog   o 
IlXaxtda^    xai    £7rtGLipLy;o-ag    ffuW.aSeffOat  aurov,    xara- 
^t7rwv    Travra;,     /j.er'    o^tywv    ffrpartwrwv    xarecJtwxev. 
'Arovtcavrwv    dt    Travrwv    rwv    ffuvdvrwv    ajrw,     pro'vo; 
7rpoo"£*xaprepet    ry;   <Jtw£et.    Kara   Trpovotav  6"e   rou  0eou 
ptyjre  tov  i7nrov  avTov  dTOvftOavroc,  {j.ftTt  dt  aurou  rrpo; 
ry;v    dvayepetav    tov    tgtzqv    d.Ttov.vfaavToq,     errt     txo).v 
t?£  xaradiwxwv,  y.d*pav  tvpe^Yj  tou  ffrparoTre^ou  avTOV, 
6  de   eAacpoc  exEivo;  xara?.a|3wv  axpwpetav  Trerpa;  uttyj- 
Xoraryj;  effry]  e7ravw  auryjc.  <J>5aaa;  dh  nlr,viov  6  Irpa- 
TYjlaTYtq,   fj.Yidevoq   cuvdvroc   a^rw,    EffTyjxev   TrepicxoTrwy 
TravroGev   Trotw    rpdrrw   eTrtXa^yjrat   rou    tldyov.  '0   $k 
7ravo-ocpo;   xai  otxrip^wv    Qeoc ,    d  Travroia?    doVjc.   7rp6; 
ffwTy,ptav  avOpwrrwv    eTrtvowv,    avnOypeuEt  roiirov  ev  tyj 
3-yjpa,    ovx    wc    Kopvy;Xiov    cJta    tov    Ilerpou,     dll'   &$ 
IlauXov   Otwxovra  o^ta   rnc,   tdiaq    eTrtcpavetac.   'E7rt  tto>Iu 
0£    ecrwroc  *rou    IIAaxi^a ,    xal     arevi^ovroc    uev    ei^ 
tov    £'Aacf/ov,    S-aufxai^ovro?   de    avrov   ro   f/.eyeOoc,    xai 
dy.r,yavovvToc    rrotw    rpoTrw     ETTtXacy)rai     rou     eldyov, 
dehtwtrtv    6    Kuptoc    TepdvTtov    rotourov,    ova    dTxtty.bc 
ovde  vixtp^atvov  ryjc  avrov  oWptewc  ro  yiyt^og  •  dlV   P 
wo-rrep    ETri    rw  Balaay.,   Uyov   evGeic   r>5  ovvt,   fMy&v 
avrov  Tfv   avotav,    ojrwc    xai   IvTavOa    deUvvai   tovtov 
tni  y.ev  rwv    xEparwv  rou  kldtyov  rov  tvttov  tov  rtpttou 
OTaupou    u7T£p    r-;,v    Aa^.Trpdry;ra    rou  ftliov   MprtQVra, 
{J.e<jovfe  rwv  xeparwv  rfv  eWova  rou  Oto^opov  ffw^aroc, 
ylv  oia    Tyjv  ffwryjptav  -/)y.wv  avaXa|3efv  xare^aro,   xal 
9»vrjV    avOpwTrtvyjv   ev0£ic  rw    eld^   TrpoffxaXetTai  «6. 


I» 


E 


ipst  appQ- 
rcnte 


4  0  Placida,  quid  me  insequeris?  Ecce  tui  gra- 
tia  veni,  in  animali  isto  ut  appaream  tibi.  Eg-o  sum 
Christus,  quem  ignorans  r  colis;  eleemosynaa,  quas 
facis  indig-entibus ,  coram  me  steterunt ,  et  veni 
me  ostendere  tibi  per  istum  cervum  et  venari  te 
et  capere  te  retibus  misericordiae  mese,  non  enim 
justum  est ,  dilectum  meum  propter  bona  opera, 
servire  diemoniis  immundis  et  vita  carentibus  et  va- 
cuis  et  insensatis.  Ob  hoc  erg-o  veni  in  terram  in 
hac  specie,  sicut  nunc  me  vides  ,  salvare  g-enus 
humanum.  HaBc  audiens  Mag-ister  militum,  timore 
repletus  est  maximo ,  et  cecidit  de  equo  in  ter- 
ram.  Hora  vero  transacta,  ad  se  rediit  et  surrexit, 
et  cautius  volens  videre,  quod  apparuerat  ei  spe- 
ctaculum,  «t  mtra  se  :  Qu*  est  ista  [vox,   quam 


rov,    Xiyav  ■ 
4  'Q.  rttaxtfa 


7ra- 


,  rt  fxt  oiwxeic;  ioou  evexev  oou 
pet'p.i  h  tw  ^ww  rovra  b^vat  ffot.'Eyw  e^t  'Iyjcrouc  o 
Aptoroc,  8v  ayvowv  ts&y  ■  at  ydp  ebitottat  xal  £>£»- 
^.offuvat  o-ou,  ^c  TrotEic  £tc  touc  ^optevouc  Trapeo-ryi- 
K*W  evwrrtdv  u.ov,  Ka!  flOov  i^avhoat  <jot  eptaurdv 
xat  aTroxarao-rwac  ota  rou  eXacpou  rourou  xai  avrt^w- 
Tpeuaat^  tjt  xai  o-u^Etv  roic  cJtxruotc  rnc  cptWWac 
fjov  -ovyap  effrtv  ^txatov,  rdv  iy.oi  rrpo^t^  dtd  rwv 
ayaGwv  epym  Sovhvetv  dai^tv  d**MpTotc  xai  Et^w- 
lot,  vExpot;  xat  xwcpotc  xai  «vata-G,'rot;  -  dtd  tovto  y)1- 

*OV    »   T^   y^  tv  ^  eWeh    g  vGy  ^TO    ^^ 

to   rwv  «vGpwTTwv    yevoc..   Tavra  ^ovvac   6    ffrpar^a- 
r»c    iU««»««f    xat    e>cp&60c    y€vo^ev05j     g7r£(T£v 
TW    yy}v.     ^Qpac     5£     ^teXGouo-»; 

axpioetjrepov    tcJeiv    |3ojAo'ptevoc, 

r6 


tov    nznov   eni 
eavrbv 


e/Gwv   ayeoryj 


arro 
etc 


DI B  VIOESIMA  SKPTKMIJIUS. 


\V> 


i   to  dcpSev  ai/TM  Ozdpa  xai  cf^ffi  *  tic.  -'n  cpcovv),  %V  axouco; 
aTroxa^ucpdv    piot  6    laldv,    'Lva  Trtffreuffco   eic  o*e,   Kat 
r\iyzi   Trpdc   auTov  6   Kuptoc   ■    2uvec   w   Il/axida.  'Eyt6 
etjLtt    'lyjffouc  Xpiordc ,    o    tov   oupavdv   xai  t/,v    yflv    ex 
ptv)   Svtcov   truffTyjcrap.rvoc,    6    r/]V    aota/.ptTOv    ufo]V   cua- 
XptVac,    o   to   cpwc.    avad*e£i*ac,    xai    ro    ffxdroc    d\a/copt- 
0-«;.   'Eyco  eipti,  d  r6v   flAtov  t\$  tpwg  rvTs  •fifi&potq  xara- 
ffxeuaffac    y.cd    tt,v  ffe^vyjv  o*uv  Tofs    aorpot;   etc  cpau- 
fftv  r/j;  vuxtoc  Ta£ac.  'Eyco  et/y.t,  6  xatpous  xal  /pdvou; 
xai  r,p.£pac  xai    evtauTOuc  ffUffTy]ffap~.£yoc..    'Eyw   el/Ul,   d 
xai  tov  avQpwTrov   ex  yyjc  otaTT/acrac,   o  ota  t-/jv   fftarj]- 
ptav  tou   yEvouc.    rcov    avOpcorrcov   £TTt   yyjc  (pavecc  sv  crap- 
xi,    d    araupcoOeic   xat  Tacpetc  xat  r>5  Tptr/)  yjptepa  eyep- 
0eic.  TauTcc  dxovoac,  d  ffrparyjXaTyiC:  ID.axt^a;  TTpoo"£TTEO"£ 
rraXtv    eirl  ryjv  yyjv,     )iycov  *   IltcrTeuco    etc    oi,    Kupte, 
ort  ffu  et,  d  Trot/jr/;;  tgjv  arravTcov,  xat  errtffTpoipeuc:  tcov 
TreTrXayyjpiEvcov ,    xat    avopOcoTyic   tcov    TrETTTCoxoTcoy ,     xai 
£coorrotdc  tcov   TEGavaT6>pivcov.   Aeyet  Trpdc  aurov  d  Ku- 
ptoc    •   Et  trtffTeuet;   tlq  eu.e,    arreAde    ei?  r/;v  TrdAtv  xal 
7Tpoffe).9e   rco   iepef  tcov    XptffTiavtov,   xat     'Qrfzrpov  Trap' 
auTOu  tt,v   Bia   tov   [3aTrTi'ffpiaT0c   /aptv. 

5  AeyEt  d  IIAaxtcTa^  "  Ke).euet;  arrayyet/co  raOYa 
T>5  ruvatxt  f/ou  xai  Tofc  Texvot?  ptou,  drrcoc  xai  auroi 
B  TrtffreuffWfftv  elg  C7E;  Aeyet  rrpdc  aurdv  d  Kuptoc.  "Array- 
yetXov  auTof?,  xat  dz£ct[xzvoi  vhv  Iv  Xptcrco  ccppayi- 
da  dict  tou  jSarrTtcru.aTo;  xa^aptcryicr^rEcrGe  arrd  twv 
uoXucrptaTcov  twv  aptapTtcov  uptwv ,  xai  e/Se  ev5ac?£, 
xat  d^S"y;o"optai  crot,  xai  u ir oddc]ofj.ai  ffot  Ta  pteAAovTa, 
xai  cpaveococco  up;fv  ra  ryj^  crcoTyiptai;  ptuo"Ty)pta.  Ka- 
Taoag  (Je  d    ffTpanjAaTyje    ID.axtd^a;,  d'^ia;    XotJTOV  yjoN) 


yevopcevyj; ,    f.a&zo    cTr/iyefcrGai    tvi 


Tuva  txi 
a 


au~ou 
'0; 


Ta 
pLeyaXa  ,5'auptacria  tou  XptffTOu,  a  ecopax.ev.  'Q;  de 
cruyeT£?>£crev  e^y-,youp.evo^  r/)V  6'pacrtv  xai  Ta  lakr^zvTa 
avTVi  dict  rf}Q  6nTao~iac,  ave|3o'/)o*£y  /j  Tvvh  awrou, 
Aeyoucra  ■  "ii  xupts  ptou,  tov  effT«upoo/Jtivov  i&fiay.zc, 
ov  ot  XptcrTtavoi  o"E(3oyTat  '  auTO;  yap  eo"Ttv  d  ftovog 
aXyjS^tvd;  0ed;,  d  <?t«  Totourcov  ffyjpieicov  TTpocrxaXouu:£- 
vo?  Tou^  7TtffTeuovT«s  et;  auTOV  ■  xal  erri  TrXetov  ava- 
Sor.o-arra  llzytv  'E?iy]ffdv  pte,  Kupte  Ty]crou  Xpto"T£,  xai 
tql  dvo  ptou  ]N/>ta.  Kat  Xeyet  tw  'AvcTpi 
peA^ouo-y)  vi 


'Ev  zir)  7ra- 
e^eaffafiyjv  xayco  aurov  liyovza  poi  ' 
"Avpiov  ffu  xat  d  'Avrlp  crou  xat  tcc  Texva  uucov  eXeu- 
o-ecrOe  7rpd;  pte,  xai  yvcoereffOe,  dVt  eyw  eip  Tyjffou? 
XptcrTOc.  'E(3ou>yj^n  ouv  ev  toioutco  Q"$pa.Ti  xai  tco 
Trapac?d£co  S-eapiaTt  (Jta  rou  eXatpou  croi  otjj0yjvat,  tva  Oau- 
ptacrac  Tr,v  c?uvapttv  auTOU  Trtffreuffiis  et;  auTov.  Aeupo 
ouv  ev  r/5  vuxTt  Taur/;  rrpocreXS-coptEv  xai  Tu/couev  tou 
j3a7TTtff^aT05  TUV  Xptffrtavwv ,  tJta  tovtov  yap  oixet- 
ouvTat  auTO>  ot  TCtoreuoVTes  et;  avTOV.  Aeyet  Trpd;  av- 
tyiv  6  rttaxtfJa;  *  Touto  yctp  xai  stTrev  y.ot  6  dtp5etc 
ptot.  Mecrouo-y);  $i  vvwrbs  XaSpaiwc  Aa(3ovTec  Ta  cfuo 
N/jrrta  xai  d?.t'you;  Ttav  oixeTcbv  Trpoff^X^ov  tco  iepef. 
6  Kar  lcTtaV  yevopevoi  yaTalmovTZq  e2co  tovc  ot- 
'  /etXav  tco  tepsi  Tracrav  rvjv  yevofievyjv 
OTTTao-iay,  xai  dptoXoyyieravTe;  rrtffTeuetv  erri  tov 
'Iroouv     XplffTOV ,    Tiapzy.dlso-av    av-ov    dovva*- 


audior]  Kcvcla  te  rnihi,  qui  loqueri»,  ut  BicoTcdam  a. 
in  te.  Et  dixit  ad  eurn  Dominus  :  Intende  Placida. 
Ego  sum  Jesus  Christus,  qui  ctelum  et  teiTam  ex 
niliilo  feci,  qui  indiscretam  raateriam  distinxi,  qui 
lucem  oriri  feci,  et  tencbras  divisi.  Eg^o  sum,  qui 
[solem  ad  lucem  diei  /"creavi  et  lunam  cum  stellis 
ad  lumen  noctis  formavi.]  Ego  sum,  qui  tempora 
et  dies  et  annos  constitui.  Ego  sum,  qui  hominem 
formavi  de  limo  terrae,  qui  propter  salutem  gene- 
ris  humani  in  terris  apparui  in  earne,  qui  cruci- 
fixus  et  sepultus,  tertia  die  resurrexi.  Uaec  audiens 
Magister  militum  cecidit  itcrurn  in  terram,  dicena: 
Credo  Domine,   quia  tu  es,  qui  fecisti  omnia,  qui 
convertis  errantes  t  [qui  lapsos  erigi.s]  et  vivificas 
mortuos.  Dicit  ad  eum  Dominus  :  Si  credis,  perge 
ad  civitatem  et  audi  pontificem  Christianorum,  et 
quaere  ab  ipso  baptismum  gratiae. 


5  Kespondit  Placidas  :  Domine,  si  jubes  me,  ut  prodigion 
renuntiem  ista  Conjugi  meae  et  Filiis  meis,  ut  et  ^fcmur 
ipsi  credant  in  te?  Dixit  ad  eum  Dominus :  Renuntia  £ 
illis,  et  accipientes  signum  baptismi  mundamini  a 
pollutione  idolorum  «,  et  veni  huc,  et  rursus  appa-  u 

rebo  tibi  et  demonstrabo  tibi  futura,  et  patefaciam 
tibi  salutis  mysteria.  Descendens  ergo  de  monte, 
nocte  facta,  ccepit  exponere  Conjugi  suee  omnia, 
quoe  vidit.  Postquam  vero  explevit  omnia,  exponens 
visionem  et  quaa  ei  dicta  sunt,  exclamavit  Uxor 
ejus,  dicens  :  Domine  mi,  Crucifixum  Dominum  vi- 
disti,  quem  Christiani  colunt,  illeenim  solus  est  ve- 
rus  Deus,  qui  per  talia  signa  vocat  ad  se  credentes  : 
[et  altius  exclamans,  dixit :  Miserere  mei,  Domine 
Jesu  Christe,  et  duorum  Parvulorum  meorum.  ] 
Tunc  dicit  Viro  suo  :  Transacta  nocte  et  ego  vidi 
eum  dicentem  mihi  :  Crastina  ut  et  "Vir  tuus  et  Pilii 
tui  venietis  ad  me,  [et  cognoscetis,  quoniam  ego 
sum]  Jesus  Christus.  Voluit  ergo  sub  tali  figura 
mirandi  spectaculi  per  cervum  tibi  apparere,  ut 
ejus  mirari  posses  potentiam,  credens  in  eum.  Veni 
igitur  hac  nocte  et  eamus  et  impetremus  sanctum 
baptismum  Christianorum;  per  hoc  enim  ejus  pro- 
prii  sunt  x,  qui  in  illum  credunt.  Dixit  ad  illam  x 

Placidas  :  Hoc  et  mihi  dixit  ille,  qui  visus  est  mihi. 
Medio  vero  noctis  spatio  [clanculum  assumptis  duo- 
bus  Liberis  et  paucis  e  famulis]  abierunt  ad  sacer- 
dotem  Christianorum. 


y.ZTac_    y.ai 

auTofc 
Kuptov 


auTofc  T7,v  "ev   XptffTW  crcppayfaa  dia  tou  (3a7TTt'cr^aTcc. 
'O    6*e    7repty_apy;;    yevdptsvoc    xai    d^o^acrac    tqv    Kuptov 


'Iyjffouv  Xptffrdv,  tov  ^eAovra  rraVTa;  av.pcoTrou;  ffcoJ-/7- 
vat  xai  eic  .myvcofftv  a^Oeta;  sASetv,  Aa[3cov  xaTyj- 
Xy)ffev  avTovc,  EX^eptevoc  aurofc  zb  p.y]ffTyjptov  rhc  rrt'- 
OTecoc,  xat  e6aTTTtffev  avTovc  z\c  xb  6vou.a  rov  XlaTpbc, 
xat  tov  rYtoD,  xai  toO  aytou  IIveu^aTO;.  Tdv  plv  Ula- 
xtoav  ovoptatrac  EuoraStov,  t^v  dz  Tuvafxa  auTou  Ta- 
Ttavyiv  pteTovoptao-a;  ©eoTrtOTyjv,  ra  oe  Texva  ctvTOV, 
tov  ptev  TrpcoTOToxdv  dvo/nacrac  'Ayarrtov,  rbv  Sk  ZTZpov 
dvoptacrac  GeoTrtcrrov.  Kat  (Jtere^xev  avToXc  tov  dyiov 
ffcop-aTo;  xai  tov  Ttft.ou  cttyaTOc  tov  Kuptou  y-fxcov 
'lr;cro-0  XptffroO,  xat  aTreXucrev  ctvTOvc.,  eirrwv  •  '0  0eo. 
xat  d  Xptffrd;  effTco  pteO'  uu.tov,  xai  x«pt«T«i  dpiv  rvjv 
avTOv  SafftXeiav  ■  eyvcov  yap  Sn  %*?  Kup('ou  ecp'  upac 
eortv    'Tptef;    de  6rav  avli^TZ  ev    Tiapaoetffco  t9,c  tPu- 


6[Et  soli  facti,  relictis  nd  fores  servis,]  narra-  to  Iftwf 
verunt  ei  omnia,  qua3  facta  fuerant  vel  dicta  ad  ^,a",L 
eos,  et  confestim  credere  se  in  Dominum  Jesum  pti.anlur 
Christum,  dicentes,  supplicaverunt  ab  eo,  ut  daret  eiim  Fdn*. 
eis  signaculum  baptismatis.  Qui  alacri  gaudio  reple- 
tus  et  g-lorificans  Dominum  Deum,  qui  vult  omnes 
salvos  fieri  et  ad  agnitionem  veritatis  venire,  ac- 
cipieus  catechizavit  eos,  et  exponens  eis  mystenum 
fidei  baptizavit  eosin  nomine  sanctissima  Tnmta- 
tis  Et  Placidam  quidem  vocavit  Eustathmm,  uxo- 
remvero  ejus  Theopistam  y,  et  filios  eorum,  pri- 
mogenitum  vocavit  Agapium,  et  alterum  Theopi- 
stum  Et  contulit  eis  sanctum  sacramentum  Dommi 
nostri  Jesu  Christi  z  et  dimisit  eos,  dicens  :  Domi- 
nus  et  Jesus  Christus  Eilius  Dei  sit  vobiscum,  et 
donet  vobis  ^eterna  regrna;  cog-novi  namque,  quod 
manus  Domini  vobiscum  sit.  Vos  autem  cum  frue- 
miniparadiso  [voluptatis,]  mementote  animie  me» 
Joannis,  ita  postulo  vos.  Mane  vero  facto,  acci- 
Tjien3  Eustathius  paucos  equites  secum,  perrexit  ad 
v  montem 


*c    pttqTATHII     UXOIUS  ET  Vlli. 

ACTA  pabul.  m.  *«**£ .™  {        «£  D 

__1   „«._.  iirl   r:pd--.--0v  .poa  .Uyo-V 
s.  o  XPS?  o  -*«S  6-  «0  SM  *«'  *««£ 
*—  FUiumetSpiritumsauctum,  et  nun      «u    g  <=  '  _w  ^  ™s  ^g^- 

.'.,_. .^olit.fltp.  Modo  supe-       roc,    aou,     xai  ry         r_  Z^rr.a&v- 


a.  wonttft.   montem,  et  prope  locum  *»"?*  b    bteIltu  _n- 

viderat,  mieit  ^^J£fZmu*  •*»" 

vestigand*  venatiom*  et  so m  ^. 


______  .  s»pp»=»  «.  ^svsi.t^'* 

toai»  pro-  susChristus  nlras -Dei  \ivi,  et  creao^u^  ^^ 


rasti diabolum,  modo  conculcast,  eum i.  qu rto  de^  -  ^  ^     ^,,  M  „al  «fti- 

ceuerat  modo  spoliasti  te  corrupt.bilem  hom.nem  r«  «,  .     _1«u..svt«  ...  «&v«  «i_vos 

ffi  es  mcor.uptibilem,  P-*J-  -   ;      ^L   *«£«_.  *  fe?  bj*-* 

cula  seculorum;  modo  fide!  tu*  <^°f^f£  ^.  ,_._... ,.*.  x«t«  ,ou   d   fc«6oAo6,    *-<   .y«m- 

opera,  quoniam    invidia  cominoveb.tur  contia  *  gj^,,,  --...^    TO"ff«v   «_*-_-•  —  oo- 

diaboli.eoquodinumreliqmsti.etfestinatomnem  Jmj  «   _,_    ^    ^.    ^^  ^^,^,   fc  « 

vix>j?.  Tdou  ui)>wQy;« 

ou   rourou  ~c 

— /■,'  i    : j' _."_U__  r_ 


aboli  eo  quod  illum  reliquisti. 

a"  inven.ionem  circa  te  movere  ,  oportet^ mm*  ~  _. 

anulta  su.  tinere,  ut  accipias  coronam  vi«.  Ecea  -- V  ,.-         ^  ;„ .  roS  ^;c  i  E 

B  enim  exaltatus  es  usque  modo  negotns  buju^ ,jc  ^,-  'JZ^  oe  M  toO  B^  tou 

culiettemporalibns  opibus.  Oportet  ergo ^tam  W  mKwi  5£  b  r,;,  ^ 

liari  de  alta  tua  vauitate,  et  rursus  exaltari  m  p  ^  J,jurfp*rp«,   ^  5s  «n^« 

ritualibus  divitiis.  Non  ergo  tua  Wtus  deficiat  ^  «^  ^    ^,  6„      m. 

necrespiciasadgloriam.qua.tib.fuera  pnu;sed  "P--^  ^    i,«ivoU,    6«^^    «p£<r«, 

quemadmodum  repugnans  bommibus  cupiebas  yi  ^"TZ   bnytfa.     oS™5  x«l  x«t«  toO  5(«6oXou 

ctor  ostendi,  mortali  imperatori  festmans ^pla ««,  JjJJj  "«-,    ejo!  t^  «Wt,  H< 

sic  et  contra  diabolum  strenue  agere  festma,  et  mi-  «ytfP«y« «wrai  ™  r        •  .o__ 

ESSZFSUi  -  enim  bnmUitatus     «v^,  ^— ^  STJK  M 
fueris,veuiamadte,etrursusrestitua_ntempro-      ^  — «  « ^^  ^,    ^  ^ 

ywv  tm  EuaraGtw  •  ISCv  f3ou>,Et  Je&EffBai  tov  Trpoxeipfi- 
vov  ffol  7r£[paff/-L6v,   «  ein  £ffX«TWV  rfiv   r.p-£pwv; 

8  Aiyet  o  E-Jffro-^.oe  ■    Aso/^ai   ffou    Kupie,    sl    ouz 


SDicit  Jfiustatnius  :  ouppnco  ie,   .uuuixuc  -^u,  o  u*/«  ^  «—.*«-«■      „r~  ,    . 

sinon  est  possibile  evitare,  quaea  te  nobis  decreta      bnv  irapeXGeiv  ra  opiaueva  e?'  r,uwv,  vuv^  ua/Aov  d£ 
.  ._ :«  ..««.i^nnn  t/_Tv.T.tn+inr.pm  inhp        ir«^fi-vi    vnftr    rAu  TT-p._r_i____7t__6v    xeAeuaov,    xai    Ooc   uuva 


priam  gloriam.  Et  postquam  hffic  dixit  Dominus, 

ascendit  in  cados,  dicens  Eustathio  :  Modo  vis  acci- 

pere  imminentem  tibi  temptationem,  an  in  extremis 

diebus  ? 

7ua*  «(arim      8  Dicit  Eustathius  :  Supplico  te,  Domme  Jesu, 

cxjteritur      Q[  n0I1  est  possibile  evitare,  quaea  te  nobis  decreta 

sunt,  modo  nos  magis  accipere  temptationemjube, 

et  da  nobis  virtutem  susUnere,  quae  promissa  aa 

sunt,  ne  aliquotmalignum  verbum  adinveniens  ad- 

versarius,  commoveat  sensum  nostrum  a  tua  fide. 

Et  ait  Dominus  :  Concertare  Eustathi,  gratia  enim 

C  raea  vobiscuin  est,  custodiens  animas  vestras,  De- 

scendens  vero  de  monte  et  ingressus  in  doraum,  re- 

nuntiavit  Uxori  suffi  omnia,  qu&3  ei  dicta  fuerant  a 

Domino,  et  simul  flectentes  g-enua,  supplicabant 

Dominum,  dicentes  :  Domine  Jesu  Christe,  fiat  vo- 

luutas  tua.  Paucis  vero  diebus  transactis,  contig-it 

a^gritudine  pestifera  affiigi  domum  ejus,  et  mori 

omnes  servos  cjus  et  ancillas.  Hoc  facto,  sentiens 

Eustathius  pra^dictam  sibi  temptationem  fuisse,  et 

gratifice  suscipieus,  poscebat  Uxoremsuam,  ut  non 


£affQai    r.fj.di    zbv  Tretpao-uov    xeAeuaov,    xa.    db$   dvva- 
utv  uTrevey/.etv    ra    erraydueva ,     tva    rri    Xoyto-uo;    rt; 
eire/Owv  rrovyipo^   o-a^eua-/.  rv.v  (Jtavoiav  r^Civ  arro  rriq 
eic  o-e  TT-ffreo;.  Myti   npbq  aurov  d  Kupto;  *  'Aywvi^ou 
xat  tVxue  EuoraOte,  r,  yap  x«pi?  fJ-ov  itrrat  usS'  vpw,   F 
diatpuXaffffOUffa    uuwv    ra^  <\>v/ac.    KareA^wv    5e    airo 
tou    opov^  6    EuffraOto;   xai    eiffeXS"&>v    et§  ty,v  oixtav, 
cMyyetAev    rh   ruvatx.i    ra   lalrfiivra  aurw,    xai  xA(- 
vavreg  ra  yovara,    e^£&vro  rou  ©zou   liyovzic,.  T6  j&- 
Xyjua    ffou   Kupte    yeveffGw.    'Oliyav    de    ^uepwv   <_ueA- 
Qqugwv,   ffuv£f3y]   voaov    _Aotutxr,v    evcrx^at    £v   r>5    otxta 
aurou    xat    reXeur^ffat   7iavra;   tqvc,   naldac,  aurou   xat 
ra;  TraitJiffxa*;.   Tourou    6z  y£vouevou,  ^ffQero   6  Euffra- 
Gto;  r6v   Trpouyjvu^ivra    aurro   Tretpaffuov  etvat,    xai  eu- 
Xaptorco;  dzlay.zvoc,  7rapexaXet    ttjv  Tuvaixa   aurou  uy) 


deficeret  tribulans,  et  post  aliquod  tempus  occupa-      utxpo^ux-/.ff«i.  Kol  uer'  6>.tyov  nva  xpovov  z^Baae  xa- 

ra  ruv  'imz<»iv   aurou    xai   rcov  aXXcov  xr/ivwv  ptotpa  rt; 


vit  equos  ejus  et  alia  pecora  aer  quidam  mortifer  : 

et  mortua  sunt  omnia,  qua^fuerantilli.Etexcipiens  Qavartxr,  •  xai   7rapaxpv.ua  aTreSavov    iravra  ra   xrv.vyj 

et  istam  temptaiionera   [cum  gratiarum  actione]  za    Trpooovra   aur&i.    Kai   ouru?  6^e;afx£vo;  xai  raury]v 

discessit  oeculte  de  domo  sua,  una  cum  Uxore  et  Wjv  ffuucpopav  tvyaaivTtoc.,  avexwpyjffe  roq  otxtac  aurou 

Filiis  [ad  semotiorem  locum  ]  Videntes  autem  qui-  aeXti^otus,    a^a    rn   ruvaixt  xai  toIc,  Texvotg  elg  dva- 
dam  de  malignis  [discessum]  eorum,  aggressi  per 


-_j ^_ j  _     _  _ _        —fjfj- jr- 

noctem,  diripuerunt  omnia,  quje  possidebant  :  au- 
rum  et  argentum  [et  mancipia]  et  vestes;  ita  ut 
nihil  relinqueretur  de  substantia  eorum,  pra_ter  ea, 
quibus  amicti  fuerant.  Cum  essent  ergo  in  ejusmodi 
tristitia,  reliqua  illorum  possessio  et  substantia  ad 
nihilum  pervenit  per  fraudes  inimici. 


5  Izxvoic,  tic,  ava- 
XExwptffpt.vov  T07TOV.  Kai  GEaffaptevot  rtye;  rwv  xaxoup- 
ywv  ryjv  avaxwpyjfftv  auruv,  £?.Gdyr£?  Iv  vuxri,  di- 
apxayhv  e*roty;ffavro  Trayr--V  rcbv  uTrapxdvTuv  aurou 
ev  re  %pvai<a  xat  apyupt&j  xat  avtJpaTrdiJoii;  xai  iua- 
rtffuw ,  u$  uyjijev  uTroXetTreffOat  ryj;  ouffta?  aurwv , 
7r^y;y  tov  _Tepie£e6XyjvTO.  Totaurat^  e7ry]petai.;  xai  ffuu- 
tpopaTs    xai    Traffa    r)    /\otrr_i    aurcov    XT>5fft?    re    xat    u- 

Trap^t^ 


DIE  VIGESIMA  BfESPTEMBEIfl 

A  napfo   6t?   avuTiap£iav  Yucrihfyv  k^  e7ri(3ou?,-o;  rou  av- 
T.xetju.evou. 

9  'Ev  de  Tai;  r^-epai;  exetvat;  O^OTeXou;  eopr/i; 
e7riTeXou/j.evy};  fcffiVlx.MV  T/j;  xaTa  rwv  Flepawy  vuuKj  ''-«i 
XapfJtoffuvJis,  «6  eixoSt  W^K'  BOpTa^Siv  auviSatve 
xal  tov  (3ao-i?.sa.  W«  &  xal  tov  0fp«myftv  Trpo  Jfav- 
tojv  irapsivai  r^  ioptf,  w;  «Ve  OTpaTyjAar^v  fcvra  x«! 
TrpwTOV  r/j;  oi^Xtfrou.  Kal  fcnrttw  xat  obX  wploxm. 

navT«;   ouv   a^xav£a   ■"**EX«'i     6Vt   oDro)^    £V    *"* 

xaipou   poirii    p^£v   uTToXet^vat  TWV  auTou,    pfrt   01 
«VTOV    eupEdxeaQat.   'EXuTr^/i  ouv  6   fiao-t/eu;,    za.  Tta- 
ffa  ^  <nJyxX»To«   Trepi  avrov  ,    xal  Traoa    foAipfe  **- 
T£tX£v  7TEpi  tou    aup-pe£r,xoToc.  Toti    Xeyei  ffPo?  aurov 
■A  Tvvh  avrov  •  Mexpt  Ttvo;  Treptv.£vov.£v  £VTau6a,   Ku- 
pte   ptou  ;    Aeupo    XaSovTe;  Ta  Nifria  rifiav,  avra  yap 
a6va   TfepaeXetwrat   fyuv,   avayuorpw.iv    rfc    x«p«; 
Taurr,;,   6ti   Bvsifa  yeyovau-ev  rot;  yive&oxoOffiv  ^uac. 
Nuxtoc    <?£    67TlxaTaAa|3ou07js    XaGovTe;   Ta    duo    Nfata 
i6a«?ti;ov  d»5    err\   njv   AtyuTTTov.   'Huipwv    oe    Wo   njv 
Trooe.av   Troty1o-af/.evot  Trpoo-Ua6ov  r/j   £aAao-<77? ,    xal  £u- 
povTec    Ttlolov  irpoffopu.v]ffav    rw    fcpfeu,    e&frouv   eloeA- 
Oetv  ei;  «W  xa.  TrAeuffai.   2uveS*  oe  xai  tov  vauxfcj- 
p0V   toO  TrAotou   exeiVou   (3«pSapov    Tiva,    xat^av/^epov 
etvat.    *E^6avT£;    ouv    Meov,     Ssaff«>evos  0£   o^vau- 
B  xW  r/iv  Tuvatxa  rou  Eufffa&ou,  ori  Apata  w  r/j 
ftbu    ff<poo>    --ipaff0*    aurife.    Kal    ev    to>    oWpaffat 
auTOu;  nv   0a/«ffffav ,    ^Tei  Trap'   aurfiv   to  vaoAov. 
M*    eyovTwv   3e   aurwv   aTrodoOvat,    xaT£o-xev   t»v  lu- 
vatxa  rou  EuoTaOtou ,   ta;    ev  rrpo^affei  O^Gev  tou  vau- 
>0u  ■  toGto   yap  xai    e£ou).£uffaTO   a>a   tou   6eaoao8ai 
«Mv-  »ai  ow.  «3-eAev  a^odoOvat.  'EttI  tto/.u  o^  avTi?.e- 
vovto;  toO  Euo-TaGtou  xat  TrapaxaXouvTo;,  veuet  o  vau- 
x^po;  Tat;  vauTat;   auTOu  eE;  to  TreXayo;  aurov  axov- 

Tiaai.  ,      ,  , , 

10   IVoO?    3e   6   EbazddiOi  rw    emSooAw   «wo»i 

Ti  «o  Wma,    ETtope^ro  oJupoftWOS  "»\^V  "  ,°U"i 
aoi  x«i  iufv,    6Vc    >i    MbirAp  ^■«'■'    ^^"    av?f"  a/" 
Lto,  DapnrffiMf  »  f^£T«  orevaypoO  »«  ^»v 
torifc    x«»^£v   T.va   wra^,    •«■    ««    ™    ^»8« 
roO    Umt    Midfaww  ra  5^0    (3a<:rai;«v  N^Tica   5.eX- 
Bei-V  rov  «orap.ov.    Baoraoa;  oSv   ro    b>  M  »8f* 
a.roi,   xaratnev   ro   Irepov    eVT.06ev   «  W  «X*f 
„5  mniuS.   «I  3«««P«.««.   ttt^rA.tw^ 
Z6  na.d-iov  airoi,   S  ef>«<rT«&v ,  xai  i^arp^ev  09ei- 
Xcov  oWuo-a:  v.ai    ro   aU..  r«rif««C   *  «"«  «  ^E- 
J0v   roO   ^ora^oO  arevio-a;    Sr£MpEi,    fri   tow  *«*« 
rh  n«.«ov    airoO    xai    «topevero.   Kac  «tetMfi  ^au- 
C  roO,  mp««p«9fl.  Xo£™v  f»^  ^»  £^  ««  «•  "£" 
pov    Kai  3£Mpei   or,i,»?  xai  «Oro  ^o   W  «pir«yev. 
©eaa^evo;  oiv   t«  Tbcva  «OroO  ^p.«W  yevo^v», 
W».«v    «OroO  ™   xd^v  t^?  «t-Mb   »d  ofcpo^evo 
«U   ^ip«ro    £«Urov    x«r«S«>,iv    £v   rco   «fcnw 
TOra,oO.    M».    »    «W-   *    "PT"  "^-  Q™li 

oL  L  roO  Etan»  '0  5e  Xecov  J*«t_Ihto  «« 
5l«9a«?a;  «SXaPii  x«r«  *poWv  Bn  J^.p«« 
'iv   W4v    «vcrepco  xai   ettopevero   «J  W  Epi(*ov. 

Qeaaaaevoc  5e  .ocpceve;  ro  Ifa^»  (3aar«?o^vov  u„o 
„0  ?ivro;  Sciv,   x«i  p-^ev  tivafa,  ffroZ«o«uevoc  e_x 

L«  TTpo;  rd  e>e>ea6«.  «uro  ex  rov  ^,  xa.  - 
Splpcov  rc,   Xedvrc  f,er«  x.vciv.  Kara  ocxovopav  5e  ro 

^aSpOXqMc  o  M«  ¥P'+^   "  n«.Jov  a»ov,  x« 

aveycop.o-ev.  To  de  erepov  n«.5iov  «p««y.v  op.olM;  utto 
«iiwi,  a«?«WX0«  x«i  «urd  Otto  vhi   Ge,«;  Trpo- 
vo(«;,   oVep    iWvre;  r.ve;  «por-^pe;    eTc^p^ovre;  p.er« 
SooOSou  «cpei^avro   iv  roO   lv,.ou   ptfw  a4«.^iv.    _ 
11    'Ex«repo.    oe    S<   re    Tioc^eve;,    x«l    oc    ap«rr)pe, 

W^  »»*-«  £  *■*  ^ xai  ravra 

Septembris  Tomus  VI. 


127 


A.  .«0VTM6. 


9  In  illis  diebus,  omni  populo  bb  celebrante  feirti-  M«^ 
vitatem  cum  imperatore  pro  victoria,  quaj  in  Persi-  '^J"r^' 
de  facta  fuerat,  oportebat  etiam  et  Placidam  feerti-  ,jient 
vitatem  suam  facere  iu  praesentia,  quippe  cum  es-        tt 
set  magister  militum  et  princeps  senatus.  Qusere- 
batur,  et  inveniri  non  poterat  cc.  [  Omnes  itaque  te.- 
nebat  stupor,  quod  uno  temporis  momento  ita  res 
illorum  dilapsae  essent,  ut  nihil  illis  superesset  eo- 
rum,  quae  possederant]  nec  ipse  posset  inveniri.Mce- 
rore  perculsus  est  imperator,  et  omnis  senatus  de 
eo,  et  omnes  stupebant  de  his,  qu<e  acciderant  ei. 
Tunc  dixit  ei  Uxor  sua:  Quousque  exspectamus 
hic?  Veni  et   accipiamus  duos  Infantes  nostros, 
ipsi  enim  tantum  relicti  sunt  nobis,  et  recedamus 
hinc,  in  opprobrium  enim  facti  sumus  omnibus  co- 
gnoscentibusnos.  Et  nocte  superveniente,  accipien- 
tes  duos  Infantes,  pergebant  ad  yEgyptum.  Post- 
quam  vero  duorum  facerent  dierum  iter,  appropin- 
quantes  mari,  et  invenientes  navim  adpiicatam,  vo- 
lebant  ingredi  in  eam  et  navigare.  Contigit  autem, 
ut  dominus  navis  illius  barbarus  esset  et  immitis. 
Ingressi  ergo  navigabant,  et  videns  dominus  navis 
Uxorem  Eustathii,  quod  esset  decora  facie,  valde 
concupivit  eam.  Et  cum  transfretassent  mare,  exi-  E 
gebat  ab  eis  naulum.  Non  habentibus  autem  illis, 
unde  redderent.retinuit  Uxorem  ejus,  tamquam  pro 
naulo,  [hoc  dd  enim  consilium  coeperat,  cum  primum 
illam  contemplatus  esset,  et  noluit  eam  reddere. 
Cum  vero  multum  contra  moveret  et  obuiteretur 
Eustathius]  innuit  dominus  navis  nautis  suis,  ut  m 
medium  mare  illum  projicerent. 

10  At,  ubi  sensit  Eustathius  insidias  eorum,  reli-  K*w»  f 
quit  Uxorem  suam,  et  accipiens  duos  Infantes  suos,         ' 
ibat  ingemiscens  et  dicens :  Yse  mihi  et  vobis,  quia 
Mater  vestra  tradita  est  alienigence  marito.  Pergens 
vero  cum  gemitu  et  lacrimis,  pervenit  ad  quemdam 
fluvium,  etpropter  abundantiam  aquarum  non  est 
ausus  ingredi  cum  duobus  Filiis  in  aquam.  Portans 
vero  unumlnfantemsuper  humeros  suos,  reliquit  al- 
terum  circa  ripam,  et  transposuit  Infantem,  quem 
portaverat,  super  terram,  et  ibat  ut  reportaret  et 
alterum.  Cum  venisset  autem  in  medium  numims 
(nimis  autem  fluvius  dilatatus  erat)  intendens  vidit, 
etecce  leo  rapuit  Filium  ejus,  et  abiit  in  sylvas. 
Et  desperaus  de  eo,  reversus  est  in  patientia,  spem 
habens  alteriu.-;,  et  cum  abiret,  vidit  et  ecce  simi- 
literlupusrapuit  alterum  Filium  ejus,  et  abut  et  F 
non  potuit  eum  consequi.  Et  cum  esset  in  medio 
fluminis,  coepit  eveUere  capillos  capitis  sui,  plangen» 
et  ululans,  voluit  se  projicere  iu  aquam,  sed  con- 
antem  eum  reddidU  providentia  Dei,  qu*  iutu- 
rProvidebat;   [victoque  eo  doloris  .mpeU .  aqu. 
exivit.]  Leo  vero  rapiens  Puerum,  servabat  ml^um 
Z  providentiam  Dei  [et  transiens  superms  fluv  - 
L    abiit  iu  desertum.]  Videntes  autem  pa=tore», 
Puerum  portari  a  leone  vivum,  [nulloque  malo  affe- 
ctum  et"udicantes,  divina  provident.a  Puerum  1- 
lum    ervatum  incolumem  ,   eademque  auxihan  e 

iUiTmrioue  er-o,  sive  pastores,  sive  aratores  de  «~~~ 
Jf  SS  35  •»  acPcipientesPueroseducav.  «-J 

t  ,n„d  se   Hffic  vero  Eustathius  nesciebat,  sed 
p^ptugensetlugenspariteret^d.eus: 


.oo  VCTA  PABTO.  SS.  EUSTATIIII,  UXORIS  ET  PIL. 

n     "♦■    „f  nrhores  modo  vero  Uyw  '  Ot>ot    r$    nort    SaMovri   As   <$ev6>y ,    vuv|  D 

nudntossnml  Efeu  mihi,  ^**^*^  JZ*   vuvl  51  4?*™™  ***  W"***  <* 

fucrnm.modocaptivitatismoredesoatusbum.     eu  «7 ^                   »■               P    ^/W  ^U(po. 

^qnimn^termilitum,^^  ^;::^"?i^  k«'«W^  ^  - 

ss::^  c%  .**u  *-.  ■  *»«.  «$  «. 

I n  mder   ^sme,needespiciaslaenmasmeas.  „  eiS   r&c  e7x«rato,fl    ^  ii*0*    «  Afc£l 

E ini  Domine,  dic  ntera  te   quoninm  oportet  tc  p».  Mip^at,   KOpte    «ppmt  ««.  0  «  ita  «  *e  - 

Z        sicut  iob.  Sed  eeec  plus  aliquid  in  me  p^  AS  x«!  rov  W.  U  ^  *Aeo»  «  fe    ^l 

fieH  vid  o.  Ille  enira,  etsi  possessionibus  caruit,  y»^  opfi,  Vufi*  d  x«l  ™v  kt^™   «** 

tamen  stcrcus  habuit,  supra  quod  scdere  conccssum  H  «W«  *  .«*»  faXEV    ecp   „v  x«»«    — 

est  ilU    e-o  veropcreffre  endem  patior  tormenta.  y^r^ ,    eyi    &   ett!    r*  £sv,;  r«<  ««r««  uimfow 

Ille  amicos  habuit  compatientes  ei,  eg-o  vero  iu  npapfe.  'Exefvos  tpttou; ^  fajw  wpvppK*  x«l  tt«- 

desertoimmitesferashabeoinconsolationem,  qute  pWouvr«S    «yrov,    eyu    *    eTrt    n»    «W««S    ™« 

Filios  meos  rapuerunt.  Ille  etsi  ramis  caruit,  sed  «pTraVavras.    'Exeivo?    «    x«i    r«v    xAatfwv   impqag, 

radicemuxorisrespicienssecumconsolabatur;  eg-o  «?.?.«  rr.v  pRmtns  ruvatxos  (3Ae;rcov  ^eO'  e«urou  irap>j- 

vero  infelix  undique  sine  radice  factus  sum  [  nul-  yopstro,    6   «    r«7«s  eyds   TravroOev  Sxpifcos   eyevof*nv 

«         lameescintillamgcneris  mei  videns]   sed  sum  si-  pi&  ar.cMpa  yivovq  pmi  ayopwv,  oUAa  xA«<Jou  dUyp/ 

milisramis  in  dcserto,  qui  undique  procellis  con-  kv  ep>«  lora/Aevou  7rovr«xoSev  ylovovfiau  vnb  XedU- 

quassautur.  Ne  execreris,  Domine,  tui  servi  multi-  tto;  ro-3  irowjpov.  MrJ  ps  eyxaxijffyjs,  Kupte  'I^eroC  Xpi- 

loquia,  doleo  enim,  dum  dico,  quae  non  oportet.  ore,  r&v  o-qv  doOlov  jroAuAoyouvra,  7rov&)  yap  ayu^evos 

Pone,Domine,  custodiamori  meo  [et  ostium  muni-  «xwv  Xeyw  r«  /xi^  oeovra.  0ou,  Kupte,  (pu^a-^v  ro>  aro- 

tioiiiscircalabiamea,]utnondeclinetcormeumin  paxl  pov,  xat  ^Jpav  irepwxws  ircpi  ra  ytLh\  y-ou,  tvot 

verba  malitise,  et  ejiciar  a  facie  tua.  Da  vero  jam,  firi   ixxXtvy  -h    y.zpdia.    pov   eig   Xoyovg  irov»ptas,   xai 

B  Domine,  requiem  de  multis  tribulationibus  meis.  dinopptycp  «tto  ro-j  Trpoo-wTrou  aov.  Ao;  di  pot,  Kupte,  E 

Et  ha3C  dicens  cum  Iacrymis  et  gemitu  animi,  abiit  Xoiirov  xaraTrautrtv  rwy  ttoAXwv  pov  SXfyetw.  Kat  raura 

/?"          ad  quemdara  vicum,  qui  dicebatur  Badyssus  ff\  et  ^ywv  /A£ra  crrevayfzou  xat   ^axpuwv  ^u/vic,  xareiagev 

in^redicnsineumoperabaturet  acquirebatvictum.  rtva  xm/wjv  ,    xaAoufAevyjv  B«6*iffffwv.   xat   eto-sJ.S-wv   ev 

Commorans  veroineoper  plurimum  tempus,  postu-  «uni   Btpya^ero  r/;v  ecp^epov  rpo^riv.  Aidrpt^ac,  dk  ev 

lavit  ejusdem  vici  homines,  et  posuerunt  eum  cu-  «un?  ery;  TrAefova  TtapexaAetre  rou?  t«s  xwfiy]c,  xat  xa- 

stodire  agros  suos,  et  mercedem  accipiens,  degebat  reoryiffav  aurov  (puAarreiv  rou;  xapTrou;,  xai  rov  fj.tMv 

W          ibi  annis  quindecim  ryr/,  xo^t^o^svoc  oi-^yev  em  erv;  te. 


ANNOTATA 


a  GrxcQ  in  nostro  est :  Palsorum  deorum  cultu  dominante,apw^  Combefisiwn  rr,z  Etdw/.ouzviz:.  Deinde 
lege,  ut  est  in  Medicceo:  Praefectus  fuit  ab  imperatore  militibus  vir,  nomine  Placidas.  Verum  levioris 
momenti  hujusmodi  variationes  cum  Ms.  Grrmco  Combefisii  passim  pr/vteribo,  uti  et  ea,  quee  in  Mss. 
Latinis  minus  latine  dicta  sunt.  Hellenismos  enim  solcecismos  et  hujusmodi  orationis  vitia  facile 
lecior  advcrtet,  ct,  si  volet,  corriget.  Reliqua,  quse  fere  sensum  Grsecum  exprimunt  non  nisi  hinc  inde 
obiter  emendabo. 

b  Sp«TV)X«TTj5,  vertitubique  noster  Magister  militum  :  Lipomanus  Dux  exercitus.  Vox  Grxca  utrum- 
que  fert  sensum:  quod  noto,  ne  quis  ex  hac  voce  evictum  cupiat,  scriptorem  vixisse  post  tempora 
Alexandri  Severi,  a  quo  magisterium  militum  primum  institutum  fuisse  Pancirolus  et  aliiconten- 
dunt.  Ms.  nostrum  Latinum,  ceteraque  passim  omnia,  tum  hic,  tumin  sequentibus  habent  Placidus, 
pro  quo  ex  Ms.  uno  reginse  Suecice  conformius  ad  Grsecum  substituendum  duxi  Placidas. 

c  Snppteviea,  qua  in  Latino  nostro  desiderantur ,  ex  Ms.  contractiori  S.  Maximini  Trevirensis 
C  uh  i>r<>  ;niimalibus  terje  facultatibus,  etpaulo  infra  :  ac  ceterarum  opum  copia,^ro  universis  etc 

d  Mehus  Ms.  Ultrajeetinum  S.  Salvatoris :  sed  daemonum  addictus  servitiis 

e  Emcomnia  desunt  apud  Combefisium,  usque ad  mfcpwforw  infra  ad  litteram  i.  Ceterum  vrovter 

c^eCathohce  exphcahs.  Quod  si  meritum  hic  crudius  sonet,  asseratqne  aliquis,  opera  ucuZle 
morahter  bona  nutio  sensu  proprie  merita  apud  Theologos  dici  posse  non  retuctabor  ■  aTfaeTis 
eiiam  debebit  vulgarem  satts  esse  et  fuisse  olim,  ut  testatur  S.Augustinu   lib,  de  Prsed  capl  simiLm 

itZZ'fnZZ%  1  ^"  ^Z  ^'  PlUrim°S  M  jUdidis  Suis  °Pibus  "*<*<*»*■ 
JlomTL  tell,    V  UCV  paTthest. inclusa  ^.  De  Cornelio  Centurione  agitur  in  Actis  Avo 

IST^SS^SZ  K°a  tfSS autem  q"idam  T in  C^area'  ^^- 

'acienselcemogynasmultasplebietdPnrP^n  V  ~' Eel,fflos"s  ac  tlmens  Deum  cum  omni  domo  sua, 

m^iaJ^S^i^SS^^77^Tu«M!ul' 12  mmtii  ad  Petrum  missl 

ditaest  oratio  tua  ct  eleemosYnT^u^^r         f         ^  31  at<  an^MS  arf  e„m.- Corneli,  exau- 

gm  si  caruit  Placidas,  bona  ejus  W  iSS^  iS,"  /'  ^  habebatJam  <«™  Cornelius, 
P".*  '",«""'-"  S,  AugusUnL  lSpZt^lT?^£tT  S7Pl°riS  COmparati°  eX  hae 
e™n  dici,  ideo  credere  meruit  quia  v  r  tt,  Plt  t  f  '  qW*  hu°  Spectare  Possunt :  Solet 
"-  POtest,  cujus  accepte  sunt  elSJn*   e    eXZL  \  "f   ^    ^^  ^°d   de   Corneli° 

stum  : quiuquid  ig-itur  et  ante :  auIJ  in  Ph  •?  ?  ^  aate  quam  ^edidisset    iu  Chri- 

ante  quam  m  Chnstum  crederet,  et  cum  crederet,  et  cum  credidis- 


set. 


DJJ<;  VK;ksima  8BPTBMBEI8.  m 

set,  beneoperatusestCornelius,  totum  Deo  dandum  cst.  Hic  vulgarem  loquendi  formam  habes,  dum 
sensu  slrictiori  sumilur,  a  sancto  patre  improbatum,  ne  quis  in  similibus  operibus  meritum  super-nfjy 
turale  reponeret. 

h  Ms.  S.  Maximini  Treviriensis  habet :  Quos  educabantparespropriavoluntate:te#e  exGrseco  ;  Quos 
educabant  indole  ct  propensione  sibi  similes. 

i  Pro  eo  in  Mss.  Latinis  est  i  Erat  vero  nobilis  in  justitia,  et  potens  in  bello,  ut  etipsi  barbari  subjug^a- 
rcnturabeo.  Eratetiam  venatione  industrius  pcromnes  dies. 

k  Sano  hsec  iterum  sensu  intellige,  de  dignitate scilicet  improprw  dicta,  quo  sensu  non  rarodicilur; 
quempiamv.  g.  hsereticum,  probissimum  esse,  vivere  instar  Sancti,  dignum  esse  conversione  adveram 
fidem  etc.  :  eodem  etiam  interpretare,  quse  infra  Salvator  apparens,  Placidffi  exhibetur  dixisse. 

1  In  exemplari  nostro  Grseco  videntur  atiqua  amanuensis  incuria  omissa  esse,  quse  ex  editione  Com- 
befisii  ita  suppteri  possunt  :  noivxbq  ds  zorj  (rTparoni&ov  mpl  rhv  vuXkijfyiv  atr^oXou^evou,  yatvereu  %vra  ilc  t&v 
eXa(j>o)v  efc,  sicque  cum  Latinis  nostris  satis  conveniunt.  Quse  hic  narrantur  a  num.  3  ad  usque  medium 
quarti,  Hsec  audiens  Magister  militum  etc,  totidem  fere  verbis  habet  S.  Joannes  Damascenus  Qrat.  -j 
de  Imaginibus. 

na  Verte  cum  Combefisio  :  Per  prterupta  et  densiora  sentis  et  dumetis  loca  ac  plane  inacccssa  erum- 
pit  etc. 

n  Solcecismum  per  cum  aut  postquam  facile  corriges. 

o  Consule  sis,  si  lubet,  quse  dixi  Commentarii prsev.  §  4  de  Athanasii  Kircheri  conjecturis  circa  hunc 
locum. 

p  Conformius  ad  Ms.  nostrum  Latinum  legit  Combefisius  nfjv  y.u:r/vW. mo^  ffi  npb$  wuXkr^fw.Presshtsad 
nostrumMedicseum  verte  :  Etcum  esset  concilii  inops,  quomodo  cervopotiretur. 

q  In  Grseco  est  :  Imaginem  diviniejuscorporis,  quod  pro  salute  nostra  benigmssime  assumpsit. 

r  Id  est,  exercendo  opera  justitise  naturalis  ex  recto  naturse  instinctu,  seu  tatia,  quse,  si  in  me  crede- 
res,  per  gratiam  meam  evaderent  meritoria  vitse  seternse.  Consule,  quse  notavi  superius. 

f  Suppleta  sunt,  quse  deerant  in  nostro,  ex  Ms.  primo  S.  Maximini. 

t  Hcec  supptevi,  quod  in  Latinis  desiderabantur.  Idem  esto  judicium  de  iis,  quse  virgutis  inctusa  re- 
peries,  ubi  non  indicavero  aliunde  desumpta  esse, 

u  Corrige  ex  Grseco  :  Et  suscipientes  sig-naculum  baptismi  in  Christo,  mundamini  ab  inquinamentis 
peccatorum  vcstrorum.  Etpaulo  infra  :  Pandamtibi  mysteria  salutis. 

x  Oportet  prima  ilta  visione  probe  de  omnibus  instructam  fuisse  Tatianam.  qusc  tam  enucleate  hic 
exponit  plurima.  Combefisius  legit  :  iva  3ttVfjta<T«ff«  rhv  &wap.iv  fwu,  marevoyq  e^  Ifii,  quse  tatem  sensum 
faciunt :  Placuitigitur  tali  figura  novoque  hoc  ac  insolito  spectaculo  in  cervo  tibi  apparere,  ut  meam  ad- 
mirata  potentiam,  in  me  crederes.  Hsec  sunt  verba  Christi  ad  Theopisten,  et  sic  nova  fingitur  appa- 

ritio.  . 

y  Ubique  in  Ms.  nostris  Latinis  nomen  ejus  gentile  omissum  est.  Acta  Methaphrastis  habent,  Trajana 
pro  Tatiana,  ut  in  nostris  legitur,  et  Christianum  ejus  nomen  in  aliquibus  Mss.  Actis  et  Fastis  saoris 
Theospite  scribitur,  pro  Theopiste  seu  Theopista.  sed  mendose ;  uti  et  Agapitus  pro  Agapio,  et  Theospitus 
pro  Theopisto.  Ceterumex  S.  Theopistse  mendoso  nomine  Trajana,  suspicor  ortam  opinionem,  quse 
Eustathium  statuit  Trajani  generum  :  nequeenim  alibi  uspiam  reperire  quidpiam  potui,  quo  nitere- 
tur  conjectura  tam  insolens.  Ex  nominis propinquitate  conjectare  si  lubet,  habes  apud  Dionem  et  alws 
Tatianum,  Adriani  csesaris  tutorem,  virum  admodum  potentem,  adquem  Tatianam  referas. 

z  Ita  Mss.  Latina  omnia.  Grsece  est :  Et  eos  participes  fecit  sacro-sancti  corporis  et  pretiosi  sanguims 
Domini  nostri  Jesu  Christi.  Paido  infra  Mss.  pleraque  habent :  Joannes  ego  postulo  vos  j  at  deviat  hoc 
modo  majus  S.  Maximini  Trev.  :  Commendo  autem  vos  S.  Joanni  apostolo. 

aa  Legit  Combefisius  h:rn01iu.ivz,  qua3  indicta  sunt,  et  correctius;  nisi  Inaym  interpretan  lubet  in- 
tentare.  In  Latino  inferius  lege  :  Ne  qua  cogitatio  inimica;  pro  malignum  verbum,  et  deinde  .-Deeerta, 
Eustathi,  et  confortare pro  concertare  etc. 
)  bb  Pressius  ad  textum  Grmcum  verte  :  Cum  publicum  victoriai  de  Persis  festum  cum  pompa  ageretur, 
et  Raudium,  ut  par  erat,  esset  maximum,  contigit  etiam  imperatorem  eum  diem  solemnem  agere.  Oporte- 
bat  autem  et  Placidam  ante  alios  adesse  celebritati,  eo  quod  esset  dux  militiffl  et  princops  senatus  Quem 
hic  triumphum  designare  scriptorvelit,  nisi  et  illum  commentus  est,  non  est  facde  dictu.Si  divinan- 
dum  est,  suspicor,  pridem  institutam  celebritatem  quampiam,non  gaudium  exrecenU  de  Perm  ncto- 
riaatqueproptereaminstitutosludossign^^  sbd' 

tatumnonest,  nisi quis  velit  Persicx  victorix  nomine  venire  invaswnem  Arabix  Petrxte,  quam  prx- 
fec  s  SyrixPalmaimperio  Romano  subjecU.  Ea  quidem  victoria  txtitiam  Urbnin  secundo  Trajam 
^iuZpho  le  Dacis  non  mediocriter  auxit.  Verum  cum  is  ante  annum  ChrtsU  105  imper*  8  secundo 
dTSnon  triumpharit,  luvc  conjectura  cura  chronotaad  nostra  non  cohxret.  Igttur  defesto  qu, 

annTo   ^ 

Z^tantum  concedi  sotitum,  qui  meritis  et  ™P^^  ^ 

nesmagistratusdignitateanteibattetsijurisdic^ 

senatJLgitauieJens6rtisvetuste^ 

legendi  competebat,  guandoque  viros  atios  egregios  pro  arbitno  e  mertits  ^n^Q^%^ 
hZbesscriptoresantiquosplurimos  et  antiquarios  apud  Samuelem  PU.cu^U^ 
Breve est  lidem  Livii  testimonium,  scribentis :  Cornelius  morem  ^^^^^ 
ut,  qui  primum  censor  ex  iis,  qui  viverent,  fuisset,  eum  Principcm  legerent  Ifl  T.  »  a«  1  a i>  loi  qua^s ^ 
Neque  tameu  hanc  consuetudinem  sccutus  est  Sempronius,  sed  cum  diu  certatum  es*  t .  erbis,  suo  arbitno 
fecit  Principem  in  senatu  Q.  Eabium  Maximmn  ^sulem.  momento  nullum  de 

cc  Mendose  habent  Mss.  LaUna  omma,  ^^^JS^S  satis  ostendunt,  eajam  otim 
suisreliquisset :  Combefisius,  Twv  aurov  xPW*rw-  Latina  mce? 

abfuisse.  -<„**«  ,,^fm  Inanoaraphis Latinis siccorruptelegitur : 

dd  Discedit  hic  non  nihil  editio  Combefisu  a  Ms.  nosti  o.  inapoy  w  Yolens 


K 


ACTA  FABUI,  SS.  EUSTATHII.  UXORIS  ET  PIL. 

ro  «Mtem  vidit  Eustathius,  nolebat  eam  dare.  Diu  verocontradicente  eo  et  sup-  D 
A.  -swy-o.  Volens  eam  habere  secum.  Ut  autem  viai-  i-u 

,     It  ™   Zt    ouieonjectent,  oppidum  fuisse  quoddam  Persi.v,  at  cum  ahunde  nulla  ejus 
exhoc  lOCO,  reperi.  &unc,  qui  cy/yn^,  vrr  '  »     .         __.,  *..  Cnmmpntarii  nrwvii 

vestigiaassignent,  nonmagno  fundamento  mtitur  eorum  opinio.  Videquxdixi  Commentam  prtevn 

*  LXi<«r  /uc  i»  Aft.  «Mfrv  <to  C*pM<  i.  Ceterum  ex  determinato  hic  numero  annorum, 
quos  Badyssi  mercenarius  egit,  aliqualem  chronotaxim  statui  Comment.  pnev.  §  3  num.  33  et  seqq. 


CAPUT    II 


Eustathius,  imperatoris  jussu  ubique  qucesitus,  invenitur,  copiis  prwfcitur, 
Uxorem  et  Liberos  recuperat,  belloque  feliciter  functus,  quod  idolis  sacrifi- 
care  nollet,  martyrio  cum  Uxore  et  Filiis  coronatur. 


11 


Imminente 
belto,   impc- 
ratorit 


mamlato 

qwcritur, 


Filii  autem  ejus  educati  sunt,  sicut  supra  dixi- 
mus,  in  altero  vico,  non  cognoscentes  alteru- 
trum,  quod  essent  fratres.  Dominus  vero  navis  ille 
alienig-ena,  accipiens  Uxorem  Eustathii,  perduxit 
adsuam  patriam.  Domini  vero  gratia  obumbravit 
Mulierem,  utnon  se  illi  commisceret  alienig-ena  in 
omni  illi  tempore  :  hoc  enim  et  postulabat  a  Deo, 
ut  custodiretur  ab  alienigense  communione.  Con- 
tigut  vero,  ilJum  alienigenam  mori,  et  ipsam  esse 
suae  potestatis.  Post  hos  autem  diesfactus  estincnr- 
sus  hostium  in  illam  terram,  ubi  erat  Usor  Eusta- 
thii ;  qui  exeuntes  plurimas  invaserunt  terras  a  Eo- 
manorum.  In  nimio  erg-o  tumultu  cousistebat  impe- 
rator  de  invasione  hostium,  et  commemoratus  est 
Placitlam,eoquodplerumquestrenue  egisset  contra 
ipsoshostes  [et  rcnovata  sa^pius  de  eo  mentione]  tri- 
stabaturde  subita  ejus  mutatione.  Colligens  autem 
exereitum,  et  inspiciens  omnes  milites,  de  Placida 
exquircbat,  qui  cognovissent  deeo,vivere,  anmori? 
Et  dabat  mandatum  unicuique  militum,  ut  inquire- 
rent  eura.  Et  misit  per  unaniquamque  civitatem  et 
terram,  quse  erat  sub  imperio  suo,  ut  requirerent 
eum,  dicens  :  Si  quis  eum  invenerit  et  indicaverit 
mihi,  ampliorcs  addam  ei  honores  et  emolumento- 
rum  augebo  solatia.  Duo  vero  quidam  milites,  no- 
mineAntiochus  et  b  Achacius,  qui  aliquando  mini- 
straverunt  Placidas,  perrexerunt  ad  inquirendum 
eum  :  et  peYagrantes  omnem  terrain,  qu_e  sub  Bo- 
manorum  essetimperio,  venerunt  in  vicum  illum, 
ubidcMviKit  i;ustatliius.[]»r;ctereuntesautenilocuni 
illum,  ubi  custodis  munus  obibat  Eustathius,  dubi- 
tabant,  nn  illum  interrog*arent.] 


13  Eustathius  vero  a  longe  cousiderans,  ex  cou- 
suetudine  incessus  eorumrecognovit  eos,  et  veniens 
in  ineinoriara  prioris  suce  conversationis,  ccepit  per- 
turbari,  et  orans  dicere  :  Domine  Deus  noster,  qui 
de  omni  tribulatione  eruis  sperantes  inte,  quemad- 
modum  istos  prastcr  spem  vidi,  qui  aliquando  mecum 
fuerunt;  jube,  ut  videam  ancillam  tuam  Conju- 
gerameara;  nam  Irtfantes  mei,  scio,  quod  propter 
mcam  pravitatem  a  feris  commesti  sunt.  Da  erg-o, 
Domine  [Deus  misericors,  qui  solus  es  verus  Deus  et 
Jesus  Christus,]  utvel  in  die  resurrectionis  videam 
Fihos  mcos.  Et  luec  dicente  eo,  audivit  vocem  de 
oalo.dicentem  sibi :  Confide,  Eustathi,  in  praaenti 
enim  tempore  remcabis  ad  tuum  priorem  statum 


o: 


Yioi    avrov     dvzrpdyY.uav ,     xaSatq   7rpostpyj-  -*- 

kv    ry   zrkpa    xtdy-yi    pty)    eTrtyivcooxovre;   dX- 

hikauG    ort    thiv  atJeAcpoi.  '0  $z  vaux^yjpo;   exefvog   d 

aAAdtpuAog,    Aacwv    ty,v   Tvvaixa   rov    EuoraO.ou,    aixyj- 

yayzv  ei;  rf,v  td\'av  itarpida  ,    xat   TOtauTyj   X^Plc   *™~ 

axixGzv  rf,  Tvvaiy.l,  coore  ptrj  nXyiaidaai  avrp  zbv  dX- 

AocpuXov  ey  Traot  toi;    yjiovoic,   exeivoi;.   Touro    yap   xat 

>3TEfro    7rap'    avrov   Qiov   vj    Tvvh   tov   dta^vlaypYjvcct 

avrkv   d-KO    tyjc,   tov    dl^oyvlov   xotvuviaq.   IvvkoY)    $e 

rzltvT-oGai  tqv  dlloyvkov,    zat  auTr;v  eny   ddziac,    $td- 

yztv.  Mztx  dz  rdg  r^zpac,  zxzivaq  zyzvzro  ZTzavdaTaatc, 

twv  dXl.oyvXuiv  zy.zivwv,  dq  o'vc,  yjv  ~n  Tvvyi  tov  Euara- 

Siiov  '    otnvzc   e£_A0OVT£$  noXXriV  dyzilavro   yotpav  tuv 

Puuatwv.  'Ev  koXXyj  oi/v  ddr^ovia  vn^p^zv  6  f$aat1ev$ 

7rept  Tr]q  eTravacTacsco;   twv    aAXotpuAcov,     x.ai    iitfd&tv 

auTW  ^vyjfjtyj  7T£pi    toO  IlXaxttJa,    6*ta  ~o  pta^tOTa  7rA_i- 

craxt;  dvdpayxQ-GGat    avrbv  v.ard  twv  dXXoyvlvtv,    xal 

dvavzoivxq    ty,v  Tizpi  avTov    fxv^yjv,    3tr,T:6pzt   Trept  tt,c 

aS^poa;  p-.zTa&oXnc,  tov   Euo*TaOtou.    '2.TpaToXoyrio~a.c>   ovv 

tovc  vnb  ty,v  fiantkzixv  aurou  OTpancoTac,  xal  o"X£7rTO- 

u-zvoc,   Tizpl   tov   7ro)if;.o-,    EptavGavtV  Trap'  sxaorou   a\j~ 

tcov    7Tipt    tov   IlXaxtiJa,    r.    eyvtooav    Trept   aurou,   ^v 

avroVj  Y)  TzQvdvai;  xai  e_*i'o*ou  zvtoIxc,  sxacrTto  tcov  o~roa- 

ticotcov    xvaQnTziv   avTov   zi    %rj.    Kat    a7r__TEt).£    Y.xzd 

Trao-av  icoliv  xad  yfipav  vnb  rftv  /3a_-tAetav  aurou  ex- 

Z,YiTYi-at    avTov,    etTrcov    ■   ^On    ooTt;    eav    dvat.r^o-aq  F 

zvpri ,    xat   ixrivvo"n  poi ,    7rpoo-0yjo-&>   avro}   Tifiw  ptet^o- 

va,  Y.ai  dvovxc  7r^et'ou;  cov  e^et.  Auo  di  tivec,  tcov  ciTpa- 

Ttwrciiv,  cov  ra  ovopaTa  'Axaxto;  xai  'Avtio^oc,  oi  ttotz 

ddtaXzi-nTOic.    vn-ripzTovvrzq    tco    TilaABa ,    eTropeuOyjo-av 

et;  ava^Tno-tv    a_ToO    ■    xai   irepieAfloWes    ff^c^oy   nd- 

G-xv    rfjv^  oixou^.yyjv,    %XQ0V   6J-   7fiV   ^^    EV    ^    ^>. 

yev  6  Euo-TaOtoc   Hapa7ropeuo>evoi  (Je  etfi  rovc,  tottou; 

exetvou;,   ziq  o'k  stpuAarrev  d  EuoraOto;,   r^opovv  inz- 

poirfaat  aiirov. 

l§  '0  dl  Euo-Ta^to;  TrdppcoSev  Seacraptevo;  avrovq 
ex  rov  rponov  rfq  xtvviffeco;  auTwv  _7reyvco  avrovq,  xai 
avapyj^oveuo-ae  tv5s  7rpoT_pag  avrov  dtayayfe,  f-p^. 
ro  Trpoo-euxEffOat  xai  liyztv  •  Kupte  d  0eo;,  .  i^yj- 
{>.w,  6  ex  Trao-yj;  Qli^  pud^evo;  rovq  ilnkovrac  iizi 
oe>  co;  rovrovq  Trap'  zXnida  'Aaadfopf,  rovc,  ttot, 
ouvovTa;  p.ot,  xeXeuoov  XotTrdv  ^eaa-acrOat'  pte  y'ai  rftv 
doul^ >  o-ov  rf,v  ouoQvyov  pOV  •  ^  y(Jp  &ha  ^ 
Trta  oi$a  oTt  M  TflV  tyfr  y.^payiav  %ptdUra 
yzyovx-tv.  Ao;  ouv,  Kupte  d  0£_;  lAe^,  d  uovoc. 
aXr&voc  0eo;  'Iyjo-ou;  XptOTo;,  ft-^  *>  ^  £  ^ 
Wzpa  rr,c  avaoTaaeco;  Zear^  yiVOf,at  tcov  MeXcov  u.ov. 
Kat  ravra  hyovroq  aurov,  ftxovatv  9cov^v  ovpdvoOzv 
Xzyovaav  •  0apcr£t|  Euoi  " 


"raUte,   ev 


yap 


Tw   TraoovTt  xat- 
pcji 


DIE  VIGESIMA 

A    pco   inavtltvfj-(i   ei;  rr)v    7rporepav  ffou  X&rdvjOGiV,    v.al 
ditolr^-fi    r/)V  ruvatxa  oou   xai  rou;   Yiou;  aov.  'Ev  de 
tv?  avaaratjet  fj.ti%woL  rourwv  fr(*ei,  xai  aiwviwv  ayaOwv 
ditolavGiv  eupy;ffet;,    xai  rd  Svopta   trou  ueyaAuvOrifferat 
ev  yeveat;    yevewv.    Taura    axouffa;   6   Euffra^to;,    xai 
eucpoSo;    yzvouzvoc, ,     exaOi^ero.     Geacrocuevo;     de     tou; 
orpartwra;  iyyiQovTac,  aurw,   xareAOwv  «7rd  rou  tottou, 
ou    exaOeCero,    effry)   erri  Tr)s    ddou  avrtxpu  aurwv,  xai 
TT^/joiov   aurcov   ytv6utvoc,t   itkzlw    eTreyvw  aurou;.    Au- 
roi  de   ©ux  eTreyvwffav  aurdv  *    Kat  Trpd;  aiiTov  st7rov  ' 
Xaipoi?,    eratpe.  '0  de  rrpd;  avTOvc^  '  Eiprjyy)  uufy,  aoeA- 
cpoi.    Aeyouot  7rpd;   aurdv  ■    Et7re    •fif/Xv ,    et   eyvo);  ev- 
rauOa  Itvov  rtva  dvdpart  IIAaxidav   p.£Ta  ruvatxd;  xai 
duo   Texvwvj    Kai  eav    UTrodei^r;;    rjufv    aurdv,    dwcouev 
cot  ^pyjuara.    '0  de   ^eyet   rrpd;  aurou;  •   Ttvd;  tviv.tv 
'Qr^TtlTZ    aurdv ;    Oi    de    Xeyouffiv   aurw    '    ^>i^o^    r,uwv 
rvyydvzt ,    xai    OeXouev    ffuvruy^etv    aurco    dta    tto/Uwv 
erwv.    Aeyet   Trpd;    aurou;    d   EuaraOto;   '   06»    eyvwxa 
toioutov    avdpa    ivravOa.    Tew;    de  opayu   xaraXuffare 
£t;   ov    £evi£ouat    oixov  '    xai   ydo  aurd;   £evo;  Tvyyd- 
vct>.    Kai  AaSwv   aurou;  d   EuoraOio;  ditnyayzv   ei;  r/iV 
£eveiav    aurou,    xai    eTropeuSy]    TrptaffOat   otvov    dta    rdv 
xauffwva. 
B        14  Kai    >eyet  rw  xupiw  rr;;  oixia;  ev  yj   xaryiyero  ■ 
rvcocJTOt    uou    etcriv    ot    avOpwTrot    oJrot,    xai   dta  rouro 
'r\xao~tv  wde  '  Ttaodayov   cuy   uot  rpocpa;  xai  otvov  7rpd; 
aTrd/\aufftv  aurwv,     xai  aTrodwffw    crot    ev  rco    xatpco  e/. 
rou  /jLioGou  T7];  epyacria;  ptou.  '0  cje  7rpoQuao);  -Kaotayzv 
aurot;    ra    Trpd;  rr;v    ^peiav.    QepaTreucov   5e    aurou;   o 
EucxraOio;  oux   yicjuvaro    uTreveyxeiv  evvowv  rdv  Trpdrepov 
avTOv   fiiov,    dXkd   o-jvdytTO    rot;  oaxpufftv  '   baropEO- 
ouevou    de    aurou  i\v>  ex),atev,  xat  a7revi7rrero  rdv  npo- 
oco7rov   aurou,    xa^   etoep^dftevo;  rraXtv    dtyjxdvet   aurot';. 
Oi  de  Setopouvre;  aurdv,    r.olavTO   u.ZTa   fxtxpdv  et;  eTri- 
yvwo-tv   T-r)q   tdea;    aurou   ep^cOac,    xai    Trpd;  aAAyjAou; 
■AaT'    idiav    eAeyov   '    Tt   opoioc,     ruy^vet    d    avJpcoTro; 
0UTO5    rou    ^tTOvuivov  7rap'    r,ucov.    Aeyet  d  st;  eratpco 
aurou   *   Ilavu    oaoto;    avT<i>    Tvyydvtt.    Otda    de   eyco, 
ort  ei^ev    o-uo-o-/;udv    riva  ouAr,v    ev  rco  rpa/y;>.co  aurou, 
TrAviyet;   ev    rco  TroXeuco.   Gecopyiocouev  ouv,    et  'iyti  rd 
o-uo-o-yiuov    exstvo    ev    rco    Toayr).o)  aurou,    ouro;_aurd; 
eo-rtv,  d  ^rouuevo;  Trap'  viucov.  KaTauaQovTtc,  ovv  km- 
ueXeo-repov   Oecopouo-t   rr(v   ouXr,v   ev   rco  rpax^co  aurou, 
xai   eu.^eco;  ava7rnd>io-avre;,    xarecpO.ouv  aurdv,  xai   ue- 
ra   daxpucov   vipcorwv   aurdv,  et   aurd;   eirj   d  rore  crrpa- 
TnldTnc,    avTWV   IlXaxtda;  .    'O    de    Gvay&k   toi$  da- 
xpucrtv    aTrexptvaro    aurot;    liyuv   '  ^Ort   oux   etui  eyco. 
C   'E7rtdetxvuvTCov    de    aurcov    rd   ffuffo-rjuov    ev   rco   rpaxyj- 
Xo>    avTov,    y.al    ilouvvuivoiv   aurcov,   on    aurd;  effrtv  d 
ffrparr^ary];  nXaxida;,    xai   rrepi    Tr)q   Tuvatxd;   auroG 
xat  twv  Texvcov    eTrrjpcortov  aurdv.   Tdre  couo).o'yy]crev  drt 
aurd;  effrtv  '  Trept  de    rr^;  Tuvatxd;  aurou  xai    rcov  Te- 
xvwv  dTzriyyzilzv  aurot;   drt   rsGvr>.ao-t.   Kai  rourcov  h- 
youevcov,   cruvedpauov   Travrs;  ot   ex   tyic,  xcou»;,   &q  er! 
ueyio-rco    Oeauart.   Tdre    ot    ffrparicoTat    vaTaQTtilavT 
6v  £opu(3dv   s^youvro  aurof;  Trepi  r^;  rou  'Avdpd;  ape 
■»<;  xai  rrk  Trporepa;  avTOv  doZm.  'Av.ovtjavTZc,  de  ot  e; 


SKITKMHItlS 


131 


£7Tl 


TOV 

ty5; 


etaccipies  Uxorezn  tuam  et  Filios.  In  reHUrTectione  a  iwik, 

vero  majora  liorum  videbis,  et  aeternorum  bonorum 

delectationem  reperies,  et  nomen  tuum  magnifica- 

bitur  in  generationem  et  erenerationem.  Haec  au- 

diens  Eustathius,  terrore  perculsussedebat.  [Videns 

c  vero  appropinquantes  sibi  milites,  descendens  e 

loco,  ubi  sedebat,  in  via  contra  ipso3  stetit,  etpro- 

pior  Ulifl  factus]  amplius  coguovit  eos.  Illi  autem 

eum  non  cognoverunt;  qui  dixerunt  ad  eum  :  Ave 

frater.  At  ille  ait  :  Pax  vobiscum,  fratres.  At  illi 

rursus  dicunt  ei  :  Dic  nobis  si  nosti  hic  peregrinum 

aliquem,  nomine  Placidam,  cum  Uxore  et  duobus 

Eiliis?  Et  si  demonstraveris  nobis  eum,  damus  tibi 

pecunias.  Quibus  ille  dixit:  Quapropter  eum  quae- 

ritis?  Qui  dixerunt  ei  :  Amicus  noster  fuerat ,  et 

volumus  eum  videre  post  multos  annos.   Dicit  ad 

eos  Eustathius  -.  Talem  hic  virum  non  cognovi  d.  * 

[Attamen  huc  succedite,  in  domum,  in  qua  hospi- 

tor;]  nam  et  ego  peregrimis  sum.  Et  assumens  eos 

duxit  in  hospitium  suum,  et  abiit  emere  vinum,  ut 

potaret  eos  propter  sestum. 

11  Et  dixit  ad  dominum  domus,  in  qua  hospita-  intxnitur,* 
bat :  Noti  mihi  sunt  isti  homines,  et  propter  hoc  huc  ad  iUum 
venerunt :  preebe  ergo  mihi  cibos  et  vinum ,  ut  fruan- 
tur,  et  reddam  ea  tibi  in  tempore  de  mercede  mea. 
Ule  vero  alacriter  prsebuit  eis,  qua?  fuerant  necessa- 
ria.  Beficiens  autem  eos  Eustathius,  nonpoterat  sus- 
tinere,  recolens  priorem  vitam  suam,  sed  perfun- 
debatur  lacrimis  :  plorabat  autem  foras  egrediens, 
et  lavabat  faciem  suam,  rursusque  ingrediebatur  et 
ministrabat  eis.  Illi  vero  considerantes  eum,  ccepe- 
runl  paulatim  ad  agnitionem  visionis  ejus  venire,  et 
adalterumdicebant.Quam  similis  estiste  homo  illi, 
quem  quEerimus!  Unus  autem  ait  socio  suo  :  Valde 
similis  est  illi  :  scio  autem  ego,  quod  habet  signum 
aliquod  cicatricisin  cervice  sua  ex  ictu  belli.  Consi- 
deremus  ergo  :  si  habet  signum  in  cervice  sua,  ipse 
est,  quiquaeritur  anobis.Considerantes  verocautius, 
vident  cicatricem  in  cervice  ejus,  et  confestim  exi- 
lientes  osculabantur  eum,  et  cum  lacrymis  inter- 
rogabant,  si  ipse  esset,  qui  aliquando  magister  mi- 
litum  eorum  fuerat.  ille  vero,  profusis  lacrymis,  di- 
cebat :  Non  sum  ego.  Demonstrantesvero  illi  signum 
in  cervice  ejus  et  jurantes,  quod  ipse  esset  magister 
militum  Placidas.  Et  de  Uxore  ejus  et  Filiis  iuterro- 
gabant  eum  etaliaplura  commemorabant  ei.  Tunc-  p 
confessus  est,  quod  ipse  esset :  et  de  Uxore  et  Ei- 
liis  dixit  illis,  quomodo  mortui  essent.  Et  dum  haec 
dicuntur,  omnes  illius  vici  homines,  quasi  ad  si- 
gnum  et  spectaculum  veniebant.  Tunc  ergo  milites 
[sedato  tumultu]  exponebant  eis  de  virtute  Viri  et 
de  priori  ejus  gloria.  Audientes  autem  nebant,  di- 
centes  :  Quanta  exaltatio  Viri,  qui  nobis  mercede 
servivit! 


•x 


Tm  xwu-/];  wdupovro,  Aeyovre;  ■    ~'Q.  oiov  yavpiaua  'Av- 
dpo;  "    utcOwrd;  r(uwv   yzyovzv. 

15  Tdrs  oi  ffrpartwrai  eve<pavioav  aurco  rd  7Tpo- 
o-Tayua  tov  (3afftXew;,  xai  eveduffav  aurdv,  zl  wv  eTre- 
cpepovro  iuariwv,  TrapaAa(3dvre;  de  aurdv^  wpurjffav 
lit\  rhv  eaurwv  dddv.  Ilavre;  de  ot  ex  rr};  xcourj;  sxe(- 
vy];  TrpoeTreuTTov  aurdv,  6  de  TrapaxaXeoa;  aurou;  aire- 
Xucrev.  riopeuouevwv  de  aurwv,  dty]y>iffaro  aurot^ 
ttw;  Xdtv  rdv  X^kttov  ,  xai  ort  uerwvouaffOrj  Euora- 
Oto;  ev  rco  j3aTrrio-uart ,  xai  7ravra  ra  ^  o-uu(5avra 
aurw  diriyr,™™  avTolq.  Kat  dtavuffavre;  dddv  dt'  rue- 
pcov^dexaTrevre,  vi^ov  Trpd;  rdv  (3a<nAe«,  xai  zicrzl- 
Odvre;  arry)yyet/\av  auro> ,  rd  ttw;  tvpov  rdv  nAaxi- 
dav     Kai    e;aOwv    6    (3afftXeu;    et;    AuArvw* 


xarecf/t Ar(o-ev    «urov 


xai    7roXXa    dav.pvaac,    eTruvOavero 


15  Tunc  milites  insinuaverunt  ei  praeceptum  im-  m^  «- 
peratoris,  et  iuduentes  illum  vestibus  optimis,  ac-  ;;-f'^ 
cipientes  illum  pergebantiu  viamsuam.  Omues  ve- 
ro  de  vico  [  procedehant  cum  eo  :  ]  ille  verooscu- 
lans  dimisit  eos.  Ambulantihus  vero  illifl  expo- 
suit  eis,  quomodo  vidit  Christum,  et  quomodo  de- 
nominatus  est  Eustathius  in  baptismo,  et  qute  con- 
tigerunt  ei,  omnia  exposuit  eis.  Transacto  vcro  qum- 
decim  dierum  itinere  e,  venerunt  ad  imperatorem, 
etingressi  milites  nuutiaverunt  ci,  quemadmodum 
invenerunt  Placidam.  Et  egressus  imperator  moc- 
cursum  ejus,  osoulatus  est  cum ,  [et  multum  la- 
crvmansl  interrogavit  eum  sua3  discessionis  cau- 

J  sam: 


A. akoktmo 


182 

sam  :  qui  per  sing-ula  exposuit  imperatori I  et  cuu- 

cto  scnatui.  Bl  de  Uxore  sua,  [et  Filiis  :  il I  a]  quo- 

modo  in  mari  relicta  esset,  et  quomodo  lihi  sui  a 

feris  mpti  Bunt,  et  totum  moBrorem  snura  exposmt. 

Facta  est  autem  mag-na  lffltitia  in  inventione  ejus  /'. 

[Porro  imperator  eum  consolatus  est]  et  cingitur 

ut  aute  majrister  militum.  Qui  diseutiens  militiam, 

et  cogmoseens  non  sufficere  ad  compescendum  ho- 

stium  incursus,  jussit  tyrones  collig-ere,  [ct  missi 

sunt  per  omnes  civitates  et  oppida  Romani  impe- 

rii,  qui  tyrones  conscriberent.]  Contig-it  autem,  et 

illam  terrain,  in  qua  educati  sunt  Filii  ejus  g,  de- 

scribi,  ut  darentdnostyrones.  Cuncti  vero  illius  ve- 

cicultores  illos  duos  Juvenes,  quippe  ut  peregrinos 

decernentes,  tradunt  expeditionem  facientibus  h. 

Erant  autem  grandi  statura  et  decora  facie  valde. 

Congrcgatis  vero  cunctis  tyronibus  et  adductis  co- 

ram  Mag-istro  militum,  quiomnesconsideranstaxa- 

vitin  numeris.  Videusvero  illosduos  Adulescentes, 

quod  essent  super  omnes  decori  specie  et  statura, 

constituit  eos  primos  in  ministerio  suo,  et  videns  in 

eis  generositatem  morum,  naturali  affectu  impulsus 

in  amorem  eorum,  jussit  inter  convivas  mensae  sua? 

eos  adnumerari. 


15 


E 


Cmtra  bar-       16  Et  post  dispositam  militiam,  ut  solitum  est, 

baro»  profi-  profectus  est  ad  beilum,  et  terram  quidem,  quam 

ciicitw,        abstulerant  barbari,  liberavit;  ipsis  vero  subjectis, 

»  transiit  fluvium,  qui  dicitur  Hydaspis  i.  [Et  recto 

k  itinere  procedentes  k  penetrarunt  in  interiorem  ter- 

ram  barbarorum,  quos  bello  superatos,  late  vastata 

eorum  regrione,  penitus  delere  decrevit.  Et,  provi- 

dentia  utique  Dei  illum  evocante,  eo  pervenit,  ubi 

erat  Uxor  ejus,    quse ,  sieut   diximus,   Deo  pro- 

tegente,  ab  alienigena?  illius  tyrannide  prasservata 

fuerat,  atque,  eo  mortuo,  discesserat,  et  sola  habi- 

tabat  in  hortulo  alicujus  ex  indig^enis,  cujus  gere- 

batcuram,  ubique,  structo  tabernaculo,  fructus  cu- 

stodiebat.]  Cum  igitur  pervenisset  in  illum  vicum 

Mag-ister  militum,  castra  raetatus  est  et  habitavit  ibi 

tribus  diebus  repausans  exercitum  :  oportuna  enim 

'  erat  possessio  ad  omnem  delectationem.  Contigit  l 

autem,  ut  tentoria  ejus  figerentur  prope  hortulum 

illum,  quem  custodiebat  Mulier.  Illi  ergo  duo  Adu- 

lescentes  hospitaverunt  in  tabernaculo  Matris  suae, 

nescientes,  quod  ipsa  esset  Genitrix  eorum.  Et,  fa- 

cto  meridie,  sedentes  exponebant  sibi  invicem  de 

iniantia  sua  :  habebant  enim  [subobscure]  in  me- 

C  moria  eorum,  quae  contigerant  eis.  Mater  vero  eo- 

rum  sedens  e  contra,  intentius  audiebat,  qua?  illi 

exponebant.    Dicebat  ergo  frater  major  juniori : 

Eg-o,  dum  infans  essem,  nihil  aliud  in  memoria  ha- 

beo,  nisi  hoc,  quia  Pater  meus  magister  militum 

fuerat,  Mater  vero  speciosa  valde,  et  duosfilios  ha- 

bebant,  me  et  alterum  juniorem  [flavis  capillis] 

speciosum  et  ipsum  nimis.  Accipientes  vero  nos 

utrosque,  egressi  sunt  de  domo  noctu,  et  ingressi 


ACTA  FABUL.  SS.  EUSTATHU,  UXOMS  ET  FIX.  D 

ir«p'  avTov  rhv  airlav  T«fi  dvayoprfizac,  avrov  "  o  Oe 
xaS^yj;  diYyfaaro  tm  /3acrtAsi"  xai  ffao-yj  rrj  avyxM- 
tw  za  auptf3avra  avTM  •  xal  ffspt  TYJq  Tvvatxoc  avTOV, 
xai  twv  Texvcov,  ffw;  ev  ryj  Saldow  xctrihrtzv  aurrjv, 
xai  ffcoc  toc  Tsxva  aurou  Qriptd^ra  yevdvao-t,  xat 
nctocat  ry>  &Mtyt»  auTofl  totyfa*™  awT°r«-  ^7iv£T0 
dl  yaoa  f/eyaXyj  zv  rr)  aveupeaet.  n«pexa7e«  dz  «u- 
rov  b  fiaailzvc  xal  Cwvvurat  xara  to  ffpdrepov  arpa- 
ry^aryj;.  Kai  lffiffxet|*a>eVOs  rov  crpaTOv,  xat  yvou;  ph 
sffapxefv  rrpo;  Hv  xaradpopjv  r&V  (3ap£apwv;  exe- 
ItvtJtv  njp<»V«Vov  yzvzoQat  ■  xai  eypacpno-av  xara  ffa- 
oav  Ttohv  xat  xwptyjv  rfc  Po^avt'«;  ffef*<p0i$vai  ei;  njpe&- 
vac.  owiQyi  cTe  xai  ef;  exetv^y  ry>  kw^v,  ei;  %V  ave- 
Tpd^o-av  oi  Tioi  tov  EuffT«0fou,  (^Oacrat  tovc,  tU  «Cro 
TZTaypzvovc.  Ilavrec  ovv  oi  ex  tt,c  xu^yjs  exetv/j;  rovc, 
Svo  Nswrlpou?    zxzivovc,    w^  are  £evou$,   ^9v;o-a^evoi, 

7rapso*fi)x«v  tou  c-rpaTiwrat? ^uva/Oevrwv  oe  ffav- 

rcov  rwv  ryipwvwv  xat  itpoaayOzvTt^v  rw  2rparr]Xar>7,  Ge- 
atrdfjievoq  al/Tovc  Travra;  xarera£ev  zlc  vovpipa.  'lo^wv 
dz  zxzivovq  Tovc,  dvo  Nswrepou^,  vitzp  itdvzat;  zvrfizic, 
xarsoTyjffev  avrovc  zlc  rr,v  idiav  vnzpio-iav,  xat  xara- 
vowv  aurwv  ro  euyevsg  r«v  rpo'ff»v,  fvtratf  nvt  ydo- 
aropyia  zly.6iJ.zvoc  ffpog  tto^ov  avz&v,  exsAeucev  au- 
roii;  uzTZyjiv  7r,c  rpa7re^y;5  aurou,  o-uvEffrtou;  avrovz 
xar«0"ry;aa;. 

16    Kat    frh    zdlxc,    rrjv    crrparstav,    u;  etwOei,   etto- 

pevQrt    zk    rbv    n67.zu.ov,   xai   rr,v  pcev  ^eopav   w   a(pet- 

?,avro  ffpfflyjv  oi  fldp&apot  Y)Aeu9ep(BO"ev  *  aurou?  dz  rpo- 

TttoGdpLZvoc  zczitipaaz  rov  Ttorau-bv  rov  xaXouptevov  Tda- 

o-ffyjv,    xa\    effi   ro    s/jtffpoo"Osv    ffpo/wpoGvre;    avs6y]0"av 

st;     tvjv     so-wripav    x&pav    rwv    (5ap6ap«v ,     xaxetvou; 

rpofftoo-auEVoc    y.ai    izdGav    zy.TtopOr]uac    rr,v   %&pGtv  au- 

rwv,    IlepatTepct)    y.ztivat    e^ouAeuffaro,    rdya   t?>c   rtpo- 

voiac    tqv    ©eou    xaAouoTj?    aurov    affeJlOetv,    6'ffou     r\v 

7)    Tvvv}    aurou,    r,Tic,>    wc,    ffpoetpyjrat,     §ta<pvlayQzio~a 

«ffo  r'flc   rov  txllofvAov   exetvou   rupavvtcTo;,    y.aTo\  rtpo- 

votav   0£ou    r&?>eury;o"ayro;    avzov,   avayupyjcraTa,    xaO' 

iavrhv    or/.zt     et;     xvlffov    rtvo;     rwv     otxyjropcov,    sxXa- 

6ouo*a   zai    ffoi^cracTa    oxyjvyjv    ffapecpuJ.arrsv    rou;  y.ap- 

ffou;.    KaraXa(3cov   ovv    rr,v   xooptyjv   exetvyjv   o   SrpOTKj- 

Aaryj;,    xai    ffoXiopxyjcas    aurr.v    effyjHsv    cpcocrffoerov     ev 

auT-n,    xai    ffaperetvev     Effi    yjptspa;    rpet; ,    (Jtavaffaucov 

tov    0"rpar6v ,    co;    effiry](5etou    ovroq   rou    ycoptOU    ffpo; 

affoAaucriv    aurcov.    2uve€/]    dz    tov  ffaffuXscova    aurou 

ffaywvat   ffapa    r6v  xyjffov   exefvov,    ov    z^vlazzzv  v)  Tvvy) 

avTov.    Ot    ovv    NeavtV/.ot    exetvoi    xarsXuoav    st;    rr)v 

Q-y.r\vhv    r«;    Tuvatxo;,     ptyj    eto^ore;,    6'rt   aury)   Eortv  r\ 

{j-rj-hp    aurcov.    Kat    pteo-yjptgpta;    yevopivyq    xare^ofts- 

vot    E^youvro  dXXr^otc,   ~d  ryj;  vyjfftoryjro;   aurcov    •  st- 

ypv    ydp   dfivfyav    zv   saurot;    roiv    ffupt(3e6>jxo'r6)V   r/,v 

(IVy](iyiv.     rH    c?e     rourcov     Myjrrip    xare^op.evy]    «ffevaVTi 

aurwv    axpfSafftv    effoiefro    rwv   XeyoptEvwv   itap'   aurc7>v. 

"E/eyev    ydp    6   ffpeo-ourspo;    adeAcpo;    ffpo;   rov    vecAre- 


F 


sunt  iu  navim  nobiscum, 


nescio,  quo  rolentes  ire. 


Mfof/uf  feli 

ntrr,,,sln. 


Cum  autem  egrederemur  de  navi,  Mater  nostra 
nobiscum  non  erat :  uescio,  quemadmodum  in  mari 
relicta  est. 


17  Pater  vero  noster  portans  nos  duos,  flens 
pergebat  Pervenieus  autera  ad  quemdam  fluvium 
transmeavit  cum  fratre  meo  juniore,  et  me  dereli' 
quitsupra  ripam  fluminis.  Cum  autem  reverteretur 
"t  et  me  acciperet,  [lupus  m  veniens  rapuit  illum 
mmorem  fratrem  meum,  et  antequam  ad  rae  appro- 

de  otp  l      m  SVWam  :  Past0res  ™o  eruerunt  rae 
de  ore  leoms,  et  nutritus  sura  iu  possessione,  in 


pov  "Ort  zyoy  itdvv  vv^ffto;  wv,  outfev  erepov  et;  y.vr}- 
pY}V  cpepw,  Et  p-,  rouro,  ori  6  UaTY-p  ptou  CTparOd-r^ 
y)Vj  y)  dz  Myjryjp  [j.ov  su^opcp&)Tar>j  ffavu,  y.a\  dvo  Texva 
zixpv,  zp.z  tz  y.al  erepov  pteipaxwv  fitzporepov  e/^tou, 
i^av06v  Taic,  5pt?l,  topafov  rv?  etyei  crcpdc)pa.  Kai  ^a- 
6dvres  r^dc,  dfiyoTtpoi  z&aQov  Trjc,  otxta;  ev  vv/.ri,  xai 
eveSyjcrav  ei;  TrAofov  ^eO'  yiptfflv,  oux  ot<?a  nov  fiovlo- 
u-zvoi  drtelSziv.  'Ev  dz  rw  egeASeiv  yjpta^  e?rt  rr;v  yf)v, 
r)MyJTYip  rl(j&v  ovk  h  p.eG'  ^wv '  xat  oux.  iffttrraptal 
ffw;    sv  TyJ  Qa).doo-ri   xars^ettpS-yj. 

17  fO  (Je  naryjp  yj^wv  ^acrracra;  y^a;  rou;  o*uo, 
odupopeyog  effopeuero.  KaraAaScov  ^e  rtva  ffora^ov, 
e;effepao-e  p.era  rou  sv6;  jratcftou  rou  pttxpdrspou, 
K«i  £f^s  xareAtffev  evreuOev.  Bou^dptevo;  ouv  avax.apt- 
fftetv  7rp6«  ro  XaSetv  xapte,  Ae»v  Effe^wv  -^ffacre 
r*s,  x«i  Effopeuero  et;  rov  5pu/y.6v  •  ffo^sve;  ouv  ffpoGa- 
twv  e^etW  f,z  h  tov  Uovroc,  xai  averpa>y,v  eiS  ry^v 
KMftJjv,  et;  %v  xai  auro;  effiorao-ai,  xai  oux  ^vvwv  >ot- 
ffOV  ffept  rou  narpo;,  x«E  roO  nat^tou,   ro  zi  eyevovro. 

Taura 


DIE  VKiKSIMA  SEPTEMBBIS 
Taura  aicouffac  ©  ve&repog  7rapa  rou  7roeff(3ur£pou 
ackAcpou  aveTriy^sy  xWcov,  xai  Aeyoov"  Ma  rwv  3u- 
vau.iv  7o0  Xptorou  a6N£}/,poc  ffou  Tvyydvoi,  eyvwptffa 
yap,  a  fo-yijati  jutoe ,  v.a\  ot  £-/£  yap  «v«9pet[id£fJievoi 
raura  juoi  sAeyov,  6'ri  ex  Xuxou  os  tyfiva&fJL&ec.  Kai 
7T£pt),aScov  aurov  xa^etptAet.  'A/.ouffaffa  5'z  raura  yj 
Myjr/jp  aurcoy,  xai  yvu>pi~a~a  r/,v  fjte^pt  rou  7r?.o6c 
0t>l*/y]O"tv  ,  y.ai  ~Toya~a.\tivr\  Trepi  aurcov  ourojc  £/--tv, 
erraOev  r/jv  ■Lu"/rJv  ccpodoa,  */.ai  eraparrero  ra  ff7r/ay- 
*^va  aur yj5  '  xat  f/a/.iffra  pAe7TOUO*a  xaracpt).ouvra;  aX- 
Av^ouc  xai  y.Xatoyrac.  Kai  eTrei/ev  0£copouo*a  auroug 
£pa  xai  dta?.o*-/t£op.evi'i,  /ayJTrcoc.  aurot  eto*tv  ot  Yioi  au- 
rvjc,  xai  fj.d).iGTa  7repl  roO  XlaTpbq  aurtov  etrrovreov  ort 
ffrpar/j/ar/jc  r,y,  z.at  6Yt  ev  ryj  Oalda~r,  rj  M>)r>7p  xa- 
reAettpOyj.  T/7  6*e  MTtouffv*  r,ptepa  TrpoffvjXwev  rfi  2rpar)" 


Xarv?  vi  jTuv/,,  liyovea  •  Aeofiat  cou,  xupte  f/ou,  eyco 
ex  y/ic  Pwptaio)v  vndpyw ,  xai  atyf-aAcoroc  elut  ev- 
raura  *  OLva.ycf.yi  <j.z  ouv  eic,  ryjv  Trarptoa  f/.ou.  Kat 
raOra  Xeyouca  rco  'Avo*pl  r,  jTuv/;,  xarevdet  ra  ffvjuefa 
aurou,  xat  ETrtyvouffa  ecpoSeiro  aurov  ecerao*at.  M/)  6V 
va.jj.ivr\  (Je  errt  TToAu  dvxo~yzGQai ,  7rpoo*77£CTQuo"a  aurco, 
eXeyev  *  Aiouai  cou,  xupte  ptou,  pwj  ayavaxryjtry"?  xa- 
ra  r/jc  cJouAy-c  ffou,  a//'  cuuevcoc  ^xouarov,  xai  (ppaffov 
-**  p.&t  r/iv  dpyaiav  o*ou  7roXtrst'av. 


18  'Eyco  yap  vout£co  ce  etvat  r6v  crparyjAaryjv  IlAa- 
xio*av,  r6v  uerovofj-affOevra  EuffraOtov  ev  rco  (3a7rTio*fJta- 
rt,  tfortC;,  ocpfleVTOS  aurco  rou  Xptffrou  ota  rou  eAa<pou, 
e7rt'o*reuo"£v  eic  aurov,  xat  7r£tpao*f/.otc  jreptTreo*o)V,  Xa€a»v 
77,v  Tuvaty.a  auroO,  yj7t;  £tut  eyw,  xat  7a  6*uo  TTat- 
tjta,  'AyaTTtov  xat  ©sdTrto^ov ,  e;topf/.yja"ev  km  ty,v  At- 
yU7rroy  *  xai  £v  rco  a7ro7r/erv  yiua;,  a7rco/eo"£v  epte , 
c)ta  ro  zbv  vauxAyjpov  (3apcapov  stvat,  xai  zarac/etv 
■/£,  ocrt^  -fjyayiv  u£  eic  ryjv  nazpida  ra-j~r\v.  Kai 
uaprupet  ftot  6  d£ff7ro'ryjc  Xptcrroc,  ort  oure  exetvos 
Efxtavev  fi£,  oure  aAAo;  7t;  ■  aAA'  £tui  ue/pt  r/jc  o*yj- 
azpov  cpuAacao*a  rr,v  cwrppocuvyjv  f^ou.  Ei  ouv  ffu  ei,  ov 
£yco  ex  rcov  Trpocovrcov  0*01  tryjuavTpcov  yvcopt^co,  avay- 
ystXov  uot  TYiV  cTuvafjtiv  0*01  rou  Xptcrou.  'Azouca;  oe 
raura  6  Euo*ra^to;  Trap'  aur/jc,  xat  auro;  optoiajs  evott- 
rpt^dptevo;  ro  etdoc  auryjc,  BTrtyvous  au7r,v,  axara- 
ffyeTfji  AyjcpOei;  XaP?'  ^axpua  r£  ttoXXoj  izpoyzaz,  et- 
irev  "  'Eyoi  etpit,  Sv  Xeyeic,,  xat  ava~-ai  -zouzXdy.Yi 
aurvj,  xai  xareiptAouv  dllr}^;,  6*d£av  avaitfipLTrovree 
rco  tJeo-Trdry;  Xptorto ,  rco  Travroico;  euepyerouvTt  rouc 
eauTOU  cjou/ouc,  zat  avaxa?.ouu.£vco  ez  ttoXXcov  w/i^ecov. 
C  Kat  ?iyet  7rp6;  aurov  '/i  Tuvyj  au70u  *  Kupte  7rou  eicrt 
ra  Texva  rjf/.cov;  '0  tJe  ettrev  ■  ^yjpta/cora  ynyovaai  •  xac 
cTtyjyyj'o*aro  auryj  ttcoc  a7rco?.£t7£  ra  NvjTrta.  'H  cje  eAe- 
yev  aurw  *  Eu^apto-rrlffcouEv  rco  suepyeryj  Xptcrrco,  ra^a 
yctpt  cb;  r,utv  e^apiffaro  ro  eupetv  aAXyjAou;  zai  irrt- 
yvcovat,  Trapi^et  x.at  ra  Texva  r,fxcov  a7roXao£fv  Yt(j.dc,. 
Aiyzi  7rp6;  aurr.v  6  EOoraS-joc  '  EtTrdv  0*01  oti  ^yjpta- 
Xcora  yzyovao-t.  Aiyzi  7rp6;  aurov  y\  Tuv/i  aurou  * 
Trj  yOe;  r^ptepa  r\y.outja  Neavtcv.cov  rtvSv  irpog  dXki\- 
Jlouc  cTiaXeyoptevcov ,  »«1  e^/jyouyivcov  ra  rvj;  vrfllt6xri- 
ro$  aurcov  •  xai  ejreyvuv  aurou; ,  6Vt  oi  Ttoi  f.utiv 
etfftv  ■  dll'  ouoe  aurot  yj-Jetffav  aXXyj>\ou;,  6'rt  etffi  acj£?.- 
901,  et  ptyj  ex  rvj;  otyjyyjffEco;  rou  Trpeffouripou  erreyvco- 
ffav  a/\^yj'/\ou;   rvj   yfiz  f^ipa. 

19  Ei  ouv  ptexpi  ryj;  -f^azpov  dyvoziq  roOro,  yvcoSt 
ttco;  >i  7ro/uff7rXaxvt'a  rou  0eou  nftv  errtyv&jfftv  (i^Aii- 
^otc  e^aptffaro.  MaSe  ouv  7rap'  aurtov,  xai  EpoOcrt  ffot. 
npoffxaAsffaptevo*;  ouv  6  Irpar/jXar/;;  roug  6*uo  Necore- 
pou;,  znvvOdvzTo  Trap'  aurcov ,  rtvec 
ffur/6avra  aurot;.  Kal  dtyjyyjffav^o 
ffu-JtSavra    avroiq ,     x«t    £7T£yvco 

fftv  ot  Yioi  avr^v.  Kat  £7rtAao>o'f/.£voc  d  EucraJto; 
xaTBipiAyiffev  aurou;,  du.oteoc  dz  xat  17  Myjrr,p  aurwv 
7T£pt7rAExouev/j  xareytAet  aOroO;,  y.al  'zmnz-ovTzq  erri 
rous  rpax>jAou;  rwv  Texvuv  aurcov  fxera  daxpucov  rru/a- 


etev ,    zat    rt    ra 

au7to    rrav7a     7a 

aurou^i    6~t  au^ot  et- 


qua  ct  ipse  scis,  et  non  potui  scire  de  Patre  meo  t«nn 
quid  sit  factum,  neque  de  Infante.  Esbc  audien» 
junior,  majore  fratre  dicente,  eiiliena  ecepit  flere  ct 
dicere  :  Per  Ueum  Christianorum,  ut  audio,  frater 
tuus  sum  e#o  !  [Xovi  enira,  qufe  narrasti  mihi,] 
quoniam  et  qui  educaveruntme,  h£ecdicebant  \  Quo- 
niam  de  lupote  eruimus.  Et  amplexi  osculahantur 
se  invicem.  Audiens  verohaec  Mater  eorum,  et  oon- 
siderans  qua;  cxposuerant  usque  ad  navig-ium,  [con- 
jectansque  ita  circa  illos  contigisse  omnia,  valde 
animo  movebatur]  et  perturbabatur  in  visceribus 
suis  n;  amplius  etiam  videns  Adulescentes  ample-  ■ 

ctentes  se  invicem  et  osculantes  et  flentes.  Et  tum 
considerans,diu  tractare  apud  se  ccepit,  si  forte  ipsi 
essent  Pilii  sui,  maxime  propterea,  quod  de  Patre 
dixerint,   quod  mag-ister  militum  fuerat,  et  quia  in 
mari  Mater  relicta  est.  Altera  autem  die  interpella- 
vit  Magistrum  militum,  dicens  :  Deprecor  te,  Do- 
mine,  ego  de  terra  Komauorum  sum,  et  captiva  ad- 
ducta  huc :  perduc  me  ad  patriam  meam.  Et  hsec 
dicens,  considerans,  vidit  signa,  quae  erant  in  Ma- 
rito  suo-   et  cog^noscens,  formidabat  euminterro- 
gare.  Cum  vero  diu  continere  senon  posset,  proci- 
dens  ante  eum,  dicebat  *  Precor  te,  Domine,  ne  in-  E 
digneris  contra  Ancillam  tuam,  sed  propitius  audi 
me,  et  expone  mihi  prioremvitam  tuam. 

18  Eg'0  enim  puto,  te  esse  magistrum  militum  &*n*  F<- 
Placidam.quicog-naminatusesEustathius  [inbapti-  hot~ue>  ?"* 

,.  ,.  .„,  .  tubroignoti 

smo,]  quem  etiam  dig*natus  est  Salvator  lpse  per 
cervum  ad  se  vocare,  ut  crederet  in  eum,  et  incidens 
in  temptationes,  et  accipiens  Uxorem  suam,  quse 
sum  ego,  et  duos  Filios,  Ag-apium  et  Theopistum, 
perrexit  ad  ^Egyptumj   et  cum  navig-aremus,  per- 
didit  me,  propter  quod  dominus  navis  barbarus  esset 
[et  me  retineret,  qui  me  in  hanc  patriam  perduxit.] 
Et  testis  est  mihi  Christus,  quia  nec  ipse  polluit 
me,  nec  alter;  sed  usque  hodie  servavit  Dominus 
castitatem  meam.  Et  ecce,  ego  dixi  tibi  sig*na,  et 
tu  cognoscens  indica  mihi  per  virtutem  Christi 
Salvatoris.  Audiens  autem  htec  Eustathius,  et  ipse 
similiter  considerans  speciem  ejus,  recognoviteam, 
et  incontinenti  lcetitia  lacrimas  effundens,  [inquit : 
Ego  ipse  sum,  quem  dicis  :  et  surg"ens  ruit  in  am- 
plexus,  et  osculati  sunt  se   invicem,]  et  dabant 
gloriam  Salvatori  Christo,  qui  in  omui  parte  prodest 
servis  suis,  et  revocat  et  consolatur  de  multis  tribu- 
lationibus.  Tuuc  dicit  ei  Uxor  sua  :  Dominemi,  ubi 
sunt  Eilii  nostri?  Cui  dixit :  A  feria  rapti  sunt :  et  -p 
exposuit  ei  quemadmodum  perdiditeos.  Et  dixit  ad 
eum  Uxor  ejus  :  Gratia.s  ag-amus  Christo,  puto  enim, 
quemadmodum  Deus  donavit  0,  ut  iuveniremus  nos  o 

invicem,  donavit  etiam  recog"noscereFilios  nostros. 
Dixit  ad  eam  Eustathius  :  Dixi  tibi,  quia  a  feris  capti 
sunt.  Dicit  ad  eum  Uxor  ejus  :  Hesterna  die  sedens 
in  horto,  audivi  quosdam  duos  Juvenes  ad  iuvicem 
loquentes  [ct  narrantes]  de  infantia  sua;  et  scio, 
quod  Filii  nostrisuut:  nec  ipsi  invicem  sciebant, 
quia  fratres  sunt,  nisi  per  expositionem  majoris" 
fratris  [ag"novissent  se  hesterna  die.] 

19   Nunc    ergo  [cum    hoc    hacteuus    ig-uoras]  ««aaoosm, 
cognosce  quanta  sit  pietas  Christi,  qui  utnsque  do-  £  ^ 
navit  agnitionem.  Disce  ig-itur  ab  eifl^j  et  dicent  p 

tibi.  Convocans  ig-iturWagister  milituui  Adulescen- 
tes  sciscitatus  cst  ab  eis,  qui  csseht,  [et  quse  illis 
accidissent?]  Et  exposuerunt  ei  omnia,  quie  facta 
fuerant,  sicut  supra  exposuimus,  et  recognovit  eos, 
quia  ipsi  essent  Filii  sui.  Et  amplexus  Eustathius 
osculatus  csteos:  similiteret  Mater  amplexu  oscu- 
lata  est,  et  [incumbentes  super  q  ccrvices  Filiorum  f 

suorum,cum  lacrymis  gTatiasagebantbenignissimo 

Deo, 


131. 


A.  MOJnrMt 


ffTV]V     7TOlOUU:evO<: 

Oto;,  xai  rvj  e&fa 


ACTA  FABUL.  SS.  KUSTATUII,  UXOIUS  ET  HL. 

pio-TOW  rw   cfcAavSpwTrw   0e$    «ffl    r?   irapaeTofy  «vev-  ^ 

peoec  awTMV.  'Atto  oe   wpa;    oeurepa;  eu;   wpa;   Sxnj; 

'   tcov   ffupt|3£Grixcorwv    yr)yr\   xaSoAou   rou 

i;    Trdvra    ffuvaOpotffOevra    rov   arpardv 

'fiiv   xal    dyalhdrjOai    errt    rfl    dveupecret    aurwv 

irMav;.*  eirt  rji  ruv  |3apSdpwv  vfcwj.  'Eopr^v  *  WJ- 

-  £7Tt    rw  dvayvwpcffftw   aurwv  d  Eucrra- 

ov  0eov  errcxaAeffd/xevo;  xai  eu/apc- 

xvaTnpiTTtov  r&>  fcffiwni  Xptcrrw  errl  rvi 

>Ti  aiToC  ^tXav^pcoTrta.  TpoTrwcrd.uevo;  rraoav  r&v 

Ttepl    xtfxAu    X«P*y   ™y  P«p6«pMv,    uTrearpe^v   ^era 

vixy,;    ^teydAr;;,    Idyvpa    re    TrcA/a     £7rt<pepou.evo;    xat 

«iXpta^roufi  ffAecova*   2wve(3>j  tt,  Jrpiv  eTraveASecv  riv 

Euff-dScov    ex  rou    Tro/eptou ,     re/eurr,ffat   rov    pafft/ea 

Toatavdv,    xai  SaffiAEUffat  dvr'   auroO    erepov,    ovo>art 

V^^V^J^^^      SZllov    ^tAewv    ru^dvovra.    Xrrave/Sdvro; 

(3afft/eu;, 


Deo  de  miranda  agnitione  sua.  Ab  bora  autem  se- 
cunua  ujue  ad  sextam  castra  late  percumt  rumor 
orum,  qu«  acoiderant,  ita  ut  miraretur  congrega- 
tusex  reitus  et  exultaret  propter  eorum  inventio- 
r  nem  maff.s,  quam  propter  victoriam  r  de  barbans 

relatam.  Maximam  vero  celebritatem  propter  iffm- 
tionem  suorum  instituit  Eustatbius.  Et  postero  die, 
Deo  invocato,  cum  laude  gratias  referebat  Dora.no 
Christo  de  maxima  ejusbenignitate  et  clemcntia.] 
Postquam  vero  subjecerunt  universam  circum  ter- 
ram  barbarorum,  reversi  sunt  cum  victoria  magna, 
et  spolia  multa  portantes  et  captivos  plunmos  du- 
centes.  (Jontigit  iffitur,  antequam  reverteretur  Eu- 
stathius  de  bello,  obiisse  Trajanum  imperatorem,  et 
surgere  alterum  pro  eo  imperatorem,  uomine  Adna 

i  num,  „ 

verso  ergo  Eustathio  occurrit  ei  unperator,  nt  mos 

est  Romanis,  et  victoriae  festivitatem  celebravit.  Et 

interrogans,  quomodo  in  prselio  viriliter  gesserit,  de 

agnitione  Uxoris  et  Filiorum  ejus,  prolixius  exten- 

ditconvivium.  Altera  die  perrexit  in  templum  ido- 

lorum  pro  victoria  sacrificiurnidolis  oblaturus.  In- 

trante  vero  imperatore  in  templum  Apollinis,  non 

cum  illo  ingressus  est  Eustathius,  sed  retrocedens 

B  forisstetit. 

nomam  n-       &0  Imperator  vero  convocans  eum,  interrogavit, 

dua,  m-      quare  non  sacrificaverit  diis  propter  victoriam,  et 

nwmque      victimas  t  non  obtulisset  eis,  maxime  propterUxo- 

Tc$7c!fiis  risinventionem  etEiliorum.  Qui  dixit  ad  imperato- 

IZn'  uJort  rem  ;  Ego  supplico  Christum  Dominum  meum  et 

n  Fiiu*  obji-  offero  incessanter  ei  preces,  qui  misertus  est  humi- 

citur-  litati  meae,  et  revocavit  me  de  captivitate,  et  resti- 

tuit  mihi  Uxorem  et  Filios  :  alium  vero  Deum  neque 

u  scio,  neque  colo,  nisi  u  Deum  caslestem,  qui  fecit 

mirabilia.  Tunc  imperator  ira  repletus,  jussit  ei 

solvi  cingulum,  et  velut  transgressorem  astare  pa- 

riter  cum  Uxore  et  Piliia,  et  sic  faciebat  contra  eum 

quaestionem.  Considerans  igiturimperator  immuta- 

bilem  ejus  in  Cbristo  fidem,  jussit  eum  cum  Uxore 

et  Eiliis  introduci  in  arenam,  et  dimitti  eis  leonem. 

Accurrens  vero  leo,  et  stans  prope  Beatos,  submit- 

tenscaput  et  quasi  adorans  recessit,  et  coepit  egredi 

de    arena.  Tuuc  ergo  imperator  videns  mirabile 

x  spectaculum,  quod  non  tetigisset  eos  fera,  prrecepit 

accendi  bovem  Bereum,  et  ibi  introduci  x  Sanctos. 

Convenit  vero  universa  plebs  Eidelium  et  pagano- 

rum,  exspectare  Sanctos,  quomodo  introducerentur 

q  in  ffireum  bovem.  Introducti  vero  in   machinam, 

supplicaverunt  carnifices,utdarentorandi  spatium. 

Et  exstendentes  manus  suas  [in  cseium]  oraverunt, 

dicentes  :  Domine  Deus  virtutum,  qui  cunctisinvi- 

sibilis,  nobis  vero  visus  esse  voluisti,  exaudi  nos 

deprecantes  te.  Ecce  enim  votum  nostrum  peractum 

est,  quia  recipientes  nos  invicem,  et  [uniti]  adme- 

ruimus  sortem  Sanctorum  tuorum  recipere. 


7Tp0 


imiciiUsi         21   Sicut  tres  pueri  [  Babylone  ]  per  ignem  pro- 

Mbr(yrM,fn  bati  sunt,  et  non  tedenegaverunt,  sicetynosfinire 

dZmtfr  \nhe  per  istum  iS*™-  [^  suscipiamur  hoc  igne 

cfymartyrti  "i  hostiam  tibi  toti  consumpti.]  Da  vero,  Domine, 

y  reliquiis  nostris  gratiam  z,  ut  omnis,  qui  memor 

nostri  fuerit,  partem  nostri  habeat  in  regno  ca3- 

lorum  et  super   terram   abundantiam;  vel  si  in 

mari  aa,  aut  iu  fiuvio  periclitati  fuerint,  etinvoca- 

vennttc  in  nomiue  nostro,  liberenter  de  periculo  et 

si  in  peccatis  inciderint,  per  humilitatem  nostram 

supplicantibus  vcniam  prajsta  peccatorum ,  et   o- 


o-jv  rou  Euora^tou ,  anavr^v  Trotou^evo; 
o.c  izoc  loriv  Pwptacocs,  foivuaov  eoprr(v  iyiv.^  Kat 
y.aQ&v  TW  ev  rco  jroAefxw  avtjpaya5tav,  r>Jv  re  eupecrtv 
TYjq  Tvvatx6<;  xat  rwv  Texvcov  aurou,  £7rt  7rAetov  irape- 
retve  T73V  eucoxtav.  Kal  wp^^crev  eiq  rov  vabv  imvixiov; 
Oucrta;  aveveyxecv  to'ic,  eicTco>ois.  Eiffep/o^evou  iJe  aij- 
ToiJ  et;  rov  vabv  rou  'A7:dA/covo?,  ov  <jvvzi<:r)Mv  av- 
rco  o  Eucrra^tos,   «AT  a7ro7ry;tJr;ffas    eorrj   eHco. 

20  '0  dk  j3atrc/eus  TrpoffzaAsffafievo;  aurov  eTruv- 
BdvsTo  7rap'  aurou,  otarc  oi/%  kniOvosv  rotq  eccTcoAot;, 
e7raveA5(ov  a7ro  ttjq  viy^c.  "EcTet  cre  yap,  cp/]fft,  ivya- 
ptffryjptou;  ff7rovc!a;  aya7T£jun|;ai  rot;  ^eoc;  ^caAtffra  tJta 
Tviv  aveupectv  r^c  Tuvatxd;  o~ov  xat  rwv  Texvcov  crou. 
'0  dl  EucrraOto;  Aeyet  Trpo;  rov  SacriAea  *  Eyco  rco 
Xptcrrco  /xou  ave7repnj;a,  xac  avaTreptTrw  a7raucrrco;  dzr)- 
cret;  xai  txervjpca;,  ort  eAevjerev  ptou  r-/,v  raTretvcocrtu,  xac 
avex.aAecraro  fxe  ryj;  ac^tta/coffta;  ,  xai  aTrecTuxev  fxot 
r/;v  Tuxafxa  fxov  xal  Tovq  Yiovq  ptou  '  erepov  yap  0e6v 
oure  ctaa,  oure  creoopLat,  et  ptr^  riv  0eov  rov  Trotyjcrav- 
ra  evi  Adyu  ra  izdvTa.  To're  xtktvti  d  j3afftAeu;  dta- 
(Je^Gr,vat  aurov  arro  rr);  dp^q,  xat  exe/suoev  co;  7ra- 
yavov  Trapacrrrivat  aurov  aua  ryj  Fuvatxi  xai  roi;  Te- 
xvot;,  xat  ourco;  erroistro  rfo  xar'  aurcov  e^eracrtv. 
©eacrap.evo;  de  6  (SacrtAeu;  ro  aptera^erov  aurou  Tvjq 
et;  Xptcrrov  Trtcrrewc,  exeAeucrev  avrbv  xat  rv]V  Euvatxa 
aurou  xai  ra  Texva  etcra^Orivai  eic  ro  crrac^tov,  xat 
arroAuQrjyai  aurof;  Aeovra.  llpoffcTpaptwv  dz  auroT;  d 
Aewv  xai  TrXvjcriov  ora;  rwv  Maxaptwv  xai  aoiot^.wv, 
uTrox/tva;  rr^v  xe^aAy;v  xai  rpoTrco  rtvt  7rpocrxuvyicra; 
auroi;  ave^wpyjcre ,  v.ai  wpy.rt<jEv  e;e^5etv  ex  tov  ora- 
c^iou.  Tdre  6  (3acrtXeu;  ^eaffdptevo;  rd  Trapdo^o^ov  ^ea^a, 
ort  ou^  ^iparo  aurwv  rd  %r,piov,  a7ropy]0ei;  exeAeuffev 
j3ouv  ^a/xouv  Exxavjvat,  v.dv.zl  eptSAy]5vivat  rou;  'Aytou;. 
2uvr]p^ero  oe  rrav  rd  7rAvj9o;  rwv  Trtcrrcov,  xai  rwv  eX- 
Ar^vwv  ^edffacrOat  rou;  'Aytou;,  ep.6a/Ao/Lt£vou;  ev  rco 
/a/xoupy^art.  npoffa^Oevre;  dz  rw  ptyj^av^ptaTt,  rra  ■ 
pexdAecrav  oi  "Aytot  rou;  dr^hvc,  (Jouvat  aurot;  cTco- 
ptav  et;  rd  7rpocreuqaffOat.  Kat  Exretvavre;  rd;  xz~lPa* 
et;  rdv  oupavdv  TrpoffVjU^avro,  Aeyovre;  '  Kupte  d  0ed; 
rcov  c^uvdftewv,  d  7rafftv  dopxToc,,  fipXv  cTe  dpw/jievo;  w; 
vipou/r^v;;,  e7rdxouffov  vjptcov  c^eoptevwv  crou.  *Io*ou  ydp 
r)  eu^yj  rjfiwv  7re7rXv]pwrat,  cJtort  aTro/a(3dvre;  dllr),ovc 
xai  evwS-evre;  xaryj^tcoOvj^ev  ty^  fxepftjos  rwv  'AytW 
ffou  ru^eiv. 

21  'Q,q  dz  rpef;  TratcTe;  ol  zv  Ba6u/wvt  cTtd 
pd;  doxtfxacrOevre; ,  xat  ptr/  apvyjffaptevot  cre 
•fiwei;  reAetwOw^ev  dix  tov  Trupd;  rourou.  Kai  Trpoff^x- 
^eivj^ev  rw  Trupt  rourw  6loY.avTovy.vjoi.  Ad;  Kupte 
Xdptv  xai  Toi;  Aet^dvoi;  iyw .  . .  aXn  yipoc,  iv  ty) 
/3afftAet'a  twv  oupavcbv,  xai  yr,;  eu>/;vtav  •  xav  ev.  rij 
&aM<x<rri  xdv  ev  Troraptu  xtvduveuovre; ,  eTrtxaXecrwv- 
val  cre  eJta  rou  ovoyctToq  •/jpttov,  pucrGwfftv  ex  twv  xtv- 
(Juvwv  •  rou^  ev  d^apriat;  did  r-/j;  raTretvwffew;  Yi(J.tiv 
TTpoffTriTrrovrd;  eroi  cruy^upjjfftv  %*Quiai  rwv  dptap- 
rtwv,   xai  TTdvrwv   rwv  pteptvnptevuv    xai  do^ac^dvrwv  cre, 

TTavri 


7TU- 

ourw;  xai 


E 


dik  vk;j:sima 

A  itetvTi  fioYiOb$  y.cd  tbepyirYis  ytvov,  Ao;  di  Kuote   wxl 

TY,V     SCffSlA^V     TOU     dtlVOTZZOV     KUpbq     tl$      cTpOffOV     [XlTCf.- 

%lriO-/jvaty  xat  r,/;.a;  £y  aurcji  rsXtiaB^VM,  EucjoV/jo-ov 
to.    ffap.ara    r,[j.w,    [x-h   ^ta^fiaptcSvJTcafffltv,  a>X    dpo- 

Ov[j.aobi/  aura  x.a.TaTzQfivat  tvd6w\ffOVt  Kai  raura  eu- 
t>a[j.ivrjyv  airwv ,  epeovy)  auroF;  -fiASfsv  aTro  T»v  oupa- 
vcov,  "kiyovffa,  '  Ouro>;  eorai  uptiv  xaGro;  ytytv.^Oz  y.at 
TttpiffffOTtoov  rovrw  ytVYtffZTai  jij.Iv.  "Ori  a0/y,7at  6*1« 
pfou  eysvsffQe  7ro^).ou;  xal   [j.zydiov;  unaptelvavre^  ittt- 

paff[J.OVg      Y,a.\       [J.7i      Y,T7y]3"£V7£;  ,       0£U7£      £V      £tp//jr,     Cf.T.0- 

Ayjij/aptevoi  70u;  ffrstfavou;  7/;;  vt/.r,;  y.jj.w  ,  xai  «vri 
TY&  -Kpoffv.aipov  Y,a-/.oTta^ziaq  ei;  aieova;  atcoycov  aito- 
/auffav^e;  rcov  VTToi^affpivcov  dya^wj  toIz  'Aytoi;.  Kai 
TaiJ7a  dy.ovffavTZq  oi  Maxaptot  7Tpo£upteo§  eaurou;  ita- 
pz^w/.av  7'o  ffUpl,  xai  eptfSXyjGevrcov  airreov  ev  7'o  /a/- 
Y.ovpyY,[j.aTt ,  eu£sco;  tf  affStA^  tou  7-rupo;  KarSffraAVj. 
Kat  cJo£ao*:zv7S;  rr,v  a/oavrov  Y.a\  TravuptVTvrov  Tptaoa, 
ctffavrec  aoV,v  Ifftvtxiov  aTre.OBxav  ev  sip/jvr,  7a;  5£o- 
loyovq  aurcov  ■j>u-/a;  •  xal  ou/  yjtparo  aurcov  7o  ffup 
w.s*/jn  xat  oi)Je  Tptyoc.  Kai  /7.s7a  rpets  r^/epa;  ita- 
pzyivzTo  6  dfftfiiffTa.Toc,  fiaffO.zvc,  ziti  tov  roffov ,  xat 
ixeASuorev  d.voty?,vat  to  ya)./.ovpyYy.at  r.pbc  t'o  Bedffa- 
ffOai,  ro  7t  eysvovro  ra  fftj\[j.a-a  toyj  aurcov ,  xat  eu- 
povre;  £coa  rk  /et^ava  rwv  'AytW,  eveipttcrav  aurou; 
B  £yjv,   x.at  e;evey*avre;  affeSevro   ev  rvl   */r. 

22  Oaupta  dz  iff%ev  Kavraq  toL;  7repieffTeorac. ,  ort 
ours  rptyoc,  aurwv  v.a.TZ/.vpizvffz  to  jtvp ,  a//'  rjffav 
ra  awwara  auruv  IdanovTx  vr.zp  ytiva.  Kai  (pocrr 
Get;  o  avoffiMraro?  [iact/iu;  ave^fiipyjffe.  Ta  0£  Tt\/f)Y\ 
dviv.pac_zv  '  "A/t;wo");  \J-iyac,  \ffr\v  6  Gho;  rSv  XpiffTia- 
vwv,  et;  uovoc;  KAyj^tvo?  'Irjffou;  Xpt*77o;,  >:zi  ovy.  zffTtv 
aXXoc,  o;  e(puAOC^s  7ou;  'Aytou;  avTOv,  xat  ou/£  rpt/o;  au- 
rcov  v.aTtv.vpizvfft  70  ffOp.  AaSpa  tJe  oi  XptffTtavoi  xAeipav- 
T£;  7a  ff(i>[}.a~a.  reov  iyioiv  Maprupcov,  xa7£5evro  aura  lv 
eTTiffrjuco  tottm,  xat  ^.e7a  70  ffauerflyjvai  rov  otco/^ov,  otxov 
euxT)jpwv  oi/.odoy-Y]o~avTzc  v.a-i^zvTo  avTovc,,  efftTSAOuvrs? 
ryjv  ptvjjptyjv  7wv  aytcov  Maprupcov  r>5  eixao^t  rou  2ers-z- 
6pt'ou  uyjvoe.  Aurrj  ii  ffoXtreta  rwv  aytcov  xai  dotoiywj 
MapTupeov,  7outo  to  reAoe.  r*5cj  evdoHou  aurcov  aO/^o-eco;. 
IIav7£;  ouv,  oi  xaraiiioufjisvoi  efftrsXetv  rr;v  yvY\yr;j  av- 
rcov,  xai  e7Ttxa>.eto*0at  auroj;  stej  (3oii5etav,  Tvyydvovfft 
tcov  EffyjyyeAptevtov  ayaQcov  rot;  c)txatot;  6\a  ttj?  /^- 
piro;  7ou  Kuptou  Tf-Jtcov  'Iyjffoii  Xptffrou,  co  r,  do^a  xat 
to  xparos  ei;  tou;  atcova;  rcov  atcovcov.   apiv. 


SKPTKMIililS.  i- 

omnibusmemoriam  nofltrihflbenttlra*  etglorfflettatt-  A-  *^n». 
bus  tc,  auxilium  prassta  et  subvcni.  Da  vero,  Do- 
minc,  etbb  (■ornminationem  fgnifl  in  ^rrorem  trarw-  '>* 

ferri,  et  in  hoc  finire  nosjube.  Etcoinplace  in  cor* 
poribus  nostvis,  ut  non  separentur,  aed  hic  simul 
reponi  ea  jube.  Bt  hffic  illifl  dicentibus,  vox  adeos 
venit  de  cselo,  dicens  :  Ita  erit  vobis,  sicut  sup- 
plicastis,  ct  amplius  ab  his  fiet.  Quiaccrtatoresper 
bonam  vitam  facti  eetifl,  multas  et  mag-nas  susti- 
nentes  temptationes,  et  non  victi  estis,  venite  in 
pace  rccepturi  coronas  victoriae,  et  pro  temporali- 
bus  malis  in  ssecula  sseculorum  fruimini  prtepara- 
tis  bonis  [Sanctis.]  Et  ha;c  audientes  Beatissimi, 
alacriter  semet  ipsos  tradiderunt  igni,  [et  illis  im- 
missis  in  Eeneam  machinam]  statim  comminatio 
ignis  compressa  est.  Et  g-lorificantes  intemeratam, 
etlaudabilem  Trinitatem.et  cantanteshymnum,red- 
dideruntcum  pace  animas  suas-  et  non  tetig-it  eos 
ig*nis,neque  capillus capitissensit  odorem  ignis.  Post 
tres  autem  dies  venit  impiissimus  imperator  in  lo- 
cum,  et  praecepit  aperiri  seream  machinam,  ut  vi- 
deret,  quid  factum  esset  de  reliquiis  Sanctorum, 
et  videntes  corpora  eorum,  putaverunt  eos  adhuc 
vivere,  et  ejicientes,  posuerunt  eos  super  terram.  £ 

22  Admiratio  autem  cuuctos  habuit  circumstan-  taureacoro- 
tes,  quianeque  ad  capillum  dominatus  fuerat  in  eis  nanlur- 
ignis,  sed  erant  corpora  splendentiasupernivem.Et 
formidans  imperator  abiit  in  palatium  suum  ;  mul- 
titudo  vero,  quse  circumstabat,  exclamaverunt,  di- 
centes  :  Magnus  Deus  Christianorum.  unus  et  ve- 
rus  Deus  Jesus  Christus,  et  non  est  alius,  quia  [ser- 
vavit  Sanctos  suos,  et]  nec  in  capillis  eorum  do- 
minatus  est  ignis.  Occulte  vero  Christiani  tollentes 
corpora  Sauctorum,  deposuerunt  in  celeberrimo  lo-  ee 

co  cc,  et  postquam  sedata  est  persecutio,  ibidem 
oratorium  construxerunt,  et  dcposuerunt  eos,  cele- 
brantes  memoriam  reliquiarum  Sanctorum  Kal.  Xo- 
vemb.  dd.  Illa  est  vita  [sanctorum  ac  inclytorum  dd 

Martyrum,]  et  hic  finis  gloriosi  eorum  certaminis. 
Omnes  erg-o,  qui  merentur  celebrare  memoriam  eo- 
rum  et  invocare  eos  in  praesidium,  impetrant,quae 
promissa  sunt  Sanctis,  per  gratiam  Domini  nostri 
Salvatoris  Jesu  Christi,  cui  est  gdoria  et  potestas  in 
saecula  sseculorum.  Ameu. 


ANNOTATA. 

C      a  Vide,  qute  de  his  dicta  sunt  Comment,  prnev.  §  3  num.  34  et  seq.  Certe  quwcumque  hic  narraniur 
J  valde  aliena  videntur  a  Trajani  viri  bellicosissimi  glormque  cupidissimi  cfflgie,  quam  nobis  antiqui 
scriptores  depingunt.  Vide  tamen  quse  ibidem  observavi. 

b  Gnvce  est  Acacius  et  Antiochus.  Quinamporro  hi  fuerint  (non  gregarii,  utapparet,  milites,cum 
infra,  Eustathium  amicum  suum  vocitent,  nisi  idper  simulationem  dictum  asseras),  frustra  quis  di&i- 
nare  tentet.  Certe  Antiochinomennon  videtur  Romani hominis  fuisse.At  nomina  fuvc  ut  cetera  plura, 
finxit,  nisi  fallor,  fabidator.  Qum  infra  virgulis  inclusa  vides,  ferme  ex  Combefisio  supplevi. 
c  Locum  hunc  itidem  supplevi.  quod  in  Mss.  Latinis  valde  corruptus  legeretur, 
d  Difficileessetrespondentemad  Acaciiet  Antiochi  intcrrogationesKwstzihmmtura  hic,  tum  infraa 
mendacio  excusare.  Operw  pretium  non  est  id  motiri,  maxime  cum  hsec  scriptori  relinqui  debeant,  et 
nihil  cogat  Sanctos  credere  a  similibus  peccatis,  si  qua  adesse  videretur  fingendi  ratio,  fuisse  omntno 

tmmxines  ?     ■   .*• 

e  Aqebat  tam  imperator  in  Oriente,  quomodo  igitur  ab  illo  Rom*  coram  senatu,  ut  paulo  xnfra 

asserLr,exceptusest?Respondeo-.GrXceestiyr^,<l-'-    !  £» 

ca,  non  solum  senatumseu  reipublicm  Romamv  patres  significat,  sednon  raro  '•''^'.^"^sZ 
rum  etprocerum,  quiprocul  dubio  bellanti  Trajano  adfuenmt,  et  coram  qmbuspotud  BnstatIuus«los 

CTsuppleYaesunt  eco  Combefisio;  qui  liberiore pauloversione  delectatur,  legat  ■  Porro  imperator eum 

hortatus  est,  ut  animos  reoumeret ;  illumqueMagisterii  militumpr ^f^^^T ™J ^^  Grvce 

-  Qui  amat  palpare  in  tenebris,divinet,quis  hic  locusfuent,  ub>  educatt  dt>  untu,  ,  ,us  libeu.  O,  axe 

^JuZrZ iudoppidum  prX  reliquis  primum  pervenisse  tribuni,  atgue  su-  accumulantur  eventus 

mlaEfcomvulupoteratsenior  tum  habere  annos  circiter  viginti  tres  unum  autalterum  minusju- 
nllZel"rosuperiuslOetantecedentibuspa^^^ 
Septembris  tomus  VI. 


A.twoimiQ. 


»rrv  FABUI   SS.  BUSTATHH,  UXOIUS  ET  FIL. 
136  ACTAi.vuL  utroam,fiwmmtransmeare.Preetereanum.  D 

„  ££,  ^eseptm.cu^le^rjermr    2ros  ^.^  ^  4,„0  d< 

^7  fe/c  «/  effld  B8  seu  sequentem  ewcurres,  s«<i  t\Da?oiTYi  ofci  ™6<3px,  qiuv  citmLa- 

S  nsLcon^iunt.  Ponese^t^jo^um^^  ^  ^^  retu.it. 


Hieronymusvertil  Jadason.  Porro  <fc  *™f^  "  *  J  ,  -„,„•„,  ,-„/«*«»,  Indo  flumim  pro- 
eodem  \uidem  agunt  Strabo,  ^ZlS^ZTe^onraur.  Hydaspes  vero  Septuaginta  idem 

Choaspes.  Orlum  habet  in  Media,  unde  *"9>1om'  i '  denique  Elymaidem  prxterfliut; 

de  quo  Curtius  :  arf  0«*to*»i  P™''"»« *  «f  * ?' '  fJjZor^o  ac  Syriaco  De  his  qui  plura  desi- 
qul optime conveniunt,  cum  rerstone «V**£  ' ,  «g£* ' ?  °^  7„,,c0  /m, ^I  «« «o« 
«fcrctf,  con^W  Oritortw»  G^.  **  .2  ^™  . ^ sJChoaspes ab  Oecidente  Ara- 
potest,  eum  eo  Trajani  tempore  ntimquam  Roma m  pene^  artnU  Meaus  ^  e0  imperante.  At 

mW  nec lonqior  est  tractus  in  Cellarii  Geographica ex Arabia Petr.va ad  flumum  W«.™e'!         , 
B  IteZTcomment.  prsev.  §  8  ^.  37  et  seq.  Sed  hxc  tam  credibtlta  ^untjuam  ?ZmZ*  in 
I,  Desuntin  editione  Combefisii  hinc  omniausquead^rr.i^o,,,.  Supplevi  hic  tterum,  qiuvm 

Mss.  Latinismldeluxatasunt.  „.•„„.,,,  „h  ««/«  Wt   nbett 

\TotahXcperiodususquead^^r^.,omissa  est  apud  Combefisium,  sicque  abejus  Ms.  abest 

unus  7i07i  exminime  mirabilibus,casus.  .  .  „ 

Zbul  hic  narrantur,  non  videntur  satis  coh,vrere.  Consule,  si  lubet,  Commentamum  prvoium  3 
num.  32.  Absunt  quidem  hmc,  qum  uncis  inclusa  vides,  ab  ambobus  manuscnptis  Grxcis ,  at  cum  ie- 
periantur  in  Latinis  omnibus,  ubi  similes  interpolationes  dtibi  nuspiam  occurrunt  multum  suspicor, 
e„  uh  <,n<pti>,ht<>ptfrm  forte  subodorato,  inQrmciseaypunctafuisse,  Certepauloinfrareponitjunior: 
Novi  enim,qu83narrasti  mihi,  qiuv  vicissim  Latini  7ion  habent,  eteamdcm  diffieultatem pahuntur.  Difli- 
cile  est  nimirum  sic  fabulari,  ut  nuspiam  desipias. 
n  Legit  Combefisius :  fiUvato*  tqvs  Neou?  mpiU^dvovvTat;  all^ovc,,  quse  melius  cum  Lahms  nostns 

cfiivijpm  unt 

o  Pergit  Combefisius :  IlapeSei  xal  r*  Texva  r^m  «7roA«Seiy  r,u.<£h  et  vertit :  Forsitan  enim,  qua  pietate,  ut 
alteralterum  inveniremus,  concessit,  ut  etiam  liberos  recipiamus,  prsebebit :  quibus  pro  nostro  'Emyuvat 
interjice:  Et  ag-nosceremus.  Ceterum  paulo  infrapro  iuhorto  sedens,  quodest  in  Latinis,  habet  ilte  : 

k    ri^oiJ.ivr,  tv  to)  >o5ttm. 

p  Qwi  pro  wero  figmento  totam  hanc  Historiam  habent,  possunt  scriptorem  hic  inscituv  arguere. 
Enimverosifabutamtea;ereluberettnollemtalemMatremfingere,  qiuv  tenerrime  filios  diligat,  dudum 
amissos  doleat,  ex  signis  indubiis  subito  tandem  preesentes  agnoscat,  visceribus  totis  commoveatur, 
differatque  tamen  suum  gaudium  etamoremprodere,  dum  convenerit  ignotum  hactenus  sibi  hominem 
(ut  ut  statuatur  etiamex  audito  Placida  7iomine  aliquid  suspicata)  exercitus  duceyn  rogatura,  ut  se 
v.rtonrm  inpatriam  reducat. 
q  Variatpaulo  ante  Ms.  Combefisii,  sed  i7\  solis  verbis.  Hic  ita  interpungendum  duxi,  ut  abhora 
C  seounda,  cohsereat  cum  discurrit,  nonvero  cum  gratias  agebant,  ut  vertit  noster.  Porro  post  et  expo-  F 
sueruntei,  disoedit  abaliisMs.  S.  Galli,etita  ad  finem  usque  prosequitur :  Ad  barbarorum  pervenit 
fama  excrcitum,  quod  Placidus  contra  eos  iret  in  praslium  bellaior  mag-nus,  et  omnes  in  fug-am  versi 
sunt,  et  Pannoni83  fines  sic  liberati  sunt.  Eustathius  est  reversus  cum  gaudio.  Adrianus  csesar  effectus 
exivit  obviain  Eustathio  revertenti  tune  enm  victoria.  Dum  diis  suis  in  templo  offerret  victimas  et 
adoraret  cum  omni  simul  militia,  Mag-ister  militum  sprevit  cum  suis  idola.  Tyrannus  dixit  ad  eum  : 
Accede,  immola.  llle  respondit :  In  istis  non  est  divinitas  :  nos  Ueum  colimus  verum,  qui  fecit  omnia, 
qui  nos  post  tantam  lsetari  facit  tristitiam,  per  quem  speramus  aeterna  habere  g-audia.  Adrianus  crudelis 
ira  repletus  est,  et  pxsecepit  leonem  mag-num  ei  dimittere.  Ccepit  bestia  pedes  Sanctorum  ling-ere. 
Imperator  leonem  jussit  occidere  et  bovem  a^reum  jussit  ig-ni  suecendere.  Dum  illi  sereum  bovem 
i-ni  Buccenderant,  Eustathius  supplicavit  ad  Deum  taliter  :  Domine  Deus,  quod  posco,  tu  mihi  tribue. 
Nemn  jam  corpora  nostra  possit  dividere,  sed  sub  uno  sepulti  (forte  sepeliri :  nam  adverto,  ama- 
nuensis  incuria  in  exemplari  nostro  plurima  luxata  esse)  cupimus  cespite.  Adhuc  te  Rex  ange- 
lorum  peto  snppliciter,  nemo  jam  corpora  nostra  possit  dividere:  tuum  nomen  quicumque  per  nos 
1-iirni,  rxnihl.  preccs  eorum,  Pater  piissime,  ut  liberati  a  malis  vivant  feliciter.  Vox  resonavit  de 
o»lo  :  Sic  cxauditus  es.  Tunc  toti  quatuor  missi  in  bovem  sereum  consummaverunt  in  bono  mar- 
tvnum  suum,  et  meruerunt  hahere  Christi  consortium,  et  in  uno  sepulti  sunt  omnes  tumulo  ubi  in 
mums  tlorent  virtutibus.  Hvc  quantum  sunt  a  Grxcis  et  Latinis  aliis  diversa,  tantum  discrepat  stilus 
00  U9,  <!".<■  m  eodem  Ms.  prxmissa  sunU  et  fere  cum  reliquis  conveniunt :  ita  ut  meridiana  luce 
ciwius  sit,  esse  ea  ahunde  pridem  quxsita,  velpostmodum  ab  aliquo  contracta.  Scribendi  methodus 
risZda  l>  antiqmrum  *™Uatem  prmferre  videtur,  sed  oratio  illa  non  est  multo  minus 

hlf(^^y^^hiS  Laiinis  Si°  male  luxata  ^ebantur  :  Incurvantes  se  supra  Filios  gratias  age- 
uinsto  ab  hora  secunda  usque  ad  sextam  propter  inventionem  eorum.   Discurrit  igitur   fama 

haec 


Dl  i;  VIGESIMA  SEPTEMBRI8. 


)  w 


A.  hmc  pcr  omnem  exercitura  et  omnes  congregati  mirabantur,  et  exultabant  in  invcntione  eorum,  ampliu»  •* 
ctiam  proptcr  barbarorum  expugnationem.  Altera  vero  die  maximam  celebritatem  facientes,  Deo  (rratias 
egerunt  propter  ma<rnam  ejus  pietatem. 

B  Tn  Grmcoest :  Gentilem  ct  ipsum  quoque,  et  omnes  retro  imperatores  irnpietatesuperantem.  Adria- 
nus  imperium  adiit  xi  Augusti  anni  Christi  117,  quo  proinde,  vel  sequenti,  pa  .»><>  I  tatbium  Acta 
perhibent. 

t  Lege :  Oportet  enim,  inquit,  te  in  gratiarum  actionem  victimas  ofTerc  diis;  maxinv-  etc. 
u  Grxce  est :  Nisi  Dcum,  qui  uno  verbo  cuncta  creavit.  Miror  kic  scriptorem  nostrum  institutam  ab 
Adriano  qusestionem  suo  calamo  non  adornasse.  Forte  trita  ab  aliis  viaincedere  notuit,  doctus  subti- 
lius  fabulari. 

x  Kircherus  Hist.  Eustathio-Marianee  parte  hpag.Wt  scribit,  asserere  canonicos  Romanos.  S.Eusta- 
tbii  saceilum,  quod  hodieS.  Michaelis  est,  fuisse  olimeidem  Sancto  sacrum,  utpote  impositum  loco, 
ubi  ante  subterraneum  Christianorum  oratorium  fuerat,  et  in  quo  sacra  sancti  Martyris  nostri  ei  So- 
ciorum  lipsana  religiose  culta  fuerant.  Addit  ex  traditione,  ibidem  etiam  passos  dici,  ut  et  seputtum 
jacere  seneum  bovem,  quem  tandem  sperat  divina  providentia  ruderibus  eruendum.  At  non  facile, 
opinor,  prudens  quispiam  in  eo  perquirendo  operamponet. 

y  Insulsa  est  satis  heec  comparatio,  a  qua  fere  stultam  orationem  orditur  scriptor.  Plura  de  his  prx- 
fatus  sum  Comment.  priev.  num.  xi,  quae,  situbet,  consule. 

z  Nisi  vitio  amanuensis  corruptum  sit  exemplar  nostrum,  oportet  hic mutilum  esse  Ms.  Medicseum. 
Combefisii Acta  habent :  Ao;  de  Rupie  x*Pw  xat  rolq  XenJ«ia/oi$  iaw,  iva  ttA?  o  pvqpovevftv  iu.w  ay$  uipoq,  qum 
sensum  perfectiorem  faciunt,  etcum  Latinis  conveniunt. 

a;t  Hic  terminatur  Ms.  S.  Maximini  Trevirensis,  reliquis  procul  dubio  iniquamanu  avulsis. 
bb  Antiphrasin  Latinam  ex  Grxco  corrige  :  Ut  minae  saevissimi  ignis  vertantur  in  rorem.  Sequentia 
B  apud  Combefisium  omissa sunt  usque  ad  v.?\  - -j/j- j.  iv&frivm  aurwv,  cthiEc  dicentibus  illis. 

cc  De  Sanctorum  nostrorum  reliquiis  et  eedibus  illis  sacris  pturibus  egi  Comment.  prsev.  §  4  :  vide 
etiam  dicta  hic  adlit.  x. 

d&ItaMss.  Latina  omniacum  Fastis  nonpaucis  itidem  Latinis  :  inde  transiit  sanctorum  Marty- 
rum  memoria  apud  Latinos  ad  diem  sequentem.  Hinc  Usuardus  :  Horum  festivitas  cum  in  Kalendis  ha- 
beatur,  bic  tamen(iv  Nonas  Novembris)  pleniusrecolitur.  Inde  etiam  posteaob  Commemorationem  fi- 
delium  defunctorum  insequentemet  alio  rejecta  est  At  Grseci  omnes  cum  Actis  Grsecis,  twnnostris, 
tum  Combefisianis  et  Fastis  Latinis  aliquot  et-  Romano  moderno  Martyrologio,  xx  Septembris  S.  Eu- 
statbium  et  Socios  ceiebrant.  Porroexhac  totaperiodo  liquet,  scriptorem  aliquot  certe  annis  post  San- 
ctorum  passionem  scripsisse  :  etenim  Adriani  persecutio  recensita  a  Severo  Sulpitio  et  Hieronymo, 
licet  Adrianus  nxdto  novo  edicto  fideles  vexaverit,  non  cessavit  ante  Christi  annum  126,  quo  apologiis 
SS  Quadrati  et  Aristidis  fractus  imperator,  non  solum  rescripta  dedit  adprasfectos  pro  Christianis^ 
sedetiam  templa  Christo  erigere  voluisse  dicitur  a  Lampridio.  Denique,  cum  non  obscure  innuat  ano- 
nymus,pluribus  Sanctos,  post  extructum  illis  oratorium,  patrocinatos  fuisse;  obienhs  beneficixs  alv 
quot  etiam anni  concedendi  certo  sunt.  De  Oratorio  illo  vide  plura  §  4-. 


J)E    SS.    THE0D0R0 

PHILIPPA     MATRE    EJUS,   SOCRATE     ET    DIONYSIO    M  M 


PERG^:  IN  PAMPHYLIA 


J.S, 


Sylloge  ex  sacris  Fastis  maxime  Grsecorum. 


ClilCA  ccxx, 
ut  fbhtuh 
Qualuor  lii 
Martyrcs. 
u    Buronio 
scjuncff. 


II 


uatuorhosce  Martyres,  quossimid  variis  die- 
\bus  memorant  Grxcorum  Merwva  et  Menolo- 
Jgia,  ad  diversos  dies  retulit  primum  Galesi- 
nius,  ac  deinde  Baronius  in  Romano  Martyrolo- 
gio.  Ad  hunc  diem  Baronius  sic  habet :  Perge  in 
Parnphylia  sanctorum  Theodori  et  Philippae  ma- 
tris  ejus,  ac  Sociornm  martyrum  sub  Antonino 
imperatore.  Duos  Socios,  quos  hic  non  nominat, 
dedit  ad  xix  Aprilis,  prxtermisso  martyriiloco, 
sequentibus  verbis  :  Eodem  die  sanctorum  marty- 
rura  Socratis  et  Dionysii,  qui  lanceis  confossi  sunt. 
MenologiumSirletieffecit,ut  Galesinius  et  Baro- 
nius  minus  perspexerint,  quatuor  illos  Martyres 
reperiri  conjunctos  apud  Graxos,  tamquam  simul 
passos.  Etenim  in  dicto  Menologio  ad  xix  Aprilis 
omnes  quidem  annuntiantur,  sed diversis  elogiis, 


acsi  duo  posteriores  nihil  cum prioribus  haberent 
commune.  De  Theodoro  primum  h<vc  legmdur  : 
Eodem  die  coramemoratio  sancti  raartyris  Theo- 
dori  apud  Perg-en  Pamphyli»,  qui  imperatore  An- 
tonio  et  pr?eside  Theodoto,  ligno  afhxus  ac  su- 
spensus  tribus  diebus  vixit,  et  postea  migrravit  ad 
Dominum  :  cujus  sanctas  reliquins  unyurutiset  ve- 
Jisrcliyiosiquidam  viri  curantes,  insigniloco  de- 
posucnmt.  Tum  sequitur  :  Eodem  die  sancta  raar- 
tyi-Philippa,  sancti  Theodori  raater^lad^oconsum- 
raatur  Et  moxdealiis:  Eodera  die  sancti martyres 
Socratcs  et  Dionysius,  lanceis  vulnerati,  martyno 
functi  sunt.  Eodem  modo  primum  Theodorusc^//? 
pruii.ro  viogio,  mox  breviter  Philippa,  et  deinde 
Socrates  et  Dionysius  eadem  brevitate  seorsum 
commemorantur  in  Mouris  impressis  ad  xixApri- 

lis. 


138 


Aticront 
J.S. 


ftmjungun- 
llir  uno  rlo- 
gin   Batilia- 

no  : 


TluodoruB 

Itif  (171)118  7(« 

liamis  dict- 

lur  (inir 

Thcoiorum 

.imatenum. 


lis.  Singutis  quoque  de  more 

aui  de  qenere  martyrii  consonant  jam  datis  Me- 

ZogiLrbis,  et  elogio  Menxorum  tnfenus  reci- 

tondo    Verum  ex  hoc  elogio  intelligitur ,  non 

modo  Philippam,  sed  etiam  Socrateiu  et  Dionysium 

occasione  Theodori  fuisse  passos. 

2  Idem  colligitur  ex  Menologio  Basiliano,  in 
quo  ad  x\i  Scptembris  Thcodorus  annuntiatur  so- 
lushis  verbis  :  Certamen  sancti  martyrisTheodon, 
qui  in  Perge  Pamphylia?  urbe  martyrium  passus 
est.  Eiogium  vero,  quod  ex  editione  Grxeo-La- 
tina  huc  Latine  solum  transfero,  omnium  conti- 
net  martyrium,  his  verbis  expositum  :  Theodorus 
martyrclaruit,  Antonino  Romanorum  cassare,  ante 
S.  Thcodorum,  qui  Amaseffl  martyrium  subnt, 
annos  septuaginta  sex  natus.  Militavit  autem 
et  ipse  in  tyronum  legione,  quod  et  ffltate  flo- 
rens,  et  statura  magnus,  et  forma  oris  vcnustus 
esset.  Sed  cum  idolis  sacrificare  cog-eretur,  ne- 
glecta  terrestri  militia,  atque  imperatore  covru- 
ptioni  obnoxio,  Ego,  inquit,  caelesti  regi  Christo 
stipcndia  facio,  cx  quo  baptizatus  sum  :  terreno 
autem  servire  nolo.  Quarc  correptus  a  praiside 
csesusque,  in  fornacem  injicitur.  Sed  cum  inde, 
ne  minimum  quidem  detrimentum  passus,  exiisset, 
ea  resinilitcs  duos,  Socratem  et  Dionysium,  mira- 
culi  magnitudine  attonitos,  ad  fidem  Christi  per- 
traxit  :  statimque  capite  damnati  sunt  una  cum 
Philippa  sancti  Theodori  matre,  quse  paulo  ante  vi- 
sendi  Filii  studia  venerat.  Theodorus  autem  variis 
primum  tormentorum  g-eneribus  excruciatus,  novis- 
sirae  in  crucem  actus,  in  crelos  lretus  evolavit.  Hacte- 
nus  istud  Menologium.  At  fuvc  non  consonant  in 
omnibus  prolixiori  elogio  Mencvorum,  nec  elogio 
breviori,  quod  adxxi  Septembris  habetur  in  Syna- 
xario  Ms.  Constantinopolitano ,  quod  fuit  Sir- 
mondi, 

3  Prseierea  dubito,  an  apta  sit  interpretatio  La- 
tina  in  principio  dati  elogi.  Itaque  verba  Grseca 
huc  traduco  :  0eofo)po$  o  (xaprup  vmtp^EV  iitl  'Avru- 
vlvov  xafaapog  'Puptafav,  Trpoyevearepos  ruy^avuv,  rou 
ayiov  0eo$upou,  rou  ev  'Apaceia  (aaprupijffavros,  Ery) 
e66*o^y|xovTae5-  Quse  mihi  videntur  sic  Latine  red- 
denda  :  Theodorus  martyr  claruit  sub  Antonino 
Eomanorum  cfiesare,  8.  Theodoro,  qui  Amaseas  mar- 
tyrio  coronatus  est,  annis  septuaginta  et  sex  anti- 
quior.  /Etas  utriusque  Thcodori  etiam  confertur 
in  Synaxario  mox  laudato,  in  quo  hsec  legun- 
tur  :  Ouros  ■j-.rloyvj  \it\  'Avruvfvou, . . .  7rpoyeveore- 
poz,  rov  dyiov  0eo<3eoipou  rov  vj  'Ajuaffia  v.&X  Eyyairuv, 
paprvpr.Gz:  xpb  tfruv  eSfo/xVixovra.  Hic  claruit  sub 
Antonino,...  antiquior  S.  Theodoro,  qui  est  Ama- 
seaj  et  Euchaitnrum,  annis  septuag-inta  ante  coro- 
iiam  adeptus  martyrii.  Hisce  autem  si  quid  tri- 
hurmlihn  sit,  oportehit  martyrium  Theodori  fi- 
gere subultimo Antonino,  sivesubilh,quem  alii 
Heliogabalum,  alii  Alagabalum,  alii  Elagabalum 
cognominant.  Nam  hujus  imperium  Pagius  or- 
ditur  ab  anno  218,  et  producit  usque  ad  annum 
222.  Itaque,  si  passus  est  circa  annum  220,  ve- 
rum  fortasse  erit,  non  nisi  septuaginta  et  sex 
annos  ante  S.  Theodorum  Amasenum  martyrio 
coronatum  fuisse  Theodorum  Pergensem.  Video 
quidem  martyrium  S.  Theodori  Amaseni  ab  ali- 
quibus  figi  anno  806;  sed  non  deprehendi,  epo- 
chamillamtam  bene  firmatam  esse  ut  nequeat 
ulterius  examinari,  an  ,/brte  passus  non  sit  ali- 
quot  annis  ante  generalem  persecutionem.  Ve- 
rum  istud  cxamen  remitto  ad  ix  NovembSns , 
quocolitur  Theodorus  Amasenus ;  cumque  aucio- 
ntas  Menologii  aut  ctiam  Synaxarii  non  sit  tanta, 
ut  ex  eo  certum  fieri  possit,  hunc  Theodorum 


DE  SS   TIIKOPORO,  PIIILIPPA  MATRE  EJUS  ETC. 

'  adduntur  versiculu     annis  septuaginta  et  sex,  aut  solum^  septuaginta, 


altero  esse  antiquiorem ;  solum  dubitanter  Mar- 
tyreshodiemossubAntonioElagabalofixi.Collatio 
enim  illa  xtatis  utriusque  non  legiturin  Menseis. 

4,  Verum  et  alia  qucedam  diverso  modo  ibidem 
referuntur.  Quare  totum  elogium  fideiiter  Lati- 
num  facio,  et  subjicio,  quale  ibidem  legitur  ad 
xix  Apritis  :  Imperante  Autonino,  et  prjefecturam 
Perg-ffi  in  Pamphylia  g-erente  Theodoto,  multi  ju- 
veues  elesantes  et  speciosi  ad  ordinem  tyronum 
adlecti  sunt.  Tunc  cum  pluribus  aliis  et  beatus  hic 
Theodorus  ad  prafeetum  perductus  est.  Cura  ig;i- 
tur,  ut  ceteri,  veste  indutus  fuisset  et  sig*naculo ; 
hoc  rupit,  dicens  :  Eg-o  sigmatus  sum  a  ventre  raa- 
tris  mese  ab  imperatore  meo  Christo,  alteri  impe- 
ratori  non  milito.  Praefectus  vero  dixit  :  Et  quali 
imperatori  militasti  ?  Sanctis  dixit  :  Ei,  qui  fecit 
caelum  et  terram.  Praefectus  dixit :  Neque  diis  no- 
strissacrificas?Sanctusdixit  :  Dsemonibus  immun- 
dis  numquam  sacrificavi.  Tunc  jussit  ipsum  oasdi 
verberibus  :  csesusque  vehementer,  constitutus  est 
ad  quzestionem.  Dicit  autem  praafectus  :  Modo  re- 
spondere  prudenter  didiceris  ?  Sanctus  reposuit  : 
Utinam  tu  ipse  cognoscas,  ut  eg"o,  Creatorem 
tuum,  et  adores  illuni !  Tunc  in  fervente  crati- 
cula  extentum,  sulphure,  pice,  ceraque  ignita 
ipsum  consperserunt.  Et  illi  quidem  sic  faciebant. 
]3eus  vero  mag-num  quid  et  obstupescendum  eae- 
catis  ostendit.  Eacto  enim  ingenti  sonitu,  terra- 
que  in  duas  partes  scissa,  ubi  ig*nis  et  craticula 
eraut  posita,  aqua  ebulliens  (o  prodig-ium  !)  craticu- 
lam  et  omne  extinxit  incendium.  Sanctus  vero  ex- 
surg^ens  omnino  sanus,  dicit  pnefecto  .*  Quod  vi- 
disti,  proconsul,  non  est  potestatis  mea3  opus,  sed 
Christi,  et  Dei  mei,  cui  servio.  Si  ergo  vis  deo- 
rum  tuorum  nosse  potentiam,  alium  incende  ro- 
g*um,  et  aliquis  militum  tuorum  super  craticulam 
extendatur  in  nomine  illorum  •  et  tunc  scies  insu- 
perabilem  Dei  meipotestatem. 

5  Milites  vero  mox  dicta  excipientes,  Non  sic, 
inquiebant,  feceris,  domiue  :  sed  potius  sacerdo- 
tem  deorum  craticula?  impone.  Illum  utique  ut  sa- 
cerdotem  exaudient  et  manebit  illtesus.  Hsec  au- 
diens  praefectus,  Adducatur  sacerdos,  inquit.  Ubi 
autem  coram  illo  sacerdotem  stitissent;  dicit  ad 
ipsum  pra^fectus  :  Quod  tibi  nomen?  Ille  vero  di- 
xit,  Dioscorus.  Tum  prsefectus  :  Dic  mihi.  Dio- 
score,  quia  mag-ia  utunturChristianicontra  ig-nem, 
quandoquidem  Thcodorus  mansit  illaesus  ?  Diosco- 
rus  dixit :  Christiani  non  sunt  magi,  absit;  sed  ubi 
Christi  nomen  enuntiatum  est  omnes  praestig-ise 
et  incantationes  dissolvuntur,  et  daemones  contre- 
miscunt.  Et  praefectus  :  Potentiorne  est  Christus 
Jove  ?  Dioscorus  dixit :  Jupiter  et  ceteri  sunt  idola 
surda,  et  sensu  destituta.  Quopropter  rog-o  te,  ne 
me  cog-as  craticulaa  me  imponere.  At,  si  volueris 
Jovis  potentiam  discere,  hunc  rog*i  craticulae  im- 
pone.  Tunc  praefectus  :  Et  quis  ausit  hoc  facere? 
Dioscorus  dixit  :  Eg-o  tuo  mandato  lioc  faciam : 
et,  si  vindictam  de  me  sumpserit,  credam  po- 
tentem  esse.  Et  praefectus  :  Nonne  hactenus  sacer- 
dos  es,  ut  quid  talia  profers  ?  Dioscorus  dixit  : 
Mentis  inopia  eram  sacerdos  :  at  videns  B.  Theo- 
dorum  non  potuisse  a  te  superari,  confirmatus  sum  ; 
et  nunc  ipsius  commilito  fieri  cupio.  Et  prsefectus  : 
Quandoquidem  ita  loqueris,  inquit,  rog-um  ascende, 
Tunc  Dioscorus  Sancti  pedibus  provolutus,  Ora,  in- 
quit,  pro  me  Serve  Dei.  Oranteque  Sancto,  expansus 
est  Dioscorus  supra  rog-um  craticulse,  g-ratias  ag-ens, 
et  altavoceclamans  :  Gratias  agotibi,  Domine  Jesu 
Christe,  Deus  Theodori !  Et :  Accipe  spiritum  mcum 
in  pace.  IIdsc  dicens,  tradidit  animam  Christo. 

6Contiuuo 


I> 


Elogtum  S. 

Theodori  ex 
Mcnxis, 


E 


Diosc07'u$ 
idolorum  sa- 
rerdos  con- 
versus    et 
]>assus, 


E 


A 

convcr&i  So- 
rratetetDio- 
nysiu$ : 


B 


ttd  alios  tres 
accedit  Phi- 
lippa  Theo- 
dori  mater : 


onmes  qua- 
tuor  diversU 
modis  occi- 
duntur. 


DIE  VIOESIMA 

6  Continuo  comprehensus  Sanctus  ,  conjicitur 
in  carcerem.  Postridie  indomitis  equis  constrictus 
pedibus,  et  ad  currum  alligatus  est.  Equi  autcm 
sinc  ordine  currentes,  in  pr;ecipitium  lapsi  perie- 
runt.  Sanctus  vero  divina  virtute,  oculis  minime 
percepta  vinculis  solutus,  servatusque  prorsus  il- 
laesus,  omnes  reddidit  attonitos.  Ex  his  Socrates 
et  Dionysius,  qui  Sanctum  equorum  currui  alli- 
gaverant,  affirmabant,  inusitatum  et  treraendum, 
equis  concitatis,  vidisse  se  spectaculum,  quod  et 
intellectum  et  mentem  percelleret.  Narrabant  enim 
se  intuitos  esse  quasi  igneurn  c  urrum  ,  eumque 
quasi  de  caelo  descendentem,  qui  et  Sanctum  reli- 
g-atum  vinculis  solvit,  ipsumque  sustulit,  et  ex 
alto  illEesura  ad  praetorium  transtulit;  equos  vero 
tamquam  ab  aliquo  vi  adactos  in  prEecipitium  im- 
pulit.  Qui  hsec  adstantes  et  credentes  audiebant, 
exclamarunt :  Magnus  Deus  Christianorum !  Prse- 
fectus  vero  ipsos  et  Sanctum  conclusit  carcere  : 
et  caminum  acccndi  jubet.  Hoc  facto,  Sanctoque 
cum  militibus  in  caminum  injecto,  ros  superne 
delatus  ipsos  refrigeravit ,  et  cceperunt  colloqui. 
Sermo  autem  in  memoriam  reducebat  matrem 
S.  Theodori.  Cum  enim  a  tribus  annis  illa  fuisset. 
capta,  et  cum  aliis  multis  ad  terram  peregrinam 
abducta,  narrans  captivitatis  modum,  illam  videre 
desiderabat.  Et  exclamabat ;  Domine  Jesu  Christe 
mirabilium  Domine,  ostende  mihi  Matrem  iis,  qui- 
bus  nosti,  modis;  (nihil  non  potes)  ut  omnes  nove- 
rint  mag*na  tua  mirabilia.  Hsec  quidem  erat  collo- 
cationismateria. 

7  Ubi  vero,  extincta  fiamma,  somno  fuerunt  cor- 
repti;  ang-elus  adstans  Sancto,  Ne  timeas,  inquit, 
Theodore  :  adest  enim  Mater  tua.  At  ille  experg-e- 
factus  visa  narravit  Militibus.  Narratione  autem 
illa  necdum  ad  finem  perducta,  in  medio  camini 
adstitit  Sancti  mater  Philippa,  sic  nominata.  Hsec 
vero  perspiciens  Eilium,  quem  cernere  cupiebat,  ex- 
sultavit  ipsumque  salutavit  et  Milites  socios  ipsius. 
Deinde  edoctus  a  Matre  Sanctus,  unde  veniret;  ela- 
tis  ad  eselum  manibus  debitas  Deo  egit  gratias. 
Transacta  nocte,  ubi  mane  surrexerat,  praefectus  di- 
xit :  Existimo,  ne  os  quidem  relictum  esse  in  cami- 
no,  in  quem  Theodorus  cum  Sociis  suis  conjectus 
fuit.  Cum  hffio  dicebat ,  supervenit  aliquis  a  ca- 
miuo ,  talia  praefecto  nuntians  :  Theodoro  Je- 
sum  implorante,  extincta  est  flamma;  et  Ma- 
ter  ipsius ,  ex  terra  peregrina  subito  superve- 
niens,  ingressa  est  in  caininum  :  sedentesque  ibi 
tamquam  in  cubiculo,  colloquuntur  de  Deo  suo. 
His  auditis,  exterritus  est  praefectus,  veniensque 
ad  camiuum  ,  vocavit  Sancti  Matrem  ,  eique  di- 
xit  :  Tune  es  mater  Theodori?  Eespondit  illa  : 
Sum  utique.  Tunc  prsefectus  :  Persuade  Filio  tuo, 
ut  diis  sacrificet,  ne  et  ille  male  pereat ,  et  tu 
orba  relinquaris.  Reposuit  Philippa  :  Pilius  meus  a 
te  in  crucem  actus  Deo  suo  verum  offeret  sacrifi- 
cium ,  nimirum  Domino  meo  Jesu  Christo ,  Deo 
vero. 

8Etprcefectus  :  Si  igiturtu  invenisti  mortem  Pi- 
lii  tui,  hoc  omniuo  fiet.  Mox  autem  jussit  prajfectus 
sanctum  quidem  Theodorum  de  cruce  suspendi; 
Milites  vero  in  medio  camini  lanceis  transfigi,  et 
Matris  Sancti  caput  g-ladio  amputari.  Hoc  modo 
corouam  martyrii  suntconsecuti.  At  sanctus  Theo- 
dorus  clavis  confixus  tribus  diebus  pependit  vivus  : 
pendensque  deinde  ad  Dominum  transmigravit. 
Tunc  aliqui  ex  fidelibus  Sanctorum  corpora ,  un- 
guentis  delibuta  et  linteis  involuta,  honesto  in  lo- 
co  deposuerunt.  Hactenas  Mensea  ,  quibus  con- 
sentit  Synaxarium  Ms.  Sirmondi  in  prsecipuis 
rerum  capitibus,  non  item  in  adjunctis  variis, 


SEPTEMBB18. 


139 


j.s. 


fabulota, 

E 


quse  revera  non  suntprobabilia.  Tormenta  S.  Theo- 
doro  illala  ibi  brevissime,  sed  eodem  ordine  et  nu~ 
mero  recensentur;  nimirum  primo  vehementer 
fuisse  verberibus  csesum,  secundo  ferventi  crati- 
culie  impositum,  tertio  equis  indomitis  aUigatum, 
quarto  ardenti  camino  injectum,  una  cum  Socra- 
te  et  Dionysio;  ac  quinto  demum  cruci  ajfta  wnt  in 
eaque  defunclumpost  triduum.  Duo  quoque  Socii, 
Socrates  et  Dionysius,  in  camino  lanceis  confossi 
asseruntur.  Philippa  capite  minuta  similUer  in 
Synaxario  dicitur;  sed  occasio  martyrii  ipsius 
longe  probabilius  ibidem  sic  exponitur,post  rela- 
tam  Theodori  mortem.  Oj  QeaaapivTi  i  pnrisp  $iAunr<z 
SeccpevTas  benenvevMTa,  xcu  ri-j  XpujTw  xtfaxrjpv^ficca 
0wv  a/.rfn-jvj ,  7fi  dta  -bj;  rofiy  ffweTeAst&fc},  Quem 
videns  mater  Philippamorte  Deoplacitaexspirasse, 
et  Chribtum  prsedicans  verum  Deum,  sectione  gladii 
una  vitam  finivit.  Hsec  mors  certe probabilis  est, 
uti  et  mortis  occasio,  quse  eodem  fere  modo  refer- 
tur  in  Menologio  Basiliano,  ubi  dicitur  venisse 
ad  videndum  Filium. 

9  Verum  non  nisipro  fabulis  habere  possum,  NowwOam 
quse supraex Menseis dicuntur de ejus captivitate,  ^0  ^*0 
de  ejus  subita  adductione  et  ingressu  in  caminum, 
uti  et  de  oratione  Theodori,  ejusque  cum  aliis  col- 
loquio.  Mors  Socratis  e^Dionysii,  qui  ubique  lan- 
ceis  transfixi  dicuntur,  prseterquam  in  Menologio 
Basiliano,  ubi  magis  innuitur ,  capite  minutos 
fuisse,  utcumque  dubia  videri  potest.  At  magis 

credo,  lanceis  fuisse  confossos,  cum  Menotogium 
huic  mortis  generi  aperte  non  contradicat.  Verum- 
tamen  non  seque  certum  credo,  idfactum  esse  in 
camino :  namipsaTheodoriincaminum  injectio  ut- 
cumque  suspecta  est,  et  minime  certa,  cum  S.  Theo- 
dorus  Amasenus  taii  supplicio  vitam  finiverit,  et 
satis  verisimile  fiat,  ab  illo  arfTheodorum  nostrum 
Pergensem  illud  fuisse  citm  adjunctis  fabellis 
translatum.  Nihilo  minus  suspecta  mihi  sunt, 
quse  asseruntur  de  Theodoro  craticulsc  imposito, 
et  deinde  equis  indomitis  alligato.  Certe  potiits 
scenica  videntur  figmenta,  quam  facta  historica, 
omnia  illa,  qusc  post  eraticulse  supplicium  num. 
5  subjiciuntur,  maxime  de  Dioscoro  idolorum  sa- 
cerdote,  qui  revera  mdlibi  hodiernis  Martyribus 
annumeratur.  Non  minus  fabulosa  videtur  tota 
visio  Socratis  et  Dionysii,  relata  num.  6,  quse  alteri 
supplicio  subjungitur.  His  de  cansis  totum  istud 
Menseorum  elogium,  ittpote  majoriexparte  fabu- 
iosum,  facile  omisissem,  nisi  Papebrochius  no-  Y 
ster  alicubi  dixisset,  illud  a  nobis  dandum,  si 
Acta  alia  non  inveniremus. 

10  Sola  occasio  martyrii  probabilius  exposita  occashmar- 
videturinMenseis,  quam  inreliquis  Fastis.Nam  %*££*" 
ibi  militiam  detrectasse  dicilur,  ut  alii  nonpauci 
fecerunt  martyres,  eaque  de  causa  Christianum  se 
professus.  In  aliis  vero militasse  diciiur  in  legione 
tironum.  At  merito  dubitatur,  an  ulla  umquam 

fuerit  legio,  qiuv  tironum  habuit  nomen.  Contra 
magis  videtur,  nomen  tironis  h uic  nostro  Theodoro 
datum,  quia  tironibus  adscribebatur,  Porro  si- 
gnaculnmmilitise^quodru^issediciturfheodoms, 
eratplumbum  colto  appensum,  ut  liqv.et  ex  Actis 
sinceris  S.  Maximiliani  martyris  apu  l  Ruinar- 
tiumpag.-m,  ubi  MaaHmilianus,  militiam  de- 
trectans,  ait :  Non  accipio  signaculum  Sfflculi  :  et 
si  sig-naveris,  rumpo  illud....  Nou  Hcot  mihi  plum- 
bum  collo  portare  etc.  Utrum  ilh  plumbo  inscul- 
ptafuerint  qusedam  idololatrim  signa,  an  vero  ob 
crebra  idololatrisB  pericula,  quibus  expositi  erant 
milites,  a  militiaabhorruerint  Christiani,  hicnon 
inquiro.  At  certum  est,  CkrisHanos  multosami- 
litia  abhorruisseutpericulosa  aut  etiam  illicita 

sub 


IVCIDM 

J.  s. 


DE  SS.  TIIEODORO,  PHILIPPA  UATRE  EJUS  ETC 


*u*  oentilibus.  Mortem  in  cruce  obhsseThcodovum 
omnesconsenthuUF.sd:  nec  de  eo  supphcw <lu- 
bitandumcredo,  licetmm  <vque  cerlitm  cnleatur, 
tmhiopependisse  vivum.  Ceterum  immento  quis 
dubitaret,  anhic  Theodorus  non  sit  idem  cum 
Theodoro  Amaseno,  quia  uterque  tiro  fuit.  Nam 
illiduo  abundcdistinguuntur,  cum  hicPergx  in 
Pamphylia,  alter  Amascv  in  Ponto  martyrio  sit 
coronatus,  et  diversis  multum  te?nporibus,  ac  sub 
diversis  tyrannis  sint  passi.  Accedunt  tres  Socii, 
qui  hodiemo  adjunguntur;  non  item  Amaseno. 


Ceterum  Joannes  Tamayus  in  Martyrologio  ffi-  D 
spanico  annuntiat  SS.  Theodorum  ct  Philippanij 
tamquam  natos  Oscae  in  Boetica  Uispania;  sedpas- 
sos  fatetur  Perg,v  in  Pamphylia,  At  commenta 
illasunt  fabidalorum  quorumdam,  quos  ipsi  Ili- 
spani  eruditijam  diu  exploserunl.  Inter  alia  isto- 
rumfurta,  qiuv  hodie  plura  sunt  solito,  hocquo- 
que  detexit,  et  fuse  refutavit  Nicolaus  Antonius 
in  scriptisposthumis.  Etsane  figmentum  clarius 
est,  quam  utpluribus  refutarimereatur. 


DE    SS.    FAUSTA 


EVILASIO     ET    FORT.E  MAXI  Ml  NO    VEL    MAXIMO    MM 

CYZICI  IN  HELLESPONTO 


J.C. 


i; 


IlSTEIl  ANW  U 
ClllllSTI  CCCV 
BT  CCCXI. 

Sanctontm 
Fausf.r  n 
Evila&ii 


COMMEIVTAjRIXJS    DPR.3SVIXJS 

I.    Sanctorum  Martyrum  apud  martyrologos  memoria.    Acta   edenda 

quse  et  cujus  fidei  ? 


p 


celebrit  ut 

apud  iimiii/ 
rologoi 


rimus  inter  martyrologos  Latinos  Beda  vel 
Florus  ad  hunc  diem  Sanctorum  nostrorum 
Martyrum  Faustasetf  Evilasii  meminithis  ver- 
bis;\\i  Cyzico  natale  sanctorum  Faustffl  virg-inis 
etEvilasii  sub  Maximiano  imperatore  :  quam  idem 
Evilasius,  cum  esset  primus  palatii,  jussit  decal- 
vari  et  radi  ad  turpitudinera,  deinde  suspendi  ac 
torqueri  :  quo  tempore  coruscatio  de  cslis  facta 
inultosministrorumpercussit.  Deinde  jussit  loculos 
adferrieteam  immissam  ac  fixam,  quasi  lig-uumse- 
cari  raediam  :  sed  eam  carnifices  ferris  laedere  non 
valebant.  Qua;  inter  stupens  Evilasius  Christocre- 
dere  caepit;  et  hoc  ubi  imperatori  nuntiatum  est,  mi- 
sit  Prajfectum,  qui  eum  suspensum  fortiter  torque- 
ret.  Qui  etiam  jussit  Faustam  nudam  etsine  mavor- 
te  educi  de  carcere,  et  ei  caput  terebrari  ac  clavis 
configi :  cui  postmodum  non  solum  caput  et  facies, 
sed et pectus  et  totum  corpus  usque  ad  tibias  clavis 
impletum  est.  Post  haec  sartaginem  jussit  ig-niri, 
aed  hseo,  illa  psallente,  refrigfuit.  Haec  inler  veniens 
vox  de  coelo  vocavit  eos,  et  sic  tradiderunt  spiritum. 
Erat  autem  Fausta  annorum  tredecim  et  Evilasius 
octog-inta.  Ubi  juverit  notasse ,  codices  aliquot 
S.  Faustae  sedecim ,  Evilasio  septuaginta  annos 
tribuere,  nec  in  metrico  Acheriano  itlorum  me- 
moriam  jteri. 

2  Beda,  ut  notavit  Sollerius  in  suo  Usuardo, 
Rabanus  ad  hunc  diem  et  Ado  ita  transcripse- 
runt,  ut  textum  ejus  pene  ad  verbum  referant. 
Usuardus  contexuil  paroius  Sanctorum  nostro- 
rum  elogium.  In  Cizico,  inquit,  natalis  sancto- 
rum  martyrum  Faustffi  virginis  et  Evilasii,  sub 
Maximiauo  imperatore,  quam  idem  Evilasius,  cum 
esset  primus  palatii,  jussit  prirao  dehonestari, 
suspendi,  torquori,  ac  quasi  lig-num  secari  mediam; 
Bed  postea  credens  et  ipse  Christum,  simul  cum 
Fausta  agonizatus  est.  Molanus  adjicit  :  Cum 
enim  eam  carnifices  scrris  hedere  non  valebant, 
stupensEvilasiusChristo  credere  coBpit,  ac  deinde 
cum  Beda  prosequitur.  Parcissime  Romanum 
parmm  in  Qyzico,  Faustea  virginis  et  Evilasii 
memoriam   nuntiat.  Martyrologium    Baronii 


cum  quo  pene  inter  auctaria  Usuardina  codices 
Antverpiensis  et  maximus  Lubecanus  conve- 
niunt,  ita  sanctos  Martyres  celebrat :  Cyzici  in 
Propontide ,  natalis  sanctorum  martyrum  Faustae 
virg-inis  et  Evilasii,  sub  Maximiano  imperatore  : 
quorum  Eausta  ab  eodem  Evilasio  idolorum  sa- 
cerdote  decalvata,  et  ad  turpitudinem  rasasuspensa 
et  torta  est.  Deinde  cum  vellet  eam  mediam  secare, 
etcarnifices  lasdere  non  valerent,  stupens  Evilasius 
in  Christum  credidit :  et  dum  ipse  etiam  imperato- 
ris  jussu  fortiter  torqueretur,  Fausta  capite  tere- 
brata,  clavis  totocorpore  confixa,  et  sartagini  ig-ni- 
ta3  imposita,  cum  eodem,  voce  de  coelovocata,  trans- 
ivit  ad  Domiuum. 

3  Rabanus  ad  diem  vn  Januarii  aliud  san- 
ctis  Faustae  et  Evilasia  texit  elogium,  illusqueter- 
tium  Prwfectum  martyrem  adjungit.  Habe  ejus 
verba  ex  editione  Canisii.  Passio  sanctae  Faustae 
virg-inis  sub  Maximiano  imperatore,  qui  Evilasium 
primum  palatii  tortorem  suum  patientia?  sua3  vir- 
tute  convertit  ad  fidem  ,  nec  non  et  Prsefectum, 
cui  jussum  est  eam  torquere.  Quje  suspensa  fer- 
ramentis  lacerabatur,  postea  bestiis  tradita,  a  nul- 
la  earum  contaminata  est.  Deinde  clavis  caput 
ejus  confixum  est.  Postea  ea  in  sartag-inem  ferven- 
tem  pice  missa,  sed  non  laesa  :  sicque  cum  Evilasio 
et  Prajfecto  in  tormentis  constituta,  reddidit  spi- 
ritum.  Populi  vero  Christiani  hasc  audientes,  sepe- 
lierunt  corpora  Sanctorum.  Totidem  verbis  sancto- 
rum  Martyrum  Notherus  meminit,  ad  eumdem 
diem  vn  Januarii,  quo  etiam  nuntiantur  in  Mar- 
tyrologioS.Maximini  Trevirensis  et  Carthus.Co- 
lon.t  ut  ibidem  a  Bollando  in  Prxtermissorum  ca- 
tatogo,  et  a  Soilerio  in  Auctariis  Usuardinis  no- 
tatum  est. 

4  A  Grsecis  in  Menaeis  die  vi  Februarii  nun- 
hatur  commemoratio  sanctorum  martyrum  Fau- 
stae,  Evilasii  et  Maximi,  proliammque  satis  subjun- 
gitur  ilhrum  elogium,  quod  vix  aliud  continet 
ab  m,  quce  ita  eodem  die  leguntur  in  Menologio 
Basihano  :  Fausta  Christi  martyr,  Maximiano  im- 
peratore,  ex  Cyzico  urbe  divitum  piorumque  pa- 

rentum 


tum  Latinos. 


tum  Grxcos 
mcmoria, 

(ipuil  '/»08  i7- 

lisjungilw 

Maximinus 
seu  Maxi- 
mus. 


DIE  VIGESIMA  SEPTEMBIUS 

^e,?i°S  'T  af?SCenS  Gt  °PU'     ■M"*«^    (erat  autem  sancta 
wuta  es^et,  seculi  tamen  voluptates  spernens,  in 

Jirginltate,  jejunio,  vigiliis  et  eleemosynifl  dies 

transig-ebat,  Dco  inserviens 


Acta  corum 


exstant  ua- 
ritt  impressa 


Mombritia- 

nis  paulo 
contructiora 

sunt  Mss  , 
auxhaiemus 


sacrorumque  libro- 
rum  lectioni  intenta.  Quam  ob  rem,  cum  illius  fa- 
ma  atl  imperatorem  pervenisset,  misit  ad  illam 
Evilasium  prflBtprem,  qui  ei  persuaderet  idolis 
immolare.  Ubi  vero  patrata  ab  illa  miracula  Evi- 
lasius  vidit,  in  Christum  credidit.  Tunc  mittitur 
Maximus  pro-preetor,  ut  Faustam  et  Evilasium  tor- 
queret,  qui  in  ferventem  lebetem  seneum  Sanctos 
conjecit.  Sed  cum  eos  illaesos  cerneret,  suscepta 
et  ipse  Christi  fide,  ultro  scipsum  in  lcbetem 
demisit,  atque  per  hunc  modum  omnes  consumpti 
sunt. 

5  Et  hwc  quidem  hactenus  sacri  Fasti.Acta  san- 
ctorum  Martyrum  nostrorum  prolixiora  exstant, 
tum  Grsece,  tum  Latine  scripta.  Grseca  producit 
LambeciusinCommentariisdebibliothecacxsarea 
Ub.  8  excodice  Ms.  xipervetusto,  qui  Mag-ni  Me- 
nolog-ii  Gnecorum  mensis  Februarius  inscribitur, 
in  quo  pag.  53  sub  hoc  Hlido,  Latine  ni  fallor, 
scripto,  Martyrium  sanctorum  martyrum  Faustse, 
Evelasii  et  Maximini,  auctore  Simeone  Metaphra- 
ste,  ita  Sanctorum  Acta  inchoantur.  Maprvptov  rwy 
dylm  7tae\  hoiiwj  TovXptarov  paprvpwv  ^v.in-y.z,  %vy\ka- 
eiov  xa\  Ucf.Uu.bo-j.  Kar'  kxdvovq  zovc,  Koupovq  $»  r,  dyia 
^apr-j;  roS  ^jpttxxov  $avo-ra  tm  Ma^tfitavov  tov  /Sac-c/.iw; 
ev  Kugtxqi  z-f)  ~61zi  etc.  Martyrium  sanctorum  et 
g-loriosorum  Christi  martyrum  Faustse,  Evilasii  et 
Maximini.  In  illis  temporibus  erat  sancta  martyr 
Christi  Fausta  in  Cyzico  civitate  etc.,quodest  ipsis- 
simum  exordium  Actorum  S.Faustaee/  Sociorum, 
quee  dat  Surius  ad  diem  vi  Februarii.  Testatur 
laudatus  Lambecius,  Grseca  illa  in  reliquis  omni- 
bus  cum  Surianis  convenire,  quod  nobis  experiri 
licuit  ex  collatione  exemplaris,  quod  habemus 
ex  eodem  codice  bibliothecse  cxsareee  jam  olim 
descriptum.  Eadem  etiam  sunt,  quse  exhibet  Lipo- 
manus  tom.  5  pag.  518. 

G  Mombritius  Martyrium  Sanctomm  Faustse, 
Evilasii  et  Maximini  etiamdescribit  tom.  ipag.  297, 
quod  nescio,  an  idemdicam,  an  diversum  ajam 
laudatis  Actis.  Certe  phrasis  multum  differt, 
multum  variant  adhortationes  coltoquiaque  san- 
ctamMartyrem  interet  Evilasium  et  Maximinum, 
atque  aliqua  hic  expressius,  adjectis  etiam  nomi- 
nibus  propriis,  narrantur,  quam  ibi,  licet  facta 
asserantur  eadem.  Prseter  hsec,  Mss.  exemplaria 
quatuor  ad  manum  habeo,  ex  variis  codicibus 
descripta,  Primum  notatur,  Ex  veteri  Ms.  Nar- 
niensi :  secundum,  PassioS.  Faustsevirginisetmar- 
tyris,  cujus  ossa  Lucae  sunt :  et  hsec  interse, ne  verbo 
quidem  differunt,  midtum  vero  ab  aliis  omnibus. 
De  illis  agam  infra,  ubi  de  sacris  sanctse  Martyris 
retiquiis.  Tertium  Actorum  exemplar desumptum 
est  ex  Ms.  S.  Maximini  Trevirensis ;  quarium  de- 
nique  habeo  in  codice  Ms.,  qui  quondam  fuit  ab- 
batiee  Vercellensis  Ordinis  Cisterciensis,  unde 
ad  clar.  virum  Balthasarem  Moretum,  atque 
ab  eo  ad  nos  transiit.  Postrema  duo  ita  etiam 
inter  se  conveniunt,  ut  vix  ad  verbum  varient. 
Ostendit  phrasis,  fuisse  illa  ex  Graeco  translata, 
videnturque  Mombritiana  ex  iis  vet  similibus 
crevisse. 

7  Conjectursc  locitm  facit,  quod  ubi  in  Ms.  no- 
stro  narrantur  aliqua  a  Surianis  diversa,  eadem 
apud  Mombritium  ita  occurrant  aucta,  ut  inter- 
polatorem  non  obscure  prodant.  En  bina  ipso  sta- 
tim  exordio  specimina.  Cum  pervenisset  (ita  in- 
cipiunt  Mss.  nostra)  ad  aures  Maximiani,  quod 
quasdani  virgo,  nomine  Fausta,  filia  Gemelli  pro- 
rectoris,  orbata  parentibus  nutriretur  in  Christiju- 


E 

'( r.demm. 


Hl 

Tnfantula  an- 
norum  circiter  tredecira)  rnittens  primum  palatii, 
nomine  Evilasium  in  Cyzicum  etc.  Smc  apud 
Mombntium  ita  leguntur  :  Sub  Maxiraiano  US1. 
peratore  in  Cyzico  Sanctorum  metus  pervenit  ad 
aures  ejusdera  imperatoris  :  quoniam  quadara  vir- 
go,  nomine  Fausta,  filia  Gemelli  proreetoria  dere- 
hcta  orphana  a  patre  et  matre,  nutrita  est  in  f  hr- 
sti  jushficationibus.  Erat  autem  sancta  Puella  an- 
norum  tredeeim  et  mensium  sex.  Q„o  audito,  Ma- 
ximmnus  Ev.lasium  primura  palatii  „ui,  hoc  est 
autem  mag-istrurc  militum,  adesse  prscepit,  etmi- 
sit  eum  in  civitate,  cui  nomen  erat  Cyzico.  In- 
terpretatio  vocis  primi  palatii,  annisoji] 
ses  sex  mihi  videntur  plane  commentatorem  de- 
tegere,  sive  is  translator  ipse  fuerit,  sive  alius 
quispiam  antiquior.  Certe  non  credo  nostrum  ut 
ut  contractorem  supponas,annostredecim  et 
ses  sex,  per  totidem  circiter  annos  expositurum 
fuisse.Atquecx his et  ejusmodi plurirnis conjicio 
Acta  nostra  Mss.  esse  Mombritianis  antiquiora, 
et  forte  qualia  in  antiquissimo  Passionario  mem- 
branaceo  Ms  archivii  Laieranensis,  undesuade- 
sumpsit  pleraque,  extabant. 

8  Ceterum  non  est,  quare  Surianis Actis prtepo- 
nantur:  Hcet  enim  Passionarium  itlud  Latera-  **toflia 
nensejam  tum  seculo  decimo  quinto  Mombritio  rWuiwi" 
pervetustumvideri  potuerit,est  tame„  ,„?  ^'ur- 

an  Grneca,  unde  Suriana  translata  sunt,  non  sint 
antiquiora.Lipomanus  quidem,  Surius,Baronius 
et  alii  ea  Metaphrastse  attribuunt,  ittudque  tam 
certum  Tiltemontio  visum  est,  ut  asserat,  cvgre 
de  eo  dubitari  posse.  Apud  Allatium  tamen  in 
Diatriba  de  Simeonum  scriptis  non  fit  de  hoc  Opu- 
sculo,  nequidem  inter  dubie  Metaphrastse  ad- 
scribenda,  mentio.  Discutere  idpluribus  non  lu- 
bet :  fatentur  omnes,  ipseque  etiam  Tillemontius , 
si  a  Metaphraste  scripta  smU ,  uerosimililer  illi 
prsctuxisse  historiam  vetustiorem,  unde  sua  elo- 
gia  Beda,  seu  Florus  et  alii  contraxerunt.  At  ea 
ex  Metaphrastx  interpolationibus  excerpere  velle 
etdestinguere,  estoleum  et  operam  perdere,  Mss. 
nostra,si,  ut  conjicio,  ex  Passionario,  quo  usus 
est  Mombritius,  desumpta  sunt,  fortepriora  a 
seri  possunt  temporibus  Metaphrastis,  ne  secuio 
15  Codex  Lateranensis  quadringentos  annos  vix 
superarit,  atqueadeo  valde  antiquus  videri  non  p 
potuerit.  Denique  cum  Facta  ipsa  a  Swnanis  w 
discrepent,  nec  meliora  suppetant ,  Manuscripta 
nostra  ex  Grseco  translata,  ut  ipsa  luculenter 
phrasis  probat,  hic  excudam  et  itlustrabo. 

9  Verumcum  ex  tcmpore,  quo  scripta  suppo-   TiUemontu 
nunter,  ccrla  illis  fides  conciliari  nequeat ,  inda-  dc  Acti$  iUil 
gandum  restat ,  quantam   aliunde  mereantur. 
In  illa  ,  cum  gesta  prodigiaque  narrentur  ea- 
dem  cadit  censura    Tittemontii ,  quam  tom.  5 
Monument.  art.  63pag.  01  fert  de  Actis  Surianis. 
Totam  lubet  hic  Latine  reddere.   Ilabemus  Acta 
Sauctorum  illorum,  inquit,  apud  Surium.  At  cen- 
set  Baronius,   esse  a  Metaphraste  conscripta,  de 
quo  regre  dubitari  pote.4.   Fotuit  illi  pncluxisse 
historia  quredam  antiqua,  fulta  testimomis  Beda*, 
Usuardi,    Adonis    et    plurimorum    aliorum    Lati- 
norura,  qui  satis  ample  loquuntur  de  Sanctis  illis. 
At  ex  quocumque  fonte  fiuxerint,   talia  sunt,   ut 
dicere  liceat,  nullam  esse  in  illis  veri  speciem.  Be- 
da   ipse,    ceterique    deinde    Latini ,    plura    asse- 
runt,   quam   ut   illis  fidem  habeamus.   De  Maxi- 
niino   nullura  verbum   faciunt,    traduntque   Fau- 
stam  et  Evilasium  spiritum  reddidisse,  postquara 
vox  de   caelo  audita   fuerat,  quie   illos  eo  evoca- 
bat,    quod   igiiorarunt    Grseci.    Addunt,  Faustnm 
non  nisi  tredecim,  Evilasium  octoginta  annos  na- 

tum 


142 


DE  SS.  FAUSTA, 


n  .^   uesoio  unde  Baronius  didicerit,  Evi- 

^Zlclasmctorum  nostrorum  Martyrum,  qum 

Tomb^ 

K  S.  Faustam  insurgit  Maxnmnus  :  Scele- 

£T5*  *-*  ausa  es  yeneranduin  sacer- 

rtotem  Evelasium  a  diis  maximis  avellero?  Z»i  rfe 

£?So  dWlnr  .-  IPse  enim  erat  procurans 

eoae.  J  -wHiifl   f7  infra  :  Dix  it  autem  ad 

sacrifieia  ommbu>  dUS.  m  inj ra     u 
eam  pr^fectus  (Maximinus,)  mala  et  uli uata, 
cuTausa  es  sacerdotem  deorum    rapere  et  tra- 
dore  Deo  tuo?  jfo  A*  fo«««  Aironiu»,  Evilasmm 
fuisse  sacerdotem  idolorum,  quod  nescio  qiwmo- 
do  nescire  Tillemontius  potuent,  nisi  fo>  te  Acta 
ipsa  ne  viderit  quidem,  quod  ego  multum  suspicor: 
nisi  enim  de  solis  martyrologis  illi  sermo  sitfal- 
sum  est  etiam  illud,  quod  asserit,  ignorasse  Grse- 
cos  sanctos  Martyres  cxlitus  vocatos  ^ssejtUud 
enim  in  Menologio  magno  Grzcorum,  de  quo 
B  LamdeciustdisertissimiSverbisafflrmatur: 
appwt,  «      n  Necetiam  Latini omnino silent de Maximmo  . 
*hir enil"    Rabanus  enim  sanctis  Faust*  et  Evilasio  Prxfe- 
A<fc"  ctum  tecto  licet  nomine,  Martyremjungit,  qui  xn 

Mcnoloqio  Basiliano  Maximus  vocatur,  cujusque 
martyrium  siletur  a  Grxeis  etiam  in  Menms  et 
sola  narratur  ejus  ad  Christum  conversio.  Tri- 
buunt  quidem  Latini   tredecim   tantum   annos 
S   Faustse.  cum  martyrio  coronata  est,  forteque 
hallucinati  sunt  in  eo,  quod,  cum  illam  tredecim 
annorum  fuisse  invenirent,  quando  parentibus  or- 
bataest  Sancta,  eam  wtatem  admortemejus  trans- 
tulerint;  vel  arbitrati  sunt,  eodem  illam  anno 
pro  Christo  passam  fuisse.  At  nec  contrarmm 
evincere  Tillemontiusposset,  et  datus  etiam  ultro 
error,  tevior  est,  quam  ut  inde  aliquid  contra 
Actorum  fidem  repetatur.  Et  qusenam  denique  illa 
sunt,  quse  Bedaet  alii  referunt,  tanta,  ut  omnem 
fidem  superent  ?  Reperitne  aliquid  TUlemontius, 
quodaliis  sanctis  Martyribus  certa  auctoritas  non 
asserat  ?  Nonputem. 
tdiem  dubia      jcj  QQrte  ego  in  Actis  illis  nihil  tale  reperio. 
rdi^inuht   AccumuMa  sunt)  fate0r,  non  pauca  prodigia  et 
'      '  *'q  tormenta,  imperator  Maximianus  in  scenam  du- 
^  citur,  colloquia\intermiscentur  plurima,  adhorta- 
tionesque  sententiis  sacris  fartas  et  studio  exquisi- 
Ut;  insolentia  sunt,  quse  depicta  imagine,  quam 
fteriYnnst&rogarat;  minusverisimitia, quscdepro- 
posito  piwmio  illi,  qui atrocissimum cruciatus  ge- 
nus  excogitarel ,  narrantur;  at  nescio,  an  taliasint, 
ut  tuto  ex  illis  cum  Tillemontio  inferri possit :  Ig'i- 
turexquocumquefonteillaAotafluxerintjinillainest 
illis  veri  species,  quo,  non  video  quid  acerbius  de 
lucubratione  quapiam  historica  dici  possit :  Et 
vero  colloquia  adhortationesque  passim  scripto- 
rum  intentioni  relinquendas,  imperatores  in  Acta 
ab  auctoribus  solitos  compelli,  ut  plas  illis  splen- 
doris  accederet,  admittunt  nobiscum plerique cri- 
tici.InceterisPassionishujusstilusvaldeprcCcisus 
est,  quod  iilampossit  commendare.  Midtipticata 
prodigia  et  tormentasi objeceris,  hucilludtransla- 
tumesto,quodait  Tillemontius:  Oedibiliasuntluec 
omniade  potentia  etmisericordiaDei,  siGraecitestes 
essent  utcumque  autheutici.  Laudatum  criticum 
Metaphrastis  et  Graecorum  fidem  non  nihil  plus 
eequo  extenuasse,  videri  potest  apud  Honoratum  a 
S.  Maria  tom.  i  Dissert.  Z.Eruditissimi  scripto?ns 
hujus  rationibus,curunonpossimnon  in  hocpuncto 


BVTLASIO  ETU  MM. 

subscribere,melioriloco  Acta  h<vc  nostra  pmxenda  D 
censeofit  a  suspecta  utcumque  Grxcorum  fide  pro 
dubiisetsuspectisedenda.  e^ibu^h 

13  Atque  ita  quidem  de  edendis  Actis  ego  ju       ^  ^ 
dico-  esse  veris  aliqua  ex  commentis  adjecta;  rli$ Marlyri_ 
nwcum  secerni  omnino  non  possint,  suspecta  bm  accemc. 

Su^  

etfalsa.Atqueadeo  de  singulis  ^£*™£ 
relinquo.  Certe,  qu*  cum  nsqux  Bf™uf%™* 
narrat   conveniunt,    videntur    cetcns    tutiora. 
Quod  ad  Maximinum  spectat,utut  m  j^^Z 
bus,  qum  Latine  exstant,  et  Grxcis  Mtofl» 
cxsarem  SS.  Faust*  el  Evilasio  jungitur,  illum 
tamen,  tum  quod  a  martyrologis  IJ^JJJj 
expresso  saltem  nomine,mentio  non  flf^J™* 
Malimus  in  Menologio  Basiliano  et  Swletiano 
vocetur,necejusMartyriumasseratupn^ 
non  nisi  dubie  SS.Faust*  «rfEvilasio  adscmbenduni 
censui.  Ceterum  monui,   Grmcos  vi  ^uarn 
sanctorum  Martyrum  nostrorum  m  Fastis  suis 
memoriam  agere.Eodem  etiam  die  passi  dicuntur 
in  Actis  Lambecii,  Lipomani  et  Surn.  In  Actis 
nostris  Mss.  asseruntur  martyrio  coronati  xn 
Kalendas  Octobris,  quo,  MartyrologiumRoma- 
numdemoresecutideillishicagimus.  Cireaan-  E 
numcertaminisnihil  certo  definiri  potest.  Ccepzt 
persecutio  sub  Diocletiano,  instiganie  Maximiano 
Galerio,  de  quo  procul  dubio  hic  sermo  est,  anno 
ChristiSM.  Maximianus,  posteaquam  nomen  im- 
peratoris  accepit,  exuto  socero  (Diocletiano,  quod 
conUgitanno  Christi  305 J  tum  demum  furerecoe- 
pit  in  Christianospotissimum,teste  Lactantio,  cu- 
jus  hcvc  verba  sitnt.  Certe  quamvis  ante  illud  tem- 
pus  in  Christianos  ssevierit,  credibile  non  est,  id 
eum  fecisse  Cyzici,  qua>  in  Mysia  minori  cum 
esset,  ad  ipsum  non  pertinuit,  antequam  imperio 
potitus  sit.Retinueratquippein  partitione  Dio- 
cletianus    omnes    illas  provincias,    qiuv    trans 
Mgeum  mare  erant.  Inter  illas  verisimiliter  Cy-^ 
zicus  fuit,  civitas  in  Mysia  minori,  Propontidi 
adjacens.  Certe  Diocletiano  parebat  Bythinia,  ut 
ipse  Praxagoras  consentit.  Denique,  si  quxActis 
ftdes,  erat  Maximianus  imperaior,  cum  illi  de 
S.Fausta  nuntiatum  est.Igitur  Sanctat  martyrium^ 
eo  spatio  includendum  est,  quod  annis  Christi 
305  et  311,  quo  Maximianus  interiit,  interjacet. 


$  II  Lucensium  et  Narniensium  de 
sacris  S.  Faustse  exuviis  conten-  f 
tio  discutitur. 

De  pretiosis  sanctde  virginis  et  martyris  Fau-  Lucch&m  h 
stse  reliquiis  restai  nunc  dicendum  aliquid.  Narcienm 
De  illis  Lucenses  glorianiur  apud  Franciotum  de 
Sanctis  Lucensibus  pag.260  etalibi.  Narnienses 
S.  Faustie  Cyzicente  sacras  exuvias  vel  partem  ea- 
rum  aliquam,  sibivendicarevidentur,  nequeenim 
alteruirum  distincte  uspiam  expressum  invenio. 
Tantum  itaconjicio  exiis,quee  Papebrochius  tom.i 
Maji  ad  Acta  S.  Juvenatis  pag .  \W  expugillari- 
bus  suis,  qucV  coram  Namisc  viderat  et  notarat, 
reciiat,  atqueego  infra  exhibebo.  Certe,  ut  illi,  sic 
hi  sanctam  Martyrem  peculiari  cidtu  celebrant. 
Fatentur Lucenses,  illudS.  Fausta;  corpus,  quoglo- 
riantur,  Namia  Lucam  transtatum  fuisse.  neque 
id  Narnienses  diffitentur.  Translationis  tamen  oc- 
casionem  modumque  diversimode  referunt,  diver- 
sisque  fabellis  implicant .  Namienses  contendunt, 
in  Ms.  veteri,  quod  Papebrochius  citatus  pag. 
390  excudit,  sacrum   thesaurum  trium  sancto 

rum 


DIE  VIGESIMA  8EPTEMBEIS. 
rum  corporum,  Juvenalis  scilicet,  Cassii  et  Fau-     sessionem  probaret 


tibiretiqutoi 


stee,  ablatum  sibi  fuisse  ab  Adelberto  Tusciee  mar- 
ckione.  Longum  satis  commentum  vide,  si  lubet, 
a  Papebrochio  laudato  explosum. 

15  Franciottus  videns ,  ni  fallor,  fabularum 
male  coheerentium  absurditatem,  aliam  sibiviam 
ineundam  duxit.  At  tam  infeliciter  illi  successit 
negotium,  ut  merito  miretur  Papebrochius,  vi- 
rum,  ceteroqui  prudentem,  tam  absona  commenta 
adornasse,  vel  a  popularibus  mutuata  adoptasse. 
Ne  actum  agam,  curiosum  similium  lectorem  ad 
laudatum  Papebrochium  remitto  :  fabulam  Fran- 
ciotti  propositam  inveniet  et  refutatam  pag \  418 


148 

atque  inde  etiam  suspicari 
licet,  solius  Jacobilti  inventum  esse,  quod  adfert, 

18  Quod  ad  Franciottwa  spectat,  nuUiv.s pondn- 
ris  est  ejus  conjectura,  forte  invenienda  fuisse 
veterade  hac  retestimonia,  nisi  ignis  munuscrtpta 
absumpsissit.  Mirum  profecto  esset  ita  inc> 
rei  tantce  memoriam  et  Lucee  et  Narniee  e  \ 
ut  nuspiam  esset  ejus  vestigium,  nisi  in  traditione 
populan,  quee  nescio,  an  tam  antiqua  sit,  quam 
persuadere  nobis  vetlet.  Ut  ut  est,  ejusmodi  tradi- 
tiones  non  raro  erroribus  nituntur,  vel  errores 
ipsee  generant.  Certe  hic  alia  insuper  sunt,  qux 
proboMtissimum  nobis  faciant,  non  S.  Faustae 


j  t: 

n/tttrr  ",t  - 


num.  Wet  seqq  Porro  Papebroclnus  non  dubitat,      Cyziceme,  sed  alterius  cognominis  matronz  cor- 


satictx  Fan- 
tta-,  Cyzicetu 
vhulicant. 

B 


C 

Vcrttm  vide- 
tur  non 
S.  Fausls 


qutn  ea  translatio  contigerit,  neque  ego  de  ea,  prec- 
cisis  figmentis,  ambigo.  Credo  corpora  SS.Juve- 
nalis  Cassii  et  Faustee  Narnia  Lucam  transiisse. 
Veru?nnonhicheeretaqua:discutie?idumsuperest, 
illane  S.  Fausta  virgo  et  martyr  Cyzicena  fuerit, 
cujus  sacrum  corpus  Narnienses  primum  posse- 
derint,  atque  his  ablatum  Lucenses  acceperint. 
Non  pauca  sunt,  quee  in  contrarium  judicium 
Papebrochium  olim,  aliosque  plurimos  traxerunt, 
et  me  porro  trahunt.  Ex  iis  subjicio  aliqua. 

16  Narnienses  n"on  solum  non  probant,  ante 
translationem  sanctorum  corporum  Lucam,  ossa 
S.  Faustos Cyzicenee apud se quievisse,  sedneultum 
quidem  vestigiumostendunt  alicujus  cultus  nostree 
Sanctee  tum  temporis  delati.  Inopiam  suam  in  eo 
genere  non  ipsi  solum  candide,  sedLucenses  etiam 
fatentur  ultro.  Imo  solus,  quem  vidi,  Jacobillus 
tentavit  viam  assignare,  qua  Narnia,.i  S.  Faustse 
Cyzicenee  corpus  pervenisset.  Facillimae  hic  fidei 
scriptor  tom.  3  Sanctorum  Umbrieepag.  262  duas 
mox  sanctas  Faustas  distinguit,  quarum  sacra 
corpora  Narnienses  possederint,  quarumque  una 
fuerit  S.  Cassii  uxor,  altera  sancta  Martyr  no- 
stra.  Hujusporro  reliquias  dicit  concessas  fuisse 
S.  Cassioanno  Christi 5i0,atqueab eodem,ut Fau- 
steeuxoris  suee  sancto  desiderio  et  pietati  satisfa- 
ceret,  translatas,  ad  ecclesiam  cathedralem,  ubi 
quieverint  usque  ad  annum  910,  quoLucam  abtatee 
fuerunt.  Recte  quidem  duas  hic  Faustas  discernit ; 
at,  ut  credamus,  S.  Faustce  Cyzicenee  corpus  obti- 
nuisse  S.  Cassium,  et  hujus,  non  alterius,  postea 
sacra  ossa  Lucam  translata  fuisse,  testem  utrius- 
que  asserti  requirimus  ;  neque  enim  solemus,  ubi 
antiqua  illi  testimonia  desunt,  Jacobillo  fidere, 
maxime,  ubi  reclamant  in  adversum  aliqua. 

17  Porro  non  solum  ilti  adversatu?-  Narnien- 
sium  silentium,  sedaperta  etiam  Lucensium  con- 
fessio,  se  antiquis  instrumentis,  unde  id probari 
possit,  destitui.Audiamus  F?-anciottum  laudatum 
pag.  260,  ejusque  verba  Latine  reddamus.  Post- 
quamannum  translationialium,quamJacobillus, 
scilicet  annum  815  assig?iavit,  ita  subjicit :  Et  nisi 
Lucae  secuta  fuissent  incendia,  maxinie  in  archivio 
S.  Frig-idiani,  forte  potuisset  inveniri,  quomodo  et 
qua  occasione  corpus  illud  S.  Faustse  Cyzicenre  fuerit 
latnm  Narniam.  Cum  autem  ibi  non  supersint  scripta 
aliqua,  non  possum,  nisi  auctoritate  antiqme  tradi- 
tionis,  respondere  objectioni  aliquorum,  qui  suspi- 
cantur,  corpus  illud  non  esse  sanctae  virginis  et 
martyris  Cyzicenae,  sed  vel  istius,  quoe  fuit  uxor 
S.  Cassii,  quam  ex  ejus  epitaphio  manifestum  est  ibi- 
demsepultam  fuisse  juxta  corpus  S.  Cassii,  qusaque 
Fausta  nominabatur,  vel  alterius.i^mc  UquetFran- 
ciotto,  qui pro  rei  momento  etsuo  erga  Lucensem 
civitatem  affectu,  p?vculdubio  et  Narniee  et  Lucee 
sedido  perquisivit  omnia,  defuisse  i?\strumentat 
unde  vel  per  speciem  antiquam  Narnie?isiu?nf  a 
qua  Lucensiu?n  causapendet,  sancti  corporis pos- 
Sej)tc?nbris  tomus  VI. 


vmoru 

S.  Guni 


pus  Narnia  Lucam  delatum  fuisse.  Exstat  etiam- 
nu?n  Narniee,  teste  Papebrochio,  sepulcralis  lapis, 
cui  heecverba  insculpta  leguntur  : 
Cassius  immerito  prsesul  de  munere  Christi, 
Jlic  sua  restituo  terrse,  mihi  credita,  membra  : 
Quem  fato  anticipans  consors  dulcissima  vitse, 
Ante  meum  in  pace  requiescit   Fausta  sepul- 

chrum. 
Tu,  rog-a,  quisquis  ades,  prece  nos  memorare 

benig-na, 
Cuncta  recepturum  te  noscens  congrua  factis. 

SD.  ANN.  XXI.  M.  IX.  D.  X.  EQ.  IX  PACE 

PUID.  KAL.  IVT.  P.  C.  BASILII  V.  C.  ANN,  XVII.  E 

19  Ea  itaque  Faustajuxta  S.  Cassit  corpus  se- 
pulta  fuit;  eamdem  ante  ejusde?n  episcopatum 
mortuam.  se?*vata  in  conjugio  co?iti?ientia,  Virgi- 
nem  crediderwit,  et  credunt  etia?n  hodie  Na?mien- 
ses.  An  umqaam  ut  Sa?icta  culta  fueint,  nescio. 
Verisi?nilli?nu??i  est,  fuisse  ea?n  summo  in  honore 
a  Na?miensibus  habita?n,  cu?n  aliqua  sa?ictitatt's 
opinione,  qua??i  illis  seculis  interdum  generabat 
sanctomtm  viro?xu?n  sola  pene  cum  illis  consuetudo 
fa?niliaris.  Profecto  si  ve?*u??\  est,  vel  saltem  cre- 
ditum  eo  te?nporefuit,  Faustam  servasse  virgini- 
tatern  invonjugio,  id  unum sufficere  tum potuit ,  ut 
Sa?\ctee  ?xo??ie?\  apud  suos  adipisce?%etur  ;  maxi?ne, 
si  suu??i  ergaillam  affectunietvenei^atmxemosten- 
derit  S.  Cassius.  Quidquid  sit,  de  hujus  Faustee 
corpore,quodco?istatS.Cassioconsepultumfuisses 
post  SS.  Juve?ialis  et  Cassii  ablata  co?pora  nihil 
amplius  auditum  apnd  Narnienses,  aut  Lucenses. 
Quo  ergo co?%pus  illud,  quod credibile  nonest pla?\e 
?ieglectu?n  fuisse,  evasit?  Faltor,  nisi  prudens 
quisquejudicare  debeat,  iilud  cum  sac?Hs  ossibus 
S.  Cassii,  quibus  contumulatum  fuerat,  siniui 
ablatum  fuisse,  atque,  cum  alterius  nuspiam  ante  p 
iita  tempora  ?ne?\tio  exstet,  eam  ipsa?n  Faustam 
S.  Cassii  uxore??i  esse,  quee  Lucee  vet  coli  caepit 
tunc  primum,  cu??i  ejus  corpus  obti?iuerunt ,  rel 
cujusjam  Narniee p?nde?n  cceptus  cultus,  ibi  per- 
severavit,  quecque  dei?ule  Virginis  et  martyris 
Cyzice?xee  titulum  consecuta  sit. 

ZQCo^it^-ahasconjecturasaliquaoppoiiipossunt,  Samia  u- 
qiue  ?io?i  diffiadter  refelluntur.bi  veten  Ms .jptod  camabtatum 
Papebrochins  ad  Vita??i  S.  Juve?ialis  Narnie?isis  fHitsr 
episcopi  excudit  pag.  390,  auctor  Namiensm 
ejulatus  et  la?nenta  in  urbis  su&  ecscidio,  et  ita 
cives  i?ige?ni?iantes  exhibet,  nu??i.  8  .*  Faustaaman- 
tissima,  nobiliset  decora  vultu  angelico,  virg-og-lo- 
riosa,  fulgida  nimis,  spes  optima,  cur  nos  dimittis? 
vel  tu  cum  tuis  morere,  mori  qua?  in  martyrio  timida 
non  fuisti  I  Hic  nimirum  luculenter  Ma?*tyr  voca- 
tur  ea  Fausta,  cujus  jam  jam  exuvias  Adeibe?ius 
Tusciee  co?nes  Luca??i  erat  avecturus.  Conjectatv 
hic  nihil  invidiosius  htbet ,  de  Sancta ,  quee  in 
eode?n  instmtmento  alibi  tantum  semper  Yi?-go 
appellatur,  cujusque  S.  Cassius  Pastor  dicitur.  At 
prcvterqua?n,  quod  variee  sunt  SS.  Faustn*,  etiam 

23        Martyres 


111 


DE  SS. 


J.C. 


hnuhiiis 


rntim  "  £u» 

■'.  i  ■ 


B 


nr  ilinnli 

Voi  nfonri 

/lllS, 


jjto  S.  3/«  r 
(yrli  Oy  ■ 
eenx. 


laorem  istum  tribus  vel  quatuorpost  rem  gestam 
seculis  scripsisse,  ejus  auctontas  asserere  Nar- 
tfwibusantiquamcorporisS.VwstaCy 

possessionem  non  potest. 

21  Aliud  contra  movet  Franciottus, 
wperius  suis  verbis  ksec  subjiciens  :  Quamquam, 
pius  et  prudens  lector  non  moveafur  tam  levibus  : 
verum  primo  supponat  tantisper,  esse  lUam  uxo- 
rera  S  Cassii  :  (quam  nimirum  Lucenses  colunt.) 
Certum  est,  quod,  sicut,  quando  Lucam  perve- 
nerunt  duo  illa  corpora,  in  tabulas  redactum  est, 
unum  illorum  esse  8.  Cassii  episcopi  Narmensis, 
sic  etiam,  si  alterum  fuisset  Faustse  uxoris  ejus, 
illud  notandum  fuisset,  vulgandum  et  per  manus 
tradendum,  sicut  traditum  fuit  de  altero.  Consi- 
deret  secundo  :  quod  constet  per  antiquam  tradi- 
tionem  numquam  interruptam,  et  per  vetustissima 
Frigidianensis  ecclesiae  Manuscripta,  quod  semper 
celebretur  festum  S.  Faustae  cum  titulo  Yirginis 
et  martyris.  Quffl  duffl  conditiones  non  conveniunt 
Faustaa  Narniensi,  quae  nec  est  Martyr,  neque  ulla 
uspiam  voce  commendatur  ut  Sancta  vel  Beata. 
HocFranciottiratiociniumcursimeccplositPape- 
brochius  num.  75,  nec  immerito  :  facile  enim 
ineptum  sophisma  contra  ipsum  invertitur,  et 
quseritur;  Quare  Lucenses  nacti  sacra  corpora, 
sicut  litteris  consignarunt,  unum  illorum  esse 
S.  Cassii  Narniensis  episcopi,  etiam  in  tabulas 
non  retuleruni;  alterum  esse  S.  Faustae,  illustris 
CyzicensemartyristCerteutriusquefaciendipar, 
vi  minimum,  imo  major  de  S.  Fausta  Cyzicena 
erat  ratio,  quccpoterat  popularibus  esse  ignotior. 

22  Quod  si  id  factum  quidem  fabuletur,  sed  in- 
strumentaincendioperiisse:testemrequiro;atque 
idem  contigisse  instrumentis  de  Fausta  Narniensi 
matrona  confectis  parijure  rcplico.  Et  qiuvnam 
tandem  sunt  vetustissima  instrumcnta  ecclesise 
Frigidianensis,  unde  constet  semper  Isucse  cele- 
bratum  fuisse  festum  S.  Faustse  cum  titulo  Vir- 
ginis  et  Martyris  ?  Martyrotogia,  opinor,  vel  Bre- 
viaria,  cetera  enim  monumenta  antiqua ,  ipso 
teste,  igneconsumptasunt.At  ibidemne  asseritur, 
ejus  FaustSB,  Virginis  et  Martyris  solcmnem  me- 
moriam  agi,  cujus  sacrzc  reliquise  Narnia  Lucam 
avectse  fuerunt,  atque  eam  Cyzicenam  esse  ?  Si 
Valde  antiqua  sunl,  noti  piUcn  ;  atque  adeo  nihil 
indepro  seconcludere  Franciottus potest.  Tradi- 
tiones  allegat  antiquas  et  numquam  interruptas, 
at  nnllo  nixas  fundamento,  quarumque,  quamvis 
initium  assignari  certo  non  possit,  occasionem 
assignare  non  est  admodum  difficile.  Putat  Pape- 
brochius,  eam  ipsam  fuisse,  quam  longo  usu  didi- 
cerat  muttis  similibus  erroribus  prssbuisse  ini- 
tium.  Arbitratur  scilicet,  martyrologia  ipsaLu- 
censes  induxisse  in  errorcn,  dum  nacti  corpus 
Faustse  Narnicnsis ,  sacrumque  se  thesaurum 
adeptosrati,  illum  statim  diem  sacrum  fecerunt, 
quo  in  suo  Martyrologio  cognominem  Faustam 
invenerunt  assignatam ;  unde  sensim  utraque  con- 
fundi,  et  alterutrius  gesta  obtiterari  cceperint. 

23  Ssec  conjecturse  limites  non  excedunt  qui- 
dem,  at  illam  exempla  innumera  Papebrochio 
fecerant,  et  faciunt  nobis  indies  occurrentia  pro- 
babilissimam.  Ea,  donec  aliquis  pro  S.  Fausta  Cy- 
zicena,  saltem  verisimiliora  protulerit,  stabimus, 

credemusqueMc&nonesseatiasFaustxretiquias, 
nisi  iltius,  quse  S.  Cassii  uxorfuit.  Quod  ad  Nar- 
nienses  attinet,  credo,  in  eodem  illos  errore  esse  ■ 


FWSTA,   KYTLAS10   BTO.   MM. 

habent  Fausta*  rcliqnias,  videnturLuca  I) 


saeri»  rrfi- 
quiii  luiberi 
capit. 


wvnisse.  VI  it«  i>«>!cem,  faciunt  ea,  qux  l  ape 
brochms  annopr.rlrriU  seeuli  sr.mgesimo  coram 
Narni.v  in  suos pugillares  relulit :  ahqua  exiis 
recitat  ad  Acta  S.  Juvenalis  m  Majt  pag.  406, 
asseritque  inter  alia,  vidisse  se  recentiopere  depi- 
ctam  in  pariete  sacellivetens,  undeS.  Juvenahs 
corpus  elcvatum  fuerat,  effgiem  S.  Fauste,  cum 
hac  eniqraphe  :  . 

Hanc  civisvirgo,  tum  MartyrFausta,  revisit  : 
Visere  et  hanc  debes,  Narnia,  corde  frequens.     _ 
Ubi  revisisse  Fausta  Narniensem  civitatem  dici- 
tur     quia  ejus  reliquuv  inde  ablatcV ,  rcdditvc 
deindecivmifuerunt,pt>oculdubioaLucensibus. 

Quod  si  ita  est,  multum  vereor,  ne  quse  Narnien- 
sis  seu  Virgo  seu  matrona  inde  rapta  fuerat,  Luca 
redierit  Martyr,  etquidem  Cyzicena. 

U  Ceterum  de  die,  quo  S.  Fausta  utroque  loco 
cotitur,  non  satis  conveniunt  scriptores.  Papebro- 
chius  dicit,  Namise  ejus  memoriam  agi  xx  Se- 
ptembris-JacobiUus  illi  diemxxvejusdem  mensis, 
quo  etiam  a  Lucensibus,  teste  Franciotto,  colitur, 
assignat;  idque  suadent  Acta  S.  Faustse,  quse  tum 
Namia,  tumLuca  accepimus.  Eodem  die  in  uno 
alterove  apographo  Usuardino  Fausta  aliqua  virgo 
nuntiatur,  de  qua  ad  illumdiem  erit  inquirendum. 
De  Actis  porro,  quse  nobis  inde  submissa  sunt, 
superesl  dicendum  aliquid.  Utraque,  ut  superius 
monui,  ad  verbum  conveniunt.  Contractiora  sunt 
retiquisomnibus,  quse  habemus,  atque  abiisptu- 
rimum  diffcrunt,  ita  tamen,  ut  aliqua  ex  Surii 
Actis  et  iis,  quse  excudam  desumpta  esse,  manife- 
stum  sit.  Majus  ceteris  omnibus  scatent  sententiis 
sacris,  aliorum  prodigiis  illud  etiam  additur, 
quod  semel,  iterum,  ac  tertio  orantis  S.  Faustse 
vincula  soluta  sint,  fucritque  in  carcere  concentu 
ccetesti  recreata.  Denique  talia  sunt,  ut  non  diffl- 
cile  sit  judicare,  esse  ea  edendis  nostris  nmlto 
posteriora. 


PASSIO, 

Ex  Ms.  S.  Maximini  Trevircnsis 
collato  cum  Ms.  noslro. 


F 

Cum  pervenisset  ad  aures   Maximiani  impera-  s.  Fausta 
toris,  quod  quEedam  virgo  nomine  Fausta  fllia  lenerx  U(l,,uc 
Gemelli  protectoris  a,  orbata  parentibus  nutrire-  xtutts Puella 
tur  in  Christi  justificationibus  (erat  autem  sancta 
Infantula   annorum   b   circiter  tredecim)    mittens  u 

primum  c  palatii,  nomine  Evilasium,  in  Cyzicum,  c 

jussit  requiri  Christi  Sponsam  ac  suadere  illi  im- 
molare  diis.  Si  vero  non  consensisset,  jussit,  ut 
in  fluctibus  mergeretur  d.  Hic  vero  Evilasius  venit  (/ 

in  Cyzieum  e  et  invenit  Puellam  valde  delica- 
tam  et  infantulam.  Cumque  adducta  fnisset  ad 
eum,  cog-ebat  eam  sacrificare.  Fausta  vero  ait  ei : 
0  Evilasi ,  eg-o  talibus  diis  non  sacrificabo ,  qui 
surdi  et  cseci  et  opera  sunt  manuum  hominum  : 
habeo  enim  Salvatorem  Sponsum  meum  Jesum 
Christum,  qui  est  in  cselis,  et  non  possum  dere- 
linquere  eum,  ne  perdam  mercedem  meam,  quam 
habeoapudeum. 

2  Evilasius  vero  ait  ad  eam  :  Audi  me   Fausta  blanditii$ 
sicut  patrem  tuum,  et  cousenti  mihi,  ut  possis  sa-  tcntaturah 
crificare  deo  magno  Jovi,   et  invictissimo  Marti,  ^'/.(,8,ou' 
et  Apouini ,  et  Asclepio  f  \  scio  emm ,  quoniam  cet . 
consenties  mihi,  cum  didiceris,  quse  adversum  te  f 

data 


detndc  va/riis 

tormcnlis,  u 
(juibus 


'     ombri- 

tias  habet, 

mirarenUii 

h 


evudit  inro- 
lumis.  Hiiir 
mugix  argui- 
tur 


c 


ab  Evilusio  ; 
ut  itorumite- 
rumguti 

proditjime 
servata, 


Ml<;  VIQE8IMA 
data  cst  sentcntia.  Fausta  dixit  ci :  Ne  putes,  me 
unaxn  ex  insipientibus  esse :  etsi  ffitate  parvula  eum, 
mens  mea  perfeota  omnimodo  devota  est  Deo. 
Tunc  Evilasius  jussit  eam  decalvari  ad  turpitudi- 
nem  g.  Et  cum  traheretur  nihil  dicebat,  tantum 
Cffilos  intuebatur,  Jesum  Christum  videns,  quem 
amabat.  Evilasius  vcro  ofncialibus  ait  :  Ferra- 
menta  fabri  h  afferte  ante  eam,  nisi  enim  expcr- 
ta  fuerit  aspcritatem  horum  tormentorum,  non 
milii  consentiet,  sic  ut  sacrificet.  Officiales  vero 
fecerunt  praaceptum  et  attulerunt  fcrramcnta.  Tunc 
Evilasius  ait  Faustae  :  Vidisti  ferramenta,  per  quae 
crucianda  es?  Fausta  rcspondit :  Vidi,  sed  anima 
mea  non  cst  perterrita.  O  crudelis  et  vir  sanguinum 
Evilasi. 

3  EvUasius  iratus  jussit  eam  suspendi  et  tor- 
queri  valdc.  Cumque  torqueretur,  sustulit  oculos 
suos  in  caelum  et  ait  :  Deus  pater  Domini  nostri  Je- 
su  Christi,  qui  affuisti  tribus  pueris  in  camino,  qui 
eruisti  Theclam  i  cx  igme  spectaculi,  et  Danielem 
de  ore  leonum,  qui  eduxisti  Moysen  per  mare  Ku- 
brum,  sicut  per  aridain,  qui  eduxisti  Petrum  illae- 
sum  de  carcere  et  solvisti  vincula  ejus,  qui  respicis 
terram  et  facis  eam  tremere,  propitius  esto  mihi 
peccatrici.  Et  statim  coruscationes  factffi  sunt  de 
cffilo  ita  ut  plures  morerentur  *.  Evilasius,  ut  vi- 
dit,  timuit,  ne  ars  mag-ica  esset,  et  interficereteuni, 
sicut  k  ministros  ejus,  et  clamans  ad  eam,  ait  ei : 
Fausta,  illusisti  mihi,  faciendo  opera  malefica  et 
mag-ica.  Fausta  ait  ei  :  Evilasi,  audi  me,  et  fac  ima- 
g-incm  l  habcntein  similitudinem  nief>m,  et  affer 
omnia  ferramenta  tormentorum,  et  fig*e  ei.  Evilasius 
vero  g-avisus,  credens  aliquid  se  proficere,  jussit 
imag-inem  fieri,  et  ait  ei :  Ecce  imago,  secundum 
quod  voluisti,  facta  est,  jam  dic  mihi,  quse  est 
cogitatio  tua. 

4-  Fausta  vero  ait  ad  eum  :  Si  prudens  esses 
et  rationabilis ,  adverteres  intentionem  meam. 
Evilasius  ait :  Per  deos  et  per  salutem  imperato- 
rum,  quia  necdum  adverti  intentionem  tuam.  Jam 
dic  mihi,  quid  est  hoc  ?  Et  Fausta  respondit :  0 
Evilasi,  qui  punit  imaginem  istam,  quid  ei  no- 
cet,  nisi  quod  laborem  tantum  sibi  facit?  Evila- 
sius  dixit  :  0  dii,  quod  a  Puella  irrideor.  Fausta 
vero  ait  ad  enm  :  Xon  te  irridco,  sed  volui  tibi 
ostendere,  quia  nihil  proficis  torquendo  me.  Quo- 
modo  enim  hsec  imago  non  sentit,  cum  torque- 
tur,  ita  nec  eg'o,  cum  torqueor  :  vanum  tibi  la- 
borem  imponis :  amplius,  quantum  vis,  fac;  sub- 
jacet  enim  tibi  corpus  meum,  cujus  habes  pote- 
statem,  in  anima  autem  mea  Deus  habet  potesta- 
tem.  Evilasius  audiens  dictum  ejus,  jussit  locu- 
lum  m  afferri,  et  ibi  eam  mitti,  et  stunulis  n  acu- 
tis  clavari,  et  secari  eam  mediam.  Carnifices  vero 
fecerunt  juxta  prseceptum,  et  secabant  tamquam  in 
ligmo;  sancta  vero  Fausta  sic  psallebat,  cum  esset 
in  loculo  :  Non  timebo  mala,  quoniam  tu  mecumes, 
Domine. 

5  Lassati  vero  sunt  secatores  et  debilitabantur 
a  Spiritu  saucto  :  et  iterum  dicebat :  Jesu  Christe, 
adjuva  me  miseram.  Tunc  recesserunt  carnifices, 
euntesque  renuntiaverunt  Evilasio,  dicentes  ei  : 
Faeminam  istam,  quam  nobis  dedisti,  ab  hora 
prima  usque  sextam  secantes  nihil  praevalere  po- 
tuimus :  mutavimus  enim  serras,  et  non  perve- 
nerunt  ad  eam,  et  ig-nem  apposuimus  in  loculo, 
et  ipsa  psallebat,  dicens  :  Etsi  per  igmem  trans- 
eam,  non  uret  me.  Haec  audiens  Evilasius,  non 
parvo  lassabatur  cogitatu,  propter  ultionem,  quffi 
illi  proposita  erat.  Et  ait  ei :  Fausta,  illusisti  me 
facieus  opera  magica  :  sum  enim  aunorum  octo- 
g-inta,  et  nou  vidi  aliquando  talia".  Juro  tibi  per 


Er.ilaiiam, 

ih//rta 

prodigm, 


«tChrittifi- 
dem  convtr- 

tit; 


SEPTEMBR]  14fi 

salutem  imperatoris  et  omniurn  deorum,  quia  te    E««- 
uilii!  lffidam,  si  consenseris  et  sacrificaveris : 
enim,  quoniatD  rluctibus  rnerg-ar  tui  causa  :  QOCeTC 
enirn  ic  non  possum,  laborocnirn,  Deo  repugnana. 
Jam  i:nl;i  j  ande  veritatem. 

6  lausta  nit  ad  eum  :  Evilaai,  si  dixero  verita- 
tem,  et  amplius  iratus  fucris,  non  d  po  .->  \m- 
dere  :  permitte  me  loqui.  Et  permiait  earn  loqni. 
Et  ait  Pauata  :  Intende  ct  appone  sen.=urn  tuura, 
quaj  enim  dicentur,  rnagnu:  virtutis  sunt,  sicut  vi- 
disti.  Celorius  te  euadebo  esse  rnccum  in  relig-ione 
o.  Audiens  hfficEvilasius  asancta  Fausta,  in  remo- 
tum  locum  [recessit,  auditurus  Sanctam  Virginem, 
de  salute  sua  verba  cxhortatoria  facturam,]  vid'-n.s- 
quc  seipsurn  paganum  esse  et  sacrificantem  diis, 
in  Christianorum  vita  se  pene  constituit.  Ilaec  au- 
diensFausta,  dicebat  Evilasio  :  Sic  agit  Deusomni- 
potens,  cujus  opera  sunt  super  justos  et  bene 
operantes,  qui  idola  interficit,  et  deos  vestros  dae- 
monia  esse  ostendit,  et  mundi  mala  odiohabet,  et 
ipse  dclet  lerrestria  ct  reprobat;  caelestia  autem 
amantes  et  virg-initatem  custodientes,  et  eos,  qui 
mandata  ejus  cog-noverunt,  approbat,  ct  summis 
bonis  numquam  deficientibus  ditat,  quia  non  est 
Deus  praiter  ipsum  :  hic  enim  morimur,  apud  ipsum 
autem  vivimus. 

7  Audiens  vero  Evilasius  superexcellentem 
misericordiam  Dei,  patefactum  est  a  Spiritu  san- 
cto  cor  ejus,  et  ccepit  aperiri  ad  bonum,  et  jam 
non  formidans  imperatoris  sententiam,  minus  cu- 
ram  gerebat  prasfecturffi,  et  jussit  eam  in  relaxa- 
tione  esse.  Currens  vero  unus  puer  Evilasii  nun- 
tiavit  imperatori,  dicens  :  Anteposuit  tibi  Evi- 
lasius  Christum,  et  Christianus  erit,  nisi  cito 
apprehenderit  eum  majestas  tua.  Tunc  clamans 
Maximianus  imperator  Prffifectum,  ait  ei  :  Jura 
mihi  per  deos,  quod  te  non  tradas  confitentibus 
illum  Crucifixum.  Et  juravit  Prsfectus,  et  mis- 
sus  est  contra  Evilasium  in  Cyzicum,  ct  inter- 
rog-avit  eum,  dicens  :  Pessimum  caput,  quare  au- 
sus  es  fallere  deos,  et  dare  te  insensatis  Christia- 
nis?  Evilasius  respondit :  Per  filium  Dei,  si  cito 
ag-noveris  de  Deo  vivcnte  et  permauente  in  sas- 
cula,  beatus  eris,  dii  enim  *  daemones  sunt.  Au- 
diens  autem  Prsefectus  ab  Evilasio  terribile  sacra- 
mentum,  expavit,  et  ipse  enim  erat  sacriticans 
diis  :  iratus  vero  jussit  eum  suspendi  et  torqueri 
valde. 

8  Evilasius  autem  clamabat,  dicens :  Fausta,  co- 
lumba  Christi,  quffi  munda  et  immaculata  os,  in- 
voca  Sponsum  tuum  pro  me,  qui  te  multum  no- 
cui  :  per  te  enim  ag"novi  Filium  Dei;  fuisti  mihi 
ducatrix  in  lumine,  eruisti  me  de  tenebris,  libe- 
rasti  me  a  diabolo  :  accipe  et  erig-e  me  in  tuis  hu- 
meris,  et  da  mihi  ubera,  sicut  filio;  ne  verecun- 
deris,  quod  senior  sum,  desursum  volo  esse  jam, 
quod  deorsum  est,  contemneus :  ne  irascaris  mi- 
hi,  memorans  tormentorum  tuorum  malorum, 
quffi  in  te  exercui  :  obsecro  te,  Domina  mea,  hoc 
mihi  remcdium  sit  in  die  salutis.  Audiens  vero 
Fausta  preces  Evilasii,  oblita  pristinorum  tormen- 
torum,  ait  :  Deus  meus,  perfecta  gratia  remunera 
me,  et  excipe  Evilasium  iu  g-regem  ovium  tua- 
rum,  et  computa  eum  in  numero  Justorum.  Au- 
diens  Pnefectus,  a  sancta  Fausta  conversum  Evi- 
lasium,  jussit  eam  adduci.  Camifices  vero  euntes 
iuvenerunt  delicatam  Puellam  orantem,  multa  p 
enim  signa  faciebatin  carcere  posita. 

9  Et  tollentes  eam  carnirices  trahebant  nudam 
et  sine  mavortc  q,  uudc  credebaut  eam  erubescere. 
Illa  vero  currebat  g-audens,  veniebat  ut  Sponsa 
Christi.    Dixit  autem  Praefectus   ad  eam  :  Pessi- 

ma 


iiGifrum  - 
Dsmoncf 
onimsunl 
isli.  quos 
colis,  non 

ijni  et  ipie 
rutn  S.  Fivi 


variis  tor 
mentis  affici- 
tur, 

9 


146 


Rl  Ms 


currectiut 
Talos. 


u (juibu$pro- 
difjiose 


B 


tervantur. 
lin  mottts 
Prxfrctu», 


fldemampfo 

rtitur.  et 
nim  i'itustit 

'■t  r.ttitisio 


ma  et  scelerata  contra  ratiocinat.onem  «f»  » 
cerdotcm  deorum  a  nobis  cruereet  darc  Deo  tUO 
Fausta  vero  ait  Pnefecto  ,  Credo  in  Deum,  qui 
voravit  Bvilasium,  olim  patrem  dremomorum, 
nunc  filium  veritatis,  quiaette  vocabit  ad  se.  Pra> 
fectus  vero  ait :  Ne  putes  tecum  Evilasium  age- 
re,  modo  enim  carnes  tuas  soli  ostendam,  quem 
non  vis  oonflteri.  Fausta  respondit  :  Subjacet  ti- 
bi  corpus  meum,  quod  vis,  fac.  Praefcctus  au- 
tem  indignatus  jussit  ei  clavos  *  terebrari  et  cla- 
vos  infigi.  Et  cum  factum  fuisset,  sancta  Dei  Fa- 
mula  non  sentiebat,  possidebatur  enim  a  divina 
potentia.  Videns  Praefectus,  talem  ultionem  nihil 
pnevalere,  clamans  ad  officia,  ait  :  Si  quis  mihi 
invenerit  aliquam  maximam  poenam,  promovebi- 

tur. 

10  Et  respondit  quidam,  nomine  Claudius  : 
Feris  mittatur.  Et  jussit  Praefectus  in  crastinum  fe- 
roces  bestias  procurari,  et  accedente  eo  ad  spe- 
ctaculum,  ^anctam  Faustam  trahebant  carnifices, 
et  exspoliantes  eam  nudam  velut  a  matre,  statim 
dimiserunt  ad  eam  leaenam,  quae  currens  adora- 
vit  eam.  Tunc  videns  Praefectus,  jussit  dimitti  et 
omnes  bestias  ad  eam,  et  currentes  ad  pedes  ejus, 
accubuerunt.  Praefectus  vero  videns  novum  mira- 
culum,  jussiteamtrahi  nudam.  Et  cum  traheretur, 
clamavit  ad  Dominum,  dicens  :  Domine  Jesu  Christe, 
tege  facturam  tuam.  Et  statim  nubes  de  caelo  coo- 
peruiteam,  sicutSponsam  Christi.  Praefectus  autem 
dixit  ad  officiales  :  Si  quis  invenerit  mihi  pessimam 
paenam,  sicutjam  dixi,  in  promotione  erit,  et  ego 
ei  addam  annonas.  Quidam  autem,  nomine  Eu- 
sebius,  dixit  Prsefecto  :  Da  mihi  potestatem  in  eam, 
et  ego  ei  suadebo  sacrificare.  Praefectus  vero  dedit 
potestatem  in  eam.  Et  adduxit  clavarium  cum  mille 
clavis,  et  clavavit  ei  caput,  et  frontem,  et  faciem, 
et  pectus,  et  tibias,  et  clavata  est  sicut  crepido  r  mi- 
litum. 

11  Et  his  perfectis,  orabat  Sancta,  dicens  : 
Domine  Jesu  Christe,  qui  vivis  et  permanes  in 
saecula,  sol  justitiae  in  terra,  qui  non  oecidis, 
qui  es  corona  Sanctorum,  qui  et  me  peccatricem 
advocasti,  da  huic  Praefccto  5,  qui  idola  adorat, 
hoc  scirc,  quia  non  est  Deus  prseter  te.  Videns 
autem  Eusebius,  quia  nihil  profecit,  victus  ab 
Infuntula,  jussit  sartag-inem  adferri,  et  projecit 
ibi  picem,  et  succendi  jussit,  et  mitti  ibi  eam  cura 
Evilasio  :  quibus  psallcntibus,  sartago  refrigrerata 
est  t.  Tunc  Preefectus  videns  fidem  Christianorum, 

('  dixit:  Deus,  qui  annumerasti  Evilasiura  cum  co- 
lumba  tua  Fausta,  et  me  computa  cum  duobus, 
ut  cgo  trinitatem  compleam.  Sancta  Fausta  dixit : 
Ita  Domiue  ostende,  quia  immemor  es  raalorum, 
et  fac  in  ccleritate.  Et  hasc  dicente  ea,  statim 
aperti  sunt  caeli,  et  visus  est  Filius  Dei  et  omuis 
exercitus  angelomm,  et  Justi  splendcntes  sicut 
lumon. 

12  Et  vidcnsProefectus  mysterium  mag-num,  cla- 
mavit  ad  Domiuum,  dicens  :  Accipe  me  sicut 
Evilasium  in  sinn  Sponsie  tuoe.  Et  currens  venit 
juxta  sartaginem,  et.  clevavit  oculos  in  caelum  et 
dixit  u  :  In  noraine  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti 
et  cg-o  vobiscum  sum.  Et  Fausta  gaudio  repleta  est, 
quod  cxaudivit  eam  Dominus,  et  extendebat  ma- 
num  et  adstring-ebat  eum  sicut  Evilasium,  et  non 
tctigit  cum  dolor.  Fausta  vero  clamabat  :  Ego 
ego  sum  in  medio,  sicut  vitis  fructifera,  sicut  Do- 
minus  ait:  Ubi  suut  duo  vel  tres  congreg-ati  in 
nomine  meo,  et  eg-o  sum  in  medio  eorum;  tri- 
plex  enim  funis  non  disrumpitur  w.  Et  haec  ea  lo- 
quente,  venit  vox  de  caslo,  diccns  ?  Venite,  jam 
opus  VOS  habct  Pater;  et  heec  audientes  cura  gau- 


die  xii  Calendas  Octo-  D 


PASSIO  SS.  FAUST^),  EVILASn  ETO.  MM. 

dio  reddiderunt  spiritum, 

brisiP. 

13  Tunc  Maximianus  imperntor  audiens,  quid 
acciderit  Evilasio  et  Praefecto,  malcdixit  deos  suos, 
quoniam  non  potuerunt  salvare  homines  suos  a 
Christianis,  maxime  Apollo,  Mars  et  Asclepius  y: 
populi  vero  Christi  prresentes  et  audientes  haec, 
g-audentes  sepelierunt  corpora  Sanctorum,  et  abie- 
runt  unusquisque  in  domum  suam,  glorificantes  et 
laudautes  Dominum  Patrem,  Filium  et  Spiritum 
sanctum,  cui  est  honor  et  gloria  et  potestas  nunc 
et  semper  et  in  ssecula  sssculorum.  Amen. 


ANNOTATA. 

a  Alibipassim  Prorectoris  legitur,  sed  mendose. 
Protectores  erant,  qui  latus  principum  prolege- 
bant,  seu  corporis  custodes,  ut  est  in  lib.  9  Cod. 
Theod.  de  Protectoribus.  Ita  Cangius  in  glossarioy 
ubi  protectorum  dignitatem  et  munus  latius  expo- 
sita,  si  lubet,  vide. 

b  Dixi  Commentariiprseviinum.  i,  alicubise- 
decim  annos  S.  Faustae  tribui.  Carpit  Tillemontius 
Acta  ex  imbecilli  nimium  sanctze  Martyris  xtate, 
sed  perperam  :  videntur  enim  tredecim  tantum 
anniS.  faust^  tribui,  cum  parentibus  orbata  est, 
Quantum  temporis  inde  usque  ad  ejus  martyrium 
fluxerit,dicicerto  nonpotest.Eodemkic  annopas- 
sam  fuisse  apertius,  quam  alibi,  videtur  innui.  At 
desuntne  exemplaplurimarum,  quse  ea  fere  zetate 
gloriose  pro  Christo  certarunt  ? 

c  Id  Mombritius  exposuit  Magistrum  militum, 
non  recte  opinor,  videtur  enim,  si  munus  aliquod 
designetur,  illud  magis  ad  curiam  vel  aulam  im- 
peratoriam,  quamad  militiam  pertinuisse . 

d  Surius  habet .-  Sin  minus  (sacrificet  idolis)  pro- 
jice  eam  in  fluentum  :  Mombritius,  Quod  si  mi- 
nus  fecisset,  ipsum  Evilasium  in  profundo  maris 
cum  ipsa  demergi  faeeret :  at  sic  non  cohseret  sen- 
sus. Dubie Mss.  nostratanad Evilasium,aw  ad Fau- 
stam  referendum  sit  supplicium  intentatum.  Tale 
quid Evilasio,  nisi  S.  'Fau^iteexpugnasset  animum, 
minatus  videtur  imperator :  dicit  enim  infra  Evi- 
lasius  num.  5  ;  Scio  enim,  quoniam  fluctibus  merg-ar 
tui  causa. 

e  Cyzicus,  quod  Cisicum  et  Cizycum  scriptum  in- 
venio,  alias  Spig*a,  urbs  est  antiquissima  Mysise 
minoris  ad  Hellespontum  et  Propontidem,  inter 
ostia  Rhyndaciet  Esapi  fluminum,  instar  insutee 
continentiponte  conjuncta,  media  inter  Apameam 
seuMyrleamurbemBithynicvetLampsacumejus 
dem  orse.  Ita  fere  illustrissimus  Asteus  in  Notis. 
Tristissimam  Cyziceni  carceris  imaginem  vide 
apud  Baronium  in  Notis  ad  Martyrologium. 

f  HcVc  deorum  nomina  in  Actis  aliorum  expres- 
sa  non  sunt.  Asclepius  filius  fuit  Machaonis,  et 
jEsculapii  nepos  apud  S.  August.  lib.  8  de  Civit. 
DeicapM.HicipsesEscidapiussignificaturGrceca 
voce  'Ao-xA/iTno;  quam  non  vertit  translator.  JEscu- 
tapius  insignis  fuit  medicus}  estque  in  fabuiis 
Ajjollinis  et  Coronodis  nymphev  filius.  Varia  ha- 
buit  sibi  sacra  delubra,  et  Romse  quidem  in  insula 
Tiberis.  Vide  Plinium. 

g Baronius  prolixam  eruditamque  de  his  Notam 
habet  ad  Martyrotogium  suum,  ostenditque  ex  sa- 
crisprofanisque  scriptoribus,turpissimum  fuisse 
decalvari,  Illum,  silubet,  consule. 

h  Forte,  quibuscandentibusmembra  ustularen- 
tur,  cel  comprimerentur. 

\De  S.  Thecla,  (de  qua  hicsermo  est)  agendum 
nobis  ent  ad  diem  xxiii  Septembris.  Interim  ora- 
tionem  hanc,  ceterasque  similes  occurrentes,  scri- 

ptoris 


X 

martyrio 

cortmatitv- 


V, 


DIE   VIGESIMA  SEPTEMBRIS. 


A  ptoris  inventioni  adscribe. 

k  Illnd  Sicut  fortc  exponendum  est  per  conjun- 
ctionem  Et,  ita  ut  intelligatur  Evilasius  sibi  et  suis 
mortem  timere,  non  vero  significet  illamjam  ati- 
quibus  vel  fulgure  territis,  vel  ictis  accidisse  :  se- 
cundum  qusepaulo  superius  cum  Mombritio  legen- 
dumerit  Mirarentur,  non  morerentur,  uthabetno- 
ster. 

1  Eadem  hsec  habent  Suriana  Acta.  Nemo  non 
videt,  quantum  fabulam  sapiant .  Illam  Mombri- 
tius  totidem  fere  verbis  refert.  ProYige  ei,  legit 
deping-e  eam.  Sensus  saltem  noster perfectior  est . 

m  Loculus  feretrum  significat,  at  non  raro  sumi 
solet  pro  quavis  arca,  qua  aliquid  conditur. 

n  Codex  noster  vocem  hanc  omittit,  ita  ut  tamen 
ex  voce  acutis,  quse  sequitur,  manifestum  sit  ali- 
quid  desiderari.  Mombritius  tantum  habet,  Et 
config-i  intus.  Quid  porro  significet  seu  Stunulis 
seu  Stuvulis,  vix  enim  discernere  licet  in  M.  alte- 
rutrum  ab  altero,  nescio.  Credo  legendum  Stimu- 
lis,  quibus  undequaque  intus  capsula  seu  arca 
horrebat,ut,quocumque  severteretsancta  Martyr, 
novis  novisque plagis  torqueretur. 

o  SurianaActa  hichabent  S.  Faustae  exhortatio- 
nem  bene  longam,  quam  certe  adornavit  scriptor, 
"  si  Evilasius  cum  S.  Fausta  in  locum  remotum  et 
secretum  auditurus  secessit.  Idem  esto  judicium 
de  iis,  quse  noster,  tum  hic,  tum  infra  subjicit  san- 
ctorum  Martyrum  verba.  Quse  post  hsec  uncis  in- 
clusa  sunt,  non  habentur  in  Ms  nostro. 

p  De  signis  a  S.  Eausta  in  carcere  editis,  nihil 
est  apud  Surium. 

q  Mavors,  Mafors,  Maphorte  etc.  a  Grseco  pa- 
tpoptov,  velum  seu  tegumentum  capitis  significat, 
maxime  feminarum.  Vide  Georgii  Notas  ad  Mar- 
tyrologium  Adonis,  et  Cangium  in  Glossario. 

r  Crepida  legendum  puto,  a  Grasco  Kf^mc,  estque 


117 


calceamenti  genus,  cujus  ligneae  tabetlai  suppcia-  fc 
lespturibus  clavis  compingebantur. 

f  His  Ms.  nostrum  habet  :  Da  mihi  et  Praefe- 
ctum  in  hac  hora,  ut  sciant,  qui  idola  adorant, 
quoniam  non  est  etc.  Ceterum  dixi  in  Commenta- 
riopraevio  a  Rabano  Prsefectum  sanctis  Martyri- 
busjungi,  eumdemque  Maximinum/jassem  in  La- 
tinis  Actis,  Maximum  in  Menotogio  Griecorum 
appellari 

t  Nescio,  quare  Tiltemontius  studiose,  ut  appa- 
ret,  notatum  cupiat,  Maximum  a  Grsecis  dici  mar- 
tyrium  cum  S.  Fausta  et  Evilasio  consummasse 
igne  h  ny&i<p.  Certe  in  Menmis  est  iv  ro>  Trr/ivta, 
in  sartagine. 

u  Sxpiusinter  fabulas  occurunt  ejusmodi  appa- 
ritiones  caslestes.  Ea,  si  revera  hic  contigit,  pro- 
cul  dubio  Maximinus  mysteria  fidei  edoctusest, 
quse  statim  tam  distincte  profitetur.  Porro  h<ecita 
narrantur  a  Surio  :  Statimque  currens,  venitprope 
sartaginem,  ubi  erat  S.  Fausta  et  S.  Evelasius,  et 
cum  extendisset  oculos  suos  in  caelum  et  se  signas- 
setsig-no  Crucis  pertotum  corpus,  dixit  :  In  nomine 
Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti,  et  eg-o  vobiscum 
sum.Cumveroexuissetsuasvestes  et  rursus  fecis- 
set  id,  quod  est  in  Christo  sig-naculum,  se  jecit  in  £ 
sartaginem.  Queesivera  sunt,  compelluntur  Theo- 
logi  recurrere  ad  peculiarem  sancti  Spiritus  irn- 
pulsum,  ut  factum  Maximini,  sponte  in  mortem 
ruentis,  excusent. 

wQuis  credat,  talia  protulisse  S.  T&ustam, qualia 
hic  illi  male  contorta  affinguntur? 

x  Apud  Greecos,  ut  in  Commentario  monui,  di- 
cuntur  passi  4  Februarii. 

y  Mombritius  hic  addit :  Et  cog-noscens ,  nihil 
eos  esse,  jussit  cessare  persecutionem;  quse  si  vera 
sunt,  anno  Christi  311  esset  illigandum  Sancto- 
rum  martyrium. 


M» 


DE  S.  JOAME  MYPTIO  MART. 


IN    PAL^STINA 


j  s. 


Ex  Fastis  Grsecorum  et  Eusebio, 


AHHO  t:cc\. 
Joannes  ho- 
die  nomina- 
tim  in  iVt- 
turis  unnttii- 
tiatiis, 


I) 


e  multis  martyribus,  qui  ad  laborandum  in 
\metallis  mutilato prius  ac debilitato  corpore, 
damnati  fuerunt,  etpost  laborem  aliquot  an- 
norum  demum  gloriosa  morte  coronati;  variisjam 
locis  actum  est  inhocOpere.Adpreecedenteyndiem 
ex  illis  dedi  Peleum  et  Nilum,  episcopos  JEgyptios, 
cum  Patermuthio  et  alio,  in  Fastis  Elia  nomina- 
to,  flammis  traditos,  quibus  ingentem  anonymo- 
rum  numerum  jungunt  Fasti  Gr-xcorum  et  Lati- 
norum.  Hodie  Menxa  Greeca  producunt  Joannem 
JEgyptium,  cui  et  socios  addunt  quadraginta.  Ver- 
ba  Grseca  Latine  reddita,  quibus  Joannes  annun- 
tiatur,  huc  transfero  .-Etmemoriamaximi  inter  con- 
fessores  Joannis  ^Eg-yptii.  Tum  subditur  breve  elo- 
gium,  his  verbis  concinnatum.  Ovtivoc ri.v  KapprpLav 
ur,  iviyvMV  6 napav6{j.oc Maltuiavoc,  iy.tkzvatv  avaipsQyvat 
auTOV  piTO.  ya\  a"kltov  -zaQ-a.pay.ovTa.  IIujUS  Iibertatem 
non  ferens  impius  Maximianus,  jussit  ipsum  occidi 
cum  aliis  quadragunta.  Eadem  fere  verba  leguntur 
in  Synaxario  Collegii  Parisiensis  Societatis  Jesu, 
ut  dudum  vidit  Henschenius  noster,  quando  ad 
diem  vi  Maiicgit  de  S.  Silvano,  episcopo  Gazensi, 
et  Sociis  triginta  novem  aut  quadraginta,  ut  vi- 


deripotest  tom.  i  Maiipag.  168. 

2  Poterat  eo  loco  Henschenius  simid  de  Joanne 
agere .-  iidem  enim  Socii,  qui  modo  S.  Joanni  attri- 
buuntur,  erant  sociiS.  Silvani,  uti  et  ipse  quoque 
S.  Joannes.  Nam  secundum  Fusebium  occisi  sunt 
uno  die  triginta  et  novem  Martyres,  quorumprin- 
ceps  erat  Silvanusepiscopus,  et  inter  quos  egregiis 
dotibus  eminebat  S.  Joannes  Mgyptius.  Malitit  ta- 
men  Hensrhcui 'us  particulare  S.  Joannis  elogium 
in  hunc  dicm  differre,  quod  S.  Joannem  hodie  no- 
minatim  Fastis  Grcvcorum  insertum  mdereU  Por- 
ro,  etiamsi  nomen  S.  Joannis  tantum  expressum 
inveniam  in  Fastis  suprn  taudatis,  ipsetamen  in 
pr&cipuis  Gr&corum  et  LatinorumMartyrologiis 
interanonymosrepctit/srttHiKsniuiwttioh',-.  <  f  ,  - 
te  quoties  S.  Silvanus  cum  quadraginta  martyri- 
bus  annuntiatur,  inter  illos  comprchenditur  S.  Jo- 
annes  JEgyptius.  Itli  autcm  quadraginta 
S.  Sitvano  annuntiantur  in  Hieronymiano  codice 
Epternacensi,  atiisque pturibus  huic  consonis,  t,i 
Martyrologiis  Adonis,  Usuardi,  Notkeri,  aliisque 
recentioribus,  utiet  in  hodiemo  Romano.  SimUi- 
ter  apud  Grnccos  variis  locis  memorantur  quadra- 

ginta 


titias  in  pte- 
Hsfjue  Fnttii 
•  nnt  S.  Sil- 
tNHIO   ' 

ter  an  > 
mos. 


L48 


DE  S.  JOANNE 


« gmtailliautpotius  triginta  novmnt  mter  quos 

•rs        anwtem^  i»**6*  ,w,/  s.  Joaunes, 

auemadmOi  ?««   *>'<''*  rsl  in  laudata  coHechnne 

Uenscheniide S.  Silvanoet  Sociisa<h\  Mau.  Uw 
eco  martyrologis  solum  addo  CasteUanum,  qui 
Joanucm  cum  Sociis  hodie  sic  annuntiat :  Eodem 
die,  martyrium  S.  Joannis  ^lgyptii  et  quadraginta 

aliorum  cum  ipso  subMaximino  Deza. 
tiMNtt  SEusebius  de  Martyribus  PaUvstiruc  cap.  13, 

SSoan'li*N  postquam  observaverat ,  oetavum  persecutionis 
inrisnem  annum,  id  est,  annum  31 0,  fuisse  inckoatum,  nar- 
rat  martyrium  SS.  Pelei,  Nili  et  Sociorum,  de 
quibus  egimus  die  prmcedente.  Mox  pergit  ad 
S-  Silvanum  Gazensemetejussocios,  deguibusad 
propositum  nosirum  hsec  scribit :  Erant  una  cum 
illo  (Silvano)  ^Bgyptii  complures  •'  inter  quos  fuit 
Joannes  quidam,  qui  prai  cunctis  nostrae  setatis  ho- 
minibus  memoria  valuit.  Et  hic  quidem  jam  an- 
tea  luminibus  erat  orbatus.  Nihilominus  tamen  in 
confessionum  certaminibus,  in  quibus  maxime  eni- 
tuit,  cum  ipsi  perinde  ac  ceteris  alter  pedum  can- 
dente  ferro  debilitatus  esset,  oculi  quoque,  licet 
lumine  orbati,  cauterio  perusti  sunt;  crudelitate 
scilicet  et  inhumanitate  carnificum  ad  id  usque  fe- 
B  ritatis  ac  diritatis  progressa.  Porro  huuc  Virum  ob 
morcs  quidem  ct  philosophicam  vivendi  rationem 
niliil  attinet  prsedicare,  prffisertim  cum  hujus  rei 
causa  non  tantum  admirationis  sit  consecutus  , 
quautum  cx  memoriae  prflestantia.  Quippe  qui  to- 
tos  divina?  Scripturffl  libros  non  in  tabulis  lapideis, 
quemadmodum  ait  divinus  Apostolus,  nec  in  mem- 
branis  animalium,  aut  chartis,  quce  vermibus  et 
Iongrinquitate  temporis  consumuntur ,  verum  in 
carneis  cordis  tabulis,  in  anima  scilicet  candida 
etin  purissirao  mentis  lumine  perscriptos  habuerit. 
Adeo  ut  quotics  vellet,  interdum  leg-is  Mosaicse, 
interdum  Prqphetarum  lihrosj  nonuunquam  sacrae 
Eistoriffi  locosj  alias  Evangelica  et  Apostolorum 
scripta  memoriter,  velut  cx  literario  quodam  penu, 
proferret. 
""""""  4  Fatcor  certe,  obstupuisse  me,   cum  illum  in 

Buu&i°  frequcntissimo  ecclesiit  ccetu  medium  stantem,  et 
quosdam  divinse  Scriptura:  locos  recitantem  primi- 
tus  vidi.  Etenim  quamdiu  quidem  vocem  dunta- 
xat  hominis  audire  mihi  dabatur,  quaedam  illum, 
ut  in  ecclesiastico  coetu  morisest,  leg-ere  esistima- 
ham.  Vcrum  ubi  proxime  accedens  ,  id  quod  res 
erat,  deprehendi,  ceteros  quidem,  qui  in  circuitu 
C  astabant  integra  oculorumacie  pollere,  illum  vero 


j.;<ai'TK>  MAHT. 

solis  intelligrentia  oculia  prseditum  instar  Pro-  D 
phct.-c  oujusdam  oracula  edere,  et  reliquis  oorpore 
valcntioribus  multo  prEBStarej  faoere  omnino  non 
potui ,  quin  Dcum  summis  laiulibus  etferrem  ac 
prsedicarem.  Et  evidens  ac  certiaainmm  ar^umen- 
tum  rcapsa  mihi  ceruere  vidcbar,  quo  constarat, 
hominem  vcre  cssc,  non  eum,  qui  in  cxterna  cor- 
porisspecie  apparet,  sed  illum  potius,  qui  in  ani- 
mo  et  intelligentia  residet.  Quippe  oorpore  licet 
mutilato,  nihilominus  majorem  facultatis  suffi  vini 
ac  virtutem  excrebat.  Hactenus  de  eximiis  S.  Joan- 

nis  dotibus. 

5  Tum  ad  omnes  redit  Eusebius,  heec  subjiciens :  '/-""  <*  Wui 
Porro  supradictos  Viros,  qui  seorsum  degentes  ora-  ^J^** 
tionibus  et  jejuuiis,  et  hujusmodi  cxercitationibus  flnar,,0(i 
more  solito  incumbebant,  Deus  quidem  beato  ac 
salutari  exitu  donare  jam  parabat,  adjutricem  illis 
porrig-ens  manum.  Etpaulo  post :  Sic  igitur  unde- 
quadraginta  homines  jussu  sceleratissimi  Maximini 
uno  eodemque  die  capite  truncati  sunt.  Hosce  Mar- 
tyres  seorsum  ab  aliis,  qui  in  metallis  labora- 
bant,  degisse,  paulo  ante  dixerat,  quia  ob  senc- 
ctutem,  aut  membrorum  debilitatem,  aut  propter 
varios  corporis  morbos  ,  ab  opere  faciundo  im- 
munes  erant.  Certe  S.  Joannem  vel  sola  csecitas 
excusare poterat,  et  impedire,  quominus  operare-  E 
tur.  Locus  Palxstinse,  in  quo  Joannes  cum  reli- 
quis  capite  truncatus  est,  non  exprimiturab  Eu- 
sebio;  nec  dies,  quopassi  sunt.  Itaque solum  novi- 
mus,  in  Paltcstina  passos  esse  anno  310.  Jussu 
autem  Maximini,  cui  PaUestina  tunc  erat  subje- 
cta,  occisosfuisse,clare  edicit  Eusebius.  Quapro- 
pter  corrigenda  sunt  Mensea,  in  quibus  occisi  di- 
cunturjussu  Maximiani.  Potest  tamen  utcumque 
ipsorum  martyrium  sub  Maximiano  Galerio  figi, 
quia  ille  tunc  primiim  inter  imperatores  habebat 
locum.  Ceterum  breviter  observo,  apudnosadxix 
Maii  actum  esse  de  S.  Joanne  martyre,  cujus  cor- 
pus  Constantinopoli  Venetias  translatum  est. 
De  eodem  agit  Flaminius  Cornelius  senator  Vene- 
tus  in  egregio  Opere  Latino,  quod  nuper  de  Eccle- 
siis  Venetis  in  lucem  emisit,  tom.  \pag.  1GS  in 
Monasterio  S.  Danielis  prophetee,  ubi  Joannis  il- 
lius  corpus  etiammum  integrum  servatur.  Verum 
non  potui  certa  satis  reperire  indicia,  quibus  exi- 
stimem,  corpus  esse  S.  J oannis  hodierni,  quod  ibi- 
dem  servatur;  prout  nec  Papebrochius  invenit, 
nec  Cornelius.  Nihilo  magis  probari  potest,  alte- 
riusesse  Joannis. 


DE    SS.    ARTEMIDORO 


j.  s. 


ET     THALE     AUT     THALEL£0      M  M 

CULTJS   CONSTANTINOPOLI 


Ex  Fastis  Grsecis. 


Horum 

Mtuti/ntm 
memoria 


D 


uo  Martyres  in  paucis  Grxcorum  Fastis  et 
Ybrevissime  hodie  memorantur,  ita  utprimum 
suspicatussim,  avulsos  esse  a  diesibiproprio, 
et  alio  die  celebrius  annuntiari,velambos  simul, 
au  smgulos  seperatim.  Attamenpost  diliqentem 
satis  inquisitionem  reparire  non  potui,  hosce 
Martyres  ad  alium  spectare  diem,  aut  eosdem 
esse  cum  commemoratis  adalios  dies  synonymis 


Quarebreviterdabopauca  illa,  quse  de  his  apud 

Grsccosreperio.Menmaimpressahodiesichabent: 
T?  aunj  iixipz,  ravdyim  uap^pwy,  Apre^owpou  xad 
®ah>v,  Eodem  die,  sanctorum  martyrum  Artemi- 
dori  et  Tbalie.  Mox  sequunturduo  hi  versiculi : 

Aprsptfwpoy  Hal  ®a\w  *  mlvet  #<poS,  *  *•  &*$* 

Mnwpoffxwvouyras  "Aprefaw  Eevoxrovoy. 

Artemidorum  et  Thalem  occidit  gladius, 

Non 


I)II<;   VIGKSIMA  SKPTKMBUIS. 


\\u 


rt  cullus 

Constanti- 

nopoli. 


A       Non  adorantc.sDianampcregrmorum  interfectri- 
cem. 

Versiculi  indicanl,  gladio  occisos  esseSanctos,  eo 
quodnollent  cultum  exhibere  Dianse.  Ilsec  autem 
vocatur  pcregrinorum  interfectrix  per  allusionem 
ad  Dianam  Tauricam,  cui,  si  credimus  poetis, 
peregrini  immolabantur. 

2  Porro  coli  apud  Grsecos,  aut  saltem  olim  cul- 
tos  fuisse ,laudatos  Martyres,liquet  ex  Synaxario 
Constantinopolito.no,  quod  servatur  in  Coltegio 
Ludovici  Magni  Parisiis,  et  dudum  Majoribus 
nostris  communicatum  fuit.  Nam  in  eo  annun- 
tiantur  hodie,  et  locus,  ubi  fuerunt  culti,  assi- 
gnanlur ;  sed  Thales  ibi  vocatur  Thalelaeus,  et  pri. 
mo  loco  ponitur.  Verba  Grseca  huc  transfero : 
Nlvr,pyi  tCyj  dyiorj  (J.ao^joorj  (-)y./,zlzlov  v.c/X  Apreut^upoi;* 
■ziti^-vx  01  rt  avT&V  gJj-jIil  \v  r^  u.y.U7J0i\>.)  y.j7-'->j,  r<3 
oVri  tvdov  7o\j  ayiov  Qiodwooj,  lv  rw  Kc7u.toc'o).  Memo- 


ria  sanctorum  martyrum  Thalelffii  et  Arternidori. 
Agitur  vero  illorara  ronventus  in  ipsorarn  martyrio 
intra  ecclesiam  S.  Theodori  in  Cosmidio.  Grseci 
scriptores  Cosmidum  vocant  monasterium  SS.  Co- 
mse  et  Damiani  extra  Constantinopolira,  '/'■  quo 
consuli  potest  Cangius  in  Constantinopoli  I 
stiana  UbApag.V®,.  Monasterium  fuisse  amplis* 
simum,  dbundeliquet  ex  iis,  qusehabet  exvariU 
scriptoribus  Cangius.  Jtaque  intra  septa  ittius 
monasterii  fuerit  aliqua  ecctesia  8.  Tkeodorosa- 
cra,  uti  ptures  erant  Constantinopoli ;  et  in  itta 
ecclesia  fuerit  sacellum  autaltare  SS.  Thalelseo  et 
Artemidoro  dicatum,  ubi  verisimiliter  depositse 
erant  ipsorum  reliquise;  et  in  quo  festivitas pera- 
gebatur.  Maximus  Cythereorum  episcopus  eos- 
dem  Martyres,  tnemorat,  Artemidorum  et  Thalem 
illos  nominans,  et  verba  Menseorum  tanturn  repe- 
tens. 


MBMM 

J     %. 


B 


DE   S.   PRISCO  MRT. 

CONSTANTINOPOLI 

Ex  Menaeis  aliisque  Grsecorum  et  Latinorum  Fastis 


K 


j.  s. 


S  PfWSVttfi 
dem  ChrtSti 
confcssus, 


P 


varustor- 
mentis  affe- 

t!iw,demwn 

capitc  pta-ti- 
tur. 


riscum  martyrem,  quem  postridie  plerique 
Grsccorum  Fasti  celebrant,  ad  hunc  diem  re- 
tulit  Galesinius,  huncque  secidus  est  Baro- 
nius,  Priscurn  in  Martyrologio  Romano  memorans 
his  verbis:  ItemsanctiPriscimartyris,  qui  punctim 
pug-ionibus  transverberatus,  capite  plexus  est.  Me- 
nologium  Sirlctianiim  ad  sequentem  diem  de  eo- 
dem  sic  habet :  Commemoratio  sancti  martyris  Pri- 
sci,  qui  cum  viventem  aquam  in  corde  g*estaret, 
carnis  incendium  non  pertimeseens,  ad  cffilesteni 
patriam  translatus  est.  Ex  duobus  Menseorum  ver- 
siculis,  qui  post  brevissimam  Prisci  martyris  an- 
nuntiationem  ibidem  sine  alio  elogio  subjiciuntur, 
desumptavidentur  verbajam  data.Certe  versicuii 
hi sunt: 

<J>£ptov  uc?up  £av  Hpiaxoq  iv  rp  xapdiqc, 

'Ef/.7rpyj(7|y.6v  ou  (Jedoixe  ~bv  tqv  va.py.iov. 

Fereus  aquam  vivam  (id  est,  fidem)  Priscus 

in  corde, 
Non  timuit  carnis  iucendium. 

Videnturhsec  innuere,Vriscumflammis  traditum, 
et  incendio  vitam  finivisse,  sed  Menologium  Basi- 
lianum  et  Synaxarium  etiam  laudandum,non  si- 
nunt  nos  eam  opinionem  amplecti,  et  fortasse 
poetaper  incendiumcarnis  generatim  qusecumque 
tormenta  signiftcare  voluit .  Quidquid  autem 
voluerit,  genus  martyrii,  quo  Priscus  ad  coro*nam 
pervenit,  rectius  expositum  crcdo  in  Menologio 
Basilio. 

2  Quapropter  Sancti  elogium  inde  huc  transfe- 
ro  ex  interpretatione,  qusc  habetur  in  postrcma 
editione  Urbinate.  Priscus  Christi  martyr,  Dei 
amore  incensus,  sumuiaque  divini  baptismi  cupidi- 
tate  flagrans ,  posthabita  patria  impietate  ,  Chri- 
stianusem\citur.  Quare  long"e  latcque  pervag'atus, 
Christum  libere  praedicabat,  Christianorum  omnium 
animos  ad  martyrium  subeundum  incendcns; 
Grsecorum  etiam  multos  a  se  instructos  et  ad  Chri- 
stum  conversos  baptizans.  Quae  cum  faceret,  ab 
idololatris  ad  rcgionis  prsefectum  defertur,  quod 
maximis  diis  contumeliam  inferret,  et  neg-lectis 
imperatorum  mandatis,  auctor  omnibus  esset,  ut 


Deum  cruciflxum  colerent  et  adorarent.  Quamobrem 
exarsit  vehementi  iracundia  praefcctus,  ac  milites 
inclamare  ccepit,  ut  quam  primum  maleficum  Pri- 
scum  adductum  torquerent.  Correptus  i^itur  g-ra- 
vissime  Cffiditur:  deinde  suspensus  in  lateribus  de- 
pectitur,  punctimque  pugiouibus  lancinatur .-  po- 
stremum  capite  plexus,mig'ravit  adDeum.  Uactenus 
Menologium ,  cui  quoad  genus  martyrii  satis 
consentit  Synaxarium  Ms.  Constantinopolita- 
num,  quod  servatur  Parisiis  in  Coliegio  Socie- 
tatisJesu;  sed  atia  quseditm  adduntur  ad  pro- 
positum  nostrum. 

3  Ipsum  itaque  textum  Grsecum  huc  transfero 
cum  inte'rpretatione  nostra  Latina:  M//;;/  z-w, 
ayttov  u.aprupcov  Yiolo"/.oj.  y\y.ozi.JOj  y.xi  \i/.o)ioj.  O-rot 
dixfoirfjzvzzi  70-.Z  e/\lrtaiv,  w;  tqv  iaTavpaifih/ov,  Qsbv 
ot/.r/jrjo-j  y.r,pjT70-j7ti.  lio-j7y.i  jt.'  xj7'Wj  7zz  nXevpaq  iw; 
[tx'~oj;t  y.xl  fj.-7z  lizw'j  y.y.7y./.zj70J-j7xtt  y.xl  7i/o;  7x: 
■/.E^alzz  x-07i>j.vo-J7xi.  Tz).zt7xt  oh  rt  a*a7&>v  o~J;y.i\i  h 
^ixyipjxi;.  Memoria  sanctorum  martyTum  Prisci 
Martiui  et  Nicolai.  Hi  accusati  apud  g-entiles , 
quod  Crucifixum  prffidicarent  vcrum  Deum  ,  ab 
ipsis  in  lateribusprofunde  raduntur,  deiude  g-ladiis 
transfig-untur ,  ac  demum  capite  minuuntur.  Cele- 
bratur  vero  ipsorum  synaxis  in  Blachernis.  Ex  his 
habemus,  S.  Priscum  cum  duobus  aliis  Sanctis 
coli  Constantinopoli  in  Blachernis,qui  locus  unum 
est  ex  suburbiis  Constantinopolitanis,  Verumta- 
men  non  existimo,  tres  itlos  Sanctos  simul  esse 
passos ;  sed  collectorem  Synaxarii  ex  errore  at- 
tribuisse  omnibus  tribussimul,  qusede  uno  refc- 
renda  mm^Prisco,  quisolus  ponitur  in  aliis  om~ 
nibus  Fastis.  Oeeasio  omnes  conjungendi  orta  vi- 
deturex  cultu  omnium  trium  simut;  cultus  vero 
tribus  simut  delatus  wdetur,  quod  illorum  reli- 
quise  in  eadem  servarentur  ecclesia. 

-{■  De  constructa  hac  a  Justiniatio  i m pi  ratore  ec- 
clesia  Procopius  lib.i  de  JSdificiis  JusHniani  cap, 
6  itahabct  \  Post  SS.  Prisco  ac  Nicolao  uovum  tcm- 
plum  a^dificavit;  quod  frcquentare  gaudent  By- 
zantii,  partimoultu  et  admiratione  Sanctorum  pra^- 
sentium  (per  reliquias,)  partim  voluptate  Ulecti, 
quam  ex  aspectu  capiuut  concinnitatis  tenipli.  Sie- 

licet 


Coiimr  Con 
ttontmopoti 
citm  SS. 
MtrtinO  et 
Sicotao. 


abi  et  eccte- 
siamhabet 
sibietS.  Si 
coluo  dica- 
tam. 


«II    fOHl 

J.S 


loU 


DE  S 

illata  vi  maris  fluctibus 


KrciUepost  retatamconstructionem  adxs  Dei- 
p/ri  in  Blachernis,  uf  mWM  SS.  Pnsoi et  Nwo- 
lai  similiter  in  Blachernis  fuisse  ordo  insinuet.  De 
Hla  ecclesia  Cangius  in  Constantinopoh  Uirx- 
stiana  lib.  4  pag.  130  plura  collegit,  nec  dubitat, 
quin  esse  S.  Nicolai  Myrensis  episcopi,  prout  re- 
veradubitandum  non  est.Quare  etiam  non  dubito, 
quin  sit  S.  Nicolaus,  magnus  ille  Myrensis  anti- 
stes,  qui  cum  S.  Prisco  memoratur  in  Synaxarw  ; 
isqueverisimititer  ultimolocoponitur,  quia  con- 


PltlSCO  MAKTYKE 
in  alto     fessorfuit,  non  martyr.  Qui  vero  utrique  inler 


D 


ponitur  Martinus,  videtur  omnino  esse  S.  Martinus 
Papaet  martyr,  cujus  corpus  Constantinopotim 
fuit  translatum,  et  depositum  in  ecclesia  Detparae 
inElaohernis,  ut  in  Mmmisad  xx  Septembrisin 
Martini  elogio  dicitur.  De  Martino  Papa  rursum 
in  Menseis  fit  mentio  ad  xxii  Septembris  ut  variis 
diebuscultusfuissevideaturin  diversis  ecclesiis. 
Quidquid  sit,  de  S.  Prisco  unice  hic  ago,de  Martino 
vero  ad  xn  Novembris.de  Nicolao  ad  vi  Decembris 
plura  examinabuntur. 


DE   SS.    DI0NYSI0 

ET    PRIVATO    ET    FORTE    DOROTHEO    MM 


j.  r 


& 


1N    PHRYGIA 


Ex  Martyrologiis 


E 


Sumiiifi 

Sonoiorwn 

in  Fustisan 
(iiyute 


et  in  ptcris- 
que  confnsn 

nc  muliln. 


rF 


irequens  in  Martyrologiis  SS.  Dyonysii  et  Pri- 
vati  estmentio,  sedprseternomina  etregionem, 
in  qua  passi  sunt,  nihil  certi  reperire  est. 
Usuardus  sic  eos  annuntiat :  In  Phrigia  SS.  Dio- 
nisii  et  Privati.  Usuardum  secuti  sunt  pene  ad 
verbum  Beltinus,  Maurolicus,  Galesinius  et  cum 
aliis  recentioribus  Baronius  in  Martyrologio  Ro- 
mano,  ad  hunceumdem  diem  :  In  Phrig-ia  sancto- 
rum  Martyrum  Dionysii  et  Privati.  Addit  idem 
Baronius  in  annotatis,  Usuardo  et  recentioribus 
consentire  vetera  manuscripta.  Memorantur  quo- 
que  in  Hieronymianis  apographis  sed  confuse  ad* 
modum.  Privati  nonien  non  modo  hac  die  in  omni- 
bus  legitur,verum  etiamin  multis die prsecedenii, 
sicut  in  PrMermissis  ibidem  significatum ;  Dio- 
nysius  in  variis  omissus  est,  vel  uti  visum  estFto- 
rentinio,  expressus  plane  corrupto  nomine.  Tex- 
tus  apud  Florentinium  hic  est:  Sinada  civitate 
natalis  sanctorum  Dormidoni.  Dorothe.  Privati.  Fe- 
licis.  Constantiae.  Felicis.  Constantiae,  qui  passi 
sunt  sub  Nerone.  Antverpiensis  codex  ita  habet : 
In  Syria  Frigia  natalis  Doromis,  Dionysii.  Et  in 
Nuceria  Felicis,  Privati,  ConstantitE;  item  Felicis 
item  Constantiffl  Corbeiensis  vero  sic :  Sinnada 
Phrygise  natalis  SS.  Dormidoni,  Dorothei,  Privati, 
Feliois,  Constantire,  item  Felicis.  in  Nuceria  na- 
talie  SS.  Feliciset  Constanfe,  qui  passi  sunt  sub 
Nerone. 

:1  Quam perturbata  acmutila  sint  nomina  tum 
in  his  tum  in  contractioribus  Hieronymianis  apo- 
graphis ,  jam  satis  observavimus  ad  diem  prsece- 
dentem^.  ubi  actum  est  de  S.  Dorymedonte  una 
cum  SS.  Trophimo  et  Sabbatio,  dictumque,  mar- 
tyrio  coronatos  esse  hunc  Antiochue  in  Pisidia, 
illos  Synnadis  in  Phrygia.  De  Fetice  et  Constan- 
tia  actum  est  simititer  ad  diem  prcecedentem,  eo- 


rumque  martyrium  statutum  Nucerim  in  Itatia 
sub  Nerone.  Itaque  ex  omnibus,  qui  in  recitatis 
Hieronymianis  memorantur,  duo  tantum  Diony- 
sius  et  Privatus,  ac  forte  tertius  Dorotheus  ad  hunc 
diempertinent.  Forte,  inquam,  quia  sat  verisimi- 
lis  est  conjectura  Ftorcntinii,  Dorotheum  eumdem 
esse,  qui  db  Usuardo  et  aliis  Dionysius  nuncu- 
patur.  Sane  non  tantum  in  textu  Florentinii  et 
in  codice  Corbeiensi,  secl  etiam  in  contractioribus 
multis  Hieronymi  apographis  Dorotheus  cum 
Privato  conjungitur.  omisso  Dionysio.  Augusta- 
num  ita  habet :  Vigilia  S.  Matthaei.  Josmidoni,  Do- 
rotei,  Privati  etc.  Labbeanum :  Dormidoni,  Doro- 
t\\e\,VnYa\\etc.Corbeiense  brevius:  SinnidaFrigise 
sanctorum  Dormidoni,  Dorothei,  Privati  etc.  Get- 
lonense  apud  Acherium :  Dormidioni,  Dorothei, 
Privati  etc.  Verumtamen,  quia  et  Dorotheus  et  Dio- 
nysius  expresse  ponuntur  non  tantum  in  Epter- 
nacensi,  sed  etiam  in  Rhinoviensi  et  Richenoviensi 
hoc  eodem  modo  :  ln  Syria  Doromi,  Dionisii  et  Pri- 
vati  etc,  ausus  non  sum  dictse  conjecturse  plenum 
assensum  prsebere ,  maluique  Dionysio  et  Privato, 
quos  solos  exhibent  cum  Usuardo  Baronius  et  re- 
liquisupracitati,  dubitanter  adjicere  Dorotheum 
ex  Hieronymianis.  Contra,  quamquam  satis  veri- 
simile  sit  ex  iisdem  Hieronymianis,  Sanctos  no- 
stros  Synnadis,  quse  Phrygia?  civitas  est,  cum  Do- 
rimedonte  aut  forte  paulo  post  eum  passos  esse, 
quia  tamen  incertum  id  est,  malui  nultum  figere 
tempus  martyrii,  hujusque  patscstram  cum  U- 
suar*do  et  aliis  latius  statuere  in  Phrygia.  De  pe- 
cidiari  ipsorum  cultu  nihit  reperi,  prseterquam 
in  Ms.  apographo  Kalendarii  Dotensis  Parisiis 
impressi  anno  1519,  ubi  ad  prsesentem  diem  tego 
sequentia :  Dionysii  et  Privati  m.  3  1.  unde  conjicio, 
eos  coli  officio  trium  lectionum. 


0 


m 


DIE  VIGESIMA  8EPTEMBEI8. 


151 


i.S. 


DE    S.    SUSANNA    VIRG.    M. 

ELEUTHEROPOLI    1N    PAL/ESTINA. 
COMMENTARIUS    FXUETV1TJ&. 

Memoria  Sanctse  in  Fastis  maxime  Graecis  :  cultus  :  Acta   Grseca 

edenda. 


SuB  JlUANO. 

Susunna  si- 
velocoin  Ho- 
mnno  Mur- 
(yrotvgic  an- 
■nuntiala. 


e  ogio  com- 
mendatur  in 
Basitiano 
Menologlo, 
ut  Passa 
Eleuthero- 
poli : 


Sancise  hujus  Susannse  memoriam  ex  Menolo- 
gio  Sirletiano  hausit  Baronius,  et  primus 
Martyrologio  Romano  inseruit,  sed  non  sine 
aliquo  defectu :  nam  et  locum  mariyrii  omisiU 
quod  videret  eum  in  laudato  Menologio  non  recte 
exprimi,  ut  conjicio;  et  ita  verba  Baronii  fue- 
runt  initio  impressa,  ut  Martha,  quee  solum  ut 
mater  Susannae  memoratur  in  Menologio,  Susan- 
nse  videretur  adjungi  ut  socia.  At  posterior  hic 
defectus,  qui  poterat  esse  imprimentium,  cum 
observatus  fuisset,  correctus  fuit  in  editionibus 
posterioribus,  in  quibus  ita  legitur :  Item  sanctse 
martyris  Susannse,  filise  Arthemii  idolorum  sacer- 
dotis  et  Marthae.  Locus  caute  omissus  est  a  Baro- 
niOj  quia  videbat,  opinor,  male  Iieliotropolim 
scribi  in  Menologio.  At  alii  Grtecorum  Fasti, 
et  Acta  ipsa  nos  docent,  Sanctam  Eleutheropoli, 
qiuv  urbs  notissima  est  in  PaLvstina,  coronatam 
fuisse.  Fabidatores  nonnulli,  qui  Hispaniam, 
Sanctis  undique  qusesiiis  implere  conati  sant,  ex 
omissione  loci  in  Martyrologio  Romano  occasio- 
nem  sumpserunt  Susa-nnnm  pertrahendi  in  Hispa- 
niam,  eique  et  Martham  addiderunt,  ut  martyrii 
Sociam ;  imo  geminam  eodem  die  Susannam  gemi- 
namque  Martham  annuntiarunt.  Verum  inepta 
illa  commenta  acriter  redarguit  Nicolaus  An- 
tonius  in  Scriptis  posthumis,  cujus  habemus 
exemplar  Ms.  Cum  auiem  eruditis  Hispanis 
abunde  constet ,  pseudo-Chronica ,  ex  quibus 
illa  profluxerunt,  mdla  esse  fide  digna;  et  de 
loco  martyrii  S.  Susannse  nullum  superesse  pos- 
sit  dubium,  necesse  non  estplura  de  illisdicere. 

%  In  Menologio  Basiliano  ad  xx  Septonbris 
S.  Susanna  commemoratur,  laudaturque  elogio, 
quod  satis  fidele  continet  Actorum  compendium. 
Verba  Latina  subjungo  exeditione  Urbijtate  :  Su- 
sanna  sancta  martyr  ex  regione  Palaestiua?  fuit,  sa- 
cerdotis  idolorum  nomine  Arthemii  filia.  Mortuis 
autem  parentibus,  verbum  veritatis  a  Silvano  pre- 
sbytero  edocta,  baptizatur.  Deinde  erog-atis  in  pau- 
peres  suis  facultatibus,  mundum  relinquens,  abiit 
in  monasterium  ,  et  monasticum  institutum  am- 
plexa  est ,  virilem  habitum  ferens  ;  seque  Joan- 
nem  nominavit;  ne  a  quoquam  agnosceretur.  Cum 
autem  pro  viro  haberetur,  insimulata  fuit  a  muliere 
quadam,  diaboli  suggestione  commota,  quod  rem 
secum  hahuisset :  et  explorataa  virgine  inventaque 
femina,  magnum  attulit  accusanti  dedecus.  Post 
haec  Eleutheropolim  profecta,  ob  suam  virtutem  ab 
episcopo  diaconissa  ordinatur.  Quse  eum  libere  Chri- 
stum  prcedicaret,  correpta  a  pra^fecto,  multumque 
torta,  et  in  carcerera  detrusa,  migravitad  Dominurn. 
Dixi,  hoc  satis  fidele  esse  Actorum  compendium, 
Mxdta  tamen  omissa  sunt;  etcausa  comprehensio- 
nis  Sanctze  modo  utcumque  diverso  in  Actis  cxpo- 
nitur  :  nam  comprehensa  dicitur,  quod  ingressa 
Septembris  Tomus  VI. 


esset  templum  gentilium,  precibusque  effecisset, 
ut  omnia  idola  corruerent.  Hsec  autem  causa  com- 
prehensionis  magis  congruitcum  temporibus  Ju- 
lianiapostatee,  quibus  passa  fuit  Susanna.Quaw- 
vis  enim  in  Actis  Julianus  non  nominetur,  omnia 
tamen  insinuant,  nonpotuisse  Sanctam pati ante 
tempora  Constantini  Magni,  et  ne  sub  Licinio 
quidem,  utnecesse  sit  dicere,  passam  fuisse  sub 
Juliano. 

3  In  aliis  Grgecorum  Fastis  nonnulla  addun- 
tur,  qurn  similiter  ex  Actis  videntur  deprompta. 
Primo  mater  Sanctce  dicitur  Martha  fuisse  vocata, 
genusque  duxisse  ex  Judseis,  tam  in  Menologio 
Sirleti,  qitam  in  Synaxario  Constantinopolitano 
Ms.  ln  Menecis  impressis,  ubi  primum  annuntia- 
tur  ad  xix  Septembris  cum  adjuncto  Carminejam- 
bico,  et  rursum  xv  Decembris  cum  longiori  elogio, 
mater  Sanctte  Judsea  fuisse  dicitur,  nomen  tace- 
tur.  In  Actis  vero  Martha  non  solum  origine  Ju- 
deea  asseritur,  sed  filiam  quoque  Susannam  do- 
gmatis  Judeeorum  imbuisse.  In  laudato  ad  xv 
Decembris  elogio  Susanna  dicitur  fuisse  sub  Maxi- 
miano,  quod  de  Gaterio  intelligmdum  puto,  aut 
fortasse  de  Maximino,  qui  subinde  etiam  Masi- 
mianus  vocatur,  et  cum  Galerio  Maximiano  im- 
perium  administravit ,  eique  biennio  superstes 
fuit,  anno  313  defunctus.  Verum  in  Actis\ptaren- 
tes  Sanctcc  dicuntur  fuisse  tempore  imperii  Maii- 
mi;  quod  forte  describentium  incuria  irrepsit 
pro  Maximini  aut  Maximiani.  Ex  Actis  ulterius 
liquet,  non  passam,  sed  natam  fuisse  Susannam 
sub  Maximianirtz^Maximini  imperio,  ideoque  non 
poterimus  multis  annis  aberrare,  si  natam  statua- 
mus  circa  annum  310.  In  Actis  dicitur  ad  fidem 
conversa,  mortuis parentibus,  et  bona  suapetiis- 
sea  tutoribus,  quando  annos  habebat  quindecim, 
id  est,  cirea  325.  Deinde  distributis  bonis  sxtis  in 
paitperes,  virilemsumpsithabitum,  venitque  Hie- 
rosolymam,  et  accessit  ad  monasterium  Philippi 
abbatis,  in  quo  viginti  circiter  annis  vixisse  dici- 
tur,  donec  accusata,  sexum  suum  prodere  coacta 
est.  Itaque  credere possumus,  ipsam  circa  326  ad 
monasterium  venisse ,  indeque  recessisse  circa 
346,  quando  diaconissa  facta  est  Eleutheropoli. 
Reliquum  viiue  tempus  ibidem  exegit,et  dem»  m 
capta  et  martijrio  coronata  est,  quod  contingere 
debuit  anno  362  aut  363,  si  vera  sitnt,  qiav  in  Actis 
narrantur.  Si  autem  certo  constaret,  Susannam 
obiisse  mense  Septembri,  quo  colitur;  figendum 
esset  ipsius  martyrium  anno  362,  qito  imperabat 
Julianus :  nam  hic  ante  Septembrem  anni  363  oc- 

cisus  est. 

-%  Tota  hevc  chronotaxis  certior  non  est,  quam  fi- 
des  Actorum,  exquibus  fluit.  Acta  vero  severiori- 
bus  criticis  forte  non  videbuntur  fidei  esse  indubi- 
iatx,  cum  multa  contineant  mirabilia,  de  quibus 

24       alibi 


E 

nata  videtur 
inb  Afaxi- 
iuianoaut 
Maximino, 
et  pnssa  sub 
Jaliano. 


ActaSanctx. 
qtiibusnon- 
nullx  diffi- 
cutiutes  obji- 
cipossunt. 


iVCTORE 
J.S. 


atiunde  con- 

finnuntnr, 
uti  rl   rlint- 

notaxitdata: 


152 

alibi  nihil  invcnimus,prxterquamin  Fastis  Qrx- 

Kl  Untur  de  Susanna,  ££»g£ 
duMoprofluxerint  Dicta  tamen  difficidtas  tanto 
£  j£r«  fidm  labefactare  potest  ouanto 
maqiscommunis  est,  et  in  optimis  etiam  Actis  re- 
peritur.  Nam  etsancti  Patres  et  histonci  antiqui 
multa  prcvtermiserunt  Sanctorum  gesta,  quw  ex 

,,„■    .    .    ■      \,!isi ivmn^cl  jlmi,<ih>h,is.lt<thr,l- 

tur  Historiam  vero  hujus  Susannre,  etiamsi  co- 
gnitamhabuissent,  facile poterant  omittere,  quia 
habitatio  Virginis  inter  viros  non  erat  imitanda, 
sed  potius  miranda,  utietvestis  virilis  gestatio.^ 
Alia  quoque  oritur  difficultas  ab  episcopo,  qui 
Sanctam  dicitur  Eleutheropolim  duxisse,  post- 
quam  agnita  eratmutier,cumnomineturC\eopiis, 
et  inter  Eteutheropolitanos  nullum  reperiam  Cleo- 
pam.  Augetur  hsec  difficultas  ex  catalogo  preesu- 
tum  Eteutheropolitanorum,  quem  texuit  Lequie- 
nus  in  Oriente  Christianotom.  3  cot.  G33  et  seqq.  i 
nam  videtur  sufficientes  seculo  iv  produxisse  epi- 
scopos.  Verumtamen,  omnibus  recte  in  illo  catalo- 
go  expensis,  nihil  obstare  video,  quo  minus  Cleo- 
pas  aliquiscirca  annum  350  Eleutheropoli  sedere 
B  potuerit  ;  cumque  Cleopas  solum  nominetur  in 
agnitione  S.  Susanna?;  non  item  in  ejus  sepultura 
nomen  episcopi  exprimatur;  potuit  Cleopas  paucis 
annis  ecclesiam  Eleidheropolitanam  administra- 
re,  tantoque  minus  innotescere,  quantobreviorem 
gessil  episcopatum.  Prueterea potuit  geminum  es- 
se  episcopo  nomen,  aiterumque  usurpatum  fuisse 
in  his  Actis,  alterum  in  subscriptionibus  concilio- 
rum  aut  litterarum;  et  sic  Cleopas  posset  esse  unus 
ex  illis,  quos  recenset  circa  medium  secidi  iv  Le- 
quienus.  Quidquidsit,  difficidtas  illa  mxdtumActis 
obesse  nequit,  quia  nec  locusprorsus  deest  Cleopee 
in  Catalogo  Lequieni;  nec  omnes,  quos  circa  id 
tempus  profert ,  certis  argumentis  probantur 
Eteutheropolitani  episcopi;  nec  idlus  ex  illis  est, 
qui  alio  nomine  Cleopas  dici  non  potuit;  nec  raro 
contingit,  ut  episcopus  aliquis  ex  uno  tantum  mo- 
numento  innotescat. 

5  Quapropter  dicta  in  Actis  de  Cleopa  initio  qui- 
dem  dubium  mihi  injecerunt  de  fide  Actoram, 
quamdiu  non  inveniebam  Philippum  abbatem  , 
sub  quo  monasticam  vitam  professa  es^Susauna. 
At  illam  difficultatem  nidlius  fere  ponderis  credi- 
di,  ubi  uno  tandem  loco  memoratum  inveni  Phi- 
lippum  abbatem  ejusque  monasterium  circa  me- 
dium  secidi  iv  in  PaUvstina,  et  in  partibus  Hiero- 
solymitanis.  Rufinus  lib.  xi  cap.  2S  hwc  scribit : 
Juliani  temporibus,  velut  relaxatis  frenis,  efferbuit 
in  omnem  srevitiam  feritaspag-anorum.  Ex  quo  ac- 
oidit,  utapud  Sebasten  Palsestince  urbem  sepulcrum 
.(oannis  Baptista?  mente  rabida  et  funestis  manibus 
iuvadcrent,  ossadispergerent,  atque  ea  rursum  col- 
lectaigni  cremarent;  et  sanctos  cineres  pulveri  im- 
mixtosperagros  etrura  dispergerent.  Sed  Dei  pro- 
videntia  factum  est,  quosdam  de  Jerosolymis  ex  mo- 
nasterioPhilippi  hominis  Dei  orationis  illuccausa 
per  idem  tempus  venisse.  Qui  cum  tantum  nefas  hu- 
manifl  quidem  manibus,  sed  ferina  mente,  fieri  vi- 
derent,  mori  gratius  habentes,  qnam  hujuscemodi 
piaculo  funestari,  inter  eos,  qui  ossa  ad  exurendum 
leg-ebant,  mixti,  diligentius,  in  quantum  rcs  patie- 
batur,  ac  religiosius  congreg-antes,  furtim  se  vel 
stupentibus  vel  insanientibus  subtraxere,  et  ad  reli- 
giosum  patrem  Philippum  venerandas  reliquias  per- 
tulere.  Illesupra  se  ducens  tantum  thesaurum  pro- 
prus  servare  vigiUis,  ad  pontificem  maximum  (Ale- 
xandmea  ecclesia;)  tunc  Athanasium  hostite  imma- 
culatffi  rehquias...  mittit  etc.  Hic  tocus  varia  docet 


1) 


m  S.  SUSANNA  VIIIG.  MAKT. 

ad  propositum  nostrum  :  nam  intelliginius  Phi- 
tippum  fuisse  magni  nominis  abbatem,  qualis  in 
Actis  describitur,  ipsumque  monasterio  prscfuis- 
se  in  territorio  Hierosolymitano,  et  Juliani  tempo- 
ribus  ut  habent  similiter  Acta.  Videjnus  insu- 
per  Philippum  fuisse  amicum  S.  AUianasn,  et 
consequenter  bene  Catholicum  ;  et  chronotaxim 
nostram,  qua  ex  Actis  solis  mortem  SancUv  sub 
Jidiano  fixi,  egregie  confirmari,  cum  Phihppus 
adhuc  viveret,  quando  coronata  est  S.  Susanna. 
Quod  vero  Rufinus  dedit  de  Jerosolymis,  intelhgen- 
dum  est  de  territorio  Hierosolymitano  ex  consue- 
tudine  illius  temporis,  quo  monasteria  extra  ur- 
bes  construebantur. 

6  Nunc  Acta  ipsa  proprius  inspiciamus;  neque 
enim  inficiari  possum  de  illarum  fide  iniiio  me 
multum  dubitasse.  Stylus  est  simplex  et  satis  pu- 
rus,  ut  omnino  congruat  seculo  iv.  Adjuncta  per- 
sonarum  et  rerum  tam  enucleate  in  Actis  exposita 
sunt.  ut  ea  prorsus  videantur  scriptoris  contem- 
poranei  aut  supparis.  Etenim  scriptor  aliquis  lon- 
ge  posterior  non  expressisset  nomina,  conditio- 
nem  et  religionem  utriusque  parentis,  et  nomina 
episcopi  Eleutheropolitani,  abbatis Philippi,  Ale- 
xandri  preefecti,  AquiLv  delatoris,  multaque  alia  E 
minutim  relata;  aut  certe,  siquis  omnia  illa  con- 
fingerevoluisset,  facite  deprehenderetur  in  men- 
dacio,  cum  admodum  sit  difficile  omnia  tam  apte 
comminiscide  ~ebus  diuprxteritis,  utnihitrepe- 
riatur  a  temporibus  et  locis  abhorrere.  Miranda 
quidem  est  in  Virgine  assumptio  vestis  virilis,  et 
habitatio  diuturna  inter  monachos,  nectamen  est 
ulla  ratio  dubitandi  de  illo  facto,  cum  constet,  et 
alias  plures  fecisse  simitia.  Miranda  rursum  fides 
SanctcV,  qua  Deum  oravit  et  exoravit,  ut  omnia 
gentilium  idola  subito  corruerent .  At  hoc  ipsum 
non  magis  est  incredibile,  quam  quod  eodem  fere 
tempore  Juliano  contigit  propeAntiochiam,  quan- 
dojussit  corpus  S.  Babylsc  transferri  ex  templo 
Daphnitico,  ut  in  eo  sacrificaret  Apoltini.  Nam, 
teste  Chrysostomo,  qui  adesse  potuit  et  cuncta  vi- 
dere,  simul  ac  loculus  (S.  Babylx)  ad  urbem  pro- 
tractusest,  de  caelofulmen  instatua?  (Apollinis)cvL- 
putimmissumcunctacombussit.P^rarfe/izsC/fr?/- 
sostomus  in  Homilia  de  S.  Babyla,  et  apitd  nos  ad 
xxiv  Januarii.  Mirari  etiam  possumus,  Sanctam 
tormentis  aliquibus,  mortem  alias  inferre  natis, 
vitam  non  amisisse;  sed  id  rursum  eidem  est  com- 
mune  cum  multisaliis  martyribus,quiintertor-  j 
menta  manserunt  illcvsi. 

7  Jam  vero  omnia,  qum  ad  occasionem  martyrii 
ipsumque  Sanctas  martyrium  spectant,  tamaccu- 
rate  congruunt  cum  persecutione  Jidiani,  ut  hac 
maximedecausaexistimem,  Actafide  bonafuisse 
conscripta.  Nam,  utnotum  est  ex  scriptoribus,Ju- 
lianusjussit  aperiri  deorum  templa,  iisque  offerri 
sacrificia  volebat;  at  Christianos  ad  sacrifican- 
dum  necdum  cogijusserat.  Atqui  secundum  Acta 
Alexander  prsefectus  populum  Eleutheropolita- 
num  invitavit  ad  sacrificandum,  non  vero  coegit, 
aut  notentibus  pcenas  interminatus  est.  Susan- 
nam  vero  comprehendi  jussit,  quia  delata  erat 
ob  eversa  idola,  non  quia  erat  Christiana.  Eam- 
demnon  invitavit  ad  cxdtum  idolorum,  nec  dixit 
mandato  imperatoris  eidem  offerenda  esse  diis 
sacrificia;  sed  interrogavit  semper  de  Deo,  quem 
coteret,  ut  ex  liberis  ipsius  contra  idola  respon- 
sis  occasionem  captaret  ipsam  puniendi.  Sio 
omnino  volebat  Jutianus,  ut  Christiani  non  vi- 
derentur  pro  fide  pati  aut  occidi,  sed  tamquam 
rebelles,  aut  alia  de  causa  supplicio  digni.  Prse- 
terea  Julianus  nullibi  nominatur  in  Actis,  atque 
hoc  ipsum  ejus  persecutioni  est  congruam;  cu- 

piebat 


Acta  cx  edj- 
h  vidcntur 
scriptorisfc- 
re  contem- 
poranei, 


optuncquc 
congntunt 
cum  pcrse- 
caiwne  Jit- 
liani. 


DIE  VIGESIMA 
A  piebat  enim,  ut  civitates  etprxfecti  Christianos 
persequerentur,  teste  Nazianzeno  in  Oratione  i  in 
Julianum  pag.  74,  idque,  inquit,  haud  publico 
edicto,  verum  ex  eo  quod  impetum  audaciamque 
mimme  reppimebat,  velut  proposita  quadam  lege 
non  scripta,  id  se  velle  promulg-ans.  Idem  Orat.  % 
in  Julianum  ait :  Provinciarum  porro  imperia  non 
optimiset  moderatissimis,  sed  crudelissimis  homi- 
nibus  raandabantur.  Quodoptimecongruitcumiis, 
quse  in  Actis  dicuntur  de  Alexandro,  et  cum  vio- 
lentia,  qua  sanctam  Virginem  vicc  auditam  occidi 
jussit. 

TcifuavL       8  QuaPr0Pter  Acta  s-  ^usannag  minime  repu- 

'amretpro  dianda  existimo ;  sedpro  factis  saltem  admitten- 

tuttbus  sint    da,  ut  vetusta,  ut  locis,  temporibus  et personis  con- 

edenda.         grua.  Neque  hic  dixerit  criticus  aliquis,mirabi- 

lia  in  iis  relata,  discursusque  Actis  insertos,  sty- 

lum  redolere  Metaphrastis,  ut  solemne  habuerunt 

nonnulli  de  Actis  Greecis  pronuntiare.  Nam  hiec 

Acta  qui  vellet  Metaphrasti  attribuere,  vel  hoc 

ipso  ostenderet,  stylum  Metaphrastis  parum  sibi 

esse  cognitum -  cum  horum  Actorum  stytus  longe 

sit  simplicior.  Verumtamen  non  eo  usque  fidem 

B  Actorum  suspiciendam  credo,  ut  ipsa  quoque  di- 


8EFTEMBBIS.  m 

ctaSancfm  autaliorum,  qusein  illis  refervMur, 
eodem  plane  modo  protata  existimem.  Magis  opi- 
nor,  scriptorem  ea  usum  esse  libertate,  quampU- 
nque  scriptores,  cum  profani  tum  sacri,  sibi 
mdulserunt,  ut  loquentem  induxerit  Sanctam 
ahosque,  prout  secundum  gestorum  adjuncta  lo- 
quendum  ipsis  credidit,  aut  prout  fere  locutos  in- 
tellexerat.  Ceterum  Acta  illa  Grteca,  hactenus 
xnedita,  Majores  nostri  acceperunt  Parisiis  ex 
schedis  Ci.  V.  Francisci  Olivarii,  ut  tegitur  in  mar- 
gtne.  In  Catatogo  nostro  Ms.  Vitarum  notatum 
est,  eadem  Acta  haberi  Romae  in  Bibliotheca  Va- 
ticana  et  Viennx  in  Csesarea.  In  Catatogo  impres- 
so  bibliothecx  regisePariensistom.  2  eadem  Acta 
assignanturcodice  1191  cum  hac  tamen  initii  mu- 
tatwne,  ut  ibi  legatur  v.y-a  roi-?  va,oovc,cum  in 
exemplari  nostro  sit  vard  rbv  vv.r^.Ceterum obser- 
vo,  in  exemplari  nostro  nonnullas  voces  vitiose 
scriptas.  Itaque  iectorem  moneo,  me  menda  illa, 
quse  clara  et  certo  sunt,  correcturum;  relicturum 
veroea,  qute  certa  nequeunt  corrigi -  sed  aliquid 
de  iis  aut  in  margine  aut  in  Annotatis  monitu- 
rum:  Latinam  vero  interpretationem  daturum, 
quampotero,  fidelissimam. 

E 


J.s. 


V    I    T   A 

Auctore  anonymo 
Ex  membranis,   Cl.    V.  Franc.  Olivarii.  Interprete  J.  S 


Kard  rbv  v,atpbv  rfj?  (3ao"tXei«s  Maliuov  w/  n;  h- 
pzvc,  7C0V  ettfco/cov  ev  zot-  uspstrt  njg  XlaJ.ai^rhr^, 
bvouart  'Ap7£uto;,  77/ouo"to;  uev  o*cp6c3pa,  lotubq  6*s  7015 
Tponoiq,  v.a\  zyOpoc,  diditvpoc,  tcov  Xptartavcov.  OJ70; 
'iyr)uzv  yuvatjca  'IouoVtav,  ovouan  MapGav  '  zrzv.zv  dz 
au7to  Ovyaripa,  v.ai  kv.d).ZQ-zv  r)  ur,TYip  rb  ovoua  avrfc, 
^cocavvav,  ).syouo*a,  ort  zv.  rov  eOvou;  7cov  Karpcov  SGTat 
70  6'voua  avTYtC,,  xat  ovyi  ex  7cov  z).\f,voyj.  avsVpecpsv  $z 
C  a-j7r;v  f,  uf^r^p  Tof;  tcov  louciatcov  ffizui  rz  xal  uaQfuaat' 
eysvs^o  Se  TzXzvrfQ-at  70u;  yovzic,  rf^Ttaidb^  eVt  v^rtta^ov- 
ar\q  '  kvzGTr)t7aro  dz  6  Ttarr.p  avrfc,  7S/\su7cov  dvo  17:1706- 
7Tou;  avrfi,  ivrztlduzvo^  au70J;  ev  rfj  otaSf,y.r„  co;  avc,rr 
Qr)Q~av  avrf.v,  xat  ydp(d  7rpoo"out).>icrao*av,  70  7>-vtzau- 
7a  ev7o;  yevscrOat  v.vpiav  7cov  -(py)pia7cov.  vjv  dz  7t;  Trpe- 
G&vrzpoq,  Qvo^ari  lO.vavb^,  7'^;  ayta;  7rto"7£co;  7cov  Xpt- 

<T7taVC0V  *  OVTOq,   7T£piC>V7C0V    7C0V  yOVSCOV  7>5;    TTatdo;    SV   7C0 

(3tcj>,  ev  cruv7J"£La  au7cov  >^v,  coa7s  kv.  yzirovojv  otV.cov.  v.ai 
dri  Xoitzbv,  a*j£>]0eto*yj;  rfc,  2cocravv>;;  jcai  e-/ecppovo;  ojcn;;, 
Gv%yaq  avvrvyiac,  Ttoiovukvri  7rpo;  70v  7:popp)-0sv7a  -rpscroj- 
7epov  2.tlvavbv,  eor^pt^e^o  utt'  avrov  zv  rf  Tiiarzt  7cov  Xpi- 
C7tavcov'  fjv.ovaz  rov  Kjptou  $ta  rov  kvayyzliov  Asyov^o;' 
aptr(v  Asyco  uf/tv,  0;  acp^itsy  oiv.iac,  r)  dypovc,,  >j  yovz\c,  v) 
riv-va,  f)  ddzlyovc,,  'iri  5e  zat  7>jv  eau70iv  tyv^r.v,  v.al  dp-(i 
tqv  Q-ravpbv  avrou,  y.al  dy.o\ovQ-/jt7Zt  67Ti'o"CO  uov,  i-/.arovra- 
Tzlaaiova  y.rttyzrai  ev  7co  vuv  atcovt,  ev  de  7co  *-ts/U.0V7i 
^cor.v  aicovtov  z?.>-povopt^o*ei. 

2  Toj7cov  toivuv  7cov  7tut'cov  p>;ua7Cov  e7raxouo"ao*a,  -q 
OV7CO;  Bzvrzpa  crtocppcov  2coo*avva,   y,ai  5so0sv  -ca^avuyst- 

C7a,   a7T£0"7£[?>£V  £Va    7C0V    TTaic^COV  7COV   0"Uv6v7COV  aU7>j,   7Tp6; 

tov  7rpsajSu7£pov  2iAuav6v,  dltovcrat  i).0ziv  rrpbq  au7>jv  . 
70U  dz  Ttapayzvouivov  ,  u7Tav7>j-*ao-a  TTpoQzv.vvr^zv  av- 
tov.  etTa  e7T£u;ausvo;,  zvdOtQ-av  duyorzpot,  xai  fpla- 
ro  ~h   Zwcravva    dl]tovv  rbv  TtpZGovrzpov ,  &-riAuo*at  avrfj 


Imperante  Maximo  a,  erat  quidam  sacerdos  ido-  Sanctzpa- 
lorum  in   partibus    Palaestin® ,    nomine    Arte-  rcnW*»Vto"- 
mius,  dives  admodum,  sed  moribus  perversus,  et   *'J  ,oa 

r  a  Sylvano 

fervens  hostis  Chnstiauorum.  Hic  uxorem  duxit  presbytero, 
Judaeam,  Martham  dictam:  peperit  vero  ipsi  Fili-  a 

am,  et  hanc  mater  nominavit  Susannam,  dicens: 
Ex  gente  Patrum  nomen  habebit,  et  non  ex  Genti- 
libus.Filiam  mater  educabat  secundum  Judseorum 
mores  et  dogmata.  Verum  contigit,  ut  Puellae  pa- 
pentes  morerentur,  dum  adhuc  erat  parvula.  Mo-  p 
riens  vero  pater  ipsius  duos  eidem  constituit  tuto- 
res,   mandans   illis   in  testamento,   ut  ipsa,  dum 
matupa  esset  et  nuptiis  illigata,  bonorum  suorum 
absoluta  fieret  domina.   Erat  autem  quidam  pre- 
sbyter,  nomine  Silvanus  b,  sanctae  Christianorum 
fidei,  qui,   viventibus    adhuc   Puella?  parentibus, 
cum  ipsis  conversabatur,  utpote  in  vicinia  habi- 
tans.  .Deinde,  cum  crevisset   Susanna  et  prudens 
esset,  frequenter  accedens  ad  prajdictum  presbyte- 
rum  Silvanum,  confirmabatur  ab  eo  in  fide  Christia- 
norum :   audivit    quoque    Christum   in  Evang*eIio 
dicentem.-  Amen  dico  vobis,  qui  dimiserit  domus, 
aut   iigros  ,   aut  parentes,  aut  filios,  aut  fratres, 
adhuc  autem  et  animam   suam;  et  tollat  crucem 
suam  et  sequatur  me,  centuplicia  accipiet  in  hoc 
seculo,  et  in  futuro  vitam  seternam  hrereditabit  c. 

%  Auditis  ig-itur  venerandis  hisce  verbis,   cum  ctabeodem 
continentia  vere  altera  csset  Susanna,  excitata  a  «***>**# 
Deo,  unum  ex  servis  secum  habitantibus  misit  ad  baptu 
presbyterum  Silvanum,  ut  dig-naretur  ad  se  venire. 
Illo  autem   adveniente,   obviam   progressa  ipsum 
dimisse  venerata  est.  Postea,  illo  bene  precante  d,  d 

ambo  consederunt,  et  ccepit  Susanna  rog*are  pre- 

sbyterum, 


154 


VITA  S.  SUSANN 


A.  umm 


bvtcrum  ut  leetorum  verborum  vim  sibi  expone- 
ret  Sanctusveroetvencrabilisvirei  consequcnter 
explicuit,  qmc  spcctant  ad  amorcm  Dei,  ad  cnstita- 
tem  ad  niisericordiam,  ad  paupertatem,  et  ad 
ngnum  ctelorum.  Beata,  ubi  illa  audiverat,  la- 
crymis  perfusa,  rogabat,  ut  ad  societatem  Cbn- 
stianorum  adjung-erctur.  At  ille  nonnihil  differcns, 
post  absolutionem  divina  liturgia?  introduxit  lpsam 
in  baptisterium,  perfectisque  de  more  exorcismis, 
eidem  tribuit  lavacrum  reg'enerationis,  baptizaus 
ipsam  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  san- 
cti.Deinde  sic  eidem  communicavit  sanctum  Cor- 
pus  etpretiosum  Sangruinem  Domini  et  Dei  et  Sal- 
vatoris  nostri  Jesu  Cbristi  in  remissionem  peccato- 


rnm. 


hona  parcn- 
tummorluo* 
rum  a  tuto- 
ribus  pelit, 
ratfueobtcnia 


B 


iii  paupcres 
diitribuit. 

Tum,  tumptO. 

veete  virlli, 
petit  monoi- 
terium. 


3  Hisce  ig-itur  recte  procedentibus,  in  domum 
suam  abit  Susanna,  gaudens  et  exsultans  de  his, 
quibusdignata  fuerat  bonis.  Domum  reversa,  advo- 
catis  tutoribus  suis  dixit :  Ecce  flos  aetatis  meae  ap- 
propinquavit:  reddite  modo  mihi  relicta  a  paren- 
tibus  meis  bona.  Illi  vero  eidem  responderunt : 
Domina,  noli  irasci :  ecce  enim  bona  tua  salva 
sunt:  ecce  servi  tui  ministrant  tibi,  et  nos  ipsi  su- 
mus  servi  tui.  Tum  illa :  Non  est  nuncejusmodi 
verbis  opus :  sed  restitutionem  bonorum  meorum 
mibi  confestim  facite.  Illi  seposuerunt:  Audi,  domi- 
na :  pater  tuus  mandavit,  ut  legitimo  juncta  matri- 
monio  bonorumtuorumperfectumdominium  acqui- 
reres.  Illa  vero  dixit:  Quandoquidem  Legislator 
Christus  me  Iiberaverit  parcntum  meorum  imperio, 
in  mea  nunc  potestate  est  aut  nubere,  aut  non  nu- 
bere.  Ecce,  abstinuistis  a  nuptiis :  at  bona  mihi 
restituite.  Erat  autem  annorum  quindecim,  quando 
itasapiebatet  agebat.  Tutores  vero,  hsec  audientes, 
scientesque  factam  esse  Chistianam,  omnia  eidem 
rcstituerunt  bona,  tam  pecunias  qaam  possessiones 
relictas. 

4  Hisce    acceptis,    immobilia    vendidit    Beata, 

collcctoque  auro  multo  et  argento,  noctu  circui- 

bat,  cgenisque  largiebatur.  Mobilia  vero,  id  est, 

servos  et  ancillas  libertatc  donavit,  leg-atisque  di- 

tatosdimisit,  diccns:  Ego  quidem  vos,  o  filii,  tem- 

poranca  bac  servitute  libero  :  si  autem  desideratis 

et  veram  libertatem  obtincre;  accedite  ad  eum, 

qui  nnimashominum  vere  liberas  facit,  etille  vos, 

a  peccato  redemptos,  ingenuos  et  liberos  militiae 

sueb  adscribet.  Ubi  vero  et  reliqua  bona  sibi  reli- 

cta  in  paupcres  omnia  similiter  distribuisset,  ac- 

cersito   tonsore,    comam  capitis  sui    tonsa    depo- 

suit.  Mox,  assumpta  virili  veste,  profecta  est  Hie- 

rosolymam.  Deinde  ad  monnsterium  beati  Philippi 

progrcssa,  portnm  pulsnvit  monnsterii.  Egrediens 

janitor,  ubi  ipsam  vidit,  credidit  virum  esse,  et 

introduxit.  Tum  rogavit,  quid  vellet,  et  unde   ve- 

niret.    Illa    vero    dicit:    Multum    desideravi    bic 

orare,  et  benedictionem  vestram  accipere.  Janitor 

vero  abiens,  nuntiavit  omnia  beato  Pbilippo,   di- 

cens  :    Adest  juvenis   quidnm    formosus  ,   dicens 

orationis  causa  se  venire,  et  ut  vestram  obtineat 

benedictioncm.  Illcdixit:  Duc  ipsum  ad  oratorium, 

deinde  simili  modo  ad  me.  Feeit,  ut  jussus  erat : 

et  post  ipsam  similiter  introduxit  ad  abbatem.  In- 

gressa  illa,  venerata  est  beatum  Philippum  pro- 

strata  in  terram ■  deinde  et  adstantes.  Beatus  Phi- 

Hppus  dixit:  Bene  venisti,  frater:  unde,  et  qua 

de  causa  venisti  ad  nos  humiles?  Tum  illa,  Ve- 

neror  te,  pater :  Caesareae  in  Palcestina  vitales  au- 

ras  hausi,  relictisque  parentibus,  huc  venio,  Deo 

me  ducente,  utfacias  me  sicut  unum  ex  fratribus, 

qui  tecum  sunt,  ct  salva  fiat  anima  mea.  Dicit 

ei   beatus   Philippus:    Quod   tibi    nomen  est.  II- 

la  dixit:   Joannes  vocor.  Adstautes  fratres  dixe- 


M  VI RG.  MART. 

:,;,v  dvocyvuttQivTMV  ryjv  dvvaij.iv.  6  $t  offto;  xai  tlllioc, 
dvr.p  xaOe£ri;  tnilvrjtv  avTrj  toc  rrepi  nfa  «U  ®eov  ayd- 
ffy)S,  xai  ayveta;,  x«l  eAeyjf/offuv/;; ,  xal  axr-ofAOffuvy-;, 
xai  ra  rrepi  ry;;  [3afftXet'a;  rwv  oupavcov.  Taura  axouffaffa 
r)  LLaxapia,  Kai  ffuyx^Oeiffa  r°r«  (J«xPu,Tiy*  ^lov  *aTtt" 
xayHvax  Iv  ty)  tcov  Xpiffrtavcov  7Tpoff>iy©pf«.  Tou  tfe  urrep- 
Bepivov,  llzto.  r>,V  arrd?.ufftv  T$'  Oeta;  Aetroupyta;,  tia- 
ayayoiv  avvhv  ev  rco  cpconc-ryiptro,  xat  acpopxtffa;  avvhv 
xara  r6  zQoc,  eoWv  avvh  ro  Xourpov  Tr^  aSavacna;, 
(3aTrrt'ffa;  aurr,v  ei;  to  ovouia  tov  Ilarpo;  xat  tov  Ytou 
xai  toO  dyiov  IhttyaToq.  xai  dQ'  ourco;  psrt&HCSV  «(inj 
tqv  dyiov  a*c6f*aro;  xai  tov  rtpttou  atfxaro;  rou  Kuptou 
xat  0eou  xai  crwrwpo;  r^wv  'lyjcrou  Xpiarou  etf  acfscriv 
a^apncov. 

3  Tourcov  rotvuv  oureo;  7Tpooavrcov  atcrtco;,  aTretcrt 
rt  2cocra-va  ev  rw  otxto  avrfic,  yatpovtra  xai  dyaXkia- 
fjtevyj  etp'  olq  -^tcoOv]  dyaQoic,  .  v.a\  ilOovaa  ev  T^  oixta, 
rrpocrxaAeaa^tevy!  rou;  emrpdTrou;  aurvj; ,  tyr,  aurof; 
idol  6  xatpi;  r-/5;  axp^;  rvjq  -fihxiaq  pov  yjyyixev  ' 
dnodoTk  (J.OL  Iovkov  xa  xaraXeKpOevra  (J.ol  ipr^aTa  dnb 
rcov  yoviav  ptou.  Ot  di  tixov  avrn  '  xupta,  {xr,  opyityv 
Idov  ydp  ra  xp/jfxara  crou  txcoa  etfftv  '  xal  ioov  xat 
ot  ohtTaL  nov  UTT/Jpsroucrtv  troi,  xai  t^tlc  dt  avTol  dou- 
>ot  crou  ecxjuev.  r,  dh  ecp/j  aurot";  '  oi/  XP£t'a  yuv  T®v  *°~ 
ytav  rourcov  ■  dlld  r/,v  aTroxaracrrao-iv  rcov  xp^^arwv 
txov  TtxYpq  TTotvicraTe  .  ot  6*e  tircov  aurv)  '  axoucov,  xupta. 
6  rrary-p  uov  everetAaro,  evvdf^M  ydii-t^  oe  7Tpoo*opX>i- 
cracrav,  to  r//Vf/.aura  evro;  ytvizOai  rcov  ypr^fiaTtav  .  'h 
dt  etTre  '  rou  vop.o0erou  Xptcrrou  eXeu^epcocravrd;  i/.t  ex. 
r/j;  rcov  rrareptov  lkov  avayxyj;,  ev  tu.o\  vvv  a^dxetrat 
r6  TzpoGQy.Llr.Gat  ydfxoi  xai  y.-h  npoo'OfJ.LArlijai.  Tc?ou, 
aTrecrxere*  tov  yd[JOV  Ta  6*e  xprip-aza  ajroxaraa-r^crare 
Lioi  '  r,v  rJs  ercoy  rdre  rrevre  xai  dixa,  ore  Tavza  ecppd- 
vet  xai  errparrev  ■  oi  cTe  errtrpoTrot  dy.ovaavTtc,  raura, 
xai  yvdvre;  6'rt  Xptortav/;  yiyovtvt  arrex.arear^cav  auryj 
Travra  rare  yprtii.aTa.  v.ai   zd  v.Tr\iiaTa  aya^.irrwc. 

4  "Artva  Aaooucra  ri  it.av.apia,  T»  LttV  dv.ivy]za  dia- 
TreTrpaxev,  v,a\  cvvayayovo-a  yyvuiov  iv.avov  v.ai  dpyvpiov, 
rreptet  ra;  vuxra;  xat  dttdiozt  rof;  dtOLiivoLq.  Ta  5e 
xtvyjra,  rour'  ecrrtv  rou;  rJouAou;  aur/;;  xai  ra;  dovlac,, 
eAeuOepcocacra,  aTre/ucrev  aurou;,  etTroucra*  eyco  llIv  VLt-dc,, 
co  rexva,  rrj;  Trpoffzatpou  rauryj;  c^ouXeta;  e^euOepco  *  et 
c^e  fiovlzoSt  xai  rr,;  akvfiwiiq  eAeuOepta;  a^tco9/;vat,Trpocr- 
eXQare  rco  ovrco;  eXeu^ep&uvrt  ra;  tyvydc,  rcoy  dvQpui- 
Trcoy  '  xat  aii-bq  uf/a;  kcayopaGac,  r;/5;  apiaprta;,  yvrj- 
fftou;  v.ai  eAeuOepou;  T.ponypd.']jtL  et;  vhv  eaurou  ffrpa- 
retav  ■  ofzotco;  r)e  xai  ra  v.azakzi^ivra  avv/j  loind 
yprifj.aza  Travra  et;  rou;  ■ktuy/qvc  ayaAwffaca,  p.erao*ret- 
/af/iyyj  v.oupia,  iv.riparo  vhv  kqllyiV  rvj;  xewakvjq  avvhq, 
v.ai  du.^iao-aLi.iv/}  o-yr^-a  avcJptxov,  erjcoxev  eaurr.v  knl 
ra  TepocrdXuaa  *  xai  6*7;  dnzlQQVQ-a  et;  vhv  uovhv  zov 
juaxaptou  OtAtTTTrou,  expouoey  et;  roy  Tru/lcova  rou  uova- 
ffryjptou  ■  klzkOiiv  6e  6  2-upcop6;,  xai  .Sreaffa/itevo;  aur/iv, 
ecTo^ev  avrjpa  etvat,  xai  tiur^yayzv  avvhv  tvdov  .  etra 
eTryipo>ry)ffev,  ri  av  |3ouXotro,  xai  TrdOev  yTxet .  rj  dk  liytc 
rrdOov  eoxov  ttoAuv  rou  eu^aoOat  kv-avQa  xai  euAoyyj- 
Ovjyat  rrap'  vllm.  0  dt  5uDcopo;  arreXS-wv,  dvrtyytLltv 
dnavza  roi  f/axaptc.)  <I>tAtTrTrco,  Aeycov  *  Trapeorty  tl- 
veavicntoq  tvttdhc,  cpaoxcov  zvyyq  ydptv  /fxeiv,  xai  zvko- 
yriSvivai  Trap'  u/*tov  .  6  dz  etrrev  ■  Trpoffayaye  aurov  ev 
rw  euxrr,ptw,  etO'  ourto;  Trpo;  pte.  o'  r)e  eTrot/jffev  co;  dterax- 
Oyj-  et8J  ourco;  etffyjyayev  auryjv  rrpo;  aurdy  .  -h  rJe  eiffeX- 
Sovna  TTpoffexuvy]ffev  rw  Li.av.apir,)  <MtTTTrco  erri  vr,v  yhv, 
erretra  xai  rot;  rrapeffrcofft.  d  dt  f-taxapio;  '*|>cAtTrTro;  ecpyj- 
xaAco;  -?ilQtc,  ddzkyz.  irdOev,  xai  rtVo;  ydpiv  yftOe;  Trpo; 
■hLLac,  rou;  raTretvou;  .  yj  6*6  etrrev  ■  eyco  c^eouat  crou  rrarep ' 
arro  Katffapeia?  ei^E  r>5;  IlaAatffryjv/];,  xat  aTro(3£GXrjxco; 
rou;  -/evvyiffavrac,  v-co  vvv  evrau^a  rou  0eou  llz  torJnyy]- 
ffavro;,  ha  Troty;ffr,;  llz  co;  eva  rwv  ac^eXcpwv  rcov  ovrcov 
ftera  oou,  y.ai  ocoOyJ  llov  r)  tyvyr}  .  liyei  avvh  6  u.ax.d- 
pto;  ^tAiTTTro;  ■  rt  ro  6voiid  rjov.  r,  6e  etTiev  Toavvyj;  xa- 

AoCfAai 


1) 


*  an  forte 

d-6o~/tTt 

abslinetc 


E 


DIE  VIOESIMA  SEPTKMBKIS. 

A  lovy.ai.oi  oe  Trapeffrwre;  whlyA  zl-ov*  xatev  '6voya 
l'/ztcr,   idv  v.al  ry;v  -poaipzatv  v.rr-rt. 

5  Tore  fyplaxo  avrhv  6  yav.dptoz  (bthmtot  iv.  twv 
aytwv  ypay&v  vovOzrztv,  mpl  TGLmiVOt-pOffvwfc,  mpl 
vra/.onz,  nept  tynpanUlf,  mp\  dypvnviac,  v.a\  dixa- 
b\a~loiq,  xaSwc  v.aOr]v:n  ~apatv'z-ac  avrr.v,  v.aX  v.atpov 
v.a/.z-avroc,  zoorv.zv  avr-r)  v.aX  rb  rwv  yova.yoy/  dytov 
Qy$p.&  '  r,Tic  \a$ov~a  rb  uynya,  inrzvoic  -poaztyzv 
rrj  a~y.n~zi,  imdztv.vnyivn  -&~av  Ta-ztvovoo-vvr.v  y.al 
zyv.pdrztav,  aypvnvtav  re  v.al  v.lavOybv,  v.ai  aovvtoc 
Taiq  zvyalc  -po-y.aprzpov-a,  coc  d~avrac  yaipziv  iv 
avrn ,  v.ai  3ocd£ztv  TOV  Kupwv  ■  iyivzro  61  ypbvovz 
Uavovc  novoo-ai  avrr,v  iv  nj  v.aD.ioTrt  ravrn  no/\iT6tat 
wc.  mpimv  toc  zuo~l  eryj  ■  v.at  ovdzlc  'hdvvnSn  rw  to- 
ffourw  ypovoi  yvSxifoa  ,  ort  yvvr,  vnnpyzv.  'i\iv  di  tlc 
KLTX^Tpid  7oJ  Q^fuerc,  y.ai  ov  t$  izpot.yya.Ti  dnb  'Eltv- 
Qzpo-6).zo>c  ■  avrr,  zOoc  iaytv  eifftevat  iv  rw  yova-rn- 
piw  zvla&ziac  yd.piv  -pbc  rbv  yav.dptov  $iX«TJrov  .  eiff- 
lovaa  ovv  y.a\  z^Lovva  kv  tw  yova-rnpioi ,  iv  gvvtv- 
yla  yzyovt  xai  tqv  yav.apiac  rauryjc.  Swffavvy^  iv  yid 
rwv  r,yzpoiv,  oOzv  y.al  zv),oynOzi~a  utt'  auryjc,  offare 
U7T0   dvdpotc.    'Oadv.iq    dv    zi-hoyzro   iv  :m   tiovaaTY\pi(p 

B  7rpoc.  rov  yav.dpLov  <I>t/,tTrrrov,  iv  -vvrvyia  v.aX  buxkia, 
-Xa-vripa  iyivzTO  y.al  avr-nz,  oioyzvn  avrhv  zlvai  dv- 
opa,  oiz  iv.  rovrov  iyivzro  avrrjc  zv  hK&vyia  ai-ypd 
'h  dr,Ozv  d-y.r-pta  .  i~i  -oXkov  ovv  ypbvov  rovro  ota- 
vovyivr,,  v.ai  ~vpr.o).ovyivn  zvdoOzv  rr,v  tyvyr.v,  ftr)  tv- 
piav.ouffa  dz  v.aipov  zvSzrbv  7r).y;pwffat  rnc  ^vyf.z  av- 
rrq  ri)v  «TrwAeiav,  o-jy.oyavriac  dpdpjx,  imnlv/.zi  rn  ffu- 
ypovL  v.al  $iv.aia  2ao-dvvn,  oo-y.rz  7rpo7ce/*7r»v  avrr,v  airo 
tou  yovaarnpiov,    ^iaadiLzvoc  y.al   yQeipaz,    avrr]v. 


fi  Kal  $r,  iv  u.id  rviv  •nu-zpwj,  ilzlOovaa  ex  rou  ro- 
vao~r'npiov  iizopzvzro  Sztvtoc  bdvpou.zvn  v.al  v.o~rorzvn  xaX 
(3o&jffa ,  y.ard  avy/.vpiav ,  u.dllov  dz  v.ary  oiv.ovov.iav 
0eou,  wniVTyjffei;  aurr,v  o  eTriffzoVoc  'EJ.euQepoTroAe&jc 
6  ogioc  Klzdmaz,,  v.a\  idw  avrr.v  ourwc,  /toTrrou.evyjy 
xat  Opr,vovo~av,  timv  aurv^  '  ri  o~oi  iariv,  yvvai,  y.al 
ri  ~z~ovOacy  otl  ovroic  ~Lv.p&z  ~rzvo%zic  xai  /3oac; 
r,  oz  zlttzv  6lo~vpoiu.ivri  '  diorai  o~ov  dz-~0Ta,  d/.ov- 
-ov  (j.ov  ty)z  raXatTrwpou  '  zh]  iv.avov  dr.iov-a  iv  tw 
ptovaffryjpiM  rou  xupou  'PtAtTTTrou  eu^.oyta^  ydpiv,  ovdzv 
-zr.ov^a  dzivbv  r,  dronov  r.ori.  Kat  ra  vvv,  ovv.  olda 
~60zv  £')i;avro  v-aviav  zvzidn,  6voy.an  'Iwawyjv,  b-ziz 
wc;  TTpo^affet  7rpo7r£fJt7TQ>v,  ectaffard  pte,  v.ai  z<pf$zipzv 
u.ov  rr,v  izapOzviav  *  xa!  Ivexrt  rourou  0py;vw.  6  dz 
C  rtptto^  xat  6'ffio^  eTriffxoTro;  KA£toTrac.,  rolc  -ziOavolc, 
avrric  ~koyoic,  tiotXXov  dz  aTrary-AoT;,  Tr£tffO£t;,  IzyzL 
avrf,  '  uTroffrpetps  cxua  iu.ol  etc  ro  yova~TY\gLov  z/.zl 
ydp  r.opzvoy.a.i  Gvvrvyjac  ydpvj  *  aai  nyayzv  auryjv 
ev  rw  y.ovao~TnpLOi  .  etffeAGwv  av  6  octo^  ETrtffzoTroc.  ev 
t&}  y.ova-rnpioi  rpbz  rbv  ya/.dpiov  <&iAi7TJroV  r.-nd-aro 
avrbv ,  v.aX  y.aSi-dvraiv  aurwv,  r,pc]cr.TQ  £7r£yxa^erv  o 
eTTtffzoTro;  rw  yaxapuo  ^tAtTTTrco,  Izywv  '  ttJou  ydpL- 
tl  Xptffrou  Trevryix.ovra  xat  ~pbc  e.TY\  zyztc  iv  r&>  y.ovv- 
~TYjpioi  rovroi,  v.ai  ovdziz.  7rto7rore  yav.ov  tl  y]kov~zv  nz- 
p\  ~ov,  Y)  Trspi  roiv  oiv.ovvTOiv  ffuv  cot  •  zaV  r,ptetc  3z 
avroi,  zat  ot  xa^et;  zpyoyzvoL ,  coc.  Trpo?  dv$paq  0£ro 
avaz£tpt£vou?   ipypyzQa, 


7  Kal  ri*s  Sffrtv  ovroz,  ov  zyztc.  iv  r&i  ptovaffrr(pt&> 
gov,  ~0opia  tyvy-rjc.  dvay.ziyivns  0£&i,  ovdptart  Twavvyjv, 
Offrti;  £j3caffaro  rr,v  TrapQevov  ry;v  £;  etouc,  ^urwffav 
£vrau5"a  euXoyta^  ydpiv,  v.aX  'iyOztpzv;  r,v  v.a\  v~avrrr 
ffa;  /3owffav  xat  zorrrOjUEvyjv  urroffroe-j/a;,  nyayov  iv- 
raura.  Kat  £x.eAeuffev  6  errtffxoTro^  dy5rf,vat  rr.v  d-y.r,- 
rptav  .  'h  dz  eXOouffa,  ravra  etrrev  xat  erri  rou  aj3j3a 
<I»tXtTrTrou,  ort  ra  xai  ra  eTTOiTjffe  yoi  6  ptova^wv  ~ov.  o 
dh  yaxdpioc.  ^tXiTrrro;  etpyj  rw  e7rtffxo'7rw  •  dzoyai  rov 
dytov  gqv  dyyilov.  'Eyw  ourw;  e^w,  ort  xat  euou  wvyd- 


L5S 

runt:  Pulcrum  habes  nomen,  si  et  bonasia  volun- 
tate. 

8  Tunc  beatus  Philippus  ccepit  ex  sacris  Scri- 
pturis  ipsam  admonere  de  humilitate,  de  obedien- 
tia,  de  continentia,  de  vigilia,  et  prorsus,  fjuem- 
admodum  decet,  ipsam  adhortatus,  tetnpoteqne 
monente,  dedit  ipsi  sanctum  monachorum  habi- 
tum.  llla,  accepto  habitu,  omnibus  viribus  ad  ex- 
ercitationem  suam  incumbebat,  ostendens  omni- 
modam  humilitatem  et  continentiam,  vig-iliisque 
et  luctui  dedita,  et  impigTe  precibus  iusistens,  ut 
omnes  de  ea  laetarentur,  et  gloriam  Domino  da- 
rent.  Optimum  hoc  vitae  institutum  Iongo  tempo- 
re  continuavit,  ut  vig-inti  fere  essent  evoluti  an- 
ni  :  nec  ullus  tanto  tempore  cog-noscere  potuit, 
mulierem  esse.  Erat  porro  quaedam  habitu,  non  o- 
peribus,  ascetria  Eleutheropolitana  :  hsec  sole- 
bat  pietatis  gratia  ingredi  monasterium  ad  bea- 
tum  Philippum.  Cum  itaque  monasterium  ingre- 
deretur  et  egrederetur,  die  quodam  in  societate 
fuit  beatfe  hujus  Susannse  :  unde  et  benedictionem 
ab  ea  accepit,  tamquam  a  viro.  Quoties  autem 
monasterium  ingrediebatur  ad  beatum  Philippum, 
cum  ipsa  etiam  diutius  conversabatur  et  colloque- 
batur,  existimans  virum  esse  :  unde  et  ejus  libidi- 
ne  excitabatur  lasciva  illa  ascetriam  praeferens. 
Ad  long-um  igitur  tempus  illud  in  mente  volvens, 
et  cupiditatis  flammam  in  anima  nutriens;  sedop- 
portunam  minime  inveniens  occasionem,  qua  in 
ruinam  animse  suse  scelus  meditatum  perticeret,  sy- 
cophantia?  scenam  instruit  contra  castam  et  ju- 
stam  Susannam,  acsi  comitans  ipsam  e  monaste- 
rio,  vim  intulisset  et  corrupisset. 

6  Et  consequenter  die  quodam,  cum  e  mo- 
nasterio  fuisset  egressa,  per  viam  ibat  vehementer 
lamentans,  plang-ens  et  clamans,  quando  permit- 
tente  aut  potius  dispensante  Deo,  occurrit  illi  e- 
piscopus  Eleutheropolitanus  sanctus  Cleopas  e, 
vidensque  ipsam  adeo  plangentem  et  lugentem, 
dixit  eidem  :  Quid  tibi  est,  mulier,  aut  quid  passa 
es,  quod  tam  amare  gemas  et  clames?  At  illa  e- 
julans  dixit :  Rogo  te,  domine,  audi  me  misellam. 
A  multo  tempore  benedictionis  gratia  adire  soleo 
monasterium  domni  Philippi;  nec  umquam  ali- 
quid  passasum  grave  aut  absonum.  At  nunc,  ne- 
scio  unde,  juvenem  in  monasterio  exceperunt  for- 
mosum,  nomine  Joannem,  qui  proetextu  quodam 
comitans,  vim  mihi  intulit,  et  virginitatem  meam 
abstulit :  hac  de  causa  lugeo.  Venerabilis  et  sanctus 
episcopus  Cleopas,  persuasibilibus  ipsius  aut  potius 
fraudulentis  verbis  fidem  habens,  dicit  eidem :  Re- 
vertere  mecum  ad  monasterium;  nam  eo  tendo 
colloquii  causa  :  lpsamque  duxit  ad  monasterium. 
Ingrediens  igitur  sanctus  episcopus  in  mouasterium 
ad  beatum  Philippum,  salutavit  ipsum  :  cumque 
consedissent,  coepit  episcopus  arguere  beatum  Phi- 
lippum,  dicens  :  Ecce  per  gratiam  Christi  quinqua- 
ginta/*eteo  amplius  annos  habes  in  hoc  monaste- 
rio;  nec  ullusumquam  quid  mali  audivit  de  te,  aut 
de  habitantibus  tecum  :  et  uos  ipsi,  et  quicumque 
singulatim  accedunt,  venimus  tamquam  ad  viros 
Deo  intentos. 

7  Quis  igitur  ille  est,  quem  habes  in  monaste- 
rio  tuo,  corruptorem  auimfe  Deo  unice  intentie, 
nomine  Joanuem,  qui  vim  intulit  virgini,  beucdi- 
ctiouis  gratia  huc  venienti  de  more,  ipsamque 
corrupit?  Hanc  clamantem  et  lamentantem  cum 
obviam  habuissem,  redire  jussam  huc  duxi.  Tum 
jussit  episcopus  adduci  ascetriam.  Ilrec  vero  iugres- 
sa,  coram  abbate  Philippo  cadem  dixit,  nimirum 
haec  et  illa  in  me  commisit  monachus  tuus.  At  bea- 
tus  Philippus  dixit  episcopo  :  Veneror  sanctum  an- 

S-eluui 


Wtiiiypr/ftt,- 

tfjg  opti 

VtVti. 


Gttumnia 
a/tpeiitur 
Sancta,  ac$i 
vinjinem 
viulatiel, 


i!  ,  OJ  iiru 

cpiscopo 
Efcuthcro- 
putitano  ae- 
lumta, 


loG 


a.  ikohtmo.  gelum  tuum :  ego  sic  miln  _ 

cente   Peuin  liberaturum  fratres  meos  omm  malo 
Ouod'spectat  ad  Eratrem,  de  quo  talia  dicitis,  exi- 
stimo  ipsum  esse  ex  virorum  perfectorum  et  com- 


VITA  S.  SUSANN^  VIRG.  MART. 
pcrsuadeo,   vel  me  ta-     &>vros,  6   ©eofi Ji*<?vterr*i  wfc   «^90^^7:6  rcav-  D 


punctorum  numero . 


et  in  oculis  Fratrum  ex  lllis 


est,  qui  maximis  splendent  virtutibus.  Vigesimus 
enim  jam  currit  annus,  ex  quo  sanctis  ejus  per- 
motus  precibus  monasticum  ipsi  habitum  concessi: 
nec  ullus  in  bono  cespitantem  deprehendit,  nullus 
otiosa  Ioquentem:  omnimodaj  humiliationi,  com- 
punctioni,  fletui,  et  psalmorum  cantui  constanter 
insistit  :  in  obedientia  vero  promptus  est,  ut  nos  0- 
mnes  de  ipso  gaudeamus.  Si  vero  id  sic  evenit, 
mitto  ipsum  nunc  ad  vos ;  et,  ubi  adstiterit  coram 
nobis,  interrogando  ipsum  veritatem  exquirite  :  si 
autem  noxius  fuerit  deprehensus,  aufero  ei  habi- 
tum,  quem  eidem  dedi,  et  potestatem  habes  fa- 
ciendi  de  ipso,  quodcumque  placuerit.  Eeponit  e- 
piscopus  :  Audi,  domne  abbas :  Deus  quidem  con- 
servare  potest  gregem  suum,  sive  in  sanctis  ec- 
clesiissive  in  martyriis  eonstitutum  ;  sedneglig-en- 
tise,  pigritiae,  et  intempestivae  indulgrentise  ratio- 
nem  Deo  reddere  oportebit  nos,  quibus  invigilandi 
B  cura  commissa  est,  quia  non  admodum  solicite  et 
operose  secuti  sumus  canones,  nobis  traditos  a  san- 
ctis  Patribus.  Dic  ergo  mihi,  obsecro  :  cujus  utili- 
tatis,  aut  cujus  sedificationis  animse  est,  quse  vero 
lex  spiritalis  permittit,  qualemcumque  assuefacere 
mulierem  ingredi  [monasterium]  virorum,  qui  se 
Deo  consecrarunt,  qui  in  mundo  sunt  peregrini, 
qui  in  silentio  degere  elegerunt?  Secundum  ipsam      ydp 


apparentiam  nonne  motorum  scandalorum  mala 
illa  consuetudo  est  causa  ?  Si  enim  jubemur  paren- 
tes  relinquere,  non  tamquam  ipsos  odio  prosequeu- 
tes,  sed  ne  ipsos  magis  quam  Christum  diligamus; 
quanto  magis  ob  animae  detrimentum  prohibemur 
peregrinam  mulierem  in  domum  virorum  introdu- 
cere,  et  familiarem  facere,  et  cum  ipsa  perire  ? 
etvixnon  8  Vocetur  igitur  requisitus  Frater,  ut  rem  ma- 
condemnato,  ujfeste  cognoscamus.  Advocata  vero  beata  Susan- 
na,  venerata  est  episcopum  prostrata  in  terram, 
deinde  abbatem  Philippum ,  et  omnes  adstantes 
fratres,  et  stetit.  At  inhonesta  illa  et  impudens, 
falsique  nominis  ascetria,  perspiciens  beatam  Su- 
saunam,  leama;  instar  ferae  currens,  apprehendit 
pallium  ipsius  impudenter,  clamavitque  ad  omnes  : 
llic  est  ille  deceptor,  Jbio  est  corruptor  virgini- 
tatis  mem,  hic  est,  qui  animam  meam  maculavit. 
C  At  vere  bcata  et  casta  Susanna,  Deum  in  se  ha- 
bens,  stetit  animo  minime  turbato.  Ad  quam  e- 
piscopus,  tamquam  ad  virum  dixit :  Pulchre  fe- 
oisti,  Erater,  habitu  humiliationis  et  pietatis  se- 
cundum  Apostolum  indutus,  vim  inferendo  et  cor- 
rumpendo  hanc  virginem.  Illa  vero  tacuit.  Rursum 
ad  illam  dicit  episcopus :  Nihilne  respondes?  Quid 
illa  contra  te  testatur?  Tunc  beata  Susanna  re- 
spondeus,  dixit  episcopo  :  Venerorte,  Domine.  Non 
sum  mihi  conscius  alicujus  mali  in  mulierem  illam 
patrati.  Si  vero  feci  etiam,  ut  dicit,  veniam  flagito  : 
nam  poenitentium  est  Dcus.  Et,  his  dictis,  accidit 
ad  pedes  episcopi,  ut  sibi  ignosceret,  rogans.  Epi- 
scopus  vero  ad  ipsam  dixit :  Ut  quid  mihi  ad  pedes 
provolveris"?  Nescis,  peccatum  tuum  minime  sim- 
plex  esse  et  vulgare?  Nam  scelus  patatrum  est 
in  animam,  quam  humiliasti,  et  non  tibi  solum 
miseriam  affert  et  jacturam  crimen  conimissum, 
sed  etiam  omnibus  in  mouasterio  habitantibus. 
Tunc  beatus  Philippus,  magnopere  indignatus  et 
vehementer  constristatus  surrexit,  petiitque,  ut 
habitus  monasticus  ab  ea,  tamquam  condemnata, 
auferretur. 

9  At  ipsa  ad  illum  dixit :  Exspecta  paululum, 


rwv  aiJeAcpwv  ev 
Etxoorqv  ydp  dyet 
JecJwxa  aurco  tq  \j.o- 


e^yjxo- 
vttq    rwv  E 


ros  y,av.ov  ■   dlla    xoti   6  ddtlybq,   Trspi  ov  UyeTS  rau- 
xa.     VQtdZp    h    Toic    reXetots    xaravevuy^evots    dv$pd£- 
ctv  aurov   uff«pxsiv»    *a'    *?'   fy**iv 
rots   pteya^ws  -/.aTOpOovatv    lorfv. 
ero;,    acp*  ov  eu/ais  avTov   offtats 

vaffrtXOV  GXniJM  '    K«l   QUO*S  «(JtacpopOuVa    Hfi    t&W   aVTOV, 

ovti  dpyokoyovvTa,  dlX  ev  Traoy.  raTretvocppoffuvy.,  xat 
xaravu&t,  xat  xX«u0^«  *ai  +aXfiu$i«  TrpocrxaTepet, 
xai  h  rn  vnaxov)  de  7rp6Gu/*os,  «s  Travras  Ap*  x«i- 
peiv  £tt'  ' avTov  .'  d  os  rouro  ourw  yeyovev,  peraoreA- 
lopat  avTbv  vvv  e<p'  ufjtwv  *  xai  ws  Traptorarat  ^pv, 
«i/«xptvovres  aurov,  /xaGsre  tq  affcpaAe;  7rap'  avTOv  . 
Kxl  edv  6pa2yj  vmvOvvoc,  acpatpw  aTT  ayrou  ro  ayri- 
pet,  0  de^oxa  aurw ,  x«[  e^ouffiav  aurou  e^et;,  0 
QeAetfi,  Trpa^at  et;  aMv.  Aeyet  aurco  0  e7ri'ff)i07ro; 
d-KOvo-ov  xupi  d&d  '  6  u.ev  ©eo^  Hv  Tiot^vnv  aurou 
t-},v  ev  rat;  dyiatq  exxX>ja-iatfi ,  xai  kv  TOtfi  papTV- 
ptotc,  iy.avoc,  eoriv  ^tacpuXa^at  •  rbv  <5e  afxeXetas,  xai 
faOv^ia^  y.ai  axatpou  ou^aGeiafi  ^etfi,  ot  E7X£tPl" 
cjQsvre;  5p%etv  aurwv,  aTratroupteGa  utto  rou  @eou 
Si-/.Y,v,  ort  ovy.  kmpzltit,  dyav  xat  7T£7rovyiy;evw; 
XvOrfia^zv  Toiq  napadoQeiatv  r^Xv  v.avbatv 
ayttov  7rarepav  .  etTrev  u.ot  ouv,  TrapaxaAw '  7rota  wtpe- 
>eta,  vi  noia  oiv.odoph  ^x^ ,  %  noioc,  xavwv  Trveu- 
(j.aTtv.bq  ETrtrpeTret,  z&ifyui  oiav  Sr]  nof  ovv  yvvaixa 
eio-iivat  rwv  rw  0ew  eavTOvc,  acptepwoavrwv,  xat  rou 
xoVuou  £evwGevrwv,  v.ai  ev  r&vyia  dtdyetv  bravyjpy]- 
uevwv ;  xara  to  tpatvoptevov  ou^t  rwv  vuvi  xivou/xe- 
vwv  ffxavtfaXwv  to  Trovyjpov  e'Go;  tovto  7rp6^evov;  et 
xaraXtTTctv  rou;  yewtfffavras  xe/eu6y.e0a,  ov^  ws 
fiiffouvrefi,  akV  w;  ptrj  U7r£paya7rav  rou  Xptarou,  7r6- 
ow  iidXkov  ^u/)7S  evexa  jSAaj3yjc,  levw  yvvaiv.a  etff- 
otxt^etv  ev  /-tovaffrrjptw  dvdp6bvt  xat  otxeiouerSai  xat 
GvvaTioklvo-Qat; 


8  KXy;0y;rw  ovv  6  e7rt^7]TOuptevofi  a^e^cpos,  tva  yvw- 
^ev  ro  oa^es  .  xXvjSetffa  oe  'h  jJ.ay.apia  2wffavva, 
Trpoffsxuvyjffev  rw  eTrtffxoTrw  e7rt  tvjv  yy}v,  etOa  t<^ 
aoca  $tXi7T7TW ,  xat  Trafft  rots  7rapeffrwfftv  atJeAcpoffi, 
xat  eory]  .  r)  dk  aoeptvos  exetyyj  xat  dvaifrhq  ^evda- 
av.YiTpta  ,  tiJoucra  rviV  fxaxapiav  2wffavvav,  dpaixovo~a 
wffTrep  ?iatva  dypia,  eTtiu^ev  avzr.q  tov  izaX/dov  avaiiJws» 
xai  e[36a  etti  7ravrcov  ■  our6;  eortv  6  7r).avos,  ouros  effrtv 
6  fp^opeus  ryis  eptyjs  TrapSevtag,  ouros  eortv  6  xtjAi^w- 
ffas  liov  ty,v  tyvxhv  .  'h  de  ovrws  fJ.av.apia  xat  ffwcppwv  E 
_Swffavva,  rov  0e6v  e^ouffa  ev  Lavrf,,  etar^xet  aTapd- 
^o)  /oytffu.w.  Ilpos  viv  0  e7Ttffxo7rofi,  w<;  Trpo;  dvopa,  g<pyj  • 
xa/ws  7re7rot'y)xas  a^e).cpe,  ff/^/xa  ra7reivwffews  x«i  eu/a- 
/3eta;  xara  rov  a7rocrroAov  7rept(3e6^y]ptevofi,  )3tac7au.£- 
vos  xai  cpQetpa;  r/;v  napBzvov  Taurrjv  .  ^  (Je  efftw7ra. 
Ila/iv  Aeyet  7rpos  aurr,v  6  e7rtffxo7ros  '  ouo^ev  djiov.pi- 
vet;  ti  o-ou  zara^aprupet  aUTyj;  Tore  ^  ^av.apia  2w- 
cr«VV«  aTToxptGetG-a,  etpyj  rw  e7rtffxo7rw  ■  d'eoii.at  cov, 
diuKQTa  •  ov  cvvoida  E^aurw  rt  v.av.bv  TicTipa^evat  eiq 
to  yvvatov  tovto  .  ei  dh  xai  eiroty]ff«,  ws  Aeyet,  cruy- 
yvw/xv;v  atrw  '  6  yap  0e6s  rwv  p-.evavoouvrwv  eort  ■  xat 
raura  eirroucra,  izpoGineue  Toiq  Trooi  rou  cTrtffxoTrou, 
atrouoa  ffuy^wpyjcrtv  .  6  de  eTrtffXOTros  Trpos  auryiv  et- 
7rev  *  rt  7Tp0ff£7T£ffas  {J.ot;  ovx.  oidaq  oti  to  du.dpTY\u.d 
cov  oux  effrtv  «tiAws  *  xat  ws  'iTvxtv;  mpt  c{/u^s  ydp  •  forte 
euTtv  tq  xivoupevov,  r^  eraTretvwoas  *  xai  ou  povov  crot  «7rAouv 
errtcpEpet  SAt^iv  xal  xaxwcrtv  ro  yeyovbq,  dlld  xai  7rafft 
rot;  xarotxoufftv  ev  rw  fiovaffryjptw  .  rore  6  ptaxaptos 
Ot7t7T7ros  fxeyaAws  ayavav.Tr^aq,  xat  AuTryjGeis  ffcpocJpa, 
avaffras,  ^ryjffev  dnapat  dn'  aurvjfi  ro  y.ova/tx6v 
o"X"^a,  ws  xaraxptSeiffyi^. 


9  'H  Je  et7rev  aurw 


eTTtff^es  o/tyov,   Trarep,    £fxc 


*  l.  aurcoy 

*  forte 
(Jtaxovtco 

*  f  wffTrsp 


DIE  VIOESIMA  SEPTEMUKIS 
y.al  c%  rhv  MgttiJ  tou  Osou  •  x«l  avaffra"ffa  dnb  rijg 
yiJSt  dmv  rco  nrcoxfaqr  ttapay.aha  crg  6\a  t&v  Kuptov, 
teffTrora,  xUeuffW  6\a  Ta^ou?  TrapaysveffGat  iJuo  6\axo- 
vtffffa;,  xat  ^uo  7rapSr£vou;  ■  syco  ydp  rt  avtxQiaBect  av- 
raie,  oTrep  xat  u//a;  d&paiKuVei.  o  6*e  fodaY.<mo$  dni~ 
ffreiXev  euOsco;  ev  'EAeuflepOTTo^et,  #yetv  r6  rayo;  ra;  ffuo 
^iaxovtffffa?  xat  ra;  <Juo  TrapSevou;  *  rwv  os  Tcapayzvo- 
f-sycov,  TrapaXaSouca  aura;-"/]  u.a.y.apia  Scoffawa,  a.Tretfft 


157 


p.er    aura: 


ev   tw  dtaxovtxw  *  rou   f/ovaffryjptou,   xat 


aTroffuffaptevy)  'iy.irpoaQzv  aurcov,  scJst^sv  aurafg,  ort  xal 
auTTi  GyjAfa  eort  r/j  cpuffet,  xal  ffuv7rapQevo;  aurwv,  w; 
t,  xat  evexey  rou  ffcoffS"/jvat  aur/j;  ry;v 
ro    ayyeAtxov  tovto    ffyvjua,    xai 


fU- 


B 


eyevyyjQvj,  vndpyz 
tyvyry   fj.ZTrjXSzv 

rcovouaffev  iavrhv  Twavvyjv,  2coffavva  cJe  xexArirat  t6 
oyo^a  aur^;  .  at  6*e  Ttpttat  yuvatxs;  sxetvat,  ttfouffat 
xat  axouffaffat  raura,  BXTT^ayetffat  ave(3Q*y]ffav  cpcovyj 
ueya)^,  Aeyouffat  ■  u.eya;  o  0s6c,  6  $ovc,  ffot  ^aptv 
rotauryjv,  xal  uTTOptbvy)V.  'Axouffavre;  6*e  TyjV  (3ovjv  o  re 
eTTtffXOTros,  xat  ot  \j.ovajo\,  xai  ot  Trapovre;  ?,aot,  era- 
pd.yQrfiav  TTavre;  xat  ffuveopaptov,  yvcovat  tt,v  (3ov)V  tyjv 
yevouevyjv.  coovro  yap,  u>5  rt  alo-ypbv  xat  et;  raura; 
e7re^etpy]ffev.  ro're  ai  cTtaxo'vtffffae  xal  at  TTapQevot,  e>\- 
joCffat  7rp6;  rov  e7Ttffxo7rov,  etVov  *  aAy]0co;  vuv  i'c?o- 
fj.ev  viav  Itaaavvav  ■  ffuxoc&avrta  rotvuv  eart  to  Trpay- 
\}.a  .  a  yap  auryj  >?  navaQlix  E7T0V7]peuffaTO ,  w;  av- 
6*pt,  xat  ouc^ev  ^votffev,  avreTryJyayev  dd?.w  ryj  ffwcppo- 
vt  x.at  cJtxata  raur/],  6*to  Truptxaucro;  y]  tJ/eucJaffxyjrpta 
auryj  yeveff0at  *  r;  rtuta  yap  auryj  avQpcoTro;  S>]/\ta 
U7rap/et  rvj  cpuffet,  xat  ffuuTrapGevo;  vjutv  eortv,  xat 
Swffavva  xaAetrat  ro  6'voua  aury:;,  uerevdua^e  5e 
to  6'voua  aur/j;  Tcoavvyjv  Jta  rr,v  et;  0e6v  ayaB-hv 
tfalida,  y.al  tyjv  rwv  ovpav&v  SaotXetav.  Taura  rotvuv 
a/.oucavre;  aTravre;  utto  tcov  rtutwv  otaxovtffffwv  xat 
7rap3-evwv,  Gauuaffavre;  rr,v  jtoAA^V  rrtffrtv,  xat  ffwcppo- 
ffuvyjv,  xat  ayvetav  ttj;  ptaxapta;  2wffavvyj;, 
e7rtvixt'at;  avuuvouv  rov  0e6v  rov  aytov,  ort  ou^ 
ev  auTV^   uw^o;  TTovyjpdc. 


(pwvat; 

eupe.^yj 


7rap.&£ywy 
xai 


10  Tore  extvyjQyjffav  ot  acJeAcpot  Travre;  At3"oco/\^- 
ffat  xat  aveXetV  (3ouXyj9evre;  r/;v  ^eu^affxyjrptav  ■  rj  6*e 
ptaxapta  ^cocravva,  Tro^Xa  ^eyjOetcra  aurwv  xat  txereu- 
ffaca,  xat  e7Tt  r/jv  yyjv  rrpocTTrsffouffa,  eTraucrsv  auroj; 
rou  rotourou  (3ouX/juaro;  xat  eyy^etpyjuaro;  .  6  o*£  offto; 
eTrt'ffxo7ro;  KXewrra;  TrepioouGrjGyivat  aurrjv  xat  expXyj- 
Gvjvat  rr);  evopta;  sxstvyj;  Trejrotyjxev.  Msra  Sk  ro  yeve- 
ffGat  raura  7ravra,  /\a6cbv  6  rptffdffto;  eTrtffxoTro;  ryjv  p\a- 
xaptay  ^wffawav,  aTryjyayev  auryjy  ev  'EAsuOspoTrd/et, 
xat  xareffTyjffev  aurrv  ^yeTffGat  rou  affxyjr/jptou  rwv 
Tr7;  ayiwrar/j;  exx^yjffta;,  Trotyjffa;  aur^y 
tax.ovoy  rrj;  avrr]~  dyia-  exx/\yjfft'a;,  eo;  Tifiiac, 
xat  euAaSsffraryj;  xat  7rapGevou  uTrap^ouffr,;.  rvwcrrov 
6*e  eysvero  rouro  ev  67 yj  T'/j  yn  exstvyj,  xat  yjy  Qo\a't\o- 
usvyj  xat  Ttuwuevyj  utto  Travrwy*  rroXAou;  5e  rwv  tyovTtav 
irotxt7at;  ydffot;  xat  affGsvstai;  cTta  rwv  rauryj;  rtutwv 
su^wv  6  Kupto;  tacraro  '  ouotw;  de  xai  7roX/\ou;  arro 
Trveuuarwv  axaGaprwv  xai  Troyyjpwv  by\ovu\kvovc  6Y  eu/yj; 
exa3"vjpev  .  rcov  re  Trrw^cov  STrtusXw;  Trpdvotav  srrotsrro, 
xat  aTra^aTrXw;  rjv  ^ta^auTrouffa  w;  cpwcrr/jp  c?tauyeffra- 
ro;,    utto  @eou  arroffraAetffa   rr}  X<£>p&   sxstyy;. 

11  Xpdvou  6*£  ttoAAou  7rpo(3avro;,  srrs^yjuyjffsv  ev  'EAeu- 
OeporrdAet  r^yeuwv,  dvduart  'A/\e£aycTpo;,  c^stvo;  xat  aTryj- 
vvj;  xat  Aotpto;  rof;  rpdTrot;.  Oi/ro;  irpoffxaXeffrfuevoe 
rou;  Trpwrou;  rrl;  rroXew;  exsAsuffSv  aurou;  xyjpu£at 
sv  T7)  ~x6),ei,  dc>Tt  TxdvTa-  ai/Tovc,  ~rpoQv{j.oic,  ffuvepy^e- 
ffGat  errt  rov  vaov  rou  cTto;  rou  aTrocTouvat  S"ucria;  xat 
Trpoffxuvyjffst;  rot;  ^eotg.  ITa'vrwv  oe  rrpoGu^w;  ffuvrpe- 
yovrcov  xara  ro  xeAsucrGev  urro  rou  yjyeudvo;,  xat  rwV 
Trpoffxuvyjfftv  xat  S"Uffta;  arro^t^dvrwv  rof;  uaratot;  et- 
cTwAot; ,  axouffaffa  raura  r!  uazap t'a  ^wffavva,  sc^pa- 
uev  errt  rov  vaov,  xai  tc^ouffa  rou;  eu^u^ou;  av3"pw- 
ttou;  TTpOffxuvouvra;  a^u/ot;  /\i'3"otg,  erraSev  r>5  ^uxv?. 
etra  arreXGouffa    xar'    tcJtav,   xat  Exrstvaffa  ra;   x£tPa^ 


pater;  et  videbis  g-Ioriara  Dei.  Et  surg-ens  rle  tf;rra 
dixit  episcopo  :  Obsecro  te  per  Deum,  domine, 
jube  velociter  adesse  duas  diaconissas  et  dua.s 
virgines  :  est  enim  aliquid  ipsis  intimandum,  quod 
et  vobis  usui  erit.  Episcopus  vero  statim  misit 
Eleutberopolim,  ut  velociter  adducerentur  dme  dia- 
conisste  et  virgines  duse.  Ubi  vero  h«  advenerant, 
cum  ipsis  abiit  beata  Susanna  ad  diaconiara  mo- 
nasterii,  vestesque  coram  ipsis  exuens,  ostendit, 
et  se  natura  feminam  esse,  et  cum  ipsis  virginem 
existere,  ut  nata  erat  :  docuitque,  se  ad  salutem 
anima3  suseobtinendam  assumpsisse  habitum  illum 
ang-elicum  ;  et  nomine  mutato  Joannem  se  dixis- 
se;  sed  vero  nomine  Susannam  fuisse  vocatam. 
Honorabilep  autem  illae  mulieres,  postquam  omnia 
ista  viderant  et  audiverant,  attonitae  voce  mag-na 
exclamaverunt,  dicentes  :  Magnus  Deus,  qui  dedit 
tibi  gratiam  et  tolerantiam  tantam  !  At  episco- 
pus ,  monachi  et  populus  prsesens,  ubi  vocem 
audierunt ,  turbati  sunt  omnes  et  accurrerunt, 
inquisituri  causam  vocis  factce  :  suspicabantur 
enim,  et  in  ipsas  fortasse  quid  turpitudinis  molitum 
esse.  Tunc  diaconissse  et  virgines  venerunt  ad  epi- 
scopum,  et  dixerunt  :  Enimvero  novam  vidimus 
Susannam  :  et  res  tota  non  nisi  pura  est  calumnia. 
Qua?  enim  miserrima  illa  malitiose  eg-it ,  tam- 
quam  in  virum,  et  minime  perfecit  gt  hsec  do- 
lo  objecit  castse  isti  etjustse,  quod  ipsa  lidibinis 
flamma  est  incensa.  Nam  persona  illa  venerabilis 
natura  est  femina ,  et  nobiscum  virgo,  et  verum 
ipsius  nomen  Susanna.  Mutavit  vero  nomen  suum 
cum  nomine  Joannis  propter  bonam  in  Deum  spem 
et  propter  reg-num  caslorum.  Hffic  igitur  omnes 
audientes  a  venerabilibus  diaconissis  et  virgini- 
bus,  admirantes  mag-nam  fidem,  prudentiam  et 
castitatem  beatee  Susannee,  vocibus  et  hymnis  fe* 
stivis  laudabant  Deum  sanctum,  quod  nulla  mali 
labes  in  ea  esset  inventa. 

10  Tunc  fratres  omnes  commoti  sunt  ad  obruen- 
dam  lapidibus  et  occidendam  falsi  nominis  asce- 
triam.  At  beata  Susanna,  multum  ipsos  obsecrans 
et  obtestans,  et  in  terram  se  prosternens,  talem 
ipsorum  voluntatem  et  conatam  cohibuit.  Verum 
sanctus  episcopus  Cleopas  curavit  infamiam  ejus 
vulgari,  ipsamque  e  fiuibus  illis  ejici.  Postquam 
omnia  ista  erant  peracta,  sanctissimus  episcopus 
assumptam  beatam  Susannam  duxit  Eleutheropo- 
lim  h ,  ipsamque  prseposuit  asceterio  virg-inum 
sanctissimce  ecclesioe,  ejusdem  etiam  ecclesia?  dia- 
conissam  ordinans,  quod  honorabilis  esset,  et  maxi- 
me  religiosa  et  virgo.  Eactum  istud  innotuit  in 
omni  terra  illa,  eratque  in  g-loria  et  in  honore  apud 
omnes.  Multos  vero  ex  illis,  qui  variis  detinebantur 
morbis,  per  sanctasipsiusprecessanavitDominus  : 
similiter  et  multos  ab  immundis  et  malis  spiritibus 
vexatos  per  orationem  mundavit.  Pauperum  quo- 
que  diligentem  habuit  curam,  eratque  prorsus  fnl- 
g-ens,  ut  lampas  lucidissima,  divina  providentia  ad 
illum  locum  transmissa. 

11  Transacto  multo  tempore ,  Eleutheropolim 
venit  prsefectus,  nomin^e  Alexander,  vehemens,  s;e- 
vus  etperversus  moribus.  Hic,  advocatis  primariis 
civitatis  viris,  ipsos  per  urbem  promulg-are  jussit, 
ut  omnes  alacriter  convenirent  ad  templum  Jo- 
vis  ad  offerendum  diis  sacrificia  et  adorationes. 
Omnibus  prompte  ad  templum  concurrcntibus 
secundum  pra?fecti  mandatum ,  adorationemque 
vanis  idolis  et  sacrificia  afferentibus ,  cum  rem 
intellexisset  beata  Susanna,  ad  templum  cucur- 
rit ,  vidensque  homines  animatos  inanimatis  ho- 
norem  deferre  lapidibus,  animo  commota  est 
Deinde  seorsum  secedens,  extensis  in  cajlum  ma- 

nibus 


(ur,  «  mu- 
tirrtm  et 
viryintm  a- 

K. 


Deinde  E- 
lentheropoli 
virginibm 

prarfeeta, 
m  iracultt 
etnrel  : 


idolis  sacri- 

ficante,  <ul 

|   r,:CCS 

omnia  cor- 
ruunl : 


158 
A.  mwrcao.  nibus,  Denm  orav 


VITA  S.  SUSANN/E  VIRG.  MART. 
DominePeus  virtu-     *k  rto  oup«vov,  npwiiJfcw  irpfc*  «fk,  ***  «^w 


1) 


0roniafecisti,tnmvisibiliaquam 
inutilem  famulam 
mmunda  ct  inani- 


SHff—fc 


tnnm   ctjubeoinnialwfic  idola  1 

^  'confestim  concidere  et  conteri,  qui.  tu  solus 

cs  DeuTette  decet  gloria  iu  secula.  Amen.  Ub.  ipsa. 


Kupte  6  0ed;  rcov  (Juvauecov,  6  ra  arravra  Trotyjffa; 
<Ji«  toO  /dyou  crou,  rare  dp«r«  x«i  t«  adpara,  erca- 
xoutrtfv  (xau  &p«  r«ur>7'  nfe  «XP£l'a«  ff0U  ^^»  xai 
xiXeuffOV  Trapaxp^a  n«*vra  ra  etcWa  ra  axaOapra  xal 
«UT«    xar«7rEffEtv     xai     ffuvrpigyjvat, 


«tpux« 


OTl 


°S  Vwm  comP leve rat  auditum  est  tonitru,  et  so-      d  ^ovo,  0ed;,  -d  «.  ^taRi 
O^^^^J  exterrerentnr  :  et  simnl      **.  E4  rrX.pcoffoffrj;  «unj« 

iyoc,  piyac,  coffre  rravra;  Opo^vai      xat  rrap 


CTOU 

yj  36la  ei;  rou;  aicova;, 
Tviv  fuYYiv,  ey£vero  /3pov- 


Ainc  fn/)fi 
infwroj/a- 
/tir,  JtfOTfl- 
guc   rwpon- 
dcns, 


15 


ryj  xat 

aura  £77Effov  '  ra  EtcJco/a  Travra  £cp'  fyefft  Travro;  rou 
Aaou,  xai  lysvovTO  co;  vi  xdvt;  AeTrra.  eopvZovdi  tto/- 
Aou  yevouevou  xai  rapay_yj;,  avtfp  rt;,  6voft«Ti  \Axu/a;, 
etjrev  rl  p.aryjv  r«paffff£ffG£;  eyd>  aurd;  ecopaxa  r/)V  Xpt- 
crrtavr.v  2wff«wav  rrapouffav  evraura.  Aurvj  brixaAeffa- 
/xev>]  tov  0edv  «ur^e,  rouro  uutv  TrerrotVsv  rd  ejecvdv. 
12  Kai  TrapaurtV.a  cJpaucov  affiiyyetXev  'AXei-avtJpM 
rco  riyeudvt,  /eycov  ■  o*eoptat  aov,  xupte,  effrtv  rt;  xopy; 
evrauOa   olxouffa   Xptffrtavr,,     dvd(uart   2coffavv« ,    Trap- 


manritfarum 

(ibstlSMOHC 

mutctutur; 
ml  mox  tli- 
vinitus  sa- 
Jitifiir ; 


nitus  iugens,  ita  ut  omne 

c  ciderunt  idola  omnia  in  conspectu  owui  popull, 
factaque  sunt  cineris  instar  tenuissimi.  Exorto  lunc 
multo  tumultu  et  turbatione  magna,  vir  quidam 
nomine  Aquilas,  dixit  :  Quid  frustra  turbamim  ? 
Esoipsevidi  Cbristianam  Susannam  hic  pr^esen- 
tcm.  Illa  invocans  Deumsuum,  hauc  nobis  creavit 

molestiam.  . 

12  Tum  continuo  currens,  Alexandro   prsefecto 

rem  nuntiavit,  dixitque  :  Veneror  te,  domine.  Est 

nuffidam  puella  liic  habitans  Christiana,   nomme 

Susinna  instituto  virgo,  quffi  veniens  ad  templum      N»  ««I  Trapapvo^vy,  *  tov  v«( 

S^SS?.  s^-incia  insis  a  popalo  incul-      Bt&v,  *«i  i^ouffa  ra;  .^uffta;  auro^;  M  rou  1«W  a^- 

Trr&j;  7rpoff«yopeva;,  ^9  /^Oetffa,  x«i  eTTi/.a/£ffaf/evy] 
rdv  0eov,  ov  ffecerat,  rou;  Giou;  yj/utSv  Travra;  X«T«- 
(SaXouffa,  recppav  7T€ffot>jXEV  .  d  d"e  r.ye/Awv  axouffa; 
raura,  xai  eafzav/,;  yevd^evo;  exi/euffev  ffuAA>)<p0cto*aV 
aur/,v  rd  ra/o;  7rapaffrv;ffat  .  oi  6*e  aTTOffra/evre;  v;ya- 
yov  aurr,v  xai  Trapeffrr(ffav  roi  r.ye^dvt  .  d  oi  5eaffa- 
y.evo;  aur/;v,  etTrev  •■  TrapOeve,  r>.ouffrai  fxot  Trepi  covt 
w;  ort  w.£yaAa  rtva  xai  oux  a;ta  erratvou  TrErrpa/a; 
epya,  df>to>;  ei~£  uoi,  tzoiov  0&dv  ffeorj,  ort  rourov  Effi- 
xaUffauevr,,  o'j;  tpaffiv,  rou;  0eou;  r,f/.o~>v  xara(3a7ouffa 
eutp&ojffa;  7ravra;  .  r,  $k  {nxxapla  Iwvawz  etrrev 
«xouffov,  w  r,yifi<av  •  eyu  oe  dou/yj  £t/7.i  rou  0sou, 
rou  Trotyjffavro;  xbv  oupavov,  xat  rr,v  yyjv,  xal  ttjv  8«- 
/affffav,  xai  rravra  ra  ev  aurot;  .  o/y.co;  eirre  u.ot  xat 
ffu,  TOLOvTOt,  daiv  ol  2rzoi  cou,  oti  utto  rou  p.£t£cvo;  xai 
al-/\Qivov  0£ou  xaraS/yjOevrc;,  to;  ffu  <p>7S,  oux  tff/uffav 
Eaurou;  Soy]0yjff«t,  a//a  yeyovafft  recppa  xat  xovt^.  Et 
eifftv  Oeot,  avaffrrir&jffav  xat  (3oy]0y]ff«T&)cr«v  Eaurot;.  «Ayj- 
Qw;  a^ta  yiXtoro;  xai  Xotc?opt'«;  r«  ff£paffptara  uptuv. 
rdrs  d  yWeu&iv  dpytffOei;  erri  rot;  /dyot;  rourot;,  eiTrev 
rof;  urrripErat;  '  apare  aurr,v  eHco  rou  Trpatrojptou,  xai 
xd^avre;  rou;  ij.acBovq  auT>j; ,  pi^arE  ei;  (3opaV  rof; 
Treretvoi;  rou  oupavou,  ou  yap  oto;  re  eiptt  dpav  ecp 
o^ect    ptou  TtfxopoUfxevyjv   aurr,v. 

13  Oi  dt  dr^-toi  Xacdvre;  ry;v  dfftav  £;co  rou  Trpat- 
rojptou,  a7T£r£u.ov  aurrj;  rou;  dvo  ftaffGou;  x«l  epp[']/av 
rot;  7T£r£ivot;  rou  oupavou  £t;  |3opav  .  xai  ap-a  rouro 
yiyovzv ,  itJou  ayye/o;  Kuptou  rpTracev  rou;  cJuo  pta- 
ffOou;  r/;;  dffta;,  xai  aTrexaTeffTyjtrev  aurou;  ei;  rdv  roTTOV 
aurdiv,  7rotrIffa;  aurr,y  uytyj,  d>;  rd  Trpdrepov .  oi  <?£  $y;- 
p.ioi,  iddvre;  rd  TrapatJo^ov  Gaufxa,  xai  ev  ex7r/r)^et  yevd- 
ptevoi,  £t7Tov  •  ouy^l  ^p.et;  aurot  EX«d/auev  rou;  cJuo  au- 
rrj;  ptaffOou;;  xai  icJou  axp.yjV  rd  aiua  ev  rat;  Yepfflv 
rjp.o>v.  ovrco;  et  ptvj  yjv  auryj  pteya/ou  0£ou  tJouAyj,  oux 
av  ourco;  cuGeo);  Trpdvotav  aurv;;  eTrotrlffaro.  d  oe  r,ye- 
f/.cov  etTTEv  rof;  u7rr,perat;  *  co  xaxtffTot  urryjperat,  rt  d;i- 
Ouptc^are  xaQ'  Eaurou;;  ot  cJe  etrrov  ■  arre/Oe  acp'  r,^.cov, 
ey^Ope  r>J6  a/rjGeta;.  oux  ert  yap  aTrd  rou  vuv  rot;  tbeu- 
cJeot  xat  pa.TCf.ioic,  etc5co/ot;  TretGdu.eS-a,  rj  7Tpocrxuvou- 
ptev,    a//a   rco   a/rlGivw   xat    C^covrt  0£to    cTou/euffouev, 


deorum,  vidensque  sacriticia  ipsis  a  populo 
pate  oblata,  zelo  correpta  est,  invocansque  Deum, 
quem  colit,  omnes  deos  nostros  dejecit,  et  in  ci- 
nerem  redegit.  Prffifectus,  his  auditis  in  furorem 
actus,  comprehensam  illam  confestim  sisti  jussit. 
Qui  missi  erant,  duxerunt  ipsam,  et  coram  pra3- 
fecto  constituerunt.  Hic  eidem  conspectae  dixit  : 
Virg-o,  audivi  de  te,  acsi  mag-na  qu^dem,  et  laude 
ncquaquam  digma  fueris  operata.  Verum  dic  mi- 
hi,  qualem  colis  Deum ;  quia  hunc  invocans  ,  ut 
dicunt,  deos  nostros  dejectos  in  cinerem  omnes 
redeg-isti  P  At  beata  Susanna  dixit :  Audi,  o  prflB- 
fecte.  Egro  famula  sum  Dei ,  qui  fecit  caslum  et 
terram  et  mare,  et  omnia,  qute  in  illis  sunt.  Ve- 
rumtamen,  mihi  etiam  dicito ,  talesne  sunt  dii 
tui,  ut  a  majore  et  vero  Deo  dejecti,  quemadmo- 
modum  tu  dixisti ,  non  potuerint  sibi  ipsi  opem 
ferre,  sed  facti  sint  cinis  et  pulvis?  si  dii  sint, 
restituant  et  juvent  se  ipsi.  Profecto  risu  et  con- 
vitio  digma  sunt  simulacra  vestra.  Tunc  praeses, 
istis  verbis  excandescens,  dixit  ministris  :  Abdu- 
cite  ipsara  ex  praitorio  ,  abscissasque  mamillas 
ejus,  projicite  a  volucribus  caeli  devoranda  :  ne- 
que  enim  in  conspcctu  meo  punitam  videre  pos- 
sum. 

13  Carnifices  autem  abductag  extra  praetorium 
Xinrtffiduasmamillas  absciderunt,illaquein  escam 
volucribus  caeli  projecerunt.  Verum  simul  atque 
hoc  fieret,  ccce  angelus  Domini  rapuit  ambas  San- 
otffl  inamillas,  easque  loco  suo  restituit,  faciens 
ipsam  a;que  snnam,  ac  ante  erat.  Carnifices  vero 
iutueutes  admirandum  i.stud  piodigium,  et  obstu- 
pescentes  dixerunt  .■  Nonne  ambas  ejus  mamillas 
nos  ipsi  abscidimus?  Ecce  sang-uis  etiamnum  in 
manibus  nostris  est.  Sane,  nisi  magni  Dei  esset  fa- 
mula,  nou  tam  facile  is  posset  curam  de  ipsa  ha- 
bere,  Prtefectus  vero  dixitministris  :  0  pessimi  mi- 
nistri,  quid  susurratis  intervos?At  illi  dixerunt : 
Abi  a  nobis,  inimice  veritatis.  Ab  hoc  enim  tempore 
non  amplius  credimus  fallacibus  ct  vanis  idolis 
nec  illa  amplius  colimus;  sed  vero  et  viventi 
serviemus  Deo,  qui  venerabilem  hanc  Virginem 
ex  tanto  eruit  supplicio.  Ecce  enim  mantis  no- 
stras,  ut  vides,  stillant  sanguine  mamillarum  ejus; 
et  illa  sana  est,  quemadmodum  prius  :  induxe- 
runtque  ipsam  in  conspectum  ejus.  Prffifectus 
autem,  cum  sanctam  Virginem  videret  sanam,  pu- 
dore  affectus,  jussit  decollari  ministros,  dicens,  per 
hosce,  si  viverent,  multos  a  diis  avellendos.  Cum 
vero  occidendi  abducerentur,  dixerunt  :  Domine, 
Deus  ancillai  tuai  Susannae,  annumera  et  nos  cre- 
deutibus  in  te  :  nos  enim,  Domine  bone  et  mise- 


rw  putrauevco  rr,v  rtutav  raurr,v  7rapjevov  ex  r/5;  Toiav- 
Trt;  rtucopta;.  icJou  yap  at  xerP£?  fy&V,  co;  dpa;,  6ltiq- 
UTx^ovGiv  ra  atuara  rcov  uaffOwv  aurr);,  xai  aurrj  effriv 

xai   Eiff^yayov   aurr,v   ecp' 


uyty;;, 


HT.it 


* 


"o  Trporepov 
o^Ecriv  aurou  .  'IcJcov  31  r,y£ucov  rr,v  oaiav  napZivov 
uyi-fl,  aio-XuvduEvo;  exe/euffev  rou;  urry;p£ra;  «Troxe- 
cpaXtffOrvat,  eittcov,  ori  eav  ovtoi  ^crcofftv,  ttoX/ou;  «tto- 
ffrriffcofftv  arrd  rcov  0ecov.  'Arrayduevot  dk  erri  rd  re/etco- 
Or>at,  etTrov  Kupte  d  0ed;  7yj;  dou/yj;  crou  ^coffavv/j;  ffuv- 
«pt'Op./iffov  xai  ipdq  uera  rou;  ei;  ff£  rrtffreuovr«;  .  r,uet; 
yap,  cJeffTrdra  cxyaOk  xai  cpt/avSpco7rE,  acJtcrraxrco  Trtffret 

7rpd; 


E 


*  /*.  coffTrep 


A  7rpo;   <re    ipyoy.zSa  . 

U7T0     TOU     fytLOVq. 

^  14  Mera  6*e  raura  npomalea&fjLWOG  6  'A/e^avopo; 
Tr,v  yav.aptav  loicdvvav ,  et7T£v  ayrvj  *  Svrw;  ptsydfc- 
/at  ^  eioiy  at  p-.ayet'ai  oou,  jc^,  x«l  e^crryjcra;  r,^.a;. 
n  ot  Tipia  2wo"ayva  etrrev  •  -t\  iy.r,  p.ayeta  ,  vV/e/y.wv, 
'Iyjffou;  ec-tv  6  Kupto;,  6  Yio;  rou  0eoO  rou  gavzvg,  6 
Tiavrayou  Trapwv,  xai  e/y.oi  j3oyj9i»va  xai  evtcr^uwv,  o-gu 
c)e  xarapywv  ra;  £7rtvoia;  zai  rou;  oatp-.ova;  .  6  de  5u- 
fX0lJ-aX't'7'x'*  "Wgy  '  vuv  tdw  aprt  ei  puerat  ce  6  0eo'; 
cou,  ecp'  6v  TreTTotOa;,  ex  rwv  /etpwv  ptou.  Kai  7rpoc-£- 
ra£ev  eve/Qyjvat  >£j3yjra  yalv.ovv^  y.ai  ^uOyjvat  fj-oX&dov 
ev  auro"),  etO'  ourw;  e7Tire0yjvat  ywvyjy  zv  rw  o-r6fzar* 
aur/;;,  xai  eve/0r>ai  r6v  p.6/\t6oov  fSpa^ovra,  xai  y_eG>j- 
l/ai  ev  rw  ?.apuyyt  aurvj;.  Kai  tovtov  ytvopivov,  rvj 
ydptTi  xal  (Juyap.ei  tou  Kuptou  vjptwv  Tyjcrou  Xptorou, 
oWep  udwp  tyvypoTaTov  iv  xaipw  xaucrovo;,  ourw;  xai 
6  ppao-y.b$  tov  y.ol'&$ov  eyevero  ev  rot;  o-rr/ayyvoi;  ryj; 
ayta;  7rap0£vou.  Tdre  7ravr£;  ot  TTapeorwre;,  w;  xai 
ot  vnr,ptTai ,  cpwvv?  p.tydlr)  eooyjo-av  '  6'vtw;  f/iya;  6 
0e6;  rvj;  ^wcrawyj;  .  xat  TTpocrxa/lecrap.evo;  'A)>£;avdpo; 
o  vjyeptwv  rr>  aOAyjcpopov  rou  Xptcrrou  xat  paprupa, 
eittev  aurv?  •  ei?T£  y.ot  y.opn,  izoloc,  £crriy  6  0ed;  cou,  6 
avvtpyoiv   o*oi  £v  raf;  y.ayziaiq  ;   vj  oota  EtTrev  ■    6  zy.bc, 

B  0eo;,  r,yt[j.oiv,  v.vivatc,  daiy.oviy.alq  xai  orrovcJat;  jLtta- 
pat;  oux  eucSoxet,  dlXa  xap6\'at;  dytynTotc,  xai  xa£a- 
pat;  £pt€areu£t,  u;  errt  Ouctat;  a^-oiptot;  .  uptet;  6^£,  ot 
7rovy;pot;  xai  axaOaprot;  dat^ootv,  w;  Oeot;  eTrav^py-- 
fi£vot  xai  ^arpeuovre; ,  ov  dvvacQz  imyvwvai  rov  6'v- 
rtd;  a^euo^yj  0eov  xai  cpcorodory-v  ruv  "^uxwv  "^wv . 
auro;  ydp  eo-rtv  -aovo;  a).y;0tv6;  0eo; ,  xai  auro;  Tra- 
p£-^et  roi;  ytvcooxouo-tv  aurov  riXeta  xat  dtytvdrj  ra 
c^copyi^ara.  To're  yokio-at;  6  rlytfj.oiv ,  exUeucrey  exra- 
Oeto-av  aurr.v  ruTrreo-Oat  paocJot;  avy]Xeto; ,  co;  tje  edo- 
i;ev  ixavw;  e^etv ,  exc^eucrev  dnayOrivat  auryjv  ev  ry? 
cpu/\axyi,    ew;  ov  -ffxei^yjrat  Trept    auryj;. 

15  JLiazXQovaa  c?£  ev  ryj  cpu/\axyj  r,  6'vrw;  6o"to'ptap- 
ru;  xai  douXyj  re^Eta  Xptcrrou,  xai  aptv/j,  xat  7rapS£vo; 
^waavva,  xAtvacra  ra  ayta  yovaTa,  idtiTO  rou  cptXav- 
Opcorrou  0eou,  i:poa<5typr}vai  auryj;  ro  7TV£upta.  Kat  ert 
TTpooeu^optevy-,  xai  ryj;  euyvj;  ovar\c,  iv  rw  oroptart  au- 
ryj;,  7rap£#6)X£V  ryjv  rtutav  xat  aytav  auryj;  <\>vyr,v  rco 
0£w  '  cjtxatwv  yap  ^uyai,  co;  cpy;o-t  vj  cocpta,  £v  /etpt 
0eou  xai  ou  ptyj  aurwv  a^yjrat  Oavaro;  .  zdoc,av  ydp 
zv  ocpQaXptof;  acppovwv  reOvavat  '  ot  dz  eicrtv  et;  tov 
atwva  .  $td  tovto  ev  y.atpoi  £7Ticrxo7r>7;  avaAa^cofftv, 
w;  6  y^to;  .  xat  -avTa  [xzv  et;  rocovzov  .  ot  ouv 
TTtcrreuo-avre;  6Y  aur/j;  rw  0ew,  eto-c/S^ovrE;   ev  ryj  cpu- 

^  ^axv^,  xal  yvwvre;  ryiv  evcJo^ov  aury];  xotptyjo-tv,  ayyj- 
yayov  rw  £7rio-x67rw  rrj;  TroXtw;  rr(v  ryi;  a^yjcpopou  re- 
Aetwo-tv,  w;  Tiapayprtya  y.ripvyQwat  ev  ry)  TroAit  TreTrotyj- 
xev  6  £7rio*xo7To;,  rvj;  octa;  xai  aS"Ayjcpdpou  rr,v  xot^.yjcrtv' 
avvzdpayov  ovv  Travre;  iv  ryj  cpu^axyj ,  6  r£  £7rtcrxo7ro; 
ryj;  -ro^ew;  o~i>v  rco  euAaSeo-rarw  aurou  xXyjpw ,  xai 
rco  TTtorwTarco  xai  6p£o£6£w  Aaw  .  yjxouo-Oy;  dz  xai  ev 
tw  ptovaoryjptw  rou  dyiov  $t^t7rrrou,  £y  w  xai  ro  pto- 
vayty.lv  o~~yrip.a  etXyjcp£i  vj  aoto^tpto;  auryj  xal  ptaxapta 
2wcravva,  6'rt  £V  Xptarw  x£xotptyjrai  '  xal  £^yj/\Gov  rrav- 
T£;  ot  yovayol,  6ata  pt£ra  xai  xyjpwv  ETrtxopti^optEvoi, 
xai  vj^Oov  xat  auroi  ey  'EAeu^eporroXet  ev  ryj  cpuAaxyj.  xai 
ourw;  a7ravre;  ev  tyaXy.otc,  xai  uptvot;  xai  wcJat;  7rveu- 
pLartxaT;  dvr)yayov  aur/jy  ev  ryj  £xxA>jo-ia,  rE^eta  xat 
7Tp£7Touo-yj  racpyj  7rapao6yr£;  .  TEXetrat  o£  >j  Travrtjy.o;  xai 
evcJo^o;  ptvyjptyj  rrj;  dyiaq  ocrtoptaprupo;  xai  3"auptao"ryj; 
TrapOevou  Dwo-avvyj;,  ptyjvi  ^eTTre/itSptw  tO,  ey  Xptcrrw  Tyj- 
0"0U  rw  Kuptw  vjptwv,  pteO'  ou  rj  dot\a  gvv  rw  Ilarpi 
xat  rcj)  Travaytw  xat  c^woTrotw  Ilveuptart,  vuv  xai  aei 
xai  ei;  rou;  atwva;  rwv   atwvwv.    aptyjv. 


DIE  VIGESIMA  SEPTEMHRIS  m 

xavTa   etTTovre;  £re>.etw0y;c7ay     ricors,  indubitatafide  ad  te  venimus.  Et  haec  dicen- 


tes  g-Iadio  mortem  oppetiverunt. 

14  Postea  Alexander  accersivit  ad  se  beatam 
Susannam,  eiquc  dixit  :  Sane  insig-nes  .sunt  priz- 
stigi»  tuae,  puella,  et  attonitos  no.-i  reddidisti.  Ve- 
nerabilis  Susanna  reposuit :  Ars  mea  mag-ica,  prje- 
fecte ,  est  Dominus  Jesus  ,  1'ilius  Dei  viventu  , 
qui  ubique  prasens  est,  et  me  adjuvat  et  conibr- 
tat;  tuas  vero  irritas  reddit  inventiones  et  dasmo- 
num  conatus.  At  ille  exacerbatus  dixit  :  Modo 
videbo,  an  Deus,  de  quo  confidis,  e  manibus  meis 
te  sit  liberaturus  :  jussitque  afferri  lebetem  abe- 
neum  et  plumbum  in  eo  liquefieri,  deinde  infundi- 
bulum  ori  Sanct®  imponi,  plumbumque  fervens  al- 
latum  g-utturi  ipsius  infundi.  IIoc  peracto,  gratia 
et  virtute  Domini  nostri  Jesu  Christi,  sicut  aqua 
frig-idissima  in  tempore  aastus,  ita  fervor  plumbi  fa- 
ctus  est  in  visceribus  sanctse  Virginis.  Tunc  omnes 
adstantes,  uti  et  ministri,  magna  voce  exclamarunt : 
Vere  magnus  est  Deus  Susannae.  Advocans  autem 
Alexander  priefectus  gloriosam  triumphis  Christi 
Martyrem,  eidem  dixit  s  Dic  mihi,  qualis  est  Deus 
tuus,  qui  tecum  operatur  in  mag-icis?  Sancta  respon- 
dit  :  Deus  meus,  praefecte,  nidoribus  d&emoniacis 
et  libaminibus  execrandis  non  delectatur/sed  acce- 
dit  ad  corda  inculpata  et  pura,  tamquam  ad  sacrifi- 
cia  immaculata.  Vos  vero,  qui  pravos  in  immundos 
da^mones,  tamquam  deos,  suscipitis  et  colitis,  non 
potestis  cognoscere  veracem  Deum,  animarum  no- 
strarum  illuminatorem,  ipse  enim  solus  est  verus 
Deus  ,  et  ipse  cognoscentibus  eum  dona  largitur 
perfecta  et  vera.  Tunc  iratus  prseses  jussit  ipsam 
extensam  immisericorditer  virgis  caedi.  Ubi  vero 
abunde  caesam  credidit,  eamdem  ad  carcerem  ab- 
duci  voluit,  donec  perpenderet,  quid  ag-endum  de  ea 
esset. 

15  Ubi  carcerem  ingressa   erat  sancta  prorsus 
martyr,  et  perfecta  Christi  serva,  etagna  etvirgo 
Susanna  flexit  sancta  genua  sua,  oravitque  mise- 
ricordem  Deum,  ut  acciperet  spiritum  suum.  Ad- 
huc  orabat,  et  oratio  versabatur  in  ore  ejus,  quan- 
do  venerabilem  et  sanctam  animam  Deo  tradidit. 
Nam  justorum  animge,  ut  inquit  Sapientia,  in  ma- 
nu  Dei;  et  non  tanget  ipsos  mors  .-  visi  sunt  oculis 
insipientium    mori  :  illi   vero   sunt  in    secnlum. 
Quapropter  in  tempore  visitationis  fulgebunt  ut 
sol.  Et  haec    quidem  huc   usque.  Itaque  qui  per 
ipsam  in  Deum  crediderant,  ingressi  carcerem,  et 
intelligentes  gloriosam  ejus  dormitionem  episcopo 
civitatis   retulerunt    victricis  Virginis  transitum. 
Episcopus  autem  continuo  curavit,  ut  sanctae  et 
gioriosse  Victricis  obitus  in   civitate  vulgaretur. 
Concurrebant  igitur  omnes  ad  carcerem,  episcopus 
civitatiscum  reverendissimo  clerosuo,  et  cum  fide- 
lissimo  et  orthodoxo  populo.  Auditum  quoque  est 
in  monasterio  sancti  Philippi,  in  quo  venerabilis  et 
beata  Susanna  monasticum  habitum  assumpserat, 
ipsam  in  Christo  obdormivisse  :  et  exiverunt  omnes 
monachi,  ramos  palmarum  una  cum  candelis  ge- 
stantes;  ibantque  et  ipsi  Eleutheropolim  ad  car- 
cerem.  Hoc  modo  omnes  cum  psalmis,  hymnis  et 
canticis  spiritalibus  tulerunt  ipsam  ad  ecclesiam  i, 
perfectaeque  ac  decenti  tradiderunt  sepulturae.  Per- 
agitur  vero  honorabilis  et  gloriosa  memoria  sa- 
crosanctoe  martyris  et  admirabilis  virginis  Susan- 
nse  mense  Septembri,  die  xix,  in  Christo  Jesu  Do- 
mino  nostro,  cui  est  gloria  cum  Patre,  etsaucto  ac 
vivirico  Spiritu  nunc  et  semper  et  in  secula  seculo- 
rum.  Amen. 


cruciat&nu 


ductaque  ad 
carcerem, 
orans  mori- 
tar,  et  htmo- 
rtfice  sepeli- 
tttr. 


Septembris  Tomus  VI. 


25        ANMtTATA. 


DE  S.  SUSANNA  VIIiG.  MAttT. 

160 

A.  AROMIKO. 

ANNOTATA. 


.  Maxi—  Galerium  aut  Maxi.inum  ^^^^^s,  cum  varii  fue- 
b  Quis  fuerit  ille  Silvanus  presbyter,  ^P0^^  Mirariporro  non  debemus,  ipsum  fuisse 
rinl  seculoiv  Silvani.partnnepzscopi  ^^^'ffZntspe  ipsos  convertendi,  aul  eorum 
conversatum  cum  ^^^SS^SS^SSSL  narratTheodoretus  lib.  3  Historix 
Uberos.  Talemconvers^onemfilu ■f^JSSZSs  cum  diaconissa  Antiochena,  quxfilium  conver- 
7etld  t^dZ^t^^^pater  ipsius  cum  JuUano  apostata  imPus  sacnficns 
auam  maxime  erat  occupatus '.  .         •       *  * 


monia 


^flliw  sS^pte"  fector,  «a^  ««•—«»»  ^'"s  essetvetusUus,  auam  S.  Hlamoms, 
^cr^rP^muTvZ  cvnoblticam  induXisse  in  Palxstinam.  Potest  tamen  verum  ^seas^n 
TphulusZvenis  in  solitudinem  se  recepit  circa  finem  seculi  tertn,  dzuque  solus  habitavit  utfccit 
%  ZonZ  auUumunosolum  alterove  socio.  Verum  auctor  fortasse  sic  loquentem  xnducxt  eptsco- 
SpuT^vta"ipum  uttra  annos  quinquaginta  monasterio  suo  prxfuisse;  et  forte  non  aons, 
deravit,  ipsum  deinde multis  adhucanms  superfuisse. 
e-  Pro  voce  Grxca  *»«w,  quas  mendosa  videtur,  legendum  suspicor  ftvunv  perfecit,  quia  ex  antece 
B  afnfZrcZsmZulierem  quidem  illam  scelus  meditatam  fuisse,  sed  nihil  effectsse,  aut  eUam  defectu 
occasionis  ientasse-  eaque  de  causa  delapsam  esse  ad  calummam. 

conslat  florentem  fuisse  seculo  4,  et  sitam  fuisse  in  ea  parte  Palsestmz>  vel  Judaise,  m  qua  sedes  habuit 
tribus  Juda  Episcopum  certo  habebat  anno  325,  quando  Macnnus  Eleutheropohtanus  subscnpsit 
concilioMcamo  At  nec  in  sacris  Litteris  ullibi  memorata  est  Eleutheropolis,  nec  apud  Ptoiemseum  nec 
apud  Josephum  Hebrseum,  ut  admodum  sit  verisimiie  non  extitisse  seculo  i,  ante  eversam  a  Tito  Hie- 
rosoiymam,etJudseamsubactam,nisifortasse  alio  nomine.  Verum,  si  aho  nonune  exstitent,  non 
fuitHebron,  ut  nonnulli  crediderunt,  cum  S.Hieronymus  inter  Hebronem  et  Eieutheropohm  cians- 
sime  distinguat,  uti  et  S.  Epiphanius  mox  allegandus.  Aliqui  primum  Eleutheropolis  episcopum  sta- 
tuerunt  Jesum  Justum,  unum  ex  Christi  discipulis,  ut  apud  nos  dictum  est  tom.  4  Juniipag.  67.  Ve- 
rum}  ut  ibi  episcopatus  ille  relictis  est  incertus,  quia  non  habet  auctores  fidei  satis  probatse,  ita  et 
mihi  incertus  manel.  Tllud  unum  suspicari  possum,  ex  ruinis  Hierosoiymse  natam  esse  aut  crevisse 
Eleutheropolim,  et  sic  episcopum  ibi  esse  potuisse  sub  finem  seculi  i.  At  maiim  originem  urbis  incer- 
tam  prorsusretinquere,  quammersesuspicioniinduigere.  Quod  vero  spectatad  situm,  hsec  Actapror- 
sus  insinuant,  territorium  urbis  Eieutheropolitanse  fuisse  vicinum  aut  contiguum  urbis  Hierosolymi- 
tanseierritorio,ut  etiam  liquetex  S.Epiphanio  illis  partibus  nato,  qui  Hseresi  20  ait,  Petrum,  illius 
heeresis  auctorem,  hdbitasse  in  Eleutheropolis  et  Hierosolymorum  finibus,...  tertio  ab  Hebrone  lapide. 
In  Itinerario,  quod  vulgo  Antonini  diciiur,  Eleutheropolis  locatur  inter  JEliam  (sic  Hierosolyma  tem- 
pore  Adriani  restituta  vocabatur)  et  Ascaionem,  viginti  passuum  millibusab  Hierosohjmis .  Ulterius 
ex  dictis  collige,  monasterium  Philippi  abbatis,  in  quo  S.  Susanna  habitavit,  fuisse  inter  Hierosoly- 
mam  et  Eleutheropolim  :  et  huic  quidemurbi  propinquius  fuisse,  Acta  hsecprorsus  insinuant. 

i  Omnia,  quie  dicunturdepompafunebri,perfecte  congruunt  temporibus  Juiiani  apostatee,  quemad- 
modumet  dicta  de  martyrio  Sanctse.  Etenim  religio  Christiana  et  Ecclesia  optime  fuerat  constituta 
sub  Constantino  eiConstantio;  nec  eo  usque  impietatis  ausus  estpervenire  Jidianus,  ut  exercitium  Chri- 
C  stianse  religionis  impediret,  aut  Christianos  idolis  sacrificare  cogeret.  Gaudebat  tamen,  quando  prse-  F 
fecii  idololatriam  restituere  conabantur,  et  Christianos  aliis  prsetexibus  crudeliter  persequebantur, 
ut  iatius  jam  dixi  in  Commentario.  Si  quis  existimet,  pubticam per  urbis  plateas pompam  funebrem 
non  satis  esse  verisimilem,  cum  Sanctajussu  prsefecti  fuerit  subjecta  cruciatibus  mortem  inferre  na- 
tis;  cogitare  poterit.in  Christianorum  ecclesia  maxime  esse  peracta,  quse  narrat  auctor.  Dubitarita- 
men  etiampotest,  an  prtcfectus  fuerit  ausus  Christianorum  pietati  se  opponere,  cum  quia  verisimiliter 
numero  longe  prsevaiebant,  ium  ob  mirabilia,  quse  contigerant,  ac  demum,  quia  non  fuerat  Sancta  de 
uiiocrimine  convicta,  sedpotius  ex  subitis  iracundise  motibus  morti  adjudicata. 


DE 

i 


DIE  VIGESIMA  SEPTEMBIUS. 


1*51 


DE  S.    GLYCEUIO    SEU   CLICEMO 


EPISC.   CONF 


MEDIOLANI    IN    INSUBRIA 


SYLLOGE 


J.P. 


ClRCA   ANNUM 

cdxxxviu 
Gesta  Sanct 
pene  omnino 
ignota 


i*5 


padts 


edemMediolanensem  seculo  quinto  ab  hoc  An- 
tistite  occupatam  fuisse,satis  constat  exunani- 
mi  antiquorum  monumentorum,  et  recentio- 
rum  scriptorum  consensu ,  sed  sicut  de  Actis  ejus 
ante  etin  episcopatu  nihilaut  pene  nihil postero- 
rum  memorise  relictum  est,  ita  de  annis,  quibus 
huncadiit,tenuit,acmoriensdeseruit,adeodAversa 
notantur ,  ut  Tristanus  Calchus  Mediolanensis 
lib.  3  Hisiorise  patrise  in  hunc  modum  scribere 
non  dubitaverit :  Vixit  autem  in  episcopatu  Sim- 
plicianus  annis  quatuor.  Cui  successit  Venerius  : 
huic  Marolus  Syrus;  ab  eo  Martinianus;  postea 
Glicerius,  quorum  indistincta  tempora  posui ;  quia 
ob  inopiam  et  discordiam  scriptorum,  insulsa  nimis 
tradentinm  ,  nihil,  quod  hic  insererem,  inveni. 
Ita  auctor,  qui  scripsit  sub  initium  seculi  decimi 
seccti.  Haud  multum  ablusit,  certe  qitoad  inopiam 
monumentorum,  Josephus  Ripamontius  decade 
prima  lib.  6  Historiarum  ecclesise  Mediolanensis, 
sub  initium  seculi  sequentis  edita ;  ubi,  postquam 
pauca,  ad  setatemMaroli  antistitis  Mediolanensis 
pertinentia,  memoravit,  ita  prosequitur  i  Par 
silentium  et  oblivio  Martinianum  et  Glicerium 
secutos  antistites  involvit  :  nisi,  quod  utrumque 
Acta  conventus  Ephesini,  Martinianum  vero  etiam 
sua  scripta  vindicavere,  queis  Nestorianam  sectam 
evertit.  Ad  posterius  hoc  Ripamontii  assertum 
infra  nonnihil  observabo. 

2  Quod  de  inopia  et  discordia  scriptorum  alle- 
gavit  Calchus ,  facile  admittet  lector,  si  modo 
advertere  velit ,  quam  diversimode  de  tempore 
episcopatusjam  nominatorum  antistitum  loquan- 
turvetusticatalogi  etscriptores  dein  secuti.Demus 
aliquot  specimina  de  solo  Glycerio.  In  catalogo  ex 
Ms,  bibliothecse  Amby^osianse  signata  P  246,  per 
Henschenium  anno  1662  Mediolani  extracto  et 
postea  edito per  Papebrochium  ante  tom.wiMaji, 
ita  lego  :  S.  Glycerius  sedit  annos  xxiv,  depositus 
xvii  Kalendas  Octobris.  Monet  tamen  mox  Pape- 
brochius,  alibi  legi  annos  xvm.  Et  vere  in  altero 
catalogo  seu  indice  ex  veteri  codice  ejusdem 
bibliothecee,  signato  B  num.  Hb,descripto  ac  edito 
per  Mabillonium  tom,  1  Musei  Italici,  sic  habe- 
tur  :  Clycerius  sed.  ann.  xvm.  dep.  xvn  Kal.  Oct. 
ad  S.  Nazarium.  Nec  dissonat  tertius,  quem  ex 
codicibus  metropolitanse  bibliothecse  exhibet 
Muratorius  tom.  4  de  Scriptoribus  rerum  Itali- 
carum  pag.  141,  cujus  hsecverba  sunt :  Glicerius 
episcopus  sedit  ann.  xvin.  Obiit  xviiKal.  Octubris, 
sepultus  ad  basilicam  Apostolorum.  Totidemetiam 
annos  exprimit  Gualvaneusde  la  Flamma,  auctor 
seculi  14  non  multum  provecti,  in  Opusculo,  cui 
Manipulus  Elorum  nomen  indidit,  quodque  Mu- 
ratorius  vulgavit  tom.  xi  laudatse  cottectionis. 
Clicerius,  inquit,  sanctus  Mediolanensis  archiepi- 
scopus  xvn  ,  ordinatur  anno  Domini  ccccxxui  ; 
sedit  vero  annis  xviu.  Jacet  ad  S.Nazarium.  Accedit 
Donatus  Bossius  in  Chronica,  typis  Mediolanen- 


sibus  impressa  anno  salutis  Christianae  mccccxcii 
Calendis  Martiis,  sic  scribens :  Anno  Domini 
ccccxx  beatus  Clicerius  archiepiscopus  Mediolani 
xviii  efficitur,  et  sedit  annis  xvm,  et  jacet  ad 
S.  Nazarium. 

3  Hisce  non  obstantibus,  octo  dumtaxat  annos  avarvx 
episcopatus  Sancto  adscribunt  recentiores  ■.  Joan- 
nes  de  Deis  in  Opusculo  de  Successoribus  S.  Bar-  E 
nabse  in  ecclesia  Mediolanensi  ex  bibliotheca 
Vaticana  et  Mss.  Sirleti  Cardinalis  collecto  jussu 
Pii  V  Papm  anno  1571,  sic  ait :  Glicerius  Landria- 
nus  civis,  a  Celestino  primo  Pont.  ob  morum  san- 
ctitatem  creatus  archiepiscopus,  admirabili  pru- 
dentia  ecclesiae  Mediolanensi  pra^fuit  annis  vui  et 
sanctitate  clarus  Xisto  III  Pont.  quievit  in  Domino 
xii  Kal.  Octobr.etc.  Non  nisi octo  annos  ei similiter 
tribuunt  Tabida  archiepiscoporum  Mediolanen- 
sium  exdecreio  concilii pvovincialis  ivedita  anno 
1582;  lectiones  proprim  Breviarii  Ambrosianit 
jussu  S.  Caroli  Borromsei  anno  eodem  impressi ; 
Ferrarius  in  Catalogo  Sanctorum  Italise,  citans 
idem  Breviarium  et  Acta  ecclesise  Mediolanensis ; 
Puricellus  in  Dissertatione  Nazarianacap.  63; 
Ughellus  tomA  Italise  sacrse  col.  50 ;  Ripamontius 
supra  laudatus,  et,  ut  alios  mittam,  Bollandus  ac 
Henschenius  saltem  tacite,  tom  1  Januarii  pag. 
89 ,  ubi  de  S.  Martiniano  S.  Glycerii  proximo 
decessore,  et  tom.  2  Frebruarii  pag.  521,  ubi  de 
S.  Lazaro  ejusdem  successore  proximo  actum 
est :  Martiniani  enim  finem  collocant  circa  an- 
num  431 ;  Lazari  vero,  qui  annos  xi  sedit,  circa 
449  ,-  ita  ut  octo  circiter  anni  Sancto  nostro  relin- 
quantur. 

4  Porro  ideo  minus  difficiles  fuisse  credo  recen-  varie  nom, 
tiores  Mediolanenses  ad  recedendam  a  Mss.  suis 
catalogis ,  tum  verisimiliter ,  quia  in  his  una 
eademque  manu  primi  antistites  notati  quidem 
erant,sedanni,quibus  quisque  obiitt  manu  diver- 
sa,sicut  de  suo  testatur  Papebrochius ,  tum  quia 
alioqui  gesta  nonnulla,  de  cpiscopis  suis  narrata 

alibi,  cum  temporibus  recte  conciliari  nonpote- 
rant.  Sic  quia  S.  Martinianus  scripta  sua  contra 
Nestorium  ad  Fphesinum  concilium  misisse  tra- 
ditur,  ejusque  sub  nomine  Martini  mentio  fit  in 
epistola  schismaticorum  dicto  concilio  adversan- 
tium  his  verbis  :  Martinus  sanctissimus  Deoque 
dilectissimus  Mediolanensium  episcopus,  necesse 
visu?n  est  hujus  episcopaium  protrahere  usquead 
annum  saltem  431,  quo  dictum  conciliurn  celebra- 
tum  est;  etper  consequens  auferre  saltem  annos 
decem  ab  annis  ociodecim,  quipassim  tribueban- 
tur  Glycerio,  ut  anni  xi  servarentur  S.  Lazaro 
Glycerii  successoin. 

5  Dixi  annos  saltem  decem :  nam  Papebrochio,  wrtuus  a*- 
qui  in  suo  catalogo  legerat  annos  Uepiscopatus  ^^ 
Sanctinostrifpropteridem  Ephesinum  concilium, 

visum  est,  rescindere  annos  omnino  viginti,  ita 
ut  obitum  Martiniani  et  electionem  Glycerii  an- 

nectat 


AtXTOHS 

J.p. 


Patria   Mc- 
diolanum  : 
nonnuWu  ex 
conjcctnris 
dc  ipso  tra- 
dita. 

B 


Corvus  cjus 
id  ccclesiu  S. 
Nazarii  se- 
pultwn, 


m  T)l)  S    GLYCERIO  SEU 

nectat  anno  circiter  435,  atque  cttm  ceterispassim 

nuemetego  notavi supra  in  margtne.  Haud plu 
*  ocerLt  vetustos  catalogos  Joannes  de  Deis 
aliiquc  scriptores  Itali  num.  3  laudatidum  diem 
Sancto  emortualem  signarunt,  quam  dum  statue- 
runt  annos  episcopatus.  In  illis  quippe  constanler 
dicitur  obiisse  xvu  Kalendas  Octobns,  ipsi  ta- 
men  maluerunt  reponerexuKalendas  Octobnsseu 
diem  xx  Septembris ;  forte  quia  eo  die  in  antiquis 
Kalendariis  Sancti  nomen  occurrit ,  eodemque 
nunccolitur.Verumtameneacorrectiononvidetur 

adeo  necessaria  :  potuit  quidem  errore  transcm- 
bentium  in  catalogosirrepsisse  xvn  pro  xa ;  sednec 
alienum  est  a  verisimilitudine,  iranslatam  fuisse 
annuam  Sancti  memoriam  a  die  xv  in  xx  Septem- 
bris,neperdereturprodiexvSeptembrisantiquior 

cultus  S.  Nicomedis,  ut  suspicatns  est  etiam  Pa- 
pebrochius. 

6  Sanctum  nostrumpatria  Mediolanensem  fuis- 
se  asserueruntpturimi,  nec  hactenus  nobis  inven- 
tus  est,  qui  negaret ;  imo  ortumesse  exnobili  gente 
Landriana  addunt  preeter  alios,  qui  eum  agno- 
mine  Landrianum  appellant,  Franciscus  Besutius 
in  Historia  pontificali  Mediolanensi  ;  Paidus 
Morigia  tum  in  Opere  deNobilitate  Mediolanensi, 
tum  in  Historia  de  antiquitate  ejusdem  civitatis ; 
Sansovinus  de  Origine  et  gestis  illustrium  fami- 
liarum  Italiw,  et  Ughcllus  in  Italia  sacra;  qui 
posterior  etiam  affirmat,  quodsupra  num.  1  ha- 
buimus  ex  Ripamontio,  ita  inquiens:  Ante  obten- 
tam  dig-nitatem  Ephesino  concilio  interfuit,  et 
tamquam  Martiniani  Ieg-atus  assedit.  Sed  hoc  non 
nisi  ex  conjecturis  haustum  esse,  ipsemet  suffi- 
cienter  insinuat  Ripamontius  loco  supra  citato, 
ubi  sic  deinde  loquitur  :  Par  majestas  oris,  Glicerio 
Landriano  perhibetur,  Is  Martiniano  successit  anno 
quadringentesimo  trigesimo  altero,  et  in  octavum 
annuin  pontificatum  extendit,  sua  clarior  virtute, 
quam  ecclesiae  rebus.  Paterna  bonadivisit  in  pau- 
peres,  floruitingenii  gloria,  caudidissimos  obtinuit 
mores,  et  vulgo  Angelum  appellabant.  Quod  vero 
interfuerit  Ephesino  convcntui,  id  ita  accipien- 
dum,  ut  Martiniani  legatus  ierit,  cui  quidem  le- 
gationi  Philippi  cujusdam  litteraefidem  adstruunt. 
Nam  ille  cum  de  concilii  totius  eventu  scriberet 
ad  Pontificem  maximum,  sic  retulit  :  »  Italici  no- 
ii  minis  episcopi  aut  adfuere  ipsi,  aut  pro  se  leg^a- 
n  tos  misere.  «  Qui  porro  credat,  aut,  cum  caeteri 
mitterent,  Mediolanensem  non  misisse ,  aut  si 
mittere  vellet,  potiorem  Glicerio  quemquam  ha- 
buisse,  qui  nimirum  et  fuerat  in  ipsius  disciplina 
et  rerum  g-erendarum  adjumentis  excellebat.  Sed 
totumhocraiioeiniumquidcontinetprsetermeram 
conjecturam  ? 

7  De  loco  sepulturcV  satis  convenit  inter  scri- 
ptores  passim  omnes,  quamquam  diverso  nomine 
eum  efferant ;  dum  enim  alii  scribunt :  Jacet  ad 
S.  Nazarium  ;  alii :  Sepultus  est  in  basilica  Aposto- 
lorum ;  alii :  ln  basilica  Romana,  eamdem  omnes 
basilicam  designant,  prout  videri  potest  apud 
Paulum  Morigiam  in  Sanctuario  Mediolanensi 
pag.  37  ;  ubi  agitdereliquiis  ecclesixS.  Nazarii. 
Sedllallucinatus  est  haud  dubieRipamontius,dum 
decadeprima  Historiarum  lib.  7,  agens  de  S.  Ge- 
runtio,  S.  Glycerii  successore  tertio,  in  hunc 
modum  locutus  est :  Geruntius  anno  sextosui  mu- 
neris  decessit  :  in  basilica  divi  Simpliciani  est 
sepultus.  Ibi  condiderat  ipse  Marolum,  Glicerium, 
Lazarum,  eum  obscuriorem  antea  tumulum  essent 
nacti.  Hallucinantem  secutus  versimiliter  est 
Ughettus,  ila  inquiens  in  Geruntio :  Sepultusque 


a  S.  Carolo 

Borromxo 

invcntum 


V, 


CLICERIO  EP.  CONF. 

est  in  basilica  S.  Simpliciani,  quo  ipse  SS.  Maru-  D 
II  Glycerii  et  Lazari  paulo  ante  reliquias  trans- 
tiilerat.  Nam  citati  hactenus scriptores  omnes,qui 
cwte  Geruntii  temporibus  posteriores\sunt,  dicta 
corpora  ecclesice  S.  Nazarii  attribuunt,  nutlus  de 
translatione,adaliam  ecclesiam  facta,  mentionem 
inqerit  ImoVoannes  de  Deisin  eodem  Geruntio 
oppositum  docet  :  Corpora,  inquit ,  sanctorum 
archiepiscoporum  Maroli,  Glicerii  et  Lazari  in  de- 
centiori  loco  in  basilica  Romana  reponenda  curavit. 

8  Adhxc  ex  relatione  testis  oculati  docemur, 
corpora  S.  Glycerii  et  aliorum  Sanctorum  m  ea- 
dem  ecclesia  S.  Nazarii  inventa  fuisse  anno  1578 
a  S.  Carolo  Borrommo,  et  post  solemnem  proces- 
sionemibidemsubnovoaltarireposita  fuisse  anno 
proximo  1579.  Testisille  est  illustrissimus  Carolus 
a  Basilica  Petri  episcopus  Novariensis  in  Vita 
ejusdem  5.  Caroli  lib.  5  cap.  6  ubipostquam  cap; 
prtecedenti  retulisset  acta  concilii  provincialis 
quinti,  in  eadem  Mediolanensi  civitate  cetebrati, 
prosequitur  his  verbis  :  Concilium  autem  ornavit 
translatio  reliquiar-imbasilicfe  Apostolorum,  quem- 
admodum  et  translatio  ipsa  ex  episcoporum  prse- 
sentia  valde  illustrata  est.  Moverat  eas  Carolus 
superiore  anno  (1578;)  cum  canonici  antiquam 
sedem  instaurare  atque  ornare  vellent.  Sed  in  loco 
destinato  non  reposuerat,  ut  honore  celebritateque 
majore ,  cum  haberetur  concilium ,  per  urbem 
g-estarentur ,  et  omnino  earum  esset  translatio 
splendidior,  et  ad  populum  pie  excitandum  effica- 
cior.  Cum  igitur  altare  prsecipuum  ex  media  eccle- 
sia  tolleretur,  invenimus  sub  eo ,  quemadmodum 
a  majoribus  traditum  erat,  corpora  sanctorum 
antistitum  nostrorum  Venerii ,  Clicerii ,  Maroli 
atque  Lazari ,  non  satis  commode  tamen  aut 
distincte,  ac  in  rudibus  quibusdam  lapideis  labris 
posita. 

9  Exponit  dein  ceterarum  reliquiarum,  ibidem 
inventarum  seriem,  ac  tandem  ita  pergit :  Has 
igitur  reliquias  Carolus  inventas,  pie  manibus  suis 
collegit,  nobis  sancto  officio  inservientibus ;  quos 
jubebat  ejusmodi  seraper  actionibus  adesse.  Abso- 
luto  autem,  ut  dicebamus,  episcoporum  concilio, 
hsec  corpora  relig"iosa  admodum  celebrique  pompa 
extulit,  et  congruo  viarum  ambitu,  portans  ipse 
cum  episcopis  sanctaferetra,  populo  frequentissimo 
ad  venerationem  proposuit.  Commemoratas  reli- 
quias  omnes  collocavit  sub  novo  magno  altari, 
pra^ter  illas  ab  ecclesiae  latere  dextro  ablatas.  Ita 
laudatus  S.  Caroli  Borromzei  biographus ;  unde 
discimus,  Sancti  nostri  sacra  lipsana,  nam  de 
recentiore  translatione  nihil  hactenus  inaudivi- 
mus,  etiam  nunc  servari  sub  altari  principe  in 
eadem  S.  Nazarii  seu  sanctorum  Apostolorum 
ecclesia.  Paulus  Morigia  tum  in  Sanctuario , 
tum  in  Historia  Mediolanensi ,  jam  narratam 
translationem  solemnissime  factam  esse  ait  die  x 
Maii  dicti  anni  1579,  ad  eamque  confluxisse  prse- 
ter  civitatis  incolas ,  ptusquam  trigesies  mille  pe- 
regrinos. 

10  Dubium  mihi  non  est,  quin  Glycerium  tam- 
quam  Sanctum  venerati  sint  semper  Mediolanen-  Quus>mc,n0t 
ses,sed  etiam  satis  evidens,  eam  venerationem plu-  \ ™0"*  f^* 
rimum  auctam  esse  ab  expositajam  inventione  ac  maVoeLm 
translatione.Nomen  quippe  ipsius  in  Kalendariis 
Missalisanno  \Wl,acBreviariiMediolanensis  1539 
impressis  inscriptum  reperitur  addiem  xx  Augu- 
sti  Jiis  verbis  Sancti  Cliceri  episcopi  Mediolani , 
verum  absque  Offlcii  aut  Misste  prsescriptione. 
Nulla  ante  ejus  memoria  occurrit  in  generalibus 
EcclesiceFastissacris;  atsubipsa  inventionis  tem- 
pora  inseruit  eum  Martyrologio  suo  Gatesinius,et 

postea 


ct  sub  novo 
altari  rcoon- 
ditum; 


cultus  anti- 


DIE  VIGESIMA 
A  postea  Baronius  hodiemo  Romano  ;  sic  illum  an- 
nuntians:  Mediolanisancti  Clicerii  episcopi  etcon- 
fessoTis.Secutisuntrecentioresalii,  atque  hosinter 
Brautinsin  Martyrologio poiHico  totius  Italim  se- 
quentiversu  ; 
Te  merito  colimus,  quia  pastor  ovile  Cliceri 

Rexisti  Christi,  cum  pietate  vigil. 
1 1  Haud  ita  dudum  vost  tr^anslationem  in  Bre- 

dtcrnui;  ,  .  *  . .  _, 

viamo  Amorosiano,  S.  Caroti  Borromaeijussu  edi- 
to,  Officium  et  prsescriptum  est  ritu  solemni  cum 
lectione  tertia  propria,  ut  discimus  ex  ejusdem 
Breviarii,  anno  1635  recusi,  exemplari.  Denique 
anno  1642  in  libello,  continente  lectiones  proprias 
et  communes  pro  secundo  ac  tertio  nocturno  San- 
ctorum  ecctesiee  Mediolanensis ,  ad  usum  eorum, 
quirituRomanoutuntur,  assignatur  ipsiadhanc 
diemOfficium  ritu  duplici recitandum  cum  lectio- 
nibus  quarta  et  quinta  propriis,  reliquis  de  com~ 
muni  ibidemprgescriptoprseternonam,  quie  fit  de 
Homilia  vigilim  S.  Matthsei.  Oratio  est  Exaudi, 
Missa  Sacerdotes,  Evangelium  Videte.  Ceterum  in 
lectione  propria,  quse  legitur  in  Breviario,  non  est 
facta  immutatio,  nisi,  quod  in  duas  partes  hic  di- 
B  visa  sit,  ut  sequitur. 
icctiones  Of-  \%  Lectio  iv.  Clicerius  ,  civis  Mediolanensis  , 
(icunrovria ;  vjr  jn  prjrajs  pje  ^  juste  ac  temperanter  vitam 
deg-ens,  beato  Martiniano  ob  virtutum  merita  suc- 
cessit.  Et  vero,  ut  ille  juvandse  Ecclesise  studio, 
ac  vitae  vere  pastoralis  exemplo  ,  episcopalisque 
officii  laude  praeluxit;  ita  hic,  in  illius  locum  pro- 
xime  suffectus,  eximia  fuit  imitatione  clarus  di- 
sciplinse,  cujus  exemplis  atque  institutis  alter  ec- 
clesiam  Mediolanensem  illustrarat.  Lectio  v.  Bea- 
tus  igitur  Clicerius  admiranda  erg-a  Deum  pieta- 
te  cselestisque  vitse  studiis,  quas  cum  verbi  prae- 


SEPTEMBIUS  Wt 

dicatione  conjunxerat,  cum  eniteret ,  fuit  etiam  *tc?o« 
instar  virg-inisverecundus,  vultuque  virgineo  ima-  J  ''• 
ginem  prae  se  ferebat  divinarum  mentis  sujb  co- 
gitationum.  llelig-iose  autem  cum  ecclesiam  annos 
octo  administrasset,  magna  ac  praeclara  sanctitatis 
su£e  testificatione  quievit  in  Domino  duodecimo 
CalendasOctobris. 

13  Quse  de  Sancti  virginea  verecundia  hic  me-  «*»«**- 
morantur,   utcumque  congruunt  epigrammati ,   Tv^J 
quod  olim  S.  Ennodius,  Ticinensis  episcopus  ei-  lnZZ 
dem  suppar,  panxit  sub  hoc  titulo  :  De  venerabili 
Glycerio  episcopo.  Editum  illud  est  cum  aliis  de 
quibusdam  Sanctis   Mediolanensibus  episcopis 
epigrammatis,  per  eumdem  Ennodium  concinna- 
tis,  ab  Andrea  Schotto,  et  dein  a  Jacobo  Sirmondo 
Societatis  Jesu  sacerdotibus,  ac  demum  a  Joanne 
Puricello  in  Dissertatione  Nazariana  cap.  66,  un- 
de  huctransfero. 

Suffusus   minio  *     perque  optima  facta  rube-  -a/.nimio 
scens, 
Virginei  vultus  Glycerius sequitur, 
Puram  sang-uineo  maculat  dum  rore  fig-uram, 

Picta  g-enas  facies  simpliciter  placuit. 
Candentem  crocea  gestans  aspergine  frontem,         E 

Lseta  verecundis  tinxerat  ora  notis. 
Indeptus  sceptrum,  tribuit  quod  testis  imago, 

Purpura  quem  mentis  prodidit  imperio. 
Hunc  habet  et  populus  parvo  vix  tempore  felix. 
Sed  rursus  Magni  missus  ad  obsequiura. 
Penultimum  carmen  ita  incipit  Schottus  :  Hinc 
avo  et  populus;  Sirmondus  vero  sic  :  Hunc  ha- 
buit  et  populus,  et  ille  suspicatur  legendum  :  Hinc 
avus  etc;  hic  :  Hunc  habuit  populus  :   sed  quo- 
quo  modolegatur,  oppido  obscurum  est  totum  car- 
men. 


DE    S.    AGAPETO    I    PAPA 


APUD  COJNSTAINTINOPOLIM 


SYLLOGE    HISTORICO-CRITICA 


J.  c. 


I.  Actorum  S.  Agapeti  apud  scriptores  chronotaxis  a  variis  varie 

tradita. 


s 


«  anctus  Agapetus  illius  nominis  primus ,  quem 
alii  Eusticum  Agapeturn  nominant ,  post  Joan- 
nem  II  Romanam  S.  Petri  Cathedram  adivit, 


ANNoCtmisn 
nxxxvi. 
Sanctus  Aga- 
petus  pul- 

cheiTimiseto   difficillimisque  Ecclesice  temporibus  heroica  Con- 
»"'*  stantia,  doctrinee  et  sanctitatis  gloria  mirifice  il- 

lustravit.  Ejus  Acta  aliqua,  prxter  Anastasium 
Bibliothccarium  in  Catalogo  Pontificitm  Romano- 
rum,  posteris  scripta  reliquerunt  Liberatus  Dia- 
conus,  auctor  contemporaneus,  in  Breviario  cap. 
21,  et  S.  Gregorius  Magnus  lib.  3  Dialogorum 
cap.  3.  Accedit  his  auctor  anonymus  laudatus  a 
Baronio,  cujus  Libellum  de  rebusa  sancto  Ponti- 
fice  Constantinopoli  gestis,  ejus  obitu  et  funere 
adcalcem  hujus  Sylloges  exhibeo.  Gesta  S.  Ag"a- 
peti  quwpiam  alia  exconcilio  Constantinopolitano 
alia  ex  ejus  ipsius  literis  eruuntur,  qucV  singida 
eo,  quopoterimus,  ordine  temporis  prosequemur. 
Res  vero  brevissimo  Pontificatus  tempore  tantas 
tamque  prxclare  gessit  celebratissimus  Pontifex, 
ut  quotquot  de  illo  scriptores  agunt,  tum  antiqui, 
tumrecentiores,  depalma  in  accumidandis  ei  lau- 


dibus  certare  videantur. 

2  Inter  Orientales  suavissime  ad  S.  Agapeti  no-  ab  Orimta- 
menaludit  Marianus  monachus  et archimandrita  tibm  3in€ 
monasterii  B.  Dalmatii  inSupplicatione  adJusti- 
nianum  imperatorem,  recitata  in  concilioConstan- 
ti?iopolitanosubMennaActioneiM\sit,i?iquit ,Deus 
huic  civitati  Agapetum,  qui  vere  zyy-y-hz,  id  est,  di- 
lectus  est  Deo  et  hominibus.  In  ejusdem  landes  ita 
excurrituri?iconcilioAct.  iv :  Venit  in  hanc  reg-iam 
urbem^ipsiusNumineannuente^Ag-apetussanctieac 
celebris  memoriie  Papa  beatissimus,  qui  statim  sacris 
canonibus  manum  cum  Deo  porrexit.  Gratianus  de 
Consecrat.  Dist.  i  C.  22  his  verbis  illum  celebrat : 
Agapetus  vas  Catholicum,  Evaug-elii  tuba,  pneco 
justitia?,  sacra  altaris  sedisque  velaraina,  sacrilegi 
Anthirai  infecta  flatibus,  suis  Catholicis  precibus 
eluit.  Denique,utinfinitosmittam,erecentioribus 
Baro?xius  tali  elogio  sancti  Pontificis  Acta  conclu- 
dit :  Ag^apeto  haud  scio  (i?iquit  ad  annum  Christi 
530  nuni .  70)  an  similis  alius  inveniri  possit,  qui  adeo 
brevi  temporis  spatio  Ecclesise  Catholica?  pra?sideus, 

talia 


104 


DE  S. 


J.C. 


ac  Occidcn 
taiibxu  crtv 
bratu$  c$t. 


B 


Gcstorum 
eju$  chrono- 
tuxit 


difjicuUates 
pntitur  non 
exiguas.  Va 
rix  citra  ,1- 
lam 


talia  tantaque  perfecerit,  onjUSBeque  apud  Occiden- 
tales  atque  Orientales  sint  amplissima  conclamata 
pneconia,  quique  Hdelibus  cunctis,  ex  hac  vita  de- 
cedens,  sui  ardeutius  reliquerit  desidenum,  quod 
etiam  de  optimis  privatus  amor  adimere  consuevit; 
qui  denique  in  deplorata  adeo  incidens  tempora, 
magis  sacerdotali  vigore  nituerit,  constantiorque 
apparuerit  Pontificia  potestate. 

3  Non  immerito  scribit  Eminentissimus  anna- 
lista,  in  deplorata  tempora  incidisse  S.  Agapeti 
Pontificatum,  cum  scilicet Eutychetis  hcvresis  ha- 
oeret  in  aula  vaferrimam  protectricem  Theodoram 
qutv  astu  omni  in  quascumque  poterat  sedes,  ma- 
rito  Jusliniano  vel  impie  politico  cooperante,  vel 
turpiter  uxorinimiumindulgente,  intruderetper- 
ditissimse  sectcV  homines,  qui  late  omnia  corrum- 
perent,  et  turpissimis  sceleribus  sancta  qucvque 
profanarent;  atque  aliunde  ipse  etiamJustinianus 
imperator,  nescio  ex  quo  alicujus  doctrirue  fumo 
ctvcutiens,  in  summi  Pontificis  jura  involaret,  le- 
gesque  ecclesiasticas  condere  machinaretur.  Fuit 
profecto  totmalispnvcavendis  avertendisque  opus 
tanta  animi  fortitudine,  tanta  eruditione  et  con- 
stantia,  quanta  prseditum  fuisse  videbimus  san- 
ctum  Pontificem,  cujus  hic  gesta  illustramus.  Ea 
porro  difficultate  non  carent  quoad  chronologi- 
cum  ordinem,  quem,  antequamtractemus  reliqua, 
investigemus.  Atque  primo  ob  oculos  ponamus 
epochas,  quse  eruditos  non  mediocriter  vexant, 
qucvque  origo  sunt  difficultatis  non  exigucvinfi- 
gendo  tempore  Pontiftcatus  S.  Agapeti,  atque  ejus 
factis  ordinandis. 

4  Anaslasius  in  Catalogo  tempus,  quo  sanctus 
Pontifex  Romanam  S.  Petri  Cathedram  occupa- 
vit,  ita  circumscribit :  Sedit  menses  xi,  dies  xvin  ; 
pro  quibus  edidit  Papebrochius  in  Conatu  dies  xx; 

Uterque  Pagius  Anastasianis  mensibus  unum  de- 
trahit,  diebus  vero  superaddit  alterum,  atque  le- 
gendum  contendit :  sedit  menses  x,  diesxix.  Hunc 
dierum  numerum  asserit  reperiri  in  veteribus 
pluribus  Catalogis  et  Mss.  etiam  Apographis  Ana- 
stasianis;  at  mensem  illumunumpro  solo  arbitrio 
resecat,  ut  chronotaxim  obitus  S.  Agapeti  figat : 
nullum  certe  uspiamresectionishujus  ducem  anti- 
quum  profert.  Baronius  in  Annalibus  ad  annum 
Christi  535  S.  Agapeti  Pontficatum,  ipsi  ineuntis 
anni  hieme  inchoatum,  ultra  alterius  initium  ad 
aliquot  mensesextendit.  In  Officio  Vaticamv  et  La- 
teranensis  ecclesicV,  quod  est  ad  hunc  diem  xx  Se- 
ptembris  deS.  Agapeto  cum  tribus  Leciionibus  pro- 
priis, Lectionevi  nonsolumultraanniunius perio- 
dum,  sed  et  ad  alterum  fere  integrum  videtur  dila- 
tari  Pnvsulatus  sancti  Pontificis  nostri;  dicitur 
enim  obiisse  ,  expleto  nondum  biennio  :  quse 
non  putem  mere  negative ,  ut  aiunt ,  sumenda 
esse,  sed  ita,  ut  duos  fere  annos  completos  signift- 
cent. 

5  Pater  Stephanus  Souciet  Societatis  nostrse 
scriptor,  variis  Opusculisceleberrimus,  ad  nonam 
InscriptioneniAugusUv  Pnvtoriiv Salassarum  in- 
ventam,  eruditissime  pluribusdisputat  detempore 
Pontiftcatus  S.  Agapeti^  occasione  oblata  ex  anno 
Tertio  vc  Paulini  Jun  v  cc. quem  inscriptiopnefert. 
Laudatcv  ejus  Animadversiones  Ephemeridibus 
Trivoltianis  mensis  Maji  anni  1720  insertie  sunt , 
ibique  contendit,  8.  Agapctum  sedisseanno  i  men- 
sibus  x,  diebus  xix.  Ilorum  priusquam  auctorum 
opiniones  discutimusjuveritexhibuisse  epochas 
ahas,  qucv  cum  superioribus  notis  chronoloqicis 
Anastasii  non  videntur  componi  posse,  atquein 
quibus  etiam  xnter  se  concitiandis,  rei  difficuttas 
omms  sita  est.  Habe  illas,  tector,  ex  editione  Lab- 
bei  nostri  tomA.  Conciliorum,columna  1745, 178S 


mrtcntix. 

Proponuntur 

notx- 


E 


AOAPETO  I  PAPA 

et  seqq. ,  nullo  ordine chronologico  haclenus obser-  D 
vato,  subjectas.  Epistota  Joannis  II  adJustinia- 
num,  qua  laudat  ejus  inter  alia  erga  Apostolicam 
Sedem  venerationem,  est  Data  Romffi  vm  Kalendas 
Aprilis,  domino  nostro  Justiniano  1T.  Augusto  iv  ct 
Paulino  viris  clarissimis  consulibus.  Alia  ejusdem 
Pontificis  ad  episcopos  Galluv  de  Contumelioso 
Data  est  vn  Idus  Aprilis,  Flavio  Paulino  juniore  V 
C  consule.  Ubi  legendum  censet  Soucietus  Flavio 
Justiniano  IV  et  Paulino.  VV.  CC.  Coss. 

6 Scribit  adS.  Agapetum  Justi^iianus  imperator,  scriptorum 
rogatque,  ut  inseriam  professionem  ftdei,  quam 
Joannes  II,  Agapeti  decessor,  pridem  probarat, 
Apostolico  et  ipse  assensu  firmaret.  Htvc  epistota, 
secundum  eam  partem,  qum  ad  Agapetum  direcla 
est,  nullam  habet  ibidem  notam  chronologicam,  at 
proutinsertaestresponsoriisS.Agayeti,signatura 
Justiniano  imperatore  Data  pridie  Iduum  Martia- 
rumConstantinopoli,Flavio  Belisario  viro  clarissimo 
consule.  EcVautem  litertc  responsorise  sancti  Pon- 
tificis  nostri  ibidemsubscriptcV  leguntur  xvKaleu- 
das  Aprilis  Constantinopoli,  Flavio  Belisario viro  cla- 
rissimo  consule.  Alteram  professionem  fidei,  quse 
incipit,  Primasalus,  exhibet  Labbeus  colum.  1801. 
Hcvc  ita  subnotatur  :  Datum  xvin  Kalendas  Apri- 
lis,  Constantinopoli,  Flavio  Belisario  viro  clarissimo 
consule.  Cubare  hic  erroreminnumeris,perspi- 
cuum  est,  cum  Idus  Martii  in  eum  diem  incidant, 
nec  habeat  dies  residuos  ante  Kalendas  Apritis 
plures,  quam  septemdecim.  Dederat  ad  Agapetum 
epistolam  Reparatus  episcopus  Carthaginensis, 
qua  significaverat,  paratam  jam  fuisse  alteram, 
quam.  ad  Joannem  Ilsancti  Pontiftcis  nostri  deces- 
sorem  mittere  decreverat:  sed  inter  navigii  susci- 
piendi  moras,  quas  hiemis  continuatas  generabat 
asperitas,  ordinationem  (S.  Agapeti  sibi)  omniyoten- 
tis  Dei  beneficio  nuntiatam  fuisse,  atque  eo  nomine 
ipsi  fuerat  gratulatus.  Respondit  Agapetus  episto- 
tadatav  Idus  Septembris,  post  consulatum  Paulini 
viri  clarissimi.  Eumdem  diem,  sine  ulteriori  nota 
consulari,  prseferunt  responsa  sancti  Pontiftcis 
ad  e^nscopos  Africanos,  de  Arianis  ad  Ecclesiam 
reversis. 

7  UiAriani  adpristinas  dignitates,  quibus  inter  chronoiogicx 
suos  functi  fuerant,  adEcclesiam  reversi  admitte-  epistolarwn 
rentur,urseratapudPontificem  Justinianus,  forte 
per  legatos,  nam  imperatoris  de  ea  re  literas  nu- 
spiam  invenio.  Ut  ut  est,  totus  est  S.  Agapetus  in     ' 
dissuadendo,  damnandoque  eo  consilio.  Resjion- 
sum  hoc  signatum  est  Datum  Idibus  Octobris,  sine  p 
ulteriori  iterum  nota  chronologica.  Denique  adS. 
Ccesarium  Arelatensem  episcopum  duas  epistolas 
Agapetus  dedit  :  alteram  in  causa  Contumeliosi, 
alteram  debonis  ecclesicV,quorum,  adsublevan- 
dos  inopes,  vendendorum  facultatem  flagitaverat 
Ccvsarius.  Utraque  signaturDnta  xvKalendasAu- 
gusti,  post  consulatum  Paulini  junioris  viri  claris-  ■ 
simi.  HisceepochcV  duse  aliunde  accedunt,  et  huc 
maxime  pertinent.  Prima  repetitur  ex  concilii 
ConstantinopolitaniActionei,  habita  Postconsula- 
tum  Flavii  Belisarii  viri  clarissimi,  sexto  NonasMaji, 
Indictione  decima  quarta,  ubi  dicitur :  Assistenti- 

bus ceteris  clericisipsiusSedisApostolicfE,qui 

simul  erant  cum  Agapito  sanctas  memoriaj 

SAlteraeruiturexcod.  Vat.Ms.mi,producto  s  Agap.it, 
aNonsio,  multumque  laudato  apud  Paqium  in  ctaiiorum 
Cntica  ad  annum  Christi  53G  num.  6,  ubi  legitur: 
kxemplar  Libelli  Memwe  presbyteri  ac  xenodo- 
cni,  qm  factus  est  episcopus  Constantinopolitanus 
suo  die  in  Idus  Martias  ,  iterum  post  consula- 
tum  1  aulmi  Junioris  viri  clarissimi.  S.  Mennas  pa- 
triarcha  Constantinopolitanus  consecratus  est  a  S. 
Agapeto.  et  in  Anthimi  hseretici  locum  suffectus, 

ul 


ad  ipsam. 


Recentiorum 
in  Hs  compo- 
nendis 


DIE  VIGESIMA  SEPTKMBKIS 
t  ut  ejus  Acta  probanl.  Posset  et  hic  locum  habere 
epocha  mortis  Joannis  II,  decessoris  S.  A^apcti 
quamMss.pturimi  Catalogi  Anastasiani,  Frehe- 
nanusscilicet,duo  Thuanei,regiuset  Mazarinus, 
etscriptores,  Ordericus  lib.  2,  Luitprandus,  Abbo 
et  Marianus  Scotus  in  Chronicis  apud  Pagium  in 
Critica  Baronii  ad  annum  535  num.  2,  signant 
contigisse,  sexto  Kalendas  Junias,  seu  die  xxvn 
Maji.  De  ea  epocha  obitus  Joannis  II,  teste  seepe 
laudando  Soucieto,  convenit  inter  eruditos  ;  eam~ 
dem  nos  hic,  ut  certam  tantisper  supponemus. 
Ceterum  dicit  Anastasius,  post  Joannis  II  mor- 
temvacassesedem  dies  septem,  vel  ut  habent  alia 
exemplaria,  dies  sex.  Hisce  stantibus,  conficiunt 
qui  Anastasianum  Catalogum  commentantur, 
quique  illos  sequuntur  recentiores  chronologi, 
S.  Ag-apetum  Romanam  Cathedram  ascendisse 
die  tertio  mensis  Junii,  Dominico  nimirum,  quo 
consecratum  fuisse  sanctum  Pontificem  censere 
debemus,  cum  nihilobstet. 

9  Itaque  inter  instrumenta  jam  allata,  quatuor 
habemus  signata  more  orientalium :  tria  sub  con- 
sulatu  Belisarii  confecta,  decimo  quarto  scilicet, 
decimo  octavo,  et  die  aliquo  posteriore  mensis 
Martii,  neque  enim  pro  mendoso  xviii  Kalendas 
1  Aprilis,  determinatus  alius  substitui  hactenus  de- 
bet.  Superest  Constantinopolitana  synodus  sub 
Menna,  cujus  Actio  I  notatur post  consulatum  Be- 
lisarii  die  2  Maji,  quojam  e  vivis  excesserat  Ag-a- 
pitus,  sanctge  memorise.  Instrumenta  reliqua,  vel 
notam  consularem  nullam  habent,  vel  stilo  Occi- 
dentis  data  dicuntur  Post  consulatum  Paulini  ju- 
nioris  V.  C.  Epistola  S.  Ag-apeti  ad  Cecsarium  Are- 
latensem,  xviii  Jidii,  altera  ejusdem  ad  Repara- 
tum  Carthaginensem  episcopum  die  ix  Septembris 
signantur.  Epochas  hasce  omnes  hactenus  consi- 
dero  ut  sinceras,correcturus  postea,si  quid  emen- 
dandas  certo  suaserit.  Interim  ex  allatis  patet, 
primo,  S.  Ag*apeti,  Pontificatum  restringendum 
esse  inter  diem  vn  Aprilis,  sub  considatu  iv  Justi- 
niani  et  Paulini,  quo  die  scripsit  Joannes  II,  ejus 
decessor,  ad  episcopos  Gatlige  de  Contumelioso, 
atque  secundum  Maji  post  considatum  Belisarii 
in  Oriente,  ubi  Actione  I  synodi  Constantinopoli- 
tamejam  dicitur  Sanctse  memoriae.  Liquet  etiam, 
nullum  ex  allatis  supra  instrumentis,  nisi  forte 
initium  epistolas  ad  Reparatum,  quod  infra  di- 
scutiam,  suadere,  extendatur  tempus  ejusPontifi- 
catus  tdtra  xviii  Julii  post  consulatum  Paulini,  quo 
scriptee  sunt  primse  S.  Agapeti  titerse  ad  Ccesa- 
rium,  et  medium  mensis  Martii,  Flavio  Belisario 
v.  c.  consule  in  Oriente. 

10  Nunc  recentiorum  circa  heec  labores  videa- 
mus.  Baronius,  Pagius,  Norisius,  Labbeus,  Sir- 
mondus,  aliique,  qui  anniperiodo  Ag*apeti  Ponti- 
ficatum  includunt,  iv  Justiniani  et  Paidini  consu- 
latumcomponunt  cum  anno  534.;  Belisarium  vero, 
cessante  in  Occidente  considatu, sequenti  anno  535 
in  Oriente  sine  collega  considem  statuunt :  atque 
ita  ipsis  annus  Post  consulatum  Paulini  junioris, 
cum  consulatu  Belisarii,  in  annum  Christi  535 
concurrit.  Hiscepositis,  queeritur,  quomodo  Justi- 
nianus  professionem  fidei  Ag*apeto  Pontifici  in- 
scribere  potuerit  Pridie  Iduum  seu  die  xiv  Martii 
atque  Ag*apetus  illi  respondere  quatriduo  post, 
seu  xv  Kalendas  Apriles  Flavio  Belisario  V.  C.  con- 
sule,  si  Ag*apetus  non  ante  iii  Junii  illius  anni, 
quiin  Occidente  signabatur  Post  consulatum  Pau- 
lini,  in  Orientevero  Flavio  Belisario  V.  C.  consule, 
consecratus  sit  Pontifex,  atque  Joannes  II,  ejus 
decessor,  usque  ad  xxvn  Maji  ejusdem  anni  su- 
perstes  fuerit,  Nodum  hunc  secantes  Labbeus  et 
alii,  ex  conjectura  crediderunt,  notas  chronologi- 
cas  omnes  literarum  Agapeti  ad  Justinianum,  et 


ttCT'Al 

l.  c. 


motimina 
l*»xi,  Pa- 
gn 


L66 

hujus  ad  ittum,  corruptas  esse,  etarbilrati  sunl 
ubique  substituendum  esse,  Post  consulatura  Fla^ 
vn  Belisarii  V.  C.  Subsidii  aliquid  habebal  fuec 
opxmo,  ab  Actione  i  concitii  Constantinopolitani, 
eodem  procut  dubio  anno  habiti;  quo  in  Orienle 
egerat,  et  obierat  Agapetus,  quwque  hac  epocha 
revera  msignitur. 

llConjecturx  tandempondus  addidit  Cardina- 
hs  Norisn  felix  inventum.  Is  enim  in  Disse-rta- 
tzone  Historica  De  uno  ex  Trinitate  carne  passo 
apudPagium  in  Critica  ad  annum  CW535 
num.  5,  codicem  Vaticanum  produxit,  in  quo  re- 
vera  tales  notee  consutares  epistolarum  \gapeti  ad 
Justimanum  reperiuntur,  quales  ex  conjectura 
emendatas  taudati  chronologi  desiderabant.  Vati- 
camilhus  codicis  talem  nobis  notitiam  suggerit 
Pagius,  ad  annum  sequentem  nurn.  G  :  Notatur 
num.  4961. 'Illum  Marcellus  IIPontifex,cum  Eugm- 
bmam  antea  ecclesiam  administraret,  a  monachis 
sanctseCrucis  Fontis  Avellan*  acceptum,  Vatican* 
biohothecas  donavit.  In  ea  Epistol*  243  Pontificum 
Eomanorum,  a  Siriciousque  ad  Vigilium,  ac  quo- 
rumdam  etiam  imperatorum,  praefectorum  urbis 
ac  prajsidum,  una  cum  g-estis  Ecclesiasticis  legmn- 
tur.  RlicodiciomniaNorisiusetPagius  tribuunt, 
atqueexeohujusmodistatuuntchronotaxim  Acto-  E 
rum  S.  Ag-apeti.  Consecratus  est  Pontifex  m  Ju- 
nii  anni  Christi  535,  qui  in  Occidente,  Post  consu- 
latum  Paidini  junioris,  in  Oriente,  Consulatu 
Flavii  Belisarii,  notabatur.  Ejusdem  anni  xvm 
Julii  ad  Ceesarium  Arelatensem,  ix  Septembris 
(vel  Decembris,  ut  vult  Pagius,  dequo  infra)  ad 
Reparatum  episcopum  Carthaginensem  dateesunt 
a  sancto  Pontifice  titerse. 

12  Sub  ejusdem  anni  535  finem,  cel  alterius  etativrum 
initio,  Ag-apetus  profectus  est  Constantinopolim,  vu*garit  . 
atque  eo  pervenit  ante  Februarii  finem  anni  536,  C 
qui  inscribitur  Post  consulatum  Belisarii.  Ibidem 
mense  Martio  professiones  fidei  a  Justiniano  ac- 
cepit,  et  ad  illas  rescripsit,  deposuit  Anthimum 
hmreticumpatriarcham,  et  pro  eo  Mennam  ordi- 
navit  Die  in  Idu^  Martias,  iterum   post  consula- 
tum  Paulini  junioris  V.  C.  et  Romam  denique  re- 
versurus,  obiit  xxii  Aprilis,  exactis  in  Pontifi- 
catu  mensibus  x,  diebus  xviii,    vel   xix.  Atque 
hcec,  admissa    notarum  considarium    emenda- 
tione,  in  eorum  chronotaxi  non  rnale  cohserent, 
nisi  quod  ita  corrigendus  sit  etiam  Anastasius, 
asserens,  S.  Ag-apetum  ambulasse  Constantinopo- 
lim  x  Kalendas  Majas,  et  secunda  remaneat  diffi- 
cultas  illa  ex  Reparati  verbis,   quae  Baronium  F 
in  eum  errorem  induxit,  ut  crederet  S.  Ag*apetum 
ipsa  hieme  dudum  ante  tertiam  Junii  mensis 
anni  Christi  535  fuisse  consecratum.  Hanc  de- 
clinat  Pagius,  pro  arbitrio  et  sine  necessitate 
midans  iterum  unam  notam  chronologicam.  De 
Anastasii  toco  recurret  alibi  sermo,    Secunda 
difficultas  etiam  locum  habet  in  chronotaxi  Sou- 
cieti subjecta,  quare  iltam  hic  dtscutiamus. 

13  S.  Ag-apetus  epistolam  suam  ad  Reparatum  «o»coAjt«, 
episcopum  Carthaginensem  apud  Labbeum  tomA  "*J  ^19"* 
Consit.  col.  1792  sic  orditur  :  Fraternitatis  tuae  tl,0i/lx 
litteris  indicasti,  post  epistolam  decessori  meo  di-  tecrati 
rig-endam  inter  navig*ii  suscipiendi  moras,  quashie-  'J"' 
mis  continuataa  g-enerabat  asperitas,  ordinationem 
nostram  tibi  omnipotentis  Pei  beneficio  nuntiatam ; 
et  gratulatum  te  fraternitatis  affectu,  quia  Ponti- 
ficatus  mihi  Divinitas  indulsit  officium,  quod  de  sin- 
ceritatetua  non  sumus  admirati.  Atque  ea  epistola 
Ag"apeti^^datavldus  Septcmbris,  post  consulatum 
Paulini  V.  C.  Igitur,  cum  destinatas  ad  Joan- 
nem  II  Reparati  literas  hiemis  continuaLv  aspe- 
ritas  moraretur,  muntiata  est  Carthagine  S.  Aga- 

peti 


Con- 

iga- 


kOCTOftl 

J.C. 


nuntiuspro- 
babilius  eo- 
detn,quoor- 
dinatus  est, 
mtnse, 


B 


i  t*c 

^consecratio.Ath^^ 

S£Samm^.  ut  supra  innui  consecraUo- 

Zn     ^ 

wnjan  sequens  sxviret  hiems,  sancttPontificis 

oJdinationeln  Reparato  innotuisse,  atque  hunc 

eodem  mense  de  ea  gratulatum  fuisse  Agapeto 

nuiReparati  literis  responderit  nona  Decembris, 

ZiScptvnbris,  ut  habent  vulgata  omma  tstarum 

literarum  exemplaria.  9tPrufn 

14  Soucietus,  conquestus,  vulgares  notas  itei  um 
Josolo  neoterici  itlius  arbitrio  mutart,  mcnsem 
Zptembrem  retinendumcenset,  o^naturqueeo- 
dem  anno,  qui  in  Oricnte  signabatur  consulatu 
Ssarii  scripsissc  Agapetum  ad  JusUmanum 
eodemque  dedisse  literas  ad  Reparatum,  signatas 
more  Occidentalium,  Post  consulatum  Pauhm  V .  0. 
Quomodoprimam  difficultatem  in  sua  chronotaxt 
salvare  conetur,  et  S.  Agapetum  sub  consulatu 
Belisariiin  Oriente  sistatjamjam  videbimus  de 
secunda  solum  hic  agimus.  Porro  nonvidetur  hecc 
in  ejus  chronotaxipenitus  tolli ;  etenxm  juxta  it- 
lam,  mense  Septembri,  consule  Behsano,  Con- 
stantinopoli  agebat  S.  Agapetus  :  at  videtur  zndu- 
bitatum,  quod  Roma,  et  non  ex  Onente,  ad  Leesa- 
rium  et  Rcparatum  scripserit.  Id  suadet  formula 
Occidentalibus  usitata  Post  consulatum  Pauhm 
V.  C,  qua  non  videtur  usurus  fuisse  Constanti- 
nopoliadhos  episcopos scribens sanctus  Pontifex, 
qui  instrumenta,  qiuvcumque  ibi  alia  condidit, 
Orientalium  more  Belisarii  Consulatu  insignivit. 
Suadet  idem  temporis  ratio,  neque  enim  mihi  ap- 
paret  credibile,  consecrationem  Agapeti  Africanis 
episcopis,  inter  quos  et  Romanam  Sedem  tum 
temporis  tam  frequens  erat  commercium,  non 
nisipostsexvel  octo  menses  innotuisse ;  maxime 
cum  Roma  Carthaginem  tam  exiguus  trajectus 
sit,  utpaucis  diebus  conficiatur. 

1  j  Ego  certe  suspicor,  eodem  mense,  quo  conse- 
cratus  est  RomxS.  Agapetus,  nuntium  Carthagi- 
nem  ad  Reparatum  pervenisse,  atque  hunc  pauto 
post  epistolam  dedisse  ad  Pontificem,  quw  mense 
Augusto,  vel  forteprius,per  legatos patrum Afri- 
canorum  Romam  perlata  sit,  ad  illamque  respon- 
sum,  per  eosdem  legatos  reddendum,  miserit 
C  S.  Agapetus  v  Idus  Septembris,  quas  est  vulgaris 
epistolie  valgata  nota  chronologica.  Necque  sic 
torquentur  recitata  sujyerius  ex  epistolse  initio 
Pontificis  verba,  apud  eos  saltem,  qui  non  dele- 
ctanturstrictissima  ubique  expositioneverborum, 
utinfralatiusvidebimus.  Certehiemem,  seu  tur- 
bines  proceltasquehiemates,  in  urbibus  maritimis 
littoris  Africani,  quandoque  extendere  usque  ad 
provectum  Aprilem,  non  est  rem  adstruere  inau- 
ditam.  Demusjuxta  hanc  opinioaem  meam,  hie- 
mem,  quam  Reparatus  videtur  innuere,  illo  anno 
ultra  solitum  protractam  fuisse,  usque  ad  finem 
Aprilis  perdurasse,  ventos  brumales  et  contrarios 
spirasse,  imo  nec  Reparatumsic  invigilasse,  utpri- 
mam  moxmittend<ic  epistoLv  occasionem  aucupa- 
tus  sit,  non  wgre  inteltigentur  S.  Agapeti,  seupo- 
tius  Reparati  in  s&pejam  laudata  epistola  verba. 
Nunc  laudandum  sivpiusSoucietumaudiamus. 
mimmni  16  Postquam  monuit  arbitrarias  criticorum 
indeadPon.  emendationes  notarum  chronoloqicarum,  qumin 

tipcem  tegn-  ....  "  ' 

u.  Stephani  antiquis  instrumentis  reperiuntur,  eliminandas 

Soucieti        esse,  si  cum  itlis  chronotaxis  reliqua,  debito  fun- 

damento  nixa,  sine  vulnere  componipossit,  sic  eo- 

rum,  qui  in  literis  Agapeti  adJustinianum,  et  hu- 

jus  adillum,tegicupiunt  PostconsulatuniBelisarii, 


DE  S.  AGAPKTOI  PAPA 

Achillem  quatit.Yerum  est,(inquit  Qalhcepag.  910)  D 
quod  Cardinalis  Norisius  in  llistoria  controver- 
siffi  de  uno  ex  Trinitate  passo,  pag.  90  ct  1)1  citet 
MairasorSptumWbliotheoffl  Vaticana3  notatum  num. 
961  (Pagius  in  Crit.  ad  an.  536  num.  0.  habet 
4961  contiuens  ccxun  epistolas  Ponttfeum,  a  Si- 
ricio  usque  ad  VigUium,  asseratquc  in  illo  tna  in- 
strumenta,  dequibus  nobis  sermo  est,  signan  anno 
Post  consulatum  Belisarii.  Pergit  deinde  Soueie- 
tusmanuscripti  istius  ^r^^^ 
^Pnmo,  inquit,  (Juale  est  Ms.  illud  P  NimUUega- 
tur  quod  id  nobiscommendet,  nihil  quod  cjus  pro- 
bet  antiquitatem.  Secuudo  ;  asserit  Cardinahs  No- 
risius,  Baronium  eodem  Ms.  usum  essc,  plunma 
iude  excerpsisse  praeclarissima  priscce  aetatis  monu- 
menta,quse  in  ejustranslata  Annales,  pretium  lllis, 
si  qupa  alia,  addiderint. 

17  Hoec  si  ita  sunt,  si  notam  consularem  lbi  m- 
venit  Baronius,  qualem  producit  Norisius,  cen- 
suitque  Ms.  alicujus  in  hac  re  auctoritatis  esse, 
quare  notas  chronologicas  hasce,  quibus  ad  stabi- 
liendam  chronologiam  opus  hahebat,  non  desum- 
psit  quare  ex  illis  rem  nnn  confecit,  quare  ne 
assignavit  qutiem  ?  Atque  hxc  Soucieti  obsema- 
tio  talis  est,  ut  Norisii  emendationem  primo  sta- 
tim  intuitu  suspectam  reddat.  Per  tempons  an- 
gustias  non  licet  mihi  examen  et  judicium  de 
laudato  Ms.  Roma  exposcere ;  interim  codicis, 
cujus  prima  fere  notitia  a  Marcello  II  repetitur, 


dc  codicc  Iii- 
ficnno  lau- 
dato  a  Nori- 
siojudicium, 


E 


CaiVhagincm 
pcrvenit,  (U- 
i/ue  pauh 

post 


auctoritate,  contra  plurium  aliorum  Mss.  testi- 
monium  stare  nollem,  nisi  satis  stabilita  aliunde 
chronologia  talem  emendationem  suaderet,  quod 
utrumque  sequenti  §  probabo.  Exhibeamus  hic 
Soucieti  chronotaxim.  Illi  Justiniani  iv  et  Pau- 
lini  junioris  consulatus  cum  eerse  Christianse 
anno  535  concurrit.  Anno  sequenti,  cessante  in 
Occidente  consulatu,  Belisarius  in  Oriente  sine 
collega  processit.  S.  Agapetus  statuitur  consecra- 
tus  Pontifex  m  Junii  sub  consulatu  iv  Justiniani 
imperatoris  et  Pautinijunioris,  seuanno  Christi 
535,  sub  cujus  finem,  vel  sequentisinitio,  creditur 
profectus  Constantinopolim,  atque  ibi  scripsisse 
ad  imperatorem,  ab  eoque  accepisse  professio- 
nes  fidei,  signatas  more  Orientalium  Consutatu 
Belisarii. 

18  Eodem  anno  Christi  536  in  illa  chronotaxi  Ejusdcm 
scribit  Agapetus  Constantinopoli  ad  Cxsarium  chromlogia 
Arelatensem  et  Reparatum  Carthaginensem  epi-  nom 
scopos,  signatque  literas  formula  Occidentalibus  p 
usitata,  Post  consulatum  Paulini  V.  C.  Denique 
sequenti  anno  Christi  537  apud  Constantinopolim 
moriturPontifex,non  diu  ante  Actionem  l  conci- 
lii  ibidem  celebrati  sexto  Nonas  Maji,  post  consu- 
latum  Belisarii  V.  C,  exactis  in  Pontificatu  anno  i, 
mensibus  x  et  aliquot  diebus.  Et  hasc  quidem, 
in  quantum  ad  Acta  S.  Agapeti  pertinent,  satis 
limpide  fluunt,  sed  obsunt  aliunde  non  pauca, 
ne  admittantur.  Ac  primo,  Soucietus  hic  toto 
anno  receptum  ab  aliis  ccrse  Christianze  exordium 
antevertit,  neque  satis  probat  iv  Justiniani  et 
Paidini  consulatum  cum  anno  Christi  535,  et  non 
cum  prcecedenti  ex  aliorum  omnium  chronotogo- 
rumsententia  componendum  esse.  Putem,  inquit 
pag.  904  et  seq.,  posse  probare  me,  primum  Christi 
annum,  seu  initium  gerse  vulgaris,  esse  annum  con- 
sulatisCossiCorneliiLentuli,dicti  Isaurici,etL  Cal- 
purnii  Pisonis,  qui  Augustus  dictus  fuit.  Id  quidem 
hic  suppono,  nam  probationum  deductio  longius  me 
aveheret. 

19  Atqui  a  consulatu  Lentuli  et  Pisonis  usque  nenuesads 
ad  iv  consulatum  Justiniani  imperatoris  consula-  ^ndeproba- 
tus  dxxxv  numerantur;  igitur  Paulini  consulatus  (ac8t' 
incidit  in  annum  Christi  dxxxv.  Si  recie  eruditis- 

simi 


DIE  YICEsiMA  8BPTEMBBIS 
simi  scriptoris  rnentem  assequor,  consentit  cum 
Onuphno  Panvinio  in  figendo initiovulgaris <erie, 
sed  retinet,  quos  ille  omisit,  ut  rediret  in  viam, 
anno  Christitll  consules  M.  Aurelium  Probum 
Augustum,  et  M.  Aurelium  Paulinum,  sicque  in 
subsequentibus  annis  pergit  uno  anno  consulatus 


167 

tere,  et  adannumposteriorempertrahere,  quo  rur- 
sus  Indictiones  cum  omnihus  aliis  notis  ehronoUh 
gicis  non  convenient.  Facile  esset  id,  quod  >issero, 
ex  innumeris  instrumentis probare,  al  ne  longius 
a  8.  Ag-apeti  temporibusexcurramus,  sufficiat  Sou- 
cieticomputumadsynodumConsi '„  nt  > nopol >>nnam 


I.C 


il']>t!,"'r>'<--<l»'«l^i><"t"l«>l  !»■> ,soUdisplane      svhM, ,  crpr.tr>.  K>ns]>rimaAoiiosignatae8t: 


nctjuc  inde 
ra  commuJa 


scqttitnd 
qwe 


prontissit 
sibt,    nerjuc 


argumentis  opus  esset,  ut  quis  contra  eruditorum 
pene  omnium  sententiam  evinceret.  Christum  na- 
lum  esse  Consulibus  Augusto  Csesare  xm  et  M. 
Plautio  Silvano,  adeoque  initium  serte  vulgarisa 
pvoximesubsequentiKalendisJanuariiconsutatu 
Cornelii  Lentuli  et  Calpurnii  Pisonis,  desumen- 
dum  esse.  Certe  res  heecprobari  merebatur,  cum 
Pagius  in  Dissert.  de  Periodo  Grxco-Romana,  in 
Apparatu  Chronologico  et  alibi  chronologi  alii, 
non  contemnendas  pro  sua  sententia  rationes 
protulerint.  Quamquam,  admisso  hoc  mrse  Chri- 
stianzc  initio,  nescio,  an  quae  inde  pro  se  deducit 
laudatus  scriptor,  satis  cohmreant. 

20  Sirmondus  ad  concilii  Aurelianensis  iii  in 
collectione  Labbeitom.  5  col.  301  subsvriptionem 
hanc  :  Lupus  in-  Christi  nomine  ecclesiae  Lugdu- 

£  nensisinetropolitanusepiscopus.  .subscripsi.Not... 
die  Nonarum  mensistertii,  quarto  post  consulatum 
Paulini  junioris  viri  clarissimi  anno  xxvn  regni 
domni  Childeberti  regis,  sic  observarat :  Jn  Lug-du- 
nensi  autem  (codice  Ms.)  omisso  Childeberti  regis 
anno,  Indictionis  numerus  adjectus  est,  hoc  modo  : 
«  Lupus  in  Christi  nomine  episcopus  oonsensi  et 
»  subscripsi,  quarto  post  consulatum  Paulini  junio- 
•>  ris,  Indictione  secunda.  »  Verum  Indiciio  secunda 
non  congruit  mensi  Majo  hujus  anni,  sed  prima. 
Quare  manifestum  est  mendum.  Labbeus  ad  eam- 
dem  subscriptionem  notavit  in  margine :  Additur 
in  qq.  cc  Indictio  secunda,  male  :  fuit  enim  prima 
dumtaxat.  Postquam  Juvc  retulit  Soucietus  sic 
fereprosequitur-.Cardinalis  Norisius,  Schelstra- 
tius,  Pagius,  et  quotquot  alii  chronologiam  Bel- 
larmini  sequuntur,  in  eodem  casu  sunt  circa  In- 
dictionem  illam. 

21  Quod  ad  me  spectat,  pergit  Soucietus,  nul- 
lam  hic  diffwultatem  patior  ;  Paulini  considatus 
in  annum  Christi  535  incidit,  adeoque  quartus 
post  consulaium  Paxdini,  est  vulgaris  zerm  539, 
quo,  mense  Majo,  fluebat  secunda  Indictio.  As- 
serta  hactenus  sic  deinde  probat  eadem  pagina 
905,  Indictio  secunda  non  nisi  cum  anno  Christi 

3  nxxxix  concurrere  potest;  namcum  Indictiones  in- 
choatae  sint  anno  cccxn,  si  cccxii  subtraxeris  annis 
dxxxix,  supereruntccxxvn,  quossi  diviserisperxv, 
invenies  quindecim  Indictiones,  et  annosduos  resi- 
duos,  adeoque  anno  dxxxix  est  indictio  n.  Si  igitur 
annus  quartus  post  consulatum  est  n  Indictio,  is 
alius  esse  non  potest,  quam  dxxxix  Christi,  non  vero 
dxxxviii,  ut  Baronius  et  Pagius  crediderunt.  Et  si 
annus  quartus  post  consulatum  Paulini  est  anuus 
Christi  dxxxix,  ipse  annusconsulatus  ejusest  dxxxv 
ejusdcm  aera.  Ita  Sirmondum,Labbeum,  aliosque 
fere  omnes  chronologos  ex  nova  sua  chronotaxi 
correcturus  laudatus  scriptor.  Verum  is  ipse  in 
idtima  probatione,  nisi  fallor,  errorem  suum 
manifeste  prodit,  et  suam  ipsius  chronotaxim 
subvertit. 

22  Vulgarem  seram  anticipat  anno  integro,  in- 
terimlndictionum  exordiumaconsulatu  Constan- 
tini  2  et  Licinii  2,  recte  quidem  cum  aliis,  repe- 
tit;  sed  is  considatus,  qui  reliquis  chronologis 
anno  Christi  312  correspondet,  in  ejus  chronotaxi 
in  sequentem  differendus  est,  sumendumque  ini- 
tium  Indictionum  ab  anno  Christi  313,  nisivelit 
Acta  omnia,  quee  Indictionibus  notata  sunt,  ever- 

Septembris  Tomus  VI. 


Po.st  consulatum  Plavii  JHissarii  V.C.  sexto  \onaa 
Majas,  Indictionedecima  quarta.  Eodem  modo  reli- 
quee  ejusdem  concilii  Sessiones,  secunda  nimirum 
et  tertia  eodem  mense  Majo,  quarta  et  quinta 
mense  Junio,  eodem  anno  consulari,  eadem  Indi- 
ctione  decima  quarta  notantur.  AnnusPosl  consu- 
latum  Belisarii  Soucieto  est  annus  Ch  w  ; 

igiturexejus  methodo  operemur.  Annisool  sub- 
traho  312,  supersunt  225;  divido  per  lo;prove- 
niuntVo  :  atque  ita  Indictionem  15  habeo,  mense 
Majo  et  Junio,  cum  anno  Post  consulatum  Belisa- 
rii  currentem;  non  decimam  quartam,  quse  in 
Actis  notantur. 

ZZPorrosicut  secunda  Indictio,  quam  in  sub-  *atucoh*ret 
scriptione  concilii  iii  Aurelianensis  reperit  Sir- 
mondus,  in  ejus  et  aliorum  plerorumque  scripto- 
rum  chronologia  uno  anno  est  reliquis  notis  po- 
sterior,  et  cum  illis  tamen  in  chronologia  Soucieti  E 
eodem  anno  convenit,  ita  qusecumque  Indictiones 
inillorum  chrcnographorum  sententia  cum  annis 
consularibusco?ispirant,cumiisdemnecess>>><opu- 
gnabantin  compiduSoucicti  cumibi  consularesan- 
ni,uno  ubiqucvulgoriscTrxanno  retrocedant.  Non 
censeo  notas  chronologicas  omniumferc  antiquo- 
rum  monumentorum  evertendas,  id  mendosam 
concilii  Aurelianensis  subscriptionerx  tuea>,>v:r, 
nequeigiturnovamchronotaximamplectipossKni. 
Quod  si  errorem  in  initio  Indictionum  velit  quis, 
retentis  ceteris,  emendare,  nihil  proficiet,  ut  se- 
quenti  §  demonstrabo ;  eademenim,  ni  fallor,  in 
chronologia  vulgari  obtinebunt. 


%  II.  Examinatur,  quo  mense  et  die 
S.  Agapetus  Cathedram  ascende- 
rit  et  mortuussit.  Ejusdemin  Fa- 
stissacris  memoria. 


c 


orrecto  in  sistemate  Soucieti  Indictionum 
'exordio,  videntur  reliqua  huc  reduci posse  ; 
An  S.  Agapetus  Romanam  cathedram  adierit  sub 
considatuiv  Justiniani et  Paulinijunioris,  an  tan- 
tum  sequenti  anno,  qui  in  Qriente  notabatv.r  con- 
sidatu  Belisarii,  et  in  Occidente  Post  consulatum 
Paulini.  Primwm  tenet  laudatus  scriptor,secun- 
dum  chronologi  reliqui  fere  omnes.  Porro  Soucie- 
tus  nihil  pro  sua  sententia  hic  subsidii  habet  ab 
anticipala  unoanno  vulgari  sera;  etenim,  cum  at 
annis  Christi  nulla  hic  desumi possit  uspia>><  epo* 
cha,  chronotaxis gestorumsanc/t  1 '>>>>/'/<<_  cs< 
planejuxta  annos  considaresordhw^-i ' poterit;  ita 
utpro  utraque  chronologia eadc »i  prorsus  hicar» 
gumenta  faciant,  quec  nunc  examino.  Primam 
opinionem,  sedisse  nimirum  S.  A^apetum  anno 
uno,mensibus decem  et  diebus  aliquot,  nonpauca 
commendant,  eaque  talia  sunt,  utt  nisi  aliun- 
de  non  pauciora,  nec  minus  graria  repugnarent, 
manibus  pedibusque  in  iliam  irem.  Acta  sancti 
Ponti/icis  perpendenti,  o/fert  se  primum  aliquo- 
rummensium  brevissimum  spatium,  quo  in  cul- 
gata Pagiiet  aliorum  chronotaxi res tot  tantaeguB 
geri  debuerunt.  Et  quamvis  singuixnon  plane  ine- 

2G       pte 


F 

[nquiritur, 
an  temporr 
f.nsututuf 


u;s 


u.rfl»r 

J.C. 


Pautini  jti- 
niorit,  an 
annum  (»n- 
lum  sequfnti 


•bidem  exhibemttur 


I) 


I! 


S.  Agopetm 

Cathedram 

adiertt. 


Probabiiiar 
081  snit-ndx 

■  jU.I 


pte  ordinata  disposxtmque  > 

appanut  tamen  intra  tam  angustam  penodum 

cum  aliqua  violentia  compulsse.  _ 

25  Insuper  certumest,  ut  laudatus  Soucietus 
pag.  907  advertit,  quod  nulla  Joannis  IIt  prseces- 
soris  s.  A^apeti,  Acta,  quse  habemus,  cogant  ejus^ 
Pontificatumextendere  ultraconsulatumPaulini 
junioris,  cum  sub  eo,  etquidem  ante  mensem  Ma- 
jwn,  signata  sint,.qumcumque  nobis  ejus  monu- 
mentasupersunt.  Accedd  aliuda  notischronologi- 
cis  Anastasiiin  Catalogo,  qux  iterum  nidlomodo 
in  contracta  Pagii  et  aliorum  chronotaxi  inte- 
gra  servaripossunt.  Scribit  Anastasius :Qui  vero 
Agapitus  ambtilavit  Constantinopolim  x  Kalendas 
Maji,  ingressus  Constantinopolim,  et  susceptus  est 
Agapitus  episcopus  cum  g-loria.  Nidlum  mensem 
Majum  in  laudatorum  chronologorum  computu 
egit  Ag-apetus,  consecratus  die  iii  Junii  et  mense 
Aprili  anni  sequentis  mortuus  Quocumque  igitur 
sensu  ambiguam  Anastasii  phrasim  accipias,sive 
credas  \  Kalendas  Maji  conneclendum  cum  ambu- 
lavit  Constantinopolim,  sive  cum  ingressus  est, 
sive  denique  ambulavit  Constantinopolim,  exponas 
j9(?rprofcfliisfst,  Romascilicet,nitmqua»i  chrono- 
taanm  cum  ejus  verbis  compones,  quse  tamen  in 
priori  opinione  optime  eombinantur. 

26  Deinde,  cum  in  illa  totofere  tempore  consula- 
tus  Belisarii  statuatur  Agapetus  in  Orientefuisse, 

scrrttn/f,-  efiatn  illxsse iltorum  instrumentorum, 
quse  subeodem  considatu  Constantinopolicondide- 

■!  Pontife.r  e/  imperator,  notse  elironologicsc, 
quserursusaPagio  e/  aliis  luxari  et  emendari  de* 
bent,  utietiam  ultimoproducta  epochaapudBiblio- 
thecarium,pro  qua  substituendumjudicant,  \  Ka- 
lendas  Mnrtias.  Al  cum  testem  hic  ilcrum  neminem 
antiquorum habeant,  atquein  omnibus Mss.  Cata- 
logis  legatur  x  KalendasMajas,  posset  videri  tota 
auctorumillorumchronotaxisexmerearbitrariis 
notarum  chronologicarum  luxationibus  consuta. 
Quamqudm,  hisce  non  obstantibus,  nequeo  a  se- 
cunda  sententia  avelli.  Qui  unius  alicujus  Pontifi- 
cis  solum  gestaexaminant,liberius  nonrarosolent 
tempusPontiftcatusejusextenderetvelcontraheret 
parumcurantes,quiddealiisaliquot,quiillumprse- 
cesserunt  in  Cath °dra,  velsubsecuti sunt,  facien- 
dumsit,  Recteneid  faciant,judicenteruditi.Certe 

<go  initium  Pontificatus  S.  Agapeti  ad  Paulini 

C  junioris  consulatum,  seu  annums  in  vulgari  >hro- 

nologia  534,  retrahere  audeam,  facitprimo  chro- 

notaxis  Actorum  prsecedentium  aliquot  Pontifi- 

cumt  satis  solide,  quoad  annorum  saltem  nume- 

,  apud  laudaios  auctores  stabilita. 

%1  Illam%  inquam,perturbarenecausim,nec  ve- 

lim,maxime,cumidfieri  non  videaturposse,  nisi 

expunctisetmutatisinnumerisnotischronologicis 

vulgati  Anastasii,  dum  ejusdem  una  hicalterave 

tantocummoliminedefenderetur.  Verumquidem 

esttquodActanullaJoannisIIreperiantursigna- 

tapostAprilemmensemsubPauliniconsulatutsed 

istrumenta  hactenus prolata  sunt,  quseante 

■'■''■  Post  ejusdem  consulatum  subscripsisse 

mprobent,  proindequeparesthactenus 

utrimque  vis  argumentinegativi.Nostro  aliunde 

liumacceditmaximum  :  etenimcum  sanctus 

Pontife  >\  A  alendasMajassubconsulaiu  Belisarii 

Constantinopolim  in  prima  chronotaxi  ingressus 

sit,jamperundecimfere  Romanam  Cathe- 

dram  o<  cupaverat,  >■/  instrumentaomnia,  quse  ha- 

/;:""';,,/"; neinsignita,Constantinopolicon- 

^fmedebuittquodmihiapparetprorsusincredi- 
oile.LerteS.  ^^profectusinOrientem,inde 
^muamposteareversiisest.Litermetiamomnes 
^ssanctusPontifexsubsignavit.notaschronoloi 


D.K  S.  AGAPETO  1  PAPA 

gicas  habent  posteriores  xxn  Apritis,  quo  die  ex 
Anastasii  loco  supponitur  ingressus  Constantino- 
polim,  nam  signatmsunt  Post  consulatum  Paulinl, 
quiannus  ceri V >  um  Belisarii  in  Oriente consulatu 
concurrit,etearumnullaantemensemJuliumdata 
legitur,utCommentariihujusnum.Setseqq.videre 

licet.  ,       .     . 

28  Porro  ex  ipsis  illis  epistohs  lucidentissimum  «wrdfom 
fit  Cajum  etPetrumepiscopos,  atque  Liberatum  JJ**" 
Diaconum,  legatos  a  synodo Africana  Romam  mis-  " 
sosfuisse,atqueibidemlegationisnegotiacumPon- 
tificetractasse.  Non  est  minusmanifestum,  Roma 
pereosdemillos  legatos  responsamisisseS.  Ajrape- 
tum  adReparatum  ceterosque  synodi  Carthaginen- 
sisepiscopos,  non  vero  Constantinopoli ,  ubi  ex  pri- 
maopinione  tumtemporis  agere  debuisset  sanctus 
Pontifex.Confirmariidpotestexipsisepochistqui- 
businstrumenta  illa  insignitasunt  -.epistolse  enim 
illxnotaschronologicashabent  Occidentalium  mo- 
rescriptastubicontramonumentaomnia,qiuvCon- 
stantinopolinoscitur  condidisse  Agapetus.  Consu- 
latuBelisarii,  formula  Orientalibus  usitata,  sub- 
signata  sunt.Neque  dicet,  opinor,  aliquis,  profecto 
jamin  Orientem  Pontifice,  legatos  Carthaginenses 
Romam  appulisset  compertaque  ejus  absentia,  it-  E 
lumeosubsecutos  fuisse;  hsec  enim  credibilia  non 
sunt,cum  de  itinere  illo  apud  Liberatum  nulla  us- 
piam  fiat  mentio.  Inhacopinione,nonsolusetiam 
Reparatus,  sed  omnesinsupercongregatiCartha- 
gine  episcopi  mortem  Joannis  II,  cui  illorum  epi- 
stola  inscripta  est,  anno  fere  integro  ignorassent, 
quod  non  est  magis  credibile. 

29  CerteS.  Agnpetus  in  illa  opinione  mensesresi-  <>nu»  ChrUti 


duosconsulatus  Paulini,  et  unum  etiam  atterumve 
scquentis  anni ,  statuitur  moratusinltalia,  atque 
adeo  iegati  AfricaniRomam  tantum  venissent  sub 
finemprimi  anni Pontificatus  ejus,  velforte  etiam 
sequentisinitiotquodmihinullomodoapparetveri- 
simile.  Atque  hsec  sunt,  quse  faeiunt,  ut  a  Labbei, 
Pagiietaliorumchronotaxihicnondiscedam.  Re- 
stantquideminillacorrigendsenotse  chronologicse 
instrumentorum  a  S.  Agapeto  in  Oriente  condi/o- 
rum,  quse,  si  Belisarius  Kalendis  Januarii  Post 
consulatum  Paulini  in  Occidente,  consulatum  in 
Oriente accepit ,eteodemdie sequen/ i anno  Syracu- 
sis  deposuit,  nec  notata  sunt  Constantinopoli  in- 
strumentaejusconsulatu,donecibidemdedeposito 
eonstitit,  nullo  modo  salvari  possunt.  At  emenda- 
tionem  iltam  suadet  Ms.  a  Norisio  productum. 
Quamvis  vero  illucl  ab  antiquitate  et  prsestantia 
auctoritatemtantamfortenonmereaturtquantam 
illi  laudati  superlus  criticiiribuunt,  cum  tamen 
illifaveat  chronologicus  ordo  reliquus  gestorum 
S.  Agapeti,  emendatio  nostra  hsec  chronotaxim 
sibifaventem  habet,  et  ducem  scriptorem  saltem 
antiquum,  quorum  alterutro  carent  mutationes 
aliarum  epocharum  in  prima  opinione  facien- 
dse. 

80  Corrigendus  etiam  in  chronotaxi  nostra  est 
AMasteM7ocMS:Anibulavit'Constantinopolim  x  Ka- 
lendas  Maji,  atque  proeolegeadum -Mnrtii,  Mensis 
forte  ab  Anastasio  duobus  literis  Ma  notatus,  pro- 
nissimam  errandi  occasionem  amanuensi  prse. 
buisse  potuit,  atque  ideo  facilius  est  toleranda 
emendatio.Igiturex  hactenusdisputatisS  ,Agape- 
tus  RomanamC  athedram  adivit  Post  consulatum 
Paulini  V.  (/.,  qui  cumanno  Christi  535  in  vulgari 
chronotaxiconcurrit;  ulterius  nunc  in  mensem  et 
diem  inquiramus.  Dixiquidem^  inum.  1,  Soucie- 
tumtamquam  certum  a  Pagio  mutuari,  ordinatum 
csse  sanctum  Pontificem  die  iii  Junii;  cui  opi- 
nioni  aperte  suffragantur  ii  Anastasii  codices  qui 
die  xxvn  Maji  Joannis II  obitum  locant  dies- 

que 


538,   f/ui  in 
Ftutis  est 


Post  consu- 
latum  Pavr 
Uni,  illigat 


debili  futtdo- 
mento    niti- 
tur  Pagiiis 
in  fir/endo 


I'. 


cUoacUUPon- 

tificatns.  S. 
Agapetus 


mortuus  cst 
xvn  Aprtlis; 
Caliicdram 
vcro  aicen- 
dit 


DIE  VIGESIMA 
quedeindesexvel  septem  interpontificii  determi- 
nant.  Verum,  quod  hic  Anastasii  auctoritati  con- 
ceditur,  aliunde  ipsi  decedat  necesse  est.  Ftenim, 
ut  fatetur  Pagius  in  Critica  ad  annum  Christi  536 
num.  10,  in  exemplaribus  Anastasianis  et  omni- 
bus  Catalogis  Pontificum  Romanorum  Aprapeto 
tribuuntur  menses  xi,  dies  xix  vel  xvni;  quse,  si 
mortuus  est,  ut  scribit  Anastasius,  x  Kalendas 
Maji,  neutiquam  cohserent ;  cum  sic  menses  tan- 
tantum  x  et  dies  xix  sedisse  potuerit. 

31  Non  hsesitat  quidem  ad  hasc  laudatus  criti- 
cus,  sed  sine  scrupulo  pronuntiat,  corrigendum 
Anastasium,  legendumque  menscs  x :  ne  scilicet 
S.  Ag-apetus  statuatur  supervixisse  initio  synodi 
Constantinopolitamc,  ubi  sancta*  memorise  dicitur, 
vel  Joannes  II  non  obiisse  xxvn  Maji  anni  supe- 
rioris,  quod  tamen  habet  ut  indubitatum.  $ed  non 
satis  firma  mihi  apparet  talis  ratiocinandi  me- 
thodus:  constanteret  ubique  asseritur  S.  Agapetus 
sedisse  menses  xi  et  dies  aliquot :  haec  tamen  nota 
chronologica  certe  mendosa  est,  quia  scriptores 
aliquiet  Catalogi  notas  dtias  quaspiam  chronolo- 
gicas  habent,  quse  cum  hac  non  cohserent,  dum  in- 
terim  alii  codices,  atque  ii  non  pauciores,variant 
in  iis  notis,  ad  quas  constanter  assertam  aliam 
emendatam  cupit.  Credo  ego,  huic  potius  adhse- 
rendum,  quam  iltisjuxtaque  hanc  ordinandas  et 
exigendas  retiquas.  Itaque  examinandum  est,  an 
initium  Pontificatus  S.  Ag-apeti  retrahi  non  possit 
eo,  unde  usque  ad  Aprilem  anni  sequentis, xi  men- 
ses  et  dies  consignati  fluant.  Constans  est  in  Ana- 
stasianis  codicibus  epocha  mortis  S.  Ag-apeti.  De- 
functus  est,  inquit,  Constantinopoli  x  kal.  Maji; 
hinc  retrogredientibus  per  menses  xi  et  dies  xix 
vel  xviii  occurrit  sexta  Maji,  qusc  anno  535  erat 
Dominica :  sed  ab  ea,  usque  ad  xxii  Aprilis  se- 
quentis  anni,  numerantur  menses  xi  et  dies  tan- 
tum  xvi. 

32  Igitur  mendosx  sunt  alterutree  notsc  chrono- 
togiccC  Anastasii,  nisi  consecrationem  sanctiPon- 
tiftcisaDominicodieinferiamquintamvelsextam 
rejicias,  quod  conciliandis  illis  non  facile  conces- 
sero  Alia  igitur  viaincedere  lubet.  Grax-iomnes 
constanterin  Fastis  sacris,  dequibus  infra,  S.Aga- 
peti  obitum  figuntdiexvn mensisAprilis, quoejus- 
dem  agitur  apud  illos  memoria,  ut  videre  licet 
apud  Papebroehium  in  Conatu.  Is  ibidem  asserit, 
Griecis  in  ea  re,  quse  apud  ipsos  contigit,  potius 
credendum  esse,  quamnostris absentibus,et  Ana- 
stasio  innumeris  mendis  scatenti.JEquius  est  illud 
eruditi  scriptoris  judicium,  quam  insolens  conje- 
ctura  Pagii,  asserentis,  eum  diem  Grsecis  non  esse 
S.  Agapcti  emortualem,  sed  celebrem ,  propter  me- 
moriam  sedificati  olim  sancto  Pontifici  templi, 
cujus  scilicet  vestigianullauspiam  assignat.Itaque 
Papebrochio  assentior,  credoque  camfidemcirca 
S.  Agapeti  emortuatem  diem  Grsecis  habendam, 
quamiilisattribuit.Porrosic,servatisintegrisfere 
reliquis  Anastasii  notis,  statui  deberet  ejus  acces- 
sus  ad  Romanam  sedem  die  xxix  Aprilis,  Domini- 
ca,  inter  quam  et  xvn  ejusdem  mensisannisequen- 
tis,  notati  menses  xi  et  xix  dies  intercurrunt. 

33  At  quid  igitur  de  Joanne  II  ejus  decessore? 
Is,  Anastasio  teste,  Sedit  annos  duos,  menses  qua- 
tuor,diessex....Qui  etsepultus  estin  BasilicaB.  Pe- 
tri  Apostoli  vi  Idus  Junias,  post  consulatum  iterum 
Lampadii,  et  cessavit  episcopatus  diebus  septem. 
Respondeo:  Anastasianis  illis  notis,  nemo,  quem 
vidi,  hactenus  inhsesit,  cum  non  ex  una  parte 
claudicent.  Liceat  igitur  et  mihi  ab  iis  recedere. 
Papebrochius  noster  circa  annos  et  menses  Ponti- 
ficatus  JoannisII  subscribit  vulgato  Ayiastasio,  at 
pro  diebus  sex,  legit  dies  m.  Hos  si  ab  illo  mutue- 


SEPTEMBEI8, 


1(59 


mur,  fluct  faritis  rhronotn  ■  ■  »/,  >>>  ,»,<<■  }■>, ,,!,(.. 
catus.  Joannes  II  in: Papebrochii  Conatu  dicitur 
Ordinatus  xvnn  Decembris  in  Dominica,  anno  sri- 
licet  Christi  quingentesimo  trigesimo  secv»do. 
Sedit  annos  nmenses  iv,  dies  in,  atque  adeo  usque 
adxxuApritis  anni  535.  Vacavtt  Sedes  die 
completos,  vet  incomptetos  septe?»  et  Agapetoa  est 
ordinatus  anno  dxxxv,  xxix  Aprilis  in  Dorninica 
tertiapostPascha,  quod  eoannoincidr,»/  in  diem 
vin  ejusdem  mensis. 

34  Sedit  Agapetus  menses  xi,  dies  xi\,vel\vm, 
atque  ita  exeurritur  in  xvn  Aprilis  sequentis 
Christi  anni,  quem  diem  ilti  emortualem  Grseci 
statuunt.  Atque  hsec  chronotaxis  ut  nuda  et  sim- 
plex  est,  mihi  prseptacet  aliis,  in  quibus,dum  con- 
ciliandus  secum  Anastasius  assumitur,  idem 
non  minus  tuxatur.  Deinde  in  nostra  hac  non  diff,- 
culter  intelliguntur,  qusc  de  Reparati  ad  Agape- 
tum  epistola  §  preecedente  num.  L5  observavi;  sic 
enim  facite  sancti  Pontificis  ordinatio potuit  illi, 
nondum  penitus  remissa  hieme,  Carthagine  nun- 
tiari.  Nunc  antiquum  Sancti  cultum  ex  Fastis  sa- 
cris  eruamus.  Ibi  ad  tres  potissimum  Oies  S.  Ag-a- 
peti  mentionem  invenio;  ad  xvn  scilicet,  ad  xxn 
Apritis,  et  ad  hunc  xx  Septembris.  Mauroigcus 
quidem  xxin  Aprilis,  et  ad  hunc  xx  septembris. 
Maurolycus  quidem  xxni  Aprilis  Ag-apetura  Pa- 
pam  nuntiat,  cui  consonant  codices  Victorin.et 
reginse  Suec.  signatus  nur».  130,  mt>  r  Auctaria 
Usuardina  apud  SoUerium:  apographum  vero 
Hagenogense  xxi  cjusdem  mensis  ita  iSider.  ■  illum 
cetebrat .-  Romae  S.  Ag-apiti  Papze,  qui  multum  in 
Gestis  Pontifi'-;ilibus  laudatur.  Hic  ingressus  est 
Constantinopolim,  ct  Justinianum  imperatorem  ab 
errore  revocavit  Arthemii,  ipsum  Arthemium  dcsti- 
tuendo,  et  Menam  Catholicum  virum  constituendo. 
Hic  Arthemius  in  Christo  duas  neg-abat  naturas.  Et 
obiitPapa  Comtantinopoli,  et  transfertur  in  Romam, 
et  cum  gdoria  sepelitur  in  ecclesia  S.  Petri  Apostoli. 
Hic  etiam  Constitutiones  fecit. 

35  Verum  satisliquet  ejusmemoriam  adiexxu 
Aprilis,  quo  Anastasius  sancti  Pontificis  obitum 
figit,  avulsam  esse.  Eo  certe  die  apud  illustrissi- 
mum  de  Aste  in  Notis  ad  Martyrologium  Roma- 
num  memoratur  in  veteri  Kalendario  Holstenii, 
Mss.Romanis  BarberinianoetVatirano  S.Pei  >i  ,et 
Appendice  ad  Adonem;  et  apud  Sollerium  in  Au- 
ctariis  Usuardinis  Ultrajectensi,  Le//de?isi,  Alber- 
gensi,  Danico,  Bruxellensi,  Aquicinctino,  uti  et 
a  Galesinio,  Maurotyco,  Greveno  et  Molano.  Prsei- 
verat  hisce  Notkerus  ad  x  Kalendas  Majas 
tians :  Item  Agapiti  Pontiticis,  qui  sedit  Eomai  uu- 
decim  menses,  et  ingressus  Constantinopolim  ad 
Justinianum  imperatorom,  Anthemium  episcopum 
Constantinopolitanum,  qui  duas  naturas  ia  Christo 
neg-abat,  deposuit,  ct  in  ejus  loco  Menam  Catholi- 
cum  consecravit.  Et  hic  quidem  dies  est  ut  jam 
monui,  quo  a  Latinis  creditur  obiisse  sanctus 
Pontifex  :  dies  vero  translationis  corporisejusex 
Oriente  Romam  hodiemus  est,quo  hisrr  rcrhis  in 
Martyrologio  Romano  ejtts  memoria  celebratur  : 
EodemdieS.Ag-apitiPapaj,cujus  sanctitatem  beatus 
QregoriusM8.gnv&  commemQT8.t.Mirarihicaliquis 
nec  immeritopossei,  ab  Adoneet  Usuardo  nullam 
ceteberrimiPontificismentione»'  {'<><  < .  Protixiora 
apudGr&cossuntdeeoelogiaaddiemxvnApi  ilis, 
quoejus  obittt<«  signant.  Tn  Menotogio  Basiliano 
ita  ceiebratur:  Sanctus  pater  noster  Ag-apetus, 
Justiniano  iinpcrante;  in  veterc  Roinn  natus,  propter 
relig"iosie  vitffl  exercitia  ct  cctcras  virl  i  ummi 
Pontificatus  dig-nitatem  ascendit. 

30  Fuit  autera  et  editis  miraculis  clarus :  cum 
enira  aliquando  ex  urbe  Roma  egressus  Con^ran- 

tiuopolim 


NOMI 
1.  C. 


die  x\\x.tjut- 
dem  menMu 
nnni  pratee- 
(Unlii.  Itlu- 
ttrit 


sancti  Ponti- 
tificis  memo- 
ria  in  Lalt- 
norum 


parUer  et 
Grxeorum 
Fastis 


»rcro** 
J.  C. 


.S.  Agapeti 
parcntcs : 


B 


res  1/cM.rnn- 
/.  Pontiflca- 

lnm  tibscu- 

'  .1 : 


dUsolvit  ana, 

tftcma  "  />"• 
nifacio  II 


170 

tinopolim  nnvi^arot,  ut  imporatorem  ^e^aoto 
Cinn-iam  renisset,  ibique  hoimncm  quemdaa ^ 
tum  et  prse  iufirmitate  immobilem  invenisset,maira 
appAbensum  inoolumem  reddidit.  Doinde  cum  au- 
ream  portam  subiret  ot  in  caecum  quomdam  ibi  se~ 
dentem  incidisset,  manu  ei  imposita,  visum  ipsi 
restituit.  Unde  apud  imperatorem  et  senatum  adeo 
venerabilis  fuit,  ut  et  Anthimum  Trapezuntis  opi- 
soopum,  Constantinopolitanothrono  incubantem  ac 
Eutychianahjerosi  imbutum,  ejecerit,  et  illius  loco 
sanctissimum  Mcnam  ordinaverit.  Post  hrec  mfir- 
mitate  correptus  ex  hac  vita  decessit,  et  in  templo 
sanetorum  Apostolorum  sepultus  fuit.  In  Menms 
simiteestelogium,nisiquodmagisconvematcum 

narratione  Gregorii,  quam  dabo  infra. 


%  III.  Res  gestae  Agapeti  in  Italia. 

Stabilitachronotaxi  sancti  Pontificis,  Acta  illu- 
striachronologico,  quantam  licet,  ordine  dige- 
ramus.  Fuit,  teste  Anastasio.  S.  Ag-apetus  natione 
Romanus  ex  patre  Gordiano  presbytero,  clericus 
ad  S.  Joannem  et  Paulum,  antequam  ad  supremam 
in  Ecclesia  dignitatem  assumeretur.  Quo  circiter 
anno  natus sit,quidve ante  Pontificatum  gesserit, 
non  liquet,  uti  nec  quis  fuerit  Gordianus  ille 
S.  Agapeti  pater.  Ag-apeto  tribuitur  a  Procopio 
Rustici  nomen,,  quod  unde  contraxerit,  non  est 
pronum  dicere.  De  S.  Agapeto  cap.  21  sui  Brevia- 
rii  ordiiur Liberatus  Diaconus,  auctor  contempo- 
raneus,  his  verbis  :  Verum  mortuo  Joanne  Mercu- 
rio,  Ag*apetus  archidiaconus  Romante  Ecclesiae  Papa 
ordinatur,  in  Regulis  ecclesiasticis  apprime  erudi- 
tus.  Petrus  de  Natalibus  lib.  4  cap.  11  sanctum 
Agapetum  Cardinalis  titulo  insignit,  quem  etiam 
ad  palrem  ejus  Gordianum  extendit  Robertus 
Barus ,  citans  Onuphrium  Panvinium.  Hujus 
verba  sunt  num.  58  :  Sanctus  Agapetus  Gordiani 
pr  by teri  Caxdinalis  SS.  Joannis  et  Pauli  TT  Pam- 
machi  filius,  Komanus. 

38  Ea  adopiat  Ciaconius,  ubi  S.  Agapeti  gesta 
sicorditur:  Sanctus  Itusticus  Agapetus,  Gordiani 
pivsbyteri  Cardinalis  sanctormn  Joannis  et  Pauli, 
titulo  Paramachii  ox  legitimo  matrimonio  filius  Ko- 
manus.  S.  R.E.  arehidiaconus,  presbyterCardinalis, 
in  basilica  sanctorum  duodocim  Apostolorum.  Id 
unde  ab  his  haustum  sit,  nescio,  eadem  tamen 
apud  plures  etiamalios  Catalogorum  Pontificum 
vonnnentatores  recentiores  asserta  invenio.  Hic 
1  petus,  prosequiturAnastasiits)\ibe]\os  anathe- 
matis,  quo,  invidias  dolo  cxtorserat  Bonifacius  pre- 
Bbyteris  ot  episcopis  eontra  canones  et  contraDio- 
scorum,  in  modio  occlesia=>  cong-reg-atis,  iucendio 
consnmpsit,  et  absolvit  totam  Ecelesiam  de  invidia 
perfidorum.  Ita  scilicet  sanciits  Pontifex,  itbipri- 
mum  sanctam  Pet \ri <:"thedramascenderat,pasto- 
rales  curas  ad  i nmmissi  sibi  gregis  tranquiilita- 
tem  convertit.  EsiautemBonifacius,  quem  hicin- 
vidise  et  fraudis  arguit  Anastasius,  Papa  iiiius 
nominis secundustqui ante  Joannemll,  S.Agapeti 
decessorem,sede*at :  Dioscorusvero,  inquem  ana- 
t,"'""t /i,u'"1  scribitt  idemverosimilius  ille  legatus 
mOrientem  missusab  Hormisda,  intercujus  epi- 
stolas  exstant  relationes  legationis  obitx.  Diosco- 
rus  iscumBonifacio  de  Romana  Sede  contende- 
rat.  De  contentionibus  iliis  earumque  oriqine 
nti-i,  rttricsentiimt. 

38  Baraiius  in  Annal  ad  annum  Christi  530 
num.  3  et  seqq.opmatur,  Dioscorum  simonia>  labe 
^nfamem  futsse  imo  nec  obscure  innuit,  iiium, 
emunctis  pecuma  suffragiist  ad  Cathedram  Petri 


m  S.   ACAPEPO   I  PAPA 

ascenderevohtisse,conficitquec.r.htstinianiedtcto  D 

atlJaannem  Uomamim  Poittificrmjlhtm  itleo post 
awrtem  mttillwmato  percttlsnm  fttissr.  Pappbro- 
chiusnosterinParalipomenisadConatumpagA^ 
num.  8  credere  mavult,  id  crimen  Dioscoro  per 
invidiam  et  calumniam  impositumfuisse,cumnon 
obscitre  Anastasius  Bonifacium  sugiltet  tum  ver- 
bis  superiits  altatis,  tum  etiam  ante,  ubi  Bonifacii 
Gesta  recensens,  scribit  i  Ipsis  diebus  (quibus  e 
vivis  ereptus  est  Dioscorus)  Bouifacius  zelo  ct  dolo 
ductus,  cum  grandi  amaritudino  sub  vinculo  ana- 
thematis  chirographi  reconciliavit  clcrum  :  quem 
chirog-raphum  archivo  Ecclesia;  reclusit,  qunsi 
damnans  Dioscorumj  et  cong-re-avit  clerum  :  cui 
tamen  in  episcopatu  nullus  subscripsit,  dum  plu- 
rimamultitudo  fuisset  cum  Dioscoro.  ExhisPa- 
pcbrochii  opinio  videtur  mihi  admodum  proba- 
bilis :  ita  enimoptime  intelligitur,  quod  cum  Ba- 
ronio  sentientibus  difficuitatem  parere  debet, 
quomodo  Anastasius  non  sine  taude  referat  fa- 
ctum  S.  Ag-apeti,  latum  per  invidiam  et  fraudem 
in  Dioscorum  anathema  tolientis. 

40  Cujus  vero  potior  causa  fuerit,  Bonifaciine, 
an  Dioscori,  decidant  alii.  Sanc,  si,  quod  plurima 
suadent,  senatus  sub  Gothoritm  gemens  imperio 
cumpaucissimis  e  clero  Bonifacio,  homini  Gotho, 
ut  patris  ejus  Sigisbuldi  nomen  suadet,  favebat, 
clemts  veropene  omnis,  detrectans  jugum  sibi  ab 
Arianis  regibus  impositum  sub  GothiCcV  auia: 
examine  Pontifices  eligendi  a  Dioscoro  stabat,  res 
erat  nata  miserum  schisma  in  Ecclesia  pareret 
id  nisi  Deus,  sitblato  post  p>aucos  dies  Dioscoro, 
avertisset.  Ad  S.  Ag-apeti  gesta  redeamus.Redacta 
per  Belisarhtm  subJusiiniani  imperium  Africa} 
respirare  ccepit  ecclesia  Africana,  statimque,  ut 
ejus  bono  consuterent,  Carthaginem  convenerunt 
episcopi  *217  citm  Datiano,  Florentiniano  etRepa- 
rato  iiiius  urbis  prassule  consultaturi,  quo  facil- 
lime  modo  collapsis pene  fidei  rebus  subvenirent. 
Inter  alia,  difftcidtates  potissimum  duae  occurre- 
runt.  Altera  de  Arianis  episcopis  etsacerdotibus, 
qui  adCatholicamEcciesiamaccederent :  essentne 
scilicet  in  communionem  receptis  iireliquenth  </i  •<<- 
dus  et  dignitates,  quibuspridem  gaudebant  inter 
suos,  Aitera  erat  de  parvuiis  apud  Arianos  bapti- 
zatis  :  utrum  soleant,  vel  deboant  ad  clericatum,'si 
ye\ierin\,^])\\QaYi.  Super  his  Apostoikve  Sedisora- 
cula  exquisiverunt,  missis  Romam  ad'Joannem 
Pontificem  legatis  Petro  et  Lucio  episeopis,  cum 
Liberato  ecclesiee  Carthaginensis  diacono  et  iite- 
ris,quos  recitat Baronius  num.  27  ad  annum  535. 

41  At  legati,  citm  Romam  pervenissent,  mor- 
tuum  Joannem  II,  et  in  ejus  iocum  suffectum  in- 
venerunt  S.  Agapetum  nostrum,  cui  proiwlr  ,„,- 
trumCarthaginensium  literas  tradiderunt .  Atque 
iuvc  initioPontificatus  ejus  gesta  sunt,  medio  ali- 
quo  menseinter  Aprilem  et  Septembrem ;  epistola 
enim}qitam  Ag-apetus  ad  Africanos patres  rescri- 
psit,  signata  est  r  Idits  Septembris,  exstatque 
apud  Labbe  tom.  4  co/.1791.  Ibi  inter  atia,  ita 
loquitur:  Itrdcuntibus  Cajo  et  Petro  fratribus  et 
coepiscopis  nostris,  atque  Liberato  diaoono  filio 
nostro,  proferimus  sincerissimam  consilii  vcstri  ca- 
ritatem  :  quoniam  sicut  et  sapientes  decebat  et  do- 
ctos,  immemores  principatus  Apostolici  non  fuistis : 
sed  quaestionis  illatas  volentes  vincnla  dissolvcre, 
abejusScdercquisivistis  (sicutdecebat)  aditum,  cui 
potestas  est  indulta  claustrorum.  Et  post  aiiqua, 
ita  qucvshones  dissolvit :  Sed  ejusmodi  fsicut  et 
nobis  cautissime  visum  est)  prajstemus  officium  in 
observatione  pastorum,  ne,  cum  perdita  volumus 
congreg-are,  pereamus,  et,  cum  sub  nimia  relaxa- 
tione    absolvimus,    obnoxii    (quod  avertat  Domi- 

nus) 


/atum   itt 

Dioscorum* 
AbAfricanU 
episcopit  le~ 

f/atns  uccipit 


F 


priniis  Pon- 
tificatus  tiii 
mensibus. 


*  fortc 
quonta. 


rorumtptf 
qMSSllonibia 
resjwndcl, 
vt  tcribit  uil 
Reparatum: 


B 


fiaronii  cir- 
ca  hxv  errai 


ffotiem  unno 
mcnse  Jnlio 


DIE  VIGESIMA  SBFTEMBEIfl. 

nus)  cadamus  in  oiilpam  :  maxime,  cum  prio- 
rum  nostrorum  scntentia  redeuntes  ad  nos  ex 
Arianis,  quolibet  modo,  in  qualibet  setate  illins  pe- 
stilentiae  labe  pollutos,  tanta  *  caritate  in  fide  com- 
plexa  est,  ejusmodi  justitia  et  sub  dilectione  redar- 
guit,  tanta  ratiocinatione  de  ambitu  honoris  ex- 
clusit :  ut  erubescerent  aliud  magis  quserere,  quam 
redire. 

42  De   eo   vero ,   quod    piissima    compunctione 
requisistis,  utrum  ad  officium  suum  debentsuscipi, 
aut  eos  non  oportet  omnino  promoveri,  an  alimo- 
niarum  saltem  utilitatibus  adjuventur.  Laudamus, 
hortamur ,   amplectimur,   ut  revera  ejus  promo- 
tionem   aut  officium ,   in  quo  fuerint,    abneg-an- 
tes,  canonum  vos  reverentiam  judicent  omnes  ap- 
petere  potius,  quam  g-erere  cupiditatis   ardorem. 
Cum  hisce  responsis  ad  palres  Africanos  peculia- 
rem  dedit  Agapetus  epistolam  ad  Reparatum  Car- 
thaginensis  sedis  episcopum,  eodem  signatam 
die,  quic  Baronium  seduxit  in  eum  errorem,  ut 
crederet,  Agapetum  hieme  ad  Cathedram  promo- 
tum  fuisse.  Hoc  iltius  est  exordium  apud  Lab- 
beum  laudatum  :  FraternitatistuEeliterisindicasti, 
post  epistolam  decessori  meo  dirigendam  inter  navi- 
gii  suscipiendi  moras,  quas  hiemis  continuatas  ge- 
nerabat  asperitas,  ordinationem  nostram  tibi  omni- 
potentis  Dei  beneficio  nuntiatara,  et  gratulatum  te 
fraternitatis  affectu,  quia  Pontiricatus  mihi  divini- 
tas  indulsit  officium. 

43  Hcvc,  inquam,  Baronium  moverunt,  ut  cre- 
det^et^.kg&yeticonsecrationemantemensemMar- 
tium  contigisse,  cum  hieme  Reparato  yiuntiata  di- 
catur.  Correcturus  Baronium  Pagius,  non  ea  hie- 
Wte,  quse  anni  535  excepit  exordium,  sed  alterius 
hiemissubsequentis  initio,  mense  videlicet  Novem- 
bri,  scripsisse  Reparatum  ad Pontificemnum.  4: 
contendit,  atque  ea  propter  emendandam  notam 
chronologicam  epistoLv  Ag-apeti,  legendumque, 
pro  quinto  Idus  Septcmbris,  ut  habet  vidgata  a  Ba- 
ronio  et  Labbeo,  quiuto  Idus  Decembris.  At  nihil 
arbitrarium  illam  emendationem  multum  suadet, 
ut  ostendi  §  i  num.  VI  et  seqq.  Certe  sine  illa  satis 
commode  explicantur  omnia  :  potuit  enim  non 
post  admodum  multos  dies  consecrati  xxix  Aprilis 
Agapeti  nuntius  Carthaginem  pervadere.  Ttaque, 
si  circa  tnitium  mensis  Maji  ordinatio  Ag'apeti 
Reparato  innoiuerit,  facile  intelligetur,  quomo- 
do  mense  Septembri  per  tegatos  rescribere  potu- 

C  erit  Pontifex,  quomodoque  hoc  eodem  anno  Kalen- 
dis  Augusti  Constantinopoli,  acceptis  ex  Ca?'tha- 
ginensi  concilio  literis,  Justinianus  imperator 
scripserit  ad  Saiomonem  prsefectu.a  praAorio 
Africie.  Certe,  quid  inde  pro  se  Pagius  conciusum 
cupiat,non  satisassequor.Denique  ipsaReparati 
phrasis satis contra  Pagium  innuit,  nondehiemis 
exordio,  sed  de  fine  sibi  sermonem  esse,  totaque 
Agapeti  epistola  satts  suadet,  per  eosdem  iitam 
legatos  Africanos  ad  Repdratum  missam  fuisse. 

44  Sed  non  eo  toto  tempore  pastorates  S.  Aga- 
peti  curas  soUeresAfriccV  occuparunt,  suashabuit 
et  Gallia  :  duse  enim  exstant  apud  Ldbbeumlau- 
dai um  sancti Pontificis  Epistolx  ad  S.Csesarium, 
magnum  iUumAreiaUnsiumepiscopum.  Utraque 
signata  est  xv  Kalendas  Aug-usti  post  consulatum 
Paulini  junioris  V.  C.  anno  Scilicet  535.  Earum 
attera  protixior,  tota  est  in  causa  Contumetiosi, 
episcopiRegiensi$,quisedemillamturpissimiscri- 
minibus  fcede  contaminasse  dicitur  Processerat 
contra  illum  S.  CcVsarius  cum  aliis  Galtuc  episco- 
pis,  indignumque  pastorem  sua  sede  peliendum, 
exsacris  canonibus  contenderat.  Actionem  itaque 
contra  illum  institutam  Romam  miserat  adJoan- 


171 

nern  II,  qui  tum  temporis  S.  Petri  CoAhMra-t,:  ob- 
tinebat.  Rescripserat  Joannes  ad  Gxsarium  epix- 
tolam,  quam  Labbeus  exhibet  tom.  4.  cot.  1756  et 
seq.,  aiiasque  de  eadem  re  literas  dederat  art 
episcopos  Qalliae,  alias  adpresbyteros  et  diaconos 
Contumeliosi.  Utrasque  excusas  habes  ibulem. 
Porro  posteriores  duse  signatse  sttnt  va  tdusAprl- 
lis,  Paulino  juniore  viro  clarissirno  consule.  Priffia 
ad  Ccesarium,  omni  caret  nota  chronologica :  su- 
spieari  tamen  licet ,  eodern  itlam  tempore,  vet  pauto 
etiam  ante,  scriptam  fuisse,  cum  hujus  in  illis 
meminisse  videatur  Pontifex. 

15  Pauca  hinc  delibo,  quse  ad  rem  prxsentem 
propius  spectant;  Dolcmus  (inquit  Joannespauto 
post   initium)  de   amissione   pontiticis ;   rigorem 
tamen  canonum  servare  necesse  est.  Atque  ideo  prae- 
dictum  {Contumeiiosum)  ab  episcopatus  ordine  no- 
stra  suspendit  auctoritas  :neque  enim  fas  est,pollu- 
tum  criminibus,  sacris  ministeriis  deservire ;  sed, 
te  ordinante,  in  monasterium  dirigatur,  ubi  deli- 
ctorum  memor  in  pcenitentia  lacrymas  effunde- 
re  non  omittat,   ut  ab  eo,   qui  omnibus  misere- 
tur ,   Domino  nostro  Jesu  Christo  misericordiam 
valeat  promereri.  In  cujus  locum  visitatorem  con- 
stituite,  donec  proprium   eccle*ia,   quae  evacuata 
est  ejus  sacerdotio,  merere  valeat  sacerdotem.  Et 
paucis  interjectis,  ita  ctaudit :  Quob  vero  de  his 
canones  prEecipiunt,   subter  adjecimus,  ut,  quse 
facienda  sunt,  possitis  cognoscere.  Deus  te  inco- 
lumemcustodiat,  frater  carrissime./n  iaudatis  aliis 
literis  eadem  pene  repetit  Joannes.  In  iis  tamen, 
qu£e  ad  clerum  Contumeliosi  daUe  sunt,  pauio  pro- 
lixius  mentem  suam  et  curas  ita  explicat  :  Per- 
venit  ad  nos  a  fratribus  et  coepiscopis  missa  re- 
latio,  ubi  Contumeliosus  de  criminibus  suis  con- 
fessus  leg"itur  atque  convictus.  Et  quia  hujusmodi 
sceleribus  implicatus   sacerdotii   non    potest   mi- 
nisteria   jam   tractare,   necessaria,    vobis    solatia 
credimus  visitatoris  adjungere  :  et  ideo  in  eccle- 
sia  ejus  visitatorem  dari  nostra  decrevit  auetori- 
tas,  ut  ecclesia,  suo  privata  praesule,  summi  ne- 
queat  Pontiticis  solatiis  indig-ere  :  cui  vos  in  omni- 
bus  parere   decernimus  ad  ea  tantummodo,  quae 
sacris  sunt  gerenda  mysteriis,  ita  tamen,  ut  nihil 
de  ecclesiastica  facultate  pnesumat,  et  clerus  in 
eo,  quo  nunc  est,  Ordine  constitutus,  nullis  gra- 
donec  proprium  saccrdotnn 


J  C 


rtirrihit  ad 
S.  C*utrivm 
(braiuaGm- 
[unutiod 


dibus  promoveatur , 
possit  habere. 

4G    Omnem   vero   hanc    solicitudinem    Ca?sario 
fratri  et  coepiscopo  nostro  injung^imus,  ad 
curam  cuncta,  quae  necessesint,  pertinere  censui- 
mus.  Joannes  itaque  Pontifex  omnem   in  Con- 
tumeliosi  causa  curam,  suorumque  mandato 
exsecittionemS.CcVsarioco.aunsrraLlIicuihihiiO' 
7-atus,  latam  in  episcopum  Regiensem  senteti 
videtur  exsecutas  fuisse.  At  reclamamt  Cont\ 
liosus  atque  Romam  appellacit  ad  Pontifi 
nec  Petitorio  ,  quod  in   epistola  ad  c^iscopos ,  se 
misisse,Joannesasserit,  subscribere  vc 
questus  forte  ctiam ,  quod  ultra  cu  - 
pcence exiendereniur.  Quamquam  <•<  Mor 
porum  monumentis  potius,  qum  possun 
mus.  Tota  est  de  ea  re,  qu 
S.  Agapeti  nostri  epistola  a    l  »»to- 

tam  exhibendam  censuit  ut,guxdindem 
ducipossitfacilius  sitjudicare.  Esi  a 
modi.  Optaveramus,  frater  amantissime.ut  , 
scopi  Contumeliosi  opinione  integra  permanente, 
nec  tibi  dudum  fieret  necessitas  ,  judicii ,  neo   no- 
bis  causa  censendi.  Maxime,  quia  in  suprascripti 
viri  accusatione  communis  honoris  reverentia  quo- 
dam  modo  videtur  incursata.  Vnde,  quatenus  pra> 

sumptione 


F 

■)>i  Re- 
cujus  giensfyqum 

1   iiissmt 
rpuU- 


AVCTORK 

J.  c. 

*  forte  eni- 
tamur. 


improbatqitc 
S.Crtaritwi. 


itor:it;e 

restituat    abso- 


B 

*  forteintrr- 

jictcndum, 

refragantc 


60  appe{lanti• 

ad    Romanl 
Pontiflcitju 

dicium,  prn- 
ce&nissc    ad 
exsccutioncm 


$ententiv,   a 
Joannc  II 
pridemtatr. 


m 

sumptionc ,  sictit  asscrit, 
tionisvoluitauxiliumconvolar^orationibusassului, 

hoc    innitamur    * ,    ut  cum  oogutunu 
beneficium  gratulatioui  ommum 

lutum.  ..         , 

47  Pelegaturi  enim  ,  Dco  nostro  adjuvante , 
samus  examen,  ut  secundum,  canonum  venerabi- 
liumconstituta,  sub  considoratione  justitiaj  omma, 
quae  apnd  fratornitatcm  tuam  de  hujusmodi  nego- 
tioacta  gestave  suut ,  dilig-entissima  vestigatione 
flagitentur.  Neque  enim  convenit ,  eventu  prius 
habit;c  eognitionis  urgeri,  quippe  cum  et  ipse  ju- 
dicium  petierit.  Non  avertatur  voluntas  animi  a 
preeibus  infirmorum,  cum  in  necessitate  fuerint  : 
ne  nobis,  quod  avcrtat  Dominus,  ea,  qua?  leg-untur 
in  Proverbiis,  dici  possint  :  Qui  obturat  aurem 
suam ,  ut  non  audiat  infirmum ,  et  ipse  invo- 
cabit  Dominum,  el  non  erit,  qui  audiet  eum. 
Quid  est  enim  infirmius  episcopo  Contumelioso, 
qui  in  tribulatione  positus,  et  de  prfeteriti  judicii 
pudore  confunditur  ,  et  cognitionis ,  quffl  futura 
est,  exspcctatione  turbatur  ?  Quia  quamlibet  ei, 
quod  optandnm  cst,  puritas  forte  sufiragetur  in- 
noccntiie,  non  potest  judicii  solicitudinem  non  ha- 
bere.  Et  nos  quidem ,  quamvis  culpatus  a  nobis 
Emeritus  defensor,  memoratum  episcopum  rever- 
sum  ad  ecclesiam  suam  caritatis  tuse  voluntate  *  fir- 
maverit,  usque  ad  exitura  judieii,  quod  delegave- 
riraus ,  episcopum  Contumeliosum  ,  reddita  sibi 
modo  propria  substantia,  suspensum  interim  vo- 
lumus  ab  administratione  patrimonii  ecclesiastici 
et  celebratione  Missarum,  quia  id,  quod  sibi  vi- 
derat  ,  judicio  /uisse  subJatum,  gloriosius,  si  ei 
veritas  suffrag-atur,  judicio  receperit,  quam  usur- 
pationibus  occuparit 

ls  Melius  autem  fecerat  fraternitas  tua ,  si  post- 
caquam  ,  Sedis  Apostolicae  appellatione  interpo- 
sita,  desideravit  examen ,  circa  personam  ejus  a 
tempore  sentenfe  nihil  permisisset  imminui ,  ut 
esset  integTtim  negotium,  quod  interposita  provo- 
catione  quaererctur.  Nara,  si  in  executionem  mit- 
titur  prima  sentt  ntia,  secunda  non  habet  cogmitio, 
quod  requirat.  Addendum,  quia  etsi  non  esset  prae- 
dictus  episcopus  judicationi  refragatus,  privatam 
magis  potuit  seoundum  canones  expetere  secessio- 
ncm,  quam  severitatem  Relig-ionis  excipere.  (Su- 
spensus  igitur,  sicut  praefati  sumus,  episcopus  Con- 
tumeliosus  habeat  tantum,  quam  praesumpsisse  di- 
citur,  celebrationem  Missarum, )  et  patrimonio 
eoolesiffl  in  gubernatione  archidiaconi  ejusdem  ec- 
olesiffl  constituto,  ita  ut  alimonise  sufficienter  epi- 
scopo  non  negvntur,  vlsitatoriain  in  ejus  loco  pree- 
cipimus  ordiuari  pcrsonam,  ct  patienter  expectare 
judices ,  quos ,  inspirante  nobis  Domino  ,  consti- 
tucrimus ,  audirc.  Prasterea,  ne  quid  esset ,  quod 
caritati  tuffl  videatur  racognitum,  studio  dilectionis 
constitutorum  ,  fecimus  capitula  subteranncctt ,  ut 
scientia  communicemur  canonum ,  sicut  partici- 
pamur  affectu  etc  Quse  se  hic  annexuisse  capituta 
dicit  Agapetus,  non  invenio. 

49  Porro  iocum,  quem  uncis  inclusum  vides, 
recte,  utpatet  e.r,  antedictis,  quorum  Juvc  est  re- 
petitio,  ita  correxit  Harduinus  ex  cod.  regio  Ms. : 
Suspcnso  ig-itur,  sicut  praafati  sumus  episcopo 
Contumelioso  ab  ea  tantum,  quam  prpesumpsisse 
dicitur  celebratione  Missarum.  Ex  his  omnibus 
videtur  colligi  posse  primo,  Contumeliosum  ad 
primam  sententix  declarationem  reclamasse  cum 
non  paucis  aliis,  contra  quos,  ni  fallor,  prodiit  a 
S.  Cwsario  salis  acre  iliud  scriptum,  quod  apud 
Labbeum  Joannis  II  epistoUv  6  subnectitur. 
Secundo,  canonem   22    synodi  Epaonensis    ab 


DK  S.  .UiAPETO  I  PAPA 
iunocentiffi,  ad    appella-     Affapeto  ignoratum  /Uisse,  ex  quo  CxsariusCon-  D 


tumeliosum  depositum  in  monasterium  detru- 
serat,  cum  idfactum  Pontifex  itnprobet,utictiamt 
quod  Contumcliosus  propria  substantia  seu  bonis 
exutus  fuissetDeniqueCsesarium  quidem  ab  Ag-a- 

peto  reprehensum  fuisse,atejusstatutatamenpene 
omnia  relicta  fuissc  integra  ,  ita  utt  appelatione 
etiamadmissa,  vis  quidpiam  ab  inflictis  jampcenis 
remiserit  Pontifex.  Sunt,  qui  muttum  laborent, 
ut  utrumque  Sanctumab  omni  hic etiam  prxcipi- 
tationis  suspicione  liberent.  Cvsarium,  nvquid- 
quam  ad  Pontificem  reclamante  Contumelioso, 
sententiam  exsecutioni  mandantem,et  Agapetum 
carpentem,  quod  hic  ex  Joannis  II  et  episcopo- 
rum  Gallorum  sentcntia  rem  cgisset. 

50  Quamvis  non  id  alterutrius  Sancti  gloriam  qmmforte 
imminuat,  si  ex  humana  fragilitate,  quod  vix  ne-  ignoravit 
mininonaliquandocontigit,  errasse  dicantur,non 

credo  tamen,  ab  alterutro  hic  peccatum  fuisse. 
S.  Gmsarius  omniaex  summi PontifivisJoannis  II 
voluntateet  prsecepto  gesserat.  Si  mox  ad  Apostoli- 
cam  Sedem  a  sententia  appellavit  Contumeliosns , 
censuit  forte  Cxsarius,  crimenfassi  nullam  esse 
appetlationem  adjudicem,aquo  jamjata  senten- 
tia ,  fuerat  condemnatus,  atque  adeo  illam  tol-  E 
lendo  scandalo  remoram  esse  non  debere.  Sane 
qusecumque  Contumeliosus,  toto  tempore  Pontifi- 
catus  Joannis per  Emeritum  aliosve  amicos  suos 
Rom<v  moliripotuit,  nxdlumvidentureffectum  con- 
secuta,  sed  rejecta  aut  saltem  neglectafuisse.  Novi 
Pontificis  ad  Cathedramaccessusvisa  estpatronis 
Contumeliosi  opportunitas  resumendse  urgendce- 
que  appellationis,quam  admisit,  ut  ex superiori- 
bus  liquet,  S.  Ag-apetus.  Hunc  ignorasse  decessoris 
sui  in  eadem  vausa  statuta,  quamvis  difficile  cre- 
ditualiunde  videatur ,suspivor  tamen,propter  ap- 
parens  in  ejus  literis  de  Joannis  sententia  silen- 
tium.  Solet  certe  passim  alibi  sanctus  Pontifex 
decessorum  suorum  statutis  plurimum  niti.Quod 
si  hic  Joannis  II  sententiam  judicasset  debito  as- 
periorem  fuisse,  alicubi  procul  dubio  apertius  id 
significasset,  nec  Csesarium  tamquam  lotius  rei 
auctorem  etjudicem  rigidiorem  exibuisset. 

51  Quidquid  tamen  sit,  sive  igtiorarit  Agape-  S.Ayapctus, 
tus,  qucV  in  eadem  causa  decessor  ejus  gesserat,  tiKiPr°bat  sr 
sive  a  Contumeliosi  patronis  inductus  fuerit,  ut 

latam  db  ilio  sententiam  mitigandam,  et  ea  propter 
diligentius  examen  institueyidum  duxerit,  nihil  in 
eo  est  a prudentitvtegibus  alienum.  Certe,  discussa 
rursum  cansa,  Contumeliosiappellationemvidetur  F 
rejecisse  Pontifex,  neque  enim  illius  postmodum 
ullibiinter  Gallias episvopos  nomenoccurrit.  Alte- 
ris  ad  eumdem  sanctum  Arelatensem  prcvsulem 
literis  non  minus  rigidum  se  sacrorum  canonum 
cultorem  et  paironum  probat  S.  Ag-apetus.  Ex- 
penderat  S.  C/esarius  ita  res  omnes  suas  in 
pauperum  gregem,  ut  jam ,  quo  eorum  miseriis 
subveniret,  sibi  superesset.  Fecit  calamitatum  ma- 
gnitudoetsanctiprsesuliscommiseratio,utadbona 
ecclesuv  suse  immobilia  ocidos  converteret.  At  sa- 
criobstabant  canones,  simitium  bonorum  aliena- 
tionem  vetantes.  Scripserat  ad  Pontificem  C<vsa- 
rius,petieratque,  ut  in  egenorum  gratiam  aliquid 
ab  eorum  rigore  relaxaretur,  sibique  liceret  uux~ 
dam  suie  ecctesuv  pnvdia  vendere. 

52  Respondet  Ag-apetus,  laudato  muttum  Cx- 
sarii  affectu  erga  pauperes  :  Revocant  nos  vene- 
randa  Patrum  manifestissima  constituta,  quibus 
prohibemur  preedia  jure  ecclesiae  ,  cui  nos  omni- 
potens  Dominus  praeesse  constituit  quolibet  titulo 
ad  aliena  jura  transferre.  Qua  in  re  vestrajquo- 
que  sapieutiaj  credimus  esse   gratissimum ,  quod 

in 


rigidissimwn 

atnonumpa- 
tronum. 


I'ii.      l'-i-   i\IA  SEPTEMUIMS, 


m 


Dalis  a  Ju- 
stmiano  dc 
adito  PojKi- 

ficutugratur 

latoriis 


B 


A  in  nullocontrapriscse  definitionis  constituta  vel  re- 
gulas,  pro  qnalibet  occasionc,  vel  sub  cujuscumque 
personas  rcspectu,  venire  prsesumimus.  Nec  tcnaci- 
tatis  studio,  aut  seeularis  utilitatis  causa  hoc  facere 
nos  credatis,  sed  divini   consideratione  judicii  ne- 
cesse  nobis  cst,  quidquid  sancta  synodalis  decrevit 
auctoritas,  inviolabilitercustodire.  In  eamdemsen- 
lentiam  ad  Justinianum    imperatorem   scripsit 
sanc/us  Agapetus  Idibus  Octobris,  ac  proinde  hoc 
ipso  anno  0 lir is ti  535.  Dederat  ad  Agapetum  per 
Heraclium  presbyterum  Justinianus  literas,  qui- 
bus  illi  gratulabatur  aditum  Pontificatum,  regni 
statum  exponebat,  ac  demum,  impite  forte  Theo- 
dorse  inductu,  mxdtis  instabat,  ut  Arianis  episco- 
pis  et  sacerdotibus,  qui  ad  Ecclesiam  reverteban- 
tur,  sui  honores,  proerogativse,  sedes  et  digniiates 
relinquerentur . 

53  Ad  singula  respondet  sanctus  Pontifex,  lau- 

datoque  imperatoris  ardore  pro  fide  amplifican- 

da,subjungit :  Cujus  studii  benevolentiasvehemen- 

tius  insistentes,  etiam  nos  in  acquirendis  iis,  quos 

Ariauam  sig-nificatis  vitare  velle  perfidiain,  pater- 

nse  traditionis   existimatis  declinare  posse  censu- 

ram;  scilicet  ut  et  in  his  honoribus  ,   in  quibus 

fuerunt  apud  hsereticos ,  perseverent ,  et  promo- 

veantur  ad   alios.   Quapropter  bonum    hoc    equi- 

dem,  et  summa    laude   prrccipuum,  quod  omnes 

ovili   Dominico   per  veram  fidem  cupitis  ag^gre- 

gare  :  sed  non  opportet.  nobis  eos,  qui  non  recte 

iugredi    moliuntur ,   excipere  ,   beato   Paulo  apo- 

stolo    commonente   :    Nemini    dantes    ullam    of- 

fensionem  ,  ut  non  vituperetur    ministerium    no- 

strum.  Quantum   autem    paternarum    constitutio- 

num ,  si   sic  recipiantur ,   quod    absit ,  incurrant 

offensionem,  ne  quid  pietatem  vestram  latere  con- 

tingeret,   ipsas  quoque  regulas  credidi  subnecten- 

das,  quse   specialiter  censuerant,  ue  quis  talium 

reconciliatus,  aut  ecclesiastici  Ordinis  provectibus 

aug-eatur,  aut  desideret  honores  ulterius  possidere, 

quos  se  dubitare  jam  non  debet  culpabiliter  ami- 

sisse.  Ex  quibus  pietas  vestra  melius  poterit  assti- 

mare,  si  quo  modo  tam  aperta  et  synodalia  Sedis 

ApostoliccB  licet  infringere  eonstituta  ,   cum  sen- 

tentia  clamet  Apostoli :  Si  tameu,  quse  destruxi,  ea 

iterum   resedifico,  prsevaricatorem  me    ipse   con- 

stituo. 

respomiet         :,  [  Adjectis  deinde  in  eamdem  remplurimis,sub- 

Pontifix  15  jungft  responsumad  ea,  quae  Justinianus pro ex- 

impsratorem  CUSando  Epipkanio  Constantiuopohtano  patnar- 

cka  attulerat  Ordinaverat  hic  Achillem  quem- 

piamtabArianisfortereversumadEcclesiam,ali- 

cujus  sedis  episcopum,  vel  illum  certead  dignita- 

tem  aliquamecclesiasticam  promoverat;  necenim 

Achillis  nomen,neque  hoc  ipsum  Epipkaniifa- 

ctum  uspiam  alibi  apud  Scriptores  enucleatius 

descriptum  potui  rcperire,  neque  eccstant  illseJu- 

stiniani  litaw,  undequid  certius  constare  possit 

Imperator  itaque  merito  suspicatus  S.  Ag"apetum 

magnopereimprobaturumid,quodcontracanones 

tentatum  fuerat  a  Constantinopolitano  episcopo, 

ab  eo  omnem  culpam  transferre  in  sc  mandantem 

conatus  fuerat.  Respondet  sanctus  Pontifcx  r  Quod 

autem  elementia  vestra  fratris  et  coepiscopi  nostri 

Epiphauii  dig-nata  est  excusarc  personam,  quia  in 

prsedioti  Achilis  consecratione  vestra  potius  jussio, 

quam  illius  ordinatio  perveuisset :  credimus  quod 

et  ipse  cognoverit  jure  culpatum,  qui  prseter  alia, 

quffi  deiiquit,  hoc  certe   excusare  vix  poterit,  quod 

tam  piissimo  ac  clementissimo  principi,  beati  quo- 

que  Petri  privttegia  defensanti,  non  vel  opportune 

vel  importune  suggesserit,  quid  in  hac  parte  Sedis 

ApostolicEe  reverenti»  deberetur. 


55  De  quo  simul  negrotio quid  servato  beatt     «ciom 

Pctri,  quein  diligitie,  principatu,  et  vestrae  pietsttfl       J-  c- 
affectu  pleniufl  deliberari  contigerit,  per  eos,  quos  "^J^y^ 
ad  vos  dirigimus  legatos  (Deo  propitio)  celerrime  obmvt 
intimamus.  Ita  scilicet  keroica  libertate  Epipha- 
nii  patriarckse  temeritatem  acriter  reprehendit, 
atque  Justiniani  ipsius  mandata   non  obscure 
sugittat  sanctus  Pontifex.  Epiphanius  itte  alias 
non  raro  aliqua  confiderdius  contra   Romanam 
Sedem  attentarat,  a  quibus  deinde  resipv.it  et  in- 
ter  Sanctos  relatus  est.  Ejus  fit  memoria  ad  diem 
xxv  Augusti,  ad  quem  in  Opere  nostro  locum  ha- 
bet.  Quid  de  Achille  deinde  actum  sit,  ignoro.  Si 
ad  episcopalem  cathedram  ab  Epiphanio  promo- 
tus  fuerit,  verisimile  est,  illum  a  tegatis,  vel  ipso 
deinde  S.  Agapeto  ea  deturbatum  fuisse.  Certe  ejus 
nomen  non  reperitur  subscriptum  uspiam  magnee 
synodo  Constantinopolitanse  sub  Menna  congre- 
gatse,  ad  quam  plurimi  Orientalium  episcoporum 
convenerant.  Quinam  vero  fuerint  legati  illi  ab 
Agapeto  ad  Justinianum  missi,  conjectari  potest 
ex  Actis  ejusdem  synodi,  cui  Pontificis  mortui 
loco,  iidem  verisimititer,  interfuerunt. 

5G  Actionei,  et  swpealibi,  iisdem  p\  n    icrbisita  rrprehendit. 
recensentur :YX  adextraquidemparte  considentibus  s'hoUu  R°- 
ei  (S.  Mennce  patriarchse)  et  coaudientibus,  juxta  ^J^u^- 
pium  jussum  Christo  amantissimi  et  a  Deo  custoditi  E 
imperatoris  nostri  Justiniani,  sanctissimis  ac  Deo 
amantissimis  episcopis  Sabino  Canusino,  Epiphanio 
Asculano,  Asterio  Salernitano,  Kustico  Fesulano, 
Leone  Noiano,  omnibusex  Italiae  regionepriusqui- 
dem  missis  a  Sede  Apostolica,  deinde  vero  unanimi- 
ter  consentientibus  advenienti  huc  sanctas  memorisB 
Agapeto  Papffi  antiquas  Romae  etc.  Ceterum  Baro- 
nius  et  alii  non  pauci  rerum  gestarum  ordinem 
perturbant,  dum  alias  ante  hanc  epistolam  datas 
ab  Agapeto  ad  Justinianum  literas  credunt  de 
quibus,  eorumque  scriptorum  kallucinatione  re- 
curret  agendum  infra,  et  jam  aliquid§  Ihujus 
Commentariidiximus.CeterumtubiadRomana 
Cathedram  S.  Agapetus  ascenderat,  animadvertit 
reni  Christianam  multum  pati  ex  cleriinscitiaet 
divinarum  Literarum  ignorantia.  Vicissitudines 
scilicet  imperii  Gothici,  sub  quo  gemebat  IUdia, 
turkv  et  bellorum  strepitus,  dum  florerenl  artes 
ct  seculares  scientise  reliquse,  ita  divinas  expule- 
rant,  utpauci  iis  imbuti  inveni 

57  In  id  igiturincubuitsanctusPoi  -<tiuim- 

propriaillasemperientiaa  ■  noverat,utex    * 

plicandis  Scripturis  sacris,  col 
ecciesiasticse,  sckolrn  instituerentur.  Testatur  id 
Cassiodorus,*        \  oconsilium  Agapetuscowwa 
nicaverat,  in  prsefatione  libride  Instit.  Divin.  li- 
ter.  kis  verbis :  Nisus  sum  ergo  cum  umo 

Agapito  Papa  urbis  Konuv,  ut  sicut  apud  Alexan- 
driam  multo  tempore  fuisse  traditur  institutum, 
nunc  etiam  in  Nisibi  civitate  Syrorum  ab 
sedulo  fertur  exponi,  collatis  expensis  iu  urbc  ito- 
mana  professos  doctores  scholse  potius  accij)ei 
Christianse,  unde  etanimo  susciperel  Eetemam  sa- 
lutem,  et  casto  atque  purissimo  eloquio^fidelium 
lir,:  fcur.  At  utriusq  ■  censi- 

Uuti  ■.cltf.r- 

butenta  tempora,  ut  idem  Cassi  ■  "'"''- 

effectufrust  utdeind  :  «• 

siodorus.   Ceterum  sanctus   ■  ■  referente 

Stella,  ordinavit,  ut  diebus  D  ,  wo- 

nesflerent  inecclesiis. 

$$Ad  kme  etim  ,a/Sa_ 

pctus  Romm  ageret,  spectat,  quod  ■  i  1™Z*  L 

giumSopkronius  in  Prato  spirituah  cap.  L50Ais  j^J^. 
verbis  :  Narravit  nobis  abbas  Theodorus  Romanus,  tla„h 

dioens, 


i;i 


DB  S.  AGAFETO  I   PAPA 


I) 


J    C 
FormcHum 


falso  apud 
iilum  accu- 
sati,  inno- 
centhi»  pi  i 
digiote 


probataw 
fume.  //«■ 
rumfidet 
cmcfori  n 
Unquitur. 


w  nnn  nrocul  a  Roinaua  urbebreveop- 

Sjd^^ 
SSuseratma^virtutisetmerito.Die 

qU;1(I;im  habitatores  oppidi 


Antistitcm 


sunt  ad 
Agapetum 


erg-o 
bea- 
ac- 


tissimum  Komanum 
cusantes  episeopum  suum  BC  dicentes  ,  quia  m 
sanetiticato  vase  manducat.  Pontifex  autem  solo 
auditu  perculsus,  mittit  duos  ex  clericis,  ut  vin- 
ctum  episcopum  ct  pedibus  iter  agentem  Romam 
perducerent.  Venicntcm  vero  continuo  misit  m 
carccrem.  Cum  ergo  tres  dies  in  carcere  cgis- 
set  episcopus,  venit  Dorainicus  dies.  Bt  cum Papa 
quiesoeret,  illuccscente  Dominico  die ,  vidit  m 
somnis  quemdam  ndstantem  sibi  ac  dicentcm  : 
Hacdie  Dominica,  neque  tu  offeras  salutarem  no- 
stiam,  neque  alius  quispiam  episcoporum  ,  qui 
sunt  in  urbe  ista,  nisi  solus  cpiscopus,  quem  habes 
in  carcere  inclusum  :  illum  enim  hodie  offerre  volo. 
Expergefactus  autem  Papa  et  de  visione  ,  quam 
viderat  hsssitans,  dicebat  in  seipso  :  Talem  con- 
tra  illum  accusationcm  suscepi,  et  ipse  habet  of- 

ferre? 

59  Venit  igitur  ci  secundo  vox  in  visione,   di- 

cens  :  Dixi  tibi,  ut  episcopus,  qui  est  in  carcere, 

solusofferat.  Ambigenti  adhuc,  tertio  apparuit  illi, 

eadem  repetens.   Expergefactus   autem    Pontifex 

mieit  in  carcercm,  et,  accersito  ad  se  episcopo, 

percunctabatur  eum,  dicens  .-  Quod  est  opustuum? 

Episcopus  autem  nihil  illi  aliud  respondit ,  nisi  : 

Peccator  sum.  Cum  vero  episcopo  persuadere  non 

posset,   ut  aliud  diceret,  tunc  ait  ad  eum  Papa  : 

Ilodic  tu  offerre  debes.  Cum  ergo    sancto   altari 

assisteret,  et  Papa  prope  illum  adstaret,  diaconis 

altare  circumdantibus,  coepit  sancta  Missarum  so- 

lemuia  episcopus.   Et  cum  complesset  orationem 

Oblationis  .  antequam  concluderet  ipsam  ,   ccepit 

secundo,  ac  deinceps  tertio,  et  quarto  dicere  ipsam 

sanctam  Oblationis  orationem.   Cunctis  vero  eam 

moram  moleste  ferentibus,  dicit  ei  Pontifex  :  Quid 

hoc  est,  quod  jam  quarto  hanc  orationem  dixisti, 

ncc   cam    concludis?  Tunc    respondit  episcopus  : 

Ignosce  mihi,  Pater  sancte  :  quia  non  vidi  juxta 

consuetudinem  sancti  Spiritus  descensum,  idcirco 

non  terminavi  orationem.  Sed,  sancte  mi  domine, 

diaconum  illum  prope  me  assistentem,  qui  flabel- 

lum  fcenet,  ab  altari  remove,  ego  enim  illi  dicere 

non  audeo. 

60  Tunc  jussu  S.  Agapeti  recessit  diaconus,  et 
continuo  vidit  cpiscopus  et  Papa  sancti  Spiritus 
advcntum.  Sed  et  velum ,  quod  altari  superim- 
positum  crat,  ultro  sublatum  est,  texitque  Pa- 
pam  et  episcopum  et  diaconos  omnes,  qui  sancto 
altari  adstabant,  quasi  per  trcs  horas.  Tunc  vene- 
randus  Agapetus ,  agnita  sanctitate  episcopi  ex 
perspeeto  miraculo,  quamque  falsam  calumniam 
jjcrpcssus  cssct,  cog-nosoens,  quod  illum  ita  vexa- 
verat,  tristis  effectus,  statuit  non  jam  amplius  per 
surreptionem  quippiam  agere ,  sed  cum  maturo 
consideratoque  judicio  et  magna  longanimitatc  pro- 
oedere.  Heec  Sophroniust  scriptor  seculi  septimi, 
satis  credulus  prodigiorum  et  phtrimaritm  fabel- 
larum  compilator.  Hsne  accensenda  sint,  quge  hic 
narrat,  certo  dicere  nonpossum.  JEtas  auctoris, 
quee  vix  seculo  a  S.  Agapcti  temporibits  distat, 
exigit  ut  aliquid  illi  h-ilniamus.  cum  nihil  occur- 
rat,  unde  kic  falsi  arguatur.  Omnia  tamen,  ta- 
centibus  synchronis,  Sophronii,  atque  illihsec  nar- 
rantis  abbatis  Theodori  fidei  relicta  sunto. 

*  *-  ?t 


scriplorct 
nhqui  scctilo 

15  eommen- 

li  sunl. 


§  IV.  Commentum  de  S.  Agapeto 
eius  iter  Roma  Constantinopo 
lim,  res  ibidem  geste,  obitus. 


j^riusquam  sanctum  Pontificem  nostrum  Con-        ■  ^ 
V  stanlinopolim  sequamur,  rcferenda  venit  fa-  ™W 
bella  ingens,  quam  scriptores  aliqm  anno  Chmsti  et  am, 
536  annexuerunt.  Laudat  Oldoinus ,  et  ex  ilto  beno 
Piazza  in  Ephem.  Vaticanis,  hcroicam  S.  Agapeti 
constantiam  et  fortitudinem  in  conservandis  pro~ 
pugnandisque  Ecclesiic  immunitatibus,  ex  ns, 
qua>  lib  3  Chronographiiv  Genebrardus  ita  narraL 
Childebertum  regem  Francorum,  Clodovan  filium, 
excommunicavit,  (S.  Agapetus)  quod  sua  manu  m 
templo  Galterum  Ivetotensem  occidisset,  acGalten 
successores  e  jure  regum  Francise  exemit.  Quocirca 
ad  hunc  usque  diem  Ivetotense  solum  in  media 
Normannia  regni  titulo  gaudet.  Et  hssc  quidem  ex 
Froissardo,  vel  Gilleso,  acl  Genebrarditm,  ab  eo 
ad  Gaulterium ,  atque  inde  ad  alios  transiisse  E 
videntur.  Quamquam  Froissardus  Chlotano  I 
Francorum  regi  tribuit,  qune  hic  de  Childeberto 
narrantur;  dicitur  etiam  Gualterius  Ivetotetisis 
ierritorii  dynasta  fuisse,  et  occisus  a  rege  die  Ve- 
neris  sancto ,  cum  sacris  interesset  in  ecclesia 
Suessionensi.  Etporro  Ivetotum  in  Normanniaet 
agro  Caletensi,  duobus  Caudebeco,  sex  veromil- 
liaribits  Rothomago  dissitum. 

6-Z  Adjunctum  habet  territorium  non  grande, 

quod  ab  aliis  paulo  aliter,  a  rege  ipso  sciticet  in 

illatcv  injuriw  redemptionem  regni  tititlo  et  exem- 

ptionis  privilegio  donatum  narratur.  Ateaomnia, 

quam  sint  fabulosa,  erudite,  teste  Martiniero  in 

Lexico  Geographico,  ostenderunt  DD.  de  la  Ro- 

que  et  de  Vertot,  qui  strenue  hanc  materiam  dis- 

cusserunt.  Et  hujus  quidem  Dissertatio  de  Ori- 

gine  regni  Ivetotensis  Ephemeridibus  academiee 

regise  anni  1714  inserta  dicitur,  quam  qui  plura 

de  his  desiderat,   uti  et  lucubrationem  prioris 

consulat.  Sufficiat  hic  mihi  fabellam  Brietiverbis 

retatam  et  explosam  exhibere.  Scribit  is  ad  an- 

num  Christi  535.  Ad  hoc  tempus  pertinet  regnum 

fabulosum  Yvetotii  in  Normannia  conflatum  ex  xvii 

pag-is,  in  g*ratiam,  ut  creditur,  Gualteri  nobilis  viri,  p 

quem  redeuntem  ex  bello  Saracenieo,  et  instructum 

literis  Agapeti  Pontificis  Clotarius  in  die  Parasceves 

sua  manu  dicitur  interemisse.  Cominenti  cujus  pri- 

mus  auctor  Gaguinus,  bonus  monachus,  qui  sub 

Carolo  VIII  vixit,  et  Nicolaus   ^Egidius,   qui  sub 

Ludovico  XIII  scripsit,  hoc  est  dcccc  annis  a  re  ge- 

sta.  Quse  autem  proponuntpro  se  domini  d'Yvetot, 

probant  tantum,  hanc  terram  sui  juris  esse,  et  setate 

nostra  leg-itimi  principes,  quam  ridiculi  reges  esse 

maluerunt. 

63  Exactis  Romec  reliquis  anni  535  mensibus, 
crevit  S.  Ajrapeto  nosirolaborum  seges  et  merito- 
rum;  dirigente  Divina  providentia,  ut  quospro  Go- 
thici  regis  incolumitate  incommoda  subire  coactus 
est,  in  Ecclesue  emolumentum  etsanctee  fideiinco- 
lumitatemcederent.HicmissusestfsubjicitAnasta- 
sius  citatis  superius  verbis)  a  Theodato  reg-e  Gotho- 
rum  ad  domnum  Justinianum  Augustum  in  legatio- 
nem,  quia  eodem  tempore  dominus  Justinianus  im- 
perator  Augustus  indignatus  est  Theodato  regi,  eo 
quod  occidissetreginam  Amalasintham  filiam  Theo- 


S.  Aga/petus, 
nrgente  Go- 
thorutn  rege 
Theodnto, 


dorici  regis  commendatam  sibi ,  qui 
fecerat.  Hxc ,  ut  notat   Bencinus , 


eum 
em 


regem 

Proco- 

pii 


obUgatafisco 

saci-a  supcl- 
lectile,  ad 
Jiislinianiuii 
proficiscilttr 


circativltnm 
anni  E>5C,  ci 
iniCiupre  ho- 
minem 


DIE  VIGESIMA  SBPTJ 

pii  libris  de  bcllo  Gothico  Anastasius  hausit.  Idem 
Procopius  in  Arcanahistoriacap.  1G  scribit,abim- 
pia  TheodoraperPetrumimpulsumfuissc  Theoda- 
tum  in  ceieberrimsc  reginae  csedem.  At  potuit  hoc 
uxoris,sibi  a  mariti  in  Amalesuntham  afjectu  me- 
tuentis,  scelus  ignorasse  Justinianus,  et  irajustis- 
sima  in  ingratissimiim  regem  exarsisse.  Quidquid 
sit,certe  exercitum  in  Siciliamjam  traduxeratBe- 
lizarius,  totique  regno  suo  ab  imperatoris  copiis 
metuebatimbeitisGothorumrex,etpetitanonsemel 
frustra,   iniquissimis  etiam  conditionibus ,  pace, 
totius  Urbis  excidium  Romano  senatui  minatus 
est,  nisipacem  apud  Justinianum  sibi  exorarent. 
64-  Rem  narrat  Liberatus  Diaconus  in  Brevia- 
rio  cap.  21.Quo  tempore  (inquit)  Theodatus   rex 
Gothorum  scribcns  ipsi  Papae  (Agapeto)  et  senatui 
Romano,   interminatur,  non  solum  senatores,   sed 
et  uxores  et  filios  filiasque  eorum  giadio    se  in- 
terempturum  ,    nisi    egissent    apud  imperatorem, 
ut  destinatum  exercitum  suum  dc  Italia  submo- 
veret.   Sed  Papa,   pro  eadem  causa  legatione  su- 
scepta,  Constantinopolim  profectus  cst.  Igitur  re- 
gis  voluntati  et  senatus,  populique  Romani  pre- 
cibus  obsequens  S.  Agapetus  ,  iter  Constantino- 
B  polim  adornavit;  at  pecunias  obeundsc  legationi 
confectumts  adeo  exhaustum  invenit  Romanzc  Ec- 
clesieV  serarium,  ut  in  necessarios  sumplus  neuti- 
quam  sufficerent.  Quapropter  sacram  supellecti- 
lem  fisco  obligare  coactus  est.  Narrat  id  Cassio- 
dorus  lib.  12  Variarum  epistola  20,  quam  Tho- 
mato  et  Petro  regiis  arcariis  scripsii  postquam 
sacrorum  vasorum  redemptionem  a  rcjepecunim 
avidissimo  impetrasset.  Retinetis  mecum  (inquit) 
fidelissimi  viri,  sanctum  Ag-apitum,   urbis   Romse 
Papam,  cum  ad  Orientis  principem  legationis  gra- 
tia  mitteretur  jussione  reg-ia,   datis  pignoribus, 
a  vobis  tot  libras  auri,  facto  pictatio,  solemniter 
accepisse,  ut  cui  providus  Dominator  jussit,  ad 
subitum  ejus  etiam   urg-eret  excessum....  Nostra 
prjeceptione  commoniti,  et  reg-ia  jussione  securi, 
Sanctorum  vasa  cum  oblig;atione  chirog-raphi  au- 
ctoribus   S.   Petri   apostoli    sine    aliqua  dilatione 
refundite.  Comitati  sunt  sanctum  Pontificem  e 
clero  piurimi,  ut  constat  ex  concitio  Constanti- 
nopolitano,  cui  post  mortem  S.  Ag-apeti  interfue- 

runt. 

65  Quo  autem  anni  mense  Roma  profectus  sit 
S.  Agapetus,  quo  Constantinopolim  pervenerit, 
non  satis  liquet.  Scribit  quidem  Anastasius,  quem 
Ciaconius  et  alii  secuti  sunt,  Qui  vero  Agapitus 
ambulavit  Constantinopolim,  x  Calendas  Maji,  in- 
gressus  Constantinopolim,  et  susceptus  est  Ag-api- 
tus  episcopuscumgloria  :  at  §  2  num.  30  ostendi, 
notam  iilam  chronologicam  mendosam  esse,  legen- 
dumque  x  Kal.  Martii :  certum  enim  est,  utprobat^ 
Pagius,  S.  Ag-apetumjam  die  decima tertia  Martii 
Constantinopoli  fuisse,  quod  planum  fiet  ex  iis, 
quce  numero  71  adferam.  Igitur,  anno  535  expi- 
rante,  vel  altero  vixdum  nato,  eo  profecius  est, 
et  itineris  incommodis  accessit  hiemis  asperitas. 
At  sancti  Viri  labores  lenivit  superna  bonitas, 
clum  ingenti  nuraculo  ejus  virtutes  decoravit  i 
hucenimspectat,  quod  S.  Gregorius  Magnus  lib. 
3  Diaiog.  cap.  3  ita  narrat ;  Post  non  multum  vero 
temporis ,  exig-ente  causa  Gothorum  ,  vir  quoque 
beatissimus  Agapitushujus  sanctas  Romanffi  Eccle- 
siEe  Pontifex,  cui,  Deo  dispensante,  deservio,  ad  Ju- 
stinianum  principem  accessit.  Cui  adhuc  perg-enti, 
quadam  die  in  Gra:ciarum  jam  partibus  curan- 
dns  oblatus  est  mutus  et  claudus,  quin  neque  ulla 
verba  edere,  neque  de  terra  umquam  surg-ere  va- 

lebat. 

Septembris  Tomus  VL 


E 


Constantino- 
polim  in  jre<- 
sus,  Authi- 
mam  farr- 
licam, 


176 

60  Cumque  huno  propinqui  illius  flentes  obtu- 
lisscnt,  Vir  Domini   sollicite  requisivit,   an  cura-        J 
tionis  illius  haberentfidem.  Cui,  dum  in  virtutc  Dei  cUtwium yr<, 
ex  auctoritate  Petri,  fixam  salutis  illius  spem  habere  tyvxt i*wu, 
sedicerent,  protinus  venerandus  Vir  orationi  incu- 
buit,  et  Missarum  solemnia  exorsus,  sacrificiura  in 
conspectu  Dei  omnipotentis  immolavit.  Quo  pera- 
cto,  ab  altari  exiens  claudi  rnanum  tenuit,  atque, 
assistente  et  aspiciente  populo,  eum  mox  a  terra  in 
propriis  gressibus  erexit,  Cumque  ei  Dominicum 
corpus  in  os  rriitteret,  illa  diu  muta  ad  loquendum 
lingua  soluta  est.  Mirati  omnes  flere  pne  gaudio 
cceperunt,  eorumque  mentes  illico  metus  et  reve- 
rentia  invasit,  cum  videlicct  cernerent,  quid  Aga- 
pitus  facere  in  virtute  Domini  ex  adjutorio  Petri 
potuisset.  Ita  nimirum  Deus  Servi  sui  sanctitalem 
in  ipso  statim  ingressu  Orientaiibusprobavit,  eam- 
que  ilti  conciliavit  reverentiam  auctoritaternque, 
qua  ad  res  tantas  gerendas  debebat  pollere  ma- 
xima.  Etenimvix  Constantinopolimpervenittcum 
perardua  illi  accidit  cum  imperaiore,  quam  testa- 
turLiberatus  laudatus  his  verbis :  Et  primum  qui- 
dem  honorifice  suscipiens  directos  sibi  ab  impera- 
tore,  sprevit  tamen  animo  prsescntiam,  eumque  ad 
salutandum  suscipere  noluit.  Erat  sciticet   inter 
eos,  quos  ad  satutandum  Pontificem  Justinianus 
miserat,  Anthimus  cujus  nomenpro  animo^emen- 
dum,  et  tegendum  esse,  Anthimi  prsesentiam,  ipsa 
satis  Liberati  phrasis  ostendit. 

67  Erat  Anthimus  vir  vafer  et  ad simulaiionem 
compositus,  imperatrici  Theodor.v,  impias  1 
ticorum  fautrici,  imprimis  carus.  De  illo  ita  scri- 
bit  Liberatus  Brev.  cap.  20  ;  Ea  tempestate,  mortuo 
Epiphanio  Constantinopolitano  episcopo,  Theodora 
augrusta  Anthimum  transtulit  in  eamdem  sedem, 
qui  fuit  episcopus  Trapezuntis  regionis  Ponti,  la- 
tenter  Chalcedonense  concilium  non  suscipientem. 
At  Agapeto  itiius  hmc  hypocrisis  jam  innotuerat 
ex  variorum  retatione,  dicentibus  Qrientalibus 
monachis  in  Supplicatione  ad  imperaiorem,  qu& 
refertur  in  concilio  Constantinop.  Actione  i :  Iste 
ergo  honorabilis  vir  (Agapetus)  sciensper  libellos 
plurimorum  nostrorum,  ea,  que  inique  contra  eccle- 
sias  preesumpta  fuere,  ea  ipso  visu  semel  accipiendo, 
nequeadvisumsusciperevoluitAnthimum.L^e^iW, 
queyn  Marianus  cum  suis  monachis  contra  Anthi- 
mum  atiosque  luvreticos  S.  Ag-apeto  obtuierat ,  for- 
te  antequam  ad  eum  Anthimus  advenisset,  satis 
prolixus  in  ejusdem  concilii  eadem  Actione  i  re- 
citatur.  Itaque  sanctus  Pontifexhcerelicu»>  q&* 
scopum  ei  pseudo-patriarcham  a  suo  conspectu 
repulit;  ut  ne  vel  sic aliquo  modo  cumeoconmn'- 
nicare  videretur.  Ai  ea  res  stomachum  movit 
Theodorx,  qux  omnem  apud  Justinianum  lapi- 
demmovit,ut  Agapetus  in  communionem  Anthi- 
mum  suscipere cogeretur,  atque  illudut  tentaret, 
facite  marito  persuasit. 

67  Deinde,  (inquit  Liberatus)  viso  principe, 
sam  ag-ebat  (Agapetus)  leg-ationis  suscept».  Impe- 
rator  autem  pro  multis  fisci  expensis,  ab  Italia  de- 
stinatum  cxereitum  avertere  nolens,  supplicatipnes 
Papa3  noluit  audirc.  Ex  his  falsi  arguitur  Anasta- 
sius,  scribcns  :  Qui  vero  Agapitus  Papa  omma 
obtinuit,  ex  qua  causa  dircctus  fuerat;  ryecta 
enim  fuit  ab  imperatore  Theodati  postulatio  de 
cxercituabltatiaremovendo.  Quid  egeritPonti- 
fexrepulsampassus,docet  nos prosequens  Libe- 
ratus.  At  ille  (Agapetus)  quod  suum  fuit,  Christi 
legatione  fungebatur.  Deuique  pctentibus  prmci- 
pibus,  ut  Anthimum  Papa  in  salutatione  et  com- 
munione  susciperct,  ille  fieri  inquit  posse,  si  se 
libello   probarct   Orthodoxum ,  ct  ad  oathedram 


Y 


ad  se  rnissum 
ab  imperaio 


27 


suam 


176 


iVCTORE 

J.  c. 


suam  reverteretur.  Impossibile  esse,  aiebat,  ran,- 
,      .       ominom  in  Ul>  sede  permanere.  Augu- 

TZ elam  promittente  muuera  multa,  e  rursus 
;,  .asintentnute.iuhoePapaperst.ft.ne 


Sic  blanditiis  et  mims 


'apffl 

efus  audirct  petitionem. 

aU  rt  Pontf/few  constantia  tentata  est,  sed  non 

expugnata. 

60  A*  to^s  hujus  rei  scriem  fusius  ita  Ana- 
stasius  narrat  :  Et  priraum  ccepit  habere  alterca- 


in  OOfUpt  - 

ctum  admit-   m 

wk  nnufc  tionem  Cum  piissimo  principe  Justiniano  Augusto 
de  religione.  Cui  beatissimus  Agapitus  episcopus 
constantissimai  fidei  Apostolorum  responsum  red- 
didit,  dicens  :  Dominum  nostrum  Jesum  Cliristum 
Deum  et  hominem  esse ,  hoc  est ,  duas  naturas 
esse  in  uno  Christo.  Et  dum  contentio  verteretur, 
ita  Dominus  affuit,  ut  episcopum  Constantino- 
politanum,  nomine  Anthimum ,  inveniret  ha-reti- 
cum.  Etiamsi  callide  is  errores  suos  tegeret  et 
plurima  Agapeto  promitteret  se  facturum,  non 
credidit  vafro  homini  Pontifex,  quod  segerrime 
tulit  imperator.  Et  cum  coutentio  verteretur  cum 
Augusto  et  Agapito  Papa,  dixit  ei  Justinianus  im- 
perator  (codices  regius,  Mazarin.  et  Thuanus  cor- 
rectius  legunt :)  Sed  cum  contentio  diu  verteretur 
B  inter  Augustum  et  Agapitum  Papam,  dixit  ei,  Ju- 
stinianus  scilicet)  aut  consenti  nobis,  aut  exilio  te 
deportari  faciara.  Tunc  heatissimus  Agapitus  Papa 
respondit  cura  gaudio,  dicens  ad  imperatorem  :  Ego 
quidem  peccator  ad  Justinianum  imperatorem  Chri- 
stianissimum  venire  desideravi,  nunc  autem  Diocle- 
tianum  inveni,  qui  tamen  minas  tuas  non  pertime- 
sco.  Tamen  ut  scias  te  fmelius  Baronius  legit  tu 
eum)  idoneum  non  esse  religioni  Christianse,  epi- 
scopus  tuusconfiteatur  duas  naturasin  Christo. 

70  Ex  his  videtur  Justinianus  credidisse,  An- 
thimum  Cathotice,  ut  forte  loquebatur,  sentire, 
atque  illud  maxime  ursisse ,  ut  Constantinopolita- 
nam  sedem  retineret,  a  qua  etiam  Catholicum  ex- 
pellendum  Agapetns  contendebat;  nisi  id  parum 
curarit  imperator,  eadem  forte  hceresi,  ut  exPau- 
lo  Diacono  Aquilegiensi  referam,  infectus,  quid 
clam  sentiret  Anthimus,  modo  conjugi  suse  grati- 
ficaretur.  Ut  ut  est,  Tunc  (pcrgit  Anastasius)  ex 
praicepto  Augusti  acccrsito  episcopoConstantinopo- 
litano,  nomine  Anthimo,  et  discussione  facta,  num- 
quam  voluit  confiteri  in  doctrina  CatholicaB  respon- 
sionisadinterrogationem  beati  Pap?e  Agapiti,  duas 
naturas  in  uno  Domino  Jesu  Christo.  Quem  convi- 
cit  sanctus  Papa  Agapitus,  et  glorificatus  est  ab 
omnibus  Christianis.  Tunc  piissimus  Augustus  Ju- 
stinianus  gaudio  repletus  ,   humiliavit   se  sancta? 


DE  S.  AGAPETO  I  PAPA 

tertia  mensis  Martii,  ut  liquet  ex  codice  Vati- 
cano,  quem  laudat  Pagius,  ut  ubi  ita  legitur  pag. 
45  :  Exemplar  libelli  Mcniia>  presbyteri  ac  xeno- 
dochi ,  qui  factus  est  episcopus  Constantinopoli- 
tanus  sub  die  iii  Idus  Martias,  iterum  post  consu- 
latum  Paulini  junioris  viri  clarissimi.  Ex  his  evin- 
citur,  S.  Agapetum  ante  illum  diem  Constantino- 
polim,  imo  pridcm  ante  pervenisse  :  neque  enim, 
quse  narravimus  gesta  cum  Justiniano  Mennse 
ordinationem  prxcedentia,  unius  alteriusve  dieif 
imo  nec  hebdomadie  spatio  contigisse  videntur,  ac 
proinde  valde  verisimile  est,  S.  A.gapetum,  etiam 
ante  Martium   mensem  Constantinopolim  aiti- 


D 


E 


et  hxrescos 
convictwn 


gisse. 

72  Expidso  Anthimo,  suffeetoque  in  ejus  locurn  dieiZMartu 
Menna,  ne  quos  ille  fugitivus  forte  episcopos  fal-  836,  flfgue 
leret, prudentissimo consilio synodalem epistoiam  ^^^' 
per  Orientem  misit  S.  Agapetus,  eoplenam  spiri-  laremmittit 
tu,quopro EcctesuvCathoticcV  incoiumitate ferve-  ««" 
bat.  Ejus  exemptar  datum  ad  Petrum  Hierosoty- 
mifanum  episcopum  recitatur  in  seepe  laudato 
concilio  Constantinop.  Actione  i  apud  Labbeum 
tom  5  col  47,  unde  pauca  delibo.  Cum  itaque,  in- 
quitpost  aliqua,  pervenimus  ad  comitatum  sere- 
nissimi  nostri  imperatoris  filii  nostri,  invenimus  se- 
dem  Constantinopolitanse  ecclesia?  contra  omnem 
canonum  honestatem  ab  Anthimo  ecclcsiae  Trape- 
zuntiorum  episcopo  inconvenienter  usurpatam,  cu- 
jus  animam  non  solum  secundum  istam  partcm, 
sed  quod  majus  est,  in  confessione  veras  fidei  a  per- 
ditione  reducere  desideravimus.  Sed  Eutychis  errori 
insistensad  viam  veritatis  venire  contempsit.  Unde 
cum  ipsius  in  fide  pcenitentiam   expectassemus , 
neque  Catholico,  neque  sacerdotis  nomine  dignum 
esse,  interea  lata  sententia  declaramus,  donec  omnia 
a  Patribus  tradita,  per  qua?  vera?  religionis  fides  et 
disciplina  custoditur  ,  et  secundum  congruentem 
satisfactionem  iuscipiat. 

72  Post  pauca  deinde  Petri,  qui  in  Anthimi 
promotionem  utcumque  coactus  consentire  visus 
fuerat,  pusilianimitatem  ita  perstringit :  Et  su- 
pra  modum  quidem  admirati  sumus,  quod  istud 
opus  ita  aperte  contrarium  decretis  Patrum  vestra 
fraternitas  nou  solum  ad  notitiam  nostram  addu- 
cere  neglexit,  sed  et  reprehensibili  consensu  confir- 
mavit.  Interjecto  denique  pidcherrimo  Mennseeio- 
gio,  concludit  :  Commune  itaque  gaudium,  fra- 
tres,  pia  exultatione  suscipite,  et  quantum  vos  Apo- 
stolicse  Sedis  nostrse  judicium  comprobatis,  con- 
sueta  rescriptione  significate,  habentes  duplicem 
exultationis  causam,  et  quod  mala  sine  mora  cor- 


Orientales 

episcopos,  eos 

sugillans,qui 

utcumque 

Anthimicon- 

secrationem 

con/irmas- 

sent. 


F 


Sedi  Apostoliea:,  et  adoravit  beatissimum  Papam     rigantur,  et  quod  pro  his  optata  subsecuta  fuerint 
Agapitum.  Eodem    tempore    ejecit  Anthimum  a     de  cetero  pracaventes ,   ne  rursus  canonicis  san- 


etS.Mennam 
mbstituit 


commumono,  ct  expulit  in  exilium.  Tunc  piissimus 
Augustus  Justinianus  rogans  beatissimum  Agapi- 
tum  Papam,  etin  locum  Anthimi  episcopum  const- 
cravit  Catholicum. 

71  Eadem  fere  scribit  Liberatus.  Anthimus  ve- 
ro,  inquit,  videns  se  sede  pulsum,  pallium,  quod 
habuit,  imperatoribus  reddidit,  et  discessit,  ubi 
eum  Augusta  suo  patrocinio  tueretur.  Tunc  Papa 
principis  favore  Mennam  pro  eo  ordinavit  antisti- 
tem,  consecrans  eum  manu  sua  in  basilica  S.  Ma- 
riae.  Hanc  prierogativam  retiquis  Mennx  digni- 
iatis  titutis  adnumerat  Agapetus  in  Epistoia  cir- 
culari,  qucein conciiio  Constantinopolitano  Actio- 
neirecitatur.  scribens  :  Et  hoc  dignitati  ejus  ad- 
ditum  esse  credimus,  quod  a  temporibus  Petri  apo- 
stoh,  nullum  alium  umquam  Orientalis  ecclesia 
suscepit  episcopum,  manibus  noste  Sedis  ordina- 
tum.  Consecratus  est  autem  Mennas  die  decima 


ctiouibus  quid  contrariura  per  vos  (quod  non  credo) 
fiat ,  aut  vestro  accedente  consensu ,  firmetur  , 
quandoquidem  sicut  error  ejus  ,  qui  semel  pec- 
cavit,  venia  dignius  est,  sic  frequens  transgressio 
motum  austeritatis  deposcit.  Atque  ita  S.  Aga- 
petus  paternis  monitis,  acribusque  in  deiinquen- 
tes  reprehensionibus,  fidei  incolumitati  consuluit, 
supreynamquesuaminecclesiaauctoritatemabun- 
deprobavit.  Sane  Primatum,  inquit  apposite  Pa- 
gius,  quem  Constantinopolitani patriarchx  hacte- 
nus  non  semel  negare  tentaverant,  gloriosius  exer- 
cere  non  potuit  Eomanus  Pontifex,  quam  Constan- 
tinopolitanumpatriarcham  haereticura  exauctoran- 
do,  etm  ejus  locum  alium  ordinando,  nulla  convo- 
cata  synodo. 

74  Ceterum  Agapetus,  quamvis  de  Menna  ita  Profemonem 
sentiret,  ut  scripserit  in  laudata  epistota .-  Ete-  ^a*T 
mra  alicui  neque  scientia,  neque  vita  fuit  igno-  2£* 

tus, 


forte  Ettty- 
chtana  harre 
si  infectum 


DIE  VIGESIMA 
A  tus,  sed  et  fidei  integritate  et  sacrarum  Scriptura- 
rum  studio  atquo  etiam  piaj  administrationis  of- 
ficio  sic  praedicti  viri  fama  rcsplenduit,  ut  ipsi  tar- 
dius  venire  videretur,  quo  digmus habitus  est,  tamen 
ejus  fidem,  quantum  potuit ,  omnibus  probatam 
voluit  et  firmatam.  Quapropter  non  solum  ab  illo 
prsescriptam  pridem  ab  Ilormisda  Orientalibus 
professionem  puUicam  fidei  scripto  obtinuit,  ve- 
rum  etiam  ajam  consecrando  tibeltum,  quod  se 
omnes  hsereticos,  atqueeos  vel  maxime,  qui  tum 
suis  erroribus  Ecclesiam  turbabant,  damnare,  et 
cum  Ecclesia  Iiomana  in  omnibus  sentire  testa- 
retur,  publice  coram  omni  populo  exegit  et  exce- 
pit.  Exemplarhujus  libelli  ex  Ms.  Vaticano  eruit 
Cardinalis  Norisius ,  cujus  tituium  dedi  supra 
num.  71  ,ejusquememinit  Vigiiius  Papainepistola 
adimperatorem,  quse  exstat  tom.  5  Concitiorum 
col.  315.  Jam  vero  ad  ea,  quse  Justinianum  inter 
et  S.  Ag-apetum  gesta  sunt  redeamus. 

75  Scriptores  non  pauci  opinantur,  imperato- 

rem  E  u !  ij-lrianalabe  infcctum  fuisse.  Paulus  Dia- 

conus  lib.  Ylpag.  675  scribit :  Eacta  cum  eo  (  Jus- 

tiniano  )  collatione  reperit  ( 8.  Agapetus  )  eum  in 

B  Eutyehetisdog-ma corruisse.2i7  Aimoinus  de  Gestis 

Francorum  lib.  n  cap.  6  :  Quo  etiam  tempore  san- 

ctissimus  Agapitus,  Romanaj  Sedis  Pontifex,  ad  re- 

giam  urbem  profectus  ,  Justinianum  priucipem  in 

Euthycis  sectam  delapsum,  adveram  et  Catholicam 

fidem  reduxit.  Sunt,  qui  opinentur,  hseretici  nomen 

imperatori  adkassisse,  non  quod  hseretice  sentiret, 

sed  quod  cum  Anthimo  communicasset,  ejusque 

causam  iniquaminiquius  contra  Orthudoxos  epi- 

scopos  defendisset.  At  Justinianum  in  ipsos  Euty- 

chetis  errores  et  hsereiica  dogmata  protapsum 

fuisse,  non  erit  difficile  crediiu  illi,  quiplenam  fi- 

dem  adhibet  Arcanse  Procopii  historue.  Sane  con- 

tubernium  cum  vaferrima  Theodora,  pridem  illa 

peste  infecta  ,  cui  nimium  deferebat,  ipsiusque 

ejus  superbia,  qua  religionis  arcana  scrutabatur, 

de  iisque  decidebat  confidentius,  imperatorem  fa~ 

cile  seducere  potuerunt ,  atque  id  deprehendere 

Agapetus  in  concertationibus,  quas  in  causa  An- 

thimi  cum  ilio  habuit.   Quod  si  ita  est ,  convicit 

Justinianum  Pontifexetab  errorereduxit,  procut 

dubio  antequam  inAnthimi  expuisionem,  tantum 

mutatus,  consentiret. 

erroremde-      76.  Deinde,  sive  ita  omnem  hcvresis  suspicio- 

docct :  ab  eo-  nem  a  se  amoliri  voluerit,  sive  alio  respexerit  im- 

tcm  pi-ofes-  peraior^  nteras  dedit  ad  S.  Agapetum,  rogans,  ut 

aceipn,         Apostolica  auctoritate  edictum  suum  contra  Acse- 

metas  monachos,  Nestorium,  et  Eutychianos,  pri- 

dem  aJoanne  II  firmatum ,  iterum  confirmaret. 

Ilsec  Justiniani  epistola  exstat  tom.  4  Conciliorum 

col.  17S9,  illique  titulus  prscfigitur  :  Epistola  Ju- 

stiniani  ad  Agapctum.  More  majorum  fuorum  apud 

Pontifieem  Eomanum  ,  recens  electum  ,  fidei  suse 

professionem  edit,  eamdem,  quam  supra  ad  Joan- 

nem  II  miserat :  et  subscribitur :  data  pridie  Iduum 

Martiarum   Constantinopoli,   Flavio  Belisario  viro 

clarissimo  consule,  quse  notsc  annum  Christi  535 

designant.  Cardinalis  Baronius  in  Annalibus  ad 

prseci  tatum  annum  eamdem  iliamJustiniani  epi- 

stolam  num.  24  recitat,  opinaturque  eadem  de  cau~ 

sa,  quampr&fert  titidus  illi  ab  editoribus  concilio- 

rumprsefixus>datam  fuisse.  Idem  sine  scrupulo 

Bailletus  admittit,pro  more  primum  obvium  sine 

multo  examine  secutus.  Atperperam  ii  omnes  sic 

censent  iprseterquam  enim  ea,  quse  duobus  primis 

§§  disputavimus ,  ipsse  alise  notse  chronologiccV 

ostendunt,id  cumeorum chronotaxinon  cohserere. 

77  Est  enim  certum,  S.  Ag-apetum  quatriduo 


SEPTEMBKIS. 


177 


post  responsorias  dedisse  ad  imperatorem,  signa- 
tas  Constantinopoli  sub  eodem  consulatu.  Jam 
vero,  initioPontificatus suinon  esat  '  'on  rtaniino- 
poli  Aeapetus.se^ Romse;wnde certc  ,  e  tpoti  amit- 
tere  nonpotuit  adepistotas  quatriduo  ante  scri- 
ptas  Constantinopoli,  utpote,  qum  eo  tantiUo  tem~ 
porisintervalloperferri  nonpotuerunt 
hisce,  quodnihit  in  teoctu  suadeat,  esse  eam  qrntu- 
latonam,  sohtam  mitti  ab  imperatoribusad  recens 
consecratos  Romanos  Antistites.  Aditum  Pontifi- 
catum  S.  Ag-apeto  gratulatum  fuisseJustinianum, 
omnmo  certum  est  sancti  Pontificis  rescribentis 
verbis.  Verumcredo  ego,  epistolam  ist 
ratoris  zntercidisse,  fuisseque eam  i^u,,, ,  Hua  ur~ 
gebat,  ut  Ariani  episcopi  resipzscentes  in  dignUa- 
tibus  ecciesiasticis  permahere possent,  de  gua  egi 
»»><i.  oictseqq.Denigue  VaticanuscodescNi 
habet  /iicPostConsulatumBelisarii  VC,  quodcum 
annonostrory-X  convenit.  Igitur  Justinianus,  vel 
conmctus  erroris  ab  Ag-apeto,  vel  hcvresio* 
illum  suspectus,  suam  itti  fidemprobata 
quapropler  Ponlifwi  professionem   fidei  obtulit, 
cujus  initiumest;  Eeddcntes  houorem  Apostolicse 
Sedi  apud  Labbe  tom.  4  col.  1742. 

7S  Tertio  ab  edita  professione  die,\\  scilicet 
Kalendas  Aprilis,  Pontifex  rescripsit  episto 
excusam  ibidi  mcol.  1789,  taliin  tio  ■.  Gratulamur, 
vencrabilisimperator.  Ealaudat  Ag-apetus  Justi- 
niani  zelum  prO  Catholiae  fidei  puritate  conser- 
vanda  stabiliendaque,  atnon  minus sugillat o 
gantiam  laici  kominis,  prsesumentis  leges  Eccle- 
sicV  condere.  Cupis  enim,  inquit  venerabilia  impe- 
rator,  ut  tuee  pietatLs  upistolam  de  fidei  vestrce 
expositione,  nuper  ad  beats  memoriae  prsedeces- 
sorem  nostrum  Joannem  Komanae  Sedis  Antistitem 
per  Hypatium  atque  Demetrium  episcopos  dcsti- 
natam ,  et  a  prfflfato  Prccsule  roboratam ,  no.stra 
quoque  auctoritate  firmcmus.  Laudamus  ,  ample- 
ctimur  :  non  quia  laicis  auctoritatem  praedicationis 
admittimus,  sed  quia  studium  fidei  vestrae  Patrum 
nostrorum  reg-ulisconveniens,  confirmamus  atque 
roboramuS.  Per  quod  jam  ct  unitas  prorenit 
Ecclesia? ,  et  reliqua  Catholicae  membra  Eccle- 
siae  ad  ejus  compagem  Christianitatis  constautia 
reditura  confidimus. 

79  Cujus  professionis  vel  epistolre  vestra;  teno- 
rem  inferius  annectentes ,  studium  ,  quod  circa 
Deum  integ-re  g-eritis,  nostra  auctoritatefirmamus, 
prsedicantcs  hujusmodi  fidem  omnibus  Patrum  no- 
strorum  reg-ulis  convenire ,  et  Apostolicae  Sedis 
concordare  dog'matibus  :  constituentes,  ut,  si  quis 
nostrae  Catholicaa  fidei  contraire  tentaverit,  quam 
pro  submovenda  haereticorum  suspicione  paternis 
reg'ulis  consonantem  pncsenti  dcfiuitione  tirma- 
mus ,  sancte  communionis  efficiatur  extraneus. 
Damnat  deinde  iterum  Cyrum  ejusque  sequaces 
hsereticos  Accemetas ,  negantes  Christum  unum 
esse  e.c  Triuilate,  inserit  epistolam  imperatoris 
olim  ad  Joannem  missam,  et  concludit :  Iluic  ig'i- 
tur,  ut  prredictuin  est,  confessioni,et  huic  fidei  quis* 
quis  contradiccre  pra?sumpserit,  a  Catliolica  com- 
munione  se  noverit  alienum.  Datum  xv  Kalendas 
AprilisConstantinopoli,  Flavio  Belisario  viro  claris- 
simo  consule,^3?'0  quo  ex  codice  I  'aticanojam  sxpe 
taudato,  substitue  :  Post  consulatum  Elavii  Beli- 
sarii  V.  C.  Prseter primam  illam  Justiniani  pro- 
fessionem  fidei  exstat  alia,  hoc  exordio :  Prima  sa- 
lus  est  recta?  fidei  regulam  custodire  ,  notaturque 
xviii  Kalendas  Aprilis  mendose  procut  dubio,  cum 
inter  Katendas  Apriies  et  Idus  Martias  non  nisi 
xvi  dies  intercurrant.  Plerique  legendum  monent, 


J.C. 

Hinim  pri- 
mattripta 
tttUMnr- 
tu,  odtptam 


E 

18  Marlii, 
rarpenx  im- 
jwfilaru  ar- 
i->f)atuiam, 


responde(. 
Alteramdrin- 
de  a  Justi- 


XVIL 


178 


DE  S.  AGAPETO  I  PAPA 


testc 


ilfTOM 

J.  c. 


jtrofrssionmt 
fitU  i  accipit 
ci  librllos 
variorum 
advcrsus 


B 


Tutrettcot. 

Cno  illorum 
improbatur 


c 

Iniitus  tt  m 

ilnli/i  ntiti  t ■■/■■ 
-('I    \iithi- 
mnm. 


xvii  Kalendas  :  atpro  solo  arbttrio  et  stne 
substituiturdies  (sdeterminatus  mteralios,  gut 
usque  ad  Kalendas  Apriles  fluunU 

.1,  (Wtrposfrehia  hxc  professio  passim  conso- 

nat,  nisi  7 ?  rerbis  prolixior  sit,  cum  Regula 

fideiquam  pnrscrij.serat  Ilormisdas  Papa,  atque 
in  fine  dicitur-.  Et  profitemur  ista  inconcussa  ser- 
vari,  et  compellcre,  ut  juxta  tenorem  libelh  istms 
omnes  faciant  episcopi,  ut  sanctissimi  quidem  pa- 
triarchffl  ad  vestram  faciant  sanctitatem,  metropoli- 
taui  vero  patriarchis,  et  alii  ut  faciant  suismetropoli- 
tanis.  Undeliquet,?ionta?nprofessione?npropria?n 
Justinianiesse,quam  vulgarem  episcopis  prsescri- 
ptam.  Hinc  ego  suspicor,  Justinianum,  pnma 
S.  Agapeti  responsio?ieperculsu??i,  vulgaremhanc 
etcommunem  ipsi  obtulisse,  vetprseter  suam  eam 
etiamprobaripetiisse,  quae  reliquis  facienda  prse- 
scriberetur.  Quidquid  tamen  sit,  ad  illam  non  in- 
venitur  respondisse  Pontifex  t  forte  jam  mo?^bo 
impeditus.  Ceterum  S.  Agapeto plurimi  etiamalii 
oblati  libelli  fuerunt  ab  episcopis  et  monachis 
Orientalibus  adversus  Severum  pseudo-pat?*iar> 
ckam  Antiochenum ,  Petrum  Apamsee?isem,  Zo- 
naram,  seu  Zoaram,  monachum  Sy?*um,  aliosque 
hsereticos  Eutychianos.  Libellos  illos  recitat  Ba- 
ronius  ?iu?n.  82  exActis  Constantinopolitani  con- 
cilii.  Inter  illos  u?ius,post  Anthimi  expulsione?n 
oblatus,  S.  Ag-apeti  erga  illum  co?n??iiserationem 
et  patemam  lenitate?nosle?idit. 

81  Siquidem  i?ide  liquet,  sanctwn  Pontificem 
Anthimo  aditum  apertum  reliquisse  ad  sedem 
suam pristinam  Trapezuntinam,  si  quando  resi- 
pisceret,  et  damnatis  erroribus,Catholica??x  fide??i 

ca?idide  profiteretur  Et  hic  quidem  commisera- 
tionis  affectus  Archi?na?idritis  ni??iius  visus  est, 
quodPonlifex  necertumquidemtemporisspatium 
fixisset,  intra  quod,  nisi  ad  fidem  Catholicam  re- 
diret,  mdlus  illi  pateret  ultra  aditus  adpristinam 
sedem.  Quare  ita  supplicant  Pontifici :  Quiaigitur 
iste  (Anthimus)  justea  vobispunitus  fuit,  et  de  sede 
hujusreg*ice  urbis  ejectus,  et  fidelissimus  imperator 
noster  justam  vestram  super  hunc  indignationem 
approbarit ,  ipso  etiam  adjuvante  ac  divinos  cano- 
nes  et  Catholicam  fidem  tuente,  et  non  vultis  omni- 
modam  hujus  pcrditionem,  sed  ut  convertatur  (imi- 
tamini  euim  Christnm  Deum  nostrum ,  qui  venit 
vocare  non  justos,  sed  peccatores)  et  omnino  pater- 
nis  visoeribus  suscipitis,  si  recog-noverit  proprium 
peccatum  et  convertatur. 

82  Adjuramusvcstram  Bcatitudinein  (Iicetaudax 
quid  faciamus)  per  sanctam  et  consubstantialem 
Trinitatem,  ac  per  principem  Apostolorum  Petrum, 
et  salutem  ac  victoriam  piissimi  imperatoris  no- 
stri ,  ut  nc  contemnatis  divinos  canones ,  qui 
ab  ipso  pessundantur  :  ncque  ecclesiam  ei  tradi- 
tam  qme  ab  ipso  despicitur,  sed  sequendo  in 
omnibus  eos ,  qui  ante  vestram  Beatitudinem  in 
Sede  vestra  olaruerunt,  facere  in  ipsum,  adhuc 
nunc  contra  authoritatem  canonum  invalescentem, 
et  qui  prrotulit  vitam  degere  cum  hsereticis  ,  quam 
cum  propria  ecelesia,  ea,  quae  sanetum  Ccelestinum 
contra  Nestorium  liquet  fecisse ,  assignando  ei 
terminum ,  sicut  et  ille  Nestorio,  intra  quem  nisi 
occurens  praxlictum  libellum  Apostolicse  vestrse 
Sedi  porrexerit,  ac  vestrae  Beatitudini,  et  sanctis- 
simoarchiepiscopo  urbis  reg*ia3,  eta  morbo  hairetico 
seipsum  liberarit,  atque  ad  ecclesiam  Trapezunda- 
rum  sibi  creditam  proficiscatur,  diffinite,  Sanctis- 
simi  ,  ipsum  alienum  esse  et  nudum  ab  omni 
pontificali  dignitatc  atque  potestate ,  et  seipsum 
submitterecondemnationipradictorumhiereticorum 
etpartem  iUorum  accepisse,  alterum  vero  pro  isto 
ecclesue  Trapezuntinaj  ordinandum  esse. 


83  ntisne  acquievcrit  sanctus  Pontifex  certxmx- 
que  resipiscendi  spatium  pr.r/i.rcrit,  incertum 
est.  Videtur  morte  prawentus  fuisse,  cumtempus 
illud  deinde  a  concilio  Co?tsta?itinopolitano  An- 
thimo  definitwn  legatur.  Credo  ,  post  Mennm 
consecration&m  etiam  esse  decreta  co?tdita,  qui- 
bus  aliorum  hscreticorum  errores  perculit.  Et 
Severum  quidem  aliosque  hsereticos ,  contra  quos 
libelli  oblati  fuerant ,  condemnatos  fuisse  a 
S.  Ag-apeto,  liquet  ex  laudata  synodo  ,  ubi  m 
illorum  causa  Mennas  pronuntiat  Actione  iv  : 
Nos,  sicut  vestra  charitas  Apostolicam  Sedem 
sequimur  et  obedimus ,  et  ipsius  communicatores 
habemus,  et  condemnatos  ab  ipsa  condemnamus. 
EtActio?\e  v.  iterum  :  Conterapserunt  quidem  Ec- 
clesiam  Romanam  successorem  Apostolorum  ,  quaj 
sententiam  contra  ipsos  tulit...  Propterea  ig-itur 
sequentes  sanctorum  Patrum  nostrorum  sententias, 
contra  Severum  ,  Petrum  et  Zonaram.  .  .  -  illos 
tamquam  lupos  irruentes  in  ovile  Christi  abjicimus, 
et  simili  anathemate  ferimus.  Et  illi  quidem 
o?n?ies,  mortuo  S.  Ag-apeto,  pulsi  sunt  inexsilium 
a  Justiniano ,  Novella  42  imperante ,  ut  decreta 
Pontificis  executioni  mandarentur.  Concilium 
contra  illos  convocasse  Agapetum,  scribit  Theo- 
phanes  ad  a?i?m?n  537,  illud  ?\imirum,  quodmense 
Majo  subMenna  inchoatum  est,  cuique  ejus  legati, 
in  quibus  ejus  auctoritas  et  potestas  gloriose 
supervixit,  adfuerunt. 

84  At  sa?ictus  Po?xtifex  tot  tantisque  laboribus 
et  curis  fractusjam  ante  ad  Superos  transierat, 
ut  testantur  illius  concilii  Acta,  ubi  sanctae  me- 
moriffi  Papa  Antiquae  Romas  ipso  stati??i  exordio  ap- 
pellatur.  Die??i  mortis  ejus  superius  fixi?nus  et 
signat  Anastasius,  ita  prosequens  :  Post  dies  vero 
aliquantos  (a  co?isecratio?te  Me?mse)  Eegritudine 
commotus,  defunctus  cst  Constantinopoli  x  (imoxv, 
utnumero  32  ostendimus.)  Kalendas  Maji.  Cujus 
corpus  in  loculo  plumbeo  translatum  est  usque 
in  basilicam  beati  Petri  Apostoli  ,  ubi  et  sepultus 
est  xii  Kalendas  Octobris.  Hic  fecit  Ordinationes 
duas  in  urbe  Roma,  diaconos  quatuor  ,  episcopos 
per  diversa  loca  undecim.  Liberatus  Diaconus 
ita  res  gestas  S.  Ag-apeti  claudit  cap.  22 
Breviarii  :  His  peractis,  (  consecratione  Mennse ) 
constituens  Papa  apud  imperatorem  apocrisiarium 
ecclesiae  suae  Pelag;ium  diaconum  suum,  dum  in 
Italiam  reverti  disponit,  Constantinopoli  obiit.  Lo- 
cido  plwnbeo,  quo  ex  Oriente  Romam  sacra  ejus 
exuvise  translatse  sunt,  teste  Paulo  de  A?igelis  et 
Piazza,  tale  legitur  ab  aliquo  ex  successoribus 
ejus  insculptum  epitaphium. 

85  Mente  pia  vivens  Christi  nutritus  in  aula, 

Et  sola  gaudens  simplicitate  boni  : 
Blandus  in  obsequio,  et  puro  plenus  amore, 

Pacificam  vitam  jure  quietis  agens. 
Qui  gratus  populis  et  celso  dig-nus  honore 

Sumpsisti  meritis  Pontiticale  decus. 
Commissumque  tibi  pascens,  bonitate  magistrat, 

Servasti  cunctum  sub  pietate  greg-em. 
Atque  tuum  rite  venerans  Agapetus  honorem, 

Praestitit  hsec  tumulo  munera  grata  tuo, 
Qui  nunc  Antistes  Komana  celsus  in  urbe 
Sedis  Apostolicreculmina  sacra  tenet. 
Nunc  subjicio  monumentum  vetus,  dequo  Oldoi- 
nus  in  Notis  ad  Ciaconium  et  Baronius  in  Anna- 
libus  ad  annum  Christi&BQ  num.  69tpauculis  notis 
Hlustratum.TestaturBaroniustseilluderuisseex 
bibliotheca  Vatica?ia,locu?nque  ita  inmargine  in- 
digitat:  Biblioth.  vat.  lib.  num.  1538  apudReg-est. 
S.  Greg-.  pah.  194.  Addit,sibi  appa?*ere  scriptum  ab 
aliquo,  qui  tum  interfuit :  sed  depravatum  valde 
esse  Ms.,  at  itludse,  ut  licuit,  restituisse.  Quodad 

scriptoris 


D 

Libellis  ulin 

sittitfavit, 

condomnan- 

(liifi.rrcticos, 


el  imlicto 

runciliti,  mn- 
rttur. 


Ejtts  eptta- 
phlum,ctv$ 
tus  monu- 
mentum 


DIE  VIGUSIMA 
A  scriploris  setatem  spectat,  quamvis  nihil  illud  ma- 
gnopere  suadeat,  nolim  tamen  ab  eo  dissentire, 
cum  nihil  manifeste  contrarium  evincat.  Videtur 
Gratianus  ittudprx  oculis  habuisse,  cum  laciniam 
inde  transtuterit,  quam  num.  2  ex  illo  exhibui. 
Scriptor  se  nusquamprodit.  Opinatur  Baronius 
Latinum  fuisse  et  latine  scripsisse,  cum  aliqua  ex 
epistota  D.  Hteronymiad  Alethium  de  funere  Ru- 
finse  desumpta  sint. 
,k  rebwge-      8fi  Epistotam  D. Hieronymi ad  Alethium dudum 
tinopoli.        jrustraqusesim .  Unam  tnveni  datam  ad  Alethium 
a  S.  Paulino  Nolano,  quse  est  33  inter  ejus  literas : 
atnullum  ibi  verbum,  quod  huctranslatum  videri 
possit.  Tandem  casu  in  eam  D.  Hieronymi  episto- 
lam  incidi,  quse  est  ad  Eustochium  et  inscribitur 
Epitaphium,    seu,    ut    habent    codices   alii,  "Vita 
S.  Paulae,   exstatque   in  editione    Vallartii  108  : 
atque  ibi  tandem  columnis  715,716  et  717  eain- 
veni,  quse  infra  virgulis  inclusa  dabo.  His  addere 
poterat  prosuaopinione  Baronius,versumnum.3, 
Et  jam  fama  volans  tanti  praenuntia  luctus  ex  Vir- 
gilii  JEneidos  lib.  2  descriptum  esse  ab  anonymo, 
nisi  hunc  ipse  forte  substituerit  iis,  queein  Ms. 
segre  legi  poterant.  Operce  pretiumnon  est  scru- 
"  pulosius  scrutari  Baronii  opinionem.  Suspicor 
tamen,  aliquos  fore,quibus  ex  phrasi  et  attributo 
ecctesise  Constantinopolitanse    ejusque  episcopo 
Universalis  et  Apostolicae  titulo  scrupidus  inhee- 
reat,  ne  a  Grseco  scriptum  fuerit.  Quidquid  sit, 
antiquum  certe  monumentum  est,  quod  subjicio. 


APPENDIX 

De  rebus  gestis  Constantinopoli  ab 
Agapeto  Papa,  deque  ejus  obitu  et 
funere; 

Auctore  anonymo  forte  sequali 

Ex  vet.  Ms.  biblioth.Vatic.  edit.  a  Ba- 
ronio. 


s.  Agapetm      .    nno  jedificationis  Komame  Ecclesiae  quadrin- 

aTitcodato    ^\~entesimo  nonag-esimo  a,  Agapitus,  qui  primae 

regemUtitur  Sedis  Antistes  fuit,  a  Theodato  Gothorum  nequis- 

a  simo  rege  ob  postulandam  a  Justiniano  Augusto 

6  pacem  Constantinopolim  venit.  Confestim  b  uter- 

que  rex  et  Pontifex*   sancta    delibans  oscula,   et 

alter  alterum  veneratus,  diem  duxere  in  vesperam, 

leg'ationis  dumtaxat  pace   negata.  At  vero  Ag*a- 

pitus  juxta  prseceptum  Petri  uuiversis  profuturus 

ecclesiis,  quae  per  id  tempus  omues    in   se  incli- 

c  natae  c  recuinbebant,   in  ipsarum  se  necessitatem 

<l  convertit,  columnamque  se  suffulsit  immobilem  d. 

Hactenus  Romanum  Pontificem  Constantinopolim 

advenisse    dixi,    nunc  Anthimum  universalem   e 

ecclesiam  invasisse   dicam.    Epiphanio    siquidem 

vigesimo  regiae  urbis  episcopo  vita  defuncto,  An- 

f  thimus,  qui,  relicto  dudum  apud  Trapezuntium  f 

civitatem  episcopatu,   Constantinopolirn    venerat, 

9  vitamque    suam    jejnniis    cominendabat  h,    sive 

''  Patrum  decreto  h,  sive  Augusti  favore,  sive  pro- 

cerum  voto,  haereticorum  pecuniis  et  seditiosorum 

turbis    fretus    in    Constantinopolitanae    ecclesiae 

sedem  irruit  improvisus,  adulter  invasit  et  apo- 


SEPTEMIiKIS. 


179 


stolicum  thronum,  ingemiscente  clero,  populoque  a. 
ad  caelum   oculos  referente,    homo    inimicus  in- 
sedit,  atque  cunctis  caeteris  insaniam  suam  taci- 
tus  seminavit,  stipem  egenis  Simoniaco  ritu  disse- 
minans. 

2  Talem  hunc  ccclesiae  adulterum  et  populi  se-  & 
ductorem  Agapitus  Papa  sine  ullis  raorarum  obsta-  p*/"n-  J* 
culisecclesiaexpulit,  et  poenitentiae  eidem  tempus  £*£,"£. 
mdixit,  quod  cum  sinc  mora  repelleret,  et  anti-  d*r*uii, 
quam  ecclesiam,  quam  reliquerat,  reprobaret,  per- 
fidiamque  suam  alta  mente  reponeret,  Papae  Aga- 
peti  voce  et  canonica  secure  percus^u3  est,  cora- 
plicesque  ejus  SeverusetPetms  AntiochenaeetApa- 
menaj  civitatum  quondam  episcopi,  de  exilio  in 
exilium  deportati.  Zoaras  i  quoque  presbyter  eo-  ■ 

rumque  sequax  Apostolica  voce  ligatus  est.  Aga- 
pitus  vero  Papa,  vas  Catholicum,  Evangelii  tuba, 
praeco  justitise  k  sacra  altaris  sedisque  velamina 
sacrileg-i  Anthimi  infecta  flatibus,  suis  Catholicis 
precibus  eluit,  omnesque  templi  sedes  ab  inflictis 
inibi  per  Anthimum  maculis  orthodoxis  obsecratio- 
nibus  expiavit,  mercenario  lupoque  ovium  aDomi- 
nica  caula  detruso  extra  ecclesiae  parietes.  Ec- 
clesiarum  ministri,  Catholico  principe  sibimet  ar-  E 
ridente,  concilium  unanimes  ineunt :  Agapeto  Prae- 
suli  Mennam  l  presbyterum  ordinandum  sibi  epi-  / 

scopum  suis  vocibus  commendantes,   in  medium 
proferunt.    Ag-apetus    Papa    libellum  ejus  in»tar 
fidei  suae  manu  propria  editum  flagitat  m;  scilicet         m 
Romae   cum    per   se   beato  Petro  apostolo  porre- 
cturus. 

3  Edito  Mennas  juxta  praeceptum  creatoris  sui  ^nnamtub- 
fidei  libello,   et  Agapito  Papae  in  conspectu  eccle-  s"Cu,e>  et 
siae  suse  oblato,  ab  eodem  omnium  episcoporum 
principe  n,  imposita  manu,  universalem  o  episco-       n   o 
patum  adeptus  est,  solusque  vigesimus  primus  p  p 
ecclesiae  suae  episcopus  a  Romanae  Sedis  Antistite 

meruit  ordinari.  Huc  usque  Agapiti  pra^ceptoris 
nostri  monitis  laetati  sumus,  in  his,  quae  dicta 
sunt  nobis :  nunc  subita  iufirmitate  ejus  turbati 
moeremus.  [  Quis  enim  potuit  siccis  oculis  Aga- 
pitum  narrare  morientem  !  lucidit  in  gravissimam 
valetudinem  :  imo,  quod  optabat,  invenit :  ui  nos 
desereret  et  temporum  malis  mox  subsequenti- 
bus  q  careret,  et  Domino  plenius  cum  sanctis 
patribus  jungeretur.  Defecerat  spiritus,  et  anhe- 
lans  iu  morte  anima  erumpere  g-estiebat,  ipsum- 
que  stridorem,  quo  mortalium  vita  finitur,  in 
laudes  Domini  convertebat  r]  Necdum  spiritum  >■ 

exhalaverat,  necdum  debitam  Christo  reddiderat  F 
animam,  et  jam  fama  volans  tanti  prseuuntia  luctus 
totius  orbis  populos,  quibus  civitas  repleta  erat, 
ad  exequias  convocavit.  Aderant  divorsarum  pro- 
vinciarum  numerosi  episcopi  et  sacerdotum  mo- 
nachorumque  chori  pene  urbem  repleverant.  Tota 
ad  funus  ejus  Byzautum  turba  convenit.  Sacri- 
legium  putabat,  qui  non  tali  Pontitici  ultimum  red- 
didisset  officium.  Sonabant  psalmi  et  excelsa 
tecta  domorum  reboans  in  sublime  Alleluia  qua- 
tiebat. 

4  Hinc  juvenum   choros,   hinc  senuni  videres.   E^uiarum 
Qua3  carmina,  laudes  sacerdotales,  et  facta  ferun- 

tur !  Nemo  quandoque  totius  orbis  vel  episcopo- 
rum  vel  imperatorum  vita  defunctus,  inter  tautas 
exequiarum  copias  fuueratus  visus  est.  Explorate 
procedeutium  et  catervatim  in  exequiis  ejus  multi- 
tudinem  fluctuantem :  non  plateie,  non  porticus, 
non  emineutia  desuper  tecta  capere  poteraut  pro- 
spectantes.  Tunc  suos  iu  unum  populos  urbs  regia 
prospexit.  Eavebantomnes  sibi  in  gloriam  defuncti 
Sacerdotis.  Nec  mirum,  61  de  ejus  fide  homines 
exultareut,  de  ejus  praedicatione  Angeli  Uetabantur 

in 


|S() 


A.akont«o.  in  cffilo.  [Quod  mirumsit 

facie-  sed  ita  di-nilns  qurednm  ctgrnvitas  ejusora 
corapleverat,  nt  eum  noii  mortuum,  sed  dormien- 
'  tem  putarent  $.] 

ANNOTATA. 

a  Juxta  hunc  computum  Romanam  Sedemcon- 
didit  S.  Petrus  anno  vulgaris  eerm  46,  quod  cum 
satis  communi  sententia  congruit.  Vide  Hensche- 
nii  Diatribam  ante  tom.  1  Aprilis,  Papebrochii 
Anamnesim  et  Janningi  Commentarium  adActa 
SS.  Petri  et  Pauli  tom.  \Juniipag.  401  et  seqq., 
Pagium  in  Crit.  ad  annum  Christi  536  num.  %, 
aliosque  ab  Ulis  laudatos. 

b  Nisi  atiqua  exciderint  ex  Ms.,  ignoravit  au- 
ctor,  vel  dissimulavit  dissidia  Pontificem  inter  et 
Justinianum  in  causa  Anthimi,  a  primo  statim 
congressu  orta.  Consule  sis  syllogen  num.  66  et 
seqq. 

c  Subjicit  Baronius  :  Etenim  ubi  Constantinopo- 

lim  venit,  plures  ci  de  miserando  statu  ecelesiarum 

libelli  oblati  sunt.  Recitantur  illi  in  concilio  Con- 

stantinopolitano  sub  Menna,  narranturque  in  iis 

B  tot  ac  tanta  scelera,  quse  hee.retici publice  Constan- 

tinopoli  machhiabantur,   ut  creditu  perdifficile 

sit,  ignorasse  illaJustinianum.  Ex  his  non  temere 

suspicari  licet,  quod  Procopius  in  Historia  Ar- 

cana  non  uno  loco  arguit,  imperatorem  gloriae  et 

opum  immensse  <  upiditatiftdemetomniapostha- 

buisse;  nisi  cui  potius  credere  lubeat,  tam  imbel- 

lem  etuxorium  fuisse  illum,  ut  coram  anteoculos 

hsec  omnia  invitus  spectarit,  ut  Thcodorse  suse, 

insolentis  supercilii  midieri,  gratificaretur. 

d  Transitio  hsec  videtur  innuere,  plura prseces- 
sisse,  quam  a  Baronio  exhibeantur. 

e  Hic  titulus,  qui  recurrit  iterum  infra,  depe- 
culiari  quadam  ecclesia,  etiam  patriarchali,  tam 
est  insolitus  Latinis,quam  fuit  familiare  Grsecis, 
Constantinopolitanam  ecclesiam  ejusque  episco- 
pos,  Romanis  semper  merito  reclamantibus,  oecu- 
menicos,  seu  universales  appellare.  Vide  si  lubet 
Syllogen  numero  ultimo. 

f  Trapezus,  urbs  est  Asise  minoris  in  Cappado- 
cia,  ampla,  archicpiscopalis  et  preefectursc  cogno- 
minis  caput;  Gallis  Trebisonde  vocatur,  habetque 
portum  capacissimum  in  ora  Ponti  Euxini.  Ita 
fere  Baudrandus. 

g-  Anthimi  hypocrisim,  tumqumhicnarrantur, 
tum  ea,  qu/e  paulo  infra,  ubi  dicitur  emunctam 
c  Simoniace  pecuniam  inpauperes  effudisse,  satis 
probant,  In  Actis  concilii  C.  P.  sub  Mennapassim 
dicitur  fc\n\\\  vitae  continentiamassumpsisse.^yws- 
dem  concitii  Actione  iv  fertur  dixisseJustiniano, 
se  omnia  facere  qusecumque  summusPontifex  ma- 
gme  Sedis  Apostolicrc  decerneret :  et  ad  sanctissi- 


DE  S.  AGArUTO  I  PAPA 

nihil  pallor  mutarat  in      mos   patriarchas  scripsisse, 


se  sequi  per  omnia  D 
Apostolicam  Sedem. 

h  Sacerdotes  pturimos  et  episcopos  aliquos 
etiam  Orthodoxos,  Anthimo,  sive  ejus  dolis  de- 
cepti,  sive  donis  Theodone  eorrupti,  sive  minis 
territi  fuerint,  favisse,  vel  ejus  satiem  promotio- 
nem  probasse,  liquct  ex  epistola  S.  Ag-apeti  ad 
Pcfrum  Hicrosolymorum  ej)iscopum.  Zonaras  in 
Ann.  parte  8  in  Justiniano  scribit :  Non  nulli  e 
primoribus  sacerdotibus  Agapdo  PapSB  Komano  in 
imperatricis  gratiam  sunt  refragati :  ab  eadera  quo- 
que  larg-itionibus  corrupii.  Quos  tamen  ille,  qui 
veritatem  defenderet,  omnes  superavit. 

i  De  Severo,  Petro,  Zonara,  horumque  sequa- 
cibus  hcereticis,  dicta  vide  Sylloges  num.  80  et 
synodi  Constantinopolitan<v  Actionem  r,  ubi  reci- 
tatur  libellus  Mariani. 

k  Ea  inde  transtulit  Gratianus,  ut  dixinum. 
penult. 

1  De  S.  Menna  seu  Mena,  actum  est  in  opere 
nostro  ad  diem  xxv  Augusti,  et  in  Hisforia  Chro- 
nologica  patriarcharum  Constantinopolitanorum 
in  fronte  tomi  1  Augusti pag.*  05. 

m  De  hac  fideiprofessione  et  libello  Menn.r  egi 
in  Syllog.  num.  "i\et  seqq.  Ejus  meminitVigilius 
Papa  in  epistola  adJustinianum,quseexstat  apud  E 
Labbcum  quarta,  tom.  5  Coneil.  eol.  -'515.  Subseri- 
ptionem  e.rhibet  Baronhts  ad  annum  Christi  536 
num.  31,  titulum  Norisius  ex  Ms.  Vaticano,  et  nos 
ex  illo  Sylloges  num.  71. 

n  De  hac  prserogativa  scribit  S.  Agapetus  ad 
Petrum  Syltoges  num.  71. 

0  Subjectarumsibiprovinciarumvidelicet,s*(&m- 
fert  Baronius.  Videnotam  e. 

p  Anonymus  supra  Epiphanium  vigesimum, 
hicMennam  vigesimum  primum  statuit  patriar- 
chas,  neglecto,  qui  Constantinopolitanam  sedcm 
medius  inter  illos  nefarie  occuparat,  Anthimo. 
S.  Mennas  apud  nos  in  Hist.  Chron.pag.  *  65  ve- 
nit  ordine  rigesimus  nonus.  Baronius  num.  60 
asserit,  exclusis  schismaticis  et  hiereticis  intru- 
sis,  non  plures  numerari  a  Metrophane,  quam 
noster  anonymus  computet.  At,  nisi  Arsacium 
et  S.  Atticum ,  qui,  per  injuriam  expulso 
S.  Joanne  Chrysosthomo,  illam  cathedram  adie- 
runt,  expunxerit,  inveniet  seriem  duobus  au- 
ctiorem. 

q  Paulo post  gravissima  mala  Ecclesiam  vexa- 
runt,  orta  tum  a  bellis,  tum  ab  iniquis  Theodorw 
et  Vigilii  machinationibus. 

r  Qucc  hic,  et  infine  virgulis  inclusa  sunt,  toti-  P 

dem  sparsim  verbis  habentur  in  Epistola  S.  Hie- 

ronymiadEustochium  defunere  S.  Paul  col  715 

tn  editione  Valtarsii.  Consule,  si  lubet,  Sylloges 

numerum  penidtimum. 

f  Liquet,  nifallor,  narrationem  fine  mutilam 
esse. 


DE 


DIES   VIGESIMA   PRIMA   SEPTEMB. 

SANCTI,  QUI  XI  KAL.  OCTOBB,  COLUNTUB. 


Oanctus  Jonas  Propheta,  in  Pa- 

O     lsestina. 

S.  Matthseus  Apostolus  et  Evange- 

lista,  in  ^Ethiopia. 
S.  Alexander    episcop.    Mart.,  via 

Claudia  in  Italia. 
S.  Pamphilus  Mart.,  Romae. 
S.  Eusebius  Mart.,  in  Phcenicia. 
S.  Isacius  episc. 
S.  Meletius  episc. 
B  S.  Castor  episc.  conf.  Aptae  Julise 

in  Provincia  Gallise. 


m 


Cypro 


S.  Gerulphus  Mart.,  Trunchinii  in 

Flandria. 
S.  Jonas    presbyter  monachus,   in 

monasterio  S.   Sabae   in  Palaes- 

tina. 
S.  Maura  Virgo,  Trecis  in  Campa- 

nia  Galliae. 
B.  Joannes  Prandotha,   episc.  conf. 

Cracoviae  in  Polonia. 
B.  Marcus  Mutinensis,   conf.    Ord. 

Prsedicatorum,  Pisauri  in  ducatu  E 

Urbinate. 


PR^TERMISSI    ET    IN    ALIOS    DIES    RELATI 


Sancti  Vincentii  M.  brevissima  mentio  est 
in  Auctariis  Usuardi  apucl  Sollerium 
ex  codice  Vaticano.  At,  cum  nullius 
Vincentii  natalis  hoc  die  occurat,  verisimile 
est  translationem  aliquam  reliquiaruni  aut 
aliani  festivitatem  insinuari.  Itaque  forte 
erit  illa,  quse  in  aliis  Fastis  veniet  ad  23 
Septembris  memoranda,  celeberrimi  Vin- 
centii  Hispani  festivitas.  Acta  S.  Vincentii  data 
sunt  ad  xxn  Januarii. 

S.  Wereburgse  Virginis  mentio  hodie  est  in  Aucta- 
riis  Usuardi  Solleriani  ex  codice  Altempsiano. 
Vita  S.  Wereburg-Ee  regim  virginis  data  est  ad 

111  Februarii. 
B.  Marci  de  Marconibus  Mantuani,  Ordinis 
B.  Petri  de  Pisis  sive  Pisani,  meminit  Pape- 
q  brochius  noster  tom.  3  Junii  in  B.  Petro  Gam- 
bacarta  Pisano,  ibique  pag.  543  videtur  insi- 
nuare,  de  B.  Marco  agendum  ad  hunc  diem. 
Verum,  ubi  idteriorem  de  illo  Beato  informa- 
tionem  Mantux  petiimus,  per  litteras  R.  P.  Jo~ 
sephi  M.  Bianchi,  rectoris  Mantuani  Socie- 
tatis  Jesu,  edocti  sumus,  B.  Marcum  coli  die, 
quo  de  eo  agendum  in   Operis  Supplemento 

xxiv  Februarii. 

S.  Walburg-is  virginis  translatio  memoratur  apud 

Ferrarium,  et  in  variis  Fastis  Benedictinis. 

Vide  dicta  ad  ejus  Acta  xxv  Febr. 

S.  Pusinna  virgo  hodie  est  in  Florario  Ms.  Vita  est 

ad  xx  Aprilis. 

S.  Victor  martyr  hodie  Mediolani  annuntiatur  in 

Fastis  Hieronymianis .  At  cum  nullus  Victor 

Mediolani  colatur  hac  die,  ut  liquet  ex  Marty- 

rologio  Mediolayiensi ;  verisimile  est,  S.  Victo- 

rem  Maurum  ob  aliquam   translationem  aut 

alia  de  causamemorari.  Fateor  tamen,plures 

Victores  Mediolani passos  videri.  At  si  alius  est, 

plurade  ipso  non  novimus.  Quare  lectorem  re~ 

mitto  ad  celeberrimum  Victorem  Maurum,  de 

quoactum  est  viii  Maii. 

S.  Peregrini,  episcopi  Autissiodorensis  et  martyris 


translatio  annuntiatur  in  Martyrologio  Galli- 
cano.  Ea  apudnos  relata  est  adActa,  edita  xvi 

Maii. 

S.  Constantinus  confessor  ad  hunc  diem  annuntia- 
tur  apud  Ferrarium  in  Catalogo  Generali  Bovse 
in  Calabria :  sed  in  Annotatis  observai,  videri 
illum  Constantinum  Magnum  imperatorem. 
Idem  Ferrarius  in  Catalogo  Sanctorum  Italiee 
ad  21  Maii  scribit  de  Constantino  MagnoBovae  in 
Calobria  cidto,  dicitque  festivitatem  Constantini 
Magni  Bovee  celebrari  ob  ejusreliquias,  quseibi 
habentur.  At  rursum  subdit  annotationem,  qua 
monet,  nonnullos  credere,  Constantinum  illum, 
qui  Bovje  colitur,  Bovensem  civem  fuisse.  Vei 
si  Bovensis  est,  quod  non  existimo,  de  ipso 
plura  non  novimus.  Quapropter  adire potent 
studiosus  lector  Commentarium  historicum,  de 
S.  Constantino  Magno  datum,  et  videre  dicta 
ibidem  num.  7,  ad  xxi  Maii. 

S.  Codrati,  Latinis  Quadrati,  hodie  mentio  fit  in 

omnibusfere  Grcecorum  Fastis,  tUietiam  apud 

Moseos,  et  in  Fastis  JEgyptioruut  et  ^Elfiiopum 

ecclesicV  Alexandrinse.  Apud  G/\vcos  de  eo  po- 

nitur  commemoratio  in  Ofpcio  hodierno  in  Me- 

nseisimpressis;  sedin  Anthologio  novissimocom- 

memoratioponiturpostridie.Detemporemarty- 

rii  Menxaet  Menologium  Sirletianum  habent, 

passii/itesse  suh  A.drianQ,postqi((t  /,t  py\vd  icaverat 

Athenis  et  MagnesLv.  At  Menologium  Basilia- 

num  nihil  habet  de przedicatione  Atheniensi,  fa- 

citque  episcopum  Magnesuv,  passumque  sub  De- 

cio  et  Vaieriano.  Hac  de  causa  Henschenius  no- 

ster  ad  2G  Maii,  ubi  cgit  de  S.  Quadrato  epi- 

scopo Athenicnsi \qtu iApoloyiam pro  Christianis 

obtulit  Adriano  imperatori,  teste S.  Hieronymo, 

recte  annotavit,  duos  Quadratos  et  forte  etiam 

ptures  a  Qrmis  confusos  esse,  omniaque  protu- 

lit  etexaminacit,  qiuv  hoc  loco  de  Magnesiensi 

Quadrato  dici  possent.  Quare  non  censui,  de 

tyi&HrditQ  Magnesiensi  iterum  agendi>.m,p)\vser- 

tim,  quod  AtheniensisetMagnesiensis  distinctio 

recte 


100 

A  recte  auidem  observata  sit  et  verisimiltima;  non 
tamenomnino  certa  ob  modicam  auctoritatem 
documentorum,  ex  quibus  distuwho  hubetur.Si 
enimfatsumsitassertumBasilianiMenolognde 

martyrio  Quadrati  sub  Decio,jam  ipsa  etiam  di- 
stinctio  fit  incerta.  Pr&terea,etiamsi  distinctio- 

nemplanecertanicredereveiimus;nonxquesta- 
timfiet  certum,  utrumque  ut  Sanctumcoli,  cum 
unus  tantum  colaiur  apud  Grxcos.  Tillemontius 
tom.  2  in  Persecutione  Adriani  art.  7  et  Nota 
7  necdum  contentus  est  memorata  disHnctione; 
sedprxierea  Quadratum  Apologisiam  a  Quadra- 
to  Athcniensi  episcopo  distinguendum  contendit 
eontraauctoritatemS.Eieronymhquieumdem 
credidit.    Videamus  igitur ,    an   Tittemontius 
S.Hicr<:»iymumrecterefutaverit.OpponitHiero- 
mjmo  Eusebium,  contenditqueloca  Eusebiicum 
Hieronymo  conciliari  non  posse.  At  ego  ne  du- 
bito  quidem,  quin  Tillemontius  Eusebium  male 
intellexerit  et  expticaverii .  Locos  Eusebii  ab 
ipso  assignatos  huc  traduco.  Eusebius  lib.  3 
cap.  27  ait  i  Eadem  tempestatefloruitetiam  Qua- 
dratus,  qui  cum  Philippi  filiabus  prophetica  gratia 
lUusttisfmssememoThtaT.Eiclocussatiscongruit 
B      cumassertoS.HieronymidevisisaQuadratoqui- 
busdam,quia  Christo  Bomino  erant  sanati  aut 
a  morte  suscitati.    Credamus  tantisper,   illos 
fuisse  visos  a  Quadrato  circa  annum  70  aut  80, 
licet  muito  diutius  vivere  potuerint,  nihil  illa  li- 
beralitas  mea  proderit  Tillemontio.  Eusebius 
ipse  lib.  4  cap,  3  locum  allegat  ex  Apologia  Qua- 
drati,  qui  desanatis  a  Domino  solum  dicit,  diu 
iilorumaliquospostmortemDominisuperfuisse, 
adeo  ut  nonnulli  eorum  etiam  ad  nostra  usque  tem- 
pora  pervenerint.  Hxc  tamquam  verba  Quadrati 
allegat  Eusebius,  ubi  etiam  dicit,  Apologiam 
a  Quadrato  fuisse  oblatam  Adriano.  Quodvero 
inde  argumentum  sumit  Tiilemontius,  quia  de 
ejus  episcopatu  ibi non  meminit  Eusebius,  infir- 
mum  est,  Nam  Eusebius  frequenier  de  aliis 
quoque  episcopis  loquitur  sine  mentioneillorum 
episcopatus,  et  fieri  eiiam  poiest,  ut  episcopus 
non  esset  Quadratus,  quando  Apologiam  obtulit, 
sednon  diupost  ad  episcopatum  sitpromolus. 
Pergamus  igiiur  ad  alium  locum,  quem  prscdi- 
ctis contrarium  credidit  Tiilemontius.  Eusebius 
lib.  4  cap.  -3  recensct  phtres  epistolas  S.  Dio- 
nysii  Corinthiorum  episcopi,  interque  eas  unam 
C      ad  Athenienscs,  de  qua  sic  loquiiur :  Altera  vero 
ad  Athenienses  scripta,  excitans  ad  fidem,  et  ad 
vitam  ex  pracepto  Evang-elii  traducendam  :  qua 
in  re  negiig^entiam  arguit  Atheniensium,  quippe 
qui  a  tide  propemodum  descivissent,  ex  quo  Pu- 
blius  ipsorum  episeopus  in  persecutionibus  tuuc 
temporis  excitatis  martyrium  subierat.  Meminit 
etiam  Quadrati,  qui  post  martyrium  Publii  epi- 
scopusAtheniensiumestconstitutus  :  ejusque  la- 
bore  ct  industria  cives  denuo  in  ecclesiam  conve- 
iiisse,etredivivumfideiardoreminillisreparatum 
esse  testatur.  Ex  hoc  loco,  qui  optime  cum  reli- 
quis  congruit,  Tiiiemontius  collegit,  Quadratum 
vixisse  eodem  tempore  cum  S.  Dionysio  Corin- 
thio,  quicirca  annum  180  defunctus  est;  factum- 
que  esse  episcopum  sub  Marco  Aurelio  Antoni- 
no,  sub  quo  decessorem  ipsius  S.  J>ublinm  vult 
passum.  Imo  sua  iiia  somnia  verbis  Gallicis  ita 
exprimit,  acsi  in  ipso  legerentur  Eusebio.  Atta- 
men  nihil  iitorum  dicit  Eusebius,  etsatisclare 
de  rebus  pr&terilis  loquitur  Dionysii  nomine. 
Uortabalur  Dioyiysius,  teste  Eusebio,  Athenien- 
Tn\r   m'  quia  tempore  prxterito,  quando 
*.  rubtius  ipsorum  episcopus  martyrio  corona- 


PR/ETKKMISSl 

tuserat,  sub  Adriano  verisimiliter,  forte  ei Ham 

sub  Trajano,  de  quo  non  conslct,  ferc  tt  (htc  >(<•■ 
sciverant.  Verum  illaverba,  in  persecutionibua 
tunc  temporis  excitatis,  retutit  Tillemonthis  ad 
tempus  S.  Dionysii,  sive  ad  tcmpus,  quoscripse- 
rat  iliam  Epistolam?  At  clarmu  cst,  dcsigmtri, 
tempus  persecutionis  anterioris  illis  vocibus 
tunc  temporis,  cum  Quadr -atus  postea  jacturam 
fideireparasset.  Prwterea  Qund™tus  jamdcfun- 
ctus  fuisse  videtur, quando  itia  scribebat  Diony- 
sius,  qui  de  eo  vivente  non  meminit,  et  cujus  ad 
fidemejchortationon  adeo  fuisset  necessaria,  si 
Quadratus  ipse  vlrisset.  Videamus  tnodo,  an 
chronotaxis  Quadrati  Atheniensis  nequeat  con- 
sistere,  nisi  distinguatur  a  Quadrato  Apostolo- 
rumdiscipuloetApologistaChristianorum.Fue- 
rit  hic  natus  circa  annum  70  aut  80.  Sicejus 
temporibus  vivere  facile  poterant  ahqui  per 
Christum  sanati :  sic  non  nisi  quinquaginta  aut 
sexaginta  numeraveynt  annos,  quando  Adriano 
obtidit  Apologiam  suam  pro  Ckristianis,  ita  ut 
multis  annis  superesse  potuerit  posl  Adnanum^ 
Quin  imo  omnia  consisiere  poterunt,  etiamsi 
credere  velimus,  natum  fuisse  circa  50  annum 
ChristiJicethocminimesitnecesse.Verum  hsec 
satisde  illa  opinione  Tiliemontii,  qiticerto  Eu- 
sebium  maie  intetiexit  et  cxposuit.  Piura  de 
Quadratoarf  xxvi  Maii. 

S.  Landelini  martyris  mentio  est  in  codice  Hage- 
noyensi  Usuardino,  et  apud  Grevenum.  Verum 
observat  Soilerius  noster  in  Usuardo  suo,  eum- 
dem  omnino  videri  cum  Landelino  S.  Autbcrti 
Cameracensisdisciputo,abbatequeeiconfessore, 
de  cujus  eievatione  mox  agam.  Habemus  qui- 
dem  Vitam  impressam  anno  1621,  cujus  titulus 
est :  Historia  de  vita  et  martyrio  S.  Landelini,  qui 
sexto  post  Nativitatem  Christi  seculo,  vig*esimo 
primo  Septembris  passus,  miraculis  etiamnum 
claret.  opera  et  studio  R.  P.  P.  Martini  Stephani, 
PriorisD.EthonisetS.  Landelinicoenobii  in  lucem 
edita.Qum  et  Vitam  Ms.,  quse  laudato  Priori 
prseluxit,  accepimus  ex  codice  Bodecensi  per 
Gamansium  nostrum,  qui  eam  anno  1641  misit 
adMajoresnostros.  Vitaistafuit  scripta  circa 
annum  1200,  id  est,  sex  circiter  seadispost  tem- 
pus,  <?i<o  Landelinum  occisum  statuunt.  Uterque 
biographus  asserit,  Scotum  origine  esse  Lan- 
delinum,  venisse  vero  in  Germaniam,  ut  vitam 
duceret  eremiticam,  brevique  post  adventum, 
dum  habitationem  sibi  in  sylva  quadam  para- 
verat,  a  venatore  crudeliter  occisum.  In  loco 
cassi  Landelini  conditum  postea  monasterium 
asserunt,  quod  Cella-monachorum  fuit  nomina- 
ium,  alias  Ettonis-monasterium,  aut  etiam  Et- 
tenheimium.  Satis  notum  est  ccenobium,  quod 
etiamnum  exstat  ad  ingressum,  Siivse  Nigrse,  ut 
videri  latius  potest  in  Gallia  Christiana  tom.  5 
col.  8G4.  Itlud  miror,  me  nullam  de  S.  Landelino 
mentionem  invenireapudillos,  qui  fundationem 
aut  instaurationem  enarrant,  ne  in  testamenio 
quidem  Ettonis  episcopi  Argentinensis,  qui  il- 
lud  instauravit  variisque  donationibus  ditavit. 
Testamentum  istud,  scriptum  anno  xi  Pipini 
regis,  id  est,  serat  Christianx  anno  763,  edidit 
Guillimannus  in  Episcopis  Argentinensibus 
pag.  106.  Quapropter,  considerato  sitentio  mar- 
tyrologorum  vetustorum,  scriptorumque,  qui 
de  Aisatia  et  Francia  Orientali  diligen- 
tius  agunt ,  de  Landelino  martyre ;  vehe- 
menter  suspicamur ,  reiiquias  Landelini  ab- 
batis  inllannonia,  quas  adnonnulla  Germanise 
loca  detaias  muiti   affirmant,   ad   illud   quo- 

que 


V. 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SBl 
A      que  monasteriumpervenisse;  indequeortam  oc- 

casionem  alicui,  gestorum  S.  Landclini  ignaro, 
martyrem  ex  confessore,  etcxBelgaaut  Gallo 
Scotumfaciendi.Miracutaposterioribusseculis 
patrataomninovera  essepossunt,  etiamsicom- 
missus  credatur  error  ejusmodi.Priora  vero  m- 
que  ac  martyrium  et  gesta  omnia,  proutrelata 
sunt,  ptane  suspecta  v*dentur.  Suspicionem  no- 
stram  auget  dies,quo  martyrio  sublatus  dicitur 
Landelinus,  cum  hic  sit  ille  ipse  dies,  quo  facta 
est  elevatio  Landelini  abbatis.  De  hoc  autem 
apud  nos  actum  est  ad  xv  Junii 

S.Landelini  abbatis  translatio  annuntiatur  in  codi- 
ce  Usuardino  Bruxellensi:  et  apud  Motanum 
elevatio.  Consentiunt  plerique  Fasti  Benedictini 
et  Ferrarhts.  Vita  data  est,  actumque  una  de 
transiatione  ad  xv  Junii 

S.  Philippi  Benitii,  Ordinis  Servorum,  translatio 
annuntiatur  apud Ferrariumin  Catalogo  gene- 
rali.  Consule  Acta  S.  Philippi  ittustrata  ad  xxnt 

Augusti 

SS.  Hypatius  et  Andreas,e#  Fastis  Grcccis  heri  me- 

morati  hodie  legitnturin  Martyrologio  Romano 

B       Galtico  anni  1G20,  apud  nos  ad     xxix  Augusti. 

S.  Vincentius  presbyter  et  martyr ponitur  in  Mar- 
tyrologio  Hispanico  Bisolduni  in  Cathalonia, 
ubi  cotituripTim&  Dominica  Septembris.  De  illo 
breviter  actum  est  ad  \  Septemb. 

SS  Eusebius,  Nestabus  et  Zenon,  fratres  et  mar- 
tyres,  brevissime  memorantur  in  Menseis  im- 
pressis.In  Synaxario  Constantinopolitano,quod 
Sirmondi  fuit,  adduntur  alii  duo,  niuiirum  Ne- 
stor  e^Busiris,  brevique  omnes  ornantur  elogio . 
Recte  quidem  hoc  etogium  pro  tribus  prioribits 
contractum  est  cx  Sozomeno.  At  pro  Nestore, 
qui  in  ipsis  tormentis  defunctus  non  est,  non- 
nulta  eget  correctione.  Busiris  vero  perperam 
reliquis  videtur  adjectus,  aut  certe  non  memo- 
ratur  cum  iis  apud  Sozomemtm  lib.  5  cap.  9, 
ubi  trhtm  Fratrum  et  Nestoris  ipsorum  conso- 
brini  martyrium  enarrat.  Scribit  quidem  ille 
lib.  5  cap.  xi  de  aliquo  Busiride  ab  Juvresi  En- 
cratitarum  ad  fidem  Catholicam  converso  mul- 
taqite  ab  infidetibus  passo,  sedittead  Gazseos 
non  spectat.  Apud  nos  cum  Martyrologio  Ro- 
mano  de  Eusebio,  Nestabo,  Zenone  et  Nestore 
C  actam  est  ex  Sozomeno,itbiet  commemorationes 
hodiernw,  qusc  tunc  Acta  illa  itlustrantem  la- 
tuerunt,  prout  latuisse  videntur  Baronium, 
addipossitnt  pro  caltit  horum  Martyrum  apud 
Gr<vcos,  ad  viii  Septem. 

Naninus  episcopusbis  annuntiatur  apud  Ferra- 
rium,  ante  in  Hibernia,  deinde  in  Scotia.  Suspi- 
cor  esse  nomen  corruptum  S.  Niniani :  Ferra- 
rius  enim  laudat  Canisium,  qui  Ninianum  ha- 
bet  duobus  diebus,  numqitam  Naninum,  sicut 
etiam  in  aliquot  catalogis  Sanctorura  IlibemicV 
Naninus  ad  hitnc  diem  ponitur,  Maninus  etiam 
uno  loco  dictus,  sed  nuspiam  Ninianus.  Apitd 
Dempsterum  quidem  Ninianus  ad  xx  et  ad  xxi 
Septembris  ISanmus  ponitur :  secl  itle  Sanctos 
non  raro  multiplicat.  De  Niniano  actum  est  ad 

xvi  Septemb. 

S.  Lamberti  episcopi  martyris  translatio  notata 
est  in  Ftorario  Ms.  Vita  cum  transtationibus 
data  est  ad  xvii  Septemb. 

S.  Lucia  virgo,  qutv  Scotorum  regis  fdia  dicitur, 
ad  hunc  diem  refertur  a  Camerario,  qiti  ton- 
gum  magis,quam  certum  eidem  texuit  elogium. 
Eamdem  hodiememorat  Arturus  a  Monasterio. 
De  S.  Lucia  ilta,  cognominata  de  Monte,  actum 
estad  xix  Septemb. 

Septembris  Tomus  VI. 


wsm. 

S.  Evilasius,  ex  idolorum  sacerdote  mariyr,  qtti  D 
passus  fuerit  Cartha^ine  Spataria  in  II-  tpt 
postgnmmaCandidavirghw,dequadt9put(U 

est  die  prtccedente,  conversus  fueral  ad  fu/em, 
(■•o»ni'emfjraturin  Martyrologio Hispanico  To- 
rnayi.  Verumnugas  illas  esse  qwrumdamfa- 
bulatorum,  satis  ostewh  ad  prxcedentem  diemt 
ubi  de  SS.  Fausta  et  Lvilasio  actumt  uti  et  in 
Preetermissis  de  Candida  fcpt 

S.  Theodorus  martyr  Pergensis,  de  quo  hodie  in 
riounvli^  OnecoruiiX  Fa&tU,  datusest  •-,,  J'ht- 
lippa  et  aliis  ad  xx  Septerabris. 

S.  Priscus  M.  apud  <;r,vco$  commemoratur,  sed  in 
Martyrotogio  lionnmo  «<l  xx  Septemb. 

B.Venturini  confessoris  Ordinis  Pradicatorum  his 
ipsis  verhis  mentio  fu  in  Mss.  Additionibus 
Cartusix  Bruxellensis  ad  Grevenum.  Laudatus 
Venturinusjam  a  Majoribus  nostris  memoratus 
est  in  Prxtermissis  ad  28  Martii,  ubi  dicunt, 
Vitamapud  nos  servari,  sed  eam  Operi  nostro 
non  inserendamprius,  quum  a  Sede  Apostolica 
Beati  titulus  ei  noviter  eonferatur;  vel  constet 
Smyrna;,  uti  anno  mcccxlvi  hoc  die  (28  Martii) 
Sancte  obiit,...  congTuum  tali  appelationi  cul-  E 
tum  eidem  a  fidelibus  fuisse  delatum,  dum  eam 
adhuc  urbem  Latini  tenerent.  Verba  hcec  satis 
clara  sunt,  perperam  tamen  exposita  ab  Anto- 
nio  Touron,  Ordinis  Prxdicatorttm,  acsi  re- 
quireremus,  ut  auctoritate  Apostolica  deelara- 
retur,  constare  de  cultu  exhibito  olim  Venturi- 
no  ;  et  cidtus  ille  asseretur  ab  aliquibus.  Videri 
possunt  verba  Gallica  Touroni  in  opere  de  Viris 
iltustribus  Ordinis  Prwdicatorum  tora.  2  pag. 
274,  ubi  Venturini  Vitam  cum  titulo  Beati  enar- 
rat ;  sed  cultum  nullo  modo  probat.  Attamen 
pag.  298  asserit ,  cuttum  fuisse  inchoatum 
SmynicB,  contiuuatumque,  ut  fertur,  donec  urbs 
iterum  occupata  fuerit  a  Turcis.  Hoc  forte 
fieri  potuisse  propter  Viri  eximias  virtutes, 
sanclitatem  vitse  et  miracula,  videbant  Majores 
nostri,  sed  nxdlum  inveniebant  testi)n<>. 
tali  cultu.  Quapropter  gratissimum  nobis  offi- 
cium  prwstabit  Touronus,  aut  alius  quiscum- 
que  prseclari  Ordinis  Prosdicatorum,  si  iegiti- 
mo  testimonio  scriptoris  satis  vetusti  ostendere 
potuerit,  Venturiuum  umquam  Smyr/ue  seculo 
14  fuisse cuitum;  assertwuqite  Touroni non pro-  j; 
flucre  ex  verbis  Boliandi  male  expositis.  NihiX 
enira  magis  desideramus,  quam  nullum  omitte- 
re  Beatura,  cujus  cuitus  legitime  probari po- 
test,  At  Venturini  cidtum  non  posse  probari. 
raihiprorsus  persuadeo. 

Anna,  cognomento  Viterbiensis,  tertiaria  Ordinis 
tS.  Dominici,  V iterbii  annuntiatur  apud  Jaco- 
bum  Lafon  in  Anno  Dominicano  ad  hunc  diem, 
quo  defuncta  dicitur  anno  1306.  Laudatus  au- 
ctor,  cujus  Opus  impressum  est  anno  170S,  as- 
serit,  corpus  Venerabiiis  Anna»  etiam  tum  iu- 
tegrum  et  sine  ulla  corruptione  conservatum 
fuisse  in  ecciesia  S.  Dominici  Viterbiensis,mul- 
taque  ibidem  patrata  esse  miracida.  Attamen 
nutta  ailegat  publici  cuitus  indicia  ,  nec  itla 
ipsa,  quse  asserit  de  incorruptione  corporis  et 
miracidis,  aliunde  confirmare  pos<  m  in 

nupera  Historia  Viterbiensi  sat  raulla  quidem 
reperiamde  monasterioel  monialibus  S  Domi- 
nici,  sed  nihil  de  Venerabili  itia  Anna,  quam 
nec  Marchesius  e.vhibet.  Atii  nonmdli,  quibus 
titidum  Beati  similiter  attribuit  Lafonus,  apud 
ipsum  videri possuut,  cum  nihii  de  eorum  cid- 
tu  reperiam,  uno  excepto  Marco  Mutinensi,  cu- 
jus  cuttum  atiunde  didicimus,et  dequo  agimus. 

28       S  Francarius 


184 
A  S  ifoncmushodieannuntiaturCUsBomi  (aClesse) 

in  Pictonibus  confessor  apud  Castcllanum,  qut 
illum  Gallice  Foca*3?rancaire.  Idem  in  Acmens 
pag.   784  ponrt  Sanctum ,   owem   iW    Gatoa? 
nominat  Fragme,  dicitque  coli  in  ecclesia  qua- 
dam  dicecesis  Constantiensis  in  Normannia.  At 
in  Indice  observat,  eumdem  esse  Francariumj 
qui  Gallice  Francaire  et  Frag-aire  scribitur.  In 
Addendis  pag.  1003  memorat  Fracanum  ali- 
quem,  patrcm,  ut  volunt,  S.  Winwatoeiabba- 
tis,  de  quo  apud  nos  actum  est  ad  3  Martii,quem 
dicit  esse  patronum  ecclesias  Plou  frag-an,  prope 
oppidum  S.  Brioudi  in  Armorica.  Fracannm 
illum  et  alii  ibidem  faciunt  patronum,  sicut 
etiamShnmM  othier   in  Catalogo  Sanctorum 
Qalliae,  qnemdeditpost  Martyrologium  Roma- 
num  Gallice  versum,  Francarium  confessorem 
ad  hunc  diem  refert  in  Pictonibus.  Verum  cum 
omnia  illa  nomina  fortasse  sint  corrupta,  ut 
passim  accidit  in  Sanctis  GallicV,  et  nihil  de 
Francario  inveniam  certi,  libenter  eruditis  Gal- 
lis  examinandum  relinquam,  an  diversis  illis 
nominibus  idem  ubique  designetur  Sanctus  ; 
B      imo  etiam,  an  non  Sanctus  aliquis  suo  nomine 
magisnotus,  corruptis  nominibus  repetatur. 
S.  Gliolaphi  martyris  translatio  hac    die,  anno 
1649,  magna   cum  solemnitate  fuit  celebrata 
StyrcVinAustriasuperioreinCollegioSocietatis 
Jesu.  De  festivitate  illa  anno  1650  libellus  fuit 
Lincii  impressus,  et  Majoribus  nostris  trans- 
missus,  ex  quo  pauca  ad  propositum  nostrum 
excerpam.  Corpus  S.  GHolaphi  inventum  fuit 
Romse  in  ccemeterio  PriscillaB,  indeque  extra- 
ctum  cum  vase  sanguinisejusdem  Sancti  ab  Emi- 
nentissimo  Cardinale  Ginetto,summi  Pontificis 
InnocentiiXVicario  generali,qui  itlud  donavit 
Florentio  Montmorencio  Societatis  Jesu  Assi- 
stenti  Germanise  cum  facultatibus  illud  aliis 
donandi  et  ad   cidtum  publicum    exponendi. 
Montmorencius  vero  illud  misit  collegio  Sty- 
rensi  Societatis  Jesu  in  Austria,  ubi  ex  commis- 
sione  serenissimi  archiducis   Austrias   Leopoldi, 
pro  temporc  episcopi  Passaviensis,  debite  reco- 
gnitum  fuit,  etpubliae  venerationi  expositum, 
peractaque  festivitate  summo  cum  sptendore,  et 
maximo  populi  concursu,  reverenter  in  dicto 
Societatis  coltegio  est  reconditum. 
□  Geronis  nmrtyris  mentio  est  apud  Grevenumsine 
aliis  adjunctis,  ex  quibus  cognosci  possit.  Veri- 
similiterestnomen  corruptum,  forte  ex  Gerul- 
phi,  qui  hodie  colitur,  nomine  Gallico  Geronem 
efformaverit  martyrologus. 
Vascns  Pirez,  Lusitanus  Societatis  Jesu  sacerdos, 
hoc  die,  anno  1590,  obiit  Ulyssipone  virtutibus 
clarus,  et  institxdione  egregia  novitiorum,  qui- 
bus  diu  prsefuit.  Ejus  corpus  sexennio  post  mor- 
tem  integrum  una  cum  vestibus  repertum  est,  ut 
legitur  sub  imagine  hujus   Viri    venerabilis 
Roma>  impressa. 
ln  Corbeia  monasterio,  dedicatio  basiHcaj  domni 
Albini  et  Marcellini  episcoporura.  Annuntiatio 
est  Martyrologii  Corbeiensis  apud  varios  im- 
pressi. 

Iphiffenia^o  ex  Actis  S.  Matthcvi  apostoli  ho- 
die  dandzs  a  martyrologis  aliquot  recentioribus, 
et  ab  ipso  etiam  Baronio  commemorata  est  in 
MaHyrologio  Romano.  Nobis  satis  erit  de  ea  di- 
IWnterannotareadActa  S.  Matthivi,  qucvcum- 
que  mveniemusnotatu  digna. 

13asai  marlyrisTyriffi  memoria  hodie  est  in  Synaxa- 


PB  ETERMISSI 

rio  Grcvco  Ms;  sed  plura  de  illa  nullibi  invenio. 

Antonius  Ariniincnsis,  Ordinis  S.  Frnnsciscipres- 

bylcr,  ad  hunc  diem  refertur  ut  beatus  a  Jaco- 

Mllo  in  Sanctis  Umbrnv  tom.  2pag.  265.  Secu- 

tus  est  Jacobillus  Martyrologium  Francisca- 

num,  nec  quidquam  pro  cidtu  affert. 

Bernardina   de  Monte-majorc ,    tertiaria  Ordinis 

S.  Francisci,  cum   titulo   BeaUe   annuntiatur 

apud  Arturum  a  Monasterio  in  Martyrologio 

Franciscano  et  in  Gyn(vceo.  Eamdem  simititer 

Bcatamuoc^  Castella?ius  in  Martyrologio  uni- 

versali,  sed  nec  tempus,  quo  defuncta  est,  nec 

locum  prxter  Hispaniam  contra  morem  suum 

assignat,utparum  videatur fuisse  instructus  de 

pertinentibtts  aoJBernardinam,  Verum  nec  For- 

tunatus  Hueberus  in  Menelogio  Franciscano 

Bernardinam  titulo  Beatas  exornat,  nec  Waddin- 

gus  in  Annaiibus  Minorum  eam  videtur  novis- 

se,nec  Benignus  Fremaut,  qui  anno  1708  Vi- 

tas  Franciscanorum  iltustrium  Belgice  edidit, 

Bernardinas  Vitam  ad  hunc  diem  exhibet,  nec 

martyrologi  Hispani,quos  ego  quidem  noverim, 

de  Bernardina  quidquam  habent,  ut  plane   mi- 

rer,  et  minime  pcrspiciam,  unde  ipsam  Bea- 

tis  adnumeraverit  Castellanus.  Nam  id  mini- 

me  mirandum  de  Artaro  ,    qui  omnes  ,  quos 

memorat,  solet  Beatos  nominare.  Plures  viri, 

virtutibus,  viUv  sanctitate,  et  gestis  illustres, 

videri possunt  apud  Arturum  a  Monasterio  et 

Hueberum,  cum  de  illorum  cultu  nihil  invenia- 

mus. 

Anna  Maria  de  Vitriola,  Ordinis  S.  Augustini,  de- 

functa  in  conventu  Mantuano  S.  Aug-ustini  21 

Septerabris  anno  mdlxvii,  celebratur  apud  Her- 

reram  in  Atphabeto  Augustiniano,  ut  pceniten- 

tiaetmortificatione  insignis,  et  divinis  etiam  re- 

velationibus  illustris. 

Sanctorum  sex  Martyrum,  satellitum  imperatoris 

Maximiani,  ad  huncdiem  commemoratio  legitur 

in  Menologio  Sirletiano ,   consonantibus  Me- 

ncvis  impressis,  ubi  adduntur  duo  solum  versi- 

culi.  Hi  latine  ita  sonant :  Pro  Deo,  qui  caput 

in  ligmo  inclinavit,  sex  Martyres  caputsub  gdadio 

inclinant.    Fuerint   h(vc  deprompta  ex    Actis 

cujusdam  Martyris,  sed  necdum  nobis  constat, 

ex  quibus ;  et  nihilo  magis,  an  sex  illi particuta- 

remhabeant  cultum,  cum  locus  martyrii  non 

assignetur. 

S.  Juliana  virgo  et  martyr  Romana  hodie  memo- 

ratur  in  Martyrologio  Mediolanensi  his  verbis : 

Romas  S.  Julianre  vir£-inis  et  martyris,  cujus  ossa 

Cesani,e  aput  vero  Mediolani  in  ecclesia  S.  Phi- 

lippi  Nerii  summo  honore  servantur.  Est  autem 

Cesanum  vicus  cum  ecclesia  parochiali  in  dice- 

cesi  Mediolanensi.  In  annotatis  additur,  corpus 

fuisseeffossum  exccemeterio  Cyriacae;  non  item, 

an  nomen  Julianae  in  sepulcro  fuerit  inventum. 

Attamen  verisimile  est,una  cum  corpore  no- 

men  S.  Julianae  repertum,  uti  aliquando  con- 

tingit.  Certe  nomen  non  est  tale,  quod  conveniat 

omnibus  virginibus  martyribus,  qualiapassim 

suntnomina,  qucv  Sanctis  sine  nomine  inventis 

imponuntur.  Precterea  constat,  Julianam   ali- 

quam  Romev  esse  passam,  qux  ex  Fastis  tan- 

tum   Hieronymianis  cum  multis  martijribus 

apudnosmemoratur  ad  5  Junii,  elaliundenon 

znnotuit.Posset  igituritta  ipsaesse  Juliana,<W 

corpus  Mediolanum,  indeque,  excepto  capite, 

adecclesiamCesanitranslatumest.  Res  tamen 

xncerta  est,  quiaetaliae  Juliana>,  quarum  no- 

men 


I) 


I1 


B 


DIE  VIGESIMA  PBIMA  SEFEEMBEI8 

i      mcnsatis  est  commune,  Romie  pati  potuerunt. 
^Q^dsitfcorpusdonatumfuitcomUiBartho- 

tfmuco   Arrsio  a  Cardhmte  Aloysio  Ilo^odro, 

haudatus  comes  caput  donavit  Sanclimoniali- 

ous  8.  PhiHppiNerii;  ossa  vero  transtulitadec- 

cMiamparoehialempagiCxsani,  quam  suo  Bere 

ampliorem  instauraverat,   ul  pturibus  narrat 

martyrologus  Mediotanensis. 
Conon  Papa,  ut  Sanctus,  hodie  annuntiatur  apud 

Maurotycum,  Felicium,  Octavium  Cajetanum 

in  Martyrologio  Siculo,  Ferrariumin  Catalogo 

gcnerali,  et  in  Martyrologio  Germanico,  Cani- 

siinomineimpresso.  Ai  horum  auctoritas  non 

sufpcit,  cum  nidla  uspiam  cultus  indicia  repe- 

riam. 
Joannes  de  Speeulo,  alias,  de  Cureg*hem,  eanonicus 

Regidariset  diaconus  monasterii  Viridis-vallis 

in  Brabantia,  obiit  hoc  die  anni  1358  in  opi- 

nione  sanctitaiis,  qusefuitetiamvisionibuscon- 

firmata.  Habemus  Vitam  ex  Ms.  Viridis-vallis 

acceptam,  compositamque  a  Religioso  ejusdem 

monasterii,  qui  defuncto  convixerat.   Titulus 

VittV  est :  Planctus  venerabilis  fratris  Wilhclmi 

Jordani,  canonici  Regularis  Viridis-vallis,  super 

obitu  fratris  Johannis  de  Speculo  fquod  erat  no- 
men  maternum)  alias  de  Cureg-hem,  ejusdem 
ccenobii  devotissimi  diaconi.  Agebat  annum  seta- 
tis  vigesimum  quartum,  et  retigioscV  vitx  se- 
ptimum,  brevique  promovendus  erat  ad  sacer- 
dotium,  quando  defunctus  est.  Exempla  virtu- 
tis  plura  continet  Vita;  sed  /uvc  nequit  Operi 
nostro  inseri,  quia  nihil  habemus  de  cidtu,  ac 
ne  nomen  quidem  hujus  Joannis  notum  est  apud 
martyrologos  Belgas  inter  venerabiles. 
S.  Januarii  cujusdam  memoriam  Romee  haberiad 
hunc  diem  notatam,  ob  reliquias  in  ecctesia 
S.  Silvestri,  scribit  Pancirolus  in  Opere  Italico 
de  Ecclesiis  Romanispag.  39S.  At  fatetur,  ne- 
sciri,  cujus  Januarii  sint  reliquise, 
Hilarius,  episcopus  Vesontionensis,  ad  hunc  diem 
idSanctuscommemoratur  apud  Saussayum  in 
Supplemento  Martyrologii  Gallieani.  Secictus 
estfOpinor,  Joannem  Jacobuui  Chiffletium,  qui 


in  Vesontione  part.  2  omnes  primos  episcopos 
VesontioneiisesSanctovumtitulohonorat.  Verum 
apudnos  tom.  iJuniipag.  681  annotatur  ex  Pe- 
tro  Francisco  Chiffletio  Societatis  Jesu,  ex  om- 
nibus  illis  decem  dumtaxat  aut  uudecim  vetustis 
insertos  fuisse  Martyrologiis,   illique  ibidem 
enumerantur.  Inter  hos  autem  non  reperitur 
Hilarius,  nec  xdlam  mihi  aliunde  se  offert  san- 
ctitatis  ipsius  argumentum. 
Edilhunus  confessor  legitur  in  Martyrologio  An- 
glicano  Joannis  Wilsoni,  qui  in  prima  editione 
laudat  Bedam  Hist.  Angl.  lib.  6  cap.  27,  ct  in 
secunda  etiam  Catalogum  Sanctorum  Hiberno- 
rum;  et  apud  Ferrarium  in  Catalogo  gencrali. 
Verum,cum  Wilsonus  adnotato  asterisco  desi- 
gnet,  ipsum  non  fuisse  in  vetusto  Martyroiogio 
aut  Caiendario  Anglicano,  non  existimamus, 


Edilhunum  umquam inpublica  vei  fuis-  D 

'<■,  remittimusque  ad  Historiam  Bedm  lib 

cap.  Il.ubiornalurehgio. 
Dedicatio  basilicae   FontenetensU  in  Burgundia 
Ordinis  Cisterciensis  t    peracta    ab    Eugenio 
Papalll,  commemoraturap 
Dedicatioccclesi:j-j3.  Mariae de  Oliveto  Ordinis  Cu 

■  'xciensis  in  provincia  BiU- rrU 

apud  laudatum  scriptorem. 
Dedicatio  majoris  ecelesia  ...  atu,-  AugTi- 

sta:  Taurinorum  apud  Ferrarium. 
Bonifacius,  abbas  tng  securvlus  Cistercien- 

sis,  insertus  est  Catendario  Ordim  oien- 

sis  impresso,  et  cum  titulo  Be&tiponiturapud 
Senriquez  in  Menologio,  ubt^  Martmus 

exeodem  Ordine  Cardinatis;  sed  sine  ullispu- 
olicicultusindiciUMterqueetiamreferturapud 
Saussayum in  appendicibus,sedsinetitutoBeati. 
Angelus  de  Joyeuse,  vir prxcipuee  nobilitatis,  qui, 
rrfictis  dignitatibus  suis,   OrdineK  ino- 

rum  ingressus  estt  ibique  p  ,/lVe„ 

clare  admi nistramt,  referiur  in  Martyrologio 
Gallicano  inter  venerabiles.  e 

Greg-orius  sine  adjunctis  hodu 
stis  ecclesiie  Alexandrinee  apud  Jobum  L 
fum.  In  Martyrologio  Coptorum,  quod  aiiquis 
MaroniiaLatinum  facere  conatusest,  vocatur 
S.  Greg-orius  monachus,  discipulus  S.  Pachomii 
monaehi.  At  vet  sic  non  satis  nobis  innotescit, 
nedum  cultus  ipsius. 
S.  Laudi,  Laudonis  aut  Lautonis  (sic  varie  namen 
exprimitur)  episcopi  memoria  hodieestinqui- 
busdam  auctariis  Usuardi  apud  Sollerium  no- 
strum,  uti  etiam  apud  Canisium,  Ferrarium, 
Saussayum,  Castellanum,  in  aliquot  Calenda- 
riis,  in  Florario  Ms.,  ac demum  in  Martyrolo- 
gio  Parisiensi.  Postridie  quoque      ,  ir  in 

Fastis  plurimis,  r/  in  Martyrologio  Romano, 
quodprodiepassimsequimur.  Saussayusauteni 
inSerie  Sanctorum  cum  S.Lzudo  eonjuuyitVos- 
sessorem,  cujus  cultus  unaexaminabitur 

xs.ii  Septemb. 
S.  Lutrudis  mentio  fit  apud  Ferrarium,  et  in  Flo- 
rarioMs.  Spectatad  xxiiSeptemb. 

S.  Geremarus  abbas,  memoratur  in  aliquot Fastis 
Benedictinis,  uti  et  apud  Gales  ,       .  - 

rium,  sed  non  sine  errore  Flaviniaci  ab  hisponi- 
tur.  De  eo  agetur  cum  martyrologio  Romanoad 

x\iv  Septemb.  F 

S.  Marcus  opilio  M.  Claudiopoli  hodie  annuntia- 

tura  Castellano.  In  Romano  cum  pluribus  est 

ad  wyiii  Septemb. 

S.  Lueas  Evangelista  hoc  di>   memoratur  in  Fa- 

stis  Hieronymianis\  sed  colitur  inEcclesia  die 

xvm  Octobris 

Papolus  cpiscopus  Metensis  ponitur  in  Florario 

Ms.  At  defunctum  et  Martyrotogio  Metensi  in- 

sertum  dicit  Meurissiusdie,  quo  de  ispu- 

tari  poterit,  xxi  Novembris. 


DE 


18G 


VCTA  SANCTORUM 


J> 


Aucront 
J.C. 


DE     S.     JONA     1'ROPHETA 


IN    PAL^STIINA 


COMMENTARIUS  HISTOBICUS. 

§  I.    S.  Jon^,  qui  typus  Christi  fuit,  memoria  in  Fastis 

ecclesiasticis,  cultus. 


S.  Prophttx 
gcsta  apo- 
crypha  tunt 
prxler  ea, 
qux  in  sacris 
Littcris 


B 


memoran- 
tur.  Ejusno- 
mvn  Martif- 
rologio    /to- 

»10)10 


irt  Fastit 
Grttci»  aU'- 
bn  ut. 


Sancti  Jonse  prophetse,  cujus  hodie  in  Romano 
Martyrologio  memoria  occurrit,  proindeque 
gestamirandaproinstituto  Operis  nostriillu- 
strantur,  quaecumque  aliunde  Acta,  quam  ex  sa- 
cris  Litteris  petuntur,  apocrypha,  multisque  fi- 
gmentis  conspersa  sunt.  Hujusmodi  habentur 
pseudo-Epiphaniietpseudo-Dorotheiineptisequas 
vel  tum,  cum  genuinse  putdbantur,  exploserunt  in- 
terpretes,  nosque,  ubioperse  pretium  videbitur,  re- 
fellemus.  Fjusdem  farinse  sunt  aliqua  Rabino- 
rum  somnia,  et,  ni  fallor,  Vita  Jonas  prophetse, 
auctore  anonymo  scripta,  et  ab  eruditissimo  Asse- 
manno  in  Bibliotheca  Orientalium  tom.  Spag.  2S6 
assignata.  Ego  itaque  miranda  sancti  Prophetse 
gesta  exsacris  Litteris  repetam,  etpro  more  no- 
stro  commentabor,  relinquamque  interpretibus 
discidiendas  conjecturas  ad  institutum  nostrum 
fere  inutiles,  quas  tamen  hinc  et  inde  assignabo. 
JonasIIebraicumnomen,  LatinisCohimhaest.  Hinc 
S.  Hieronymus  in  epistola  ad  Paulinum  :  Jouas, 
Columbapulcherrimanaufrag-io  suo  Passionem  Do- 
mini  prsefigurans,mundum  adpcenitentiam  revocat, 
etsub  nomine  Ninive  g-entibussalutem  nuntiat. 

2  Duplici  potissimum  titido  Christi  typus  fuit 
Jonas  :  ipse  namque  solus  ex  omnibus  veteris  Te- 
stamenti  prophetis  ad  genies  missus  fuit,  in  eo 
prsefigurans  Salvatorem,  qui  vixdum  natus  appa- 
ruit  gentibus,  eas  etiam  oves  ad  suum  ovile  addu- 
cturus.  Deinde  cum  tribus  diebus  in  ceti  visceri- 
bus  delituit,  dequo  Salvator MaithseiVL  y 40  ;  Sicut 
enim  fuit  Jonas  in  ventre  ceti  tribus  diebus  et  tribus 
noctibus,  sic  erit  Filius  Hominis  in  corde  teme.  In- 
ter  prastermissos  addiem  xxvn  Januarii  monuit 
antesignanus  nosler  Boliandus,  nuntiari  S.  Jonara 
in  Auctariis  Usuardinis,  Codice  Cartusise  Colo- 
niensis,  memorari  a  Canisio,  Petro  de  Natalibus, 
Mtutrofyco  et  nliis.  Anliqnioribus  Martyrologiis 
dassicis  ejus  nomen  non  est  inscriptum,  at  illud 
communehabetsanctus  Prophetacum  aliispluri- 
bus  veieris  Testamenti  Sanctis.  Hodie  in  Marty- 
rotogio  Romano  his  verbis  celebratur  :  In  terra 
Saar  sancti  Jonae  propneta,  qui  sepultus  estin  Geth, 
quibus  addunt  Tabuhe  ecclesise  Nucerinze  apud 
illustrissimum  de  Aste  :  Cujus  ossa  Nuceriam  in 
Picentinis  translata  sunt,  et  inter  Prtctermissos  ad 
xixAprilisnotaruntMajoresnostri,  itlo  dieibidem 
coli  S.  Jonam,  proptcr  corpus  ex  Terra-sancta  illuc 
ab  equitibua  S.  Jonnnis  translatura. 

3  ln  Kalendario  Coptico  Jobi  Ludolphi  et  Me- 
nxis  eodem  die  sanctiProphetse  fit  mentio,  quee  in 
Menologio  Basiliano  ad  sequentem  ditata  est,  eo- 
'/'"'  '•'»'"'  inceaititr  in  Ktlendario  Moscorum  fi- 
gurato.  In  Metrico  siccanitur  : 

Elx«&  ft  irprin:  rw  [QNAW  yala  xaAvtpev. 
Prima  etvicena  tumulo  occultatur  Jouas. 
Qiuv  m  Martyrologio  Romano  de  terra  Saar  et 


S.  Jonffi  sepultura  in  Geth  asseruntur,  discutiemus 
infra.InconcilioConstantinopolitano  sub  S.Men- 
na  patriarcha  libello,  quondam  S.  Agapeto  Ro- 
mano  Pontifici  oblato;  subscriptus  legitur  Phocas 
presbyteretpriormonasterii,quoddiciturJona:juxta 
Secundum.  Hinc  conficit  Bailletus  tomA  cot.  :309 
§  2  de  cidtu  S.  Jouk,  fuisse  Constantinopoli  sub 
imperatoribus  Byzantinis  Cathoticis  ecclesiam 
S.  Jona?  adjectumque  illi  monasterium.  Verum  in- 
certum  est,  fueritne  coenobium  illud,  quod  ad  Se- 
cundum  vocatur,  Coyistantinopoli ;  deinde  an  a 
sancto  Propheta  ?iostro  nomen  habuerit. 

4  Mulio  sunt  recentiora,  nec  fere  certa  magis, 
quse  S.  Jonae  cultum  illustrant.  Varuv  quidem  ec- 
clesise  sacris  ejus  exuviis  gloriantur,  at  unde  illas 
obtinuerint,  nesciunt,  vel  quse  se  scire  arbitran- 
tur,  debitis  testimoniis,  qusecertamfidemfaciant, 
non  confirmant.  Ughellus  tom.  5  Itaiise  sacr/e  an- 
tiqiicV  editionis  col.  1259,  corpus  S.  Jonre  prophetse 
basilicse  Venetse  S.  Apollinaris  adscribit.  Pape- 
brochius  in  Itinere  Romano  Ms.,  inter  ea,  quse 
Ravennse  annotavit,  ait :  In  templo  PP.  Francisca- 
norum  Conventualium  corpus  S.  Liberii  archiepi- 
scopi  venerati  sumus.  lusacello,  quod  choro  dextrum 
est,posttumbarn,  quaealtarisusumhabet,armarium 
est  mag-num,  continens  praedicti  Sancti  et  Jonse  pro- 
phetas  capita, cum  variis  minus  notabilibus  reliquiis. 
Ejusdem  Sancti  costam  sibi  vendicant  Casinen- 
ses,  ut  videre  licet  in  Instrumento  in  Opere  nostro 
tom.  vn  Maji  in  Appendice  ad  diem  x  excuso pag. 
669  num.  14.  Inter prsctermissos  ad  xix  Apriiis  ita 
notavit  Henschenius  :  S.  Jonas  propheta  colitur 
hoc  die  Nuceriae  propter  corpus  ex  terrasaucta  illuc 
ab  equitibus  S.  Joannis  translatum.  Mitto  alias 
minus  notabiles  reliquias,  quibus  se  ditatas  arbi- 
trantur  alise  ecciesise,  percensere. 

5  De  corpore  S.  Jon;e,  quod  sibi  Veneti  vendi- 
cant,  sic  scribit  eruditissimusvir  Fiaminius  Cor- 
nelius,  senator  Venetus,  in  Ecclesise  Venet.  antiq. 
monument.  Decade  4  pag.  154  ;  Ex  antiqua  l.ujus 
ecclesias  traditione  quiescere  dicitur  in  enfbasitica 
S.  Apollinaris)  corpus  S.  Jonae  propheta?,  cujus  de- 
ductio  unde  et  quando  peracta  sit,  ig-noratur.  Vene- 
randum  ejus  caputad  aram  lateralem  marmorco  lo- 
culo  inciuditur,  reliqua  vero  lipsana  ignoto  loco  re- 
condita  latent,  cujus  memoria  vel  ex  temporum  in- 
juria,  vel  ex  virorum  desidia  omnino  deperiit.  Ex 
hts  patet,  sine  aliqua  Venetorum  injuria,  partes 
aliquassancticorporisaiiis  ecclesiis  concediposse, 
cum  non  contendant,  velsaitemnon  probent,  ha- 
berese  illud  usque  hodie  integrum.  Debileetiam 
nonnihil  estpristinse possessionis  assertum.  Pro- 
fecto  quot  quantique  sint  errores  ex  similibus  tra- 
dihonibuspopuiaribus  nati,  dum  faciie,  ut  affinia 
sunt  Sanctorum  nomina,  reliquiseconfunduntur, 
et  nos  Scvpe  notavimus,  et  eruditisin  confesso  est. 

G  Quod 


Varix  eecli- 
s'.r  oju$  reli- 
qaiis  glorian 


V 


ntsatisincer 
ta  sant,  qux 
pro  asscren- 
dn  earum 

pussessione 


A 

adferuntur 
Traditioncs 


Orientatium 
dc  Jonx 


sepulcro  in 
Geth  Opher 


anttqux  et 
probabiles. 


DIE  YIGESIMA  PJUMA  SEPTEMRIUS. 

6  Quod  ad  caput  spectat,  si  illud  integrum  lo- 
culo  marmoreo  inclusum  habentVeneti,  fateantur 
Ravennates  necesse  est,  se  hactenus  in  errore 
fuisse,  nisi  velint  bicipitem  nobis  Jonam  facere. 
Lis,  ni  fallor,  amice  inter  eos  componi  posset, 
utrisque  partem  capitis,  quse  caput,  ut  passim  in 
similibus  solitumest,  vocatasit,relinquendo.  Certe 
unde  vel  partem  obtinuerint  Ravennates,  unde 
costam  Cassinenses,  expressum  non  invenio.  Ex 
Majorum  meorum  schedis  disco,  a  Beatillo  cum 
Vita  S.  Prisci,  de  qua  ad  diem  ix  Maji  pag.  360, 
submissam  fuisse  relationem  de  translatione 
S.  Jonae,  de  qua  in  Prgetermissis  ad  xix  Aprilis : 
sed  instrumentum  a  Vita  S.  Prisci  avulsumfru- 
stra  qusesivi.  Astasus  laudatus  schedas  Antonii 
Caraccioli  assignat  ,  illm  quo  fundamento  ni- 
tantur,  pariter  ignoro.  Tumulo  Jonse,  ejusque 
venerandis  exuviis  etiam  Turci  gloriantur , 
et  gemino  quidem  loco.  Cornelius  de  Bruyn 
in  Itinere  Orientali  cap.  61,  postquam  narra- 
vit ,  quomodo  Nazaretho  pervenisset  Ramam , 
ita  loquitur  Flandrice  :  Cum  inde  (RamaJ 
paullum  progressi  essemus,  ostensa  mihi  sunt  in 
rupe  expressa  signa  quaepiam  vestig-iorum  Jonae 
prophetse. 

7  Post  hsec  a  sinistris  in  conspectu  est  vicus  Mis- 
desh,  ubi  caverna  est,  in  qua,  ut  ferunt  indig-enge, 
tumulatus  est  Propheta  ille.  Cavernse  Turci  super- 
sedificarunt  fanum,  quod  ibi  quiescat  Propheta,  quem 
peculiari  veneratione  colunt.  Atque  ea  tanta  est, 
ut  nou  patiantur ,  quempiam  Christianorum  eo 
accedere.  Locum  illum  vocat  Franciscus  Qua- 
resmius  tom  'l  Elucidationis  Terree  Sanctee  lib.  7 
cap.  ipag.  855  Michieth,  dicitque  Nazaretho  in 
Aquilonem  distare  quatuor  milliaribus.  Porro 
ita  narrat.  Michieth  creditur  patria  Jonee  ,  ubi 
sepulchrum  ejus  esse  fertur.  Ibienim  ostenditurnon 
inelegans  Turcarum  Mesquita,  intra  quam  sacel- 
lum  est  clausura,  in  quo  corpus  S.  Jonse  sepultum 
esse  perhibetur.  Desuper  per  foramen  lampadem 
demittunt  Turcas  ad  honorem  Prophetae,  et  in  la- 
tere  per  aliud  inspicitur.  Permittunt  illi  Christia- 
nis  in  Mesquitara  ingredi,  solutis  tamen  de  pedi- 
bus  calceamentis,  et  quse  diximus,  videre,  ut  fide 
digni ,  qui  ibi  fuerunt  et  viderunt ,  narraverunt 
mihi. 

S  De  eo  fere  solo,  ut  vides  lector,  conveniunt  hi 
duo  scriptores,  quod  Titrci  locum  illum  pro  tu~ 
mido  S.  Jonae  habeant  et  colant.  Credo,  circa  re- 
liqua  posteriori  potius  habendam  fidem,  quiplu- 
ribus  annis  in  PaLvstinaversatits,  curiosius  cun- 
cta  exquirere  potuit.  S.  Hieronpnus  ad  Chroma- 
tium  in  Prasfatione  ad  Commentarium  in  Jonam, 
hcBC  habet,  quse  huc  pertinent :  Porro  Geth  in  se- 
cuudo  Saphorim  milliario,  quffi  hodie  appellatur  Dio- 
csesarsea,  euntibus  Tyberiadera,  haud  g-randis  est 
viculus,  ubi  et  sepulchrum  ejus  (Jonae)  ostenditur. 
Quamquam  aliijuxta  Diospolim,  id  estLiddam,  eum 
et  natum  et  conditum  velint,  non  intellig-entes  hoc, 
quodadditur,  Opher,  addistinctionemaliarumGeth 
urbium  pertinere,  quae  juxta  Eleutheropolim  sive 
Diospolim  ,  hodie  quoque  monstrantur.  Idem 
itaque  locus  est ,  quem  Hieronymus  et  alii  as- 
signant  ,  vocaturque  ab  Adrichomio  Getheser , 
et  Getacopher,  alias  Geth,  quze  est  in  Opher,  sive 
Ofer. 

9  Distat  Geth-Opher  %fere  uiilliaritum  a  Rama 
vico,  tum  Diocsesarea  seu  Saphuria,  cujus  rudera 
haud  longeabsuntamonte  Tabor,  ittnos  docet  map- 
p(i  geographica  Monumentis  Missionum  Orienta- 
lium  inserta.  Observat  autem  Quaresmius  lauda- 
tus,  Geth  esse  terram  seu  distrietum,  in  qua  est 
Michieth,  quasi  Vicus  Geth,  corrupto  non  nihil  no- 


i.C. 


LtJ 

mine.  Calmetus  cum  Bailleto  et  aiiis  Prmfatiane 
in  Jonam,  opinatur,  Geth-Opher  Jotapatam  esse, 
in  Historia  famosissimam.  Verum  iiiud  mihiap- 
paret  omnino  improbabile,  et  S.  Hieronymitesti- 
monio  prorsus  contrarium,  BepkorU  cnim,  seu 
Dioctesarea,  secundummappasgeographiras  tum 
antiquas,  tumrecentiores,  octo  et  ultra  miUiari- 
bus  Jotapatadistat,  quxcivitas  etiam  non  est  in 
via  Sephori  Tiberiadem  euntibus,  sed  quartomil- 
liari  in  Septentrionem  Tiberiade,  et  eequali  fere 
cum  illa  spatio  Sephori  dissita.  Atque  htecsecun- 
dum  eam  opinionem  dicta  sunto,  in  qua  laudati 
script6res  esse  videntur,  quseque  videtur  rnihi 
valde  verosimilis,  quod  eo  loco  natus  Propheta  sit, 
ubi  sepultus  creditur, 

10  Ex  his  aliisque,  quee  sequuntur,  corrigen-  Baromi  «•- 
dum  est  Romanum  Martyrologium  ,  quod  post  ror- 
Chronicum  Paschale  Jonam  nuntiat  in  terra  Saar  : 
hasc  enim  ubi  sit,  imo  umquam  fuerit,  non  est  fa- 
cile  dictu.  Certe  illam  nuspiam  in  mappis  aut  Le- 
xicis  geographicis  reperio.  Affinia  illi  nomina 
sunt  Saara,  Saron,  Sarira  et  sintilia  :  at  Geth-Opher 
in  eorum  territorio  nonestsitum.  Igitur  vel  lo- 
cum  diversum  a  sepultura  S.  Jonae  assignat  Baro- 
nius,  velmaleillum  locat  in  terra  Saar.  Geth  vicus  E 
alius,  de  quo  S.  Hieronymus  supra  laudatus,  erat 
in  confiniis  Liddee  et  Eteutheropolis,  Saara  item 
oppidum  in  finibus  Eleutheropoleos  contra  Septen- 
trionem  euntibus  ATicopolim,  inquit  Hieronymus. 
Potuerunt  vicina  esse  duo  illa  oppida,  et  unum 
forte  alterius  districtu  contineri  :  at  sic  certe 
apertis  Hieronymi  monitis  refragatur  Baronius : 
Eleutheropolis  enim,  Diospolis  et  Nicopolis  civi- 
tates,  quas  interjacet  Saara,  remotissimee  sunt 
a  tribu  Zabulon,  ubi  S.  ^oimortus  et  sepultura 
locanda  sunt.  Saara  enim  (alii  legere  malunt 
Zarea)  primum  tribui  JucLv  Josue  cap.  15  <  33, 
deinde  Danitis  cessit  ibid.  cap.  19  v  \\.\  Vide  infe- 
riuspag.  894  addenda  ad  hitnclocum.) 

11  Quaresrnius,  jam  scepe  laudatus,  alium  in-  AUaS.Jonz 
super  locum  assignat,  qui  pro  sepulturaS.  Jonae  s«Mu™a 
prophetee  habetur.  Nestoriani  sive  Chaldoei  (inquit  J;"*cu0, 
loco  supra  citato)  docent,  corpus  Jonae  esse  in 
Chaldtea  in  nova  Ninive  civitate,  quae  Arabice 
dicitur  Medinltii  el  Musol,  qua?  distat  a  veteri 
Niuive ,  nunc  destructa,  circa  decim  milliaria. 
Locus,  ubi  dicitur  esse  corpus  Prophetre ,  cst  ul- 
tra  flumen  civitatis,  circa  dimidiura  milliaris.  Chal- 
daice  Nebi  Jonam,  Arabice  Xebi  Jtnes,  id  est  Pro-  F 
phcta  Jonas  appellatur.  Locum  hunc  tenent  et 
venerantur  Turcie,  qui,  ut  eumdem  visitent  Chri- 
stiani,  permittunt.  Nova  Nivine  passim  Musol  ap- 
pellatur  et  Musssl,  adjacetquc  Tigri  fUtcio.Cor- 
nelius  a  Lapide  in  cap.  3  Joiue  y  3  ait,  se  ex  R.  P. 
Joanne  Antonio  Marietti ,  paria  fere  de  Jonae 
ibidem  sepulchro  accepisse,  illudquesummo  Chri- 
stianoruni  confluentium  concursu  visitari;  tum- 
bam  vero,  seu  loculum,  tam  longum  el  latum  esse, 
ut  bporteat  Jonam  pene  gigantem  fuisse,  si,  qttod 
Turci  indigenas  narrant ,  tolum  iUud  spatium 
ejus  implent  exuvuv. 

1:>  Paulo  aliter  ksBcnarrat  Ta\  wto- 

cum  lustravit :  ait  enim,  nulli  (' 
eo  accedere,  nisi  clam  ex  speciali  favare,  et  pretio 
prius  soluto.  Adicisscsc  locum  • 
bits  Capucinis,  sed  noctu,  et  earutis  priu  s 
calceis.  In  medio  mosquitx,  inquit,  colii  tmpositce 
etsatiselegantis,  visitur  sepulchrum  tectun 
tioso  tapete Persico,  quoda  guatuor  angulis  cin- 
gunt  candelabra  ingentia  JEnea  quatuor,cum  cc- 
reis,  circumque  lampades plurimas  ovoque  stru- 
thionum,  qumpendeni  ew  tabuloto.  Ceterum  sum- 
mam  esse  incolarum  erga  tumulum  vcncrationem, 

tum 


■L\d>t 
Utur 


iss 


UCTORE 

J.  c. 


ntst  «ifl«.<o 
/mm  UUere 


ctoijium 
apud  Gr.i 
cot. 


tum  ipse,  tum  aiii  testantut 
eoperoenerint  sancti  Prophetm  reltqutx,  nonedi- 
cunt  Oredibiliusest,J<m*m  in  Patesttna  ofittsse. 
Verum  id  negant  Ur«;tt<des  illi,  utque  suam  ur- 
bem  Musol  eamdem  cum  Ninive,  seu  qiuv  ex  ilh  us 
ruderibusexsurrexerit,  statuunt,  facile  ctiam  fa- 
bulari  possunt,  Prophetse  tumulum  inter  miser- 
rimum  urbis  excidium  ill&sum  stetisse,  hodieque 
perdurasse. 

VZMalim  ego,  quam  tot  somniis  et  nugis  fidem 
habere,  suspicaricum  CornelioaLapide,  celeber- 
ctum.  San-  rimum  qUOndam  apud  Ninivitas  Joine  nomen  ab 
ctiapparun,  ^  ^  pQ$terQS  pertransisse,  atque  eo  titiUoPro- 
phetxa  quopiam  mausoleum  erectum  fuisse,  quod 
postea  ejus  sepulcrum  creditum,  vel  corradendse 
pecunise  causa  confictum  fuerit.  Apparitionem 
aliquam  S.  Jona:  ita  narrat  S.  Gregorius  lib.  4  Dia- 
log.  cap*  34  :  Quidam  nostcr  Relig-iosus  vir  vita 
valde  laudabilis,  cum  ante  hoc  quadriennium  mo- 
reretur...  in  hora  exitus  sui  Jonam  prophetam, 
Ezechielem  quoque  et  Danielem  coepit  aspicere, 
eosque  dominos  suos  ex  nomine  clamare  ,  quos 
dum  ad  se  venisse  diceret,  et  depressis  lumiuibus 
B  eis  reverentia:  obsequium  praberet,  ex  carne  edu- 
ctus  est.  Aliqui  apad  laudandum  ScVpe  Corne- 
lium  a  Lapide  in  cap.  2  Jonse  ?  xi  conjectant, 
Prophetam,  quipeculiari  modo  Christi  sepulti  et 
resurgentis  typus  fuit,  cum  Christo  etiam  resur- 
rexisse,  testem  gloriosse  resurrectionis  ejus,  atque 
deinde  cum  illo  ad  cxlos  assumptum  esse  cum  ani- 
ma  et  corpore. 

HAtquo  loco  sint  habendcV  simites  conjecturm, 
norunt  critici.  Profecto  id  siverum  est,  perperam 
laudatse  supertus  ecclesieede  sanctis  Jonte  cxuviis 
gloriantur.  Porro  antequam  ad  Sancti  gesta  pro- 
pius  accedimus,  juverit  hic  adjunxisse  elogium, 
quo  celebratur  sanctus  Propheta  in  Menologio 
Basiliano  ad  diem  xxii  Septembris.  Jonas  ma- 
gnus  et  g'loriosus  propheta  ex  regione  Judaeorum 
fuit ,  jussusquc  a  Dco  in  urbem  Niniven  abire 
et  pnedicare,  fore,  utpost  triduum  Ninive  subver- 
teretur,  cum  bene  nosset  Deum,  qua  est  in  homi- 
nes  clementia,  veniam  daturum  Ninivitis,  si  poeni- 
tentiam  agerent,  recusato  divino  mandato,  navi- 
gium  conscendit,  fugam  meditans.  Sed  mare  diviua 
voluntate  sic  efferatum  est,  ut  eum  dcvorare  volue- 
rit.  Quamobrem  nauta?  per  sortes  explorantes  , 
illius  causa  in  tanto  se  versari  salutis  descrimine, 
arreptum  praicipitem  in  mare  deturbant.  Et  fluctus 
quidem  maris  statim  detumuere;  Jonam  vero  cetus 
drvnrnvit,  tertio  autein  post  die  in  terrani  illfesum 
exposuit. 

[b  Tuno  igitur  profectus  jViniven ,  prseceptuni 
Dei  implevit.  Mox  in  regionem  suam  regressus , 
abducta  matre,  alicnam  terrara  petiit,  cum  eum 
puderet  in  patria  sua  versari ,  quod  vaticinium 
suum  falsum  fuisset;  nam  Deus  pcenitentium  Ni- 
vitarum  misertus  est.  Cumque  multa  alia  pro- 
pnetasset,  decessit.  Hcvc  fere  omnia  ex  Pseudo- 
Dorotheo,  Pseitdo-Epiphanio  et  Hebrzeorum  fa- 
bidis  desumpta  sunt.  Non  omnes  Jonte  prophe- 
tias  scriptas  fuisse,  vel  si  scriptcV  fuerint,  periisse 
atiquas,  manifestum  fit  exlibro  quarto  Regum, 
ubi  capite  14  t  25  dicitur  :  Ipse  (Jeroboam)  re- 
Btituit  terminos  Israel  ab  introitu  Emath  non  pro- 
cul  a  Damasco,  rxsque  ad  mare  solitudinis,  juxta 
sermonemDomini  Dci  Israel,  quem  locutus  est  per 
servum  suum  Jonam  ,  filiuni  Amathi  prophetam 
qui  erat  de  Geth,  quae  est  in  Hopher.  Inter  ilta 
multa  aha,  quge  prophetasse  dicitur  in  elogio 
Basihano,  numerant  aliqui,  quse  in  Chronico  Pa- 


DE  S.  JONA   IMiOIMIKI \\ 
atunde  et  quomodo     schali  post  supposititios  Epiphanii  et  Dorothei  D 


propheth 
ptrimmt, 


fwtits  il"  lcgiudnr. 

L6E1  dedit  prodigium  (Jonas)  super  Hierusalem  JS"**^ 
ettolam  terram  :  cum  vidcriut  lapidem  olamahtem  iWt    m~ 
lamentabiliter,  instat  finis  ct  cum  viderint  in  Hie- 

rusalemomnesg'entes,  tunccivitns  deldutur.  Qiuv 
de  Christo,  qui  lapis  angidaris  est ,  flente  super 
Jerusalem  recte  easponuntur  quidem  t  sed  post 
Hierosolymitanum  excidium  conficta,  vel  certe  ex 
lutoso  fonteprofbcta,  nullam  fidem  apud  eruditos 
obtinent  Porro  ex  loco,  quem  adduxiex  libroA 
Regum,  constatjounmnatumesse  in  Geth-Opher, 
de  quo  supra  num.  9;  dubitari  enim  nonpotest, 
quinidem  is  ipse  sit,  quietmissus  est  ad  Ninivi- 
las.  Pcrsuadet  hoc  nomen  patris  Amathi,  quod 
ubique  idem  est,antiquissimaque  apudJosephum 
lib.  9  Antiq.  Judaic.  cap.  xi  inter  Hcbrwos  tradi- 
tio,  cui  suffragatur  unanimis  omnium  fere  san~ 
ctorum  Patrurn  consensus.  Obstrepunt  Rabbini 
aHquiapudS.  Isidorum  in  Joni\,quitradunty  Jo- 
nam  nostrum  esse  filium  vidiuv,  quem  a  mortuis 
Elias  suscitavit. 

17  Addunt  alii,  eum  fuisse  filium  Abdise  pro*  Eabrsonm 
pheLv,  quem  arbitrantur  faisse  maritum  mduse  *l  aonnuHo- 
Sareptancv.   Refragatur  eiiam   pseudo-Epipha-  ^"mtZvZ 
nius ,  pseudo-Dorotheus ,  Chronicum  Paschale,  ^ 
Rupertus,  aliique  illos  secuti,  afferentesque,  Jo- 
nam  ortum  fuisse  in  Cariathmaus  juxtaAzotum. 
Verum  eorum  auctoritas  jam  abunde  ex  sacris 
Litteris  sanctoque  Ilieronymo  elevata  est.  Asser- 
tum  quoque  Hebreeorum,  etsi  ex  eo  satis  corruat, 
quod  nultis  testimoniis  nitatur,   inde  etiam  con- 
vellitur,  quod  sic  fere  anni  centum  tctatis  tribuen- 
di  sint  Jona?,  cuni prospera  Jeroboamo  vaticina- 
tus  est,  atque  illis  adjiciendi  sint  pr&terea  aliquot, 
antequam  Ninivitas  ad  paenitentiam  sua  prsedi- 
catione  converterit.  Primis  ferme  Achabi  annis, 
puta  sexto  vel  septimot  ut  sacrse  Historise  ordo 
docet ,  filium    mulieris  Sareptanse  resuscitavit 
Etias  ,  inde  aidem  ad  usque  initia  Jeroboami 
fluunt  annidl,  quibus  si  deinde addas  20,  statues 
plus  quam  centenarium  Jonam  missum  in  Nini- 
ven,  quod  ex  sotis  Rabbinorum  somniis  nemo  fa- 
cile  admittet. 

18  Paulo  minus  ex  hacparte  fatiscunt  conjectu-  Sancticonje- 
rx  alicV Hebrcvorum,  in  SederOlam  asserentium,  ctursimpro- 
Jonam  fuisse  adolescentem  missum  ab  Eliseo,  ut  babUe*' 
ungeret  Jehu  in  regem  41  Reg.  9  >  i  quique  lau- 
davitJehuobexcisamdomumAchabibid.  10  >■  30; 
sednec  ips<v  solidis  fundamentis  nixsc  sunt.  Eo-  P 
dem  recidit  opinio  quorumdam  antiquorum  Pa- 
trum,  suspicantium,  quod  Jonas  filius  sit  mulie- 
ris  Sunamitidis,  quem  primum  sterili  matri  in 
hospitalitatis  prscmium  precibus  obtinuit  Eliseus 
4  Reg.  4  y  ]  6,  ac  deinde  mortuum  revocavit  ad  vi- 
tam  ibid.  y  34  et  seqq.  Hmc,  inquam,  opinio  me- 
ris  conjecturis  nixa,  eodem  recidit,  prwterquam, 
quod  illihocetiam  contrarium  accidat,  quodpro- 
vectcv  admodum  <vtatis  statui  debeat  prmdicasse 
Ninivitis ,  et  sic  pater  ejus  Gethxus  non  fuerit 
Amathi,  sedAbdias  natus  in  urbe  Sunam,  ut  iidem 
conjectant. 

%  II.  Refelluntur  opiniones  aliquse 
de  tempore  praedicationis  Jon^. 
Ejus  historioe  pars. 

Ut  annus  nativitatis  S.  Jonie  determinari  certo  Dailietussine 
npiiurt    itn  nnn  /„», . 


nequit,  ita  nec  tempus, 


quo  primum   coepit  /tmdonw»» 

vaticinari 


omnium 
Propheta- 
rum  pri- 
mum 


r> 


DIE  VIGE8IMA  PBIMA  BEPIKMBBIS. 

valicinari.  BaUletus  in  Historia  vitw  S.  Jonae 
num.  i  affirmat,  Jonam  ante  Osee  ceterosque  omnes 
prophetas  tum  Majores,  tuni  Minores  vaticinia 
edidisse,  idque  probat  ex  eo,  quod  Jeroboamo  II 
regi  Israel  prsedixerit  victorias  de  Syris  referen- 
das.  Jeroboam  vero,  inquit,  regnavitante  Oziam 
regem  Juda,  sub  quo  aliorum  prophetarum  figun- 
tur  exordia.  Sed  non  subsistit  hoc  ratiocinium 
contra  sanctorum  pene  omniumPatrum  interpre- 
tumque  non  levibus  argumentis  stabititam  senten- 
tiam,  nisi  evincat  Bailletus,  Jonam  prsedAxisse  Je*- 
roboamo  felices  bellorum  successus,  antequam  vel 
is  rex  esset,  vel  certe  antequam  Ozias  seu  Azarias 
regnaret  in  Juda.  Anno  quinto  decimo  Amasise  filii 
Joas  reg-is  Juda,  regmavit  Jeroboam  filius  Joas,  re- 
gis  Israel,  in  Ramaria  quadraginta  et  uno  anno  4 
Reg.  14  f  23.  Ibidem  vero  >'  17,  Vixit  autem  Ama- 
sias  filius  Joas  rex  Juda,  postquam  mortuus  est 
Joas,  filius  Joachaz  regis  Israel,  quindecim  annis. 
20  Ex  quibus  seqititur,  Jeroboamum  regnasse 
cum  Azaria  Amasise  fdio  et  successore  residuis 
annis  2G,  nam  quod  dicitur  4  Reg.  15  y-  i,  anno  vi- 
gesimo  septimo  Jeroboam  regis  Lsrael  regnavit 
Azarias  filius  Amasiseregis  Juda,  explicandum  est 
de  duodecim  aliis  annis,  quibus  Jeroboam  cum 
patre  Joa  regnum  administravit.  Atque  hoc  evi- 
dens  fit  ex  computu  annorum  Amasise.  De  illo 
enim  4  Reg.  14  y  1  et  2  dicitur :  In  anno  secundo 
Joas  filii  Joacbaz 
filius  Joas  reffis  Juda 


,r'.TMf 

i.  c. 


ordtne  tem~ 
poHsstatuit. 


Perperam 
ctiam  ad- 
struit,  San- 
ctum   scculo 
integro  pro- 
phetassc, 


nthil 
vttat 


regis  Israel,  regnavit  Amasias 

.&*.,  uuuu viginti  autem  et  novem 

annis  regnavit  in  Jerusalem.  Si  anno  15  Amasise 
post  patris  obitum  Jeroboam  regnum  obtinuit, 
residui  sunt  solum  anni  15  incompleti,  quot  post 
initia  regni  Jeroboam  supervixit  Amasias,  atque 
adeo  illi  filius  Ozias  successit  anno  15  Jeroboam, 
non  vero  27,  nisiduodecim  annos  adnumeres,  quos 
in  regni  consortio  cum  patre  transegit.  Reliqitos 
autem  26  annos  regnavit  in  Israel,  sceptrum 
Juda  gerente  Azaria,  seu  Ozia,  filio  Amasise. 

21  Jani  vero,  cum  incertum  sit,  quoto  regni 
anno  Jeroboamus  terminos  Israel  Damascum  us- 
que  extenderit,  quotque  ante  annis  Jonas  id  fuiu- 
rum  prsedixerit,  incertum  etiam  est,  an  ante  Ozise 
tempora  prophetarit  Jonas.  Recentiores  quidem 
aliqui  cum  Bailleto  figunt  initium  vaticiniorum 
^on&primisJeroboami  annis,  at  nullis  argumentis 
suam  opinionem  stabiliunt,  atque  adeo  nihit  inde 
fatiscenti  ratiocinio  Baitleti  subsidiiaccedit.  Ma- 
lim  profecto  ego  sanctorum  Patrurn,  atiorumque 
antiquorum  sententia  stare,  qitam  ex  imbeilibits 
conjecturis,  nullaque  vel  apparenti  ratione,  Pro- 
phetaruni  ordinem  invertere,  et  Jonam  Osee  prse- 
ponere.  Malim  credere,  Prophetam  ante  Ozue 
tempora  non  prsedixisse  Jeroboamo  regi  Israet 
victoriasde  Syris.  Scio  ab  aliter  sentientibus  re- 
poni  posse,  Jonam  interProphetas  locum  obtinere, 
secundum  eam  tantum  prophetiam,  qxtse  est  de 
missione  in  Niniven.  Verum  ut  est  rursus  funda- 
mento  destituta  opinio,  ita  nihil  valet  hoc  pro  illa 
effugium,  manetque  non  stabile  Bailleti  ratioci- 
nium. 

22  Insolens  magis  est,  quod  idem  adstritit  sub 
finem  num.  i  et  sequentis  initio.  Hic  asseiHt,  ptus- 
quamhQ  annos  fluxisse  inter  prima  Jome  vatici- 
nia  ejusque  missionem  in  Niniven;  ibi  spondet, 
ostensitrum  se,  Jonam  secido  integro  prophetasse. 
Posterioris  asserti  probationem  nutlam  uspiam 
nec  probationis  apud  ilium  umbram  invenio,  at 
contra  sui  oblitus  in  Tabutachronologica  vaticinia 
Jonse  annorum  51  terminis  circumscribit.  Atne 
vet  tot  quidem  illi  necessario  tribuendisunt,  quod 
ostendo.  Quam  sint  varise  de  successione  et  tem- 
pore  regum  Assyriorum  sententise  seu  conjecturse 


pottus,  ut  in  rebus  obscuris  $ol<>t,  noruni  erwiUi. 
Tres  non  sunt  ignobites,quarum  nuUa  cogit  perio- 
dum  prophetiarum  Jome  uUra  triginta  annos 
extendere.  Prima  Tiriniestetplurimono-  inter- 
pretum,  qui  Ozise  anno  9,  adeoque  l\  Jeroboami 
regis  TsraSl,  divisionem  regni  Assyriorum  per 
Arbacem  Medorum  et  Phut-Bel-Ochum  Babyto- 
nise  priefectos  illigant. 

23  Ninivitarum  pcenitentiam  sub  SardanapaXo 
oranium  hominum  moltissimo  effeminatU  Hmoque 
rege  Assyriorum  statuunt  eontigisse.  Illinovem- 
decim  annos  regniassignant,atq«e  adeo  is  in  illo- 
rum  chronotaxi,  quinto  tantupi  anno  postJero- 
boami  initia  sceptrum  Assyrise  obtinuit.  Igitur, 
quo  anno  Sardanapati  tibuerit,  fige  praedicatio- 
nem  Jonze,  neque  triginta,  imo  viginti  annorum 
periodum  vixexcedes  ;  ab  initio  scilicet  regniJe- 
roboam,  usque  ad  Sardanapatipeenitentiam,  cum 
is  tribus  fere  annis  obsessus  fuerit  in  Ninive,quo 
certe  tempore  eo  non  est  ingressus  Jonas.  Alii  cum 
eruditissimo  Plumyoen  decano  ecclesix  cath. 
Iprensis  in  Diss.de  reg.  Babyl.pag.  200  autumant, 
Ctesiam,Ctitarchum,ceterosque  fere  omnes  histo- 
ricos,qucedeAssyriis  agunt7perperam  duos  Sar- 
danapalos  confudisse,quos  Calisthencs  apud  Sui- 
damdebitedistinguit.  Illi  itaque Sarda.xt pal u m  I, 
etiam  Phulem  appellatum  credunt,  eumdemque  E 
Anchialiset  Tarsi  Cilicise  urbium  conditorem  seu 
restauratorem  potiits,exDiodori  lib.l  Athenseilib. 
12,  Strabonis  lib.  14  et  atiis  scriptoribus  faciunt. 

24  Hunc  denique  credunt  ab  Arbace  et  Betesi  vrophnm 
parte  quidem  regni  mutctatitm  fuisse,  sed  Jooas  ejt,s 
prsedieatione  excitum  ex  voluptatibus ,  desidiam 
excussisse,  moxque,  cum  concessisset  rebeltibus 
Babyloniis  et  Medis  quasdam  immunitates,  Meso- 
potamiam,Armeniam,AliasquecisEup}'<iiten>  re- 
giones  subjugum,  quod  excusserant,  redegisse. 
Secundum  illi  Sardanapalum  Assaradonis  per 
Anacyndaraxim  nepotem,  annis  fere  150  primo 
posteriorem  faciunt,  et  Tonosconcolerotem  voci- 
tant;atqueiUidemumattribuunt,quidquiddeSar- 
danapaUlv.iu  et  inaudita  motlitie,quidquiddeNi- 

nives  destructione,et  ingloria  regis  inter  concubi- 
nas  morte,  tradiderunt  historici.  Hscc opinio sotis 
nititur  Calisthenis  verbis  •■  forte  tutius  cum  Har- 
duino  candide  fateremur,  reges  Assyrios  prseter 
Phulem,  de  quo  4 Reg.lo,  et  1  Paralip.  cap.  3,  per 
longam  annorum  seriem  ignotos,  vet  certe  valde 
dubios  esse. 

25  Hunc  autem  Phidem,   seu  Sardanapalum  ptriodo 
eumdem  esse  qui  Nii  t  ive  /  •egnarit,cum  ibidem  prse- 
dicavit  Jonas,  ex  conjectura  (neque  entm  institu- 

tum  meitmpostulatoperusinsat  rt.nariifacitecon-  F 
cessero :  potuit  enim  is  pluribus  annis  regnasse  in 
Ninive ,  antequam  cum  exercituvenerit  in  Sama- 
ria7n,iUiqitetribittumpenderitManahem,quianno 
quadragesimo  nono  Azarix regis  mortuus est.  His 
si  addas  15,  quibus  ante  Azariam  solus  regnavit 
Jeroboam,  sxtmmam  inveniesannorfm  64.  Atne- 
queManahem  postremis  regni sui annis suppetias 
arege  Assyrio petiit,  sedpotius  primis,  imoveri- 
similiter  secundo,  cum  scilicet  antecedenti,  occiso 
Sellum,  omni  conatu  frustrasibisceptran<,  >juod 
usurparat,  stabitire  contendisset.  Atquejam  tum 
Phul  pluribus  ante  annis  regnare  apud  Assyrios 
potuit.  Illicerte  1S  annos  tribuit  Tirinus,et  horum 
priorum  atiquo  nil  vetat  Jonam  venisse  in  Nini- 
ven,  atque  adeo  nihil  cogit  iterum  primam  ejus 
prophetiam  ab  prscdicatione  in  Ninive  plus  quam 
triginta  annorum  intervatto  sejungere.  Hujusqui- 
dem  primi  Sardanapati,  seuPhulis  ,patroni  initia 
Jeroboami  figunt  anno  S25  antevulgarem  <vram, 
illique  credunt  fausta  fuisse  vaticinatutn  Jonam, 

S0  regni 


,„■;  s.  JCW 

I-  C        mnocirciter  ante  vulgarem  xram  77S .  /<«««« 
includuntur. 

«ginta  «-       26  Sfc*  rM  *«***  A^r>  M5«Me  ad  20 /«  0- 

"°"'m        ^ami  annumprimam  Jonse  prophetiam  diflerre ; 
at  neque  suadet  aliquid  prarticationem  inNimve 
„,},.„/„•,■<■  »sqi«'  wlonnuw  antexramvulgarem 
778  quxnon  mgle  ab  atiis  rursusanno  810,  acteo- 
que  32  ^nw  maturiusfigitur.  Jacobus  Ussenus 
denique,  quem  secuti  videntur  Bailletus  et  Cai- 
metus  hic,  ita  in  Annalibus  chronotaxim  ordinat, 
ut  cum  pnvcedenlibus  credat,  Jonara  primum 
nrophetasse  anno  mundi  3197,  qui  Jeroboamt  20 
erat,  ante  ivram  vulgarem  80S.  Porro  Usserms 
Phidem  Assyriorum    regem    suspicatur  fuisse 
Sardanapali   patrem,    quem  Julius  Africanus 
Acracarnem,   Eusebius   Ocrosapem,  Stephanus 
Cyndaraxem,  Strabo,  Arrianus  et  Suidas  Ana- 
cyndaraocem,  Athenxus  lib.  12  Dipnos.  Anabaxa- 
remnominent.  Illiusirruptionem  in  terramlsrael 
figit  anno  mundi  3233,  anteChristum  771;  initia 
vero  Jeroboami  3179,  qui  ante  Christum  est%1h. 
Igitur  intervallum  est  annorum  54.  Deinde  idem 
chronographus  Jeroboami  mortem  illigat  anno 
B  mundi  3220,  ante  vulgarem  mram  784,  creditque, 
jam  tum  in  Assyria  regnasse  Phulem,  et  ante 
Jeroboami  obitum  ibidem  prxdicasse  Jonam.  An- 
numpropius  non  definit. 
innectere.         27  Stantc  hac  chronotaxi,  prophetiiv  Jona?  tri- 
ginta  iterum  annorum  spatio  illigari  possunt,  si 
nempe  statuas,  medio  circiter  Jeroboami  regno, 
Assyrke  sceptro  potitum  Phulem,  pauloquepost 
deliciis  voluptatibusque  domesticis  indormientem, 
a  Jonaexcitatum  fuisse.  Sensetquidem  Calmetus 
adcap.  3>  4  cum  Usserio,  Jonam  prasdixisse  Je- 
roboami  victoriam  de  Syris,  vivente  adhuc  ejus 
patre  Joa :  at  vel  sic,  modo  statuas,  Prophetam 
anno  circiter  25  Jeroboami  Ninivitis  prxdicasse, 
triginta  annorum  periodum  non  excedes.  Deinde 
nullaest  ratio,curprsedictionesJeroboamofact3e, 
vel  uno  anno  ante  eorum  successum  statuantur ; 
proinde  in  Usserii  chronologia  figi  non  debent  diu 
ante  expugnatam  Damascum,  quas  expeditio  ob 
eodem  refertur  quidem  ad  annum  mundi  3179,  sed 
vage  inclusa  eo  spatio,  quod  usque  ad  annum  3194, 
sive  usque  ad  mortem  Amaside  fluxit.  Atque  hoc 
ipsum  valde  incertum  est :  namque  nihil  suadet, 
Jeroboamiutt  quindecim  primis  regni  annis  po- 
tius,   quam  aliquot  posterioribus  gravissimum 
contra  Syros  bellum  gessisse,   adeoque  Jonam 
ante  Azarise  seu  Ozise  tempora  praphetasse. 
C      SJ8  Ruit  igitur  Bailleti  ratiocinium  et  insolens 
Monihu  Jo-  assertum,    Prophetum    per   integrum    seculum 
('/,Wr/\V  V^divassc.  Nunc  8.  Jonse  gesta  historica  ex  sa- 
nivet  rxd-    °ris   Litteris  delibemus.   Et  factum   est  verbum 
dio,fugit.     Domini  ad  Jonam  filhim  Amathi,  dicens:  Surge  et 
vade  in  Niniven  civitatem  grandem  et  prsedica  in 
ea,  quia  asoendit  malitia  ejus  coram  rae;  inquit 
sacer  textus  v  1  etl.  Sub  mollissimo  scilicet  et 
spurcissimis  volujitatibus   immerso   rege,  raro 
populus  licentissime  libidininon  laxat  habenas. 
Difficile  dictu  est,  quare  hoc  Dei  mandatum  ita 
fanamperculerit,  ut  vetuti  mentis  impos,  divirnv- 
que  obnitens  voluntati,  ejus  oculosveluti  effugere 
vohwrif.  Nnnvxii  (cuim)  Jonas,  ut  fugeret  in Thar- 
sis  a  facie  Domini  et  desoendit  in  Joppen.  Fugm 
su<v  causam  obscure  ipse  Propheta  innuit  cap.  4 
f&  Proptei  hoopraeoccupavi,  ut  fugerem  in  Thar- 
sis.  Scio  enim,  quia  tu  Dcus  clemens  et  misericors 
es,patiensetmulta  miserationis  et  ig-noscens  su- 
per  malitia 

29  Pterique  interpretes  luvc  ita  exponunt,  ac  si 


\  PBOPHETA 

pnvvidisset  Jonas,  convertendos  ad  suam  prxdi- 
cationemNinivitas,indequefalsiprophetsenomen 

et  ignomiuitnn  timuisset.  Et  hunc  sensum  idcum- 
que  verba  ferunt;  vix  credo  tamen,  usque  adeo 
proprii  nominis  amantem  fuisse  Prophetam,  ut 
cum  tantillo  suidispendio,  Dei  noluerit prwceptis 
obsequi,  maxime  cum  prodigiosus  prophetias 
comminatoruv  eventus,  tam  subita  perditissimse 
civitatis  pamitentia\quam  solam,  ut  suspendcndiv 
divinx  ultionis  causam  metuere  potmsset,  suam 
abunde  cselitus  missionem  populis  probare  de- 
buisset.  Alii  credunt,  insolentia  et  diffiadtate  rei 
absterritum  3onamdivinamandata  dectinarevo- 
luisse.  S.  Hieronymus  hic  et  Naziansenus  in  Apo- 
logia  censent,  causam  fugm  PropheUv  fuisse  ni- 
miampietatem  in  gentem  suam,ne  eapenret.  Eo 
quo&  (inquitS.  Hieronymus)  poenitentia  gentium 
ruina  sit  JudsBorum,  idcirco  amator  patriae  suse,non 
tam  saluti  invidet  Ninivae,  quam  non  vult  perire 
populum  suum. 

30  Nonne  etiam  forte  prsenoverat  imminentia 
genti  suse  ab  Assyriis  mala,  et  perverso  patrise 
amore prseoptabat  imminensjamque  divinitus  m~ 
tentatum  hostibus  gentis  suse  excidium,  quod  sua 
illa  prsedicatione  erat  aversurus  ?  Certe  hanc  expo- 
sitionem  non  segre patiuntur  Jon&  verba  excapA 
?2  allegata.  Utut  est,negari  nonpotest,  Prophe- 
tam  humanitus  hic  aliquid  passum  esse,  atque  vel 
in  eo  maxime,  quod  delirantis  instar,  Dei,  quem 
ignorarenonpoterat  ubique prscsentem,  mandata 
saltem  fugere  voluerit.  Erat  Joppe  celeberrimus 
jam  a  Salomonis  iempore  2  Paralip.  2  portus  Ju- 
dcvorum,  in  ora  maris  Mediterranei ;  hodiedum 
Jaffa  et  Japha  vocatur,  atque  eo  appellunt,  qui 
Hierosolymam,  vigesimo  ferme  milliari  inde  dis- 
sitam,  peregrinantur.  Tarsis  autem  sive  Tharsus 
metropolis  Cilicise,  cujus  populi  quondam  late 
mari  dominati  sunt,  a  quo  Citicum  dominio  ipsum 
mare  Mediterraneum  Tharsim  vocatum  fuisse, 
ostendit  Comelius  aLapide. 

31  Ibidem  etiammonet,  S.  Hieronymum  ita  hic 
Tharsim  exponere,  ac  si  Jonas  thnidus  et  fugiti- 
vus,  non  de  Citicia,  vel  alio  certo  loco,  quo  se  reci- 
peret,  cogitasset,  sed  tremebundus  mare  et  fugam 
sola  respexisset.  Cornelio  tamen  ceterisque passim 
interpretibus  prssplacet  naturalis  vocis  Tharsis 
significatio,  atque  illam  non  obscure  exigunt  se- 
quentia :  Et  invenit  navim  cuntem  in  Tharsis.  Et 
dedit  naulum  ejus,  et  descendit  in  eam,  ut  iret  cum 
eis  in  Tharsis  afacie  Domini.  Ubi  Tharsus  Citicisc 
tamquam  navigationis  terminus,  non  vero  mare 
tantum  designari  videas.  Vix  inde  vela  sotverant, 
Dominus  autem  misit  ventum  mag-nura  in  raare  et 
facta  esttempestas  magnain  mari  et  navis  pericli- 

tabatur  conteri et  dixit  vir  ad  collegam  suura  : 

Venite  et  mittamus  sortes  et  sciamus,  quare  hoc 
malum  sit  nobis. 

32  Quamquam  adhuc  hodie,  quod  de  infideli- 
bus  lib.  3  cpist.  5  summo  cum  animi  dolore  con- 
questus  est  S.  Franciscus  Xaverius,  sciamus  nau- 
tas  etiam  Christianos  et  Catholicos  sortilegiis  et 
vanis  observantiis  esse  perverse'  deditos,  totus  ta- 
men  contextus  sacer  abunde  innuit,  prodigii  ati- 
quid  in  oborta  hic  tempestate  intervenisse :  neque 
enim  apparet  credibile,  viros  ceteroqui  satis  reli- 
giosos,  ut  sequentia  docent,  quarumcumque  natu- 
rali  via  et  modo  obvenientium  in  mari  tempe- 
statum  causas  in  vectores  conjecisse,  et  sortibus 
expiorasse.  Quidquid  sit,  dequo  plura  fabulan- 
tur  Judcvi,  sortilegium  ad  providentise  et  po- 
tenticv  suee  ostentationem  direxit  Deus  :  quippe : 
Et  miserunt  sortes,  et  cecidit  sors  super  Jonam : 
Et  dixerunt  ad   eum :  Indica  nobis,   cujus  causa 

malum 


D 


expenditur 
Navigam 


E 


Tharsum  Ci- 
licix,  vecto- 
7-ibus 


(alfert  nau- 

fritfjiipcricu- 

Um; 


DIE  VIGESIMA  FIXMA  8EPTBMBBIS. 


iil  mare 


B 

ejicitur.  Hc- 
brxorum 
circa  hxc 
conjecturx 


c 

incertx,  De- 
glutitur  Jo- 
n«s  u  pisce, 


malum  istud  ait  nobis.  Narravit  autem  iltis  Jonas 
totius  reiseriem  et  suum  fugiendi propositum.  Et 
timuerunt  viri  timore  inag-no,  vindiclam  nimirum 
divinam,  quam  Jonae  sibique propter  ejus  causam 
videbant  imminere. 

33  Nec  audebant  tamen  cultorem  et  Prophetam 
veriDeia  se  eccpetlere,  veriti,  ne  pel  sic  poenas  in- 
justse  crudelitatis  penderent.  Quem  igitur  jam 
Prophetam  norant,interrogant .-  Quid  faciemus  tibi, 
ut  et  nos  pnesentissimo  naufragii periculo  libere- 
mur,  et  tibi non  sit  male?  Tuum est  (inquit  illorum 
ore  S.  Hieronymus)  imperare  ,  quo  facto  quiescat 
mnre,  quod  nunc  iram  suo  furore  testatur.  Revelata 
procul  dubio  jam  erant  pcenitenti  Prophetse  di- 
vinse  providentise  circa  se  consilia ;  Et  dixit  ad 
eos  tollite  me  et  mittite  in  mare,  quod  certe  sua- 
dere  non  licebat  sine  divino  instinctu,  quem,  cum 
non  nossent  nautse,  cum  summo  sui  discrimine 
maris  furori  quavis  via  obniti  maluerunt,  quam 
Prophetam  Dei  maris  et  aridze,  eiiam  volentem 
divinseque  irse  causam  in  se  rejicientem,  flucti- 
bus  mergere.  Quapropter  Remig-abant  viri ,  ut  re- 
verterentur  ad  aridam,  Jonam  exposituri  incolu- 
mem.  Et  non  valebant,  quia  mare  ibat  et  intumes- 
cebatsuper  eos. 

34  Tandem  omnibus  in  cassum  adhibitis  subsi- 
diis,  ut  Prophetam  servarent  salvum  et  se  periculo 
e.rinH-rent,  suaniquc hanc coram  T)>-o  testati  volun- 
tatem.  tulerunt  Jonam  et  miserunt  in  mare.  Rabbi 
Eleazarus,  qui,  teste  Tirino  et  Aria  circa  Christi 
setatem  divinos  libros  interpretatus  est .  prodigiis, 
quibus  Jonse  historia  referta  est  s  altud  ex  tra- 
ditione  addit,  nisi  id.  ipseforte  exverisimilitudine 
fabricarit.  Ait  autem,  nautas  Jonam  funibus  alli- 
gatum  in  mare  ssepius  collo  tenus  immersisse, 
rursumque  in  navim  eduxisse,  experturos,  num 
ejus  causa  tantum  naufragii pericutum  adirent ; 
quoties  autem  demitteretur  Jonas ,  mare  detu- 
muisse,  atque  iterum,  quoties  in  navim  attollere- 
tur,  insolentius  infremuisse;  eoque  signo  certiores 
factos  divinee  voluntatis,  tandem  penitus  solutum 
funibus  mari  permisisse.  A  narratione  illa  ad- 
mittenda  non  alienum  seprscbet  laudatus  ssepe 
Cornelius  a  Lapide  ;  at  aliis  ,  quibus  etiam  com- 
perta  est  Rabbinorum  fabulandi  licentia,  verisi- 
milis  quidem  apparet  ex  nautarum  erga  Prophe- 
tam  in  sacris  Litteris  testata  solicitudine,  s.ed  illa 
tantum  verisimiiitudine,  qusemeramconjecturam 
pariat. 

35  Ejusmodi  furfuris  conjecturis  annumerari 
poiest  traditio  Qrientalium,  apud  Eugenium  Ro- 
gerium  asserentium,  Prophetam  in  fluctus  detur- 
batum  fuisse,  duobus  milliaribus  ab  Antipatride 
in  Meridiem  ;  ut  ut  enim  contextus  suadeat,  non 
longius  a  littore  abfuisse  nautas,  cum  prodigiosa 
tempestas  illis  incubuit,  non  facile  tamen  determi- 
natum  hunc  locumpersuaderi  sibiab  Orientalibus 
prudentes  patientur.  Projecto  Jona  ,  stetit  mare  a 
fervore  suo,  etprseparavitDominuspiscemgTandem, 
ut  deg-lutiret  Jonarn,  et  erat  Jonas  in  ventre  piscis 
tribus  diebus  et  tribus  noctibus.  Pro  pisce  grandi 
vertunt  lxx  Cetum,  atque  ita  etiam  S.  Matth.  cap. 
12  f  40  :  Sicut  enim  luit  Jonas  in  ventre  ceti  etc. 
Pluribus  hic  disputant  interpretes,  cujus  speciei  is 
piscis  fuerit,  genericum  enim  illis  est  cetinomen. 
Ncgari  non  potest  ceti  nomen  baisenis  quasi  anto- 
nomastice  tribui,  licet  aiiis  majoris  molis  et  ma- 
gnitudinispiscibusnonnumquametiamcoyiveniat: 
qui  igiturprudcnterjudicaverit,  potius  credet  ba- 
Isenam,  cui  magis  proprie  et  dupticiex  capite  id  no- 
men  convenit,  quam  alium  quemvis  piscem  fuis- 

se* 

Septembris  Tomus  VI, 


m 

36  At  rectamant  hypercritici,  qui  sephysicoset 
naturalistasnominanttcontenduntque,batsenisar- 
ctiores  fauces  esse,  quam  ut  hominem  integrum 
UUcsumque  intromittere possint.  Quis  ad  hsec  non 
rideat  ?  Unde didicerunt  viri  illi,  nihit  hic  intet  tot 
ac  tanta  miracula  prodigii  intervenisse,  atque  ita 
balsenseguttvr,<;  ipiendoProphetienmfuigsedi' 
vinitus  ditaiatum'i  Deinde  tot  sunt  in  >  ontrariam 
partemproimmensabaitenarumiumguth-  ris,tum 
ventriculi  latitudine  testimonia,  utfacile  credutus 
haberinonpossit,  guihisfldem  habet.  testimonia 
iila,  neque  enim  iis  enarrandis  terere  tempus  lu- 
bet,videri  possunt  apudTirinu-m  ad  cap.  VdJobi 
7  20  et  seqq.,  et  Calmetum  in  Dissertatione  p 
liari  de  hoc  pisce ,  quam  Commentariis  in  Pro- 
phetas  Minores  prwfixit  pag.  36  et  segq.  Porro 
non  defueruntjam  aprimis  Ecciesise  secutis,  qui 
totam  illam  vorati  atque  in  ventre  ceti  per  tres 
dies  morati  Jome  historiam  impio  dente  arro- 
derent,  atque  ad  aniles  fabulas,  sopiendis  infan- 
tibus  fabricalas,  relegarent. 

37  TestaturidS.Augustinusepist\02inQusest. 
6  de  Jona.  Hos secutisuntnonnulli  nostri  temporis 
increduli,  qui  qusecumque  pro  summa,quam  ha- 
bent  de  se  opinione,  intellectu  non  capiunt,  reji- 
ciunt,  atque  ita  in  sanctos  Patres  et  Deum  ipswn 
sacrarum Scrioturarum pr< ',„u,  •mauctorem  sa- 
c/  ilegum catamum stringerenonexhorrent .Mutto 
conatu  evincere  nituntur  itti^itt.rsio^Joxiamaceto 
nec  vorari,  necper  trcs  dies  in  stomacho  se< 
potuisse.  Id  nos  guidem,  ut  ut  nonpauci  coi 
dant  absque  miracxdo  saltem  ingenti  fieri  po- 
tuisse,  lubenier  concedemus,  naturaii  r.ia  factum 
non  fuisse;  verum  respondemus  cum  S.August. 
contra  Porphyrium  loco  citato  :  Aui  omnia  divina 
miracula  credendanon  sunt,  aut  hoc  cur  non  creda- 
tur,  causa  nulla  cst.  Neque  enim  hoc  factum  con- 
tradictionem ,  ut  scholse  loquntur,  involvit,  atque 
adeo  divinse  omnipote n n H  b ,  qum  tres  pueros  inter 
flammas  fornacis  Babylontcr  servavii  illsesos,  li- 
mites  non  excedit,  et  eumdem  habet,  qui  cete 
prodigiorum  est,  assertorem  Deum  ,  fidei  nostrx 
vadem  et  remuneratorttm.  Sed  diuiius  his  immo- 
rari  piget. 


III.  Jonas  a  pisce  in  littus  ejectus 
prsedicat  Ninivitis.  Eorum  poeni- 
tentia.  Prophetae  immitis  dolor  a 

Deo  reprehensus. 


Circa  tempus,  quo  Jonas  in  ventre  ceti  perdu- 
ravit,  alia  suboritur  inter  commentatores 
qucVstio,non  majoris  fere  uHlitatiSjdifficuUaHs 
parisetincerHtudims.Anscilicetpertres  dies  et 
noctes  integros  in  ventrr  piscis  delituerit,  an  vero 
instarmortui  et  sepulti  ChrisH,  cujus  hic 
fuitjioras  tantum  cireiter  trig 
postremam  opinionem  inciinare  videtur  S.  Hiero- 
nymus,eUdquidemadmQyatmsimiUtudtnisraHo 

exigeret.  At  negant  aiii,  poni  a  Chrtsto  tantam 
inter  se  sepeliendum  resur*  7'"'  *  *>nam 

unde^aqi4eagualitatemMalimtcumrestnce^ 

sv/  Hieronymoadhmrere.Ceterum  mdetur  Pro- 
phetaaliguotemporefluctibusimmi  >isse, 

antequnm   n    piscr,  mstnnln  jn.n  mOrHs  pericula, 
absorptas  sit.  hl  re  utaU  versus  4  et  6  canr 

tiri    ouod  recitavit  Jonas  ad  Dominum  de  een- 
llC  *  q  29       tre 


4    S 

rpu  fSTbn- 

m<Iitu  1*1*  - 
nafuil, 


et  in  ejut 
Vntre  prodi 
gioie  terva- 
tur  merrfu- 
mi*. 

E 


Propheta-a 
ceto  cjkitur 
in  littus 


U'CTORE 

J.  c. 


non  mans 
Rubri,  RUf 
Ponti  Ewrt- 
ni, 


B 

sed  Syrix, 
ubi  hodiwjnc 
rupes  ub  hoc 
prodiyh 


coynominutn 
credltur. 
Ejeclus  Jo- 
nus  mittilw 


in  Niniven 
muximam 
civtiatcm  fn 
ripa  /lumi- 
nis  Tigris, 


192  PE  S.  JONA 

trepiscis:  Et  projeoisti  me  in  profundum  in  corde 
rnnr  ,t  numen  circumdcdit  me  :  omnes  gurgi  es 
tuict  fluctus  tuisuperme  transierunt.  Circumde- 
derunt  mc  aquas  usque  ad  animam.  Abyssus  val- 
lavit  me,  pelagus  operuit  caput  meum. 

39  Hsec  de  Jona  in  ventre  cetijam  dehtescente 
exponi  possunt,  simplicius  tamen  magisque  ad 
mentem  S.  Hieronymi,  primo  sensu  intelliguntur . 
Etdixit  Dominus  pisci :  et  evomuit  Jonam  in  aridam. 
Rabbini,  siuspiam  fabulando  desipiunt,  hic  sua 
produnt  deliria.  Ea  videri  possunt  apud  Calme- 
tum  in  laudata  Dissertatione  pag.  40  et  seq.  Iidem 
asserunt,  Jonam  ejectum  fuisse  in  littus  mans 
Rubri,  et  sic  cetus  trium  dierum  spatio  magnam 
orbis  terrarum  partem  circumnatasset.  Josephus 
lib.  9  Antiquitatum  cap.  xi  ait,  sanctum  Prophe- 
tam  in  littus  Ponti  Euxini  evomitum  fuisse,  atque 
ita  cetus  ultra  mille  milliaria  Romana  debuit  con- 
fecisse,  quod  miraculum  sine  necessitate  adstrui- 
tur.  Sulpitius  Sev.  lib.  i  hist.  in  Jona  et  Gregorius 
M.  lib.  G  Moral  cap.  12  opinantur,  de  littore  Ni- 
nivse  sermonem  esse ;  at  vel  hic  non  littora  maris, 
sed  Tigris  fluminis  ripam  inielligunt,vel  littus  Ni- 
nives  appellant  oram  Persicam  Oceani  Orientalis, 
aut  Sinus  Persici,  vel  impingunt  in  geographiam, 
ex  qua  Ninive  Tigri  imposita  a  mari  erat  remo- 
tissima. 

40  Deinde  eadem  hos  manet  difficultas,  sic  enim 
piscis,emensismaribusMediterraneo,Athlaniico, 
JEthiopico,  Indico,  et  Arabico,  Tigrim  ascendere 
debuit,quovixquidpiam  apparet  minus  credibile. 
A  Lapide  et  alii  censent,  Jonam  rejectum  fuisse  in 
Uttus  Phcenicise  et  Syrise,  haut  procul  a  Joppe, 
unde  solverat,  atque  inde  mox  terrestri  itinereper- 
rexisse  in  Judceam  et,  gratiis  Deo  Hierosolymis 
actis,per  Mesopotamiam  Niniven  pervenisse.  Eu- 
genius  Rogerius lib.icap.  12 apud  Calmetum scri- 
bit,  tradere  Orientales ,redditum  Zoxmm  ad  pedem 
montis,  qui  longius  mari  protenditur,  cuique  us- 
que  hodie  nomen  montis  Jonag  adhsesit.  Interjacet 
autem  Berytum  et  Tripolim.  Tavernerus  Itin. 
Pers.  lib.%cap.\docet,aliamab  Orientalibus  ru- 
pem,  in  quam  ejectum  Prophetam  credunt,  assi- 
gnari  secundo  mitliari  in  Septentrionem  ab  Ale- 
xandretta,juxta  oppidumPdiassas  in  ora  Cilicia?. 

4<1  Circa  traditionesopinionesquehasceidtimas, 
quas  verisimilitudinem  non  excedunt,  in  tantis  te- 
nebrisp7'onuntiarinihilnisi  temere  videtur  posse . 
Singulis  itaque  suas  conjecturas  relinquamus,  et 
historiam  ex  sacris  Litteris  resumamus.  Et  factum 
est  verbum  Domini  ad  Jonam  secundo  dicens  :  Surge 
etvade  ad  Niniven  civitatem  mag-nam  et  przedica  in 
ea  prredicationem,  quam  ego  loquar  ad  te.  Verosi- 
mile  est,  Jonam  tum  temporis  in  Juda>a  vel  Sama- 
ria  fuisse,  atque  inde  profectum  in  Niniven,  ut 
facilius  missum  inde  veriDeiProphetam  Ninivitse 
agnoscerent.  Porro  suo  malo  edoctus  divinee  vo- 
luntati  parere,  surrexit  Jonas  et  abiit  in  Niniven 
juxta  verbum  Domini :  etNinive  erat  civitas  magna 
itinere  trium  dierum.  De  urbis  Ninives  situ  varia, 
necfere  minus  incerta  proferuntur.  Diodorus  Si- 
culus  lib.  2  cap.  i  illam  ad  Euphratem  collocat : 
at  ceteri omnes  antiqui,  PtotomEeus,  Plinius  ,et 
Herodotus  asserunt,  sitam  fuisse  ad  Tigrim  ■  et 
ex  his  rursum  alius  Niniven  ad  Isevam,  alius  ad 
dexteram  fluminis  illius  ripam  locat. 

4-2  Sunt ,  qui  contendant ,  aliqita  usque  hodie 
ejus  rudera  superesse :  at  ea  ab  aliis  iterum  in  op- 
pido  Musol,  de  quo  superius  num.  si,  ab  aliis  ses- 
qui  inde  milliari,  ab  aliis  denique  decem  inde  mil- 
hanbusostenduntur.  lllud  certum  videtur,  Nini- 


uhi  prscdicit 
cxcidium  ur- 
bis 


E 


PROPHETA 

vent  qucV  totseculis  fuerat  potentissimorum  Assy-  D 
ri,vmonarcharumregiafcumeoacccssitJom\8,nu- 
merosissimam  civibus  et  amplitudine  stupendam 
fuisse :  numerabantur  enim,  ipso  Divino  oracido 
cap.  ^wtestante,  plusquam  centum  viginti  millia 
hominum,  qui  nesciebant,  qui  esset  inter  dextram 
etsinistram  :  idest,  quiusu  rationis  nondum  com- 
potes,  discemere  nonpoterant  inter  bonum  et  ma* 
lum.  'Hinc  ex  computu,  si  ad  quintam  civiumpar- 
tem  ea  cvtas  restringatur,  numerabat  Ninive  in- 
colas  600000.  De  hvjus  urbis  magnitudine  scribit 
Diodorus  Sicidus  lib.  3  cap.  i,  aitque  stadia  480 
in  circuitu ,  longitudinis  150,  latitudinis  90  ha- 
buisse ;  cum  primum  a  Nino  condita  seu  ampliata 
fuisset.  Hinc  Ptolommus  et  Strabo  apud  Tirinum 
affirmant,  eam  non  solum  majorem  fuisse  Baby- 
lone,  sed  et  aliis  omnibus  urbibus,  quse  ante  vel 
post  eam  conditse  fuerunt. 

43  Denique  ejus  amplitudinem  satis  innuit  vox 
Magna,  qiuv  hic  illi  quasiper  excessum  tribuitur, 
et  asserta pariter  dimensio  itineristrium  dierum. 
Erat  circuitus  ejus  25  fere  leucarum  Gallicarum 
ex  stadiorum  computu,  proindeque  iter  unius  diei 
esset  leucarum  octo.  Imo  sunt,  qui  cum  Tirino  ex 
comparatione  cum  aliis  magnisurbibus,  asserant, 
Niniven  totidem  fere  milliaria  longitudinis  dia- 
metralis  habuisse;  quodego  non  facile credidero. 
Etenimambitus^lexicarumGallicarumsufficiens 
est,  ut  urbs  anatomastice  Magna  appelletur,  ut- 
queintelligi  possint,  qusccumque  de  Ninive  sacrse 
Paginse  et  profani  scriptores  tradidere.  Quidquid 
sit ,  Et  coepit  Jonas  introire  in  civitatem  itinere 
diei  unius  :  quod,  si  ita  exponendum  est,  ut  cen- 
seatur  percurrisse  tantum  spatii ,  quantum  uno 
die  confici  solet ,  dicendus  est ,  urbem  circuire 
ccepisse ,  quse  S.Hieronymi  opinio  est,  vet  per 
vicos  et  mseandros  viarumque  flexus  gyrasse,  at- 
que  ita  tertiam  urbis  partem  concionando  obi- 
visse  ,  ut  Theophylactus  et  alii  autumant.  Jonas 
autem  elamavit  et  dixit,  Adhuc  quadrag-inta  dies 
(dies  tres  habent  Septuaginta,  de  quo  vide  a  La- 
pide  hic, )  et  Ninive  subvertetur. 

^Pluribus  diebus  hsccet  similia prtvdicasse  Ni-  immimns : 
nivitis Prophetam  censent,  ut  ad  singulos  cives  vo-  al  m¥icism 
cem  et  minas  Jonse  credant  pervenisse ,  etsic  mo- 
iiva  efpcaciora  convertendis  Ninivitis  submini- 
strent.  Certe  statim  subdit  sacer  textus :  Et  credi- 
derunt  viri  Ninivitffi  in  Deum,  eorumque  rege  man- 
dante  et  exemplo  prmeunte,  stupendam  pceniten-  F 
tiamprosequitur  .Tam  subitse  conversionis,  ne  im- 
prudenter  Ninivitse  processisse  videantur,  causas 
et  motiva  exquirunt  nonnulli  Theologi,  contenden- 
tes,prseterinternam  Dei  illuminationem  inspira- 
tionemque,fuisse  signa  qusedam  externa,  quce  si- 
mulmoverint  homines  ethnicos,ut  crederent,  ho- 
minemextraneumet  ignotum,  veri  DeiProphetam 
esse,  atque  inde  tam  insolitas  ejus  minas  pertime- 
scerent.  Htvc  illorum  opinioest  valde probabilis  ex 
verbis  Christi  Matthsei  12  1 38  et  seqq. ,  ubi  signum 
a  Christo  quevrentibus  Scribis  respondet  Salva- 
tor  ;  Generatio  mala  et  adultera  sig-num  quarit,  et 
signum  non  dabitur  ei,  nisi  signum  Jonae  prophetse 
etc.  et  Lucse  xi  f  30  :  Sicut  fuit  Jonas  signum  Nini- 
vitis,  ita  erit  etPilius  hominis,  generationi  isti. 

46  Ex  his  enim  arguunttNinivitis  signum  datum  ™ertmt  Ni 
esse  unde  moverentur  ad  credendum,  Jonam  a  Deo 
missum  fuisse;  prodigiosam  scilicet  Prophetiv 
per  tres  dies  in  ventre  ceti  moram ,  atque  hujus 
prodignaha  adjunctamirabilia,  sicut  Judms  dan- 
dumerat  signum  mortis,  sepulturseei  resurrectio- 
nis  Salvatoris.  Porro  uthoc  circa  Jonam  patra- 

tum 


subita  con- 
versione 


nivtta-,  qnt- 
bus  forte 


qux  Jonx  in 
mari  conti- 
gerant. 


B 


Dofet  Pro- 

phcta,valici 

nium 


suum  effcctu 
carcre,  sed, 
exsiccato 
prodigiosc, 


DIE  VIGESIMA  J'!;|\IA  8EPTEMBBI8. 

tum  in  mari  miraculum  respectu  ipsorum  signum 
fueril,  debuit  id  illis  innoluisse  fuisseque  pruden- 
ter  credibiie.  Conjeclant  igitur,  idper  Jonam  illis 
propositum  fuisse.  At  quare  hocpotius  prodigium, 
quod  et  insolitum  magis  el  incredulis  Hdicula 
fabida  videripoterat,  asserente  Jona,  crediderunt, 
quam  imminens  urbi  suse,  eodem  minilante,  exi- 
tium  ?  Addunt  itaque,  idem  illud  jam  per  nautas 
sparsum  fuisse  per  totum  Orientem.  Potuerant 
sane  ex  vectoribus,  cum  quibus  Tharsum  navi- 
gare  contendebat  Jonas,  fuisse  aliqui  vet  Ninivitte 
velAssyrii,  qui  ion^mprojectum  in  mareetaceto 
vorari  spectassent. 

45  Ex  his  certe  narrantibus  toiam  sitbortse  de- 
pxdsseque  tempesiaiis  historiam  accipereNinivitse, 
atque  eumdem  illum  esse,  qui  priusob  inobedien- 
tiampunitus,nunc  quasi  redivivus,  intentatam 
illis  divinitus  perniciemprsedicaretyintelligere  po- 
tuerunt.  At  hse  solum  conjecturse  sunt :  quis  enim 
neget,  mille  vias  divinse  providentise patuisse,  qui- 
bus  summam  Prophetsc  suo  apud  istos  sestimatio- 
nem  et  facilem  illorum  prudentemque  fidem  con- 
ciliaret  ?  Stitpendam  tum  regis,  tum  subditorum 
conversionem  poenitentiamque  et  Dei  circa  itlos. 
misericordiam  versihus  sex,  quos  prsetermitto, 
descriptam  habes.  Deinde  cap.  4,  cum  jam  qua- 
draginta  dierum  instaret  finis, monitus  fuit  a Deo , 
sive  ex  tanta  Ninivitarum  pccnitentia  prsevidit 
Propheta,  oraculum  suum  frustrandum  efjectu, 
neque,  ut  prscdixerat,  subvertendam  civitatem. 

46  Et  afflictus  est  .lonas  afflictione  mag-na,  et 
iratus  est,  sive  quod  mitissimus  Deus  lam  facilis 
esset  in  condonandis  enormibus  criminibus,  sive 
quod  immoderato  zelo  prscposteroque  gentis  suse 
amore  flagraret,  sive  deniqite  quod  nomini  suo 
timeret,  et  oravit  ad  Dominum  et  dixit  :  Obse- 
cro,  Domine,  uumquid  non  hoc  est  verbum  meum, 
cum  adhuc  essem  in  terra  mea?  propter  hoc 
prseoceupavi,  ut  fug*erem  in  Tharsis :  scio  enim, 
quia  tu  Deus  clemens  et  misericors  es,  patieus  et 
multa?  miserationis  et  ignoscens  super  malitia, 
qitcC  verba  postremos  duos  sensus  facile  fcrunt,  ut 
ostendi  num.  29  Posthsec  in  gravissimos  indigna- 
tionis  affectus  Pr^opheta  prorupit,  dixitque  :  Do- 
mine,  tolle,  qu^eso,  animam  meam  a  me  quia 
melior  est  mihi  niors,  quam  vita.  Sedsui  Prophetse 
indiscretum  zelum,  mire  confudit  divina  boni- 
tas :  qttippe  egressus  ciritate  Jonas  exparte  Orien- 
tis  Ninives,  ex  foliis  umbraculum  construxit  sibi, 
spectaturo  inde,  quid  tandem  urbi  accideret, 
nihilne  suse  indignationi  et  cxpostulationibus  Do- 
minus  concederet,  et  ex  parte  saltem  vindictam 
sumeret  de  patrise  susc  hostibus,  a  quibus  certa 
illam  pernicies  manebat. 

47  Adornando  ttmbraculo  singulari  modo  aiia- 
boravit  divina  providentia,  Et  praeparavit  Dominus 
Deus  hederam  et  ascendit  super  caput  Jona?,  ut 
esset  ujnbra  super  caput  ejus  et  protegeret  eum 
(laboraverat  enim)  prsedicando  scilicet,  et  interno 
inconsiderato  ardore  <vstuabat.  Pro  Hedera, 
Eebraice  <?s£  Kikaion,  qitod  Septuaginta,  textus 
Syriacus  et  Arabicus  expomtnt,  per  Cucurbiuuu. 
Notse  sunt  S.  Augustini  super  hac  Hieronymi  ver- 
sione  querelx,  et  hujus  ad  ittum  responsiones.  Se- 
cutus  fuerat  S.  Hieronymus  AquiUc,  Symmachi 
et  Theodotionis  versionem,  etnon  repcriens  pro- 
priam  Latine  vocem,  quse  piantam  litam,  seuvir- 
qitltum  inspecie  determinateque  significaret,  ge- 
nericam  illi  appeiiationem  adoptavit.  Neoterici 
unanimes  fere  consentiunt,  Hebricitm  Kikaion, 
JEqyptiis  Kiki,  Latinis  Ricinum  esse,  ab  hodiernis 
Palma  Christi  appciiaium.  Hujus  virgulti  Calme- 


m 

tus  duas  assignat  spccies ,  unam  liliis  satis  simi- 
tem,aIteramea;Dioscoridelib  i  eap  2&tqumea> 

crescit  ad  aUitudinem  minoris  f<  L 

48  De  illa  Plinius  editionis  Delchampii  Eist, 
Natur.Ub.  Vbcap.  7  :  Proxirnumfotewm;  fit  ex  Ci- 
ci  arbore  in  Egypto  copiosa :  alii  Crofonem,  alii 
Tnxirn,  alii  Sesamum  Bylveatre  appellant  :  ibique 
non  pridem  :  et  in  Hispania  repente  provenit,  alti- 
tudine  oleaj,  caule  ferulaceo,  folio  vitium,  semine 
uvarum  gracilium  pallidarumque :  nostri  eam  Bi- 
cinum  vocant  a  similitiidine  seminis,  cum  Ricino 
scilicet,  quod  pediculorum  genus  canes  et  oves 
sugendo  excruciat.  Virgultum  hoc  in  patriam 
hane  nostram  jam  pridem  aitatum  est,  crescitque 
sim  magna  etiam  hortulani  cura  ad  attitudi- 
nem  sex  et  ampiius  non  raro  pedum.  Suo  se 
caule,  cavo  tamen  instar  arundinis,  crassoqw-  ad 
tres  et  quatuor  digitos,  sustentat  :  fotia  habet 
inslar  Platani,  sed  amplissima,  et  ad  duos  paU 
mos  fere  extensa.  Denique  itti,  tum  in  crescendo 
ceierriUis,tvn,,umbra,  quam  facit,  tum  cautisva- 
cui  infirmitas,  hodiemorum,  credo,  opjin< 
concdiarit. 

49  TJnum  est,  quod  facit,  ne  ceteroqui  etiam 
satis  incertse  conjecturse  subscribam.  Genus  wr- 
gutti,  quod  Hebnei  Kikaion  vocant,  atque  ipse  He- 
deram  rerterat,  probe  noverat  sn piusque  viderat 
et  describit  Hieronymus.  Seduto,  postquo 
conteidioncs  super  sua  versione,  tum  Romse,  tum 
in  Africa  exortse  fuissent,  examinavit,  qu& 
que  ad  illud  spectarent ;  nec  tamen  Latinum  no- 
men  expressit  uspiam,  nec  verosimiliter  invenit, 
Credemusne,  iiium  ignorasse,  quid  deRicino  Pli- 
nius  dixisset  ?  Credemusne,  ncscivisse  ceteros 
omnes,  qui  translationem  cjus  carpebant,  atque 
ipsi  causantif  quod  sermo  Latinus  hanc  spe  iem 
arboris  non  haberet,  verum  nomen  non  sugges- 
sisse?  Non  credidero,  potiusque  fatebor,  ignotam 
nobis  esse  arbuscidani,  vel  taiem  ccrte,  qtue  tum 
Latinis  ignota  fuerit,et  forte postea,utsolet,  ab 
iis,  <jifi  extranearumplantarum  culturse student, 
nomen  acceperit. 

50  Visa  hedera,  cuidivina  manus  in  crescendo 
ceieritalem  addiderat,  lictatus  est  Jonas,  et 
sissima  ejus  umbra  contra  ardores  solis  tectus, 
divinamque  ergaseprorvlenli>i>i>  eaipertust  in  pla- 
cidum  somnum  incidit.  At  nontam  Propheta'  sui 
commodis  consulebat  Deus,  guatn  viam  stemebat 
ad  increpandam  dedocendamgue  indisc, 
dignationem  ejus  contra  Ninivitas,  Et  paravit 
Deus  vermem  ascensu  diluculi  in  crastinum  :  et 
percussit  hederanict  exaruit.  Virgultum,  sicaule 
cavo  fuit ,  faciie  potuit  o  verme  arrodi  etdejici, 
ita  ut  experrectus  Jonas  hederam  eversam  vel 
certe  arescentem  ct,  demissis  foiiis,  fatiscentem 
invenerit.  Et  cum  ortus  fuisset  sol,  prsecepit  Do- 
minus  vento  calido  et  urenti ;  et  percussit  sol  su- 
per  caput  Jona?,  et  aestuabat :  et  petivit  anima? 
sure,  ut  morereturet  dixit :  Melius  est  mihi  mori, 
quam  vivere.  Ad  tantam  tristitiam,  affl 
etpene  desperationem perductum  Propketam  in- 
terrogat  Dominus ;  Putasne  bene  irascehs  tu  supei 
hedera  ? 

51  Ad  luvc  immoderatius  suo  victus  dolorc  Jo- 
nas,  diant :  Bene  iraseor  eg-o  usque  ad  raortem  : 
id  est :  recte,  non  sine  rationc  affligor,  contristor, 
itaut  mortcm  rxoptem.  Et  dixit  Domimis  :  Tu 
doles  super  hederam,  quod  excisa  sit,  neque 
amplius  tibi  umbram  prsebeat,  iuqua  (condenda) 
nou  lahorasti  ncque  feoisti,  ut  cresceret,  Tu  doles 
super  re  tam  viti,  qusa  suh  una  nocte  nata  est,  et 
sub   una  nocte   (sequenti  sciiicct    intermedium 

diem 


J  c. 


<{ti/A  ei  erta 
jrro  umf/ri' 
cxtfo, 


virgutio, 
ignotx  nobit 
specid, 


a  Deo 


misericordi- 
amergapec- 
catort&doct- 
tur. 


ttJCTOM 
J.  C. 


Ad  flagitia 
reversa  tib 
nivcpostca 
evcrsa  est. 


DE  S.  JONA 

dtem)  periit.  Et  cgo  non  parcam  Ninive  oivita 
S:  qua   sunt  plusquan,   —  ^ 
mi]li,  hominum,    qui  aesoiunt,   qmd jrt   inter 
dexteram  et  sinistram  suam,  et  jumenta  multa. 

lWillll(i wdiru^  zelumjristittamtguerelaset 

aliauem  vetuti  furorem  Deus  compressit,  simut- 
<!„.-  mortalibus  specimen  dedit  summm  erga 
hom  ines  misericordix . 

52  Ceterum  hxc  Ninivitarum  pcenitenha  sena 
auidem  fuit,  ut  vindictam  divinam  suspenderit, 
at  non  diuturna  :  unde  aliquod  annis  post  a  Ba- 
byloniis  etMedis  ewpugnata  est  eorum  cimtas,  et 
iis  affiictamalis,  qua  victoris  exeratus  furores 
sequisolent.  Atque  ita  effectus  vatiami  Jopa quo- 
dammododitatusfuitjuxtaid,  quod  in  \idgata 
obscure,  in  Grxco  autem  itategitur  Tobuv  14  y  5  .- 


PROrilKTA 

Fili,  ecce  senui  ct  in  eo  sum,  ut  revertar  de  vita 
mca;  ToIIe  filios  tuos  et  vndc  in  Mediam,  tili ;  scio 
enim,  quse  locutus  est  Jonas  propheta  de  Ninive, 
quoniam  subvertetur.  Quo  deinde  iverit  Jonas, 
mddve  illi  acciderit,  silent  sacrx  Pagince,  varii 
varia  conjectant.  Qui  historias  sacras  hbemori 
modg  expositas  ampliatasque  legere  votuent, 
adeat  S  Ephrem  Opera  edit.  Vossu  pag.  650, 
ubi  inveniet  sermonem  in  Jonara,  Sancto  ilh  viro 
attributum,  ornamentis  probe  fartum,  atque  inter 
alia  Jonam  ab  rege  intra  civitatem  invitatum, 
regio  ductumcomitatu,curruque  regio  revectum 
Jerosolymam,  atque  his  similia  et  ejusdem  fa- 
rinxpturima,  quieludentis  poetx  inventa  viden 
potius  possint,  quam  sacri  scriptoris  narratio. 
Ego,  quod  illa  hic  finem  habet,  pariter  finem 
facio. 


D 


DE  S.  MATTILEO   AP0ST0L0    ET    EVANGELISTA 


B 


IN    iETHIOPIA 


E 


j.  s. 


COMMENTARIDS    PK.EVIUS 


I.  Memoria  Sancti  in  Fastis  variarum  gentium  diversis  diebus 
annuntiata  :  Acta  plura  aliaque  de  Sancto  monumenta  enu- 
merantur. 


Sec.  i.  Mc- 
morta  e(  eit/- 
itts  Sancli 


ptcmbris 


I) 


uandoquidem  pauca  de  gestis  S.  Mattha^i 
apostoti  et  evangetisUie  comperta  sunt  et 
indubitata,  eamque  ob  causam  plura  de  eo 
'mi'  .Ts°c  examinanda  veniunt,  quam  simpliciter  enar- 
randa ;  enumerare  primum  placet  vetustiora 
Mtirtyrologia,  quibus  Sancti  memoria  legitur 
inserta ;  et  mox  non  modo  assignare,  sed  etiam 
utcumque  ponderare  docnmenta  varia,  ex  qui- 
C  bus  gesta  S.  Matthasi  haurienda  sunt.  Ecclesia 
Latina  S.  Matthogum  prxcipue  celebrat  die  xxi 
Septembris,  quo  omnibus  fere  Martyrotogiis 
et  Catendariis  Latinis  memoria  ejusdem  inserta 
est.  Hac  enim  die  legitur  in  Martyrologiis  Hie- 
ronymianis,  in  Romano  Parvo,  apud  Bedam, 
Florum,  Rabauum,  Wandelbertum,  Adonem, 
Usuardum,  Notkerum,  in  Martyrologiis  et  Ca- 
lendariis  plerisque  particularium  ecctesiarum, 
ac  demum  in  Romano  Martyrologio  et  Breviario 
et  in  omnibus  passim  recentioribus.  Elogia 
hic  nidta  affcro,  quia  suis  singula  producam 
locis,  ubi  expedire  videbitur  ad  prcvdicationem, 
mortem,  aut  alia  ad  Sanctum  spectantia  eluci- 
dandum.  Martyrologiis  consonat  liber  Sacra- 
mentorum  a  Menardo  editus,  et  S.  Grego- 
rio  attributus,  in  quoad  hunc  diem  legitur  Mis- 
sa  de  S.  Matthreo,  et  pridie  notatur  vigilia, 
quemadmodum  ejusdem  vigilia  annuntiatur  in 
multis  Calendariis  et  Martyrologiis  recentiori- 
bus. 

ct  aius  d,e-      ZCelebraturtamenatiisquoquediebusMiitth&us 

tommlZa  ™  ali?uo}  Ma^otogiis  Latinis.  Nam  in  Hiero- 

adYi&iaji:  nVnn<inis  eham  legitur  ad\  Maji,  rursum  advi 

Maji  et  adix  Octobris.  Inaliquot  etiam  codicibus, 

vxdelteet  m  Epternacensi,   Corbeiensi,   aliisque 


S.  Matthaei  fit  mentio  ad  xxi  Maji,ubi  apud  Fioren- 
tinium  legitur  M&thigd;  nec  potest  certo  edici,  utra 
lectio  sit  magis  genuina,  cum  ne  sciamus  quidem, 
qua  de  causa  S.  Matthsei  memoria  in  aliis  Fastis 
toties  fuerit  repetita.  Suspicari  possumus ,  priores 
corporis  translationes ,  ortasque  inde  festivitates 
designari ;  sed  nec  de  tempore  priorum  transla- 
tionumsatis  constat,  nec  designari  potest  eatrans- 
latio,  qua  Sancti  corpus  acceperunt  Saleimitani, 
cum  hsec  laudatisMartyrologiis  longe  sitposterior. 
Attamen  Salernitana  translatio  recentioribus  Fa- 
stis  insertaest.  In  Ms.  Florario  Sanctorum  ea  com> 
memoratur  ad  xxvm  Apritis,  ut  ibi  dictum  est  in 
Prxterynissis.  In  Hagenoyensi  codice  Usuardini 
Martyrologii  eadem  translatio  annuntiatur  ad  vi 
Maji,  quemadmodum  et  in  codice  Vaticano,  quisic 
habet :  Apud  Salernum,  translatio  sancti  Matthaei 
apostoli  et  evang-elistge.  Secutus  est  Baronius,  qui 
sic  habet  in  Martyrologio  Romano ;  Salerni,trans- 
latio  sancti  Matthrei  apostoli,  cujus  sacrum  corpus 
olim  exiEthiopia  nd  diversns  regiones,  et  demum 
ad  enm  urbem  delntum,  ibidem  in  ecclesia  ejus 
nomine  dicata  summo  honore  conditum  fuit.  Con- 
sonant  Officia propria  ecctesise  Salernitanm,  quse 
seculo  xvi  impressa  habemus  :  in  iis  enim  notatur 
Offieium  translationis  cum  Octava  ad  vi  Maji.  In 
laudatoFlorarioMs.eodemdienotaturtranslatio 
S.  Matthtei,  sed  non  additur,  Salernitanam  esse, 
uti  additur  ad  xxvm  Aprilis.  Plura  de  transla- 
tionibus  disseram  suo  ioco. 

3  Grseci,  eosquepassim  sequentes  Mosci,  S.  Mat- 
thaeum.  prsccipue  celebrant  ad  xvi  Novembris. 
Acl  hunc  diem  in  omnibus,  quos  consului,  Grrnco- 
rum  Fastis  memoria  Sancti  hujus  Apostoli  recoli- 

tur, 


apud  Grxco* 
uliosque 
Oricntatesad 
xvi  Novem- 
bris. 


DIE  VIQESIMA  PRIMA  SEPTKMBRIS. 


195 


A  tur,  et  festivitas  solemnis  cetebratur.  Mcnsea  im- 
pressa  proiixissimum  exhibcnt  elogium,  sed  fa- 
butosum,  ex  quo  suis  locis  afferemus  ea,  quse  a/l 

propositumnostrumconducerevidebuntur,quem- 
admodum  etiam  ex  elogio  minus  protixot  quod 
insertum  est  Menologio  Basiliano.  Matthaeum  una 
cum  reliquis  Apostolis  Grseci  etiam  colunt  die 
xxx  Junii,ubiet  brevia  exhibent  elogia  in  Menieis 
et  Menologio  mox  laudato.  Grsecis  pro  festivitate 
S.  Matthsei  celebranda  die  xvi  Novembris  consen- 
t  tiunt  etiam  Armeni,  ut  habeo  ex  Ordine  perpetuo 

celebrandi  Officia  et  festivitates  apud  Arynenos, 
quem  Latine  reddidit  et  in  Bibliotheca  Orientati 
tom.  3  pag.  645  edidit  doctissimus  AsSemanus. 
JEgyptii  demum  et  JEthiopes  eumdem  elegerunt 
diem  xvi  Novembris,  quo  S.  Matthaeus  annuntia- 
tur  in  Fastis  Coptitarum  per  Ludolfum  editis,  et 
in  duobus  aliis  Menologiis  eorumdem  aut  Syna- 
xariis  Mss.  Apud  Ludolfum  Matthaei  apostoli  item 
fit  mentio  ad  ix  Octobris;  sed  earn  ilto  die  non  re- 
perio  in  taudatis  Fastis  Mss.  Heec  interim  de 
Martyrologiis  sufficiant. 
ActaS.  4  Acta  S.  Matthaei  apostoli,  quee  in  Ecclesia  La- 

Mattkxi  m  ^na  a  mums  seCidis  nota  fuerunt,  et  ex  quibus 
ditibus  con-  recentiores  hauserunt,  quse  de  S.  Matthaeo  scriptis 
seripta,  mandarunt,  in  piurimis  exstant  codicibus  Mss., 
iisque  vatde  antiquis ;  non  tamen  eodem  prorsus 
modo  in  omnibus.  Habemus  nos  ea  in  septem  di- 
versis  codicibus,  quorum  vetustiores  seculo  ix  vi- 
dentur  conscripti.  Contuli  codices  istos,  ut  exami- 
narem,  anprsecipua  vitia,  quibus  Acta  laborant, 
reperiantur  in  omnibus;  nec  ullum  inveni  ex 
codicibus  nostris,  in  quo  non  legantur  vitia  mox 
memoranda,  quee  similiter  leguntur  in  apographo, 
quod  habemus  ex  codice  Ultrajectino,  et  in  aliis 
pluribus,  quibuscum  apographum  istud  olim  est 
coiiatum.AuctoriilorumActorum,sicutetatiorum 
Apostolorum,vuigovocatur  kh<W&$,quiseprimum 
Babyloniee  episcopum  mentitus  est.  In  5.  Bartho- 
iomeeo  tom.  v  Augustipag.  32  satis  ostendi,  totam 
Historiam  Apostolorum  pseudo-Abdia?  non  esse 
fidedignam,  ibique  adduxiverbaBeltarmini,  hsec 
de  eo  pronuntiantis  :  Vitse  Apostoiorum,  quse  sub 
nomine  ejus  circumferuntur,  fabulis  similiores  sunt, 
quam  verfe  narrationi.  Communis  hic  modo  est  eru- 
ditorum  consensus deiila  Historiauniversa.  Lubet 
tamen  addere  censuram  Joannis  Hesselii  Lova- 
niensis,  qute  impressa  habetur  post  Usuardum 
C  Molani  Passio,  inquit,  sancti  Matthaei  non  placet. 
Tum  dat  initium  prologi  :  Quoniam  Deo  cura 
estde  homiuibus  :  et  mox  Actorum  :  Erant  itaque 
duo  magi  Zaroes  et  Arfaxat.  In  omnibus  codici- 
bus  nostris,  uno  excepto,  in  quo  omissus  est  pro- 
logus,  idem  est  plane  utrumque  principium.  In 
Uttrajectino  similiter  utrumque  reperitur  princi- 
pium;  sedprsemissa  sunt  pauca  de  nomine  Mat- 
thaei,  quse  alterum  ibi  faciunt prologum.  Rationes 
Hessetii  modo  audiamus. 
muitiseno-  5  Dicit,  eumichuin  illum,  quem  Philippus  bapti- 
nbusetfa-  zavit,  vocatum  Candacem,  cum  Lucas  Act.  8  dicat, 
buiis  inqui-  gin  ^Ethiopum  dictam  Candacem.  Est  enim 
Caudace  nomen  reg-inarum  iEthiopiae,  sicut  Pharao 
reg'um  ^Eg-ypti.  Dicitur  in  eadem  Historia,  quod 
Christus  terrestrem  paradisum  aperuit  latroni  et 
animabus  sanctis  de  corpore  exeuntibus;  in  die 
autem  novissimo  resurg-entibus  regTia  caelorum  : 
cum  secundum  Paulum  et  fidem  Catholicam  auimoe 
Sanctorum  jam  etiam  ante  resurrectionem  atleant 
cselos.  Dicit  et  primum  hominem  potuisse  loqui 
in  paradiso  cum  omnibus  animalibus.  Ejusdem 
auctoritatis  est,  cujus  Vita  S.  Bartholomaez,  ut  pa- 
tet  ex  philosophia  ejus  de  virg-initate  terrte,  ex  qua 


homo  sanctus  est.  Hactenus  Hessetius,  qui  hi$ce      wn 
adjungit  auctoritatem  Bedie ,  Historiam.  tUam 
pseudo-Abduc  reprobantis.  Beda  autem  tib.  fi'-.- 
tractationis  in  Acta  Apostolorum  cap.  i  lawlal 
dictam  Historiam  pro  Simone  et  Juda  apostotis, 
atque  ita  loquitur  adpropositum  nostrum  :  Hos 
referunt  Ilistoria;,  in  quibus  Apostolorum  Passio- 
nes   continentur,   et  a  plurimis  deputantur  apo- 
cryphae,  praedicasse  in  Perside,  ibique  a  temporum 
pontificibus  in  civitate  Suanir  occisos.   Leguntur 
hsec  apud  Abdiam  cap.  6  circa  finem.  Post  pauea 
rursum  Beda  haec  scribit :  Cum  ille,  qui  praefatas 
Apostolqrum  Passiones  scripsit,  ipse  se  certissime 
incerta  et  falsa  scripsisse  prodiderit.  Dicit  enim, 
quia  Candacis  eunuchus ,   quem   baptizasset  Phi- 
lippus  in  Judsea,  eo  tempore  fuerit  in  /Ethiopia, 
quo  Matthaeus  ibi  docebat,  eique  docenti  auxilium 
tulerit,  cum  manifestum  sit  Candacen  nomen  esse 
non  viri,  sed  foeminae;  id  est,  non  eunuchi,  sed 
dominae  ejus,  reginae  videlicet  jEthiopum,  quae, 
sicut  ex  veterum  monimentis  comperimus,  omnes 
antiquitus  sic  appellari  solebant.  Haec  Beda,  non 
solum  Acta  pro  apocryphis  habens,  sed  eorum 
etiam  auctorem  mendacii  arguens.  Possent  et 
multa  alia  ex  Actis  altegari  ad  fidem  iis  detra-  E 
hendam,  cum  auctor  ab  initio  usque  ad  finem 
mirabilia  magis  narret,  quam  credibiiia ;  multa- 
que  plura  nugetur  de  paradiso  terrestri,  quam 
observavit  Hesselius;  et  conceptionem  beatissimse 
Virginis  exponat  modo  incongruo  et  indecenti,  ut 
mittam  alia.  Verum  dicta  sufficiunt  ad  omnem 
fidcm  Abdix  personato  abrogandam  :  ut  ex  his 
alia  mihioritur  dubitatio. 

G  Anno  1753  in  bibiiotheca  Vaticana  invenimus  tncodice  aU- 
alia  S.  Matthaei  Acta  in  codice  Latino  11SS,  eaque  r10  Vaii^w 

,  .  ,  , .         crasnortbus 

exscnbenda  curavimus,  et  nos  ipsi  cum  codice  ^.^^ 
contulimus.  Hsec  Acta  carent  omnibus  vitiis  modo 
relatis,obqute  Hesselius  Actapseudo-Abdixrepro- 
bavit,  sed  eamdem  de  rebus  gestis  S.  Matthaei  con- 
tinent  retationem.  Qitare  dubitari  potest,  utrum 
pseudo-Abdias  vetustiora  sancti  Apostoti  Actain- 
terpotaverit,  et  multis  ineptiis  impleverit ;  an  vero 
nonnemo  Abdmde  S.  Mattlueo  lucubrationem  cras- 
sioribus  erroribus  voluerit  expiu-gare,  et  sicActa 
hujus  Apostoli  utcumque  probabilia  rcddcre. 
Utrumque  fieri  potuit ;  sedsecundum  verisimiiius 
est  ob  varias  rationcs.  Primo  ex  aticgatis  Bedee 
verbis  habemus,  apo<  >  •ypham  itlam  de  gestis  Apo- 
stolorum  Historiam  certo  antiquiorem  esse  se- 
culo  vin,  cum  Beda  floruerit  sub  initiwn  illius  F 
seculi  et  illam  Historiamalleget,  non  ut  noveilam 
autnuperconfictam,sedutmuUorun,  j,n!irio<!po- 
crypham.  Ex  eo  idterius  cotligojam  secuio  \\,quo 
florebat  Venantius  Fortunatus,  vetustam  visam 
esse  illam  Historiam,  cum  verisimililer  ex  illa 
dicat,  corpus  S.  Matthaei  esse  in  Naddaver.  Tanta 
certo  non  est  vetustas  codicis  Vaticani,  in  quotoie- 
rabiliora  exstant  S  Mattluei  Acta.  Quapropter  trf- 
dentur  in  illo  codice  nonnihil  carrecta  fuisse,  et 
absurdioribus  vitiis  eapurgata,  pr&sertim  cum 
reliqui  passim  codices  Acta  contineant ,  quaita 
suntapudAbdiam,einecih<,n  alium  viderim  codi- 
cem,  qui  consentiat  cum  iilo  Vaticano.  Prwterea 
in  hoc  codicepreefatio  ndgaris  omissa  estt  et  sub- 
stituta  atia,  qu.v  cum  ipsis  pugnat  Actts.  Nam 
secundumprxfationen,  s.  Matthasus  passus  est  m 
Perside,  secundum  Acta  in  ^Jthiopia,  Actis  ipsis 
assutiimestaUudpriucipium  dc  scripto  per  Mat- 
thseum  Evangelio,  et  post  illud  sequuntur  Acta 
personati  Abdi<v,  sed  nonnihil  expurgata.  Itaque 
vix  dubitare  possim,  quin  hxc  recentiora  sintt 
eademque  cum  aliis,  sed  utcumque  emenclata. 

7  Verumtafnen 


196 


aocto«k  7  Verumtamen  non 

J  s  ^  9e5to  61  *«  w«»  /*****'  ^w  probabiha, 
sic ewurga.  .  *  . mn  c0nstaret  de  origine  ex  fonle  impuro. 
1  Trr'1  Nam  nrimo  statim  advenientt  in  JEthiopiam  Mat- 
L°r«:  SC  ^msse  «mdta  regin*  Canda- 
fi*»t>  cis  qui  baptizatus  erat  a  Phiiippo  Aet.  8, ut  auctor 

omnino  asserat,  Matthteum  venisse  ad  urbem,  in 
quaregina  Candaceregnabat,  quando  dictus  eunu- 
chus  fuit  conversus.  At  ibi  tum  dicitur  fuisse  rex 
Egyppus,  regina  Eufenissa.  De  Candace,  qucvpaxdo 
ante  regnasset,  nulla  fit  mentio.  Itaque  nomen 
reginae  Eufeuissa  videtur  contrarium  verbis  Bedee 
mox  datis,  cumasserat,  omnibus  commune  fuisse 
nomen  Candace.  Consentit  Plinius  hb.  6  cap.  29 
docens,  reg-nare  foemiuam  Candaocem,  quod  nomen 
multis  jam  annis  ad  reg-inas  transiit,  in  illo  nimi- 
rummhiopise regno,  cujusmetropolis  eratMevoe. 
Asserit  autem  laudatus  Plinius ,  ea  de  regnis 
JEthiopuv  et  Meroes  cognita  et  relata  fuisse per 
r.r,doratores  Neronis.  Regnabat  igitur  regina 
Candace*  Nerone  imperante,  et  diu  Candace  ali- 
qua  ibidem  regnaverat,  saltem  a  temporibus  Au- 
gusti,  ut  colligitur  ex  Strabone,  qui  sub  Augusio 
B  floruit.  Strabo  enim  lib  17  pag.  820  narratbellum, 
quo  Candace,  quse  per  nostra,  inquit,  tempora 
JSthiopibus  imperavit ,  Romanos  jEgypti  domi- 
nos  impetiit,  imperante  Augusto.  Itaque  regna- 
runt  in  JEihiopia  reginse ,  quibus  nomen  erat 
Candace,  saliem  ab  Augusto  usque  ad  Neronis 
tempora;  nec  addit  Plinius,  alio  modo  suis  tem- 
poribus  administratum  fuisse  Mthiopim  regnum. 
Atqui  S.  Matthrcus,  si  piwdicavit  in  Mthiopia, 
eo  verisimiliter  venit  ante  imperium  Neronis, 
aut  certe  Nerone  non  diu  imperante.  Omnia  igi- 
tur,  quse  de  statu  regni  JEthiopicV  traduntur  in 
Actis,  prorsus  videntur  fictitia,  nec  uilam  meren- 
tur  fidem. 

8  Non  minus  fictitia  videntur,  quee  deprogressu 
fidei  Christianse  in  JEthiopia  tradunt  Acta.  Si 
quis  enim  Aciis  credere  voluerit,  convertitS.  Mat- 
fchseus  regem  Egyppum  ,  reginam  Eufenissam, 
eorumque  filium,  a  morte  prius  suscitatum,  qui 
Eufranon  vocatur,  fdiamque  Ephigeniam,  modo 
Iphig-eniam  passim  dictam.  Ecclesia  quoque  con- 
structadicitur,inquaMa.tth&xissederitannisxxiu. 
Hoc  tempore  multas  fabricavit  ecclesias,  consti- 
tuit  presbyteros  et  diacones,...  et  per  civitates  et 
castella  ordinavit  episcopos.  Prseterea  omnia  simu- 
lacra,  omniaque  templa  asseruntur  destructa.i^a 
regis  Ephig^enia  virginitatem  professa,  erat  prre- 
posita  virg-inum  amplius  quam  dncentarum.  Htcc 
omnia  facta  dicuntur,  vivente  rege  Egyppo.  Eo 
defuncto,  occisoque  S.  Mattheeo  ob  recusatum  ab 
Ephigenia  matrimonium  cum  novo  rege  Hyrtaco, 
res  Christianorum  modico  tempore  minus  erant 
prosperx.  At  cum  punitus  a  se  esset  Hyrtacus,  et 
proprio  se  gladio  occidisset,  frater  Ephigeniee 
dicitur  regnum  adeptus,  illudque  tenuisse  annis 
sexaginta  tribus.  Omnes  autem  provineiEe  JLthio- 
pum  ecclesiis  repletce  Catholicis  usque  in  hodiernum 
diem.  inquit  auctor,  per  Ephig-eniam  benedicunt 
Deum,  et  fiunt  mirabilia  magna  ad  confessionem 
beati  apostoli  Mattha?i.  Itaque,  si  Actis  credimus , 
circa  medium  secidi  n  'magis  Catholica  fide  flore- 
bat  ecclesia  jEthiopnv,  quam  ulla  alia  in  toto 
Ynundo. 

9  At  ea  prorsus  incredibilia  simt  ex  silen- 
tw  omnium  scriptorum  antiquorum.  Cum  enim 
Mthiopia  Mgypto  sit  contermina,  non  potuissent 
patres  atiique  scriptores  Christiani,  qui  prioribus 
Ecclesix  seculis  fioruerunt  in  Mgypio,  in  Paiie- 
stina,  inAfnca,  autetiam  inprovinciis  abJEthio- 


m  S    MATTII.EO  APOSTOEO  ET  EVANG. 
ianta  adhibda  fuit correctio,     pia  magis  remotis,  *9*^f^™?&™ 


I) 


mtdtaquc 
contincinu 


prorsut  m 
credibilia. 


Acta  Gr.r  r 
prursusfa- 
bulosa  etrt- 
dicula, 

E 


plissimi  adeo  florentem,  et  de  eo  prorsus  tacere. 
Deinde  vero  si  Christiana  fides  tam  bene  fundata 
fuisset  in  /Ethiopia,  nonpotuisset  eliminari,  nisi 
qravissimispersecutionibus  et  longo  tempore.  De 
his  autem  persecidionibus  aliquid  saltem  inno- 
tuisset  illorum  temporum  scriptoribus,  qui  de 
itlisnontacuissent,  prout  non  omnes  tacuerunt 
de  persecutionibus  Christianorum  in  Perside, 
ubi  fides  numquam  tam  bene  fuit  stabihta,  quam 
stabiliiam  fuisse  in  JEthiopia  auctor  Actorum 
confinxit.  Hoc  tamen  argumentum  nohm  tector 
vertat  contra  prxdieationem  ipsam  S.  Matthaei  xn 
JEthiopia,  de  qua  suo  loco  agam  :  magna  enim  est 
discrepantiaintersimpiicem,ftdeiprmhcationem 

cum  nonnullo  etiam  fructu,  etconversionem  totius 
regni,quxadintegrxtmfereseculumsinepersecu- 

tionibus  fuisset  continuata  secundum  Acta,  et  sic 
opthne  firmata.  Ceterum  multa  quoque  aha  m 
Actissunt  improbabilia,  quse  breviter  in  Annotahs 
assignabo  :  nam  luvc  Acta,  quamvis  fabidosa  stnt, 
edere  statui,  quia  Latini  recentiores,  qui  agunt 
de  S.  Matthfeo,  omnia  fere  sua  ex  illis  hauserunt. 

10  Acta  Grccca,  ex  quibus  recentiores  quidam 
de  S.  Mattlneo  egerunt,  nobis  similiterad  manum 
sunt,  descripta  ex  codice  Vaticano  SOS  inter  Grm- 
cos.  Nihil  hcvc  habent  commune  cum  Latinis  modo 
improbatis;  sedhisce  etiammagissuntinformiat 
magisque  ridiada,  cum  non  nisi  paucorum  die- 
rum  gesta  fere  contineant,  et  nihil  referant  pra>- 
ter  aliquot  facta  et  prodigia  plane  incredibilia. 
Horum  Actorum  compendium  dat  Nicephorus 
Caliistus  lib.  2  Historix  cap.  41  De  hoc  compendio 
Baronius  in  Annotatis  ad  Martyrologium  ita  lo- 
quitur  :  Konnulla  de  Matthreo  scribit  Nicephorus 
lib.  2  cap.  41;  sed  qusenuilius  prorsussunttestimo- 
nio  comprobata.  Vet  sic  tamen  Nicephori  compen- 
dium  Actis  ipsis  minus  saltem  est  ridiculum ;  cum 
multa  omiserit  adjuncta  magis  aperte  fabulosa, 
et  initio  pauca  prsemiserit  de  S.  Matthaeo  aliunde 
nota.  Ex  iisdem  Actis  contractitm  est  elogium, 
quod  exhibent  Mensea  impressa  ad  xvi  Novem- 
bris;  sed  et  ibi  aliqua  initio  dicuntur  ex  aliis 
documentis  accepta.  Cum  opcra>  pretium  non  face- 
rem,  si  hcec  Acta  ederem,  ex  apographo  7iostro 
brevissimum  dabo  compendium,  quod  sufficiet  ad 
fidem  iis  deirahendam. 

11  Constituitur  S.  MattliEeus  quasi  ex  abrupto  utbreviiih 
soiusinmonteorans,vidensquepuerosmxdtoscum 
Jesu  parvulo  in  paradiso  cantantes.  Mox  adest 
Jesus  oranti,  et  apostolus  videns  Puerum  pul- 
cherrimum,  mulium  sotlicitudinis  insinuat,  quo 
eum  modo  nutrire  possit  in  loco  deserto,  omni  cibo 
et  potu  destitutus.  At  Jesus  explicat,  quis  sit  et 
post  multos  sermones  minime  verisimiles,  quibus 
inter  alia  dicit,  Herodem  in  inferno  esse  ob  oc- 
cisa  undecim  puerorum  millia,  MatthEeo  dal  vir- 
gam,  quam  jubet plantare  juxta  portam  ecciesioc, 
fundahv  ab  ipso  et  Andrea  apostolo  in  civitate 
Anihrop}ophagorum.  Virgam  dicit  evasuram  in 
arborem,  indeque  oriturum  fontem,  cle  quo  uti 
et  de  arbore  adjunguntur  fabelLv  plurinicV ;  prw- 
dictoque  demum  martyrio  Matthtei  per  ignem, 
Puer  subito  ad  cseiuni  revertitur.  Matthams  vero 
ad  urbem  properat,  quando  occurrunt  Phulbana 
regina,  Phulbanus  ejus  ftlius ,  et  hujus  uxor 
Erba,  omnes  energumeni,  et  Mattlueo  minitan- 
tes,  neplantaret  virgam.  At  his  singidis  manus 
imponens,  ejecit  dcvmones,  et  mox  obvium  habuit 
Platouem  episcopum  cum  ioto  clero.  Congre- 
gato  deinde  poputo,  sermonem  instituit,  et  vir- 
gamplantat,  et,jubente  Apostolo,  Plato  regi- 

nam 


rum 

F 


compendio 


B 


nstenditur 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEPTEMBIUS. 
A  namejusquefilium  et  nurumbaptizat.  Postridie 
virga  in  arborem  creverat  et  fiuvius  ex  arbore 
egrediebatur.  Populus  vero  manducans  fructum 
arbons  cognovit  se  nudum  esse,  erubescentesque 
singuli  domum  cucurrerunt  ad  vestes  comparan- 
das.  Mitto  nugas  similes,  ut  citius  adfabulee  ca- 
tastrophen  perveniamus, 

12  Phulbanus  rex,  excitatus  a  dsemone,  diu  fru~ 
stra  MatthjEum  comprehendere  conatur,  ac  de- 
mum,  ubiipsum  advocaverat,  cseciiaie  percutitur : 
Sanatus  ab  Aposiolo,  hunc  vel  sic  comprehendit, 
et  longis  clavis  terrx  affigi  jubet,  materiemque 
multam  facile  combustibilem  circa  ipsum  congre- 
gari,  et  sic  comburi.  Verum  combusta  quidem  ma~ 
teria  circumposita,  non  item  tiesusApostoius.  Jus- 
sit  igitur  rex  duodecim  deos  aureos  et  argenteos 
circum  pyram  poni,  ne  vis  flammse  impediretur ; 
ipseque  ad  locumaccessit.At  ubi  incensa  est  pyra, 
mox  ignis  recessit  a  Matthseo,  combussitque  omnes 
deos  aureos  et  argenteos,  fugientemque  regem  ser- 
pentis  specie  insecutus,  prohibebat  ab  ingressu 
palatii  sui,  donec  reverteretur  ad  Matthaeum,  ab 
eoque  misericordiam  peteret.  Tum,  orante  Mat- 
thffio,  igneus  draco  evanuit ;  Apostolas  vero  orans 
spiritum  Deo  tradidit,  et  quidem  die  xvi  Novem- 
bris,  si  fabidatori  credimus.  At  necdum  fabula- 
rum  finis.  Jubet  rex  defuncti  corpus,  aureo  impo- 
situmlecto,  ad  palatium  suum  perferri :  deinde 
inclusum  arcse  ferrese,  plumbo  etiam  gravatse,  in 
mare  projici,  ut  crederet,  si  corpus  ex  mari  redi- 
ret  incolume.  His  peractis,  apparet  S.  Matthseus 
Platoniepiscopo,  monetque,  ut  ad  mare  procedat 
ritu  solemni  cum  clerosuo.  Cum  ibiessent,  circa 
sextam  diei  horam  videt  e  longinquo  episcopus 
S.  Matthaaum  inter  duos  viros  ambuiantem  per 
mare  :  post  horam  videt  crucem  e  mari  emergen- 
tem,  et  ad  finem  crucis  arcam,  in  qua  erat  Sancti 
corpus.  Hecc  autem  crucem  sequebatar  usque  ad 
terram. 

13  Re  inteltecta,  accurrit  popidus,  et  rex  ipse, 
deposita  omni  incredulitate,  accedit,  prostratus 
veniampetit,  etfidem  amplectitur.  Quare  honori- 
fice  ad  ecclesiam  portatur  corpus  S.  Matthaei.  Ba- 
ptizato  regi  noctu  S.  Matthasus  apparuit,  et  Mat- 
thizumvocarijussit,  et presbyterum  ordinavit,  fi- 
lium  vero  ejus  diaconum,  utriusque  uxores  diaco- 
nissas,  omnium  quoque  mutatis  nominibus.  Rex 
igitur  omnes  in  regno  suojussit  esse  Christianos, 
alioque  rege  constituto,  etmortuo  post  triennium 
Platone,  factus  est  episcopus ,  utiet  filius  ejuspost 
ipsum.  Hactenus  Acta  satis  proiixa,  sed  muito 
magis  fabulosa,  qucV  patienter  pertegi  et  incom- 
pendium  contraxi,  omissis  tamen  visionibus  et 
aiiis  mirabilibus  non  paucis,  id  quilibet  videre 
possit,  nxdlius  quoque  fidei  esse  tradita  apud  Ni- 
cephorum,  in  Menzeis,  et  fortasse  alibi.  Civitas 
Myrmene,  quieuno  tantum  Actorum  ioconomina- 
tur,  sequefictitia  est,  opinor,  quam  reliquaomnia; 
et  regio  Antropophag-orum,  etidmsi  non  defuerint 
Anthropophagi,  sive  humana  vescentes  carne,  si- 
militer  ab  auctore  videtur  conficta.  Plato  episco- 
pus,  ejusque  successor  Phulbanus,  et  hujus  filius 
non  minus  persomv  videntur  commentiticV .  Certe 
de  Platone  illo  aliunde  nihil  invenio,  nedum  de 
aliis,  ut  omnino  fiat  verisimiie,  Platonem  ex  his 
quoque  Actis  memorariin  elogio  S.  Matthaei,  quod 
reperitur  in  Menologio  Basitiano,  et  plura  in 
isto  elogio  ex  his  Actis  deprompta  esse,  ticet  non 
omnia  congruant. 

14  Alia  rursum  S.  Mattluei  Acta  conscripsit  Si- 
meon  Metaphrastes,  qucV  Greeca  ad  manum  non 


)'.H 
habeo,  nec  ianti  facienda  sunt,  ut  studio:e  Ywh, 
qussrenda  existimem :  nameaLatineedidit  /,7,',- 
manus  tom.  5  fol.  137  et  188,  et  Surius  ad  hunc 
diem.  Usecminus  fabutosa  sunt,  sed  brevia  om* 
nino  etjejuna,  utvix  quidquam  asserant  de  san- 
cto,  quod  aliunde  non  sit  notum.  Pauca  autem  Ula 
quse  de  pra>dicatione  Sancti  dicuntur,  non  sunt 
fidei  indubitatae;  sed  tantm  solum  auctoritoUs 
quanta  sotet  in  atiis  esse  auctoritas  Metaphrastis 
Surius  eamdem  edidit  Metaphrastis  lucubratio- 
nem,sedaliomodoLatine  redditam,  quo  factum 
est,  uiBaronius  diversas  crediderit  tucubrationes, 
cum  non  sit  nisi  una  eademque  Grseca,  quam  in- 
ter  Vitas  a  Metaphraste  scriptas  memoravit  Alla- 
tiusde  Simeonum  scriptis  pag.  126,  recitansini- 
tium  Actorum  Grmcorum,  #0**1  ■&»  rfo  napd  rofi  ->*- 
vovtoc,  i^  froBefokv  ^Ay--ry;~z  hxokfy^  quodila  ex- 
pressum  est  apud  Lipomanum  :  Jam  quidem  nos, 
quod  ab  eo,  qui  nos  finxerat,  datum  fuerat  prsce- 
ptum,  servantes.  Apud  Surium  vero :  Si  praeceptum 
illud,  quod  ab  eo,  qui  nos  formavit,  injunctum  nobis 
fuit,  servare  voluissemus.  Utraque  expositio  apta 
est,  et  in  idem  recidit,  sicut  et  reliqua  omnia,  duo- 
bus  exceptis  locis,  in  quibus  interpres  alteruter 
aberravit,  autcodicem  habuit  corruptum,  ut  latius 
dicam,  ubi  agetur  de  pnedicatione  S.  Matthei,  ad 
quam  locus  uterque  spectat,  aut  in  Annotatis. 
Dabo  hcvc  Acta,  etiamsi  non  sint  auctoritatis  sum- 
mev,  quia  non  habemus  meliora  de  S.  Mattha?o,- 
sequarque  editionem  Surii,  attera  ptaniorem- 
melioremque,  ut  existimo,  imo  ab  ipso  etiam  Li~ 
pomano  datam  tom.  7,  ubi  fol.  256  docet,  inter- 
pretis  esse  Sirleti.  Ex  his  autem  Actis  prudens 
lector  coliigere  poterit,  Metaphrasten  non  esse  fa- 
bidarum  inventorem,  ut  frequenter  asserunt  aii- 
qui  critici,  maxime  Bailletus.  Si  enim  fingere  vo- 
luisset,id  facere  potuisset  non  minus  de  S.  Mat- 
thseo  et  atiis  Apostolis,  de  quorum  gestis pauca  so- 
lum  commemoravit,quod  non  reperiret  plura  apud 
antiquiores.  Non  confinxit  igitur  Vitas  fabutosas 
Metaphrastes,  sednonnutias  adoptavit,  etsuo  styio 
exposuit. 

15  Orationemencomiasticam  de  S. Matthaeo  apo- 
stolo  et  Evangelista  eiiam  scripsit  Nicetas  David, 
aut  Paphtago,  qui  eodem  fere.  cum  Metapkraste 
vixit  tempore,  paulo  tamen  videtur  antiquior. 
Hanc  Nicetse  Orationera  Grxco-Latinam  edidit 
Combefisius  in  Auctario  novissimopag.  401.  Hlum 
recudere  nequaquam  lubet ,  quia  nihil  fere  habet 
degestis  S.  Mattha?i  prieter  vocationem  etEvange- 
lium  scr/plum.  De  pnedicatione  vero  pauciora 
narravit,  quam  Metaphrastes,  cum  tamen  Oratio 
midto  sit  prolixior  ob  vagas  laudationes.Afferam 
itaque  ex  ea  in  Commentario,  quidquid  utile  vide- 
bitur  ad  propositum  nostrum.  Laudatus  AUatius 
pag.  122  inter  Vitas  Sanctorum,  qum  non  sunt  Me- 
taphrasttv,  recenset  Acta  saucti  apostoli  et  cvang-e- 
listse  Mattha^i,  quorum  tale  dat principium  :  Nxr- 
Oaloc  dnoGzoloz  v.yX  syavyiXior/,;  h  tivj  v/.  775/cw;  liocj- 
acr.lr.u.  Matthams  apostolus  et  evangelista  erat  ex 
civitate  Ilierosolymitana.   Auctoris  est  ignoti.   et 
verisimititer  posterioris  Niceta  et  Metaphraste. 
Prodit  itiejam  allegatis  verbis,  quam  nihili  sit  fa- 
ciendus,  dum  S.  Matthannn  facit  Hierosoli/niita- 
num,  cum  vix  ullum  sit  dubium,  guin  sit  Gali- 
lcvus,  ut  suo  loco  dteelur,  et  certe  nulla  sii    atio, 
qucvpersuaderepossit,  Weeosohpa  itanum  fuisse. 
Non  habeo  ad  manum  hsec  Acta,  facitque  allega- 
tum  initium,  ut  ea  studiose  qutvrenda  non  cen- 
seam,  Exstant  etpiuresde%.  Mattha^o  sermones, 
sed  qui  ad  gesta  ipsius  examinanda  aut  enar- 

randa 


J.S. 

rU/r* . 
pttra-ltt 

■  iemdd 


E 


Oraiio  en«- 
mintiea  Si- 
eetM  :  alia 
Acta  ; 


AVCTOHE 

I.S. 

scrijnores 
rccentiorts 
degtstisS. 
Matihxi. 


B 


Trantlatio- 

■nis  Htstoria 
Ms.t  quam 
sccutus  cst 
Marsitius, 


198 

randa  nihil  conducunt.  Tres  id  genus  Sennones 

habet  S.  Petrus  Damianus  tom.  2  Operum. 

16  Scriptores  posteriorum  seculorum  Latmi, 
quigcsta  8.  Matth»i  marrare  voluermt,  omnta 
fere  hauserunt  ex  Actis  primo  loco  edendis,  quie 
certo  anttqua  magis  su?it,  quam  probabilia.  Illa 
fere  integra  dat  Vincentius  Beilovacensis  in  Spe- 
culo  lib.  9  cnp.  H  et  seqq.  Jacobus  Januensis  cap. 
135  exiisdem  Actis  omnia  deprompsit  prneter  ea, 
qute  ratiocinando  de  virtutibus  Sancti  addidit. 
Eadem  rursum  Acta  fere  sequitur  Petrus  de  Na- 
talibus  lib.  8  cap.  100;  tampresse  tamen  Actis  non 
inhmret,  utsubinde  non  addat  aliquid  aut  mutet 
secundum  ea,  quse  alibi  legerat.  Baronius  inAn- 
notatis  ad  Martyrologium  duos  sui  temporis  de 
S.  Matthseo  scriptores  recenset  his  verbis  t  Pcrio- 
nius  alia  nuper  conscripsit,  Acta  videlicet.  Novis- 
sime  vero  ex  antiquis  monumentis,  et  sanctoruni  Pa- 
trum  scriptis  colleg-it  Rev.  Dominus  Marcus  Auto- 
niusColumna  archiepiscopus  Salernitanus,  et  sane 
quidem  erudite  Uterque  Acta  prima  prne  oculis 
habuit,  et  sine  scrupulo  secutus  est  :  aut  potius 
ipsa  Acta  pseudo-Abdi3e  dedit  Perionius,  omissis 
dumtaxat  paucissiynis,  et  additis  initio  paucis, 
prout  Acta  in  codice  aliquo  forsan  invenit :  nam 
et  in  editione  llistorisc  Apostolorum,  quam  anno 
1571  dedit  Joannes  Faber,  non  pauca  sunt  omissa, 
qutB  inplerisque  codicibus  leguntur.  Illustrissi- 
mus  Columna  undique  sua  collegit  sine  crisi  suf- 
ficiente,  quodietaii  ipsius  condonari potest .  Reli- 
quis  tamen  Actis  pr<vtulisse  videtur personati  Ab- 
diee  Ilistoriam,  cui  nonnidla  ex  Metaphraste,  et 
plura  ex  Actis  Gnvcis,  sive  ex  compendio  Nice- 
phori  ad/unxit.  Meliora  tamen  etiam  dedit  ex  sa- 
cris  Litteris  et  Patribus.  Examinabo  igitur  et 
subinde  laudabo  asserta  Columnx,  uti  et  Baronii 
in  Annalibus,  Tillemontii  in  Monumentis  Eccle- 
sitetom.  i,aliorumque  recentiorum,  qui  accura- 
tiorem  crisim profilentur. 

17  Laudatus  Columna  archiepiscopus  non  solum 
de  gestis  et  martyrio  S.  Matthaei  Commentarium 
edidit,  sed  varias  quoque  corporis  translationes 
sermone  prolixo  magis,  quam  probabili,  enarra- 
vit.Viditprocid  dubio  Baronius  non  cohxrerere- 
lationem  Columnx,  cum  illam  non  ignoraverit,  nec 
tamen  quidquam  ex  ea  Annalibus  suis  inseruerit ; 
quamvis  ad  annum  954  ex  Leone  Ostiensi,  et  ad 
annum  1080  ex  Gregorii  Papx  VII  Epistola  de 
inventione  et  translatione  corporis  agat.  Quapro- 
pter  vet  solositentio  suo  E?ninentissimus  scriptor 
dectaramt,  suspecta  sibi  falsitatis  esse  adjuncta 
locorum,  personarum  ettemporum,qu3c  in  Histo- 
ritf  translationum  apud  Cotumnam  reperiuntur. 
Habeo  Acta  Ms.,  Salernoolim  ad  Majores  nostros 
transmissa,  ex  quibus  video  sua  hausisse  lauda- 
tum  Marcum  Antonium  Columnam  Marsitium. 
Vellem  sane,  ut  ea  potius  severa  crisi  castigasset, 
aut  omnino  etiam  abjecisset,  tamquam  iynproba- 
bilia.  At,  cum  istud  non  fecerit,  pro  instituto  Ope- 
ris  nostri  id  rnihi  faciendum  video.  Geminum 
est  scriptum,  alterum  altero  paulo  prolixius ;  sed 
eadem  in  utroque  referuntur  facta.  Quodbrevius 
est,  hunc  habet  titulum  :  Sermo  venerabilis  Pau- 
lini,Leg'ionensisBritanni:e  urbis  episcopi,  de  trans- 
latione  S.  Matthai  apostoli  ab  .Ethiopia  in  Bri- 
tanniam,  itemque  de  Britannia  in  Italiam.  Post  me- 
dium  rursum  hic  tcgitur  titidus  :  Miracula  sancti 
apostolietevangelista?  Matthaii  per  eumdem  Pau- 
hnum.  Inprolixiori  unicus  initio  est  titulus  ita 
expressus  ;  Incipit  translatio  B.  Mattlm  apostoli 
et  evannvh,!;,.  In  utroque  preemittitur  Actorum 
conipendiumexpseudo-AbdixHistariaitadesum- 


DE  S.  M.VJTIKEO  APOSTOLO  ET  BVANG. 

ptum,  ut paucissima  tamen,  eaque  nihilo  metiora, 
addita  sint  aut  mutata. 

1S  Dcinite  scquitur  translatio  tam  ridicute  con~ 
ficta  ex  JEthiopia  in  Britanniam,  ut  vei  ex  ea  li> 
queat,  auctorem  crisi  historica  prorsus  fuisse  de- 
stitutum  Nam,  ut  alia  mittamimprobabitia,  mer- 
catores  Britannos  auctor  perducit  in  JEthopiam, 
paucisque  diebus  reducit  in  Britanniam.  Inter 
gentes  vero,  a  quibus  vastatam  circa  seculum  iv 
JEthiopiamfingit,  nonvinat  Sarmatas.  Utrumque 
certo  tamimprobabile  videbitur  historico  cuilibet 
geographice  utcumque  perito,  ut  necesse  non  sit 
exagitarealiareiperactceadjiinctaplaneredicida, 
prmsertim  cum  auctor  certo  non  vixerit  antesecu- 
lum  x,  nec  ullos  nominet  testes  vetustos,  ex  quo- 
rum  scriptis  sua  hausisset.  Quin  imo  ipse  Paidi- 
nus,  Legionensis  aut  Leonensis  in  Britannia  Ar- 
morica  episcopus,  cui  scriptum  illud  attribuitur, 
persona  videtur  fictitia,  cum  Sammarthani  tom. 
2  Gallioc  Christianae,  ubi  dant  catatogum  ejnsco- 
porum  Leonensium,  nidlum  inter  iltos  cxhibeant 
Paulinum,  neque  hunc  alibi  inveniam.  Chronota- 
xis  non  est  melior,  quam  crisis  historica  :  nam 
mortuus  statuitursub  Galba,  idest,  annoxrivChri- 
stiance  GS  aut  69.  Tum  dicitur  trecentis  annis  et 
ultra  religio  Christiana  floruisse  in  JEthiopia. 
Mox  sequitur  regni  vastatio  et  transtatio,  id  ha?c 
figenda  esset  secido  iv  exeunte  aut  seculo  v.  Atta- 
men  asserit  auctor,  corpus  in  Britanniam  Armo- 
ricam  venisse,dum  regnabat  ibidem  Salomon,qui 
post  medium  seculi  ix  regnare  ccepit  secundum 
chronotaxim  Lobineau  in  Historia  Armoriar  ad 
annum  S57.  Rursum  quadraginta  et  novem  annos 
numerat  a  corporis  transiatione  in  Britanniam, 
quando  Salomon  rex  a  suis  fuit  occisus.  At  lau- 
datus  Lobineau  non  totos  viginti  annos  regno  Sa- 
lomonis  attribuii. 

ISMox  ineptus  commentorum  consarcinator  in- 
ducit  Flavium  Romanorum  patricium,  Salomo- 
nis  occisi  socerum,  de  ejus  morte  scribentem  ad 
Valeniinianumimperatorem;  Valentinianwnvero 
ingentem  in  Italia  classem  collegisse  asserit,  eique 
exercitum  imposuisse,  et  sic  expugnasse  regnum 
Britanniee,  et  eaoccasione corpus  inltaliamtrans- 
latum.  At  quam  illa  sint  inepta,  nemo  non  vide- 
bit,  modo  consideraverit,  ultimum  ex  tribus  Va- 
ieniinianis  plus  quam  quatuor  secutis  mortuum 
esseante  Satomonem  Britanniae  regem.  Mitto  ad- 
juncta  rerum  plurima  seque  inepta,  etpergoad 
inventioneyn  iy\ prolixiori  soluyn  scripto  relatayn. 
Dicitur  illa  coyitigisse  amw  &54,  quayido  principa- 
twn Saieryiitanum  obtinebat  Gisutphus.  Htvc  epo- 
cha  suo  toco  coyifirmanda  veniet,  Interiyn  moyieo, 
muita  rursmn  improbabilia  et  iyiepta  historise  in- 
veyitionis  admisceri.  Has  ob  causas  totam  illam 
translationis  Historiam,  utpote  sexceyitis  fabuiis 
aut  incptiis  fssdatam,  oynittere  statui.  Cwn  tamen 
posteriora  minus  salteyn  vitiosa  appareant,  quod 
scriptor  hisce  propinquior  fuerit;  ilta  subinde 
coyiferam  cuyn  aliis  docuynentis,  et  cwn  relatis  ab 
illustrisshno  Colmnna  Marsilio,  ut  in  Comynen- 
tario  studiosus  lector  sit  inveyxturus,  quidquid  to- 
lerabilein  ittis  scriptis  apparet.  Ughellus  tom.  7 
ItaticP  sacree  in  archiepiscopis  Salernitanis  variis 
locis  de  trayislatioyie  et  iyiventione  S.  Matthgeia^. 
et  muliuyn  laudat  Opusculum  Marsiiii,  quod  ex 
Mss.,  de  quibus  agimus,  coyicinnatwn  est.  Qua- 
propter  studiose  ex  scriptoribus  medii  sevi  sin- 
gida  suis  locis  exayniyxare  coyiabimur. 


I) 


plwimit  U- 
borat  vitiis 
et  nnnc/iro- 
nutmw. 


K 


idcotpic  non 
v()i'lnr:non- 
nulla  (amcn 
ex  eadabun 
tur. 


II. 


DIB  VIGESIMA  PIUMA  SEFFEMBBK. 


m 


Vocatio  S. 
Maiitixiy  se 

telonio  pro 
pe  Caiphar 
naum. 


ubi  tnnc  lia- 
bitabat  Jc- 
sns  .* 


§  II.  S.  Matthaei  vocatio  ex  Evan- 
gelio  cum  observationibus  Pa- 
trum  :  aliquot  controversiae  ad 
Sanctum  spectantes. 

T^auca  admodum  de  S.  Matthaeo  innotuerunt 
±  ex  Evangelio,  in  quo  sola  Sancti  vocatio  cum 
secuto  convivio,  et  deinde  electioad  Apostolatum 
enarratur,  exceptis  tamen  nonnullis,  qu&  gene- 
ratim  de  omnibus  Apostolis  referuntur.  Matthrous 
ipse  cap.  9,  relata  Capharnai  sanationeparalitici, 
1  9  vocationem  suam  narrat  his  verbis  :  Et  cum 
transiret  inde  Jesus,  vidit  hominem  sedentem  in 
telonio,  Matthseum  nomine,  et  ait  illi:  Sequere  me, 
et  surg-ens  secutus  est  eum.  Marcus  cap.ZilS 
idem  enarrat  hoc  modo  :  Et  egressus  est  rursus 
(Jesus)  ad  mare :  omnisque  turba  veniebat  ad  eum, 
etdocebat  eos.  Et  cum  praeterirct,  vidit  Levi  Al- 
phsei  sedentem  ad  telonium,  et  ait  illi :  Sequere  me. 
B  Et  surg-ens  secutus  est  eum.  Uterque  subjungit 
illa,  quse  facta  sunt,  quando  in  domo  Matthaei 
accumbebat  Jesus.  At  satis  erit,  si  de  illo  convi- 
vio  dederimus  verba  Lucse,  qui  cap.  5  a  >  27  de 
vocatione  et  secuto  convivio  ita  loquitur;  Et  post 
haec  exiit,  et  vidit  publicanum  nomine  Levi,  se- 
dentem  ad  telonium,  etait  illi :  Sequere  me.  Et  re- 
lictis  omnibus,  surg-ens  secutus  est  eum.  Et  fecit  ei 
convivium  magnum  Levi  in  domo  sua,  et  erat 
turba  multa  publicanorum,  et  aliorum,  qui  cum 
illis  erant  discumbentes.  Et  murmurabant  Pha- 
risgei  et  scribas  eorum,  dicentes  ad  discipulos 
ejus :  Quare  cum  publicanis  et  peccatoribus  man- 
ducatis  et  bibitis?  Et  respondeus  Jesus,  dixit  ad 
illos :  Non  eg-ent,  qui  sani  sunt  medico,  sed  qui 
male  habent.  Non  veni  vocare  justos,  sed  pecca- 
tores  ad  pcenitentiam.  Eactenus  Evangelistce  de 
vocatione. 

21  Ad  allegata  autem  Evangelistarum  verba  ob- 
servare  possumus,  S.  Matthaeum  fuisse  vocatum 
prope  civitatem  Caphamaum  ad  mare  Galilmse, 
sive  Tiberiadis,  alias  lacum  Genesareth  in  Scri- 
pturis  dictum,  ubierant  solvendavectigalia.  Nam 
Marcus  clare  ait  f  i,  Jesum  venisse  Capharuaum, 
ibique  sanasse  paralyticum,  tum  rursum  fuisse 
egressum,  et  Matthseum  sive  Levi  vocasse.  Mat- 
thaeus  vero  dicit,  Jesum  venisse  in  civitatem  suam, 
ubi  nimirum  tunc  habitabat,  ut  idem  Matthseus 
cap.  4  1  13  testatur  his  verbis :  Cum  autem  au- 
disset  Jesus,  quod  Joannes  traditus  esset,  seces- 
sit  in  Galilseam :  et  relicta  civitate  Nazareth, 
venit,  et  habitavit  in  Carpharuaum  maritima,  in 
iinibus  Zabulon  et  Nephthalim :  ut  adimpleretur 
quod  dictum  est  per  Isaiam  prophetam  :  Terra 
Zabulon  et  terra  Nephthalim,  via  maris  trans  Jor- 
danem,  GaliUea  Gentium,  populus,  qui  sedebat 
iu  tenebris,  vidit  lucem  magnam ;  et  sedentibus 
in  regione  umbrae  mortis  lux  orta  est  eis.  Recte 
Chrysostomus  Hom.  29  aut  48  in  Matthoeum,  de 
verbis  allegatis  dicit,  Civitatem  suam  hic  Caper- 
naum  appellat:  nam,  quae  tulit  ipsum  Bethlehem 
fuit,  quse  educavit,  Nazareth:  quae  inhabitantem 
habuit,  Capernaum.  Habitabat  igitur  Capharnai 
Jesus,  ubi  Matthveus  procul  dubio  eum  frequenter 
viderat,  multaque  audierat  miracula,  quse  par- 
tim  Capharnai,partim  in  locis  vicinis patratafue- 
rant  a  Jesu,  antequam  ipsum  vocabat,  ut  rursum 
obser^vat  Chrysostomus  Hom.  30  aut  31.  Datw  au- 
tem  observationes  sanatioque paralytici paulo  an- 
Septembris  Tomus  VI. 


i  - 


te  facta  ostendunt,  quam  inepte  Julianu:  et  }%r- 
phyrius  vocationem  Matthaei  Christianis  obfece- 
rint  tamquam  incredibilem,  ut  recte  advertit 
S.Itieronymusin  caput  ix  Matthiei,  ubi  Ulh  plura 
respondet. 

2i  Vel  sic  tamen  nihil  detrahendum  est  prom-   Uadml 
ptce  obedientix  Mzuhfri ,  de  qua  laudatm  Chi  mpum- 

stomus  itaratiocinatur :  L't  didicisti  Vocantis  po-  2£J?'fc" 
testatem,  sic  disce  Vocati  obedientiam.  Xeque 
enim  repugnavit,  neque  dubitans  dixit :  Quodhoc 
est  ?  Num  me  hominem  hujusmodi  fraudulenter 
vocat?  Nam  certe  imtempestiva  fuisset  hujusmodi 
humilitas.  Sed  statim  obedivit :  neque  petiit, 
ut  domum  ire  liceret,  ut  rem  cum  suis  commu- 
nicaret ,  quemadraodum  ctiam  piscatores  fece- 
runt;  utenim  illi  retia,  naviculam,  etpatrem,itaet 
hic  teloniariam  raensam  et  lucrum  reliquit,  ut  se- 
queretur,  ad  omnia  paratum  animum  exhibens:  et 
a  rebus  et  omnibus  secularibus  se  statim  abscin- 
dens ,  per  obedientiam  perfectam  testificabatur , 
quam  tempestive  vocatus  fuisset.  8.  Basilius  in 
Regulis  fusius  tractatis  interr.  8  magis  etiam 
exaggerat  promptam  sequentis  obedientiam,  ita 
scribens :  Matthseus  vero,  cum  ab  ipso  telonio  sur- 
rexit,  Dominumque  sequutus  est,  (nos  docuit:)  qui  E 
non  telonii  solum  emolumenta  rehquit,  sed  pericula 
etiam  contempMt,  quse  a  magistrntibus  tum  sibi 
tum  consanguineis  suis  impendedant,  quod  vectiga- , 
lium  rationes  reliquisset  infectas.  Antiquus  anony- 
mus  ad  Prsesidium,  cujus  Epistola  inter  Opera 
S.  Hieronymi  editionis  Martianseae  hdbetur  tom. 
5  col.  146.  observat  etiam  alia,  ite  loquens:  Mat- 
thseus  sedens  ad  teloneum  audit :  Sequere  me. 
Numquid  prius  ratiocinia  supputavit,  et  reversus 
domum  suorum  passus  est  lacrymas,  praediorum- 
que  auctione  sollicitus,  nequaquam  potuit  Domini 
sequi  vestigia,  nisi  mundi  se  prius  onere  liberaret? 
Ita  quidem  anonymus  hic  cum  S.  Basilio  videtur 
insinuare,  rationes  fuisse  reddendas  S.  Matthseo 
de  accepta  ex  vestigalibus  pecunia,  nec  tamende 
iis  reddendis  fuisse  sollicitum.  Verum  ea  observa- 
lio  aeque  mihi  incerta  et  parum  probabilis  appa- 
ret,  ac  aliis  jam  visa  est,  nisi  eam  solum  intelliga- 
mus  de  prompta  voluntate  ad  faciendum,  quid- 
quid  juberet  Dominus,cum  satis nosse posset  nihil 
malijussurum.  Quod  vero  spectat  ad  rationes  offi- 
cii  ynagistratibus  reddendas,  conjicerepossumus, 
aut  obligatum  non  fuisse  Matthaeum  ad  eas  red- 
dendas,  quod  fortasse  pater  ipsius  Alpfueus  etiam  * 
tumviveret,  aut,  si  M:\Uhxusomninocaput  fami- 
lim  sucv  esset,  et  mctigalibusprsefectus,  Dominum 
eidem  post  primam  obedientiam  mandasse,  ut  vet 
rationescitoredderet/oeleamcuram  alteridemanr 
daret.  Certe  convivium,  quodin  domo  sua  Christo 
multisque  publicanis  exstruxit  Matthaeus,  abunde 
insinuat  ipsum  facile  in  alios  transfundere  po* 
tuisse,quidquid  obligationis  exofficiocontraxerat, 

23  Porro  laudati  Chrysostomus  et  Eieronymus  fmmilitas  H 
cum  laude  observayit  candorem  et  humilitatem  candorpubii- 
S.Matthfei,  quodipse  in  Evangelio professus sit,  """"" 
publicanumsefuisse,ususquesitnominesuomagis  ' 

vulgato,  cum  Marcus  et  Lucas  Levi  ipsum  nomi- 
nent,  dum  scribunt  vocationem ;  Matthaumwro, 
dum  eumdem  Apostolis  annumerant.  Si  idem  fe- 
cisset  Matthfeus  ipse,  et  similiter  in  catalogo  Apo- 
stolorum  publicauum  se  non  nominassct,  nullus 
deinde  ex  Evangelio  rescirvpotuisset^ficanym 
fuisse  Matthreum,  aut  eumdem  cum  Levi.  Awlta- 
mus  verba  S.  Hieronymi :  Cseteri  Evangelista, 
inquit ,  propter  verecundiam  et  honorem  Mat- 
thaei,  noluerunt  eum  nomine  appcllare  vulg-ato, 
sed    dixerunt,    Levi:    duplici    quippe    vocabulo 

30        fuit 


200  DES<  MVITIU:° 

«««.  fuit  ipse  autem  Matthaus  seoundum  illud  quod 
J-S.  aSalomonepiooipituP,  Justus  accusator  est  sui  m 
principiosermonis.Etin  nlio  loco :  Diotupenoata 
fua  ut  justificerisj  Matthaum  se  et  publicanum 
nominat,  ut  ostendat  len-entibus,  nullum  debere 
sahitem  desperare,  si  ad  meliora  couversus  sit, quum 
ipse de  publicano  iu  Apostolum  sit  repente  mutatus. 
Eadem  fere  observat  Chrysostomus,  qui  adjungit 
etia^  sequentia  :  Cur  porro  dixit,  ipsum  sedisse  m 
telonio  ?  Vocautis  vim  ostendens,  quod  cum  nondurn 
destitisset,  et  improbo  telonio  haereret,  ex  mediis 
ipsum  malis  extraxerit.  Et  mox  de  offlcio  pubh- 
canorum  itamentem  suam  declarat :  Haec  autem 
lucrandi  ratio  impudentia  plena  erat  ac  pctulan- 
tia,  qusestus  iniquus  ae  mercatura  illiberalis.  Hinc 
8.  Gregorius  Som.  '21  in  Evangetia  advertit , 
Petrum  quidem  aliquando  rediisse  ad  piscatio- 
nem,  sed  Matthaeum  numquam  ad  offwium  pubii- 
cani  pericuio  plenum.  Quia  aliud  est,  inquit,  vi- 
ctumper  piscationem  quserere,  aliud  autem  telonei 
lucris  pecunias  augere.  Sunt  enim  pleraque  neg-o- 
tia,  quce  sine  peccatis  exhiberi  aut  vix  aut  nulla- 
B  tenus  possunt.  Quae  ergo  ad  peccatum  implicant, 
ad  hfflC  necesse  cst  ut  post  conversionem  animus 
non  recurrat.  Laudatus  Gregorius  lib.  18  Mora- 
lium  in  Job  cap.  27  de  magna  S.  Matthaei  muta- 
tione  ita  loquitur :  An  non  Matthseus  in  terra  in- 
ventus  est,  qui  tcrreuis  neg-otiis  implicatus,  telonii 
usibus  serviebat.  Sed  de  terra  sublatus,  in  fortitudi- 
nem  fcrri  convaluit  :  cujus  videlicet  lingua , 
quasi  acutissimo  gdadio,  Evang-elii  administra- 
tione  Dominus  infidelium  corda  transfixit :  et  qui 
infirmus  prius  despcctusque  fuerat  per  terrena  ne- 
gotia,  fortis  postmodum  factus  est  ad  caelestia  pras- 
dicamenta. 
mufotw  24  Quod  ab  Hieronymo  supra  dictum  est  de 

aiio  nomtnc  «em?-?10  nomhxe  Apostoli,  qui  Matthseus  vocaba- 
Levt  dicttis,  *?  _  J  .  , 

ut  Originet  ^ur  ei/  Levi,  ut  omnes  passim  ammadverterunt, 
cum  niiis  et  Evangelia  clarissime  insinuant,  videiur  ne- 
«3noutV.  gasse  Origenes  tib.  i  contra  Celsumnum.  62,  ubi 
hsec  habet:  Sit  etLevi  publicanus,  qui  Jesum  secu- 
tus,  sit.  At  non  fuit  ille  ex  Apostolorum  numero, 
nisi  juxtaqua?dam  Evang-elii  secundum  Marcum 
exemplaria.  Novissimus  editor  Operum  Origenis, 
Carolus  Deiarue,  tom.  i  pag.  376  in  Annotatis 
addit  alios,  ita  scribens :  Levin  a  Matthaso  distin- 
guit  etiam  Heracleon  hsereticus  Valeutinianus 
apud  Clementem  Alcxandrinum  4  Stromat.  pag\ 
c  502,  et  inter  recentiores  Hug*o  Grotius,  magnum 
apud  Calvinianos  aliosque  heteredoxos  nomen. 
Prmmittit  de  Origine,  quod  Levi  cum  Matthseo 
eumdem  prorsus  hominem  esse  videatur  sentire 
in  pnefatione  explanationis  in  Epistolam  ad  Ronia- 
nos.  Verba  ipsa  Origenis  ex  antiqua  editione 
(nam  tomum  1  novw  necdum  habemus)  subjungo. 
Observat  Origenes,multisduoaut  tria  fuisse  no- 
mina,  interque  eos  nominat  Matthseum,  ita  scri- 
bciis:  Xam  et  Matthseus  ipse  refert  de  se,  quod 
cum  transiret  Jesus,  invenit  quemdam  sedentem 
ad  telonium,  nomine  Matthamm.  Lucas  vero  de 
eodem  dicit,  quia  cum  transiret  Jesus,  quemdam 
vidit  publicanum,  nomine  Levi,  et  dixit,  Sequere 
me...  Certum  est  autem,  Evangelistas  non  er- 
rasse  in  nominibus  Apostolorum ;  sed  quia  moris 
eratbinis  vel  ternis  nominibus  uti  Hebrseos,  unius 
ejusdemque  viri  diversa  singuli  nominum  vocabula 
posueve.  Hic  non  modo  Matthaeum  et  Levi  eum- 
dem  declarat  Origenes ;  sed  etiam  ostendit  eum- 
demesse,  cum  Lucas,  uti  et  Marcus,  idem  plane 
de  Levi  narraverit,  quod  Matthams  de  se.  Qua- 
propter,  si  Origenes,  contra  Celsum  scribens, 
revera  Levi  atium  a  Matthteo  crediderit,postea 


ATOSTOLO  KT  KVANG. 
frequentioriusu  sacrse  Scripturm  errorem  cor-  D 
rexit.At  fortasse  Origenes  allcgata  verba  sotum 
protulit  ex  mente  aut  dictis  Celsi,  contra  quem 
de  re  omnino  alia  disserebat.  Quod  spectat  ad 
Heracleonem  et  Grotium,  retinquemus  iltis  opi- 
nionem  suam  improbabitem,  a  variis  jam  refuta- 
tam,etpergemus  ad  aliam  controversiam  magis 

ambiguam. 

25  Recentiores  Grieci,sive  itli,  qut  medto  ssvo  OredwtGru- 
floruerunt,  S,  Mztthmnm  existimant  fratrem  esse  £~£ 
S.  Jacobi  AtphcViapostoti;  sibique  /anmtes  ha-  Jacohi  Alphxi 
bent  nonnuttos  e  Patribus;  sed  aliqui  resistunt^ 

eruditi  neoterici.  Henschenius  noster  ad  i  Maii 
examinavit  sententiam  Grtccorum  in  S.  Jacobo, 
sivc  tom.  i  Maiipag.  10,  ubi  pro  illa  sententia 
laudatMenologiumBasilianum,Synaxariumper- 

vetustum  Constantinopolitanum,  Mencca  impres- 
sa,  et  varios  codices  Mss.Grxcorum,  Nicetam  Da- 
videm  Paphlagonem,  secidi  ix  scriptorem,  atios- 
que.  OstenditprMerea,Chrysostomumet  Theodo- 
retumejusdem  plane  viderisententise,  quiaprior 
inter  Apostotos  numerat  duos  publicanos  Mat--  -^ 
thEeum  et  Jacobum,  cum  tamen  nulla  sit  ratio, 
cur  dicamus,Jacobum  Alphsei  fuisse  publicanum, 
nisiquod  videatur  fuisse  frater  Matthrei;  alter 
vero  utrosque  dicit  Capharnaitas,  quod  similiter 
nulla  ratione  dicere  poterat,  nisi  credidisset  fra- 
trem  Matthrei,  qui  habitabat  Capharnai:  neque 
enim  ullibi  in  Scripturis  dicitur,  ubi  natus  fuerit 
Jacobus  Alpluvi,  aut  quale  officium  ante  apostota- 
tum  gesserit,  Papebrochius  noster  tom.  vi  Maii  in 
AtpJuvo,  quem  utriusque  patrem  statuit,  pag.  354 
eamdem  amptexus  est,  et  confirmavit  sententiam, 
Ratio  Grxcorum  haud  dubie  est,  quod  Jaeobus 
cvque  ac  Matthseus  patrem  habuerit  AlpJueum, 
nec  ulla  sit  ratio  dicendi,  alium  fuisse  Atphseum 
patrem  Matth?ei ,  aliuni  patrem  Jacobi.  Tilte- 
montius  in  Matthrco  agnoscit ,  Chrysostomum  , 
T]\eodoreium,recentioresqueGriccosomnesineam 
conspirasse  sententiam,  ut  SS.  Matthreum  et  Ja- 
cobum  AlpJuvi  fratres  crederent,  quia  ambo  di- 
cuntur  Alpha;i,  utique  filii.  Asserit  tamen  Laco- 
nica  brevitale,  nultam  ea  in  re  esse  veri  speciem. 
Tillemontii  Laconismum  adoptavit  Catmetus  ini- 
tio  praofationis  siuv  in Matthseum,  eademptane  di- 
cens,  et  tocum  Operis  nostri  vitiose  assignatum 
apud  Titlemontium,eodem  plane  modoassignans, 
ut ne legisse quidemvideatur argumenta Hensche-  p 
nii  in  Opere  nostro. 

26  Si eadem  brevitate  dixero,ineptam  esse  istam  neque  id  cre- 
Titlemontii  crisim,quam  adoptavit  Catmetus,  nut>  ll,ml  sine  m' 
lus  id  segre  ferrepoterit,  quia,  sicut  opinio  Majo-  ti0n* ldonea' 
rum  nostrorum  visa  est  ipsi  carere  veri  specie, 

ita  et  mihi  assertum  istud  omni  videtur  ratione 
destitutum,  ideoque  ineptissimum.  Nolim  tamen 
solumdicere,etnihilprobare.Quarerationeslatius 
videndastocissupradictisbreviterexptico.Admit- 
tit  Tittemontius,  S.Matthaeo  cognomen  Alphsei  esse 
verisimititer  apatre.  Jacobus  autem  in  omnibus 
quatuor  Apostolorum  catalogis,  id  est,  Matth. 
10,  Mar.  3,  Luc.  6,  et  Act.  i  constanter  nomina- 
tur  Jacobus  Alphasi,  nec  umquam  in  sacris  Lit- 
teris  alio  nomine  designatur.  Vetim  modo  scire, 
unde  Alphaei  nomen  tam  constanter  habeat  Jaco- 
bus,  nisi  a  patre.  Certe  nulla  ratio  dabitur  idonea 
pr&ter  hanc.  Jam  vero  adverto,  Alphcei  nomen 
nidlibiinsacrisLitterisreperiri,nisi  ubi  agitur 
de  Matthseo  aut  Jacobo,  ut  minime  dicere  possi- 
mus,  nomen  fuisse  midtis  commune :  et  hac  de 
causa  tanto  verisimitius  est,  eumdem  fuisse  Al- 
V]}™m,qiiipatereratM3Ltt\v<x!lettec6bi,proutGra>- 
ciomnes  existimant  post  Chrysostomum  et  Theo- 

doretum 


« {   sentcntia 
illa  videalur 
admodum 
probabilis 


B 


et  sine    ulto 
argumento 
ab  atiquot 
neotericis 
rejectu. 


DIE  VIGESIMA  PIUMA  SKI>TKM  HfilS. 

doretum  Ratio  illa  ecoutriusque  cognomine petita 
non  debebat  certetam  imbecillis  videri  Tillemon- 
tio,  qui  eadem  uti  voluit  Nota  2  in  S.  Judam  Ja- 
cobi,  aut  Thaddmum,  ubi  disserit  contra  Chryso- 
stomum  ,  distinguentem  inter  S.  Judam  Thad- 
dcvumapostolum,  et  Judam  fratrem  Jacobi  Mino- 
ns.  Si  eo  in  locovisum  est  argumentum  idoneum 
et  summi  momenti,  ubi  tamen  non  valebat,  quia 
adhibebatur  ad  fratrem  inquirendum,non  debe- 
bat  hic  videri  carens  specieveri,  cum  adhibetur 
ad  communemutriusque  patrem  investigandum  : 
pater  enim  istis  cognomentis  in  genitivo positis  so- 
let  significari,  u^Simon  Joannis,  idest,fdiasJoan- 
nis,  Jacobus  ZebedEei,  id  est,  filius  Zebedaei;  non 
frater  ,  aut  certe  non  produxit  Tillemontius 
ultum  exemplum  fratris  per  tale  cognomen  indi- 
cati. 

27  Itaque  minime  contemnendum  videri  debet 
argumentum  :  nec  credo,  tale  visum  esse  Tillemon- 
tio.  At  habuit  aliam  rationem  negandi,  fratres 
fuisse  Matthfeum  et  Jacobum  Alphsci,  eamque,  ut 
existimo,  noluit  indicare.  Sastinuerat  contra  au- 
ctoritatem  plerorumque  Patrum,  et  contra  satis 
clara,  ut  videtur,  sacrie  Scripturw  argumenta, 
Jacobum  Alphsei  eumdem  esse  cum  Jacobo  fratre 
Domini.Quare  cumcertum  sit,  Matthseum  nonesse 
fratrem  Jacobi  fratris  Domini,  non  poterat  am- 
pliusdicere,  fratrem  esse  Jacobi  Alphsei ;  ideoque 
matuit  argumenta  Henschenii  contemptim  abji- 
cere,  quam  difficili  responso  iis  satisfacere.  Verum 
itlamqucvstionemtumhac  decausa,tum  obS.  Cleo- 
pham  cum  eadem  connexum,  examiuaviin  Dis- 
sertatione  prsevia,  credoque,  me  satis  ostendisse, 
sententiam  Tillemontii  nec  cum  sacris  Litteris 
conciliari  posse  ,  et  Patribus  certo  contrarium 
esse,  ut  nihilplane  ex  illa haberipossit  contra  ger- 
manitatem  Matthaei  et  Jacobi,  Quaero  itaque  ratio- 
nem  idoneam,  cur  fratres  esse  nequeant  Matthams 
et  Jacobus  Alphcvi,  et  nullam  plane  invenio.  Ete- 
nim  cum  M&Xth&usconvivium  Christo  extruxerit, 
cui  cum  multis  publicanis  interesse  dignatus  est 
Dominus;  satis  estverisimile,  quosdam  ex  convi- 
vis  fuisse  convesos,  et  ad  Christi  discipulatum 
pertractos,  et  nominatim  Jacobum  Alphcvi  ea  oc- 
casione  secutum.Murmurantibusdeillo  convivio 
PhariseVts  respondit  Christus,  Non  veni  vocare 
justos,  sed  peccatores.  Cur  igitur  suspicari  non 
possumus,  in  illo  convivio  aut  ittius  occasione  vo- 
catum  esse  Jacobum  Alphcvi,  qui  in  Catalogo  Apo- 
stolorum  Matth.  10  staiim  post  Matthseum  sequi- 
tur,quemadmodumetiam  fit  Act.i.  In  duobus  aliis 
catalogis  Thomas  iis  interponitur  soius.  Itaque 
ubique  in  catalogis  Apostolonnn  Jacobus  Alp/uvi 
sequitur  non  longe  post  Matthamm,  ut  verisimilli~ 
mum  fiat,  Jacobum  non  diu  post  Matthaeum  a 
Christo  adsequendum  fuissevocatum. 

28  Dicet  fortasse  nonnemo,  Matthseum  et  Jaco- 
bum  Alphcvi  nullibi  in  Evangelio  fratres  vocari, 
prout  fratres  subinde  vocantur  Petrus  et  Andreas; 
Joannes  et  Jacobus.  Verum  idnequit  objiei  a  Til- 
lemontio  et  Calmeto,  nec  ab  idlis,  qui  Jacobum 
Alphcvi  dicunt  fratrem  Juchv  Thaddcvi.  Si  enim 
credant,  hos  fratres  esse  potuisse,  etiamsiin  Ca- 
talogis  Apostolorum  numquam  fratres  voeantur; 
immerito  idem  negabunt  de  Matthceo  ct  Jacobo  Ai- 
phcvi.  Imo  non  deerit  ratio,  qua  horum  germani- 
tatem  omittere  potuerint  EvangelistcV.  Nam  Mat- 
thaeus  ex  proprio Evangelio  notuserat,  ut publi- 
canus.  Quare  si  EvangelistcV  Jacobum  Alphcvi  di- 
xissent^rtSh&\fratrem,insinuassentsimulpubti- 
canum  fuisse,  aut  certepublicanifratrem.  Atqui, 
ut  observarunt  Chrysostomus  et  Hieronymus  ,      habiti   sunt  pro 


J      V 


201 
MarcusetLucas,quando  narrant  Ifattha  I  vocatio* 
nem,  ipsum  Levi  vocant,  ne  indicent.  Matthsenm 
fuis  e  publicanum.  Cur  igitur  non  potuerunt 
ssdehonore S. Jacobi Atphu-i ,; <r><- f»i.,-.o  ^ 

licititideoquesUerefratremfuissepublicani?Sen" 

tentia  icjttnr  Chrysosiomi,  Theodoreti  ei  fotius 
Grzecorum  ecclesur ,  miki  admodum  verisin 
apparetetprobabilis,cumquia   wlidonitUur  ar~ 
gumentoc.r  utriusque  Apostoh  1 1  neAlphasi 

deducto,  tum  quia  nidlaspat<h<,  difflcultates.  Cal- 
metus  quidem  in  Dictionario  Ublico  duos  statuit 
Alphaxjs,  alterumS.  Mattluei patrem alterum pa~ 
trem  S.  Jacobi  Alphasi,  eumque  vult  .  .  0 
Cleopham  dictum.  At  respondeo,  nuilam  <■  sene- 
cessitatem  statuendi  duos  Alphseos,  avJ 
Cleopham  alio  nomine  Alphasum  dictum,  nisi  ittis, 
quicontra  sanctos  Patres  Jacobum  Alphm  cum 
Jacobo  Fratre  Domini  confund  eque 

dubitare  me,  quin  statim  agnoscerent,  fratres  ri- 
deri  Matthieum  etJacobv,,,  Alphxi,  nisi  hunc  Fra- 
trem  Domini  esse  vellent. 

29  Annum  et  mensem  ,  quo  contigit  vocatio  Jktame 
S.  Mattnaei,  non  inquiro,  ne  cogar  queestiones  alias  ptimu*  aut 
pertractare.Deordinesolum,  quo  in  lecim  ^ToiT" 

vocatus  est,  pauco  lubet  dicere.  Nonfuit  interpri-  o&twvo- 
mos  vocatu&S.  Matthceus  :  nam  certoprsecesserant  «*»• 
Andreas,  Petrvs,  Jacobus,  Joannes,  Philippus  et 
Nathanaet  sive  Barthotonuvus,  qui  in  omnibus 
quoque  Apostolorum  catalogis  numerantur  ante 
Matthgeum.  De  Thoma  dubitori  potest,  fueritne 
ante,  anpost  Matthaeum,  discipulis  Christi  annu- 
meratus.  Matthseus  ipse  Thomam  sibi prcvponit, 
et  Act.  i  Thomas  non  sotum  Matthteo,  sed  etiam 
Bartholoma?o  prcVponitur,  Apud  Marcum  vero  et 
Lucam  in  Evangeliis  Thonias  Matthceum  sequi- 
tur.  Itaque,  cum  vocatio  Thomtv  non  sit  exposita 
in  Erangcliis,  et  modo prasponatur  modopostpo- 
natur  Matthaeo,  plane  dubium  est  et  incertum, 
uter  ex  illis  vocatus  sit  prior,  Reliqui  vero  qua- 
tuor,  nimirum  Jacobus  Alphgei,  Judas  Thaddseus, 
Simon  Chananseus,  et  Judas  Iscariotes  proditor, 
cum  constanter  in  omnibus  catalogis  post  Mat- 
thseum  recenseantur  ,  etiam  verisimiliter  post 
ipsum  sunt  vocati,  ita  ut  Matthseus  rideofursepH- 
mus  aid  octavus  fuisse  inter duodecim  Apostotos : 
in  duobus  enim  catalogis  septimus  ponitur,  in 
aliis  duobus  octavus.  Porro  electioduodi  ■  im  Apo- 
stolorum  a  tribus  Evangelistis  refertur  non  diu 
post  vocationem  Mattha?i, prsetermissa  roeatione  F 
quatuor posteriorum,  uti  et  ThomcV.  De  hil 

partieulare de  S.  Matthreo  narmfnr  in  Erongeliis 
autin  Actibus  Apostotorum.Variatamen  refWun- 
turdeApostotisomnibusgencr<\tim,n  od 

Christus  ipsos  donaverit  potestate  expeUendi  die- 
mones  infirmosque  sanandi,  acprmclaris  instru- 
ctos  monitis,  ad p?\vdicandum per  Judwam  mise- 
rit;  quodin  uttimaccena  cum  Ghristo  fueritt  exi- 
verintque  ad  villam  Gcthsemani,  et  deinde,  eo  ca- 
pto,  fugerint,  quod  Ckristum  variis  rieibvsvide- 
rint  post  resurrectionern  ,  ef  demum  in  cmlum 
ascendentem  conspexerint,  quod  unanimiter  in 
oratione  perseveraverint  cum  Maria  Matre  Dei 
et  aliis  quibusdam,  ubi  et  Mathiai  mbstitu- 

tus,donecibidem  Spiritum  sanctum  nt 

Hav  certo  de  Apostotis  generatim  narrantor,  et  de 
S.  M&iih&o  verasunt.  Sicvideturdeomnibus  Apo- 
stolisAct.  5  narrari,careeri  injectos  / 'Uisse  o >  prin- 
cipe  sacerdotum,  per  angelum  vero  edvctos;  ite- 
rumque  captos  et  cwsOS,  atque  ita  dimissos.  Post 
qum  subjungitur  y  41  :  Et  illi  quidem  (Apostoli) 
ihant  g-audentes  a  conspcctu  concilii,  quoniam  digui 


nomine  Jesu 


contumeliam  pati. 
Omni 


ftVCHIM 
J.  S. 


202  DE  8,  MATTII  BD 

Omni  nntem  die  non  oessabant  in  templo  et  olroa 
domoa  docentes  et  evangelteantee  Chmtam  Josum. 
Mitlo  alia  non  aqWS  certo  de  ommbus  dicta. 

%  III.  Evangeliura  scriptum  :  spe- 
ctantia  ad  illud  examinantur. 


Matthxut 
primus 
Evangclium 
scrivsit  Ile- 
braice, 


d: 


vtsnnctiPu- 

f/rs  rmiuini- 

ni  conscnsu 
tradunt . 


Evangetio  per  S.  Matthoeum  conscripto  , 
]priusquam  Judxa  excederet ,  aliis  quoque 
gentibus  pr&dicaturus,  Eusebius  lib.  3  cap.  23  tta 
loquitur  :  Matthaeus  cum  Hebra?is  primum  fidem 
praedicasset,  inde  ad  alias  quoque  g-entes  profe- 
cturus  ,  Evang-elium  suum  patrio  sermone  con- 
scribens,  id,  quod  prfesentiae  suae  adhuc  superesse 
videbatur ,  scripto  illis  ,  quos  relinquebat ,  sup- 
plevit.  Insinuat  allegatis  ve?*bis  Eusebius,  Mat- 
tnseum  scripsisse  sermone  Eebrdico ,  qualis  tunc 
erat  xisitatus  apud  Judseos,  non  quidem  puro  et 
vetusto,  sed  nonnihil  corrupto  ex  Chaldaico  et 
Syriaco,utaliijamobservarunt.Innuit  prtVterea, 
primum  omnium  ex  Evangelistis  scripsisse  Mat- 
thirum;  mox  enim  addit,  postea  scripsisse  Mar- 
cumet  Lucam,  ac  demum  Joannem.  Deindecap. 
38  hwc  allegat  Papise,  qui  cum  discipulis  Aposto- 
lorum  vixerat,  de  S.  Matthaeo  verba  :  Matthasus 
quidem ,  inquit ,  Hebraico  sermone  divina  con- 
scripsit  oracula  ;  interpretatus  est  autem  uuus- 
qnisque  illa,  prout  potuit.  Verba  S.  Irensei  lau- 
datus  Eusebius  lib.  5  cap.  8  de  Matthaeo  adducit 
hoc  modo :  Matthaeus,  inquit,  apud  Hebraeos  pro- 
pria  eorum  ling-ua  conscriptum  Evang-elium  edi- 
dit,  dum  Petrus  ac  Paulus  Romse  Christum  prae- 
dicarent,  et  Ecclesiae  fundamenta  jacerent.  Data 
verba  leguntur  apudlrenwum  lib.  3  contra  Hv- 
reses  cap.  i,ubi  similiter  innuitur,  primum  in- 
ter  Evangelistas  fuisse  Matthseum;  licet  alias  non 
careant  aliqua  difflcultaie  pro  tempore  Evange- 
lii  a  Matthaeo  scripti,  ut  postea  videbimus.  Ad- 
ducit  Eusebius  lib.  6  cap.  25  etiam  verba  Orige- 
nis,  dicentis  extraditione,  primum  scilicet  Evan- 
ffelium  scriptum  csse  a  Matthaeo,  ..  qui  illud  He- 
braico  sermone  conscriptum  Judaeis  ad  fidem  con- 
versispublieavit. 

31  S.  Hieronijmus  in  Catalogo  Scriptorum  ec- 
clesiasticorum  deS.  Matthaeo  ita  habet :  Matthaeus, 
qui  et  Levi,  ex  publicano  apostolns,  primus  in 
Judaea  propter  eos,  qui  ex  CircumcisioneY^  est, 
ex  JudcVisJ  crediderant,  Evangelium  Christi  He- 
braicis  litteris  verbisque  composuit.  Quod  quis 
postea  in  Graecum  transtulerit,  non  satis  certum 
est.  Porro  ipsum  Hebraicum  habetur  usque  ho- 
dio  in  Cffisariensi  bibliotheca  ,  quam  Pamphilus 
marlyr  studiosissime  confecit.  Mihi  quoque  a  Na- 
zarffiis,  qui  in  Beraea  urbe  Syrice  hoo  volumine 
utuntur,  describendi  faeultas  fuit  In  quo  animad- 
vertendum ,  quod ,  uhicumque  Evangelista,  sive 
ex  persona  sua,  sive  ex  persona  Domini  Salva- 
toris  ,  Veteris  Scriptune  testimoniis  abutitur,  non 
srquntur  septuag-inta  translatorum  auctoritatem; 
sed  Mebraicam.  E  quibus  illa  sunt  :  Ex  ^g-ypto 
vocavi  Filium  meuin.  Et  ;  Quoniam  Nazara?us  vo- 
cabitur.  Chrysostomus  Hom.  i  in  Mattheeum  de 
iisdcm  hsec  scribit :  Narratur  porro,  Matthaeum, 
recedentibus  rog-antibusque  «fudaeis ,  qui  credide- 
rnnt,  ea,  quae  verbis  protulerat,  litteris  deseripta 
iisdem  roliquisse,  et  Hebraice  Evang-elium  scri- 
psisse.  Tdem  Hom.  \  advertit,  primum  ex  Evan- 
;/.•/, *tis  scripsisse  Matthaeum.  S.  Augustinus  lib. 
i  de  Consensu  Evangelistarum  cap.  2  ceteris 
consentit  de  scripto  primum  a  Matthaso  Evan- 


APOSTOLO  ET  EVANG. 
aelio  et  de  sennone,  quo  illud  conscripsit,  ait 
Horum  sane  quatuor  solua  Matth&us  Ilebra:o 
scripsisse  perhibetur  eloquio.  Missis  aliis  ,  qui 
idem  afTirmant,  solum  addo  verba  S.  Epipha- 
nii  Hivr.  51  cap.  5  ita  scribentis  :  Matthauis 
iffitur  primus  Evangelii  scribendi  provinciam  na- 
otusest,utdiximus;  idque  ei  jure  merito  conti- 
ffit  Oportebat  enim,  eum  ipsum,  qui  ad  conci- 
fiandam  humano  g-eneri  salutem  advenerat,  qm- 
que  ita  dixerat  :  ■  Non  veni  vocare  justos,  sed 
.peccatoresadpoenitentiams  ad  corum,  qui  ser- 
vandi  erant  exemplum,  ei  homini  potissimum  pra3- 
dioandffi  salutis  munus  injung-ere,  qui  ab  innume- 
ris  peccatis  conversus,  et  a  telonio  suscitatuslue- 
rat,  ac  se  ab  omni  scelere  et  injustitia  revooarat; 
ut  ab  illo,  quanta  sibi  csset  adventu  Christi  huma- 
nitas  collata,  mortales  discerent...  Hio  ig'itur  Mat- 
thfeus  Hebraica  linffua  scripsit  ac  prsadicavit  Evan- 

ffelium  etc. 

32  De  scripto  per  Matthseum  Evangelio,  et  qui- 
dem  antequam  alii  Evangelistee  scriberent,  con- 
senserunt  posterioribus  saltem  seculis  ita  omnes, 
ut  necesse  non  sitplura  de  iis  dicere.  Verum,  quan- 
tacumque  etiam  sit  auctoritas  et  antiquitas  Pa- 
trum,  consentientium,  scriptum  fuisse  sermone 
Hebraico,  fuerunt  heterodoxi  nonnulli,  qui  illam 
adeo  communem  Patrum  sententiam  oppugnare 
non  dubitarunt,  et  existimare  maluerunt,  Qrxce 
potius  scriptum  fuisse  Evangelium  a  Matthseo. 
Interhosest  Samuel  Basnagius,  qui  inAnnalibus 
politico-ecclesiasticis  ad  annum  Domini  64.  num. 
13  fatetur  consensum  antiquorum  his  verbis  :  Ma- 
g-na  antiquorum  omnium  conspiratio  est,  Hebraico 
sermone  Evangelium  Matthaei  fuisse  vulgatum. 
Tum  subdit :  Quae  eruditis  bene  multis  etiamnum 
arridens  traditio,  non  sequis  sane  auribus  a  nobis 
auditur.  Fatetur  igitur  Basnagius,  ne  xquis  qui- 
dem  auribus  a  se  audiri,  quod  toti  placuit  anti- 
quitati.  Audiamus  hac  de  re  judicium  alterius  he- 
terodoxi,  videlicet  Guilielmi  Cave  in  Historia  lit- 
teraria  sec.  i  pag.  6  in  S.  Matthxo.  Et  quidem 
Historiam  suam  evang-elicam  Hebraice  scripsisse, 
inquit,  miro  sane  eonsensu  tradunt  veteres,  adeo 
ut  totius  pene  antiquitatis  testimonio  refragari  hac 
in  re  nefas  sit.  At  ego  non  expendam,  quantic  sit 
iemeritatis  a  tota  antiquitate  sacra  recedere,  cum 
noverim  heterodoxos  id  facere  solitos  in  rebus 
midto  gravioribus;  sedsotum  examinabo,  an  ejus- 
modi  sint  rationes  Basnagii,  utnatse  sintprudens 
ingerere  dubium  :  alios  vero,  qui  ante  aut  post 
Basnagium  simili  modo  antiquam  sanctorum  Pa- 
trum  sententiam  rejecerunt,  prorsus  retinquam 
indictos,  ne  disputatio  fiat  prolixior,  quam  sit 
necesse;  et  quia  omnium  Opera  ad  manum  non 
habeo. 

33  Accipe  igitur,  lector,  objectiones  Basnagii : 
Pons,  inquit,  traditionis  hujus  Papias,  pertenuis 
ing-enii  credulusque  scriptor .  .  .  Teuetet  faina  Pan- 
taenum  in  India  Evang-elium  Matthaei  reperisse  , 
quod  Bartholomaeus  Hebraicis  litteris  conscriptum 
reliquerat ,  «  quod  ad  praedicta  usque  tempora 
«  servatum  esse  memoratur».  Pig-mcntis  Euscbio 
incogmitis  traditionem  istam  Hieronymo  armari 
placuit  ;  Pantaenus,  inquit,  Matthau  Evang-e- 
lium,  Hebraicis  litteris  scriptum ,  revertens  Ale- 
xandriara  secum  retulit.  Hscc  Basnagius  pro  sua 
in  sanctos  Patres  reverentia,  ne  dicam,  stulta 
confidentia.  Omnes  Patres  in  errorem  pertractos 
a  Papia  innuit,  Papiamquepertenuis  ingeniiscri- 
ptorem  dicit,  ut  insinuet,  ipsum  quoque  facile  ea 
in  re  errare  potuisse.  At  Papias,  qui  cum  disci- 
pidis  Apostolorumvixit,  ab  iisquepetere  solebat, 

quid 


D 


f/uod  taiiitm 
<fr  sermone 
Hebratco 
negarunt  «h 

ipn  liclcro- 

doxl. 
E 


JVbn  conle- 
mnenda  hac 

in  r&  aucto- 
ritus  Pupii', 


ncc  tamen 
dicendum, 
ex  illo  fonte 
mnncs  hait- 
sisse  Palres. 


Datitur 
summutim 
objcctiones 
Snmitelis 
nl : 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEFPBMBEIS 
iV  quid  Andreas,  quid  Pctras,  quid  Philippua,  quid 

Thomas,  quid  Jacobus,  quid  Joannes,  quid  Mat- 

thaeus,  quid  cetori  Domini  Discipuli  dicere  solebant, 

ut  ipse  loquitur  apud  Eusebium  lib.  3  cap.  38, 

saltem  satis  habebat  ingenii  ad  interrogandum, 

quo  sermone  Evangelium  suum  scripsisset  Mat- 

thffius,  et  satis  bonse  fidei  et  judicii  ad  illud  enar- 

randum,  sicut  ab  Apostolorum  discipulis  intel- 

lexerat.  Sanesicrediderit  Basnagius,  magno  opus 

fuisse  ingenio,  ut  quis  circa  finem  primi  seculi,  ut 

quis,  cum  Apostolorum  discipulis   non  raro,  et 

subinde  etiam  cum  filiabus  Phitippi  conversatus, 

cognoscere  posset,  quo  sermone  in  scribendo  usus 

fuisset  S.  Matthaeus,  Hebrdicone  an  Grseco,  quo 

Papias  ipse  utebatur,  multo  tenuioris  judicii  me- 

rito  videbitur,  quam  ingenii  fuerit  Papias.  Qua- 

propter  auctoritas  Papise  nequaquam  contemnen- 

da  est  in  re  tam  facilis  cognitionis,  sed  potius 

maximi  facienda  ob  viri  antiquitatem,  prsesertim 

cum  eidem  nidlus  contradixerit :  neque  enim  dee~ 

rant  alii  scriptores,  ecclesiastici,  qui  contradicere 

poterant,  si  falsum  dixisset.  Vel  sic  tamen  existi- 

mare  non  debemus,  exsolo  Papiee  testimonio pro- 
B  fluxisse  omnia,  quse  de  Hebrdico  Matthsei  evange- 

UoPatres  tradiderunt,  ut  infra  ostendam. 

34  At  prius  elucidabo  argumentum,  quodex  in- 
ventoper  Pantsenum  Evangelio  habetur.  Floruit 
Pantsenus  insigni  eruditionis  fama,  et  scholse 
Alexandrinse prsefuit  ineunte  seculo  iii.  Hunc  ad 
Indos profectum  ait  Eusebius  lib.  5  cap.  10,  ibique 
invenisse  relictum  a  S.  Bartholomseo  apostolo 
Matthaei  evangelium,  Hebraicis  conscriptum  litte- 
ris.  At  non  addit,  istud  a  redeunte  Pantseno  Ale- 
xandriam  portatum,  sed  solum  dicit :  Quod  qui- 
dem  ad  preedicta  usque  tempora  servatum  esse 
memoratur,  id  est,  usque  ad  te?npora  Pantseni-. 
S.  Hieronymus  in  Catalogo  Scriptorum  cap.  36 
pluscidum  asseruit,  quando  scripsit  de  Pantseno ; 
Quod  Hebraicis  litteris  scriptum,  revertens  Alexan- 
driam,  secum  detulit.  Hsec  Hieronymi  pig'menta 
Eusebio  incognita  vocat  modestissimusBasnagius. 
At  ego  non  video,  cur  pluscula  de  his  cognoscere 
nonpotuerit  Hieronymus,  quam  scripta  erant  ab 
Eusebio.  Certe  admodum  verisimile  est,  non  re- 
lictum  in  lndia  a  Pantseno  Evangelium  Hebrdi- 
cum,  sed  Alexandriamdelatum;  idquevelex  Com- 
mentariis  Pantseni  ipsius,  vel  aliunde  didicisse 
Hieronymum.  Undecumque  autem  id  sanctus  Do- 
ctor  intellexerit,  tantse  fuit  integritatis,  ut  dicenti 
fidem  habere  oporteat,  et  non  nisi  per  summam 
impudentiam  dicere  possimus,  ab  Hieronymo  id 
fuisse  confictum.  Jam  vero  si  Pantsenus  in  India 
invenerit  Evangetium  Matthsei,  Hebraicis  litteris 
sCriptum,  ut  Eusebius  Hieronymusque  consen- 
tiunt,  fuerat  igitur  Hebraice  a  Matthseo  scriptum, 
ut  communi  consensu  Patres  affrmant. 

35  Multis  vero  de  causis,  reponit  Basnagius, 
veterum  ea  traditio  fidem  a  nobis  non  impetrat. 
Causas  igitur  examinemus.  Primum  omnium, 
inquit,  Patrum  nullus  est,  qui  certe  certoque 
testetur,  se  manibus  oculisve  trivisse  Matthaei  He- 
braicum  illud  Evang-elium,  quod  tamen  a  Chri- 
stianis  Hebraeis  descriptum  ad  legendum,  ubique 
locorum,  qui  Hebraice  sciebant,  dispcrsum  fuisset. 
Hoc  primum  Basnagii  argumentum.  Objicit  se- 
cundo,  S.  Hieronymo  in  emendando  Evangelio- 
rum  textu  Latino  non  prsetuxisse  Hebrdicum 
Matthae i  exemplar,  sedGrsecum.  Tertio  late  pro- 
bat,  linguam  Grsecam  fuisse  magis  vulgarem  et 
longe  pluribus  gentibus  usitatam,  quam  Hebrai- 
cam,  indeque  inferre  nititur,  Matthseura  debuisse 
potius  Grscce  quam  Hebraice  scribere,  cum  Apo- 


> 

l     V 


stoliessentjussi  docere  omnes  gentes.  Quarto  ob- 

servattusum  mderi  Matthffium  lingua tunc  Judsei* 

usitata,  non  veteri  pluraque  ling-ua,  si  ffefa 

scripsit.  Suspicatur  tamen,  Patres  cogitasse  de 

lingua pura  Hebraica.Y>x  quo  intcllig-itur,  inquit, 

in  veterum  ea  de  re  testimonio  non  multum  esse 

prasidii.  Quinto  suspicatur,  Evangelio  Sazarseo- 

rum  deceptos  fuisse  patres,  idque  ab  ittis  sum- 

ptumpro  authentico  Mat.thaei.  Sexto  demum  ait, 

Matth&i  autographum  diligentissime  fuissecusto- 

diendum  ab  ecclesia  Hierosolymitana,  si  in  gra- 

tiam  Judscorum  Hebraice  scripsisset  Matthaius; 

non  fuisse  autem  conservatum  nisi  Evangelium 

Nazarseorum,  hocque  suspicatur  fuisse  non  nisi 

antiquam  versionem  ex  textu  Grseco  Matthzei  fa- 

ctam.  Hsesunt  rationes  aut  imaginationes  Basna- 

gii,  qui  non  dubitat  Pah-es  frequenter  errons 

arguere,  ut  somniis  suis  probabilitatem  aliquam 

conciliet  Itaque  videamus,  an  tantum  fuerit  Ba- 

snagii  acumen,  ut  ipse  multa perspicere potuerit, 

quse  doctissimis  Patribus,  toco  et  tempore  rebus 

disputatis  longepropinquioribus,  in  mentem  non 

venerant;  et  ad  argumenta  ipsius,  qusebrevitatis 

causa  summatim  tantum  proposui,  discutienda  £ 

aggrediamur, 

36  Bespondeo  igitur,  primum  Basnagii  argu-  mpondtiur 
mentum  absotutue  falsum  esse:  nam  S.  Hierony-  ad,/""/u&r 
mus  num.  31  laudatus,  et  mox  uberius  laudan-  *""" 
dus,  testatur  Hebrdicum  S.  Matthgei  Evangelium 
se  vidisse  et  interpretatiun  esse,  idemque  affirmat, 
usui  illud  fuisse  Origeni,  et  visum  a  Pantseyio. 
Accipe,  studiose  lector,  alium  ex  S.  Hieronymo 
locumex  Epistola  ad  Damasum  de  Duobus  filiis 
(quse  olim  erat  146,  in  editione  Veronensi  est  21 :) 
Denique  Matthaeus,    inquit,  qui  Evanireliuni  He- 
braeo  Sermone  conscripsit,  ita  posuit :  Osanna  ba- 
rama,  id  est,  Osanna  in  excelsis.  Quomodo  verba 
Hebraica  Matthfei  recitat,  si  Evangelium  ipsius 
Hebraicum  non  cvU-ril?  Ad  seeundwn  respon- 
deo,    S.   Hieronynuim    non  correxisse   textum 
Latinum  ex  Hebraico,  sed  ex  Grteco,  quia  mi- 
nus  erat  certus  de  integritate  et  paritate  textus 
Hebraici,  quam  Grseci.  Ad  tertium  dico,  usitatam 
revera  magis  fuissc  Matth&i  teruporc  linguam 
Grsecam,  quam  Hebraicam,  inmundo  :  sed  Uu- 
guam  Hebraicam  fuisse  Judseorum.  Quapropter, 
cum  Christus  Dominus  voluerit,  ut  Apostoli  pri- 
mum  prxdicarent  fidcm  Judseis,  deinde  genti-  p 
bus,uti  revera  fecerunt:sic  eratcongra  ><  ,,< ,"  t  pri- 
mum  Evangelium  in  gratiam  Judseorum  scribe- 
retur,  et  consequenter  eo  sermone,  quem  omnes 
intelligebant,  certe  in  Judsea.  Quod  quarto  irre- 
verenter  dicit  inPatres,  certo  falsum  est  <h>  Hie- 
ronymo,  Fpiphanio,  Origcne,  Pantseno,  Papia, 
Eusebio,  qui  non  ignorabant,  aut  ignorare  po- 
terant,    qua   lingua    xtterentur    Judsei,  quando 
Evangelium  scripsit  S.  Mattlueus.  hno  nullus, 
opinor,  Patrum  existimavit,  alia  lingua  Hebrdica 
usum  esse  Matthamm,  quam   usitata  suo  (<■><•• 
pore.  Quod  vero  deinde  quinto  et  sexto  objicit 
BasnagiusdeEcangelio  Nazarxorwntpaul6  pro- 
lixius  explicandum  est,  quia  ad  propositum  no- 
strxtm  spectat,  et  ea  expositione  ad  alias  quoque 
dubitationes  respondebo. 

37  De  Evangelio  Naxarxorum,  quod  «has  vocat 
juxta  Hebra-os.  non  raro  loquitorS.  Hieronymus, 
et  varia  ex  ilto  adducit  hcis  variis,  qux  non 
leguntur  inEvangelio  vulgato  Mattha-i.  Atta 
nullum  videtur  esse  dubium,  quin  S.  HU< 
mus  existimaverit.Nazarsvomim  sive  Hebt\vo<-ii<c 

Evangetium  a  S.  Mattheeo  fuisse  scriptx     .  sed 

ab  illis  xttcumque  corruptum.  In  Catalogo  Scri> 

plorum 


S.  Hierony- 
miii  credidit 
Kvangtlium. 
ijito  utcban- 
fiir  .Yncarjr.. 


lOCTOM 

J.  s. 


B 

ettc  Hebrui- 
cnm  textum 
Maflh.ri  ted 
non  vurum 
aut  incorru- 
ptum; 


eudcm  fuit 
tentmtia  S. 
Epiphanit: 

c 


204 

ptorum  cap.  -2  iUud  laudat  his  verbis 

rtTmenupcr  in  Or.vc Lntinumquc  sormonwn 

tomslatumest,  quo  et  Origines  sffipe  uutur  efc. 
Vonpoterat  non  optime  illud  yiosse  Hteronymus, 
ninGrmcumLatinumqi'rsermoncm,ittafftrma&t 
Hlud  nmrerlerat.  Atqui  mox  cap  8  ifl  MatthffiO 
non  loquitur  de  alio  Evangelio,  quando  dicit: 
Porro  ipsum  Hebraicum  (Matthmi)  habetur  usque 

hodie  in  Cesariensi  bibliotheca Mihiquoquea 

Nazarffiis,  qui  in  Bersa  urbe  Syrise  hoc  volumme 
utuntnr,  describenda  facultas  fuit.  Hic  vocat  He- 
braicum  Matthaei,  quod  supra  secundum  Ilcbnvos, 
quoque  uii  Nazarseos  afflrmat.  Liquel  hoc  ex  ns, 
quse  habet  aliis  locis.  Nam  lib.  S  adversus  Pela- 
gianos  circa  initium  sic  loquituri  In  Evang-eho 
juxta  Hebneos,  quod  Chaldaico  quidem  Syroque 
sermone,  sed  Hebraicis  litteris  scriptum  est,  quo 
utuntur  usque  hodie  Nazaraeni,  secundum  Apo- 
stolos,  sive,  ut  plerique  autumant,  juxtaMatthseum; 
quod  et  in  Ctesariensi  habetur  bibliotbeca  ete. 
Assertum  de  Csesariensi  bibliotheca  clare  insi- 
nuat,  illud  ipsum  esse,  quod  supra  vocat  Hebrai- 

cum  Matthsei. 

33  Rursum  in  Matthffii  cap.  12  idem  Evange- 
lium  sic  laudat:  In  Evang-elio,  quo  utuntur  Na- 
zarseni  et  Ebionitae  (quod  nuper  in  Gracum  de 
Jlebrseo  sermone  transtulimus,  et  quod  vocatur  a 
plerisque  Matthsei  authenticum  etc.)  Cum  hic  de 
transtationesuatestetur,clarumestipsum  iterum 
de  eodem  loqui  Evangelio  Illud  ipsum  se  trans- 
tulissc  dicit  in  Cap.  7  Michese,  ubi  vocat  Evan- 
gelium  secuudum  Hebraeos  editum.  Demum  in 
cap.  5  Isaise  eodem  loco  clare  insinuat  Hierony- 
mus  mentem  suam,  dum  ita  scribit :  Juxta  Evan- 
gelium,  quod  Hebrseo  sermone  conscriptum  legunt 
NazaTsei,  «  Descendet  super  eum  (Ckristum)  omnis 
o  fons  Spiritus  sancti »  Et  mox  :  In  eodem  Matthsei 
volumine  legimus  illud,  quod  in  consequentibus 
soribitur :  o  Ecce  Puer  meus,  quem  elegi.  »  etc. 
Hic  idem  Evangelium,  quod  legunt  Nazarasi, 
apertissime  vocat,  Mattluei  volumen.  Itaque  con- 
stat  de  mente  S.  Hieronymi,  qui  Evangelium, 
quo  utebantur  Nazarsei,  et  quod  alias  vocat 
secundum  IIcbrasos,/)ro  ipso  S.  Matthsei  Hebrdico 
Evangelio  habuit,  non  autem  pro  puro,  ut  mox 
videbimus. 

39  Sententia  S.  Epiphanii  non  atia  est,  quam 
Hieronymi.  Nam  Hwresi  29,  quse  est  Nazarseo- 
rum,  cap.  9  ita  habet ;  Est  vero  penes  illos  (Na- 
zarseos)  Evang*elium  secundum  Mattheeum  He- 
braice  scriptum,  et  quidem  absolutissimum..  Hoc 
enim  certissime,  prout  Hebraicis  litteris  initio 
scriptum  est,  in  hodiernum  tempus  usque  conser- 
vant.  Ad  hsec  verba  notandum,  S.  Epiphanium 
non  vocare  Evangelium  istud  absolutissimum, 
sive  iilenissimum  (ul  sonant  verba  ipsius  Grseca) 
quia  existimabat,  nihilplanecorruptionisin  illud 
irrepsisset  sed  quia  credebat,  exemplaria  Naza- 
rseorum  minus  esse  corrupta,  quam  aliorum  hse- 
reticorum.  Mox  enim  subjungit  hsec  verba:  Ve- 
rum  illud  nescio,  num  genealog-ias  illas  ampu- 
tarint,  quffi  ab  Abraamo  ad  Christum  usque  per- 
duotffi  sunt.  Talis  autem  dubitatio  clare  insinuat, 
Nazarmos  quoque  suspectos  Epiphanio  fuisse 
corruptionis  in  Evangelium  Matthrei  inductse; 
minus  tamen,  quam  Ebionitas,  aliosve  hmreticos, 
qui  idem  magis  corruperant.  Laudatus  Epipha- 
nius  cap.  7  dixerat,  Nazarseorum  sectam  in  Be- 
roeensi  civitate  potissimum  vigere.  Unde  colligo, 
illud  ipsum  exemplar  Ilebraicum,  de  quo  loqui- 
tur,ab  Hieronymo  fuisse  exscriptum,  Grsecoque 


DB  s.  fcTATTH^O  APOSTOLO  ET  E^  ^NG. 

Evange-     et  Latino  sermone  donatum  : 


an- 


K 


suum  enim  Bersese  D 
,;■«!  Hieronymus.  RursumEpi- 
phanius  Hser.  JJO,  qn.v  cst  Ebiouihtmm,  rap.  3 
afflrmat,  hosce  quoque  Hebrdico  Matthffii  Evan- 
oeliousoscsscet  quidcm  solo  Cerinthianorum  vel 
Merinthianorum  instar,  atque  illud  vocasse  secun- 
dum  Hebrffios.  Deinde  capAS  de  majore  apud 
ipsos  corruptione  illius  Evangelii  sicloquitur 
Io-itur  in  co,  quod  penrs  illos  est,  Matthffii  Evar 
n°elio  quamquam  ne  integrum  quidem  illud  ha- 
bent  sed  adulteratum  et  mutilum,  idque  ipsum 
Hebraicum  vocant,  ita  scriptum  est  etc.  llactenus 
Epiphmiius,  e  cujus  verbis  manifestumest,  non 
duUtassetquin  Evangelium  Hebrdicum  Matthsa 
esset  conservatum  apudNazarmos,  sedsuspectum 
habuisse  de  nonnulla  corruptione,  prout  Ebioni- 
tarum  corruptissimum  esse  certo  noverat. 

40  SimiliterS.HieronymuS>etsi  Nazarseorum  guftworro. 
Evangelium  non  raro  alleget,  numquam  tamen  ^^ 
tantam  ipsi  auctoritatem  tribuit,  quantam  textui  JlonUBasm 
Grmco  vel  Latino  ab  Ecclesia  recepto.  Id  ipse  in-  9iw, 
sinuat  lib.Zcontra  Pelagianos,  ubi  nonnulla  ex 

illo  Evangelio,  et  locum  aliquem  S.  Ignatn  mar- 
tyris  allegat,  et  mox  subjicit :  Quibus  tcstimonns 
si  aonuteris  ad  auctoritatem,  utere  saltem  ad  an- 
tiquitatem,  quid  omnes  ecclesiastici  viri  senscrint. 
Hac  de  causa  S.  Hieromjmus,  quando,  jubente 
S.  Damaso  Papa,  textum  Latinum  quatuor  Evan- 
geliorum  corrigendum  suscepit,  non  est  usus 
exemplari  Hebrdico  idlo,  quod  nullum  sciret 
satis  incorruptum ;  sed  retustis  codicibus  Grmcis, 
ut  ipse  scribit  ad  Damasum.  In  eadem  tamen  ad 
Damasum  prsefatione  docet,  Hebrdicis  litteris 
usum  esse  Matthamm,  ita  scribens :  De  novo  nunc 
loquor  Testamento:  quod  Qrfflcum  esse  non  du- 
bium  est,  excepto  Apostolo  Matthffio,  qui  primufl 
in  Judsea  Evangelium  Christi  Hcbraicis  littcris 
edidit.  Nunc  lector  studiosus  judicet  de  ratio- 
ciniis  Basnagii,  ejusque  in  ratiocinando  asscrtis. 
Vidit  S.  Hieronymus  Hebrdicum  Evangelium, 
quoutebantur  Nazarsei,  Grsecumque  illud  et  La- 
tinum  reddidit,  et  post  examen  tam  exactum, 
judicavit  cum  S.  Epiphanio,  ipsum  esse  MattiUBi 
Hebrdicum,  sed  aliquot  locis  corruptum,  ideoque 
debita  auctoritate  carens;  Basnagius  vero,  qui 
numquam  illud  vidit,  contendit  Evangetium  illud 
meram  fuisse  versionem  ex  Grscco  Matthaei  textu; 
id,  inquam,  contendit  contra  omnium  Patrum 
auctoritatem,  et  sine  ullo  vetusti scriptoris  testi- 
monio.  Ego  sane  noncapio,  quoilludjudicio  co-  F 
gitare  potuerit,  qua  fronte  ausus  fuerit  edicere; 
quandoquidem  tantum  non  aperte  pronuntiat, 
rectius  judicare  se  potuisse  de  Evangelio  num- 
quam  viso,  quam  doctissimum  Hieronymum  de 
eodem  frequenter perlecto  collatoque  cum  Grsecis 
et  Latinis  exemplaribus. 

41  Ne  tamen  nihil  videretur  ex  antiqui^  alle-  nuins  pfone 
gasse  Basnagius,  locum  adducit  ex  Epiphanio  rotionibw 
Hser.  30  cap.  3,  ut probet  Novum  Testamentum  ex  adj,ttus 
Grseco  fuisse  Hebrdice  redditum.  Afferam  ego  lo- 

cum  integrum,  quem  ille  medium  recitavit,  ut 
videat  lector,  hunc  ipsum  esse  Basnagio  maxime 
contrarium.  Etenim,  inquit  Epiphanius,  vcre  il- 
lud  affirmare  possumus,  unum  ex  omnibus  Novi 
Testamenti  scriptoribus  Matthamin  Hebraioe  ac 
litteris  Hebraicis  Evangelicam  historiam  tcxuisc 
Kec  defuere,  qui  de  Joannis  Evangelio  confir- 
marent,  illud  Hebraice  translatum  Tiberiade  in 
Judaeorum  gazophilaciis  asservari,  et  in  secretio- 
ribus  quibusdam  penetralibus  recondi :  id  quod 
nonnulli  mihi,  qui  se  ad  Christi  ndein  e  Judai- 
smo  transtulerant,  accuratissime  declararunt.  Imo 

et 


DIE  7IGESIMA  PRI.MA  8EFTEMBRI8 
A  et  Apostolorum  Actus  in  Hebraicum  sermonem  per- 

inde  conversos  a  Grceco  iisdem  in  thesauris  haberi 

multorum  sermone  percrebuit :  et  qui  nobis  ista  nar- 

rabant,  indidem  Christianae  amplcctendae  fidei  oc- 

casionem  acceperunt.  Hvc  Epiphanius.  Ex  eo  au- 

tem    loco   discere   debebat    Basnagius ,  Patres 

distinxisse  inter  Ubrosprimum  Hebrdicescripi.ns, 

et  illos  ,  qui  ex  Grxcis  redditi  sunt  Hebraici ;  et 

longe  accuratiores  esse  in  factis  enarrandis,  quarn 

ut  ipsorum  auctoritatem  temere  abjicere  oporteat. 

Nam  exallegatotoco  inferre,etiam  Matthsei  Evan- 

gelium  ex  Grseco  Hebraicum  esse  redditum,  id 

amentis  potius  esl,quamratiocinantis.Qualeetiam 

est,quod  addit,ex  antiquissima  versione Hebrdica 

ortam  esse  traditionem  de  scripto  Hebrdice  Evan- 

gelio.  Nisi  enim  Patres  omnes  intolerabili  fastu 

velimus  contemnere,  ne  suspicari  quidem  poteri- 

mus,  adeo  omnes  fuisse  deceptos  ,ut  neque  anti- 

quissimiet  Apostolorum  temporibus  proximi  scire 

potuerint ,  qua  lingua  in  scribendo  usus  fuerit 

Matthseus,  nec  doctissimi  illorum,  iinguceque  He- 

braictv  peritissimi ,  (quales  fuerunt  certo  Hiero- 

nymus  et  Origenes,  imo  et  Epiphanius)  deprehen- 

dere  valuerint ,  ex  Grseco   Matthsei  casum  esse 

Evangelium  Hebrdicum,  quod  habebant  Nazartei. 
E   Yerum  plus  quam  satis  de  ineptiis  Basnagii, 


Evangelium 
scripsic  San- 
clus,  antc- 
quam  exJu- 
dxa  longe 
abirct, 


42  De  anno,  quo  S.  Matthseus  Evangeiium  con- 
scripsit,  nihil  certi  affertur,  Illud  tamen  certum 
est,primum  ex  omnibus  Evangeiistis  scripsisse, 
et  Evangelium  composuisse,  priusquam  ex  Judcva 
discederet  ad preedicandum  atiis  gentibus.  S.  Ire- 
nneus  lib.  3  contra  Hvreses  cap.  i  videtur  scri- 
ptionem  Evangetiorum  serius  figere,quam  reliqui 
Patres,  nisi  verba  ipsius  alio  sensu  forsan  exponi 
valeant.  Latina  interpretatio  in  editione  novis- 
sima  sic  habet ;  Ita  Matthasus  in  Hebrseis  ipsorum 
ling'ua  scripturam  edidit  Evangelii,  cum  Petrus  et 
Paulus  RomaB  Evangrelisarent,  et  fuudarent  Eccle- 
siam.  Omnibus  certe  Patribus  contrarius  erit  Ire- 
neeus,  si  ita  sit  expiicandus,  ut  eodem  tempore 
scripserit  Matthsus,  quo  Romcv  Evangeiiumprse- 
dicabant  Petrus  et  Paulus.  At  suspicor,  noluisse 
Irencvura  id  indicare,  sed  solum  insinnasse,  qui- 
nam  essent  auctores  Evangeliorum ,  quinam  vero 
traditionis  Romancv  Ecctesuv,  eaque  de  causa  sic 
locutum  esse.  Certe  Juvreticos  in  illo  libro  refutat 
ex  traditione  primum  HomancV  Ecclesiee,  cujus 
auctores  Petrum  statuit  et  Paidum ;  et  ex  Scri- 
pturis  Novi  Testamenti,  ex  quibas  primum  dicit 
Evangelium  Matthau".  Et  sane  textus  Gnvcus  non 
est  necessario  exponendus  eo  sensu,  ut  Evange- 
lium  eodem piane  tempore  scriptum  dicatur,quo 
Petmiset  Paulus  Ronuv  predicarunt.  Verbacum 
litterali  explicatione  subjungo  :  6  \j.vj  S-h  MzzQzio- 
h  Tolq  He(3pat'ois  Tft  iditx  (JtaXexrw  zjtwv  xal  ypx&r,v 
\l;htyy.vj  zhoLyyzkioxj ,  toj  lii-^oj  v.-A  toj  Ylavlov  iv 
Po)fy.r,  zjy.yyilt^!j.iv(x>'J  xa\  Oiy.zhojvrw  zr.v  ey.xlr.Gixv. 
Matthsus  quidemin  Ilebrasis  propria  ipsorum  lin- 
g-ua  et  Scripturam  protulit  Evangelii  ,  Petro  et 
Paulo  Roniasevang-elizantibusetEcclesiam  fundan- 
tibus.  Hvc  verba  favile  sic  possunt  intelligi ,  ut 
S.  Irenseus  noluerit  dicere,utrumqne  eodem  tem- 
pore  factum.  At  tubens  fateor ,  magis  difficutter 
exponi posse  verba  Ireneei  mox  sequentia  de  reli- 
quis  Evangelistis  :  nam  videtur  dicere  illos  omnes 
scripstssepostmortemSS.Petriet  Pauli,  nisitex- 
tus  sit  corruptus,  utsuspicatur  Tittemontiustom.  2 
Nota  3  inS.Marcum.Qitidquid  sit  siea  sitS.IrencVi 
sententia,  qualis  apparet ,  matim  credere,  ipsum 
minusattendisseadexactamiitorumomniumchro- 
notaxim,quodiliaadpropositumipsiusparumcon- 


duceret,  quam  ad  res  ipsas  ,  quo.s  sibi  habebat 
propositas;  et  sie  reverenter  ab  ipso  recedere, 

quam  a  reliquis  omnibus. 

t3  Baronius  in  Annalibus  scriptum  Matths;i 
Evangelium  refert  ad  annum  Ch  ristill;  sed,  cum 
illumnumeret  Caiiimpcratoristeri,».,,,  desiffnOr 
tur  ex  chronotaan  Pagii  et  aliorum  annu, 
Chmstiamr  b-igesimus  nonus  Laudat  Baronius 
pro  designato  anno  Caii  tertio  Chronicon  Ev 
tn  quo  xllud  legitur,  prout  editurn  Latine  erat  ante 
Baromum.  At,  quemadmodum  observavit  Titte- 
montius,non  leguntur  ea  in  editione  Greeca,nec  in 
Latina  Scatigeri,  neque  etiam  in  Chronico  Latino 
Ms.Eusebii,  quod  servatur  in  Museo  nostro.Quare 
saltem  dubitaripotest,  an  id  umquarn  de  Mattbffii 
EvangelioscripseritEusebius,vetetiam  intet 
Hierongmus;  et  consequenter  multo  etiam  incer- 
tius  est ,  an  illo  anno  fuerit  conscriptum.  Title- 
montius  tom  i  in  Indice  chronologico  tam  disper- 
sionem  Apostolorum  quam  EvangeV",,*  Matthaei 
figitcirca  annurnZQMiimahint  faleri/mnum  esse 
incertum,  prout  annus  divisionis  Apostoiorum 
nequit  certis  assignari  argumentis.  Apud  nos  ad 
xv  Juiii  de  Divisione  Apostolorum  actum  est,  ibi- 
que  ea  fixa  anno  cvrrn  vulgaris  quadragesimo  se- 
cundum  chronotaxim  Henschenii  nostri,  qua 
Christi  Domini  obitus  figitur  sub  consulatu 
duorum  Geminorum,  sive  anno  xxix  seraevulgw- 
ris,itaut  duodecimo post  Christi  Ascensionem  an- 
no  ponatur  Aposlolorum  divisio.  Videri  poterunt 
dicta  de  Divisione  Apostolorum,  et  Diatriba  Hen- 
schenii  ante  tomum  i  Aprilis  :  neque  enira  hic  lo- 
cus  exigit,  ut  repetam  alibi  disputata  Dixisse 
snfficiat ,  circa  idem  tempus  «Mattha;o  scriptum 
fuisse  Evangelium,  aut  paido  ante,  priusquam 
separati  erant  Apostoli. 

44  Porro  incertum  cVque  est,  quis  primus  fuerit 
interpres  Grcccus  Evangelii  secundum  Mattha- 
um.  In  Synopsi  S.  Athanasio  vulgo  attributa,  tom, 
2  Operum  S.Athanasii  editionis  Montfauconipag. 
202  hcvc  leguntur  .-  Evangelium  secundum  Matthae- 
um  ab  ipso  Matthoeo  Hebraica  dialecto  conscriptum 
est,  et  editum  Jerosolymis,  interpretatumque  est  a 
Jacobo  fratre  Domini  secundum  carncm,  qui  et  pri- 
mus  Jerosolymorum  episcopus   constitutus  est  a 
sanctis  Apostolis.  Non  piacet  hmc  sententia  Tilie- 
montio  Nota  2  in  Matthseum.-fVimo  ait,  kaecsolum 
legi  in  additione  Synopsi  adjecta.  At  nuitam  al- 
legat  rationem,  cur  existimet,  illa,  non  esse  ejus- 
dem  Synopseos  partem  ■.  nec  ego  nullam  inv 
apud Montfauconum.  Secundo  ait,vocern  Qrsecam 
ipur^ejOr,  posse  exponi tvque  <> V  nuda  e  cplicatione, 
quam  de  translatione  in  aliam  linguam.  Vere  hoc 
dici  de  voce  Grcvca  iubens  agnosco ,  scd  cum  ad- 
juncta  omnia  et  pauio  post  seguentia  ostendant, 
agide  transiationein  linguam  Gtwcam  ;  non  est 
satis  fundata  ilta  objectio,  aut  justa  suspicio,  vo- 
cem  hic  ita  intelligendam  :  nam  eadem  vox  fre- 
quenter  recurrit  de  transtatione   in  aliam  lin- 
guam,  de  eaque  ibi  unice  agitur.  Tertioait  Tilie- 
montius  :  S.  Jacobus,cui  cura  de  Judaeis  Nierosoly- 
mitanis eratcommissa,  is  erat  intcr  omuesApostoIos, 
cui  minor  erat  opportunitas  et  necrs-it;:-  f  ranslcrendi 
Evang-eliumS  Matthaei  in  aliam  linguam.  At  ego 
non  video,quisApostoto>i<n>  idofflcium  magis  op- 
portuneet  commode  obire  potuerit.  Nam  Jacobus 
manebat  Hierosolymis;  Apostoli  omnesad  alias 
proficiscebantur  provincias,  nec  scire  poterant , 
quamdiu  insingulis  civitatibus  aut  etiam  provin- 
ciis  manerent.    Habitanti   autem    in    una   con- 
stanter  civitate  commodiusest  librum  scribereaut 

interpretari ', 


«CCTOKt 

J.8. 


tt  ontf.  dtvi- 
't'/nem  Apo- 
Uolvrum, 
»d  anno  m- 
certo. 


Uhtd  Grxct 
redditum  etf 
lemportApo- 
stotorum, 


aoe 


AfCIOHR 

.1.  s. 


,t  nc  fnven- 
ruffi  cum 

cnrjiorc  S. 
Bantabu  ii 

Cy/iro,    Zc- 
noru    i'1'i"- 

rantc, 


B 


conjcctwa 
Papebrochii 
tle  tntcrprc- 
taiiotw  Gra  - 


interpretari,  qaam  de  civitate  in  civitatcmtrans- 
euntiet  perpetuo  peregrinanti.  Itaque  tlla  sen- 
tentia  saltem  non  minus  verisimitis  est,  quam  ati- 
orum,quiautS.Joanniapostolo,autS.Paulotaut 
S  BarnabB,  aut  S.  Luc<v,  aut  ipsi  Matthjeo  versw- 
nemGrsecam  attribuerunttteste  Calmeto  inpnc- 
fatione  ad  Matthjeum;^.  26.  Nam  auctor  Syno* 
psis,  etsi  forte  nonsit  Athanasius,saltem  eruditus 
admodwn  fuit,  et  antiquior  videtur  aliarum  sen- 
tentiarum  patronis.  Verum,  quisquis  fuerit  inter- 
pres,certum  videtur,,  interpretationem  Grsecam 
Apostolorum  tempore  esse  factam. 

45  Theodormtectoriib.Zpag.ttleditionis  Va- 

lesii  in  Zenone  hcvcscribit  :  Barnaba;  apostoli  reli- 
quiaMnCyprosubarboresiliquarepertffiSunt.  Super 

cujus  pectore  crat  Evangeliuni  Matthiei,  ipsius  Bar- 
uab£e  manu  descriptum.  .  .  Id  Evang-elium  Zeno 
deposuit  in  palatio,  in  aede  S.  Stephani.  Plura  de 
hisscribit  Alexander  ^nonachus  Cyprius  in  Actis 
S.  Bamabsc,  apud  nos  editis  ad  si  Junii.  Nam 
pag.  450  S.  Barnabas  dicitur  apparuisse  Anthe- 
mio  Salaminsc  episcopo,  eique  indicasse  ,  ubi  de- 
positum  esset  corpus  suum  cum  Evangelio  S.Mat- 
thaei.  Verba  nonnulla,  qucvS.  Barnabas  Anthemio 
dixisse  scribitur,  huc  transfero  :  Sub  arbore  sili- 
qua  effodias:  speluncam  cnim  atque  arcam  invenies, 
quoniam  illic  totum  corpus  meum  conditum  est,  et 
Evang-elium  manu  propria  scriptum,  quod  a  sancto 
apostolo  et  evangrelista  Matthaeo  excepi  .Etmox  cor- 
poris  inventio  refertur,  et  de  Evangelio  additur: 
Invenerunt  etiam  Evang-elium  supra  Barnabse  pe- 
ctus  impositum.  Deinde  vero,  cum  Anthemius  rem 
gestam  exposuisset  Zenoni  imperatori ,  et  obti- 
nuisset,ut  Cyprus  non  subesset patriarchee  Antio- 
cheno;  petiit  vicissim  Zeno,  ut  ad  semitteretur 
inventum  Matthaei  Evangelium.  Assensus  est  ejus 
petitioni  episcopus ,  ait  Alexander  num.  44,  et 
quemdam  ex  iis,  quos  secum  habebat  (Constanti- 
nopoli , )  una  cum  fidelissimo  imperatoris  minis- 
tro  episcopum  misit,  qui  Evang-elium  illud  in  ur- 
bem  Constantinopolim  attulerunt.  Erant  autem 
libri  tabellai  thyinis  lig-nis  compositse.  Evange- 
lium  illud  imperator  in  manus  sumpsit,  et  deoscu- 
latus  est,  auroque  multo  exornatum  in  palatio  suo 
reposuit,  ubi  ad  hodiernura  usque  diem  scrva- 
tur,  et  in  mag"na  quinta  Pascha?  feria  quotan- 
nis  in  palatii  oratorio  Evangelium  ex  eo  libro 
recitatur.  Raec  lectio  demonstrat,  Grsece  scriptum 
faisse  istud  exemplar,  cum  sola  lingua  Grseca 
Constantinopoli  esset  vidgaris ;  indeque  confir- 
matur,  versionem  Grsccam  Apostolorum  tempore 
factam  esse. 

46  Papebrochius  noster  in  Annotatis  ad  Verba 
jam  data  apparentis  Barnabsc  observat  sequentia : 
Nativus  verborum  scnsus  videtur  esse  ,  quod  Bar- 
nabasEvang-elium,  primitus  HebraTce  editum,  pro- 
pria  manu  exceperit  ex  ore  ipsiusmet  sancti  Mat- 
tluei,  illud  Graace  dictantis,  et  secum  tulerit,  sicut 
etiam  fecisse  dicitur  S.  Bartholomseus  ( de  Re- 
brdico  nimirum, )  plures  forsitan  alii ,  uno  eo- 
demque  tenore  et  tcmpore,  citra  ullam  differen- 
tiam  ;  quffl  inveniri  dcbcret  ,  si  quisque  suo 
martc  propriam  sibi  versionem  fecisset  cujus  dif- 
ferentiae  nullum  uspiam  extat  indicium.  Atque 
hinc  factumsit,  ut  alii  Jacobum ,  alii  Joannem  , 
alii  etiam  Lucam  vel  Paulum  interpretem  feccrint, 
prout  scilicet  quaeque  ecclesia  Evangelium  leg-ebat 
ex  hujusvel  illius  Apostoli  authog-rapho.  Verisi- 
mihs  quidem  apparet  hsec  conjectura ;  prsesertim 
cumApostoli  non  videantur  profecti  ad  longin- 
quas  provincias  ante   scriptum  Matthcei  Evan- 


DES.  MAITIIKO  APOSTOLO  ET  CT  LNG. 
gelium .  ut    dubitari 


vix  possit  ,  quin  singuli 
"exemptar  aliquod  iltius  Evangelii secum  tuterint. 
Cum  autem  non  pauci  ex  iltis proficiscerentur  ad 
provincias,  in  quibus  fere  sota  usitata  erat  tingua 
Grseca;  verisimillimum  est,  itlos  Grsccum potius 
exemplar,utconstatdeBarnaba,sumpsisse,quam 
Rebraicum,  ut  iltud  in  ecclesiis  erigendis  legen- 
dum  dare  possent  et  scribendum.  Verumtamcn 
conjecturcv  tantum  sunt  fuv;  neque  certiatiquid 
proferri  potest  de  rebus  incertis. 

47  Quin  et  verba  Papise,  data  num.  30  contraria 
videnturdictisconjecturis,si  intelligenda  sint  eo 
sensu,  quopassim  exponuntur.  Mattaus  quidcm, 
inquit,  Hebraico  sermone  diviua  scripsit  oracula; 
interpretatus  est  autera  unusquisquc  illa,  prout  po- 
tuit.  Reec  verba  a  variis  ita  exposita  video  ,  acsi 
Papias  dixisset ,  unumquemque  pro  suo  ingenio 
agressum  esse  interpretationem  Grsecam.  At  ea 
Papuv  verborum  expositio  nequaquam  mihi  ne- 
cessaria  videtur,  imo  ne  satis  quidem  probabilis : 
nam  vox  unusquisque  iantum  insinuat  numerum 
interpretum,  ut  non  fiat  verisimite,  Papiam  locu- 
tum  esse  de  interpretatione  totius  Evangelii  sive 
translationeinlinguam  Groecam.  Quare  solum  di- 
cit,  divina  Oracula  a  Matthreo  scripto  tradita;  ab 
aliis  vero  pro  uniuscujusque  capacitate  verbo  aut 
scripto  exposita.  Itaque  nullo  modo  videtur  loqui 
de  translatione  Evangelii  in  linguam  Grsecam, 
sed  vel  sotum  de  prsedicatione  Evangelii,  vel  de 
expositione  eorum,  qusc  in  Evangelio  Matthsei  oc- 
currebant  difficiliora.  Roc  fecisse  unumquemque 
doctorum  facile  credimus  :  at  unumquemque  pro 
suo  ingenio  Evangelium  Matthsei  Grtvcum  facere 
voluisse,  nec  verisimile  est,  nec  dicit  Papias.  Sota 
neotericormn  expositio  sententiam  illam  Papise 
attribuit,  licet  vox  Grseca  r.ofj.y^vjci  interpretatus 
est,  itlam  expositionem  minime  requirat,  sedpro- 
pter  adjuncta  potius  renuat.  Certum  igitur  esse 
debet,  Ajiostoloruyn  tempore  factam  esse  versio- 
nem  Grsccam;  unicamque  fuisseapprobatam,  cum 
dephiribus  nullus  meminerit.  Reliqua  ad  Evan- 
gelium  Matthsei  spectantia  interpretibus  sacrse 
Scripturee  examinanda  relinquo. 

§  IV.   Prsedicatio  S.  Matthsei 
et  Martyrium. 

Deprscdicatione  Evangelii  in  Judsea,  antequam 
Apostoti  in  designatas  sibi  provincias  disces- 
serunt,  nullum  est  dubium.  Nicetas  Paphlago  in 
Oratione  encomiastica  apud  Combefisium  pag .  404 
ostendit ,  parum  aut  nihil  de  prsedicatione  ~Mi\t- 
thsei  compertumsibifuisse.  Etenim  nullam  nomi- 
nat  provinciam  aut  urbem,  in  qua  fidem  preedica- 
verit  Matthaeus,  prmter  Hierapolim  Syrisc,  in  qua 
martyrio  coronatum  credidit.  Hac  de  causa,  opi- 
nor,  pag.  404  ex  sola  verisimititer  conjectura  dicit 
ipsum  corpore  fuisse  imbeciltiore  ,  Evangetium- 
quescripsisse,dum  alii  apud  varias  gentes  prse- 
dicabant.  Pluribus  sane  verbis  id  Orator  prose- 
quitur,  sed  pauca  sufficient,  cum  constet  de  scri- 
pto  Evangelio  :  Quaeque  adeo  reliqui  (Apostoli) 
g-entibus  linguse  munere  non  scripta  tradide- 
rant,  haec  magrnus  Matthams  scripta  commenta- 
tione  summa  collig-ens  totum  Verbi  mysterium 
sacris  prredicationibus  intexuit.  Ita  ipse ,  inter- 
prete  Combefisio ,  Matthaeum  inducit  scriben- 
tem ,  dum  alii  Apostoli  per  mundum  discur- 
rebant,et  undique  sacra Evangelii  seminajacie- 
bant.  Verum  nec  imbecillitatem  corporis,  de  qua 

nihil 


D 


emfmnuiUur 
vcrba  PajiU- 


E 


P 

S<m   vidcn- 
tur  ndmit- 
tenda  assertu 
XiccU-dcim- 

tjccilltiate 
corpuris  S. 
Mullhxi : 


Mlhtopta 
ipti  didiur 
obtigiue  nd 
prxdtean- 

ihtm, 


DIE  VIGESIMA  PIUMA  8EFEEMEBIA 
nihil  apud  vetustiores,  Matthaio  fuisse  impedi- 
mento  opmor,  quo  minus  Evangelium  prsedicaret ; 
nec  assentior  Nicetx,  tunc  a  Matthaeo  scriptum 
fuisse  Evangeiium,  quando  alii  Apostoli  ad  lon- 
gmquas  profecti  erant  provincias ;  sedt  cum  ipse 
Nicetas  pag.  406  dicat,omittere  se  przeclara  g-esta, 
pr&dicationis  nimirum  et  miracutorum,  malim 
credere,  oratorem  nihil  certi  de  illis  invenisse, 
quam  MatthEeum  non  prsedicasse :  neque  enim 
scriptio  Evangetii  tanto  tempore  Sanctum  deti- 
nere  debuit,  ut  non  potuerit  eodem  cum  aliis  tem- 
pore  proficisci  ad  provinciam  sibi  assignatam. 

49  Provincia  autem,  quse  in  Actis  edendis  et 
aliorum  testimonio  assignata  fuit  S.  Matthjeo,  est 
Mthiopia,  latissimum  Africse  regnum,  si  vox 
iEthiopia  sit  inteltigenda  sensu  maxime  obvio. 
Rufinus  lib.  10  cap.  9  hsec  scribit :  In  ea  divisione 
orbis  terrje,  qus  ad  praedicandum  verbum  Dei 
sorte  per  Apostolos  celebrata  est;  cum  alise  aliis 
provinciffi  obvenissent,  Thomae  Parthia,  et  Mattha:o 
yEthiopia,  eique  adhrcrens  citerior  India  Bartho- 
lomteo  dicitur  sorte  decreta.  Eodem  fere  modo 
Socrates  lib.  1  cap.  19:  CumApostoli  prajdicationis 


B 


ipiod  intelli- 
(jendum  de 
Mthiopia 

cvnCcrmiiHt 
sEgypto  : 


causa  ad  gentes  profecturi,  eas  inter  se  sortito 
dividerent,  Thomas  quidem  Parthiaj:  Matthaius 
vero  ^Ethiopiae  apostolatum  sortitus  est.  Bartho- 
lomaBo  India,  quae  iEthiopiae  confinis  est  obtig-H. 
Accedit  Fortunatus  infra  laudandus  cum  aliis 
pluribus,  inter  quos  Milo  monachus  in  Vita  Me- 
trica  S.  Amandi  tom.  1  Februarii  data,  pag.  874 
ita  canii: 

Mattheus  iEthiopas  torrente  ardore  crematos 
Ut  Geon  eximius  sacrato  diluit  amne, 
Et  facit  in  speciem  lotos  candere  nivalem. 
50  Florentinius  in  Notis  ad  Indiculum  Apo- 
stolorum  in  Matthseo  pag.   158  ait:  Communior 
autem  videtur  sententia,  MatthaBum  prsedicasse  in 
citeriori  JEthiopia,  qme  vicinior  est  ^Egypto  et  quse 
Sonnar  hodie  dicitur,  ac  mortuum  in  civitate  Luch 
apud  a  Lapide  Luach)  ubi  etiamnum  templa  in 
honorem  S.  Matthaei  exstare  habet  ex  traditionibus 
iEthiopum  (et  litteris  missionarioruni,  quamvis 
eas  non  laudet)  Cornelius  a  Lapide  cap.  3  Prooemii 
in  Matthaeum.  Regnum  illud  JEthiopise,  quod  illi 
Sonnar,  alii  Sennar   nominant,  situm  est  inter 
Mgyptum  et   regnum   hodiernum  Habessinia;. 
Jobus  Ludolfus  in  Historia  JEthiopica  lib.  1  cap.% 
ait,regnum  Sennar  esse  partem  veterisNubia3.il/ar- 
tiniere  in  Bictionario  geographico  Sennar  regnum 
cum  regno  Nubue  idem  facit.  Verum  necesse  non 
est  ad  propositum  nostrum  latius  id  indagare. 
Satis  est  indicasse  regnum  Sennar  esse  inparte 
Septemtrionali  JEthiopize  et  proxima  JEgypto* 
In  eadem  quoque  jEthiopite  parte  Apostolorum 
temporibus  regnasse  Candacen  y^eginam,  cujus 
eunuchus  a  S.  Phitippo  diacono  baptizatus  est, 
abunde  colligitur  ex  dictis  §  1,-  at  rursum  non  in- 
quiro,  an  illa  latius,  autminustateregnaret.Sen- 
tentia  autem  illorum,  qui  existimant}  in  itia  parte 
JEthiopiic prsedicasse  S.  Matthseum,  mihi  admo- 
dum  probabilis  apparet  et  verisimilis:  cum  quia 
proxima  erat  Romano  impcrio  ex  parte  JEgypti, 
tum  quiaEimuchus  reginee  Candaces  erat  conver- 
sus,  et  de  illius  conversione  certo  constabat  Apo- 
stolis,  tum  quia  ecclesise  S.  Matthan,  ibidem  inven- 
tee,  insinuant  populi  antiquam  traditionem,  ac 
demum   quia   scriptores    testantur,  JEthiopiam 
fuisse  Matthseo  assignatum,  nec  ulta  regio  magis 
proprie  JEthiopia  fuit  vocata,  quam  ilta,  cui  no- 
men  JEihiopise  dederunt  omnes  geographi  antiuui. 
51  Verumtamen  ea  opinio  displicuit  Tillemon- 
tio  :  nam  hic  Nota  2  in  Matthaeum,  aiiegata  opi- 
Septembris  Tomus  VU 


m 

nione  Corneliia  Lapide,quam  Florentinius  retu* 
ht  potius,  quam  secutus  est,  rotunde  edicit,  nm 
pwf/irasse  S  Mutthfeum  inJEthiopiaSeplemtrio- 
nah.  Baiiietus  fideliter  secutus  est  TWemoni 

Umcn  "hrosqueratio,  eagueea  errorenata,  hiec 
est,  quod  JEthiopia  Septcnitr,<n«>H$f  etMgyptC 
proxima,  non  exceperit  ftdem  Christianam, niti 
seculo  iv  per  S.  Frumentium.  PromiUit  m 
uterque,  id  se  ostensurum  in  Vita  S.  Frumentii. 

Verum  non  duhito  eadem  brevitate  respondere  ex 
sola  ignorantiaet  erroreprofectam  esseutriusque 
objectionem,  quod  regnum  Habessinite  confude- 

'^ntcumMthiopiaSv}Arnnrionali-,historia-mvero 
S.  Frumentii  adeo  non  obstare  8.  Matthai  jwvedi- 
ealia  Kcrisimilior  fiat  ex  illa  historia.Priusquam 
tamen  argumentum  ipsiusdiscutiam,lubetpaucis 
ostendere,  quam  bette  secum  ipse  cohscreat.  TUle- 
montius  tom.  1  in  S.  Philippo  diacono  exponit 
gcsta  Eunuchi  regince  Candaces,  quem  Philippu  , 
diaconus  fidem  Christianam  docuit  et  baptizavit 

Act.  S.  Laudat  ibi  S.  Ireneeum  lib. S.Cy- 

riltum  Hierosolymitanum  Cat.  17,  Hieronymum, 
Fusebiuraaliosque,  docentes,  Eunuchum  iltum  in 
JEthiopiam  fuissemissum  adprtcdicandumEcaa- 
gelium;  iisque  assentitur,  aut  certe  non  contra- 
dicit  Tiliemontius.  Atqui  certuai  est,regnum  Can- 
daces  reginse  fuisse^Egypto  pn  n  et  conter- 

minum,  cum  Candace  aliquando  sine  transitu 
alterius  ditionis  in  JEgyptum  cx  regno  suo  exer- 
citum  duxerit,  et  rursum  Romani  similiter  ditio- 
nem  ipsius  invaserint  exJEgypto.  Quaigitur  ra- 
tione  negare  potuit,  fidem  in  ^Ethiopia  Septeai- 
trionali prmdicatam  fuisse  ante  seculum  i\? 

^%Audiamusmodo,quarationeTiilemontiuspro- 
bet  in  Frumentio  tom.  7  Nota  2,fidemnonfuisse 
prccdicatam  in  JEthiopia  Septemtrionali  ante  se- 
culumiv.  S.  Frumentius  seculo  iv,  testibusRufino 
lib.  10  cap.  9,  Socratc  aliisque,  fidem  annum 
gentibus,  quos  illi  vocant  Indos  ulteriores,  et  qui- 
bus  fidem  ante  numquam  pncdicatam  fuisse  te- 
stantur.  Ex  litteris  vero  Constantii  imperatoris 
apud  S.  Athanasium  in  Apologia  ad  Constantium 
tom.  1  pag.  315  ostenditur,  Frumentium  fuisse 
episcopum  Auxumitanum  sive  Aaoumitanum  in 
JEUiiopia.    Per  Indos   igitur  inteliigendi  sunt 
JEthiopes,  et  consequitu);  ut  his  fidemnumquam 
ante   seculum   iv  prxdicatam  fuisse   dicaa 
Respondeo,  totum  hoc  ratiocinium  toierabile /utu- 
rum,  si  Axuma  esset  in  JEUiiopia  Septemtrionali. 
VerumAxuma  est  in  Habessinia,  cujus  olim  fuit 
metropotis,  nec  est  inparte  Septemtrionati^Ethio- 
pisc,  de  qua  disputamus.  Totum  regnum  Sennar, 
ut  hodie  vocatur,  sive  Nubicnse  regnuai,  autre- 
gnum  Meroes,  ubi  oiim  regina  Candace  iaic  im  - 
perabat,  inter  JEgyptum  et  Auxumense  vetAxu- 
mense    regnum    est  intermedium,    sicut  modo 
regnum  Sennar  Habessiniam  inter  et  JEgyptum 
jacet.  Quapropter  tate  est  omniyxo  argumentum 
Tiltemontii;  acsi  qitis probasscl ,  fidem  aonfuisse 
prwdicatam  in  Frisia  ante  seculum  vn ;  indeque 
inferre  vellet,  eamdem  non  fuisse  antc  dictum  se- 
culum  in  Gattiaprcvdicatam.  Princeps  Auxumx, 
apud  qucni  tempore  Constantii  et  Athanasii  f 
pr&dicavii  S.  Frumentius,poterat  quidempacem 
cum  Romanis  colere  aut  inimicitias  exercere, 
quia  doininabatur  ad  sinum  Arabicum;  sed  aiias 
longe  aberat  a  finibus   imperii  Romani;  sed 
hsec  tatius  exa?nintt,/</*f  venient  in  S.  Frumentio 
ad  xxvn  Octobris,  ubisimut  inguiretur,  an  recte 
India  vocata  fuerit   regio  pcr  S.  Frumentium 
conversa. 
53  Quod  argumentura   Tillemontii  utcumque 

31       evincit 


MfMM 

J.  s. 

nifetUff/*. 
trarnu 


Pt  tmperium 
Habtssimx 

ronfundtn* 
eum  JEthu.- 
pia   iila,    in 
qua  regnatit 


nar  dictum. 


B 


20S 
M    mncit.etlatiusprobatJobus  Ludolfus  fBisto- 

J.  S.      Wa/  ,  siveregniHabessinorumlib.Scap. 

iqfea  a™-  2   ..rfm  Apostolorum  tempore  prxdicatam  non 

:"::;::;:;:'  Zy*  Jmm  /■**  ^^on^s.  m* 

«  modo  >■-  thflsi  m  Mhiopia  Mgypto  eontermina.  Minc  lau- 
gnnm  s-n-  (iatus  Ludolfus  in  Annotatisad lib.%  cap.2pag.ZS0 
ex  Historia  Mthiopica  Balthasaris  Tellezii,  quam 
frequentissime  laudat,  hsec  adducit  et  sequitur 
verba :  Quod  nonnulli  dicunt,  S.  Matthfflum  Evan- 
gelium  prffldicasse  in  .Ethiopia,  res  inter  Habes- 
sinos  nova  est,  et  fundamento  caret.  Cum  religiosi 
nostri  illis  ex  historiis  nostris  id  narrarent,  respon- 
derunt  (et  quidem  reete,  ait  Ludolfus)  hoc  intel- 
Iigendum  esse  de  .Ethiopia  inferiori  (scilicet  pro- 
prie  dicta,  addit  Ludotfus)  qua?  extenditur  a  Sua- 
qnena  usque  in  jEgyptum.  Quandoquidera  nullam 
umquam  notitiam  habent,  quod  S.  Matthaeus  aut 
ullus  Apostolus  alius  Habessiniam  iutraverit  (ante 
S.  Frumcntium,  ut  rursum  addit  Ludolfus)  uti 
certo  docent  libri  illorum  atque  viri  illorum  docti, 
qui  maxime  gnari  sibi  videntur  esse  antiquitatis. 
Subdit  Ludolfus  :  Proxime  igitur  ad  veritatem 
accedere  videntur  ii,  qui  Nubiae  conversionem 
Matthaeo  Apostolo  assig-naverunt,  quse  indubie 
jEthiopite  antiquffl  et  proprie  dictae  pars  est.  Ex 
hisce  igitur  liquet,  JEthiopiam  JEgypto  proxi- 
mam,  quse  nomine  maxime  proprio  .Ethiopia 
fuit  dicta  tempore  S.  Mattheei,  et  ubi  incolrn 
nigro  sunt  colore  magis  quam  in  Habessinia, 
nullo  argumento  exctusam  fuisse  a  prsedicatione 
S.  Matthffii. 

51  Porro  JEthiopiam  fuisse  conversam   diu 

ante  concilium  Nicasnum,  videtur  probari  ex  ca- 

nonibus  Arabicis  Concilii  Nicxni,  quos  habemus 

apud  Labbeum  tom.  2  Conciliorum  :  nam  in  his 

cap.  liii  i-ol.  302  ita  legitur:  Utnon  possint  JEthio- 

pes  creare  nec  eligere  patriarcham,-  quin  potius 

eorum  praelatus  sub  potestate  ejus  sit,  qui  tenet 

sedem  Alexandriae.   Sit  tamen  apud  eos  loco  pa- 

triarchae,  et  appelletur  Catholicus.  Non  tamen  jus 

habeat  constituendi  arehiepiscopos,   ut  habet  pa- 

triarcha :  siquidem  non  habet  patriarchse  honorem 

ncc  potestatcm.  Quod  si  acciderit,  ut  concilium  in 

Gnecia  haheatur,  fueritquc  praesens  hic  praelatus 

i  .1  hiopum,  habeat  septimum  locum  post  praelatum 

Seleucias.  Et  quando  facta  fuerit  ei  potestas  consti- 

C  tuendi  archiepiscopos  in  provincia  sua,  non  licebit 

illi  constituere  aliquem  ex  illis  :  et  quicumque  non 

paruerit,  synodus  eum  excommunicat.  Nolim  ta- 

men  contendere,  hunc  canonem  fuisse  factum  a 

concilio  Nicseno :  cum  non  ignorem,  canones  Ara- 

bicos  ab  eruditis  passim  rejic  i.  Id  unum  observo} 

canonem,  si  quid  valet,  unice  valere pro  Nubia, 

sive  pro  jEthiopia  inter  Habessiniam  et  uEgy- 

ptum  media.  Attiderat  eumdem  Ludolfus  in  Hi- 

storia  sua  ad  conversionem  Habessinice  proban- 

dam;  sed  postea  in  Annotatis  pag.  2S2  vidit  et 

iiidicarit  anachronismum,  cum  Habessinia  fuerit 

rourersa  post  concilium  Niccvnum,  utipse  agno- 

scit.  Lequicnus  tom.  2  Orientis  Christiani  pag. 

(Ul  eumdem  producit  canonem  pro  conversione 

Habessinorum,  et  vel  sic  corum  conversionem  at- 

tribuit  Frumentio  post  concilium  Nicmnum  ordi- 

nato.  Verum  nequit  pro  aliorum  JEthiopum  fide 

canon  Ute  adxluci,  si  Nictvnus  credatur,  quampro 

■^hiopibus^Egypto  proxitnis,  et  eonominema- 

xime  notis  apud  antiquos.  Ilosautem  olim  fuisse 

thnstianosconstat,  necsatis  innotuit,  a  quo  fue- 

nnt  eonversi.  Eunuchum  regince  Candaces,  qum 

wfnftparte  Mthiopix  regnavit,  Patres 

™M"bidemfaciuntapostolum:atcerteeunuchus 


Si\   /iar  au- 
tenx   Mthio- 
fiia  prxdi- 
i-usse  Mat- 
f/(fl  ••!,!,  nri- 

\imillimwn 


DB  S.   MA1TII  KO  APOSTOLO  ET  EVANG. 

ille  solus,  cum  laicus  esset,  ecclesias  ibi  instituere 
non  potuit.  Rufinus  et  Socrates,  quibus  consen- 
tiunt  S.  Gregorius,  Fortunatus,  Eucherius,  Adot 
Usuardus  et  Rabanus,  Matthfflum  in  JEthiopia 
pr&dicasse  tradunt,  idque probabilissimum  puto, 
sinonetiam  historice certum  dicere  oporteat. 

55  Verumtamen  nominantur  et  alim  provimi.v, 
in  quibus  ptwdicarerit.  aut  mortem  obierit 
S.  Matthjeus.  S.  Ambrosius  in  Psalmum  45  num. 
20  ait,  Matthseo  Persiam  patuisse,  et  Thomm  In- 
diam,  insinuans,  fidem  a  S.  Matthaeo  inPerside 
prmdicatam.  S.  Paulinus  Nolanus  in  Poemate  19 
ait :  Parthia  Matthfflum  complcctitur.  Consentiunt 
Martyrologia  Hieronymiana  inferius  laudanda, 
in  quibus  mot^s  Sancti  in  Perside  figitur.  Alii  vi- 
dentur  dicere  in  Parthia  Sanctam  esse  mortuum; 
sed  censendi  sunt  Parthiam  non  distinxisse  a 
Persarum  imperio,  quod  Parthi  tempore  Matthffli 
dominarentur.  Indiculus  Hippolyti  apud  Combe- 
fisium  tom.%  col.  831  ita  habet:  Matthrous,  cum 
evang-elium  Hebraice  scripsisset,  Jerosolymis  edidit, 
obdormivitque  Hierese  Parthorura  civitate.  Verum 
exigua  potest  esse  auctoritas  illius  Indiculi,  aper- 
tis  aliquot  erroribus  fcvdati,  cujus  auctor  est  in- 
certus.  Addit  Combefisius  in  Annotatis  :  Etiam 
Dorotheus  Hieropoli  Parthire  obiisse  tradit.  At 
pseudo-Dorotheus  nihilo  melior  est  Hippolyto. 
Freculphus  in  Chronico  lib.  %cap.  4  post  elogium 
Matthaei  ex  S.  Hieronymo  datum  hcvc  addit :  Is 
primum  in  Judseaevangelizavit,  postmodum  in  Ma- 
cedonia  proedicavit;  requiescit  in  montibus  Partho- 
rum.  Quod  de  Macedonia  dicitur,  mihi  non  satis 
fit  verisimile,  quia  notius  id  fuisset  Grwcis,  si 
factum  esset.  Eadem  de  causa  dubito  ,an  satis  pro- 
babilis  sitMatthvei  pr<vdicatio  Hierapoli  in  Syria, 
quamadstruit Nicetas Paphlago,  in  eadem  etiam 
urbe  defunctum  scribens. 

56  Metaphrastes  Parthos  praedicalioni  ipsius 
attribuit,  sed  Mthiopiam  ultimam  facit  p/wtfica- 
tionis  Matthffli  et  martyrii pahvstram.  Apud  Asse- 
manum  in  Bibliotheca  Orientali  tom.  3  part.  2 
pag.  5  Amrus,  scriptor  seculi  xiv,  de  Matthfeo  ait : 
Eerunt  Matthaeum  Evang-elistam  Indiam  petiisse, 
ibique  praedicasse.  Verum  nec  Amri  illius  aucto- 
ritas  tanta  est,  ut  persuadere  nobis  possit  usque 
in  Indiam  venisse  S.  Matthyeum.  Assemanus  ipse 
pag.  3  observat,  a  Syris  et  Chaldmis  etiam  nicme- 
rari  Matthceum  inter  Apostolos ,  qui  prsedicarunt 
in  Syria  etChakLva;  non  tamen  annumerariprx- 
cipuis  illarum provinciarum  Apostolis.  QuodNi- 
cep horus  cum  Memeis  Matthseum  Mirmenx  apud 
Anthropophagos  ait pr&dicasse  et  occubuisse,  vix 
referrimeretur,  cum  oriatur  ex  historia  fabulosa 
et  plane  ridicula.  Videt  studiosus  lector,  quan- 
tum  existimo,  omnia  illa  de  MatthaM  prtvdiea- 
tione  magis  incerta  esse,  quam  ut  aliquid  tuto 
affirmari  possit ;  plures  tamen  consentire  in  Per- 
sidem  aut  Parthiam,  quse  provincix  licet  distin- 
cteesint,  facile  confundi  potuerunt,  cum  quod  in- 
vicem  vicinse  sint,  tumquod  tempore  S.  Matthasi 
imperium  esset  apud  Parthos,  quodpostea  PerScV 
receperunt. 

57  De  loco  mortis  aut  martyrii  non  minus  varia 
etinvicem  contraria  reperiuntur.  hiMartyrolo- 
giis  Hieronymianis  quatuor  diebus  memoria  S 
Matthaei  annuntiatur;  sed  duobus  locus  omittitur, 
ahis  vero  duobus  adjungitur.  Ad  hunc  diem  textus 
Ftorentinii  sic  habet :  In  Persida  civitate  Tarseum 
natahs  sancti  Matthaei  Apostoli  et  Evangelistffl.  In 
Corbeiensi :  In  Persida  civitate  Tarrium.  In  Epter- 
nacensi  alns  antiquiore  solum  legitur,  In  Persida 
omissa  civitate;  uti  etiam  fit  Rhinoviensi  apud 

nos. 


I) 


AHtmi  affir- 

mant  San- 

ctum  pr.rdi- 
canse  in  Pcr. 
*'rfe  a\u  », 
Parihia, 


E 


ant  in  aliis 
etiam  pro- 
vinnis,   quit 
sitnt  incerta. 


locns  7)10/- 
tua/is  varie 
a  variis  assi- 
gnalur,  fflO- 
xinie  in  Pcr- 
sicoimperio; 


plares  tumpn 
et  mcliorcs 
in/Ethiopia. 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  8EFEEMBBI& 

no.s.  Richenoviense  vero  consonat  Corbeiensi,  ha- 
betque  civitate  Tarrium,  quemadm,odum  et  Cor- 
beiense  brevius.  Reliqua  Hieronymiana  aut  solam 
Persidem  indicant,  aut  locum  prorsus  omittunt. 
Sic  ad  vi  Maii,  In  Persida  annuntiatur  S.  Mat- 
thseus,  non  designato  propius  martyrii  loco.  Flo- 
rentinius  in  Annotatis  ad  hune  diem  dat  con- 
jecturam  sequentem  :  Tarsiana  urbs  Carmaniae  seu 
Persiae  Ptolomseo  est,  et  Tarsium  Carmanise  seu 
Persise  promontorium,  de  quo  Arrianus  in  Indi- 
cis.  Est  Carmania  Persidi  proprie  dictse  conter- 
niina  ad  sinum  Persicum  versus  Indiam,  eratque 
provincia  imperii  Persici,  habens  ad  latus  Se- 
ptemtrionale  Parlhiam.  ita  ut  facile  sic  explicari 
possent Martyrologia,  qusemortem Sancti ponunt 
in  Perside  aut  in  montibus  Parthorum,  quorum 
tunc  erat  Persicum  imperium.  Posset  similis  fieri 
conjectura  de  Tariana  aut  Tarsiana  civitate,  quam 
in  Susiana,  altera  Persici  imperii  provincia,  re- 
censet  Cellarius  in  Geographia  antiqua  pag.  48$. 
Neutri  conjecturgc  obstabunt  ilti,  qui  dixerunt, 
MatthiBum  occubuisse  in  montibus  Parthorum, 
ut  Freculphus  superius,  et  Petrus  de  Natalibus 
lib.  s  cap.  100.  Anonymus  apud  Oecumenium, 
qui  Matthaeum  sc?*ibit  obiisse  in  Hiera  civitate 
Parthise,  teste  Florentinio  pag.  159.  uti  et  supra 
Hippolytus,  et  Dorotheus  Hieropoli  Parthiae,  no- 
minant  locum  plane  ignotum  in  Parthorum  im- 
perio.  Nec  magnopere  audiendos  pitto  illos,  qui 
Hierapoli  in  Syria  prope  Euphratem  obiisse  scri- 
bunt  Mattha2um,  ut  Nicetas  Paphlago,  et  auctor 
Menologii  Basiliani.  Etenim  non  vidddur  Euse- 
bius,  Hieronymus,  Chrysostomus,  Theodoretus, 
aliique  Patres,  qui  in  Syria  aut  Paisestina  florue- 
runt,  omnes  ignoraturi  aut  tacituri  fuisse  locum 
mortualem  S.  Mattluei,  si  Hierapoli  in  Syria 
obiisset. 

58  Acta  edenda  habent,  S.  Matthseum  marty- 
rio  coronatum  esse  in  JEthiopia,  in  civitate  regia, 
quse  ibidem  Natdaber,  alias  Naddaber  scribitur. 
Sententia  autem  hsec  de  preedicalione  et  morte 
S.  Matthaei  in  JEthiopia  plures  videtur  habere 
patronos  et  meliores,  quam  ulla  alia.  Nam  prae- 
ter  Rufinum  et  Socratem,  S.  Eucherius  Lugdu- 
nensis,  scriptor  seculi  v,  in  Opere  de  Qu&stioni- 
bus  novi  Testamenti,  tom.  6  Bibliothecse  Patrum 
edit.  Lugdun.  pag.  852,  ita  loquitur  :  Bartholo- 
meeus  in  Indos,  Thomas  tetendit  in  Parthos  :  Mat- 
theeus  ^thiopes,  Andreas  Scythas  proedicatione 
mollivit  etc.  S.  Gregorius  in  librum  primum 
Regum  lib.  4  cap.  4<  num.  13  S.  Matth&eum  vo- 
cat  /EthiopiiE  proedicatorem  S.  Venantius  Fortu- 
natus  Gregorio  contemporaneus  lib.  5  cap.  %  ita 

canit  : 
Matthseus  iEthiopes  attemperat  ore  vapores, 

Vivaque  in  exusto  flumina  fudit  agro. 
Idemrursum  lib.  Scarm.  4. 

Inde  triumphantem  fert  India  Bartholomseum, 

Mattheeum  eximiuin  Naddaver  alta  virum. 
In  sequenti  carmine  de  Naddaver  rursum  memi- 
nit  Fortunatas,  insinuans  Matthseum  ibi  mortuum 
et  sepultum,  quemadmodum  Andreas  Patris , 
Joannes  Ephesi  fuerunt  defuncti  et  sepulti :  Ver- 
siculus  hic  est : 

Quos  Patra,  quos  Ephesus,  Naddaver  arce 
tenet. 
Hcvc  Fortunatus,  qui  procul  dubio  credidit  Nad- 
daver  esse  urbem  JEthiopiee,  cum  loco  primum 
allegato  non  alios,  quam  Mthiopes,  docentem  in- 
ducat  Matthffium. 

59  Attamen  contrarix  opinionis  est  Murato- 


209 
rius  in  Annotnth  ad  S.  Paulinum  cot.  161,  ubi 
dicit  :  Urbem  Naddaverem  in  Parthia  posftam  arbi- 
trarer,  quo  S.  Matthari  ossa  post  mortem  ftu 
translata.  IIoc  ille,  ut  S.  Paulinum  contiliet 
S.  Venantio  Fortunato,  credens  in  utroque  regno 
pnedicasse  Matthaium,  sed  in  JEthiopia  d«, 
ctum,  corpusque  ex  JEthiopia  in  Parthiam  aut 
Persidem  a  discipulis  translatum.  Verum  cum 
venia  viri  eruditissimi,  a  paucis  annis  defuncti, 
conjectura  itla  mihi  omni  verisimilitudinis  specie 
destitutavidetur,  omnique  carev  fundamento.  Si 
Fortunatus  urbem  Naddaver  in  Partkia  positam 
credidisset,  postquam  docentem  JEthiopes  e 
buerat  Matthseum,  irunsiaticorporisetiam-i»^ 
nisset,   ne  lectores  suos  in  errorem  inducerct. 
Facilius  itaque  et  verisimilius  dicipotest,  S.  Pau- 
linum  aut  solum  loqui  de  prsedicatione  Matthai 
apud  Parthos,  uti  ejnsiic,  atiwf  Persas  prsediear 
tionem  solummodo  affirmat  S.  Ambrosius ;  aut 
utrique  minus  perspectas  fuisse  regiones  extra  Ro- 
manum  imperium  positas,  ideoque  utrumquecre- 
dere  potuisse,  Matthseum  in  provincia  aliqua  fa- 
mosissim  i  imperiiPersiciautParthicioccubuisse. 
Hoc  certum  est,  nexdrum  edicere,  in  qua  parte 
latissimi  illius  imperii  fuerit  S.  Matthajus;  ideo- 
que iltorum  auctoriiatcn  non  esse hic  tantifacien- 
dam,  quanti  foret,  si  minus  mgc  loque, 

60  Ado  in  libello  de  Festicilatibc.s  Apostolorum 
pag.  Hmartyrium  S.  Matthaei  similiter  collocat 
in  JEthiopia,  dicens  :  Qui  primus  in  Judjea  Evan- 
g-elium  Christi  Hebrffio  sermone  conscripsit.  Post 
vero  apud  JEthiopiam  prcedicans,  martyrium  pas- 
sus  est.  Consentiunt  Rabanus  et  Usuardus  depras- 
dicatione  et  martyrio  in  Mthiopia,  recentioresque 
pturimi.  Omnibus  autem  considcmtis  et  etvpt  n- 
sis,  fuvc  mihi  sententia  probabilior  videtur,  q 
quse  in  Perside  aut  PaHhia  defunctu,*'  tradit. 
Ratio  prima  est,   quod  JElhiopia  esset  JEgifpto 
conlermina,ideoquenonvideatur  pr&ter-x  / 1  ir,tiia 
fuisseabApostotis,priesertimcumeunuchiregiti<¥. 
Candaces  conversio  speyn  magnam  prsebereposset 
JEthiopiec  convertendse.  Itaque,  cum  non  constet 
de  preedicatione   idlius    aiterius   ex  discipulis 
Christi  in  JEthiopia,Patres  vero piures euuu- 
ipsum  ibi  fulei privconem  faciant ,  videturor, 
assentiendum  illis,  gui  Matthffium  eo  missum  asse- 
runt  :  soiius  enim  eunuchi,  utpote  la'/ci9  dum  eo 
reversus  est,  conatus  nonpoterat  sufficere 
clesias  erigendas,  nisi  accederet  Apostotus,  aut 
saltem  sacerdos  aliquis.  Hunc  vero  fuisse  Mafr- 
thseum  tradunt  scriptores  satis  antiqui  et  graves 
ad  fideni  ha.c  in  rc  obtinendam.  Aitcra  ratio  esl, 
quod  Persica  aut  Parthica  SancH prsedicatio  so- 
lum  breviter  et  vage  sit  asserta  ab  Ambrosio  et 
Pauiino,exquibusinFastosHieronymianostrans- 
ire  potuit.  Potuit  tamen  ibi  quoque  prasdi 
etposteain  Mthiopiam  proficisci:  nam  de 
aut  martyrio  laudati  Patres  nihil  affirmant.  Quod 
vero  spectat  ad  civitatem,  quee  Naddaver  in  A 
et  apud  Fortunatum  vocatxr,  nulla  iilius  plane 
nominis  nota  est  in  JEthiopia.  Era 
gustitempQreurbsNvpBXtapudStrabonempagMQ 

dicta,  quam  Petronius  Romano  exercitui  prxfe- 
ctus  cepit  ac  diruit  in  beiio  contra  reginam  Can- 
dacen.  Napatis,  tcste  Strabone,  Candaces  regia 
erat.  Jam  vero  alii  considerent,  an  urbs  JEthio- 
pica,  quam  Napata  vocarunt  Qrssoi,  nonpotuertt 
atia  eccpositione  vocis  JEthiopica»  aut  saUem  cor- 
rupkone  Naddavereag3rMn*.  Eamdem  urbem  alibi 
Naggrata  scribi  observat  Cellarius  in  Geographia 
antiqua  lib.  -1  cap.  Hpag.  15G 

Gl  Quod 


ucrott 
i.S. 

otttfjnai  ¥<* 

/unaiuMeum 

Aahh 


F 


ifiorfnum 
rrtdiderunt 

MatiJuntm. 
taquetenlen- 

■'■  tur 
jTobabilior. 


JtVCTORI. 

J.  S. 
Martyrium 
Sancti  ROn 
omnino  cer 
fum,  scd 
probabilhts  ■ 


B 


210  DE  S 

61  Quod  spectat  ad  martyrium  S.  Mattha»;  /wc 
uKUfft  videtur  dubium.  Martyrologia  Hxerony- 
miana  et  Acta  Latina  cum  martyrologis  omnibus 
mediixvi  insinuant,  Matthamm  obusse  marty- 
rem.  At  Menologium  Basilianum  ad  xviNovem- 
bris  de  martyrio  clare  saltem  non  loquitur,  sed 
utitur  voce  rzhio-jrxi  consummatur,  quo  tamen 
verbo  martyrium  innuipotest,maxime  cumpaido 
ante  dicatur  multa  tormenta  perpessus  apud  An- 
thropophagos.  In  codem  Menologio  ad  xxx  Junii 
dicitur  Iapidibus  obrutus.  Metaphrastes  et  Nicetas 
Paphlago  martyrium  generatim  asserunt.  In  Me~ 
ruvis  ad  xvi  Novembris  primum  asseritur  per 
ignem  consummatus,  deinde  datur  elogium  fabu- 
loswn,  in  quo  ULvsus  ab  igne  mox  in  oratione  di- 
citur,  ut  etiam  habet  Nicephorus .  Heracleon, 
hmreticus  Valentinianus,  apud  ClementemAlexan- 
drinum  lib.  4  Stromatum,  videtur  negare  mariy- 
rium  non  solum  Matthrei,  sed  etiam  Philippi, 
Thom<v  et  Levis,  quem  perperam  a  Matthaao  distin- 
guit,  nisi  forteLebb&umsiveTha&daium  eonomine 
designare  voluit.  Attamen  phrasis  est  obscurior, 
mihique  ambiguum  est,  an  revera  Heracleon  ne- 
gare  voluerit,  martyres  fuisse  laudatos  Apostolos. 
Quod  si  revera  id  voluerit  exiguse  apud  omnes 
debet  esse  auctoritatis  dictum  illud,  cum  Clemens 
ipse  paido  post  dicat  :  Quem  (Christum)  imitantes 
Apostoli,  ut  qui  revera  essent  cognitione  prEediti  et 
perfecti,  pro  ecclesiis,  quas  fundarunt,  passi  sunt. 
Quapropter  mihi  longe probabilior  apparet  sen- 
tentia  communis,  qua  martyr  creditur  Matthasus : 
nam  nec  Menologium  Basilianum  clare  contra- 
rium  habet,  nec  Heracleon  apud  Clementem  :  nec 
horum  auctoritas  par  esse  reliquis  omnibus,  si 
omninocontrariumhaberent.Detemporemartyrii 
non  constat.  Chrysostomus  tamen  Hom.  76,  (al.  77) 
in  Matthaeum  insinuat,  Sanctum  fuisse  defunctum 
ante  excidium  Hierosolymitanum,  quod  ftgitur 
anno  70  mrse  Christianse. 
<k  moribns  G2  Ceterum  de modo  vivendi et  virtutibus  S.  Mat- 
ipsiut  pnucu  fcj^  paitca  reperiuntur  apud  veteres.  Clemens 
Alexandrinus  lib.  2  Pssdagogi  cap.  i  victus  so- 
brietatem  laudat,  ita  scribens  :  Matth&us  itaque 
apostolus  serainibus,  baccis  et  oleribus  absque  car- 
nibus  utebatur.  Chrysostomus  Hom.  47  (al.  48J  in 
Matth.  ex  sacris  Litteris  elogium  collectum  ita 
contexuit :  Cog'ita  mihi  (inqitit)  hunc  ipsum  Evan- 
gelistam,  etiamsi  non  totam  ejus  vitam  descri- 
ptam  habeamus  :  attamen  ex  paucis,  quag  restant, 
licet  imaginem  ejus  splendentem  videre.  Quod 
liuiuilis  et  contritus  esset,  audi  ipsum  in  Evange- 
lio  sese  publicanura  vocantem;  quod  autem  mise- 
ricors  esset,  vide  illum  oranibus  exutum  Jesum 
sequentem.  Quod  pius  esset,  palam  est  ex  dogma- 
tibus.  Intelligentiam  et  caritatera  ejus  ex  eo,  quod 
conscripsit,  Evangelio  videre  est  ;  universi  enim 
orbis  curam  gessit.  Bonorum  operum  argumen- 
tum  habes  ex  throno,  in  quo  sessurus  est  :  forti- 
tudinem,  quod  gaudens  reversus  sit  a  facie  con- 
cilii.  Hactemts  Chiysostomus.  Eminentissimus 
Bona  tib.  i  Rerum  liturgicarum  cap.  8  num.  2 
refert,  exstare  etiam  nomine  S.  Matthaei  Litur- 
gia,m  aliquam,  qux  M\\ioy\im  esse  dicitur.  Litur- 
giam  JEthiopum  a  variis  editam  invenio;  sednon 
video  attributam  S.  Matthaso.  Certe  Raynodotius 
in  n(icre  de  Liturgiis  Orientalibus  eiiam  ^Ethio- 
picas  edidit  :  at  nidlam  ibi  nomine  Mattbrei  insi- 
gnitamvidi.  Quareexistimo,  illamnon  diu  S.  Mat- 
th;eo  atlributam  fitisse. 


MATTILEO  APOSTOLO  ET  EVANG. 


solum  coyn 
ta. 


V.  De  translationibus  corporis, 
quod  inventum  in  Lucania,  trans- 
fertur   Salernum ,    ac    brachium 

deinde  Beneventum. 


Q 


uandoquidem  non  habemus  Acta  translationis  Corpm  San- 
S  Matthaii,  quse  fidem  merentur  viri  eruditi,  ««flWmoin 

Armori- 
cum,  inde  in 


■ncttnutm 


E 


auteam  obtinere  possunt  hoc  tempore;  et  scmpto- 
res  antiquiores  non  nisi  vagam  aliquam  et  incer- 
tam  dederunt  notitiam  de  loco,  in  quo  corpus  serva- 
batur  ante  translationem  in  Europam;  difficulter 
aliquid  certi  reperietur  de  occasione  et  tempore, 
quoprimum  in  Italiamfuit  deportatum.Illustris- 
simus  Columnajam  laudattts,  qui  majorem  fidem 
quam  crisim  adhibuit  insequendoRelationisMss., 
quasimprobabilesesseostendi§i,Historiamtrans- 
lationis  dedit  minime  verisimilem.  Etenim  cap.  5 
narrat,  Sancti  corpus  ex  JEthiopia  delatum  in 
Britanniam  Armoricam  per  mercatores  Britan- 
nos  tempore  regis  Salomonis,  qui  regnavit  post 
medium  seculiix;  (nampro  fictitio  nunc  habetur 
alius  Salomon,quem  aliquot  seculis  citiusin  Armo- 
rica  regnasse  aliqui  olini  crediderunt)  depositum- 
que  in  civitate  Legionensi,  At  non  ignorassent  hoc, 
neque  tacuissent  omnes  scriptores  Galli  illorum 
temporum,  autpaulo  posteriorum,  si  factum  esset, 
Deinde  cap.  6  refert,  Salomonem  regem  anno  quin- 
quagesimoatranstationecorporisaBritannis  suis 
occisum;  eaque  de  causa  Valentinianum  impera- 
torem,  qui  aliquot  secidis  ante  Salomonem  fuit 
mo?Huus,  ex  Italia  ingentem  misisse  classem  ad 
expugnandam  Britanniam,  et  sic,  capta  civitate 
Legionensi,  corjms  S.  Mattha?i  inLucaniam  trans- 
latum.  Hsec  retulisse,  omissis  etiam  improbabili- 
bus  translationis  adjunctis,  refutasse  est. 

64  Mox  cap.  7  fatetur  auctor,  omnem  memo-  iransiatum 
riam  deservato  in  Italia  corpore  S.  Matthsi  pau- 
latim  intercidisse;  inventionemque  ait  contigisse 
circa  millesimum  et  quinquagesimum  annum  a 
Christo  nato.  Hisce  de  corpore  diu  abscondito  et 
demum  invento  consentiunt  scriptores  fide  digni, 
sedfactitm  illud  figunt  toto  fere  seculo  citius,  ut 
mox  ostendam.  Interea  observo,  priora  omnia, 
quee  referuntur  de  gemina  translatione ,  nimirum 
ex  Mthiopia  in  Britanniam,  et  ex  Britannia  in 
Lucaniam,  ex  conjecturis  incertis  potuisse  con- 
fingi;  sed  tam  improbabiliter  fuisse  exposita,  ut 
malim  ignorare,  quo  modo  et  quo  tempore  sacrum 
illud  corpus  in  Lucaniam  pervenerit,  quam  vel 
minimum  ex  relatione  illa  adoptare.  De  capite 
Sancti,  qitod  sibi  attribuunt  Armorici ,  postea 
agetur  suo  loco.  Leo  Ostiensis  in  Chronico  Casi- 
nensi  lib.  2  cap.  5  ad  propositum  nostrum  hcvc 
scribit  :  Quinto  hujus  abbatis  (Aligerni)  anno,  qui 
esta  Nativitate  Domini  nongentesimus  quinquage- 
simus  quartus,  beatissimi  apostoli  et  evangelistse 
Matthaei  corpus,  quod  primo  apud  ^Ethiopiam,  ubi 
et  passus  fuerat,  postmodum  autem  apud  Britan- 
niam  per  tempora  diversa  quieverat,  tandem  ejus- 
dem  sancti  Evangelista^  revelatione  repertum,  atque 
m  Salernum  translatum  est.  Baronius,  qui  data 
Leomsverba  allegavit  ad  annum  954  num.  2  in 
margine  notavit,  pro  vocibus  apud  Britanniam, 
ahas  legi,  apud  Bithyniam. 

^AnonymusSalernitanusinChronico  cap.  143, 
n  Scriptorum  Italise  part.  %  col.  280 

de 


rreditur ;  in- 

rcntitm  fuil 
in  Lucanid 


sive  tom.  2 


DIE  VIGESIMA  PBIMA  SEPTEMBBIS. 


ill 


rton  (Hu  ;J«»* 

trandatum 

Salermtm, 


B 

ubi  t7'ansla- 

tiontsfestiri- 
tas  agttur 
die  vi  Maii, 


A  de  inventione  ita  loquitur  :  In  ipsius  toraporibus 
aNiie  OM  c/  inventum  est  sacratissimura  corpus  B.  Matthoei  in 
Lucaniae  finibus,  atque  cum  debito  honore  per  jus- 
sionem  jam  fati  principis  Salernum  deducitur.  Sed 
quot  signa  et  miracula,  et  quomodofuentrepertum, 
omnimodo  nunc  pandere  obmittimus.  Postmodum, 
Deo  annuente  ,  fideliter  innotescamus,  atque  huic 
Historiae  annectere  faciamus.  Hsec  Anonymus,  sub 
Gisulpho  principe  Salernitano  memorans  inven- 
tionem,ticet  id  non  appareat  loco  allegato,  quia  to- 
tum  caput,  in  quo  de  Gisulpho  agitur,  est  eo  loco 
omissum.  In  Excerptis,  quee  Heremperti  nomi- 
ne  habentur  tom.  5  Scriptorum  Italim  pag  32 
eadem    clarius    et  melius  leguntur.    Verba    ac- 
cipe  :  In  ipsius  principis  Gisulphi  temporibus  in- 
ventum  est  sacratissimum  corpus  B.   Matthsei  in 
Lucanise  finibus ,  atque  cum  debito  honore  per  jus- 
sionem  jam   fati  Gisulphi  principis  Salermim  de- 
ducitur.  Sed  quot  evenerint  sigraa  et  miracula  et 
quomodo   fuerit  repertum ,  omnimodo   nunc  pan- 
dere  omittimus  :  postmodum  ,  Deo  annuente,  in- 
notescemus,  atque  huic  Historise  adnectere  facie- 
mus.  Hactenus  auctor,  quicumque  sit  quod  non 
inquiro. 

66  De  anno  inventionis  ,  quem  954-  dixit  Leo 
Ostiensis,  etiamsi  forte  non  omnino  sit  certus  li- 
tem  movendam  non  censeo  :  cum  certe  illo  anno 
principatum   Salernitanum  obtineret  Gisulphus 
Guaimarii  filius,  sub  quo  inventionem  contigisse 
ait  Anonymus   Salemitanus.   Ughellus  tom.  10 
col.  157  in  Episcopis  Picstanis,  etAntonius  Mazza 
in  Historia  urbis  Saternitanee  cap.  4  num.  15  de 
anno  etiamconsentiunt.  De  loco  ait  Ughellus,  cor- 
pus  inventum  esse  in  eversse  urbis  (Peestanse)  ru- 
deribus.  Mazza  solum  dicit,  in  Lucaniae  finibus 
inventum.  Transtationem  vero  enarrat  his  ver- 
bis  :  Gisulphus  Guaimarii  filius  etiam  parvulus  pa- 
tri  succedendoregmavit.Beati  apostoli,evang-elistse 
ac  martyris  Matthsei  corpus  ,  Lueanise  finibus  in- 
ventum  ,...  e  Pestana  civitate  anno  cmliv,  tempore 
prsesulatus  Bernardi  II,  summa  cum  veneratione  in 
urbem  Salernitanam  transtulit ,    cujus   adventum 
S.  Grammatius  II  Salernitanus  episcopus,  ultimis 
ejus  vitse  horis  his  prsedixit  verbis;  »   Non  post 
"  multa  tempora  ecclesia  Salernitana  cfelesti  the- 
»  sauro  decorabitur,  atque  ad  summum  honoris  api- 
ii  cem  ducetur  ».  Festum  vero  dictse  translationis 
singulis  quibusque  annis  pridie  Nonas  Maji  sole- 
mniter  per  octo  dies  hymnis,  rosis  et  floribus,  ma- 
ximo  populi  concursu    celebratur  :  universusque 
clerus,  abbates,  accomprovinciales  cuncti  episcopi 
primis  Vesperis ,   nec    non  Missse  solemni  inter- 
esse  compelluntur.  Htsc  Mazza.  Quod  autem  spe- 
ctat  ad prsedictionem  S.  Grammatii ,  eam  etiam 
refert  Ughellus  in  Archiepiscopis  Salcrnitanis, 
sive  tom.  7  coL   352  in  S.  Grammatio ,  qui  ibi- 
dem  diciturcoli  die  xi  Octobris-,ad  quem  diem 
latmsapud  nos  examinari  poterit.  De  reliquis  si- 
miliier  Mazza  assentitur  Ughellus  in  Bemardo  II 
col.  362,  additque  corpus  delatum  esse  ineeclesiam 
majorem  sanctae  Mariae.  Gaspar  Musca  in  Com- 
pendio  vitee.  S.  Mattheei  dehisait:  Annovero  cmliv 
sub  Ag-apito  secundo  (Papa,)  Bernardus  secundus 
hujus  nominis  episcopus,  ac  Gisulphus  princeps  Sa- 
lernitanorum  die  sexta  Maji,  corpus  Apostoli  ex  Pa?s- 
tana  civitate   Salernum  in  cathedralem  ecclesiara 
subvocabulosanctffiMariseAng-elorumtransferricu- 
rarunt  in  qua  requievit  annos  cxxi.  De  hac  transla- 
tione  itaque  non  videtur  dubitandum. 

67  Attamen  alia  nonnidla  veniunt  examinanda, 
aum  in  corporis  inventione  et  ante  translationem 
Salemitanam  narrat  Marsilius,  et  breviterlau- 


j  s.    . 

j*/rU,  tputm. 
yrrtxuenuU 

vari*  nyyi- 
rtUf/wt, 
'  rutn  nuoi- 
bflMMl 


re  lala  ex  Mi 
Qaiitludin- 

uttierat, 

Aifianasius 

monachuM. 


datus  Musca  perstringit  his  verbis  %  Quo  tempotc 

beatissirnus  Apostolus  1'elag-iae  (^uidarn  moniali  ve- 
tulsein  somnis  corpufl  suum  mauifestas  *,  ipa  filio 
Athanasio  monacho,  qui  in  altari  quodam  a  bar- 
baris  diruto,  et  vepribus  undequaque  contect^. 
crum  corpusreperiens,  exindead  parvam  ecclesiam 
prope  Piestanam  civitatem  locavit.  llinc  vero  Joan- 
nes  PEestanus  episcopus  ad  cathedralem  vocabulo 
Sanctie  Marise  eximia  pompa  deportavit.   Marsi- 
lius  cap.  7  una  cum  retatione  Ms.  habet ,  PelaffW 
apparuisse  S.  Matthaeum  tribus  conseguenter  no- 
ctibus,  eique  varia  indicasse  signa,  quibus  sacrum 
corpus  reperiretur ,  jussisseque  omnia  eam  in- 
dicare  Athanasio  filio,  et  cum  eo  corpus  qum- 
rere.   Tertia  autem   nocte ,  si  rem   recte  enar- 
ravit  auctor,  eadem  visio  apparuit  etiam  Atha- 
nasio  monacho,  et  utrique  poenam  minitatus  est 
apparens  Apostolus,  nisi  ad  sacrum  corpus  quse- 
rendum  se  accingerent.  Quapropter  mane  simul 
egrediuntur  per  viam  indicatam ,  qumrunf  data 
indicia  ,  et  cito  reperiunt.  Fodiendo  igitur  altare 
detegunt,  amotaque  mensa  marmorea,  sacrum 
corpus  inveniunt.  Hoc  vero  defert  Athanasius 
ad  matris  domum  ,  ibique  asservari  jubet,  inquit 
Marsilius,   quamdiu  divina  quapiam  revelatione 
moneatur,  quid  de  eo  sit  deinceps  ab  ipsis  ag-en- 
dum.  Nihil  in  Ms.  legitur  de  exspectata  hac  re- 
velatione,  nihit   quoque   de    mandato  Apostoli, 
quod  Marsilius  astruit  cap.  S,  ut  corpus  trans- 
ferretur  Salemum. 

6S  Post  apparitiones  Pelagim  et  Athanasio  fa- 
ctas,  in  quarum,  idtima  mince  erant  adjunctm,  in 
Ms.  inventio  sic  refertur  :  Qua  corarainatione 
compulsus  Athanasius,  falcastrum  (instrumeniwm 
falcis  instar  ad  rescindendum  vepres )  arripiens, 
prsedictum  sibi  looum  curiosa  mdagatione  ccepit  in- 
quirere.  Sed  is  locus  tanta  erat  veprium  densitate 
contectus ,  ut  nullus ,  qua  ingredi  posset ,  pateret 
aditus.  Et  cum  veprium  densitatem  toto  nisu  suc- 
cideret ,  tandem  eversa  ecclesia ,  ut  sibi  per  reve- 
lationem  ostensa  fuerat ,  oculis  illius  apparuit  : 
sed  altare  ,  quia  congerie  spinarum  atque  urtica- 
rum  admodum  erat  contectum ,  minime  poterat 
intueri.  Tunc  csesis,  quse  superant,  spinis  ac  sen- 
tibus,  ad  quod  jam  flagranti  desiderio  intendebat, 
ipsum  etiam  altare  invenit  :  inventura  cum  niagna 
cautela  reserare  tentavit  :  et  utmarraor,  quo  idem 
altare  erat  opertum ,  ex  suo  loco  movisset;  illico 
locus  quadris  contextus  lateribus,  in  quo  corj  us  p 
sanctissimi  Apostoli  et  Evang"clistae  quiescebat , 
apparuit.  Inde  Athanasius  tremebundus  corpus 
Apostoli  detegens ,  cum  multa  dilig-entia  in  sin- 
done  munda  involvit,  suisque  imponens  huraeris  , 
ad  propriura  habitaculum  remeavit ,  et  pretiosum 
thesaurum  matri  custodiendum  dedit.  Moxin  Ms. 
sequitur  voluisse  Athanasiun>  primo  Ccnstanti- 
nopolim,  deinde  Romam,  cum  sacro  corpoi  8 >ia- 
vigare,  sedab  utroque  itinere  impeditum.  Ea- 
dem  narrat  cap.  8  Marsilius ,  sed  non  sine  ad- 
junctis  aliquot ,  quibus  facta  in  Ms.  relata  ^agis 
fiuntimprobabiUa  ,  et  magis,  quam  neeesseest, 
accusatur  Athanasius. 

69  Quare  ista  quoque  ea>  M$.  huc  traduco  :  en,»non 
Interea  clam  sanctissimura  corpus  Constantino- 
poleos  deferre  meditabatur  ad  urbem,  revera  non 
relig-ionis  g-ratia,  sed  lucri  cupiditate  illectus. 
Ig-norante  itaque  matre ,  tollens  Apostoli  oorpus, 
Amalphiam  adire  tentavit,  sperans  se  ibi  aliquod 
inventurum  esse  navig-ium  ,  quo  Constantinopolim 
properaret.  Cumque  festinus  lerabura  intrasset , 
velo  remoquc  nitentibus  nautis  ,  ad  locum  , 
quo   disposuerat,   pergit  ire.    Sed  ut  navis  pau- 

lulum 


lufon- 

■ 

aut   Romam 

ttehety,  ■  - 
ftondil  in tc 
clesia. 


010 


AllCTflHE 


lulum  a  terra  discessisset 

rum  ,  pluvi.i  et  fcempestaa  exorta  est ,  in  tantum 

equidem  ,  ut  vix  ad    portum ,  quem  reliquerat  , 
remcaret.  Hoc  ille  frustratus  cousilio ,  iterum  se- 
cum  cogitabat ,  qualiter  cum  sanctissimo  corpore 
Komam  properaret   :  sed   nequaquam    Dei  valuit 
obsistere  voluntati ,  qui  tale  iu  has  partes  di-na- 
tua  est  transmittere  donum.  Nam  denuo  navigio 
pre&parato,  assumptis  validis  in  remig-ando  viris, 
plaeida  e&quora  est  iug-ressus.  Sed  antequam  littus 
vix  oculis  reliquisset,  ing-ens  procella  subito  eru- 
pit,  ita  ut  vix  vorag-inem  evaderent  pelag-i.Tan- 
dem ,  quamvis  cum  mag*na  mcestitia ,  semivivus 
suos  redit  ad  fines  :  cumque  cog-novisset  veraci- 
ter,sibi  Deum  obsistere,et  adeo  contra  se  insen- 
sibilia  elementa  pug-nare ,  in  ecclesia ,   quse  uon 
longe  a  cella  illius  sita  erat,  sacratissimum  abscon- 
dit  thesaurum.  Hsec  in  Ms. ,  ex  quo  nequit  certo 
colligi,  Athanasium  Constantinopoii  aut  Romse 
sacrum  corpus  vendere  voluisse  ,  ut  scribit  Mar- 
silius.  Lucrum  enim  sperarepoierat,  etiamsi  cor- 
pus  non  venderet ,  ex  benevolentia  et  tiberaliiate 
eorum,  quibus  iilud  donaret.  Alia  Marsitii  ad- 
B  juncta  mitto. 

70  Post  data  verba  auctor  Ms.  narrat ,  inno- 


DE  S.  MATTILNO  A.POSTOLO  ET  EVANG. 

ruunt  ag'inina  vento-      ire.  Ubi  autem  Apostolieum  corpus   adepti   sunt , 


I) 


Corpui 

l'i7/'/rTi  tu*sse  Joanni  episcopo  Pcvstano  inventionem  cor- 
Caputaquon-  poris  S.  Matthasi ,-  eumque  cum  clericis  aliquot 
scm;  perrexisse  per  auram  pluviam  et  ventosam  ad  lo- 

cum ,  ubi  depositum  erat ,-  eoque  vocari  jussisse 
Athanasium.  Ilitnc ,  ubi  advenerat ,  de  invento 
corpore  interrogat,  ac  tergiversantem  minis  ur- 
get,  et  sicobtinet,  ut  advidcndum  sacrum  corpus 
ducatur ,  iiludque  cum  clericis  videat.  Episcopus 
vero,  ait  auctor,  sacrum  corpus  (jam  visumj  sin- 
done  iterum  involutum  anuli  sui  impressione  si- 
gnavit ,  sig*natum  in  arca  seris  munita ,  sig-illis 
similiter  consignata,  reposuit.  His  factis,  si  credi- 
mus  auctori,  petiit  episcopus,  ut  Athanasius  mo- 
naehus  esurientibus  cibum  qusereret  et  apponeret. 
At  ille  cibos  quidem  habebat,  sed  vinoprorsus  ca- 
rebat-  Episcopus  igiturinier  comedendum  afferri 
jussit  vacuumvasculum,  quod  omnibus  sufflciens 
vinum  effudit ,  si  vera  narrat  Anonymus ,  qui  ea 
pluribus  exponit.  Marsilius  vero  ptura  etiam  ad- 
jungit.  Mihi,  ut  fatear,  omnia  illa  magis  suspecta 
sunt  fatsitatis,  quam  ut  ipsa  verba  huc  transferre 
lubeat.  Apertius  est  commentum,  quod  sequitur , 
acsi  noctu  per  fenestram  in  ecclesiam  irrumpere 
C  voiuisset  Athanasius,  et  sacrum  corpus  clam  alio 

deportare.JEquefabulosavidenturadjunctaomnia 
translationis  adcivitatem  Capuiaquensem.  Itaque 
omissis  reiiquis ,  uliima  solum  verba  subjungo  : 
Castrum  ,  cui  Caput-Aquis  nomen  est,  ascenderunt, 
atque  in  ecclesia  sanctae  Virginis  Marise,  in  quaprse- 
fatus  episcopus  praesnlatuni  reg-ebat,  cum  omni  re- 
verentia  dcposuerunt.  Ex  his  verbis, si  quid  valent, 
recle  colligitur ,  episcopos  Pa?stanosjam  secido  x 
resedisse  in  civitate  Caputaquensi ,  et  consequen- 
ter  episcopos  Caputaquenses  ex  Pwstanis  ortos  , 
de  quo  dubitat  Ughellus.  Verum  ad  rem  redeamus. 
71  Audierat  Gisulphus  princeps  Salernitanus 
inveniionem  et  translationem  sacri  corporis  ,  ea- 
que  de  causa  nimium  de  tanti  thesauri  inveutione 
gavisus,  ait  Anonymus  in  Ms.  ,  venerabilis  vitaj 
Joanuem  abbatem   aliosque  honorabiles  viros  ad 
IVstanum  direxit  episcopum ,  mandane,  ut  patro- 
cnuum  patrije    Salcrnitamp   adinventum  sibi  sub 
0111,11  celentate  transmitteret.  Sequenti   vero   die 
venerabilis  abbas,  et  qui  cuni  eo  missisunt,  in- 
a>stimabih  thesauro  onusti  revertuntur.  Sed  ante- 
quam  urbem  propius  accederent,  una  cum  Bernar- 
do  venerando  praamle  tota  oivitas  obviam  perg-it 


inde  (ul  cu- 

ilinlrulem 

Safornifft» 
nam. 


tanto  repletd  sunt  gaudlo,  ut  gestu  et  vocibus 
exultantcm  la-titiam  ostentarent.  Pra^su.1  vero ,  aa- 
sumpto  vcuerabili  corpore  et  sericis  obvoluto  te- 
g-minibus ,  cum  hymnis  et  laudibus  in  urbem  re- 
diit :  atque  in  aula  Dci  Genitricis  debita  reverentia 
collocavit,  in  qua  praisentiam  sui  corporis  Evau- 
gelista  sanctissimus  suis  virtutnm  miraculis  de- 
claravit.  Mox  sequuntur  in  utroque  Ms.  beneficia 
quccdam  patrocinio  S.  Mattluei  miscris  prsesiita, 
qum  lectoribus ,  prout  ibi  ieguniur ,  communi- 
cabo  ,  abscissis  tamen  nonnultis  superftuis,  quee 
tradam  compendio. 

72  Vir  quidam,  Andreas  nomine,  cujus  filia  diu-  NonmUin 
tina  infirmitate  opprcssa  lang-uebat,  adeo  ut  domus  ^nefida 
tota  vicinumjam  cjus  obitum  exspectaret,  paterno 
motus  viscere  diu  plorans,  tandem  fessus  somno 
arripitur.  Somniabat  auiem  ,  fdiam  suam  sibi  e 
brachiis  eripi  a  tetro  spiritu;  mox  vero  adstare 
virum  venerabilem ,  qui  dolenti  patri  fdiam  re- 
stiiuit.  Rogat  pater ,  quis  sit ,  et  munus  offert. 
Ilie  autem  placido  vultu  respondit  :  Nullo  tuo 
indig'eo  munere;  sed  scias,  me  esse  apostolum  et 
evang-elistam   Matthseum ,  cujus  corpus  hcsterno  E 
die  Salernura  translatura  est.  Et  haec  dicens  ,  ab 
oculis  ejus  ablatusc>t.  Expcrg-efactus  Andrcascum 
mag'no  tremore  suam  riliam  requisivit  :  sed  eam 
saluti   jam    reperiens    restitutam  ,    quod  sibi  in 
somnis  ostensum  fuerat,  cunctis  ,   qui  aderaut  , 
enarravit.  Primo  autcm  diluculo  venerabilem  adiit 
praisulem,  eique  mirabile  factum  Apostoli,  quodin 
filia  ejus  patraverat ,  ordine  recitavit.    Yerisimiie 
est ,  patrem  pro  filia  pridie  opem  S.  MatthaM  im- 
piorasse  :  id  tamen  auctor  prcvtermisit. 

73  Eodera  tempore  mulier  quajdam  unicam  babe-  pMrocinio 
bat  filiam  ,  cujus  viscera  tam  g-ravibus  contorque-  S*  Malt,lxi' 
bantur  doloribus,  ut  medici,  impendendi  remedii 

causa  laborantes  ,  nullum  valerent  conferre  subsi- 
dium.  Ejus  cruciatus  mater  non  sustinens ,  filiara 
ad  corpus  Apostoli  detulit,  ubi  lacrvmosis  oblatis 
precibus,  salutem  natae,  quam  ing-enti  desiderio 
postulabant ,  meruit  impetrare  ,  ita  ut  qua;  alienis 
allata  fuerat  manibus  ,  domum  cum  matre  suis 
gressibus  remearet. 

74  Tertium  beneficium  dicitur  prwstitum  servo 
cuidam  Rothiidce,  so?*oris  Gisuiphi  principis  Sa- 
lernitani,  et  vidusc  Athenolphi  principis  Beneven- 
tani.  Athcnolphi  autem  illius  mentionem  invenit 
Muratorius  in  Annaiibus  Itaiia?  usquead  annum 
940 ,  ita  ut  inde  conjiciat,  eodem  anno  910  ipsum 
obiise.  Mihi  necesse  non  est ,  tempus  obitus  Athe- 
notphi  propius  inquirere.  Solum  observo,viduam 
ipsius  Rothildam  potuisse  faciie  superesse  usque 
ad  annurn  954,  quo  omnia  contigisse  dicuntur,  ma- 
ximecum  iu  viduitateperdurans,  idest,diu  cidua 
znMs.  asseratur.  Servus  autem  RothihLv,  Ntepha- 
nus  nomine ,  dicitur  cum  impatientia  et  cum  in- 
vocatione  diaboli  aquam  petiisse .  accepiamque 
aquam  ubi  ebibisset,  obsessusfuissea  dsemone.Res 
confestim  innotuit  non  solum  RothitdcV,  sedetiam 
Gisidpho  principi,  cunctisque  proceribus  et  cpi- 
scopo  Salemitano,  Servabatur  energumenus  in 
sacelto  palaiii  vinculis  co?istrictus  ,  et  episcopus 
omnes  hortabatur  ad  preces  pro  co  fundendas. 
Dum  haec  ag-erentur,  ait  auctor,  Athanasius  intere- 
rat  monachus  (corporis  invenior,)  qui ,  ut  jara  dixi- 
raus,demanu  Pfcstani  prasulis  dentem  sanctissimi 
Evang-elista3susceperat  (nimirum  dum  eidem  cor- 
pusradidit,  ubi  id  affirmat  auctor. )  Is  accedens, 
prasfatm  Botlyldae  auribus  intimavit,  dicens  ,  Penes 
me  habeo    dentem    apostoli   et  evangelistas  Mat- 
tntm.  H,c  manu  praisulis  mittatur  in  benedictam 

aquam, 


iil  rreditui 
cblcntti. 


DIE  VIGESIMA  PiUMA  SEPTEMBEIfl. 


Translatio 


aquam  quam  dum  sumpserit  daamoniacus,  mira- 
bilia  Dci  videWs.  Et  h*ec  dicens,  Rothilda  an- 
nuente  et  deposcente,  ut  fieret,  dentem  prsesuli 
suis  trad.dit  manibus.  Allata  itaque  aqua,  idem 
prasul  signum  Crucis  edidit,  dentem  in  aquara 
misit.  ablatoque  dente,  aquam  illi,  qui  maligmo 
flpiritu  vexabatur,  obtulit  comminanter,  atque, 
ut  biberet,  imperavit.  Qua  sumpta,  acriter  ve- 
xari  ccepit.  Et  quia  iniquus  hostis,  sacro  obsi- 
stente  potu,  per  os  exire  non  valuit,  cum  ing:enti 
fcetore  per  posteriora  egressus  est.  Quapropter 
omnes  Salvatori  Deo  pariter  gratias  retulere,  qui 
per  Apostolum  suum  tale  dig*natus  est  operari 
miraculum.  Athanasius  autem  dentem,  quem  ad 
expellendum  hostem  malig-num  dederat,  recolli- 
g*ere  satagens,  multis  frustra  effusis  precibus,  ne- 
quaquam  valuit  obtinere.  Hactenus  priora  bene- 
ficia  Salernitanis  collata. 

75  In  utroque  Ms.  subjungitur  translatio  bra- 
bracim  Be-  chii  Beneventum,  de  quo  tamen  nihil  reperio 

neventum,  ■,  Tr.  .,  ,  ■* 

apud  Viperam  ahosque  scnptores  Beneventanos . 
Quid  causse  sit,  nequeo  divinare,  nisi  forte,  quod 
brachium  istud  non  diu  manserit  Beneventi.  Sub- 
jungam  tamen,  quse  in  Mss.  reperio,  quseque  ex 
B  iisdem  etiam  enarravit  Marsilius  cap.  10.  Cum 
autem  fama   sig-nis  miraculisque    long-e    lateque 
vulg-aretur,  et  Landulphus  Beneventanus  princeps 
audisset,   Salernitanum  populum  beatissimi  Mat- 
thzei  corpus,  Christo   donante,    possidere,   convo- 
cans   suos    mag^nates    et   sapientes,    Scitote,    in- 
quit,   a  Deo  donatam  salutem   Salernitanis  adve- 
nisse,  eosque  corpus  sanctissimi  apostoli  et  evan- 
gelistfle  Matthsei,  ipso  revelante,  in  Lucanise  finibus 
repertum,    cum    hjmnis  et    laudibus   intra  urbis 
suae  moenia  collocasse.   Unde,   si  placet,  Salerni- 
tanum  principem  atque  pontificem  pariter  obse- 
crando  mandemus,  ut  ad  tutelam  nostrae  quoque 
civitatis  ex  eodem  sanctissimo  corpore  partem  ali- 
quam  larg-iri  dig-nentur.  Illis  autem  principis  di- 
cta  probantibus,  missi  sunt  protinus  illustres  viri 
Salernum,  majrni  muneris  preces  humillimas  de- 
ferentes.  Quos  princeps  et  pontifex  benigme  susci- 
pientes,  atque  eorum  petitionibus  annuentes,  bra- 
chium  illis  sacri  corporis  summa  cum  reverentia 
tradunt,  suis   concivibus  deferendum.   Quo  acce- 
pto,    plurimum    gratulantes,    immensasque    Deo 
atque  Apostolo  Christi   gTatias  referentes,  incom- 
parabilique  dono  tripudiantes,   Beneventum   con- 
C  cito  gradu  regressi  sunt.  Sed  antequam  urbis  moe- 
nibus  applicuissent,  idem  princeps   et  episcopus, 
qui  tunc  eidem  civitati  praeerant,  cura  omni  populo 
utriusque  sexus    et   astatis    eis  obviam    exierunt, 
atque  cum  hymnis  et  laudibus  sacri  corporis  bra- 
chium  honorabiliter  transtuleruut,  atque  intraur- 
bis  moenia  reverenter  collocarunt. 
n  cujus  ud-      76  His  additur  beneficium,  quod  accepisse  asse- 
>entu  bene-  r{£ur  Laudulphus  cognomento  Gnecus,  qui  Bene- 
ftctumcupi-  v     fo  carcere  erat  reclusus,  etmanibus  pedibus- 

vo   vrxstt-  '  t" 

que  vinctus.  Dum  enim  audiebat  sonitas  festi- 
vos,  intelligebatque  eos  edi  ob  allatum  S.  Matthsei 
brachium,  eidem  Sancto  se  commendavit,  et  mox 
omnia  vincula  sua  dirupta  vidit,  mirantibus  cun- 
ctis,  qui  aderant.  Cumque  hoc  principi  fuisset 
relatum,  inquit  auctor ,  eum  ocius  de  carcere 
educi  mandavit,  atque  ante  suum  conspectum  ad- 
duci  :  quem  placitis  correptura  verbis  suo  confe- 
stira  honori  restituit,  pristinamque  illi  gratiam 
redonavit.  Hactenus  auctor  anonymus,  qui  veri- 
similiter  floruit  seculo  x,  cum  nihit  tradat  de  iis, 
qucV  sequenti  seculo  facta  videbimus ;  imo  vehe- 
menter  suspicor,  nonalium  esseab  Anonymo  Sa- 


213 


J  l 


prxst 
tum  dicitw 


/rlt 
'■'  cutiatmm 


lernitano,  quiverbisnum.  65  datis  de  hisce  vhe- 
nus  se  scripturum  promisit, 


VI.  Corpus  iterum  inventura  Sa- 
lerni,  etad  novara  ecclesiam  trans- 
latura  :  varia  Sancti  beneficia. 


Quamquam  non  satis  novimus,  quo  tempore  aut  &^« 
cupus  opera  corpus  S.  Matthas  in  Lucaniam  fi-"*J  A 
fuent  delatum,  illud  tamen  ibidem  anno  954  in-  "reaUati 
ventum,  et  Salernum  opera  Gisulphi  principis  et  fMt 
Bernardi  episcopi  Satemitani  transtatum  scri- 
ptores  tcstanturtam  antiqui,  nimirum  Anonymus 
Salermtanus,  qui  fere  eodem  vixisse  tempore  vi- 
detur,  etLeo  Ostiensistut  fidem  iis  negare  nequea- 
mus.  Quam  facile  autem  illius  corporis  memoria 
mtenre  potuerit  in  Lucania,  ubi  depositum  fue- 
rat  in  ecclesia  prope  Pxstum,  civitatem  bellicis 
motibus  prorsus  dirutam,  clare  perspiciemus  ex 
iis,  qusesequenti  secuto  contigerunt  in  ipsa  civi- 
tate  Salernitana,  ubi  similiter  primo  fuit  obli- 
vione  perditum,  ac  postea  feticiter  inventum.Ba-  E 
ronius  ad  annum  10S0  ex  conjectura  verisimilli- 
ma  dicit,  ob  varia  bellorum  discrimina  occultatum 
fuisse,  et,  ut  credidit,  ex  horninum  memoria  jam 
effluxerat;  sed  forte  sotum  ignotus  eratlocus,  ubi 
fuerat  depositum.  Hoc  autem  nonraro  contigitde 
aliis  quoque  Sanctorum  corporibus,  qiuv  timore 
nimio,  ne  auferrentur  a  quoquam,  <?eposita  fue- 
rant  loco  paucis  cognito,  et  sic  aut  multo  tempore 
latuerunt  aut  etiamnum  latent. 

78  Certum  quoque  est,  tempore  S.  Gregorii  Pa-  Saiet,,.,  t& 
pse  VII inventum  fuisse  Salerni  corpus  S.  Mat-  r"m  mven- 
thsei,  etsecundum  hancesse  inventionem  sacri  il-  lum 
liusthesauri  inregno Neapolitano,  licet  Marsilius 

cap.  9  secundam  inventionem  cumprima  confun- 
dat .  Annum  inventionis  secundee  nidlibi  assigna- 
tuminvenio.Atcumtemporibus  Gregorii  VII,  Al- 
phani archiepiscopi  Saternitani,  et  Salernum  te- 
nente  Roberto  Guiscardo,  facta  sit  ilta  inventio,  ut 
COlligitur  ex  litteris  Gregorii  ad  Alphomun  vaox 
recitandis,  nonpotest  longe  abesse  ab  anno  1080, 
quo  refertur  a  Baronio.  Nam  anno  1077  Salernum 
a  Roberto  Guiscardo  occupatumcj-islinntl  M/>ra- 
toriusin  Annalibus  Italiasadannum  1077- Aliiad 
1075  aut  1070  illiiis  civitatis  expugnationem  rcfe-  p 
runt.  Obiit  autem  laudatus  Robcrtus  anno  1085, 
uti  et  Gregorius  VII,  imo  et  Alphanus  archiepi- 
scopus  secundum  Ughellum.  Inventio  igitur  certo 
contigit  inter  annum  1075  et  1085,  ideoque,  ut  mi~ 
nimum,  centum  et  viginti  annis  post  primam,  ut 
nulla  ratione  cum  illa  confundivaleat.  Recte  igi- 
turambas  inventiones  distinguit  Gaspar  Musca 
in  Compendio  de  Vita  et  translationibus  S.  Mat- 
thseie^  in  Archiepiscopis  Salernitanis. 

79  Epistola  S.  Gregorii  VII,  ex  quajam  dicta  temff< 
colliguntur,  apud  Baronium  ad  annum  H»hi  re-  ^J*  ** 
citatur  hoc  modo  :  Greg-orius  episcopus  servus  ser- 
vorum   Dei   fratri   et   coepiscopo  Salernitano  Al- 
phano  salutem  et  Apostolic-am  benedictionem.  Di- 

vinze  pietatis  respectui  gratias  ing-entes  referimus, 
cujus  diynatio  thesaurum  mag-num  totique  mundo 
profuturum  nostris  temporibus  misericorditer  re- 
vclavit.  Non  immerito  tuae  quoque  dilectioni  gra- 
tulamur,  qme  tantse  lsetitia?  cielitus  revera  ostensae 
participes  nos  efficere  sollicite  procuravit.  Credi- 
mus  siquidem  et  incuntanter  asserimus,  et  tanti 

corporis 


11- 


UT10KI. 

J.  s. 


DK  S.  MATTU.KO  APOSTOLO  ET  KVANG. 

n  solum  ipsum  beatum  Mat-     nitanx,  qu*  ejusest  metropolis  admare  Tyrrhe-  D 
corpons  invent  one  non jMUim  xp^  _      nwm  et  sinum  Salernilanum  sita.  Tum  templum 

tT1  nTsS  om    bus  ipsisque   cadestibus     jam  dicium,  quod  metropolitanumest,  tate  d+ 
stolos -.*m  Sancfcs onmo  4  ^  BMpa  a.f   «m  lcmgitudinis  panim 

SS —    :    qu^  iirum  omnium  studia     nonaginta    iatitudinis  vero  tri^inta,  et  just*  ,t, 
Canum  Jenus  hoc  tempore,  quam  aliis,     dem  altitudims. 

81  Cryptam  templi  subterraneam,  in  qua  depo-  %ue  depo- 
situm  est  corpus  S.  Matthsei,  similiter  describit,  et  •«urow&aJ. 
d<?  corpor*?  t&t  sewato  tta  loquitur  pag.  80  :  Sed  J£  m  "V- 
quod  est  in  ipsa  crypta  venerabilius,   et  ex  orbe 
toto  Christianos  homines  allicit;   quiescit  ibidem 


circa 


multo  propensiora  multumque  esse  uberantiora.  Si 
enim  cssteris  temporibus  Sanctorum  nos  patrocinia 
pia  non  deserunt;  certissime  tunc  potissimum  spe- 
randa  sunt  eorum  auxilia,  cum  sanctissima  eorum 
rediviva  divino  nutu  manife 


ffi.lST^^^  aspectus  intuitum  sanctissimum  et  elorississ  mum   Matthau  apostoli 

tlm       m  nd  s   cernitur,   spes  jam   tenetur ;   ita  et  evanselist*  corpus    rehffiossime  collocatum  s 

o2      enS   a  tunc  erga  devotos  renovari,  ube-  siquidem  quadratnm  est  in  med»  crypta  spatmm, 

nusque  redundare    credendum   est.    Unde    etiam  quod  lapidei  cancellatique  panetes  bicubitales  am 
sancta  universalis  Eoclesia,  dudum  mag-nis  turbi 


nibus  variisque  procellis  impulsa,  clamorem  suum 
a  Domino  exauditum  non  dubitet,  sed  ad  quieti 
littoris  securitatem  alacres  oculos  e  vicino  inten- 
dens,  beati  Matthaei  apostoli  praesidium  juxta  con- 
templetur;  quoniam  jam  nunc  non  dubie  agit  in 
portu,  cui  suam  prsesentiam  ostendit  Gubernator 
antiquus.  Quapropter  de  tanti  thesauri  revelatione 
tua  fraternitas  exultet  in  Domino,  et  beatissimas 
reliquias  debitae  venerationis  obsequiis  dignis  am- 
plectens,  gloriosum  ducem  Robertum,  ipsiusque 
nobilissimam  conjugem  hortetur  et  moneat,  qua- 
tenus  tam  insigni  Patrono,  qui  se  eisdemonstrare 


biunt  ad  ulnas  ex  omni  latere  duodecim,  quo  ve- 
luti  septo  altare  cingitur  vetustissimum,  sub  quo 
thesaurus  ille  repositus  est,  ita  ut  locus  ipse  per 
ferreos  cancellos  commode  videri  possit  Tanta 
fuitautem  olim  et  est  hodie  quoque  celebritas  loci 
hujus,  ut  non  Salernitani  modo,  sed  omnium  cir- 
cumquaque  provinciarum  incolae  assidue  concur- 
rant  :  immo  vero  et  remotissima3  quoque  g-entes 
ex  Europa  tota  frequenter  confluant,  et  tam  in- 
g-entem  visurae  beatitudinem,  et  a  Deo  Domino 
ex  hujus  Apostoli  meritis  petituras  divitias,  hono- 
rem,  vitse  diuturnitatem,  optatam  denique  felioi- 
tatem  iu  hoc  saeculo,   et  (prsecipue  quidem ,  si 


E 


dig-natus  est,   reverentiam   et  honorem  decenter     sapiunt,  gratiam  Deo  bene  serviendi,  obiinen 


tramlatum- 

quc  ad  no- 
vam  basili- 
cam  a  duce 
Hoberto  COn- 
structam, 


exhibentes,  ipsius  g-ratiam  et  auxilium  sibi  suis- 
que  promereri  nisibus  summae  devotionis  conten- 
dant.  Dat.  RomEe  xin  Kal.  Octob.  Hactenus  Gre- 
gorius,  cujus  Epistolaprocul  dubio  data  est,post- 
quam paceminierat cum  Roberto  Guiscardo,quod 
factum  est  anno  1078,  ut  ostendi  ad  xvi  Septem- 
bris  in  B.  Victore  III  §  8;  cum  honoriftcam  de 
Roberto  faciat  mentionem.  Rursum  scripta  certo 
est  epistola  Gregorii,  antequam  Roma  anno  1084 
discederet,  et  verisimiliter  ante  conditam  a  Ro- 
berto  S.  Matthaei  ecclesiam,  de  qua  mox  agam,  ut 
necesse  sit,  tam  inventionem,  quam  scriptionem 
EpistoUe  Gregorii  figere  circa  annum  1080  :  hoc 
enim  ipso  anno  contigerit,  aut  uno  alterove  anno 
citius  aut  serius. 

80  De  constructo  S.  Matthaei  templo  post  expu- 
gnatum  Salernum  in  Chronico  Casinensi  lib.  3 
cap.  45  leguntur  sequentia  :  Civitate  autem  potita, 
Kobbertus  ecclesiam    sancti   apostoli    et   evang-e- 


dique)  gioriam  in  futuro  perpetuam.  Auget  cum 
admiratione  pietatem  liquor  pretiosus  et  sanctus 
(manna  vulg-o  dicitur)  qui  ex  beatissimo  corpore 
manat,  ad  mala  omnia  propellanda  antidotus  prae- 
sentissima,  quemadmodum  frequens  docuit  ex- 
perientia  plurium  sasculorum.  Haec  de  sacri  cor- 
poris  novissima  translatione  sufficiant,  inquit  au- 
ctor,  qui  transit  ad  miracula  qusedam  exponenda. 
At  nonnulla  ex  illis  jam  exposui,  alia  qusedam 
ad  alios  potius  Sanctos,  quam  ad  S.  Matthaeum 
spectare  videntur.  Quapropter  ea  tantum  huc 
traduco  breviter,  quatenus  S.  Matthaei  patrocinio 
prudenter  adscribi  possunt . 

82  Mitto  igitur,  quae  cap.  xi  refert  Marsilius  NomuUa 
de  translatis  ad  ecclesiam  S.  Matthsei  corporibus 
SS.  Fortunati,  Caii  et  Anthes  martyrum  :  neque 
enim  spectant  ad  S.  Matthaeum,  et  de  dictis  mar- 
tyribus  apud  nos  actum  est  ad  xxvm  Augusti,  ubi 
translatio  illa  accuratius  est  exposita.  Quod  sub- 


listae  Matthaei  inibi  construi  jussit,  in  quam  etiam     jungit  de  pia  anu,  cui  nomen  erat  Polisena.  ne- 


sacrum  ejusdem  Apostoli  corpus  summa  cum  vene- 
ratione  locavit,  os  integrum  brachii  ejus,  argentea 
theca  reconditum  ad  suam  filiorumque  tutelam 
reservans.  De  hujus  ecclesisc  construciione  illu- 
strissimus  Marsilius  cap.  9  pag.  71  ista  scribit  : 
Regnante  igitur  Roberto  Guiscardo ,  ac  sedente 
Gregorio  VII,  trig:inta  circiter  anni  ab  inventione 
transierant  (imo  centum  et  circiter  virginti  quin- 
que  ab  inventione  illa,  de  qua  loquitur,  in  parti- 
bus  Lucanise)  magmificentissimum  templum  divo 
Apostolo  construitur  sere  ipsius  Roberti  peculiari, 
in  quo  per  novam  veluti  translationem  sacrae  reli- 
quiae  demum  repositse  sunt,  et  hodie  quoque  reli- 
giosissime  asservantur,  et  singulis  quibusque  annis 
pridie  Nonas  Maji  festum  ipsius  divinse  transla- 
tionis  solemniter  celebratur,  quo  clerus  universus, 
abbates,  et  comprovinciales  episcopi  omnes  con- 
venire  ac  primis  Vesperis  nec  non  Missae  solemni 
pontificalibus  induti  interesse ,  certa  proposita 
paena  tenentur.  Quod  et  sine  intermissione  ba- 
ctenus  diligentissime  servatum  est,  et  assidue 
servatur.  Post  hasc  laudatus  auctor  pergit  ad  de- 
scriptionemregionisPicentinorum,eturbisSaler- 


quit  certo  attribui  beneficio  S.  Matthaei.  Ve?*ba 
tamen  pleraque  auctoris  huc  transfero.  Frequen- 
tabat  illa  diligentissime,  utpluribus  refert,  eccle- 
siam  S.  Matthaei,  quotidie  accedens  ad  sacrum  Of- 
ficium.  Pactum  fuit,  inquit,  ut,  cum  solemni  quo- 
dam  die  templum  ingressa,  toto  corde  gloriosum 
Apostolum  salutaret,  etlustrali  seseaquaperfunde- 
ret,  guttse  omnes,  queecumque  pallium  atque  lin- 
teolostetigerant,  in  aurumpurissimumverterentur, 
quod  et  populus  universus  magna  cum  admira- 
tione  perspexit,  et  familiae  nomen  ex  accidenti 
indidit,  que  de  Aurofino  dicitur,  prout  per  patrum 
traditiones  ad  hanc  usque  diem  fama  perrexit.  Ve- 
rum  non  apparet  mihi  factum  istud  ex  sola  tra- 
ditione  satis  certum,  nedum  certo  attribuendum 
S.  Matthaeo.  Ex  traditione  sola  etiam  fortasse 
scripsit  Marsilius,  quod  subjungit  de  Salerno 
divinitus  defenso  contra  Ferdinandum  Sanseve- 
rinum  principem  Saternitanum.  Factum  tamen 
brevitersubjicio.  Valdemontius  Lotharingia^  reguli 
frater,  inquit,  facili  negotio  occupaverat  Saler- 
num,  utpiuribusnarrat  Muratorius  in  Annalibus 
Italiae  ad  annum  15£7 '.  Ferdinandus  princeps,  re 

intetiecta, 


mirahilia 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  9EFTEMBEI8 
A  inteltecta,  confestim  lurmam  colligit  mililarem 
ad  civttatem  recuperandam  et  cives  puniendos. 
iantuin  abfuit,  inquit  auctor,  ut  voti  compos  cxi- 
steret,  ut  et  confestim  repulsus  fuerit,  et  plurimos 
ex  suis  militibus  unius  horse  spatio  desideraverit. 
Nec  vero  tam  felicem  fortemque  operam  oppidani 
praastiterunt ,  qui  et  paucissimi  inermes  erant : 
sed  stetere  magmo  quidem  numero  in  hostium  con- 
spectu  pro  civibus  galeati  thoracatique  milites  cae- 
lestis  exercitus  sub  quatuor  ductoribus  eximiis, 
quos  fuisse  g-loriosissimum  Matthseum  et  tres  tute- 
lares  Sanctos  (Fortunatum  et  Socios)  haud  sane 
dubium  fuitj  cum  populare  fuerit  spectaculum,  et 
princeps  ipse  singulique  milites  id  ipsum,  pacatis 
postea  rebus,  praedicaverint.  Hactenus  auctor,  qui 
eodemseculo  scripsit,  rebus  tamen  gestis  non  ad- 
fuit,  utpote  necdum  natus. 

83  Subjungit  aliud  factum,  quod  ait  contigisse 
circa  idem  fere  tempus.  Pauca  nobis  de  illo  suffi- 
cient.  Fur  sacrilegus  locum  sepulcri  S.  Matthfei 
expilavit.  Comprehensus  ille  fuit  alia  de  causa, 
eaque  occasione  istud  quoque  crimen  ultro  con- 
fessus.  Et  post  dies  aliquot,  inquit,  tanto  est  fcedere 
B  (fcetore,  opinor)  ac  mcerore  correptus,  ut  contra- 
cta  propriae  carnis  corruptio  in  pediculos  fuerit 
paulatim  conversa,  quorum  tanta  epullulabat  vis, 
ut  non  modo  tunicas  ejus  omnes  impleret,  sed  to- 
tum  plane  corpus  passim  eroderet.  Quamobrem 
fcedissimis  illis  vermibus  celeriter  putruit,  et  justa 
divini  Numinis  ira  (quemadmodum  ipse  palam 
omnibus  fatebatur)  eo  ipso  morbo  misenin  evomuit 
animam.  ln  pauca  similiter  contraham ,  quod 
anno  1521  et  1525  contigisse  auctor  affirmat.  Ber- 
nardinus  quidam  e  Naccarellorum  familia ,  dum 
feria  sexta  in  Parasceve  _pnom  annierat  in  eccle- 
sia  S.  Matthaei,  dubitabat  de  particula  sacro-san- 
ctcV  Crucis,  venerationi  proposita,  et  impia  haec 
verba  protulit :  Ehu!  quid  si  Christi  crux  mons  ipse 
Vesuvius  fuisset?  His  dictis,  statim  obmutuit,  mu- 
tusque  mansit  usque  ad  eumdem  diem  sequentis 
anni;  licet  de  peccato  suo  multum  doleret.  Pridie 
illius  diei,  cum  ad  ecclesiampergeret,  monetur  a 
mendico  S.  Geminiani  episcopi  Mutinensis  opem 
implorare.  Quando  autem  postridie  in  ecctesia 
S.  Matthsei  divino  servitio  intererat,  proferente 
episcopo  verba  illa,  Ecce  lignum  crucis,  ait  auctor, 
Bernardinus ,  qui  surama  devotione  prociderat , 
divino  Spiritu  agitante ,  clamavit  voce  mag-na  : 
3  Ecce  lig-num  Crucis  ,  casteraque  verba  sing-ula 
deinceps  explicuit,  quas  per  antistitem  dicta  sunt, 
et  statim  veluti  mortuus  cecidit.  Tunc  vero 


215 


i       I 


quia 

notus  civibus  erat,  et  nemo  ig-norabatj.illum  antea 
loqui  non  potuisse,  acclamavit  populus  universus. 
Miraculura!  miraculum!  Et  tametsi  per  id  tempus 
nullus  sit  in  ecclesiis  campanarum  usus,  sed  ex 
veteri  Ecclesiee  ritu  lig-neis  iustrumentis  soleat  stre- 
pitus  excitari  lugubris,  quamdiu  jacuit  in  sepuicro 
Salvator,  pro  miraculi  tamen  hujus  novitate,  omnes 
campanaeconfestim  pulsatas  sunt,  caeteraque  instru- 
menta  omnia,  quse  habentur  in  ecclesiis  ad  psal- 
lendum. 
m  bene/ic«t  g4  Interim  ad  se  reversus  Bernardinus  palam 
fecit  omnibus ,  quod  hactenus  agitaverat  corde 
tantum,  nempe  ante  annum  ea  ipsa  die  impium 
se  iufidelemque  fuisse,  quod  sacratissimae  Crucis 
particulam  adulterinam  et  commentitiam  credide- 
rit ;  ideoque  loquendi  facultate  merito  privatum 
fuisse  :  nunc  vero  praecedenti  illa  nocte  secum  in 
somniis  locutum  fuisse  beatum  Geminianum  Mu- 
tinensem,  monuisseque,  ut  eadem  ipsa  hora,  quae 
tunc  anno  recurrente  jam  jam  appetebat,  eodem 
loco  suum  deploraret  peccatum  coram  gloriosis- 
Septembris  Tomus  VI. 


simo  apostolo  Matthaso;  et  crederet  veram  illam 
Crucis  esse  portionem,  in  qua  Salvator  Jemu  pro 
humana  gente  pependit  :  fecisse  ae  paulo  ante, 
quidquid  vir  ille  sanctus  monuerat,  ef  EUctfJSi- 
mum  Matthaeum  exorasse ,  ut  fidci  suae  prote- 
stationem  Christo  Domino  dignaretur  offerre,  ac 
statim  loquendi  vim  amissam  recuperasse.  Ifaec 
omma  fusius  Ipae  perque  multos  gemitue  palam 
exposuit-  rogavitquepraesulem,  ut  miraculum  istud 
curaret  in  acta  referri  ad  perpetuam  rei  memo- 
riam.  Quamobrem  publicis  doramenlia  juesit  hoc 
diligenter  comprehendi :  quod  tum  ipaiua  Bernar- 
dini  jurejurando,  tum  canonicorum  omnium,  qui 
praesentes  fuerant,  solemni  fuerant  attestatione  fir- 
mata. 

85  Post  haecpergit  auctor  ad  beneficium  defen-  q**  8.  Uai 
si  divinitus  contra  classem  Turcarum  Salemi.  tMpatrod 
Hoc  accidit,  ipso  saltem  vivente,  sed  necdum  Sa-  "* 
lerni  degente.  Secundum  Annales  Muratorii  res 
factaest  anno  1544.  Audiamus  Marsilium,  rescis- 
sis  tamen  adjunctis  aliquot  non  necessariis :  Quo 
tempore  .  .  .    Carolus  V  Komanorum    imperator, 
et  Eranciscus  I  Gallorum  rex  dc  totius  fere  Ita- 
liae   primatu    contendebant ,   impetravit  Gallus  a 
Solymano  Turcarum  principe  classem  validam  et  E 
numerosam,   Hariadeno  Barbarussa  prasfecto,  ut 
maritimas  ora?,  quae  eaesarese  factionis  erant,  ve- 
xaret  atque  diriperet.  Factum  hoc  anno  1513.  At, 
cum  sequenti  anno  Franciscus  I  terribilem  illam 
classem,  qum  nihilutilitatis  attulerat,  melioricon- 
silio  remitteret;  Barbarossaintransituvariasci- 
vitates  maritimas  et  insulas  partim  frustra  tenta- 
vit,  partim  cepit  et  deripuit,  ut  pluribus  ecoponit 
auctor.  Salernum  similiter  invadere  voluit.  Plane 
ubi  in  ejus  conspectum  devenit,  inquit  Marsilius, 
armorum  fulgore  et  aspectus  feritate  terribilis,  ci- 
vibus  cunctis  catenas   et  compedes,   urbi  autem 
barbaram  vastationem   denuntiabat.   Quocirca  ad 
trucem  tympanoruni  sonitum  et  minaces  tibiarum 
modulos,  usque  adeo  populus  universus  expavit, 
ut  demigrantes  incolai  animo  consternato,  et  sum- 
ma  cum  trepidatione  fere  omnes  ad  montana  con- 
fugerent.  Fervebat  tum  maxirae  jestas  sub  septi- 
mum  Kalendas  Quinctilcs,  et  tanta  erat  csli  ma- 
risque  tranquillitas,  ut  immobile  plane  videretur 
pelagus  :  Barbarussa  autem  prfedensa  navigiorum 
acie  jam  jam  accedens,  tormentis  in  fronte  collo- 
catis,  pronuntiavit,  ut  milites  descensionem  face- 
rent,  et  prsedae  atque  incendiis  incumberent  :  cum  j1 
ecce  tempestas  turbulentissima  repeute  exoritur, 
et  veluti  prodiguoso  ac  horribili  terrae  motu  mare 
concutitur  inter  Amalphiam  atque  Salernuni  :  inu- 
sitata  prceterea  diversorum  ventorum  coujuratioue 
usque  adeo  commotum  intumuit,  ut  imraensisflu- 
ctibus  jactata  classis  in  Iittus  adig*eretur,  navesque 
oranes  nutantibus  malis,  atque  inter  se  proris  ad- 
versis  ac  puppibusconcurrentes,  ing^enti  calamitate 
collisae  ac  ditfractse ,  luctuoso   naufragio  merg-e- 
rentur. 

86  Accessit  quoque  miraculo  visus  in  cielo  se-  adtenpta 
nex  summse  proceritatis,  ipsaque  prolixae  barbas  spe-  /usnmf, 
ctanda  canitie  conspicuus,  qui  videbatur  illam  ex- 
citare  procellam,  et  pro  sua  quasi  civitate  pug-na- 
re  :  visae  sunt  etiam  validissimae  promptissimorum 
militum  et  civium  cohortes,  fulgentibus  per  rauri 
coronam  g-aleis  atque  thoracibus,  urbem  perpetua 
quasi  statioue  defendere.  Unde  coustat,  imraauem 
illum  barbarum  ea  die  contremuisse,  et  paucissi- 
mis  triremibus,  qua?  vix  evaserunt  incolumes,  ul- 
tra  Palinurum  ,  invalescentibus  veutis  ,  raptum 
fuisse.  Castera  navigia  cujuscumque  g-eneris  vel 
plane  quassata  sensim  absorpta  sunt,  vel  fatali  in 

82       litore 


JhlCTOfll 

J.S. 


«o 


M.6 

Utore  desederunt,  pnedaque  ^*»  *"~ 

et  nefas  bnrbnrux  undecumque  collegcra     ad  Sa 

o^ita.Cum  igitur  imminentem  ffem  tem  fe- 
li,i  eventu,  non  humane3  vires,  sed  Deus  Opt  Max. 
avertisset,acceptum  id  Salermtam  tulerunt  preoi- 
bus  et  meritis  Matthsi  et  Andreifi  apostolorum  :  hic 
Amalphitanam,  ille  Salernitanam  plagam  defende- 
rat  Quamobrem  sequenti  die  Salernitanus  populus 
Deo  ingentes  gratiaa  egit :  et  deinceps  quotanms 
ea  ipsa  die  miraculi  memoria  renovatur,  qma  et 
proprium  ob  id  Officium  celebratur  in  clioro  majoris 
ecclesirc,  et  per  eivitatem  solemni  processione  di- 
scurritur,  in  qua  altcrnis  precibus  Divi   Divaeque 
omnes  propitiantur,  et  sacrum  Missas  solemne  con- 
ficitur.  HactcnusMarsiliusannis  arciter  tnginta 
quinquepost  rem  peractam,  quando  multiprocul 
dubio  vivebant  Salernitani,  qui  factum  illud vide- 
rant,  et  de  adjunctis  omnibuspoterantjudicare. 
Eadem  bremus  referunt  Musca,  qui  Marsilio  con- 
vixit ,  in  Archiepiscopis  Salernitanis  pag.  56, 
Mazza  in  Historia  Salernitana  cap.  6,  et  Ughel- 
lus  tom.  7  in  Archiepiscopis  Salernitanis  in  Ni- 
colao  Rodulpko,  qui  tunc  prxerat  Salernitanx  ec- 
B  clesicV.  Redeo  ad  Marsilium. 
et  a  Marst-      87  Novissime  placct  illud  non  reticere,  inquit, 
quod  nobis  ipsis  in  hac  ecclesia  sedentibus  ante 
bicnnium  contigit.  Tametsi  enim  ab  eo  die,  quo 
locus  ille  fuit  per  sacrilegium  contaminatus,  ubi 
gloriosissimus  Apostolus  jacet,  divinus  liquor  per- 
exiguussemperemerserit,  adeo  ut  vix  multorum 
dierum  spatio  modica  potuerit  ejusdem  quantitas 
hauriri;  advenieutibus  tamen  illustribus  ex  Sarma- 
tia  viris  Georgio  Kadziroil,  episcopatus  Wilnensis 
coadjutore,  et  Alberto  Eadziroil  fratre,  et  duce  in 
Olica,  ac  devote  petentibus,  ut  et  loci  vivendi  et 
mauuse  ipsius  in  patriam  deferendse  copiam  facere- 
mus,libenter  utvumque  concessimus  :  lagenamque 
ipsam,  quae  pridie  arida  pene  fuerat,  sacro  humore 
*  f.  andon-  adeo  repletam  udantemque  *  reperimus,  ut  libera- 
icmquc        liter  principibus  ipsis  viris  eorumque  comitibus  po- 
tucrimusipsam  distribuere.  Immo  vero  etduas  am- 
pullas  eodem  liquore  plenas  ad  Gregorium  XIII  P. 
M.  deferri  curavimus,  quasei  gratissimas  extitisse 
per  litteras  accepimus.  Tantce  igitur  rei  novitatem 
valde  admirati  sumus;  et  veriti,  ne  beatissimus 
Apostolus  huic  populo  ob  scelera  multa  suceenseat, 
precari  numquam  desistimus  illum ,  ut  civitatem 
C  istam  civesque  omnes  dignetur  pro  sua  consueta  bo- 
nitate  protegcre. 

8S  Tandem  et  illud  placet  inter  miracula  re- 
censere,  quod  ex  universa  provincia  freqnentis- 
sime  afferuutur  homines  utriusque  sexus,  qui  ma- 
lis  spiritibus  acerrime  divexantur  :  et  eos  omnes 
aute  ipsum  D.  Matthaei  altare  constitutos  sacer- 
dos  unus  imposita  manu  Hberat.  Quod  sane,  ta- 
metsi  ab  ipso  translationis  iuitio  factitatum  assi- 
due  fuit;  quia  tamen  ad  h?ec  usque  tempora  perse- 
verat  :  et  nobis  etiam  videntibus  quandoque  pera- 
ctum  est,  non  fuit  ullaratione  pr&tereundum  silen- 
tio.  Ita  auctor.  Ex  ultimis  verbis  colligo,  multa 
S.  Matthsei  beneficia  scriptis  consignata  non  fuis- 
se :  neque  enim  energumenorum  liberationes  in- 
venio  scriptas. 
etaiii*  89  Ex  iltis  unum  Sancti  beneficium  Salernita- 

nis  prasstitum  refertur  a  Romualdo  II  archiepi- 
scopo  Salernitano,  qui  omnia  prcesens  viderepo- 
tuit,  cuw  patria  fuerit  Salernitanus,  et  secundum 
Ughelli  chronotaxim  jam  patruv  suse  prxesset  ar- 
chiepiscopus,  quando  res  peracta  est,  aut  qua- 
drienniopostarchiepiscopus  fueritfactus  ex  chro- 
notaxi  Gasparis  Musca.  Factum  a  Muratorio  in 


archltpUco- 


DE  S    MATTBLEO  APOSTOLO  KT  KVANG. 

Annalibus  Italur  refertur  ad  annum  1162,  atque  D 
ita  exponitur  a  Homualdo  tom.  7  Scriptorum  Ita- 
Um  col.  205.  Quilielmus  ISiciluerex,  cognomento 
Malus  post  compressosrebetlionismotusinregno 
Neapolitano,  et  sic  recuperata  terra  tota,  (cumexer- 
cttaJSaleraumvenit.  Bt  quiaindigrnatus  cratSaler- 
nitanis  civibus,  urbem  intrare  noluit,  scd  juxta  eam 
tentoriafixit.  Coepitautem  a  civibus  mag-nam  pccu- 
niam  petere.  Quam  quum  illi  statim  solvere  non 
possent,  inventa  occasione  plurimum  md.gna  us, 
quosdam  ex  eis  suspendi  feoit,  comminatus  alile, 
quod,  nisi  pecuniam  cito  solverent,  urbem  destrue- 
ret  Beatus  autem  apostolus  Matthasus,  qui  Saler- 
nitanaa  civitati  a  Dco  patronus  datus  est  et  defensor, 
civitatem  suam  iu  tanto  discrimine  non  renquit. 
Nam  quum  rex  in  eo  esset  proposito,  quod  multa 
mala  Salernitanis  inferret,  media  die,  quum  tanta 
esset  serenitas,  quod  nulla  in  aere  nubcs  appareret, 
subito  a  Septemtrione  ventus  validus  cum  ingenti 
pluvia  et  turbo  impetuosus  erupit,  qui  totius  excr- 
citustentoriauniversa  dejecit,  ettentorium  reg-ium 
in  eminenti  positum  sic  a  loco,  in  quo  fixum  fucrat, 
impulitetcommovit,  quod  reg-em  dormicntem  pene 
prostravit.Experg-efactusrex,  et  tanta  mundatione 
attonitus,  coepit  fugrere,  et  Apostoli  auxilium  mvo-  ] 
care,etvixinquodam  parvo  tentorio  fugiens  se  re- 

cepit. 

90  Et  licet  rex  animi  sui  timorem  super  hoc  facto 
dissimularet ,  magnates  tamen  curiiE  et  viri  pru- 
dentes  manifeste  noverunt,  hoc  miraculum  virtute 
Apostolica  perpetratum.  Apostolos  enim  in  hoc  fa- 
cto  et  commisso  sibi  populo  et  regi  manifeste  con- 
suluit,  dum  et  commissum  sibi  populum  a  periculo 
eruit,  et  regem,  ne  propositum  malum  perficeret, 
impedivit.  Rex  ergo,  quod  factum  fuerat,  secum  re- 
cogitans,  et  indignationem  Apostolicam  pertime- 
scens,  quum  se  moraturum  circa  Salernum  aliquan- 
tulum  disposuisset,  mutato  proposito,  altera  die  ga- 
leas  (id  est  triremes)  intravit,  et  festinanter  in  Si- 
ciliam  rediit.  Hugo  Falcandus,  qui  eodem  etiam 
seculo  scripsit,  in  Historia  Sicula,  ibidem  post 
Romualdi  Chronicon  edita,  de  facto  prodigioso 
plane  consentit;  sed  causam  prodigii  attribuit 
morti  alicujus  innoxii  Salemitani,  qui  regisjus- 
su  cum  aliis  fuerat  suspensus.  De  turbine  hanc, 
utcredit,  ol?  causam  exorto,  italoquiturcol.  299; 
Cum  enim  adeo  serenus  esset  aer,  ut  nullum  prorsus 
in  eo  nubis  vestigium  appareret,  tanta  rcpente  tem- 
pestas  exorta  est,  tonitrua,   coruscationes,  et  im- 
brium  inundatio  subsecuta,  utper  totum  exercitum 
instar  rapidissimi  torrentis  aqua  decurreret,  et  tam 
ipsius  regis,  quam  caeterorum  omnium  tentoria,  pa- 
xillis  avulsis  ruptisque  funibus,  procella  subverte- 
ret :  tautusque  regem  et  universum  exercitum  ter- 
ror  invasit,  ut,  rerum  omnium  jacturaposthabita, 
cogerentur  de  salute  propria  dcsperare.  Hoc  ille,  ut 
dixi,  evenisse  putat  ob  csedem  civis  innocentis, 
Romualdus  ad  conservationem  urbis  et  plurium 
innoceniium  a  damnis  inferendis.  Occidta  Dei 
consilia  neuter  scire  potuit;  at  mihi  conjectura 
Romualdi prscferenda  videtur,  quia  terribilis  ille 
turbo  eum  revera  effectum  produxit,  ut  nidlum 
prseterea  damnum  Saternitanis  sit  illatum ;  sed 
vitam  occiso  non  reddidit. 


relala, 


G£) 


§  VII. 


DIE  VIGESIMA  PJUMA  SEPTEMBIUS. 


217 


Brachium 
et  dem  Sun- 
cti  in  tacru- 
rlo  Salemi- 
tano : 


B 


aliudosbra 
chii,  quod 
sibi  servave- 
rat  Roberlus 
Guiscardus, 


S  VII.  Reliquise  variis  locis  serva- 
tse  :  loca  aliquotsacra  S.  Matthseo 
dicata. 

Restant  nonnulla  dicenda  de  reliquiis  S.  Mat- 
thaei,  quse  a  reliquo  corpore  separatse  servan- 
tur.Mazzaquidem  in  Historia  Salernitana  cap.  6 
dicitj  S.  Matthsei  apostoli  corpus  integrum,  excepto 
dente  ac  brachio,  servari  in  altari  eidem  dicato, 
de   quo   egi   num.    81.   At   itlud   certiori   testi- 
monio  sive  ossium  inspectione  probatum  vetlem, 
et  certe  tam  stricte  sumendum  non  est,  ut  creden- 
dumsit}  nihil  reliquiarum  S.  Matthaei  adalia  quo- 
que  loca  pervenisse .  Interim  laudatus  auctor  testa- 
tur,  dentem  unum  ct  brachium  Sancti  in  superiori 
sacrario  ejusdem  ecclesise  conservari.  De  utroque 
etiam  loquitur  Marsilius  cap.  9  pag.  79,  ubi  expo- 
nit  servata  in  sacrario,  atque  dentem  illum  posi- 
tum  esse  in  cruce  argentea  variis  reliquiis  ditata. 
In  dextra  (parte  Crucis)  gloriosissimi  Matthaei  dens 
alius,  de  quo  et  nbs,  inquit,  supra  locuti  sumus. 
Insinuat  igitur,  esse  illum  ipsum  dentem,  qui  con- 
cessus  fuerat  Athanasio  monacho  corporis  inven- 
tori,  ut  dictum  num.  74;  quique  eidem  ablatus 
deinde  est,  quemadmodum  expositum  estnum.  74. 
De  brachio  taudatus  Marsilius  ita  loquitur  :  Est  et 
D.  Matthaei  hrachium  illud,   quod  Beneventanus 
quondam  princeps  a  Gisulpho  precibus  impetra- 
verat :  et  quamvis  argento  concluditur,  ex  cancel- 
lis  tamen  carnis  et  ossium  aspectus  intuentibus  pa- 
tet.  Hsec  Marsilius,  non  explicans,  qua  occasione 
brachium,  quod  secido  x  Beneventum  translatum 
asseritur,  postea  relatum  fuerit  Salernum .  Verum 
sicut  corpus  S.  Januarii  seculo  ix  translatum  fuit 
Neapoli  Beneventum,  indeque  rursum  alio  dela- 
tum,  demumque  Neapolim  relatum,  tali  aut  si- 
mili  modo  brachium  S.  Matthaei  Salernum  redire 
potuit.  Certe  illud  modo  Salemi  esse,  uti  et  den- 
tem,  etiam  asserit  Musca  in  Compendiojam  lau- 
dato. 

92  Si  autem  illud  ipsum  sit  brachium,  qnod 
fuit  seculo  x  Beneventi ;  videtur  et  alterum  bra- 
chium  a  reliquo  corpore  separatum  fuisse  seculo 
xi.  Quippe Robertus Guiscardusex invento corpore 
integrum  os  brachii  pro  se  retinuit,  ut  vidimus 
num.  80.  Deilloossein  Chronico  Casinensi  lib.  3 
cap.  57,  relataRobertimorte,  hsec  leguntur :  Hic 
interea  (Robertus)  ad  diem  obitus  sui  brachium 
sancti  apostoli  et  evang-elistse  Matthaei  capellanis 
suis,  filio  suo  Salerni  reportandum,  atque  redden- 
dum  reliquit.  Sed  illi  substantia  paupcres,  ac  fide 
pauperiores,  thecam  arg-enteam,  in  qua  sanctum 
brachium  erat  reconditura,  inter  se  dividunt,  inde- 
que  Jerusolimam  perg-entes,  sanctas  reliquias  us- 
que  ad  diem  obitus  sui  apud  se  retinuere  celatas. 
Ad  mortem  autem  venientes,  supradictas  reliquias, 
insciis  sociis,  pueris  suis  contradunt,  qui  qualiter 
sanctum  brachium  temporibus  Girardi  abbatis  ad 
hunc  locum  detulerint,  loco  suo  scribemus.  Deinde 
lib.  4  cap.  73  laudatus  auctor  hsec  scribit :  Hic 
interea  abbas  (Casinensis,  Girardus)  cum  apud 
Beneventum  in  Apostolici  servitio  permaneret,  et 
certo  certius  brachium  sancti  apostoli  et  evangeli- 
stse  Matthsei  in  eadem  civitate  reconditum  esse  di- 
dicisset,  ad  se  jam  dicti  brachii  custodes  convo- 
cans,  qualiter,  vel  quo  ordine  ejusdem  sancti 
Apostoli  brachium  habuisscnt,  percontari  studio- 
sissime  coepit.  Qui  dum  retulissent,  qualiter  illud 


secum   Robbertus  dux  detulisset  in  expeditione» 

quam  contra  Alexiurn  imperatorem  habnerat,  ac 
demum  capellanis  suis  ad  mortem  reliquerat,  ipsi- 
que  postmodum  in  die  obitus  sui  sibi  dimiserant; 
abbas  monere  illosattentiuscoepit,  ut  tanta  pignora 
Casinensi  coenobio  conferrent. 

93  Illi  autem  ocius  se  haec  adimplere  fatentur,  si 
abbas  illos  quacumquc  hora  ad  conversionem  ve- 
nire  vellent,  absque  aliquo  pretio  illos  in  hoc  mo- 
nasterio  reciperet.  Quod  cum  abbas  libentissime  se 
impleturum  spopondisset,  illi  confestim  sanctas  reli- 
quias  ad  hunc  locum  ferendas  eidem  abbati  contra- 
dunt.  Suscipiensigituridem  abbas  sanctasreliquias, 
diuque  deosculans,   per  hujus  nostrae  CongTega- 
tionis  Tratres  ad  hoc   monasterium  transmittere 
studuit.  A.d  cujus  adventum  omnes,  qui  hanc  terram 
inhabitabant,  cum  ingenti  devotione  etgaudio,  ob- 
viam  processerunt.  Saue  cum  haec  ad  hujus  nostrse 
Congregationis  notitiam  pervenissent,  inaestimabili 
cxultatione  repleti,  ac  solempnibus  vestimentis  in- 
duti,  cum  lampadibus  et  thimiamatibus  usque  ad 
portam  veterem  exierunt,  ac  terree  prostrati  san- 
ctumEvangelistam  adoraverunt:  surgentesque  cum 
maxima  reverentia  deosculaverunt,  et  cum  ymnis 
et  laudibus  illud  iu  monasterium  introducentes, 
atque  in  arg*entea  capsa,  turrium  instar  aptata,  san- 
ctum  brachium  recludentes,  in  argentea  trabe  ante 
beati  Benedicti  altarium  suspcnderunt,  anno  Domi- 
nicse  Incarnationis  millesimo   centesimo  vig-esimo 
secundo.  In  Annotatis  Angeli  deNuce  editoris  ad- 
ditur,  brachium  illud  modo  servari,  in  theca  ar- 
gentea,  hrachii  forma.  Papebrochius  noster  in  Iti- 
nerario  Ms.,  quodamora  Romana  usquead  redi- 
tum  in  Belgium  conscripsit,  pag.  100  inter  rcli- 
quias,  quas  vidit  in  sacrario  Casinensi,  illud  os 
brachii  S.  Matthoei  recenset. 

94  Roma  in  variis  ecclesiis  -reliquias  nonnullas 
S.  Matthaei  exhibet.  Inter  numerosas  autem  Urbis 
ecclesias  una  est  S.  Matthaeo  dicata,  qiuv  cognomi- 
natur  in  Merulana,  pro  in  Mariana,  quia  propin- 
qua  esttropa:isMarii,ut  varii  scriptores  assemnt. 
Martinellus  in  Royna  sacrapag.  257  agit  de  hac 
S.  Matthasi  ecclesia  in  Merulana,  alias  Mariana, 
in  regione  Montium,  eundo  a  Basilica  S.  Marke 
Majoris  ad  Lateranum.  Annexum  habet  monaste- 
rium,  et,  ut  taudatus  auctor  observat,  olim  erat 
Fratrum,  qui  appellantur  Cruciferi,  nunc  est  sub 
curaPratrumS.  Augustini,  nimirum  Hybernorum, 
ut  add.it  auctor  recentissimus.  Observantprxterea 
auctores,  ecclesiam  itlam  recenseri  inter  titulos 
Cardinatitios,  etquidem  inter  antiquiores,  utple- 
rique  addunt.  Nonnidti  etiam  asscrunt,  constru- 
ctamfuisse  circaannumG00,quod  non  lubet  exami- 
nare.  Hoc  certius  est,  dedicatam  fuisse  a  Paschale 
II,  sive  idfactum  fuerit  post  constructionem  pri- 
7nam,sivepost  instaurationem.  Etenim  laudatus 
Martineltus  longam  recitat  inscriptionem,  qua 
consecratio  illa  asseritur  in  hunc  modum  :  In  no- 
mine  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Amen.  Anno Incar- 
nationis  Dominieae  mcx,  Indictione  m,  Feria  vi 
quartae  Dominicae  in  Quadragesima,  die  Iucarna- 
tionis  ejusdem  D.  N.  Jesu  Christi,  pontificatus  D.  Pa- 
schalis  Papse  II  anno  xi  (omnes  notx  concordant 
anno  1110)  dedicata  est  venerabilis  haec  ecclesia 
in  honorcm  Dei,  B.  Mariie  semper  Virginis,  et 
beati  apostoli  et  evangelistaa  Mattha-i,  cum  qua- 
tuor  altaribus,  qua  sunt  in  ea.  Qu;c  consecratio 
facta  est  a  prtefato  domino,  et  vencrabilissimo 
Pontifice  Paschali  II  Papa.  In  majori  siquidem  ai- 
tari  celebravit  idem  D.  Papa  Missam  in  honorem 
B.  Matthsei.  Coadjutores  vero  ejus  fueruut  se- 
ptem  ■  vidclicet  Eayucrius  dc  Ostia,  Kiccardus  de 

Portu 


ArxT'/t« 

i.  8. 


iratutatum 
ad  foca  «X- 
n'a,  et&e- 
mum  Cati- 
num. 


Ecctrsia  S. 
Matthxi  Ro 
mr 


21S 


ii-cioni 
I.S. 


ejusque  rcli- 
quix  ibidetn 
iii  variis  lo- 


item  ccclesia 
Bononix, 
(bique  ct 

Neapolireti- 
QUfX  :   Yene- 

iiis  ccclenia 
et  reliquix : 


Portu,  Petrus  de  Tiburc, 
Inutatui  de  Alba,  Petrus  de  Tuseulano,  Antonxus 
de  vmelia.  pnesentibus omnibus S.  A.  E.  Cardmali- 
bns  presbyteris  et  diaconibus,  neo  non  mnumera 
cleri  et  populi  Itomani  multitudine. 

95  In  majori  autem  altari,  consecrato  a  prrefato 
D.  Papa,  eui  etiam  praefati  episcopi  astiterunt, 
fiierunt  hee  rcliquise  conlocatae  :  et  primo  de  ligmo 
sanctc-e  Crucis,  brachium  sancti  Matthasi,  de  lapide 
sepulcri  Christi  etc...  Et  ego  Paschalis  Papa  uni- 
versalis  Eeclesia?  cum  praefatis  episcopis  has  San- 
ctorum  reliquias  oculis  propriis  vidi,  manibusque 
meis  attrcctavi,  ct  recondidi  cum  antiquo  titulo  ln 
arca  marmorea  sub  altari  majori.  Addit  indulgentias 
visitantibus  ecclesiam  illam  a  die  consecrationis 
xxxMartiiusque  ad  Octavam  Pentecostes;  etin  festo 
S.  Mntth&i  xxi  Septembris.  Ceterumper  brachium 
S.  Matthaei,  quod  in  altari  reconditum,  aliquod  os 
brachiiintelligendumputo,  nontotum  brachium. 
Pancirolus  in  Opere  Italico  de  Thesauris  abscon- 
ditis  Uonnv  in  eeelesia  S.  Matthaei  pag.  127  asserit, 
aliud  brachium  S.  Matthaei  servari  in  basilica 
S.  Marise  Majoris,  aliud  rursum  in  ecclesia 
S.  Marcelli  Papsv :  et  in  indice  reliquiarum  ad- 
jungit  S.  Matthaei  costam  haberi  inecclesiaS.  Ni- 
colai  in  Carcere.  His  omnibus  consentit  Piazza  in 
Hemerotogio  sacro  ad  hunc  diem,  ubi  addit,  non- 
nihiletiam  reliquiarum  S.  Mattha?i  servari  in  ba- 
silica  Vaticana  S.  Petri,  et  in  ecclesiis  Sanctorum 
Apostolorum  et  S.  Ccvcilise;  variaque  enumerat 
Romsc  S.  Matthaei  sacetla,  quge  brevitatis  causa 
mitto. 

QGMasinus  in  Bononia  perlustrata pag :  4-60  tes- 
tatur,  Bononia?  esseecclesiamparcecialemS.  Mat- 
thfiBO  dicatam,  in  qua  ipsius  festivitas  prcVcipue  ce- 
lebratur ;  in  alia  vero  ecclesia  parochiali,  S.  Ni- 
cotao  sacra,  ejusdem  Apostoli  brachium  aliquod 
viinsi-rcariJbiiiuesolemnitatemejuscelebraHx^m 
indidgentiis  plenariis.  Laurentius  Beyertinck  in 
Theatro  vitse  humanee  tom.  6  ad  vocem  Reliquias 
recenset  pag.  303  retiquias  mxdtas  Neapoli  serva- 
tas,  interque  eas  S.  Matthaei  retiquias  tribuit  ec- 
clesicV  S.  Mariffl  de  Sapientia,  etpag.  304  ossa  S.  Mat- 
thrci  S.  Mari:i>  de  Virginibus.  Inter  ecctesias  pluri- 
mas  urbis  Venetse  una  quoque  est  parochiatis 
S.  Matthaeo  sacra,  ut  accurate  exponit  illustrissi- 
mus  scriptor  nobisque  amicissimus,  Flaminius 
Cornelius,  senator  Venetus,  in  eleganti  Opere  de 
Ecclesiis  Venetis  Dec,  &pag,  173,  ubi  recitat  fun- 
dationis  titteras  ex  autographo  .Ex his  recte  dedu- 
cit,  fundationem  fuisse  factam,  mense  Februario 
anni  1155  more  Veneto  et  aliorum  itlius  temporis, 
ut  liquet  ex  Indictione  iv  in  litteris  adjecta,  qua 
designatur  annus  1156,-  sed  mense  Februario  per- 
gebat  tunc  currere  annus  1155  usque  ad  Pascha, 
aut  certe  usque  ad  festum  Annunciationis,  sive 
diem  xxv  Martii.  Fundator  ecctesise  fuit  Leonar- 
dus  Comarius,  cujus  litterse  recitantur,  qucmad- 
modum  et  alia  donatio,  quseanno  1106  adprimam 
accessit.  Deinde  ex  vestustate  fatiscenstemplum  in- 
stauratur  anno  Domini  mdcxv,  ut  ex  inscriptione 
marmoreaedocemur  parieti  affixa,  inquit  Cornelius, 
illam  recitans.  Idem  paulo  post  ait ;  Postremo 
cum  nostris  hisce  temporibus  ad  ruinas  verg-eret, 
Nicolai  Milesii  plebani  studio  a  fundamentis  in 
elegantiorem  formam  restituitur,  sacraque  supel- 
lectile  et  ornamentis  copiose  instruitur  anno  Domini 
mdccxxxv  :  inde  die  xxni  Septembris  anno  mdccxliii 
perAloysiumFoscarum  patriarcham  Venetum  con- 
secratur.  De  reliquiis  ejusdem  ecclesise  auctor 
pag.  175  scribit :  Nonnullis  ditatur  Divorum  lipsa- 
ms,  nempe  ex  ossibus  sancti  Apostoli  Tutelaris  etc. 


PE  S.  MATTILEO  APOSTOLO  ET  EVANG. 
Julianus  de  Ferentino,     Ptura  de  illa  ecclesia  diligenter  ibidem  observata 


D 


videri  possunt. 

97  Cornelius  autem  in  Opuscido  de  Ecclesiis 
Torcellanis,  quodpriori addidit,  duo  assignat  mo- 
nasteria  monialiumS.  Matthieo  sacrata.  Primum 
est  monasterium  S.  Matthasi  de  Majurbio  Ordinis 
Cisterciensis,  quod  antea  in  atia  insulafuerat  con- 
structum,  videlicet  in  Constantiaco,  indeque  de 
consensuepiscopi  Torcellaniin  Majurbium  insu- 
tamfuit  translatum,  ut  tate  exponitur  part.  i  il- 
lius  Opusculi  pag.  299  et  seqq.  Prima  fundatio 
notaturfacta  anno  1218  in  Constantiaco^a^.  316; 
sedante  finem  ejusdem  secuti  monasterium  suum 
adinsidaniMajurbiumtranstuleruntmoniales.Al- 
terum  est  monasterium  monialium  Ordinis  S.  Be- 
nedictiin  insula  Muriana  ejusdem dioecesis  Torcet- 
tancV,utexponitCornetius part.  lapag.  201.  Fun- 
datio  pag.  204  notatur  facta  anno  1280,  datumque 
tuncest  monialibus  vetustumoratorium  S.  Matthaeo 
dicatum,  ut  ibidem  latius  videripotest.  Incatalogo 
reliquiarum  utriusque  monasterii  nullas  S.  Mat- 
thaei  invenio.  At  S.  Matthaei  retiquise  anno  1554  m- 
clussefuerunt  in  altari  S.  Abundii,  quod  Sublaciin 
Latio  tunc  consecravit Andreas  Crucius  episcopus 
Tiburtinus,  uthabet  inscriptio,  data  tom.  vi  Au- 
gustipag.  QW.RocchusPirrusinSiciliasacra  tom. 
2  pag.  474,  ubi  enumerat  retiquias  ecclesisv  cathe- 
dralis  Cephalcvditanse,  ait  eam  gaudere  pede  iu- 
tegro  cum  pelle  B.  Mattheei.  Siclis,  insigne  oppi- 
dum  Sicilisc,  in  vatteNetina  et  dicecesi  Syracusa- 
na,non  procul  aNetinacivitate,  S.  Matthoeum  w?- 
neratur patronum  titularem,  cui  dedicata  estpri- 
mariaecclesiaparochialis.Nondubito,quinetatise 
serventur  particidse  retiquiarum  S.  Matthoei  in 
Itatia  et  Sicilia ;  sed  omnes  enumerare  non  est  tan- 
tsc  necessitatis ,  quantse  diffwultatis .  Itaquein  Ger- 
maniam  transeo,  nonnullas  et  ibi  assignaturus . 

98  Pragenses  in  Bohemia  multas  ecctesise  suse  at- 
tribuunt  S.  Matthsei  reliquias.  Thomas  Joannes 
Pessina  in  Phosphoro  Pragensi  pag .  51S  eas  sic 
enumerat :  S.  Matthaei  apostoli  et  evangelistae  pes 
integ"er,  et  brachium  cum  pelle  :  costa  argento  cir- 
cumdata,  et  dens.  Item  alia  quatuor  ossa,  simuliu 
argentea  theca  composita :  alia  iteruin  notabilis  pars. 
Hsec  dicitur  pars  de  humero  in  Catatogo  impresso 
reliquiarum  Pragensium,  quse  anno  1645  ex  arce 
regia  Cartsteina  in  metropolim  sunt  transtatse, 
in  quo  et  reliquse  recensentur.  Quin  et  ibi  in  septi- 
mo  ordine  num.  56  adduntur  sequentia,  nescio, 
an  satis  recte:  S.  Matthsei  apostoli  et  evang-elistee 
brachium  utrumque  cum  pelle  et  carne.  At  in  cata- 
logo  Ms.  reliquiarum,  ex  Calendario  Pragensis 
ecclesise  extracto,  quem  anno  1647  huc  misit 
P.  Theodorus  Moretusjxscc  solum  legunturad  xxi 
Septembris  :  S.  Matthsei  apostoli  et  evang-elistie, 
qui  apud  ^thiopiam  prssdicans  martyrium  passus 
est.  Cujus  reliquias,  videlicet  imaginem  mag-nam 
cum  argento  et  auro  decoratam,  tenentem  costam 
ejus  in  manfbus,  quas  invenit  piissimus  princeps 
CarolusIV,etc.  donavitecclesise  Prag^ensi.  Hsec  ibi : 
at  ego  lubens  ipsis  Pragensibus  examinandum 
relinquam,  quantum  habeant  reliquiarum  S.  Mat- 
thaei.  Bucelinus  in  Sacrario  Benedictino,  quod  edi- 
dit  anno  1656,  ad  xxi  Septembris  de  reliquiis 
S.  Matthcei  hmctradit:  Hujus  mag*ni  Evaug-elistas  in- 
sig-nis  portio  asservatur  in  Andechs  (monasterio  Ba- 
vanse),  ubi  et  aliae  dufe  ejusdem  partes  ostendun- 
tur.  Dens  Emone  (alias  S.  Amandi  monasterium 
vocatur  in  Ftandria.)  Duo  molares  dentes  et  alia 
nonnulla  in  Weing-artten  j  quod  Sueviev  est  mona- 
sterium  cum  oppido  cognomine.Plurimas  quoque 
S.  Matthcei  retiquias  Colonise  attribuit  in   Ope- 

re 


ulia  tocaei- 
dOfll  sacra  cl 
rtliifuix  m 
italia  ci  Si- 
rilia. 


E 


5.  Matthxi 
reliqws  va- 

riis  locis  in 
Germania, 


capnt 


alix 


DIR  VICESIMA  PIUMA  SEPTEMWUS. 
re  suo  Gelenius,  nimirum  pag.  264  duas  parti- 
culas  ecclesice  cottegiata?  S.  Gereonis :  pag.  :J72 
de  capite  S.  Matthaei  atiquid  ecciesix  abbatiali 
S.  Panthalconis  :  pag.  412  aliquid  reliquia- 
rum  parochiali  ecclesise  S.  Lupi,  uti  et  pag.  442 
ecclesiie  S.  Catharinse  Ordinis  Teutonicorum, 
pag.  458  ecclesise  Gartusianorum,  pag.  483  eccle- 
sise  Carmelitarum,  pag.hU  ecclesiee  SMaximini 
monialium  Ordinis  Augustini,  pag.  560  ecciesix 
monialium  ejusdem  Ordinis  in  majore  Nazareth, 
pag.  584  ecctcsiee  S.  Vincentii  tertise  regida? 
S.  Francisci,  et  demum  pag,  627  sacello  S.  Mar- 
garitse.  At  omnes  istcV  modicse  videntur  esse  par- 
ticulse,  ut  difflcuUatem  numerus  nullam  pariat . 
99  In  Belgio  nostro  plurimis  etiam  locis  osten 


j.s 


m  Ar- 

:*,   en* 

Inhuitur  eo 


in  Bclrjio. 


B 


lWfln!2U/*  duntur  s-  Matthsei  reliquise,  interque   eas  una 
valde  notabilis.  Et  sane  mirandum  nemini  esset, 
si  de  hujus  Apostoli  reliquiis  plus  obtigisset  Bel- 
gio,  quam  aliis  provinciis,  cum  Carolus  V  impe- 
rator  in  Belgio  natus  et  ssepe  degere  solitus  sit, 
idemque  aliquando  Salerni  fuerit,  ubi  eas  acci- 
pere  potuit,etinde  in  Belgium  portare  aut  trans- 
mittere.  Aliis  quoque  modis  reliquise  S.Matthaei  in 
Belgium  diu  ante  transferri  potuerunt.  At  quo- 
modo  allatse  fuerint,non  invenio  apud  Rayssium, 
qui  eas  recenset  in  Hierogazophylacio  Belgico. 
Primum  certe  locum  meretur  caput  Sancti,  quod 
pag  394  attribuit  oratorio  aulse  Bruxellensis  his 
verbis :  Locum  hunc  praeterea  mirum  in  modum 
venustat  rarum  illud  pignus,  sanctissimi  videlicet 
apostoli  et  evangelistae  Matthaei  caput  integrum, 
sumtu  et  valore  maximo  reclusum  in  argentea  ima- 
gine,  eumdem  Apostolum  pectore  tenus,  naturalem 
hominis  altitudinem  excedentem  referente ,  circa 
cujus  humeros  circumvolitans  angelus  atramenta- 
rium  illi  vasculum  porrigit.  Erigitur  in  prsediviti  ex 
ebeno  pegmate  artificiosissime  elaborato,  in  quo 
praecipua  dicti  Apostoli  miracula  argenteis  crustis 
et  laminis  incisa,  variaque  artis  elegantia  conde- 
corata  complectuntur.  Idem  pag.   463  adscribit 
ossa  S.  Mattha;i,  id  est,aliquid  ex  ossibus,  eccle- 
sise  collegiatse  S.  Salvatoris  Brugis  in  Ftandria: 
rursumpag.  314  ecclesise  cathedrali  Tornacensi 
de  sancto  Mattheeo  apostolo  et  evangelista  duo  ossa, 
unum  grande,  aliud  mediocre ;  pag.  451  Rutilensi 
Cartusise  ad  Mosam  (lege  Mosellam)  in  ducatu 
Luxemburgensi  S.  Matthaei  apostoli  et  evangelistae 
os  magimm,  pag.  430  abbaiise  Phatempinensi  Or- 
C  dinis  S.  Augustini  in  Flandria  argenteum  bra- 
chium,  ubi,  inquit,  eximia  pars  brachii   S.  Mat- 
thaei...  asservatur;  etpag.  216  nonnihit  de reliquiis 
S.  Matthaei,  obtentum  dono  Margaritse  principis 
Ftandrise,  haberi  dicit  in  abbatia  Flinensi  virgi- 
num  Cisterciensium.  Lsetiensis  et  Maricoltensis 
abbatise,  ambie  BenedActinse  in  Hannonia,aliquid 
similiter  de  ossibus  S.  Matthsei  possidere  se  cre- 
dunt.  Priori  pag.  279  Rayssius  tribuit  partem  di- 
giti  S.  Matthaei  apostoli  et  evangelistae   una  cuin 
carne;  alteripag.  296  aliquid  de  costa  ejusdem. 
Canonici  Ordinis  S.  Augustini  in  abbatia  S,  Ni- 
colai  Ogniacensis  ad  Sabim  habent,  eodem  teste 
pag.  3S7,  altare  portatite  Jacobi  de  Vitriaco  S.  R. 
E.  Cardinalis,  in  eoque  cum  aliis  reliquiis  ali- 
quid  de  S.  Matthaeo;  de  quo  nonnihil  demum  attri- 
buitpag.  401  abbatise  Parcensi  Ordinis  Prsemon- 
stratensis  in  Brabantia  prope  Lovanium.  Hsec 
laudatus  Rayssius,  qui  et  dentem  Etnone,  sive  in 
S.  Amandi  ccenobio ,  jam  supra  memoratum,  re- 
liquis  accenset. 

100  Transeo  in  Galliam,ubi  variis  locis  credunt 
se  habere  caput  S.  Matthaei.  Albertus  le  Grand 
in  Opere  Gallico  de  SanctisBrittannise  Armoricse 


219 
pag.  600  in  Vita  S.  Tanguidi  abbatis  referi ,  ca 
put  S.  Matthsei  seculo  viper  mercatores  Armori- 
cos  clanculum  fuisse  ablatum  ex  JEgypto,  trans-  & 
tatumque  in  Britanniam  Armoricam,  ibique  tfl  tum 
dicecesi  Leonensi  constructum  monasterium,   in  n 
quo  Sancti  caput  fuerit  depositum.Addit  gemmum 
prodigium,videlicet  scopulum  in  mari  extantem 
fuisse  a  navi  perruptum,dum  caput  advehebatur; 
alterum  in  constructionemonasteriipatratum;  sed 
utrumque  indiget  documentis  multo  antiquiori- 
bus,  quam  proferri  possint,  ut  fdera  inveniat. 
Ipsa  quoque  allatio  capitis  ex  Mgypto  non  vide- 
tur  certior,  quam  ante  memorata  corporis  ex  JE- 
thiopia  translatio.  Verumtamen  dictam  capitis 
translationem  narrant  etiam  Carolus  le  Cointe  in 
Annalibus  ecclesiasticis  Francorum  ad  annum 
555  num.  21,  Ludovicus  Bulteau  in  Compendio 
Historico  Ordinis  S.  Benedicti  lib.  2  cap  28  num. 
%,uti  et  constructionem  monasterii,  S.  Matthseo 
dicati,  de  qua  nequit  dubitari.  Mabillonius  in  An- 
nalibus  Benedictinis  tom.  i  pag.  152  ad  annum 
563  fundationem  monasterii  exponit,  de  transla- 
tione  vero  capitis  S.  Mattlnei  dubitanter  loquitur 
hoc  modo:  Dein  monasteria  a  Paulo  (episcopo  Le- 
gionensi,  de  quo  apud  nos  actum  tom.  2  Martii  a 
pag.  108)  constructa,in  primis  Gerberense,  cui  Tan- 
g-uidus  abbas  praefectus,  is  qui  S.  Matthaei  monaste- 
rium  in  extremo  Armoricae  apud  Leonenses  promon- 
torio  sub  medium   seculum  sextum  construxisse 
perhibetur,  ob  id  in  Eixibus-terr^:  cognominatum. 
Occasionem  tradunt  sancti  Apostoli  caput  ex  M- 
g-ypto  a  quibusdem  mercatoribus  Leonensibus  al- 
latum.  Novum  asceterium  consecravit  Paulus,  eo- 
que  Tanguidus  e  Gerberensi  monasterio,  cui  Kele- 
cense  successit,  coloniam  duxit.  Perstat  ad  nostrum 
tempus    S.  Matthaei   monasterium  sub  S.    Mauri 
cong-regatione,  situm,  ut  mox  dicebam,  in  dioecesi 
Leonensi,  haud  procul  a  Conquitto,  paulo  longius 
a  Brestensi  celeberrimo  portu.  Nulla  fere  de  hoc 
monasterio  vetera  monumenta  supersunt  post  varias 
ab  Anglis  illatas  clades ;  tametsi  antiquum  ejus 
splendorem  arguit  insignis  basilica,  quosvariisSan- 
ctorum  reliquiis  ornata  est.  Ceterum  persuasio  de 
capite  S.  Matthasi  servato  in  illo  monasterio  viguit 
saltem  a  seculo  xiii  :  nam  Matthscus   Westmo- 
nasteriensis  ad  annum  1295  de  classe  Anglorum 
eo  perlata,  fugientibus  incolis  monasterii,   hsrc 
scribit :  Post  haec  abbatiam  S.  Matthan  quam  plu- 
res  ingressi,  ecclesiasticautensiliacum  capite  ejus- 
dem  Sancti  ablato  ad  dominum  Eadmundum  ducem 
exercitus   contulerunt.  Quae  omnia  sequestrata  fe- 
cit  dominus  Eadmundus  viris  ecclesiasticis  restau- 
rari.  Exhistamen  recte  dcduci  nequit,  integrum 
esse  capiU,  quod  ibidem  habeturpro  capite  S.  Mat- 
thasi :  nequc  enim  id  asserit  Westmonastericiisis. 
An  vero  caput  itlud,  quod  ibi  habetur,  sit  S.  Mat- 
thaei,  non  inquiro. 

101  Andreas  Saussayus  in  Marhjrologio  Galli- 
canoadxs.\  Septaabris  eonsentit  oum  scntentia 
fere  communi  dc  corpore  Sancti  Salemum  trans- 
lato ;  additquc :  E  quo  (corporr}  excerptum  vene- 
randum  caput,  pridem  in  Galliam  detetum  fuit,  re- 
conditumque  iu  summa  basilica  liellovacensi,  in 
qua  egregio  cultu  conservatur,  dempto  vertice,  qui 
Carnuti  in  sacrario  nobilis  eadis  Virgrmis  Deiparoe 
magna  cura  veneratione  habetur.  In  Necrotogio 
Bellovacensi,  quod  laudatur  tom.  9  Qallim  Ckri- 
stianse  col.  742,  in  Milone  I  episcopo  Bellova- 
ccnsi  inter  alia  leguntur  sequentia :  Dedit  (Milo) 
caput  B.  Mattluei  apostoli  ct  virgam  Aaron.  At 
unde  illudcaput  acccperit,  non  adjungitur  in  lau- 
data  Gallia  Christiana.Fuit  Milo  in/Egypto  cum 

crucesignatis 


qaod  tt  Bel 
lovaci.   et 
Qtrnuti, 


-:o 


DK  S. 


iucnini 
J.S. 


ct  m  abbatia 
Betujis-  Vul- 
li$,    conscr- 
vari  scri- 
bunt  alii. 

B 


crucesignatis,  /W  «*"*•  noiabilili  temporein 
Italia  An  vero  etiam  fuerit  Consiantinopoii , 
iMtw  emt  tthtd  acceperit,  ut  referl  Bailletus  ad 

huncdiem  in  S.  MatthtBO,  et  quidem  tempore  Phi- 
lippi  Augusti,  anno  1223  defuncti,  nuspiam  inve* 
nio.  At  videtur  Bailletus  Necrologium  conciliare 
voluisse  cum  scriptis  a  Cangio-et  sic  dixisse,  qitod 
nemo  ante  dixerat.  Certe  Cangius,  quem  etiam 
laudat  in  Historico  tractatu  de  Capite  S.  Joannzs 
Baptistse,  alia  omnino  dicit,  recensens  pag.  104 
reliquias  a  Laiinis  post  occupatam  Constantino- 
polim  in  Occidentem  missas.  Nam  de  capite 
S.  Matthsei  sic  loquitur :  Gervasius  de  Chasteau- 
neuf,  canonicus  Carnotensis,  et  postea  episcopus 
Nivernensis,  douavit  ecclesise  Carnotensi  caput 
S.  Matthffii.  Consentit  Sebastianus  Rouillard  in 
Historia  Carnotensi  cap.  Spag.  207.  Itaque  Car- 
notenses  crediderunt,accepisse  se  caput  illud  Con- 
stantinopoli ;  sedprdbare  nequeunl,caputS.  Mat- 
thsei  umquam  Constantinopoli  fuisse,  ut  Carno- 
tensis  seque  ac  Bellovacensis  ecclesise  traditio  ad- 
modum  videatur  incerta. 

1Q2Jamvidimus,tribus  locis  caput  S.  Matthaei 
assignari  in  Gaitia-  Accedit  et  quartus  in  Lotha- 
ringia,  nimirum  abbatia  Prsemonstratensis  in 
dicecesi  Tullensi,  Reng-is-vallis  dicta,  non  confun- 
denda  cum  attera,  quse  Reg-ia  vallis  dicitur,  ejus- 
demqueest  Ordinis  ei  in  eadem  dicecesi.Saussayus 
in  Supplemento  Martyrologii  Gallicani  ad  xxi 
Septembris  annuniiat  venerationem  S.  Matthaei 
hodiemi  in  ccenobio  Regis  Vallis,  ut  aliquando 
etiam  vocatur,  et  adjungit:  Cujus...  pars  capitis 
laureati,...  dicto  in  monasterio  honorificentissime 
asservatur,  ethodie  colenda  religiosissime  exhibe- 
tur.  Partem  capitis  dicit,  opinor ,-  quiajam  caput 
Bellovaco  et  Carnoto  asseruerat.  Certe  Calmetus 
in  Historia  Loiharingiee  tom.  %primse  editionis 
col.  22  caput  S.  Matthsei  abbaiise  Rengis-vallis  at- 
tribuit,  et  col.  275  ait,  ex  Palsestina  allatum  fuisse 
per  Gobertum  Asperi  Montis  dominum.  Hugoin 
Annalibus  Prsemonstratensibus  tom.  2  col.  649  de 
illo  capite  scribit  sequentia  in  abbatia  Rengis-val- 
lis :  S.  Matthsei  caput  argentea  inclusum  capsa, 
populorum  concursu  a  seculo  xiv  celebre :  neque 


Alixrcliquix 
ifi  GaUiu  et 
Lusitania 


enim  antehac  in  veteribus  monumentis  legimus 
quidquara,  unde  ulterior  ei  possit  antiquitas  adju- 
dicari.  Satis  animadvertet  studiosus  lector,  non 
posseomnia  illaesse  capita  S.  Matthaei,sz  integra, 
aut  fere  iniegra  sint.  Quapropter  ipsi  examinare 
poterunt,an  forte  habeant  modicam  capitis  parti- 
culam  factitio  capiti  impositam,  eiquecapitis  no- 
men  fuerit  imposiium,  uii  alias  factum  esse  expe- 
rimentis  plane  ceriis  didici ;  an  vero  habeant  reli- 
quias  Sancti  alicujus  incerti,  quse  per  errorem 
S.  Matthffii/werimi  crediLv,  quemadmodumetiam 
non  raro  contingit. 

103  Memorantur  et  alise  reliquiarum  particu- 
1&  aliis  tocis.  Inler  reliquias  plures,  quse  anno  894 
deiatsc  sunt  Remis  in  pagum  Veromanduensem, 
deposiUvque  in  vico  Memnico  in  ecclesia  S.  Mar- 
tino  dicata,  recensetur  etiam  aliquid  reiiquiarum 
S.  Matthrci,  ut  videripotest  tom.  1  Januarii  pag. 
180.  Tom.  iii  Februariipag.  99  in  Vita  S.  AngiU 
berti,  abbatis  Centulensis  in  Pontivo  (nunc  abba- 
tiaS.  lticharii  passimvocatur)  qui  floruit  tempore 
Caroli  Magni,  refertur  constructio  et  dedicatio 
templi  Centidensis  B.  Marice  cum  tredecim  alta- 
ribus  ei  retiquiis,  quse  in  singulis  sunt  positse. 
Ad  propositum  autem  nostrum  ibi  hcec  leguntur: 
Altare  S.  Matthaei,  in  quu  reliquife  ejus,  et  Marci, 
et  Luca?.  Rursum  pag.  103,  ubi  datur  scriptum 
nomine  Angilberti,  enumerantis  reliquias,  quas 
ope  Caroli  Magni  et  aliorum  ex  variis  regionibus 


MATTHjEO  ATOSTOLO  ET  EVANG. 

obtinuerat ,  cum  plurimis  aliis  rccensentur 
S.  Matthn;i  retiqunv.  Non  additur  tamen,  utrum 
fuerit  aliquid  ex  ossibus  Sancti,  an  solum  de  ves- 
timentis.  In  Catalogo  prolixo  reliquiarum,  qum 
anno  1585  Ulyssiponem  translaLv  sunt,ibidemque 
donatcc  domui  professx  Societatis  Jesu,  enume- 
rantur  etiam  reiiquise  S.  Mattluei  apostoli,  apud 
nos  tom.  2  Januariipag.  G12.  Verum  sufficiat  lucc 
enumeratio,cum  nequeant  ulla  humana  industma 
enumerari  omnes  reUquiarum  particuLv,  quas 
habent  ecclesix  autpersonseprivaise,prscsertim 
cum  per  donationes  frequenter  ab  uno  loco  ad  al- 
terumtransferantur.Ejusmodipartiadampenes 
me  habeo,  dumhsec  scribo,  acceptam  anno  1753 
Venetiis  ab  excellentissimo  domino  Flaminio  Cor- 
nelio,  senatore  Veneto,  superius  iaudato,  qui  et 
aliam  sibi  retinuit. 

104  Loca  S.  Matthceo  sacra,  preeter  memorata 
hactcnus  in  Occidente,  certo  piura  exstantetaii- 
qua  etiam  in  provinciis  Orientalibus .  De  celebri 
monasterio  S.  Matthaei  in  Mesopotamia,  qusv  nunc 
Diarbechia  dicitur,  apud  urbem  Mosul  aut  Nini- 
ven  novam,  frequenter  meminit  Assemanus  in  Bi- 
bliotheca  Orientatitom.Z.Ex  iis  autem,  qusepag. 
408  refert  de  illo  monasterio,  clare  liquet,  saltem 
exstitisse  a  secuiov.  Idem  tom.  2  pag.  403  memi- 
nit  ccenobii  Chuchtse,  quod  .monasterium  S.  Mat- 
thaei  dicitur  in  monte  Elpheph.  Ex  illo  autem  mo- 
nasterio  duodecim  monachi  cum  episcopo  Ninives 
occisi  dicuntur  jussu  Pherozis  Persarum  regis 
in  urbe  Ninive  sive  Mosui.  Eadem  historia  nar- 
ratur  apud  Assemanum  tom.  3  pag.  393,  ubi  vo- 
catur  similiter  ccenobium  CuchtEe,  hoc  est,  S.  Mat- 
theei  in  monte  Elphephio;  monachique  in  ilio  mo- 
nasterio  dicuntur  cum  metropotita  Ninives  com- 
prehensi,ductique  Niniven,  ubipostea  occisi  sunt, 
quod  consentire  nollent  in  hgeresim  Nestoria- 
nam.  Ex  eo  autem,  quod  metropolita  Ninives  in 
monasterio  comprehensus  est ,  quodque  omnes 
Niniven  fuerunt  ducti,  satis  certo  colligitur,  idem 
hoc  esse  monasterium  cum  prsecedente  apud  Mo- 
sui  aut  Niniven.  Pro  eodem  etiam  habuit  Assema- 
nus,  apud  quemplura  de  ilio  monasterio  videri 
poterunt,  cum  illa  ad  S.  Matthseum  minus  perti- 
neant. 


D 


ACTA 


Excodice  Vaticano  1188  inter  Lati- 


nos 


aicbrc  S. 
MaltfuH  mo~ 

nasfcrium 
in  Mcsopo 
lamiu. 


F 


M 


Auctore  incerto. 


PROLOGUS. 


atheus  apostolus  et  evang;elista  ,  qui  Lati- 
ne  vocatur  Donatus  a  ,  qui  etiam  ex  tribu 
sua  Levi  b  sumpsit  cog-nomen,  in  qua  ortus  fuit, 
In  Latino  autem  ex  opere  publico  nomen  acce- 
pit;  qui  ex  Publicanis  fuit  electus  a  Domino, 
et  in  apostolatum  translatus.  Hic  scripsit  in  Judea 
Evangelium  Htteris  et  sermonibus  Hebreis  c,  ini- 
tians  ab  humana  Christi  nativitate,  dicens:  Liber 
generationis  Jesu  Christi,  filii  David,  filii  Abra- 
ham ,  sig-nificans  Christus  descendens  *  corpora- 
liter  ex  semine  Patriarcharum,  sicut  per  Spiritum 
sanctum  promissum  est  per  prophetas.  His  ete- 
nim  eumdem  Redemptorem  natum  et  passum  an- 
nuntians,  in  similitudine  hominis  animal  primumrf 

comparatur 


Piwfatio 
postca  Actis 
addita,  et 
cum  iis  Mfl 
conscntiens. 

a 

b 


*  Chrisium 
dcscendisse 


DIE  VIGESIMA  PIUMA  SEPTEMBHI8. 


22) 


B 


comparatur.  Priusquldem  in  Jutlca  evangelizavit ; 
postmodum  in  Macedonia  <?,  et  passus  in  Persyda. 
Uequicscit  in  montibus  Portorum.  Undecimo  Ka- 
lendas  Octobris  /". 

ANNOTATA. 

a  Apnd  Hieronymum  lib.  de  Nominibus  He- 
braicis,  Donatus  quondam. 

b  De  origine  ex  iribu  Levi  consentit  Petrus  de 
Natalibus.  Nomen  Levi,  quod  Matthreus  habuit, 
illi  conjecturx  occasionem  dedit;  sed  ad  id  censen- 
dum  non  sufjicit. 

c  Latius  hoc  probavi  ex  consensu  sanctorum 
Patrum  conira  nonmdlos  heterodoxos,  qui  dixe- 
runty  Matthseuin  Grsece  potius  scripsisse.  Videri 
potest  Commentarius przevius  §3. 

d  Per  quatuor  animalia,  quse  vidit  Ezechiel 
propheta  cap.  i,  quatuor  Evangelistas  designari, 
passim  notum  est.  Per  primum  autem  animal, 
cui  ?  10  erat  facies  hominis,  indicari  Matthseum, 
quia  ab  humana  Christi  generatione  orsus  est, 
communis  est  sententia. 

e  Quod  dicitur  de  pr&dicatione  in  Macedonia, 
ex  Frecidpho,  in  Commentario  num.  55  laudato, 
forsan  estsumptum,  uti  et  illud  vequiescit  in  mon- 
tibus  Portorum,  pro  Parthorum.  At  neutrum  satis 
est  verisimile.  Martyrium  in  Perside  a  pluribus 
asseritur,  ut  ibid.em  ostendi  num.  56.  Attamen 
probabilior  est  sententia  illorum,  qui  Sanctum  in 
JEthiopia  occnbuisse  asseruerunt,  ut  dixi  num. 
60,  consentientibus  his  Actis,  quibus  hoc  initium 
a  librario  quodam  postea  est  assutum,  utex  hisce 
abunde  liquet. 

f  Hic  novus  sequitur  titidus  ejusmodi :  Passionis 
ejusdem  ct  vit?e  narratio.  Necdum  tamen  sequun- 
tur  Acta,  qualia  sunt  apud  Pseudo-Abdiam. 


CAPUT  I. 

Prcedicatio  Sancti  in  Jadcea,  deinde 
in  JEthiopia,  ubi  regem   totamque 
fere  regionem  convertisse  ad  fidcm 
o       dicitur. 


Sancti  prx- 
dicatio  in 
Judtea  ct 
Evangetium 
ibi  scriptum 


a 

Cum  duo 
magi   esscnt 
inJElhiopiu, 
b 


Beatus  Matheus  apostolus  et  evangelista  primo 
Hebreis  Christum  Dominuin  prasdicaverat.  Ve- 
rum  cum  pararet  transire  ad  Ethiopiam,  quse  in 
sortepredicationisadvenerat,  patria  lingua,  hoc  est 
Hebrea,  Evangelium  composuit :  et  ea,  quas  predi- 
caverat,  comprehendens,  his,  a  quibus  proficisce- 
batur,  ad  memoriam  reliquita. 

'o  Eo  itaque  tempore  erant  duo  magi  Zaroes  et 
Arphaxat  apud  Ethiopas  in  civitate  eorum  magna, 
quae  dicitur  Natdaber  b,  in  qua  erat  rex  nomine 
Eg-yppus  c.  Huuc  itaque  ludificabant  hi  duo  magi, 
ut  dicerent,  se  deos  esse,  et  credebat  eis  omnis 
populus,  etiam  ipse  rex  memoratEe  urbis;  et  ibat 
opinio  eorum  per  totam  Ethiopiam,  ita  ut  ex  lon- 
ginquis  regionibus  Ethiopie  venirent  et  adorarent 
eos,  Paciebant  enim  subito  homines  gressu  figi,  et 
tamdiu  immobiles  stare,  quamdiu  ipsi  voluissent : 
similiter  et  visum  hominum  et  auditum  suo  officio 
refrenabant.  Imperabant  serpentibus,  ut  percute- 
rent,  quod  et  morsibus  facere  solent :  et  ipsi  incan- 
tando  curabant,  et,  ut  dici  solet,  magis  malignis 
major  reverentia  exhibebatur. 


ad  quem  ac- 
ctdit  «unu- 
rAui  rtqinx 
CandacU, 


inttrrogante 
cunucho,  ex- 
ponit  confu- 
rionem  Un- 

'jmtruvi. 


4  Curam  ergo,  ut  sepe  dictum  est  d,  Deus  ho-  A.  i«««o. 
minum  gcrens,   Matheura   contra  hos  apostolum  ■*•*«»" 
roisit.   Qui    ingressus  civitatem,    ccepit    detegere  J^^^ 
vestigia  eorum  :  oinnea  enim,  quos  illi  figebant,         '  4 
hic  in  nomine  Jcsu  Christi  solvebat ;  quos  illi  caeca- 
bant,  hic  illuminabat:  quibus  illi  auditum  tule- 
rant,  istc  reddebat :  serpentes  etiam,  quos  illi  ad 
percutiendos  homines  excitabant,  hic  convertebat 
in  somnura;  et  percussiones  eorum  facto  signoDo- 
mini  percurabat. 

5  Hunc  cum  vidisset  Ethiops  eunuchus  Canda- 
cis  e  regine,  qui  fuerat  a  Philippo  baptizatus,  pro- 
jecit  se  ad  pedes  ejus,  adorans  et  dicens  .  Kespexit 
Deus  civitatem  istam,  ut  liberet  eam  de  manu  ho-  muUique 
rum  duorum  magorum,  quos  putant  stulti  homines  Cf"")«"'«»»- 
deos  esse  :  et  suscepit  in  domum  suam.  Veniebant 
ad  eum  omnes  amici  Eunuchi  Candacis  regine,  et 
audientes   verbum  vitae,   credebant   Christo  Jesu 
Domino  nostro,  et  baptizabantur  plurimi,  viden- 
tes,  quod  omnia,  quae  magi  faciebant  male  ho- 
minibus;  hic  Dei  Apostolus  evacueret.  Ideo  enim 
illi  vulnerabant,  quos  poterant,  ut  vulnerati  ipsos 
rogarent.  Quos  ideo  curare  putabantur,  quoniam  E 
a  lesione   cessabant.    Matheus    autem    apostolus 
Christi  non  solum  hos  curabat,  quos  illi  ledebant, 
sed  etiam  omnes,  qui  ad  eum  ferebantur,  iufirmi- 
tatibus  diversis  obsessos.  Predicabat  autem  populo 
Dei  veritatem,  itautomnes  mirareuturde  eloquen- 
tia  ejus. 

6  Tunc  Candacis  eunuchus,  qui  eum  susceperat  ApottoUu, 
cum  omni  afFectione,   interrog-avit  eum,   dicens  : 
Obsecro,  ut  digneris  indicare  mihi,  quomodo,  cum 
sis  Hebreus,  nosti  Grsecam  et  Egyptiam  et  Ethyo- 
picam  /sermocinatiouem;  ita  ut,  qui  in  eis  nati 
sunt,  ita  sermocinari  non possiut.  Apostolus  respon- 
dit :  Totus  mundusuuam  sermocinationem  omnium 
hominum  habuisse  cognoscitur.  Sed  nataestpre- 
sumptio  hominum  talis,   quje   eos  turrem    tantse 
magnitudinis  facere  hortaretur,  ut  cacumen  ejus 
perveniret  ad  celum.   Hanc  presumptionem  Deus 
molientium  hoc  ordine  respexit,  ut  nullus  posset 
sibi  loquentem  advertere.  Pacta  sunt  autem  plu- 
rimalinguarum  genera,  et  visa  est  illacouspiratio, 
mala  presumptio,  quae  nou  sauctis  meritis  irevole- 
bat  ad  celum.  Yeniens  autem  Filius  Dei  omnipoten- 
tis  ostendere  volens,  quo  ordine  perveniamus  edi- 
ficando  ad  celos,  nobis   duodecim  discipulis  suis 
misit  Spiritum  sanctum  de  celo,  cum  sederemus  in 
uno  loco,  venitque  super  unumquemque  nostrum, 
etinfiammati  sumus,  sicut  ferrum  inflammatur  ab 

igne. 

7  Post  hec  vero,  cum  a  nobis  pavor  simul  et 
splendor  abscessisset,  ccepimus  variis  linguis  loqui 
gentibus  magnalia  nativitatis  Christi,  quo  ordine 
sit  natus  Deus,  qui  originem  non  habet:  qualiter 
sit  natus  Deus  homo  de  intacta  Virgine,  lactatus  et 
nutritus,  temptatus  et  passus,  sepultus,  et  die  tertia 
resurrexit,  et  iu  celum  ascenderit,  et  ad  dexteram 
DeiPatrisomnipotentis  sederit :  TJnde  sit  venturus, 
ut  judicet  omne  seculum  per  ignem.  Nonergo,  ut 
tu  putas,  istas  quatuor,  sed  et  omnium  gentium 
linguas  scimus  uos  xn  discipuli  ejus,  non  mediocri- 
ter,  sed  perfecte  cognoscimus.  Nunc  ergo  edificatur 
turria  non  de  lapidibus,  sed  de  virtutibusChristi. 
Omnibus  enim,  qui  baptizantur  in  nomine  Patris, 
et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  aperitur  turris,  quam 
Christus  extruxit. 

8  Hiec  et  iis  similia  multa  cum  mystico  ser- 
mone  dissererct,  venit,  qui  dieeret,  magos  cum 
singulis  draconibus  advenire.  Dracones  autem 
erant  galeati,  flatus  eorura  flammiferum  ardorem 

emanabant. 


r.'  miisionem 
SpirUuM  san- 
rti  cum  dono 
liutjuarum. 


Draconts  a 
magu  addw 
rtsiuM 
sopit, 


deinde  exci- 
tatos  abire 
jubet  : 


hriilit. 


m  ACTA  S 

a.incirto.    emanabant,  sulphur  sparffebant  aurfbus  et  nari- 
DUS,  qunrum  mlor   homines  inficicbat.   Tunc   con- 
signans  se  Matheus  apostolus,  coepit  exire.  Pro- 
'  wtiis         hibebal  autem  illuin  eunuchus  clausis  liostiis  * 
dicens :  Per  fenestram,  si  jubes,  loquere  magis 
istis.  ])icit  illi  Apostolus  :  Tu  mihi  apcri,  et  per  fe- 
nestram  tu  cousidera  magorum  istorum  audaciam. 
Aperiens  autem  Apostolus  hostium,  mox  egressus 
est.  Et  ecce  illi  duo  magi,  singulos  dracones  ante 
se  habentes,  veniebant :  et  mox  autera,  ut  vene- 
runt,  ambo  dracones  ante  pedes  Apostoli  obdormie- 
runt.  Tuuc  dicit  illis  Apostolus  :  Ubi  est  ars  vestra? 
si  potestis  excitare  eosP  Ego  autem  si  non  rogassem 
Dominum  meum  Jesum  Christum,  omnem  furorem, 
•o/.  inrac    quem  nunc*  exaouistis,  in  vos  retorsissent.   Sed 
quousque  omnis  populus  conveniat,   quia  nullus 
accedere  ausus  erit  buc,  ego  excitabo  eos,  et  jubebo 
illos  redire  ad  locum  suum  cum  omni  mansuetudine. 
Conabantur  arte  sua  magica  excitare  eos,  et  pe- 
nitus  non  poterant  neque   oculos    aperire,   neque 
excitare  se. 

9  Rogabant  autem  populi,  dicentes  Apostolo : 
Rogamus  te,  Domine,  ut  liberes  populum  et  civi- 
tatem  ab  his  bestiis.  Dicit  eis  apostolus  Matheus : 
Nolite  timere :  Ego  enim  faciam  eos  hinc  cum 
omni  mansuetudine  recedere  :  et  conversus  dixit : 
In  nomine  Domini  mei  Jesu  Christi,  qui  natus 
incongrua  est  ex  Spiritu  *  sancto  et  Maria  Virgine,  qui  post 
crucem  scpultus,  tertia  die  resurrexit  a  mortuis, 
in  ipsius  nomine  et  virtute  adjuro  vos  dracones,  ut 
nullum  omnino  contingentes,  ad  Joca  vestra  cum 
omni  mansuetudine  revertamini.  Ad  hanc  vocem 
elevantes  eaput  serpentes,  coeperuut  ire :  atque 
apertis  portis  egressi  urbem,  nusquam  coraparue- 
runt. 

10  Tunc  omnem  populum  beatus  Matheus  apo- 
tolus  allocutus  est  ita:  Audite  me,  fratres  et  filii, 
et  omnes,  qui  vultis  libcrare  animas  vestras  a 
dracone  diabolo.  Propter  vestram  salutem  misit 
me  Deus  ad  vos,  ut  relicta  vanitate  idolorum 
ad  ipsum  convertamini,  qui  vos  creavit.  Deus 
enim,  quando  fecit  hominem,  posuit  eum  in  pa- 
radiso  delitiarum  cum  rauliere  pariter,  quam  de 
ejus  costa  effecerat.  Persuasione  autera  maligni 
angeli  (de  celo  g  propter  superbiam  ruerant)  dum 
de  ligni  vetiti  fructu  gustassent :  qui  immortales, 
si  Dei  mandatum  conservassent,  semper  futuri 
essent:  non  solum  ipsi  de  eodem  loco  delitiarum 
expulsi  mortera  incurrerunt;  sed  per  omne  etiam 
eorumdem  genus  hominum,  quod  ab  ipsis  exor- 
tura  est,  transmiserunt.  Novissimis  autem  his 
diebus  misit  Deus  Eilium  suura  ad  reparationem 
horainum,  natum  dc  Yirgine,  qui  per  carnem, 
qnam  de  intacta  Virgine  sumpserat,  hominibus 
subveniret. 

11  Hic  itaque  cum  in  raundo  apparuisset,  duo- 
decim  nos  Apostolos  elegit.  Qui  cura  inaudita 
seculo  signa  faceret,  invidia  Judaici  populi  cru- 
cifixus  est,  ac  die  tertia  resurrexit.  Cumque  per 
dies  xl  nobiscum  comraoratus  esset,  videntibus 
nobis  atque  stupentibus  ad  celos  ascendit.  Tan- 
tara  autem  nobis,  qui  ei  credidimus,  potestatem 
largitus  est,  ut  non  solum  omnes  morbos  et  infir- 
mitates  curemus;  sed  et  ipsos  mortuos  suscitemus. 
Unde,  fratres,  credere  vos  oportet  huic  Deo  vero, 
et  Patri  ejus,  eixnulque  et  Spiritui  sancto,  qui 
in  tribus  Personis  unuiu  colimus  Deum,  ut  abluti 
puriticationis  baptismatis,  et  eternam  possitis 
mortem  evadere,  et  ad  semper  mansura  gaudia 
pervenire. 

12  Curaque  hec  et  hiis  similia  loqueretur  Apo- 


D 

Moriuum  re. 
gb  fiUum, 
petente  regi 


na, 

'  in  Ms. 


Discursus 
Apostoli  tle 
lapm  homi- 
«18,    Chisti 
lnvarnalio- 
•nc. 


MATTll ffl  APOSTOLI  ET  EVANG. 

stolus,  ecce  tumultus  luctuosus  subito  cxortus  est, 
in  quo  regis  filius  mortnus  plangebatur.  Ad  cojus 
funus  stabant  biduo  magi:  qui  cum  non  possent 
eum  suscitare;  studebant  *  regi  hunc  a  diis 
raptuin  in  collegio,  ut  sit  unus  cx  diis,  cui  opor- 
tet  et  simulacrum  fabricari,  et  tcmplum.  Tunc  stro  suado 
ingressus  Candacis  eunuchus,  ad  regiuam  dixit :  bant 
Istos  raagos  jubete  custodiri,  et  rogate,  ut  veniat 
ad  vos  apostolus  Dei  Matheus  :  et  si  ipse  eum  vobis 
suscitaverit,  istos  jubete  vivos  incendi;  quia  omnia 
mala  per  ipsos  in  civitate  vestra  veniunt.  Tunc 
missi  sunt  cum  eunucho  honorati  viri  a  latcreregis, 
qui  rogarent  Apostolum,  et  cum  honore  introdu- 
xerunt  eum  ad  regera.  Ingrediente  autera  Matheo, 
prostravit   se   Eufenissa  h  regina    Ethiopum    ad  '■ 

geuua  ejus,  et  dixit  :  Agnovi  te  Apostolum  a 
Deo  missum  pro  salute  hominum,  et  ejus  esse 
discipulum,  qui  mortuos  suseitabat  et  omnes  egri- 
tudines  ab  hominibus  suo  pellebat  imperio  i.  Nunc  ' 

ergo  veni,  et  invoca  nomen  ejus  super  filium  meum 
defunctum,  et  credo,  quia,  si  hoc  feceris,  revi- 
viscet. 

13  Dicit  ei  Apostolus  :  Adhuc  predicationcm  advitamre 
Doraini  mei  Jesu  Christi  ex  ore  meo  nonaudisti; 
et  dicis,  Credo.  Ideoque  scias,  tibi  redditum  filium 
vivum.  Ingressus  Apostolus,  expandit  manus 
suas  ad  celum,  et  dixit  i  Deus  Abraham,  Deus 
Ysahac,  Deus  Jacob,  qui  ad  restaurationem  no- 
stram  unigenitum  filium  de  celo  ad  terras  rai- 
sisti,  qui  nos  ab  errore  converteret,  et  te  verum 
nobis  Dominum  demonstraret;  memor  esto  dicentis 
Domini  nostri  Jesu  Christi  filii  tui :  Amen  dico 
vobis,  quoniam  omnia,  quae  in  nomine  meo  petie- 
ritis  a  Patre  meo,  dabuutur  vobis.  Ut  cognoscant 
ergo  gentes,  quia  praster  te  non  est  alius,  et  vera 
est  assertio  oris  mei,  exeitetur  puer  iste:  et  ap- 
prehendens  manura  defuncti,  ait:  ln  nomine  Do- 
mini  mei  JesuChristi  crucifixi  surge  Eufranan  *,  et 
confestim  surrexit  puer. 

14  Ad  hoc  signum  expavit  cor  regis  :  et  statim 


vocut. 


i; 


*  ffl   ftls.  HO- 

st?-o  Eufrn- 
non 

Cunverso 


to  ecctesia 
exstrutiur 


ptmione,  re- 
surrectione, 

ct  missivnv 

Apostohrtim 

ctc. 


jussit  deferri  coronas  ei  et  purpuram,  et  precones  poputo  mul- 
misit  per  civitates,  et  per  diversas  provincias 
Ethyopie,  dicentes  :  Venite  ad  civitatem,  et  videte 
Deum  k  in  effigie  hominis  latentem.  Cumque  ve- 
nisset  omnis  multitudo  cum  cereis,  etlampadibus, 
et  cum  diversis  thimiamatibus,  ac  diverso  sacrifi- 
ciorum  ritu,  sanctus  Matheus  hac  voce  omnes  al- 
loquitur  :  Ego  Deus  non  sum,  sed  servus  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  Pilii  Dei  omnipotentis  sum,  qui  E 
me  misit  ad  vos,  ut  relicto  errore  simulacrorum 
vestrorum,  adverumDeum  convertamini.  Quod  si 
me  hominem  similem  vobis,  Deum  putatis,  quanto 
magishunc  Deum  debetis  credere,  cujus  meservum 
esse  confiteor  :  in  cujus  nomine  ego  mortuum  hunc 
regis  filium  excitavi.  Et  omnes  nunc,  qui  capaces 
estis  ad  tam  evidentissimara  rationem,  aurum,  et 
coronas,  et  argentum  ab  oculis  meis  tollite  :  sed 
ite,  et  templum  Domino  fabricate,  ut  ibi  congre- 
gemini  ad  audiendum  verbum  ejus.  Quo  audito, 
iDtra  xxx  dies  sexaginta  millia  hominum  sanctam 
ecclesiam  consumaverunt,  et  vocavit  nomen  eccle- 
siaB  Matheus  Resurrectio,  quia  causa  edificationis 
eorura  extiterat. 

15   Sedit   autera  in  hac   ecclesia  Matheus   an- 
ms  xxxn,   et   constituit  presbyteros  et   diacones 
et  multas  fabricavit  ecclesias,  et  per  civitates  et 
castella  ordinavit  episcopos.  Baptizatus  est  autem  Zfpro, 
rex  Jigyppus,  et  regina  Eufenissa  cum  filiis  eius  «*. 
Eufranan,  qui  suscitatus  est;  et  filia  ejus  Ephi- 
gema  l   Virffo  permanens  :  Zaroes  autem  et  Arfa- 
xat,  ilh  duo  magi,  ab  hora,  qua  suscitavit  Ma- 

theus 


deinde  ali.r 
plures,  ct 

Matthrus 


promo 


A 


DIE  VIGESIMA  PIUMA  8EPTEMBEI8 
theus  in  nomine  Jesu  Christi  filium  regifl  ,  fu- 
ffientes  ab  Ethyopia  in  Persidcm  sunt  devoluti  , 
ibi  nihilominus  pejora  facientes.  Et  quoniam  lon- 
gum  cst  narrareper  singula,  quanti  casci  illumi- 
nati ,  quanti  paralytici  curati ,  quanti  leprosi  mun- 
dati,  quanti  a  demoniis  liberati ,  quanti  etiam  mor- 
tui  suscitati :  quam  christianissimus  fuerit  rex,  quam 
religiosissima  extiterit  uxor ,  quam  devotus  omnis 
exercitus;  quomodo  omnia  simulacra,  omniaque 
templa  destructa  :  hsec  omnia  propter  nimieta- 
tera  m ,  ut  dixi  praetermittens  ,  quo  ordine  passio- 
nem  Dei  Apostolus  sanctam  celebraverit,  retexe- 
mus. 


£28 


CAPUT  II 


Mortuo  rege,successor  Hirtacus ,  pe~ 
titisfrustra  Ephigenince  nuptiis,  ec- 
clesiam  turbat  et  Matthamm  occidit. 
At,  eo  defuncto,  rursum  floret  ec- 
clesia  in  JEthiopia. 


ANNOTATA. 


^Hecc 


B 


quse  certa  sunt ,  addita  sunt ,  opinor , 
ab  auctore  ,  qui  Historiam  Pseudo-Abduv  non- 
nihil  emendare  studuit.  Mox  vero  dictam  Histo- 
riam  exscribere  incipit,  eamque  prosequitur  us- 
que  ad  finem ,  omissis  tamen  fabulis  dictisque 
aliquot  absurdioribus. 
b  Apad  Abdiam  et  alios  Naddaber. 
c  In  Ms.  aliquot  Eglyppus. 
d  Dictum  hocest  in  Prgefatione,  in  nostris  Mss. 
addita,  sed  omissa  in  Ms.  ,  quod  edimus  ,  ut  hinc 
etiam  liqueat ,  hoc  ex  illis  desumptum  esse. 

e  Apud  Abdiam  eunuchusnominatur  Candaces, 
quod  hic  correctum ,  cum  nomen  illud  sit  re- 
gincV  JEthiopum.  Conversio  autem  illius  eunu- 
chi  per  Philippum  diaconum  videri  potest  in 
Actis  Apostoloruyn  cap.  8. 

f  Verisimiliter  hanc  interrogationem  confinxit 
auctor  ,  ut  exponeret  confusionem  linguarum 
Gen.  xi  relatam,et  missionem  Spiritus sancti cum 
linguarum  dono  legendam  Act.  2.  Atplures,  quam 
duodecim  Apostoli ,  acceperunt  Spiritum  san- 
ctum  ,  ut  colligitur  ex  iis  ,  qiuv  cap.  i  ?  13  nar- 
rantur  de  ingressuin  coenaculum. 

g  Sensus  relictus  est  imperfectus  omissione 
aliquot  vocum  de  lapsu  angetorum.  In  Mss.  no- 
stris  longa  est  descriptio  paradisi ,  non  carens 
multis  ineptiis  hic  omissis. 

h  Regina  JEthiopum  eo  tempore  vocabatur 
Candace,  ut  probavi  in  Commentario  num.  7. 
Itaque  auctor,  qui  illum  eunuchum  Candacis  re- 
gmae  asserit,  hic oblitusest  sui,  cumPseudo-Abdia 
Eufenissam  reginam  inducens.  Colligat  hinc 
studiosus  lector  ,  quam  nulla  sit  commentitio- 
rum  Actorum  fides. 

i  Reginam  cito  doctam  facit  auctor,  uti  et  mox 
humilem  fecit.  At  7iecesse  non  est  midta  obser- 
vare ,  cum  omnia  fere  improbabili  modo  sint 
exposita. 
kHoc,cvque  ac  sequentia,commentitiumvidetur. 
1  Ephigeniam  virginem  et  Eufemiam  matrem 
ejus,  qiicV  Eufenissa  in  his  Actis  vocatur,  Marty- 
rologio  sao  ad  £4  Septembris  inseruit  Grevenus. 
Petrus  de  Natalibus  lib.  8  cap.  101  Ephigeniae , 
quam  Iphigeniam  vocat,contexit  elogiumex Actis. 
Hinc  variis  neotericorum  Martyrologiis  inserta 
fui t  Iphigenia ,  etiam  Romano  apud  Galesinium 
et  Baronium  :  verum  cum  nihil  de  Iphigenia  aut 
de  matre  ejus  nobis  innotuerit,  quod  non  proflu- 
xerit  ex  hisce  Actis  aut  Abdue  Historia ,  de  illis 
plura  non  observo.  Ceterum  Ephigenia  deinde  in 
Ms.  scribitur  Effigenia. 

m.  Magis  credo,  auctorem  deomnibus  illis  ni- 
hit  novisse. 


Septembris  Tomus  VI. 


"D  ex  Egyppus,  senectute  expleta,  perrexit  ad  -V*-'«*«9e 

-LVDominum  ,  et  accepit  Hyrtacu.<  cxadelphus  a  """  Hirta~ 
ejus  imperium.  Hic   cum  vellet  accipere  Effige-  Zb1^~ 
niam,filiam  defuncti  regis,  uxorem ,  jam  Chri-  mam  u*o- 
sto  dedicatam ,  quae  sacrum  velamen  acceperat  de  rem> 
manu    Apostoli,   quae  etiam  erat  praeposita  vir-  a 

ginum  amplius  quam  ducentarum  :  sperabat  rex 
Hyrtacus,  quod  per  Apostolum  posset  ejus  ani- 
mum  promovere.  Ccepit  ergo  cum  sancto  Matheo  E 
agere ,  dicens  :  Dimidium  regni  mei  accipe ,  ta- 
men  suade  ,  ut  Effigeniam  possim  matrimonio  co- 
pulare  :  Cui  Apostolus  ait :  Juxta  propostium  pre- 
decessoris  tui  regis,  qui  omni  die  Sabbato  con- 
veniebat ,  ubi  verbum  Domini  predicabam ,  illic 
jube  convenire  universas  virgines  ,  que  cum  ea 
sunt,  simul  cum  ipsa,  et  audics  in  populo  quan- 
ta  bona  de  bono  conjugio  loquar;  quoniam  satis 
Deo  sunt  accepta  conjugia.  Quo  audito  ,  Hyr- 
tacus  gratulatus  est,  et  jussit  congregationi  illi 
interesse  Effigeniam  ,  quasi  audituram  ex  ore 
Apostoli  ,  ut  conjux  fieret  Hyrtaco ,  et  consen- 
tiret  ei. 

17  Facto  autem  in  congregatione  magno  silen-  Mauhxut 
tio  ,  aperiens  os  suum  Apostolus ,  dixit  :  Audite  trro  eJua 
sermonem  meum,  omnes  filii  Ecclesia?  :  audite  ,  et  J>roPot,tam 
ratelligite  omnia,  que  auditis  ,  ut  maneant  scri-  vtr„inita{e 
pta  in  cordibus  vestris.  Deus  enim  noster  nuptias  Ludaret, 
benedixit :  et  ipse  precepit,  ut  vir  diligat  uxorem 

suam ,  et  mulier  diligat  virum  suum.  Ecce  enim 
videmus   frequenter   evenisse,  et  ut  uxor  virum 
suum  usque  ad  interitum  ,  et  venenum  ,  et  gla- 
dium  et  repudium  ;  similiter  et  vir  suae  conjugi 
moliatur   interitum.    Hsec   prosequente    Matheo ,  F 
rex  Ilyrtacus  b  clamosis  Iaudibus  cum  suis  comi- 
tibus  perstrepebat ,  estimans  eum  hrec  ideo  dicere, 
ut   animum  Effigenie  cito  ad  ejus  conjugium  in- 
clinaret  :  sed  postquam  diutissime  clamatum  est 
in   ejus   laudem  ,    sermones    repetunt.    Factoque 
silentio ,  Apostolus  dixit  :  Et  matrimonia  dum  co- 
pulantur  ,  boui  operis  honestate  ornantur ,  si  san- 
cte,  etjuste,  et  integre  ,  et  irreprehensibiliter  co- 
pulantur.  Nam  si  desponsatam  regis  servus  regis 
usurpare  audeat,  non  solum  offensam ,  sed  etiam 
crimen  tam  grave  incurisse  diguoscitur ,  ut  me- 
rito   vivens    tradatur    flammarum    incendiis.    Ita 
etiam  et  tu,  fili  karissime  rex  Ilyrtarce,  sciens  Effi- 
geniam  ,  filiam  regis  prsedecessoris  tui ,  sponsam 
Regis  celestis  efFectam  ,  et  sacro  vclamine  conse- 
cratam ,   quomodo  poteris  sponsam  potentioris  te 
tollere ,  et  tuo  eam  matrimonio  copulare? 

18  Ad  hunc  sermonem  Hyrtacus,  qui  per  sin-  h-amque  rw- 
G-ulas   distiuctiones  Apostoli    laudator    extiterat ,  "***** 

oulws  ..        i  i   i  ■     *  non  ttmm- 

ira  accensns  abscessit.   Apostolus  autem   mtrepi-  dam(fawtf( 
dus  ,  et  constans ,  et  eo   magis  alacrior ,  prose- 
cutus  est,  dicens  :  Audite  me,  qui  timctis  Deum  : 
Kex   terrenus   pauci  temporis   dominationem   ha- 

33        bere 


A.    SCMTO. 


eique  el  reU- 
ijuis  virgini- 
bus  Itunc  in 
(inem 


B 


bcnc  precu- 
rctnr; 


per  sicartttm 
in  ecelesia 
MaUliAttm 
occidit. 
f 


22  I* 

bere  cognoscitur,-  Rex  autem  celestis  eternum  im- 
perium,et  sicut  inenarrabilia c  gaudia  facit  ha- 
bere  eoa ,  qui  fidem  suam  ipsi  custocliunt  :  ita  in- 
enarrabilia  tormenta  irrogat  his ,  qui  a  fide  ejus 
et  sauctitate  disceclunt.  Quod  si  timenda  est  ira  re- 
gis,  cujus  niagis  ira  timeuda  est ,  honiinis,  an  Dei  ? 
Nam  ira  hominis,sive  suppliciis  ,  sive  ignibus  , 
sive  fcrro  coherceat,  intra  momenta  temporum  de- 
siuit;  ira  autem  Dei  eternas  gehenne  peccantibus 
flammas  succendit.  Unde  Dominus ,  et  magister 
veritatis  Jesus  Christus,  prcscius  futurorum,  dixit : 
Apud  reges  stabitis  d,  qui  cum  flagellaverint,  aut 
occiderint  vos,ultra  non  habent,  quid  faciant  : 
et  ideo  dico  vobis  ,  ne  timeatis  eos;  illum  au- 
tem  timete  ,  qui  ,  postquam  occiderit,  potesta- 
tem  habet  perdere  in  gehennain.  Dico  vobis,  hunc 
timete. 

19  Tuuc  Effigenia  prostravit  se  coram  omni  po- 
pulo  ad  pedes  apostoli  Mathei ,  dicens  :  Obsecro  te 
per  ipsum ,  cujus  Apostolus  es ,  ut  ponas  super  me 
manus,  et  super  omnes  has  virgines  ,  per  verbum 
tuum  Domino  consecratas ,  ut  possimus  evadere  , 
quia  adhuc  vivente  patre  meo  et  matre  multa  mi- 
nabatur ,  et  multis  minis  terrebat,  multisque  mu- 
neribus  invitabat :  et,  si  hoc  viventibus  illis  aude- 
bat ,  et  temptabat ,  quid  modo  eum  facturum 
putas  ?  Tunc  Apostolus  coufidentiam  habens  in 
Deum  suum  et  penitus  non  timens  Hyrtacum  , 
imponens  velamina  super  capite  omnium  virgi- 
num,  quae  cum  ea  erant,  hanc  benedictionem  di- 
xit  :  Deus  plasmator  corporum  ,  afflator  animarum  , 
qui  nullam  spernis  etatem  ,  non  sexum  reprobas  , 
nullam  conditionem  gratia  tua  ducis  indignam ; 
sed  omnis  creaturse  tuae  sequalis  es  redemptor  : 
tu  has  famulas ,  quas  ex  omni  numero  gregis 
bonus  Pastor  eligere  ad  conservandam  perpetuse 
coronam  virginitatis  et  castimoniam  animae  digna- 
tus  es ,  tuse  protectionis  scuto  circumtege ,  ut 
vincentes  carnis  iliecebras,  et  illicita  conubia  re- 
cusantes,  insolubilem  Eilii  tui  Domini  nostri  Jesu 
Christi  copulam  mereantur. 

20  Ilis  petimus ,  Domine ,  arma  suggeras  non 
carnalia ,  sed  spiritualia  virtutis  tuse  potentia  ,  ut 
te  muniente  earum  sensus  et  membra  e ,  in  cor- 
pore  non  possit  dominari  peccatum  :  atque  sub 
tua  gratia  vivere  cupientibus,  nihil  sibi  defensor 
malorum  ,  inimicus  bonorum ,  de  his  vasis  jam 
tuo  nomini  consecratis  prevaleat  vindicare  :  omnem 
etiam  gehenninum  calorem  imber  gratise  tuae  ce- 
lestis  exstinguat :  lumen  vero  perpetuae  castitatis 
accendat.  Eacies  scandalis  pudica  non  pateat,  nec 
incautis  occasionibus  tribuat  negligentiam  delin- 
quendi  :  sitque  in  eis  casta  virginitas  ,  et  ornata 
pariter  et  armata  fides  integra,  spes  certa,  caritas 
sincera,  ut  preparatis  animis  ad  continentiam  vir- 
tus  tanta  prestetur ,  quae  superet  diaboli  universa 
figmenta,  atque  contemnentes  praesentia ,  futura 
sectentur.  Jejunia  epulis  carnalibus  preferant ,  et 
lectiones  sanctas  couviviis  et  potationibus  antepo- 
nant;  ut  orationibus  pastaB ,  et  eruditionibus  ex- 
politre,  illuminatie  vigiliis,  opus  gratice  virginalis 
exerceant.  His  virtutum  armis  has  tuas  faraulas 
interius  exteriusque  communiens,  presta  eis  in- 
offensum  cursum  virginitatis  implere ;  per  ipsum 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum ,  qui  tecum  , 
et  cum  eodem  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat  iu 
eterna  secula  seculorum. 

21  Cumque  omnes  respondissent  :  Amen ,  et 
mysteria  Doraini  essent  celebrata ,  et  missas/*ac- 
cepisset  omnis  ecclesia  ,  et  unusquisque  ad  do- 
mum  proprmm  remeasset;  Matheum  apostolum 
suum  Cliristus  in  ecclesia  retinuit  juxta  altare  , 


ACTA  S.  M.VTTILEL  APOSTOLI  ET  EVANG, 


ubi  Corpus  ab  eo  Christi  fuerat  confcctum  ,  ut  illic 
martyrium  apostolicum  exaltarot.  Nam  expansis 
manibus  orantem  spiculator  missus  ab  Ilyrtaco  , 
a  tergo  punctum  ,  ictu  gladii  feriens  Apostolum 
Dei ,  Christi  martyrcm  effecit :  quo  audito ,  omnis 
populus  ad  palatium  cum  igne  vcniebat.  Cui  fu- 
renti  populo  occurreruut  omnes  presbyteri ,  ct 
omnes  diaconi ,  et  omnes  clerici ,  et  omnes  rcli- 
giosi  viri  simul  cum  discipulis  defuncti  Mathci  apo- 
stoli,  dicentes  :  Nolite,  fratres ,  contra  preceptum 
Dei  agere  :  sed  celebremus  omnes  cum  gaudio  mar- 
tyrium  Apostoli ,  et  quid  Deus  ordinare  voluerit , 
exspectemus. 

22  Enigenia  autem  sacratissima  virgo  Christi  , 
quicquidinauro,  et  argento ,  et  gemmis  habere 
potuit ,  omnia  contulit  sacerdotibus  ,  et  omni  clero, 
dicens  :  Obsecro  vos,  postea  quam  dignam  Apo- 
stoli  Christi  fabricaveritis  ecclesiam,  quicquid  su- 
perfuerit,  pauperibus  erogetis  :  mc  autem  oportet 
habere  certamen  cum  Hyrtaco.  Factum  est  autein 
post  hsec ,  secundum  verbum  Enigenie ,  omnium 
nobilium  uxores  fecit  venire  ad  eam ;  sperans , 
quod  aliqua  ratione  possit  ad  ejus  venire  consen- 
sum.  Quod  cum  nulla  penitus  potuisset  ratione  ef- 
ficere,  convocavit  magos,  ut  demonum  illam  mi- 
nisterio  caperent.  Quod  cum  minime  hoc  facere  va- 
lerent ,  fecit  circumdari  igne  pretorium  ,  quo  cum 
virginibus  Christi  commanens  ,  Deo  suo  die  no- 
ctuque  famulabatur.  Sed  cum  per  circuitum  ignis 
arderet,  apparuit  angelus  Domini  cum  Matheo 
apostolo,  et  dixit  ei  :  Effigenia ,  firma  esto  ,  et 
noli  expavescere  hos  ignes  :  ad  illum  enim  ,  a  quo 
tibi  sunt  suppositi,  revertentur. 

23  Igitur  cum  per  girum  pretorii  sanctse  Effige- 
nise  flammEe  perstreperent  ,  excitavit  Domiuus 
ventum  validissimum ,  et  emundavit  omne  illud 
incendium  a  domo  virginis  suse;  et  ita  consumpsit 
palatium  Hyrtaci ,  ut  non  inde  potuerit  aliquid 
ex  facultatibus  regis  liberari.  Ipse  autem  Hyrta- 
cus  cum  filio  suo  unico  vix  evasit  :  sed  melius 
fuerat  incendio  interisse.  Namfiliumejusvehemen- 
tissimus  demon  implevit ,  qui  illum  cursu  rapi- 
dissimo  ad  apostoli  Mathagi  sepulcrum  adducens , 
a  tergo  manibus  ab  ipso  diabolo  colligatis ,  confi- 
teri  eum  patris  crimina  compeliebat.  Ipsum  au- 
tem  Hyrtacum  elephantise  vulnera  a  capite  usque 
ad  ultima  pedum  vestigia  replevit.  Quem  medici 
cum  curare  non  possent ;  ipse  in  se  gladium  impo- 
nens,  occubuit  :  ut  qui  a  tergo  Apostolum  Do- 
mini  percuti  jusserat ,  ipse  se  ipsum  stomacho 
perforaret. 

24  Universus  autem  populus  insultans  morti  ejus, 
comprehendit  cum  omni  exercitu  fratrem  Effige- 
nias,  nomine  Ugor  ,  qui  per  Effigeniam  germa- 
nam  suam  in  manu  Mathei  fuerat  gratiam  Domini 
consecutus,  ut  superse,  Domino  opitulante,  regna- 
ret.  Hic  cum  esset  juvenis ,  vicesimo  quinto  eta- 
tis  sua3  anno  coepitregnare,  et  regnavit  per  an- 
nos  sexaginta  tres.  Facti  sunt  autem  omnes  anni 
ejus  ,  quibus  vixit ,  octoginta  octo  :  et,  se  vivente , 
constituit  unum  filium  suum  ducem  omni  exer- 
citui ;  alterum  vero  regem  ,  et  vidit  filios  filiorum 
suorum ,  usque  in  quartam  generationem ,  et  ba- 
buit  pacem  firmissimam  cum  Komanis ,  et  Per- 
sis.  Omnes  autem  provinciae  Ethyopum ,  eccle- 
siis  repletae  Catholicis  g  ,  usque  in  hodiernum 
diem  per  Effigeniam  benedicunt  Deum ,  et  fiunt 
mirabilia  magna  ad  confessionem  beati  apostoli 
Mathei^  in  virtute  et  potentia  Domini  nostri  Je- 
su  Christi.  Passus  est  autem  beatissimus  Matheus 
apostolus  et  martyr  undecimo  Kalendas  Octobris, 
regnante    Domino  nostro  Jesu    Christo  ,  cui   est 

honor, 


D 


Hirtaeus, 
tcntutavariis 
modis  Ephi- 
genix  con- 
stantia. 


E 


se  ipse  tan- 
dcm  occidit . 


F 


et  frater 
Ephigenixfit 
rex,  snb  quo 
ecclrsia  rur- 
sum  floret. 


DIE  VIGESIMA  PIUMA  SEPTEMIJRIS. 


A  honor,  et  gloria  cum  Deo  Patre,  et  Spiritu  sancto  in 
s£ecula  saeculorum.  Amen. 

ANNOTATA. 

a  Exadelphus  exponitur  fratris  filius  in  Glossa- 
rio  Cangii.  De  Hirtaco  autem  illo  apud  alios  au- 
ctores,  qui  non  hauserunt  ex  his  Actis,  nihil  in- 
venio;  et  suspicor  personam  esse  fictitiam,  quales 
forte  sunt  omnes,  qui  memorantur  de  familia  re- 
gia,  cum  regnum  JEthiopix  videatur  eo  tempore 
fuisse  sub  regina  Candace. 


225 


raret.  Quoniam  vero  ejus  rei  ministros  habere 
oportuit,  per  quos  divinaj  dispensationi.s  et  my- 
steriorum  disciplinam  Deus  patefaceret,  atque  ho- 
mines  ipsos  ad  salutis  viam  perduceret,  ob  eam 
causam  vocati  sunt  Andreas,  Petrus,  Jacobus,  Jo- 
hannes,  et  Matthseus,  de  quo  nobis  hoc  loco  dicen- 
dum  est. 

2  Uic,  inquam,  Christi  discipulus,  olim  fuerat 

publicanus,  pecuniarum  exactor  et  ratioeinator, 

quippe  qui  omncs  quastus  faciendi  vias  et  artes 

noverat,  mentis  acrimonia,   multoque  rerum  usu 

b  Scenica  aut  fabulosa  hsec  omnia  magis  viden-     ita  Prsestans>    <*t   inter  publicanos  principem  lo- 

tur,  quam  historica  aut  vera.  cum   *   teneret.    Postea   vero    quam    pro   salute 

c  In  Ms.  hoc  mendose  legebatur,  enarrabilia,      mun(li  Christus  Dominus  in  terra  versari  ccepit, 

quodcorrexi  ex  nostris.  (Videte,   quaeso,  repentinam,  celerem,   admirabi- 

d  Sensus  variorum  Evangelii  locorum  hic  da-     Iem    et   plane    aivinara   hominis    conversionem ) 

tur,  at  non  ipsaexacte  verba.  cum  Prffiteriret  aliquando,  et  intimas  cordis  par- 

e  InMs.  rursum  mendose  sensibus  et  membris      tes  insPiceret  hominis  in  telonio  sedentis,  cumque 

legebatur,  quod  rursum  correxi  ex  nostris,  uti      v:rtutis   studium    atque    ardorem    in  ejus  animo 


A,  Met* 


tiOt  inler 
Matt/ucus 
vocatus 
prompu  k- 
fjuxtur, 


moxpaucula  alia  clare  mendosa. 

f  Missas  accipere,  hic  est  dimitti. 

g  Si  vera  essent  omnia,  quse  hic  asseruntur, 
non  potuissent  non  innotescere  antiquis  Patribus ; 
nec  hi  siluissent  de  florente  adeo  ecclesia  in  latis- 
simo  jEthiopias  regno.  At  silentium  Patrum,  qui 
parum  loquuntur  de  fide  apud  Mthiopes  recepta, 
cogit  nos  existimare,  fidem  quidem  ibi  preedica- 
tam  fuisse,  sed  non  tanto  cum  fructu,  quantum 
fabulator  comminiscilur,  omnia,  ut  minimum, 
supramodum  exaggerans. 


ACTA   ALTERA 

Auctore  Metaphraste,  interprete 
Sirleto. 

Ex  editione  Latina  Lipomani  et 
Surii. 


Hominem 
lapsum  cri 
gcre  votens 
Deus,  car- 
nem  assum 


Si  prteceptum  illud,  quod  ab  eo ,  qui  nos  for- 
mavit,  injunctum  nobis  a  fuit,  servare  vo- 
luissemus,  beata  illa  paradisi  habitatione  et  vita 
frui  nobis  licuisset,  omniaque  corporea  commo- 
pstf,  et  Apo-  ,}a  negligentes,  solis  divinis  rebus  mentem  occu- 
stoioseteyit;  patam  haberemus,  ac  eas  assiduis  cog-itationibus 
semper  meditaremur.  Cum  ille,  qui  a  diviua  fa- 
miliaritate  simul  atque  a  gioria  excidit,  in  qua 
prius  erat,  generi  humano  invideret,  ob  idque 
ad  suam  ruinam  secum  una  omnibus  machinis  il- 
lud  prsecipitare  studeret,  author  fuit  homini,  ut 
primi  illius  prsecepti  oblivisceretur.  Itaque  homo 
ipse,  qui  omnium  primus  a  Deo  formatus  est, 
miserabili  quodam  modo ,  proh  dolor !  paradiso 
privatus  fuit.  Non  tamen  ipsius,  qui  nos  forma- 
vit,  benig*nitas  patiebatur,  ut  ad  tantam  ruinam 
prolapsi  despiceremur,  neque  ut,  prima  illa  di- 
g*nitate  omissa,  tam   iguobili  statu  condemnati  re 


latentem,  ut  rerum  occultarum  cog-nitor,  et  cor- 
dis  perscrutator  bene  cognosceret,  et  qualisnam 
ex  eo,  qui  tunc  erat,  postea  futurus  esset,  op- 
time  prospiceret,  illum  vocavit,  ac  sequi  se  jus- 
sit.  Sic  enim  de  illo  scriptum  legimus  -.  Cum  trans- 
iret  Jesus,  vidit  publicanum,  nomine  Levi,  in 
telonio  sedentem,  eique  dixit :  Sequere  me.  Ille 
vero  non  pecuniarum  copia,  non  eorum,  qui  cir- 
cumstabant,  multitudine,  non  terrena  et  fragilihu- 
jus  mundi  gloria  detentus  est :  nihil  denique  illo- 
rum  omnium  curavit,  quse  in  terris  humanam  men- 
tem  servituti  subjicere,  et  ad  se  attrahere  solent : 
sed  ita,  ut  erat,  statim  surrexit,  et  secutus  est 
Dominum.  Non  long-a  oratione  illi  opus  fuit,  ne- 
que  multo  tempore,  non  miraculorum  spectatione, 
non  denique  diligentiore  aut  diuturniore  consue- 
tudiue ;  sed  cum  primum  optabilem  illam  et  ju- 
cundam  vocem  audivit,  Sequere  me,  statim  telo- 
nium  dereliquit,  et  exigendae  pecunice  socios,  om- 
nemque  honoris  pristini  cupiditatem  adjecit,  ac 
toto  illo  argento  et  auro,  quod  antea  possidebat, 
preciosam  margaritam  mercatusest. 

3  Ita  qui  Levi  autea  dicebatur,  cum  mores  pri- 
stinos  admirabiliter  mutavisset,  appellatione  quo- 
que  superiore  mutata,  Matthaius  c  dictus  est,  qui 
deinceps  cum  ipso  Jesu  versabatur,  ita  ut,  cum 
postea  Christus  ipse  in  ejus  domo  recumberet, 
una  cum  illo  et  Matthgeus  discubuerit.  Qua  de  re 
cum  Pharisaji  dubitarent,  et  ab  ejus  discipulis 
qua^rerent,  curnam  eorum  Magister  cum  publiea- 
nis  cibum  snmeret  :  ille,  his  auditis,  respondit  : 
Non  opus  habent  medico,  qui  bene  valent,  sed  qui 
male  se  habent.  Item  illud  :  Euntes  discite,  quid 
sit,  misericordiam  volo,  et  non  sacrificium.  Qna 
re  declaravit,  se  venisse,  non  ut  justos  omnino,  sed 
ut  peccatores  ad  poenitentiam  invitaret.  Ex  illo 
tempore  Matthseus  ita  muudum  dereliquit,  ut  et 
ipsi  mundo,  et  omnibus  mundanis  cupiditatibus, 
cruce  suscepta,  renunciaverit,  soli  Deo  vivens,  e£ 
ejus  vestigia  sequens,  omniumque  signorum  ac 
miraculorum  ipsius  spectator  et  particeps  factus  : 
quippe  qui  per  totum  dispensatiouis  divinae  tem- 
pus  una  cum  Jesu  versatus  fuit,  cum  summis  ejus 
discipulis  connumeratus,  et  cum  temporis  pro- 
g-ressu  faciens  virtutis  progressionein.   Cum  vero 


E 


et  Chrtsto 
constanter 
adfuret. 


linqueremur.  IUe   igitur  ipse,  qui  ab  initio  cum  tempus  illud   salutare  advenisset,  quo  Jesus  cru- 

Patre   semper  fuit,   qui  coasternus  est,  ex  paterno  cem  passus  est,   et   Domini  corpus  post  Crucem 

sinu  descendens,    seipsum    exinanivit,   et  propter  ipsam  sepulturffi  traditnm  fuit,  et  lllc  post  resurre- 

humani  generis  salutem  matrem  Virginem  subiit,  ctionem  aliquando  Discipulis  suis  apparuisset,  sse- 

carnem  gestavit,  et  humana  omnia  sustinuit  prae-  pius  vero  illorum  oculos   latuisset,    postremo  in 

ter  peccatum  :  humana  enim  omnia  suscepit,  ut  cselum  assumptus  cst,  et  Spiritum  paracletum  il- 

peccatum   mundi   tolleret,    et   his,    qui    sunt    in  linc  sub  ignea  linguarum  specie  ad  Apostolos  suos 

terra    novum  quemdam  ad   calos  aditum  praepa-  misit,  ut  per  ejus  ipsius  Spiritus  afflatum  geuti- 

'  bus 


A.  HlH 

rniUMi 


ACTA  A.LTEBA  S.  __UTT____-___I  APOSTOLI  ET  EVANG. 

bus  gTatiam  nunoiaret.  Tuno  Disofpuli,  alio  alii,     riara  cjus  oelebrant,  vioissim  multo  splendoro  or-  D 
profecti  sunt  ad  totius  orbis  terrarum  grentes  d,     nans,  ac  sanctos  efficiens  :  id  quod  multf  ex  eorum 

_ ..».'«nii«  nVi  Illrt  ;«_■/.  Sii^itn  iliinoliotni'  ii imi nvn       nin"     npr      A  rmstril  ti  m      lnciim      eolntn     .1  : i 


profecti  , 

prout unusquisque  ab  ilio ipso  Spiritu ducebatur.  numero,  qui  per  Apostolum  ipsum  salute  dig-ni 

Kvangciium      4  Cum  iffitur  hav  ita  se  Iiaborent,  et  Discipuli  facti  sunt,  sacris  orationibusconsuetam  et  sauotam 

scribit,        regiones  alias  alii  ngressi  fuisscnt ,   tunc  admira-  ejus  oelebritatcra   honorificc  admodum  proseouti 

bilis  et  magnus  apostolus  Mattheeus,  tantarum  bo-  meinoria?   prodiderunt.    Ipse  vero   sine  intervallo 

narum  rerum  solus  particeps  esse  noluit,  sed  aliis  aliquo  puro   aspectu  Domini  Jesu  Christi  faciem 

etiam  beneficiuni  irapartivit.  Itaquc  cum  se  totum  contemplatur,  et  in  ejus  immensa.  g*lorise  corona 

oollegisset,  Evangelium  suum,  et  relig-iouisacpie-  decoratur,  atque  cum  eo  simul  versans,  exultat 

tatis  doctrinam,  literarum  monuraentis  consigna-  perpetuo  :  cui  convenit  omnis  gdoria,  honor,  ado- 

vit,  ut  videlicct,  qua.  alii  ore  ac  ling*ua  docuisseut,  ratio  et  magnificentia,  nunc  et  semper,  et  in  secula 

eaipse  soriptis  maudaret.  Altius  igitur  inde  usque  seculorum.  Amen. 


ab  ipso  Abraham  Christi  originem  exorsus,  atque 
ita  deinceps  progressus,  primum  Christi  origiuem 
secundura  carnem  nobis  nunciarit,  deinde  qucm- 
adraodum  baptizatus  fuit,  discipulos  eleg-it,   ten- 
tationes  superavit,   et  ipse  a  Jesu  vocatus  est, 
quemadmodum  etiam  sacra  divinarum  rerum  my- 
steria  edocuit,  partim  parabolis,  partim  aperte  di- 
scipuliset  turbis  ea  pronuncians.  Seripsit  idem  mi- 
racula  supra  humanae  naturse  captum  ab  eodem 
Jesu  facta,  item  83grotantium  curationes,  eorum, 
qui  a  da.monibus  vexabantur,  liberationes,  panes 
illos,  quibus  ipse  benedixit,  et  multos  pavit,  quem- 
B  admodum  per  mare  pedibus  ambularit,  et  in  monte 
Thabor  in  aliam  quamdam  formam  se  transtule- 
rit.   Deiude   alterum    ejus   adventum  diligrentiori 
oratione  conscripsi  t :  qua?que  de  mystica  ejus  coena, 
et  de  ipsius  proditione  facta  erant,  perstrinxit.  Ad 


ANNOTATA. 

a  Nobis,  in  primo  nimirum  parente  Adamo. 
Hocautem  initiummodo  nonnihil diverso  Latine 
expressum  esse  apud  Lipomanum  tom.  5  fol.  137, 
indeque  credidisse  atiquos,  alia  esse  Acta,  quse 
dedit  Lipomanus,  annotavi  in  Commentarionum. 
14,  ibique  ostendi,  Acta  esse  eadem,  diversos  vero 
interpretes. 

b  De  hoc  inter  publicanos  principatu  dubitari 
merito  potest,  etiamsi  solum  credamus,  ingenio 
et  dexteritate  principem  asseri,  ut  locus  clare  ex- 
ponitur  apud  Lipomanum. 

c  Eatistimavit  auctor,  non  fuisse  dictum  Mat- 
thwum  antevocationem,sedhcvi.  Certumest,  no- 
men  Levi  eidem  fuisse  etiam  ante  vocationem ;  at 
nomen  Matth_ei  postea  tantum  abipso  usurpatum, 


E_ 


1         *  —  —™  **»-*__»  i,_.__.___.____.__.  iiu  /._.,._<...  luanucw ^wibu  -«/._.....  auvpso  usurpatum 

naicfalsum  illud  Pilati  judicium,  et  ejus,  qui  venit,  non  existimo,  cum  Matthaeus  ipse  cap.  9  f  9  con- 

ut  juste   alios  judicaret,    iniquam   condemnatio-  trarium  innuat,  ubi  dicit :  Vidit  (Jesus)  hominem 

nem,  sepulturam,  resurrectionemque ,   et   quem-  sedentem  in  teloneo,  Matthreum  nomine    Itaque 

aamodum  apud  Galila.am  apparuit  Apostolis,  quo  jam  tum  habcbat  geminum  nomen 


tempore  datara  sibi  dixit  omnem  potestatem  in 
c_elo  et  in  terra. 
'Uudqueva-  5  Cum  igitur ,  ut  summatim  dicam,  totam 
«Jtai,  Christi  disPensationem  explicavisset,  Parthos  adiit, 
qui  nondum  Persarura  e  imperio  adjuncti  erant, 
ipsisque  salute  nunciata,  Pal_estin_e  regionis  fines 
peragravit,  ubi  cum  iugenti  multitudiue  variis  lin- 
guispraxlita  congressus  est,  cum  fame,  siti  et  cre- 


pradicat 
e 


d  Non  tam  cito  Judeca  excesserunt  Apostoti, 
quam  hic  auctor  insinuat :  neque  Matthseus  vide- 
tur  mansisse  in  Jud&a  ad  scribendum  Evange- 
lium,  quandoatiijamproficiscebanturad  longin- 
quasregiones,  ut  mox  innuit •  sed  Evangelium 
scripsit  ante  divisionem  Apostolorum.  Vide  dicta 
in  Commentario  num.  1-2  _tf43. 

e  Apud  Lipomanum  pro  Parthos  adiit,  dicitur 


br.s  ^uranis  ac  periculis  luctatus,    quorum  aha     ^^«^ 

c  P     L    n     l     r  '        ^  qUl  €rr°re  de"      Hem  Suriiesseprobabiliorem,  cum  aWefamL 

fueiant,  ad  divinam  cognitionera  perduce-      cant,  apud  Parthos  prxdicasse  Matthaum?^ 


bat,  ab  erroris  fallacia  remotos  et  ad  veritatis  co- 

<>  gmtionem   translatos.   Impia  igitur  gentium  su- 

perstitione  de  medio  sublata,  omnes  homines  vero 

etsoh  Deo  adjunxit,  neque  sua.  pra.dicationis  do- 


thique,  qui  temporeMatthxi  habebant  in  iltis  par- 
tibus  principatum,  postea  multis  seculis  fuerint 
sub  imperio  Persarum.  At  de  prsedicatione  Mat- 
thaei  apud  Thebanos  nidiusloquitur \  nec  illi post- 


ctrinam  illis  tant™  *„«*            f- l  apua  1/teoanosnuuusloqmtur,ne 

ad '  Etm  m ;  z^^titust;:;;  uit<  sed  zfuerrsuh  perm  ^i*. a»— «-» 

perduxisset,  ChristianLrfidei  ^mll       ^f,  WnprvdtcasseinimperioParthorum.deifidere. 

constituisse  ,  et     u    eZne   notulf  TT^      *  ^T-?" **  Pal*Stinam> ac  demumprofectum 

su^retibusinelnslse     muUaane t Ln^     n  ""l-  ^^^^^ordopr^dioationiiipsius 

ope  adjutus,  effeeS    et     os    au     n(    B '    « 7  T  "7  VT^^'  ^  colligetprudens  lecfor  ex 

^ZZ,  _'_»  _                   eos<  ^1  ad  Dpl  fidem  disputatisdeprxdicationeS.MaMvxiinCommen- 


eonversi  eraut,  per  aquam  et  spiritum  Christo  ad- 
junxisset,  ecclesiam  .auetara  ipsi  sedificandam  eu- 
ravit,  presbyterosque  ao  diaconos  eonstituit,    sin 
gulis  diebus  coucionem  habens,  partim  ad  verita 

TPm        fiafmnml. .'11 


tem  retinendam  illos  adhortans    ™  • L  Z,  TT  .      USque  SUam  s'stere  doct™;>m.  »d 

tradens  :  eos  vero,  Zit^Z^Z^™     !_*?  *S_*»  ^ria,  liierapolira,  sitam  prope 


-'  martyrio 
coronaiur. 


tradens  :  eos  vero,  qui  langruoribus  et  morbis  vel 
dsmonum  malitia  oppressi,  de  vita  periolitaban- 
tur  verbo  et  manus  attaetu  ab  oranibus  molestiis 
statim  hberabat. 

dil!™teVJe_.qUMa  0pus  exf^'  sua  ™catione 

C ntu    ?unr  ,  UI"  °PUS  C°mpleVit'   3d  °UOd    V0- 

fn'n      ::-1"n'Ula,',Vrium   in   Do*ino   quievit, 

loria  et  ?1    er8amUr  iU  teiTis>  CorPus  ^  -ui* 
„1-.»  et  hymu1S  ornatum ,  eosque,   qui   memo- 


tori-'o  §  __. 

f  //?'(.  rwr5MS  muttum  dissentit  editio  Lipomani 
etpro  JEthiopia  substituit  Hierapolim  his  verbis  ] 
Nolens  autem  eo  usque  suam  sistere  doctrinam,  ad 


partem  Euphratis,  accedit  etc.  At  rursum  n 
capio,  quo  modo  hic  de  Hierapoli  referantur  om- 
nia,  qucv  apud  Surium  de  Mthiopia.  Quare  du- 
bitarevixpossum,  quin  corrupta  et  interpotata 
sint  Acta  qux  edidit  Lipomanus,  et  certe  alteru- 
tra  sunt  duobus  tocis  corrupta.  Combefisius  inAu- 
ctano  novissimopart.  i  pag.  4-94  dat  Annotationes 
in  Orationem  NiceLv  in  Mattha.um,  ibique  bis 
assent}Acta  illa  Metaphrastx,  sicut  edita  sunta 

Lipomano 


A    r.  DIE  vrGKSIMA  !'!!IMA  BEPTBMBEIS 

A  Lipomano,  probatiora^  esse  Surianis,  qum  ab  ipso 
etiam  Lipomano  edita  sunt  tom.  7  fol.  265-  sed 

<<f<<^ 

idoncam.  Etenim  probabilius  est,  apud  Parthos 
prmdicasse  Matthaaum,  quam  apud  Thebanos,  ne- 
scio  quos,  quipostea  Persarum  imperio  adjuncti 
fuennt ;  probabiiius  quoque  est,  JEthiopiam  eidem 


227 
obtigisse prtedicatione  illuminn nda \m .,  quam  civi-  D 
tatem  unam  Syrur  Hierapolim.  I,  hisce  autem 
sohs  Acta  differunt,  in  reliquis  con  onani  praetei 

dtversitateminbtrju-oi.ni inais.  Verumdep 

tione  S.  MatthsM  et  de  loco  martyrii  aut  mortis 

plura  disserui  in  Commentario  §  4. 


DE   S.    ALEXANDRO    EPISC.    MART. 


VIA  CLAUDIA  IN  ITALIA 


COMMENTARIUS    PRJ2VIUS 

Memoria  in  Fastis  sacris,  Acta  qualia ;   tempus  ac  locus  martyrii 


J.P. 


Seculo  II. 
Ainntnlta- 
tur  in  Fasli 
hoc  d\e,  ct 
%\  Nuvem- 
hris: 


. 


■itto  proli- 
xam 


aronius  in  Martyrologio  Romano  ad  diem  xxi 
Septembris  ita  sanctum   hunc  Episcopum 
Martyrem  annuntiat  .-  Via  Claudia  vig-esimo 
ab  urbe  milliario,  passio  sancti  Alexandri  episcopi, 
qui  sub  Antonino  imperatore  pro  Mde  Christi  vin- 
cula,  fustes,  equuleum,  lampades  ardentes,  ungu- 
larum  laniationem,    bestias,  ac  fornacis  flammas 
superans,  tandem  gladio  caesus,  vitam  adeptus  est 
g-Ioriosam.  Ejus  corpus  postea  beatus  Damasus  Papa 
in  Urbem  transtulit  sexto  Kalcndas  Decembris,  quo 
die  festivitatem  ejus  celebrandam  instituit.  Eisdem 
verbis  die  eodem  prseluxerat  Baronio  Usuardus; 
prwterquam  quod  hic  non  referat  translationem 
reliquiarum  factam  a  Damaso  Pontifice ;  sed  et  hic 
duccs habuit  laudatus Baronius auctorem  Romani 
parvi,  et  Adonem  ad  diem  xxvi  Novembris,  ad 
quem  in  Romano  parvo  sic  legitur  :  Et  beati 
Alexandri  episcopi  et  martyris,  passi  xi  Kalend. 
Octobris,  a  Papa  Damaso  vi  Kalend.   Decembr. 
trauslati,  quando  festivitatem  ei  dicavit. 

2  Ado  S.  Alexandrum  etiam  memorat  hodie  pau- 
cis  hisce  verbis  :  Eodem  die,  passio  S.  Alexandri 
episcopi  sub  Antonino  imperatore,  Sed  ad  przcdi- 
ctum  diem  xxvi  Novembris  non  tantum  recolit 
memoriani  translationis ,  verum  etiam  ei p?\vmit- 
titprolixamadmodumpassionisHistoriam,quam 
hucsimiliter  transfero,  quia  eam  solam  respicit 
censura,  lata  super  Actis  Sancti  nostri  a  Tille- 
montio,  inferius  laudando.  Eodem  die,  verbasunt 
Adonis,  B.  Alexaudri  episcopi  martyris  sub  Anto- 
nino  imperatore.  Cui  beato  Episcopo,  cum  esset 
famosissimus  in  miraculis,  quodam  tempore  delatus 
estquidam  mortuus  :  cujus  parentes  cuin  hortaretur 
sanctus  Vir,  ut  crederent  in  Christum,  spopoude- 
runt,  se  facturos,  si  isdem  mortuus  suscitaretur. 
Tunc  sanctus  Vir,  oratione  facta,  conversus  ad  cor- 
pus,  dixit  -.  In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus 
sancti  surg-e,  Qui  statim  surg-ens,  clamare  ccepit  : 
Audite  pareutes  et  populus  universus :  Ductus  a  duo- 
bus.Eg-yptiis  vultuteterrimis,  iraqueplenis,  positus 
sum  in  obscurissimo  loco,  ubi  erat  puteus  :  subito- 
que  veniente  quodam  juvene,  nimio  splendore  co- 
rusco,  totus  ille  locus  contremuit,  et  exclamavit 
juvenis  ille splendidissimus  :  Kemittite  puerum,  quia 
vocatur  a  famulo  Dei  Alexandro.  Et  ecce  reductus 
sum  in  corpore.  Nunc,  Domine  Alexander,  baptiza 
me  in  nomine  Dei  tui,  ne  ultra  vidcam,  quod  hodie 
vidi.  Vocabatur  is  Luceius,  cum  quo  baptizati  sunt 
alii  centum  vig-inti  quinque. 


3  Cumque  rumor  beatum  Alexandrum  ubique  jxwumu 
spargeret,  Antoninus  direxit  Cornelianum  praesi- 
dem,  ut  Alexandrum  episcopum  ei  exhiberet  :  qui 
invenit  eum,  die  Dominica  in  ecclesia  docentera, 
et  Missas  ag-entem  :  et  sicut  imperator  jusserat,  ap- 
prehensum  perduxit  Romam.   Secuti  sunt  autem 
eum  Crescentianus  presbyter,  Bonifacius  et  Vitalio. 
Prseses  vero,  lig-atis  manibus  ejus  rctro ,   obtulit 
eum  Antonino  :  a  quo  interrogatus,  cum  de  Christo 
constantissime  peroraret,  fustibus  jussus  est  ma- 
ctari,   et  gravissime   csedi,   deinde  in  custodiam 
claudi.  Quo  cum  a  militibus  duceretur,  Antoninus 
post  illum  clamavit  :  Quatuor  dierum  a  me  tibi 
dantur  inducise,  ut  deposito  cultu  vanitatis  tuae, 
ultroneus  advenias.  Cui  sanctus  Martyr  respondit : 
Quatuor  dies  jam  sestima  prreterisse;  quod  desi- 
deras,  hodie  comple. 
■      4  Misso  igitur  illo  in  custodiam,  B.  Crescentia-  Huiorhm 
nus  sedens  sub  arbore,  ccepit  plorare,  et  prce  tri- 
stitia  soporatus  dormire.   Cui   visus  est   an«-elus 
Domini,  et  dixit  ei  :  Jam  fui  ad  Alexandrum,  et 
solvi  vincula  ejus,  et  confortavi  eum  •  et  nunc  ne 
sedeatis  sub  hac  arbore,  ne  forte  tyranno  nuntie- 
mini.  Eductus  ig-itur  de  custodia  beatus  Alexan- 
der,  iterum  sistitur  Antonino,  et  suspensus  in  equu- 
leo,  jubente  impio,  lampadcs  ardentes  circa  latcra  p 
ei  apposita?  sunt,  ac   ungulis  corpus  illius  abra- 
sum.  Deinde  ex  equuleo  depositus,  ductus  est  ad 
templum  Apollinis.  In  quod  ingre.^sus,  statim  ut 
oravit,  pars  aliqua  templi  et  simulacmm  Apolliuis 
cecidit.  Antoninus  vero  hoc  factum  magicis  arti- 
bus  deputans,  sedens  pro  tribunali,  sanctum  Epi- 
scopum  ad  bestias  .damiiavit.  Et  cum  nulla  eum 
tetig'isset,  fornacem  igneam  parari  jussit,  et  beatum 
Virum  in  eam  jactari.   Ut  autem  sauctus  M;irtyr, 
expansis  manibus,  in  medio  foruacis  oravit  ad  I)o- 
minum,  totus  ig^nis  ita  extinctus  est,  ut  nec  vesti- 
g-ium  calorisremaneret. 

5  Tunc  Antoninus  de  fornaee  sanctum  Virum  dat 
eductum  decollari  pneccpit.  Cumquejam  duceretur 
a  militibus,  quidam  juvenis  ex  officio  Antonini, 
Herculanus  nomine,  cxclamavit  dicens,  Antonine, 
insensate  tyranne,  cur  ctec.us  et  surdus  perduraa  ? 
Ecce  Eamulus  Dei  post  virffas,  post  equuleos  t  io 
et  lampades,  atque  ungrularum  attactus,  posttem- 
pli  et  idoli  tui  ruinam,  post  Iconum  et  ursorum 
rabiem  dcvk-tain,  post  fornacis  ig'nem  extiuctum. 
nunc  ad  decollandum  g-audio  replctus  vadit.  Quis 
dubitet,   verum  Dcum  essc,  qui  ita  suos  confor- 

tat  ? 


m 


m.  roi  ■ 
J.  P. 


Ado. 


B 


ccrfe  rc- 
portalum 


Acta,  quo- 
'rnmscrijitor 
se  testem 
aculatumdi- 
cit. 


cxamtnata, 
non  viden- 
tur  ob  rtttio- 
net, 


tat9  Vntoninus  hffio  audiens;  Enfelix,  mqmt,  ju- 
venis  quid  tibi  factum  est,  ut  tnles  sermones 
Loquarfs?  Bt  iratus,  jussit  juveuem  teneri,  quem 
cum  diversis  cruciatibus  afflixisset,  gladio  con- 
summavit. 

6  Beatus  vero  Alexander  cum  duceretur,  obvia- 
vit  ei  quffidam  vidua,  quam  beatus  Martyr  rogavit, 
dicens  :  Commoda  mihi  orarium.  At  illa  prsestitit 
ei.  Officiales  autem  dixerunt  mulieri  :  Perdidisti 
orarium  tuum.  Facto  itaque  sig:no  Crucis,  expo- 
liavil  sc  beatus  Martyr  tunica,  et  in  linea  stans, 
texit  sibi  orario  oculos;  dein  positis  g-enibus,  su- 
scepit  g-ladium  via  Claudia,  vig-esimo  miliario  ab 
Urbc,  et  factus  est  terrae  motus  et  vicus  et  thermm 
cecideruutj  sanctus  autem  Crescentianus  et  hi , 
qui  cum  illo  erant,  revelante  Martyre,  tulerunt 
sanctas  reliquias  ejus  et  sepelierunt  in  loco,  ubi 
orans  fornacis  ig;nem  extinxerat.  Et  posuit  supra 
scriptum  marmor  continens  :  Hic  requiescit  san- 
ctus  et  venerabilis  martyr  Alexander  episcopus, 
cnjusdepositiocelebratur  undecimo  Kalendas  Octo- 
bris.  Cui  Papa  Damasus  postmodum  cryptam  con- 
dig-nam  faciens,  illic  eum  sexto  Kalendas  Decem- 
bris  transposuit ;  quando  et  festivitatem  ei  dicavit. 
Orarium  porro  illud  sibi  pra?stitum  ,  unde  sibi 
Martyr  oculos  texerat,  mox  ut  decollatus  est,  mu- 
lieri  perquemdam  puerulum,  quem  angelum  fuissc, 
non  est  dubium,  reformatum  *  est.  Quod  illa  non 
sine  grandi  stupore  recepit,  et  vere  raartyrem 
confessa  Alexandrum,  Christo  credidit.  Hactenus 
Ado,  quem  descripsit  Surius  ad  eumdem  diem 
xxvi  Novembris. 

7  Actorum  martyrii,  ex  quibus  verisimillime , 
saltem  pro  majori  parte  compendium  contraxit 
Ado,  qucvque  Jtactenus  prelo  vulgata  non  novit 
quatuor  habemus  Mss.  apographa  \  primum  de- 
sumptum  notatur  ex  vetustissimo  Ms.  Audoma- 
rensi,  collatumque  cum  altero  item  Ms.  clarissimi 
Puteani;  secundum  huc  transmisitex  Mss.  codi- 
cibus  Ludovicus  Nicquet,  bibliothecarius  Ccvlesti- 
norum  Suessionibus  anno  1666,  idque  Suessio- 
nense  vocabo;  tertium  habetur  in  codice  Musei 
nostri  signato  P  Ms.  6;  quartum  in  codice  mem- 
braneo  etiam  apud  nos  signato  P  Ms.  158.  Ea  inter 
se  collata  apprime  congruunt  in  rebus  narratis 
omnibuSj  imo  et  in  verbis,  sipauca,  eaqueminus 
notabilia  excipias,  quod  vix  aliter  contingit,  dum 
eadem  instrumenta  antiqua,  a  diversis  descripta, 
producuntur.  Auctor  se  ubique  Crisentianum  vo- 
cat,  idemque  est  haud  dubie,  quem  Ado  S.  Cre- 
scentianum  appellavit.  Is  a  S.  Alexandro  presby- 
terum  se  ordinatum  esse  asserit;  adfuisse  Alexan- 
dro,  dum  captus  est ,  subsecutum  esse,  dum  ad 
imperatorem  ductus  est,  inter  milites  stetisse,  dum 
ab  imperatore  interrogatus  et  csedi  jussus  est, 
atque  omnia  annotasse  se  insinuat,  quee  ipse  vidit 
et  audivit.  Addit,se  annotata  sua  contulisse  cum 
aliis,  quae  P?*otasius  quidam,  dictante  ipsomet 
Comeliano,  pnecipuo  tyranni  ministro,  scripse- 
r*at,  atque  adjcvissc  ex  his,  qxtse  non  habebat,  puta, 
quia  audire  velprsesens  adesse  nequiverat.  Deni- 
que  exponit,  qua  occasione  Comelianus  prteses 
martyrii  historiam  dictaverit  Protasio  et  quomodo 
hic  iltam,  facta  collatione,  repetierit,  atque  in 
bibliotheca  sua  honoranter  reponivoluerit.  Unde 
equidem  saspieor,  ipsum  Protasium  occulte  Chri- 
stianum  fuisse,  Certe,  si  Actis  standum,  eximius 
Christianorem  fuit  fautor. 

SNactus  hujusmodi Acta martyrii,  quippequze, 
nisi  valde  corrupta,  supposititia  vel  interpolata 
reperiantur,plurimum  solent  xstimari  ab  erudi- 
tis,  attentius  ccepi  examinare  adjuncta  temporum 


DE  S.  ALKXANDRO  EPISC.  MART. 

acpersonarum,  locorum  item  ct  similium,  in  qui- 


D 


busfaeile  aberrant,  qui  ficta  pro  veris  ohtrudere 
nituntur-.nequeea  inter  Utm  yrave  aliquidofjnuli, 
unde  solide  elicerem ,  nedum  'ostenderem ,  Acta 
esse  certo  fabutosa.  Stylum  dcinde  et  scribendi 
ordinem  consideravi ,  eumque  satis  simplicem 
censui,  ut  credi  non  debeat,  a  recentiore  catamo 
fuisse  immutatus  notabiliter  vel  exornatus.  At 
quid  de  rebus  ipsisabiographo  narratis  ?  Audia- 
mus  primum  sententiam  Tiltemontii  ad  Adonis 
compendium  superius  relatum.  Is  tom.  %  Monu- 
mentorum  Eecles.  Nota  7  ad persecutionem  Marci 
AureliiAntoninideSanctonostroejusquepassione 
pronuntiat,  ut  sequitur. 

9  IVihil  de  S.  Alexandro  episcopo  compertum  a  Taiemontto 
nobis  est,  praiterquam  ex  Martyrolog-iis.  Sed  Ado  *™jj?£J°- 
ad  xxvi  Novembris  tam  fuse  de  eo  loquitur,  ut  ",s  '"  m 
anuotandum  id  esse  censuerimus.  Nam  quaa  de  ipso 

refert,  pro  Actis  haberi  possunt,  et  quidem  sat 
longis,  addi  a  nobis  posse  cuperemus,  etiam  bonis. 
At  nihil  in  iis  videtur  prjeter  prodigia  et  lacta 
Metaphrastica,  absque  ulla  veritatis  et  antiquita- 
tis  verisimilitudine.  Ex  iis,  quffi  tradit,  videtur 
Sanctus  fuisse  episcopus  in  civitate  quadam  R.omse  E 
vicina,  sed  in  qua,  invenire  non  potuit  Baronius. 
Juxta  Adonem  deductus  fuit  Romam ,  ut  ab  im- 
peratore  interrogaretur  ac  suppliciis  afficeretur. 
Eapropter  nos  eum  inter  martyres  Romanos  re- 
censemus.  Prsetendunt  tamen,  itum  esse,  ut  ipsi 
caput  amputaretur,  ad  viginti  illinc  milliaria  in 
via  Claudia,  nulla  allata  ratione  rei  tam  parum 
credibilis  etc.  Ita  itie,  dum  Adonem  soium  lege- 
rat ,  minus  absolute  pronuntiaturus  forsitan, 
si  Acta  ipsa,  quse  integra  exhibebimus,  inspi- 
cere  ipsi  licuisset. 

10  Nam  quod  de  loco  martyrii  parum  credibite  ldtata!i- 
ipsivisum  est,  credibilius  fecissent  rationes,  prse- 
termisScV  quidem  ab  Adone,  sed  sufficienter  expo- 
siteea  biographo,  qui,  cumpene  ubiquese  testem 
oculatum  ac  rerum  narratarum  participem  exhi- 
beat,  proftteaturque  se  ea,  quse  prxsens  spectare 

vel  audire  nequiverat,  accepisse  ex  ipsius  prsesidis 
dictamine ,  majorem  antiquitatis  similitudinem 
prsebuisset  etiam  Tillemontio,  Restant  igitur,  pree- 
terleviores  diffcultatesmoxynemorandas  ,solapro- 
digia  et  facta  Metaphrastica  seu  mirabilia  (quod 
idem  sonare  debuit  Tillemontio,  cum  certeAdoMe- 
taphraste  antiquior  sitjqitcvnonminus  frequentia 
sunt  in  Actis,  quam  in  Adoniano  eompendio,  qucp-  p 
que  nonpossunt  non  formidinem  ingerere  super 
eorum  sinceritate.  Sed  neque  ex  eo  uno  capite  ve- 
?Htatis  similitudinem  iis  negare  potuisset  Tille- 
montius,  utpotea  taliauctore  relata.  Imo,  inquis, 
hujuscemodi  larvam  induunt  fabulatores,  quofa- 
cilius  fidem  obtineant,  nec  raro  interpolatores  sub 
tuteta  testis  oculati,  Actis  verisfacta  fabulosa  im- 
miscent :  non  inficior,  id  aliquando  contigisse,  ne- 
que  ausim  spondere,  non  contigisse  hic:  attamen 
priusquam  biographodtieui  tam  turpis  imposturm 
notainuratur,iliudtemerepnesumendumnonest, 
sed  gravibus  rationibusprobandum.Sane  his  defi- 
cientibus,  varia  Acta  tamquam  sincera  et  authen- 
tica  amplectuntur  ac  laudant  viri  eruditi  etverzc 
criseosperiti,  etiamsi  non  minus  prodigiis  referta 
quam  nostra.  Nolo  id,  ne  eequo  iongius  excur- 
ram,hicexemplisdemonstrare:verumtamencum 
Acta  Sancti  nostri  nune  primum  integra ,  quod 
sciam ,  typis  vulgentur ,  haud  abs  re  fore  visum 
est,breviter  conferre  in  Annotatis  prcvcipua  pro- 
digia  in  his  contenta  cum  prodigiis,  qucV  iegun- 
tur  in  aliis,  ut  dispiciat  tector  ipse,  an  iila  po- 
tius,  quam  hcvc,  ex  istq  capite  sint  repudianda. 

Prx 


ubwlute  re- 
jiudianda; 
rei,  gw* ;»« 
rurn  cwdtbi 


eidem  visa 
est. 


*  al.  venan- 
diim 


ex-pomtw 


DIE  VlfJKSlMA  PBIMA  SBPTEMBEIfl 
A  Prw  ceteris  autem  utar  Actis  SS.  Theodoti  et  se- 
ptemvirgimtmmartyrum,  acSS.  Tarachi,  Probi 
et  Andronici,  quse  a  Tillemontio  et  aliisproban- 
tur,  et  quorum  prima  habes  apitd  nos  tom  iv  Maii 
pag.  149,  altera  inter  Selecta  apud  Ruinartium 
edita  anno  YtlSpag.  423. 

11  Ceterum  cum  raro  accidat,  ut  Acta,  primis 
ftdei  secidis  exarata,  adeo  UUesa  ad  nos  perve- 
niant,  quin  aliquibus  difficultatibus  laborent,  et 
aliquoties  tam  implicatis,  ut  dissolvi  facile  ne- 
queant,prout  fatetur  Tiltemontius  tom.  5  Operis 
cit.  pag.  660,  ubi  aliquas  proponit  in  Notis  ad 
Acta  S.  Theodoti,  etiam  suas  patiuntur  Acta  S.  Ale- 
xandri,  non  tamen  satis  graves,  ut  idcirco  amo- 
venda  videantur  ex  ordine  sincerorum,  vel  post- 
ponenda  jam  taudatis  authenticis.  Passimcom- 
mode  exponi  possunt,  vet  attribui  amanuensibus, 
qui  sicut  frequenti  experientia  discimus,  sive  ex 
negligentia,  sive  exeo,  quod  voces  aut  periodi  an- 
tiquitate  detritae  aut  obscurius  scriptsc  essent,  omi- 
semtnt,  addiderunt  et  pro  arbilrio  suo  expresse- 

.  runt :  quodpostremum  hic  speciatim  observo,  quia 
in  nostris  apographis  adjunctum  unum  et  alterum 
B  non  legitur,  quod  Ado  expressit;  quamquam  alio- 
qui  is  rebus  narratis  presse  inhzesisse  videatur 
Actis  nostris,  iisdemque  nonnumquam  utatur  ver- 
bis.  Sed  heec  facilius  exponentur  in  Annotatis. 
Pauca  subjungo,  unde  credibilius  fiat,  quod  Tilte- 
montio  parum  credibite  visum  est,quiaAdo,  ut- 
pote  compendium  tantum  exhibens,  rationem  af- 
ferre  prsetermiserat,  cur  S.  Alexander  ductus  fuis- 
set  extra  Urbem  in  viam  Claudiam,  ibidemque 
martyrium  subiisset. 

12  Crescentianus  seu  Crisentianus  biographus, 
postquam  narravit  modum,  quo  comprehensus  est 
Sanctus,  et  quo  ipse  simul  citm  sociis  Romamper- 
venit,  ita  prosequitur  :  Eodem  tempore  Antoni- 
nussibi  via  Claudia  miliario  septimo  decimo  mau- 
soleum  fabricabat.  Cumque  venissemus  Romam, 
dictum  est  Corneliano,  quod  Antoninus  in  partes 
Tuscise  ambulasset,  in  quo  loco  praedia  electa  ha- 
bebat,  ideo  quasi  ad  vexandum  *  frequenter  exi- 
bat.  Cumque  cognovisset  Cornelianus,  festinanter 
pertrausiit  Urbem.  Cumque  pervenissemus  in  lo- 
cum,  qui  dicitur  Clivus  Parralis,  ibi  eum  de  jumen- 
to  deponens,  retro  manibus  lig-atis,  ad  prgetorium 
Pusci  perduxit.  Eg*o  vero  etc.  XJnde  apparet,  extra 
Urbem  fuisse  actitm,  quidqaid  de  Sancto  comme- 
moratAdo.  Porro  tres  secido  secundo  imperatores 
Antonini  nomine  venhtnt.  Tihts  Antoninus  Pius, 
Marcus  Aurelius  Antoninus ,  et  Lucius  Verus 
Antoninus,  licet  posterior  rarius  eo  nomine  desi- 
gnetur. 

13  Utnitsquam  apud  veteres  memoriam  reperi 
mausoleiab  aliquo  Antonino  fabricati  in  via  Clau- 
dia  :  quamquam  satis  constet,  eosdem  Antoninos, 
Pium  certe  et  Verum  in  partibus  Tuscue  et  prse- 
dia  habuisse  et  eedifcia  erexisse.  Nam  Antoninus 
Pius  educatus  est  Lauri  in  Aurelia,  ubi  postea  pa- 
latium  extruxit,  inquit  Julius  Capitolinus  in  Vita 
ipsius.  Aurelia  autem  via,  teste  Isaaco  Casaubono 
in  Capitolinum,petebantur  Etrusci;  Laurum  vero, 
Lorium  vet  etiam  Loria  Villa,  ubi  omniitm  consen- 
su  idem  Pius  mortuus  est,  distabat  duodecimo  Mil- 
liario  ab  Urbe.  Idem  Capitolinus  in  Vita  Lucii 
Veri  hsec  tradit ;  "Villam  pneterea  extruxit  (VerusJ 
in  via  Clodia  famosissimam,  in  qua  permultos  dies 
et  ipse  ingenti  luxuria  debacchatus  est,  .  .  .  .  et 
Marcum  Aurelium  rog-avit...  qui  venit...  quinque 
diebus  in  eadem  villa  residens.  Hujus  vitLv  vesti- 
gia,  ut  notat  Aringhus  lib.  4  cap.  38  Romx  sub- 
terranete,  ad  luvc  usque  tempora  exstant  ad  ta- 


MCVMM 

J.   P. 


229 
cum  Sabatinum  seu  Braccianum,  de  quo  i 

11  Sub  iisdem  quoque  imperatoribus  Corneliani 
meminit  idem  Capitolinus  in  Vita  Marei  A  ntonini  „ 
hisverhis  :  luit  eo  tempore  ctiam  ParthJcaxn  bel-  /^JTlLfc 
lum,  quod  Volotrosus,  paratum  sub  Pio,  Marci  et  *; 
Veri  tempore  indixit,  fugato  Atidio  Corneliano,  qui 
Syriarn  tunc  ndministrabat.  Forte  is  ipseest,quem 
designat  biogmphusnoster.  Sed  ko<  etiam  sup- 
posito,  ne  velsic,  utpatet,  determinari  potest,  sub 
quo  Antonino  passus  sit  S.  Ak-xander.  Baronius 
inAnnatibus  ejus  martyrium  annectit  anno  Chri- 
sti  154,  ac  proin  Antoninum  Pium  intellexit; 
Titlemontius  differre  maluitad  i>»jj<'rn>m  Marci 
Aurelii,  qui  illud  una  cum  Lucio  Vero  primum 
et  post  hujus  mortem  solus  tenuit.  Equidem 
dum  rationes  sufficientes  non  reperi.,  cur  uni 
potius  quam  atteri  attribuam ,  latius  signan- 
dum  putavi  seculo  secundo,  intra  annos  138,  quo 
Pius  imperare  ccepit,  et  180,  qU0  mortuus  Mar- 
cus. 

15  Martyrii  palsestram  eodem  ab  Urbe  loci  in-  i*>  <*■«>>* 
tervallo  statuit  biographus ,  quo  Ado,  vigesimo  *°" 
scilicet  milliario  :  addit  tamen  nonnulla,  unde 
conjicere  liceat ,  ad  quam  circiter  vi&  Claudim  E 
partem  res  totaperacta  sit,  et  quo  in  locoprimum 
seputtus  sit  sanctus  Martyr.  Nam  num.  10  San- 
ctum  in  fomacemmissum  fuissescribitin  vicoBac- 
catensi  seit  Baccanensi,  ut  tegitur  numero  uttimo, 
ubi  thermse  publicse  erant.  Beccanse  autem,  teste 
Baudrando,  es^vicus  Hetruriae,  cujus  fit  mentio  in 
Itinerario  Antonini,  nunc  Beccano  dictus,  in  ditione 
ecclesiaB  et  in  provincia  Patrimonii,  xv  mil.  pass. 
ab  urbe  Roma...  exig-uum  habet  lacum,  qui  vulgro  il 
lag-o  di  Beccano  dicitur...  eique  adjacet  Moesia  syl- 
va,  qure  il  Bosco  di  Beccano  nominatur.  Vicum,  la- 
cum  et  sytvameodem  nominc,  eodemque  circiter 
ab  Urbe  itineris  intervalto  notat  etiam  in  partibus 
Tuscize  Kircherus  in  Chronographia  Latii  juxta 
veterem  et  novum  sititm, 

16  Verumtamen  aliquantum  remotius  ab  Urbe  Sanctui 
iisdem  inpartibus  exhibctur  apud  laudatum  Kir- 
cherum  tocus,  dictus  Italice  Bracciano,  de  quo  Bau- 
drandus  bis  agit  in  Lexico;  primum  his  verbis  : 
Braccianum,  Bracciano,  aliis  Bracenum,  oppidum 
Italia?,  in  ditione  Ecclesia?  etiu  provincia  Patrimo- 
nii  S.  Petri,  ducatus  titulo  insigfne  LTsinorum,  ad 
lacum  cognominem  et  Sabatia?  tractus  caput.  Ad- 
dit  dici  etiam  Arcenum,  et  illuc  lectorem  remit- 
tit.  Hic  autem  ita  scribit  t  Arcenum,  oppidum 
Hetruriffi  in  Sabatia  tractu  Livio ,  quod  Bracen- 
num  aliis,  et  Bryg-ianum  Catoni,  nunc  Bracciano 
oppidum  Italiae...  ad  Sabatium  lacum...  parvum  F 
est  sed  lepidum,  xx  milliaribus  distans  ab  urbe 
Roma.  Ad  eumdem  lacum  erant  batnea,  quss,  ut 
scribit  Leander  Albertus  in  Descriptkmr  Tuscuv, 
Caeretana  balnea  saluberrima  Strabo  dicit...  et  hoc 
a^vo  Balnea  Sabatina  dicuntur  a  lacu  Sabatino,  qui 
etBratianus.  Addit  Aringhus  rap.iO,  num.  13  ci- 
tatus  :  Vulgari  nunc  corruptoque  vocabulo  Baluea 
VicarelH  sive  vici  Aurelii  appellantur,  quopofei- 
mum  loco  spectatissimse  quondam  villffl  Veri  impe- 
ratoris  vestig-iaing-entis  quidem  mag-nitudinis  con- 

spiciuntur. 

17  Atquehinc  non  satis  certum  mihi  estt  Bac-  ;"•"■" 
canas  a  biographo  nostro  designatas  fuisse.  Nam 
sicut  in  Mss.  tamdiversa  est  lecHo,  ut  m  uno  eo- 
demquecodice.  undr  Acta  drsrribam,  tegatur  vico 
Baccatensi  et  Baccanensi,  in  Audomarensi  V&re 
apographo  Baccarcnse;  ita  dubium  esse  potest, 
an  non  xtbique  mendose  exaratum  sit,  ac  legen- 
dum  Bracennensi,  Bracenensi  aut  Braccinensi,  Ac- 
cedit,  quod  distantia  ab  Urbe  Romaper  biogra- 

phum 


■I  I   i     i  : 
J.   P. 


phutn  etAdonem  eapressa,  minus  faveat  Bacca- 
nis,guam  Bracciano  vel  etiam  Vico  Aurelii,  gui 
a  lacu  aajacenti  forte  vicus  Bracenensis  aut  Brac- 
cianensis  dictusfuit  Nam sirectenotat Baudran- 
dus,  Braccianum  vigesimo  milliario  distat  Roma, 
vicus  Aurelii  vigesimo  primo :  Baccanse  vero  de- 
dicit  autem  biographus 


cimo  quinto  dumtaxat 
Sanctum,  jubente  imperatoret 


eductum  e  loco, 


ac  tepulttu 

sit,  disquiri 
iur. 


ubi  erat  fornax,  decollatum  fuisse  vigesimo  ab 
Urbe  milliario ;  igitur  si  Baccanas  inteltigimus, 
statuendum  est,  qaod  satellites  cum  Sancto  pro- 
gressi  fuerint  ad  quinque  miiliaria;  quodetminus 
credibile  apparet,  et  utcwnquc  conirarium  menti 
imperatoris,  qu&juxta  biographum  talis  videtur 
fuisse ,  ut  decollareiur  Sanctus  in  conspectu 
omnium. 

ISPorro  in  eodem  toco,  ubi  fornaxexstitit,ab 

ipsomet  biographo  sepultum  fuisse  sufficienter 

edocebimur  in  Actis;  at  quod  dicitur  in  veteriRo- 

mano  et  Adonis  Martyrologiis  de  corporis  trans- 

latione,  ac  de  festivitate  ipsi  dicataper  S.  Dama- 

sum  Papam,  qui  post  medium  secutum  quartum 

Ecclesiam  gubernavit  et  re  vera,  ut  in  Vita  ejus 

B  legitur,  multa  corpora  sanctorum  Martyrum  requi- 

sivitet  invenit,  nuspiam  plenius  exposituminvenu 

Adeo  ut  ignoremus,  ubinam  cryptam  ab  Adone 

memoratam  ei  fecerit  sanctus  Pontifex,  etan  sa- 

cra>  Martyris  exuvix  hodiedum  alicubi  peculiari 

in  honore  serventur.  Nunc  Actasubnecto  prout  ha- 

bentur  in  codice  nostro  signato  P.  Ms.  158,  quia 

in  eo  mxdio  correctior  est  scriptio,  quam  in  aliis; 

notabiliores  tamen  lectiones  varianies,  etiam  men- 

dosas  in  hisce  occurrentes,  dabo  vel  ad  marginem 

vel  inter  Annotata.  Quoniam  autem  propter  dicta 

num.  10  paulo  frequentiora  ac  prolixiora  futura 

sunt  Annotata,  ad  majus  commodum  Acta  ipsa, 

quamquam  non  admodum  prolixa,  in  tres  partes 

divisi. 


DB  S  ALEXANDBO  EPISC.  .AIART. 

prosos  mundasti,  et  mortuum  in  tuo  nomine  su-  D 
scitasti :  qui  dixisti  discipulis  tuis  :  Petite,  et  dabi- 
tur  vobis;  querite  ct  invenietis;  pulsate  et  npo- 
rietur  vobis  :  ego  peto,  qusero  et  pulso  :  exaudi 
me  Servum  tuum.  Exig-it  cnim  tempus,  ut  virtu- 
tem  tuam  omnibus  pandas;  et  sicut  suscitare  di- 
gnatus  es  Lazarum  de  monumento,  ita  nunc  su- 
scita  puerum  istum.  Exaudi  me ,  Domine,  Ser- 
vum  tuum ,  ne  dicant  gentes  :  Ubi  est  Deus  co- 
rum? 

2  Et  cum  ksec  dixisset ,  conversus  est  ad  cor- 
pus,  et  dixit :  In  nomine  Patris  et  Filii  et  Spiritus 
sancti  surgre.  Et  statim  surrexit,  et  stans  voce  ex- 
celsa  ccepit  clamare  :  Audite  parentes,  et  intelli- 
gite  *  populus  cunctus.  Videbar  hodie  a  duobus 
iEgyptiisduci,  quorum  vultus  ira  erant  pleni  et  fu- 
rore  c.  Et  duxerunt  me  per  loca  deserta,  et  depo- 
suerunt  me  in  locum  obscurum  ;  et  erat  ibi  pu- 
teus,  septem  sigillis  sig-natus,  et  tradiderunt  me, 
ut  mitterer  iu  puteum  illum,  et  subito  factus  est 
terrae  motus  et  infernus  contremuit  totus  :  et  venit 
juvenis,  cujus  aspectus  eratsicutfulg-ur,  et  excla- 
mavit  voce  niagna,  dicens  :  Remittite  puerum, 
quia  vocatur  a  famulo  Dei  Alexandro :  et  ecce  re- 
duxerunt  me  in  corpus  meum.  Et  hfec  dicens,  ex-  E 
clamavit  voce  mag*na,  dicens  :  Domine  meus  Aie- 
xander,  baptiza  me  in  nomine  Domini  Jhesu  Chri 


revocnt,  et 
muUosbaptt. 


'  «'•  inlclli- 
eat 


Sanctus  mor- 
tuum  ad  vi- 
tam 
a 

'  al.  pcrdu- 
ccre 
0 

'  al  ad  cos 


*  al.  oratio- 

ocm 

*af.di\i>set 


ACTA    MARTYRII 

Auctore  Crisentiano  presbytero,  te- 
ste  oculato. 

c  Ex  codice  membraneo  cum  aliis  Mss. 
collato. 


PARS  I 

Tn  diebus  illis  cum  essent  insidia^  paganorum  a 
J-adversus  Christianos  sub  Antouino  imperatore , 
beatissimus  Alexander  episcopus,  gratia  Dei  per- 
fusus,  omnes  cepit  a  cultura  ydolorum  amovere 
et  ad  viam  vitamque  aiternam  reducere  *  Cum- 
que  duceretur  quidam  mortuus  in  locello  b  ve- 
mens  beatissimus  Alexander  dixit  ad  parentes 
ejus  * :  Si  credideritis  in  Patrem  et  Filium  et  Spiri- 
tum  sanctum  et  baptizati  fueritis,  reviviscet  ve- 
ster  fihus.  Tunc  responderunt  parentes  ejus  et  di- 
xerunt  :  Si  apparuerint  opera  Dei  per  operatio- 
nem  tuam,  et  nos  credemus,  et  omnes,  qui  no- 
biscum  venerunt.  Et  cum  hsec  dixissent  *  infantem 
depom  pnecepit.etannuens  manu,  silentium  neri 
jussu.  Et  prostemens  se  in  orationem,  cum  lacry- 

Ch  isrVi ilid/°minUm'  diGeilS  :   ^e  Jhes^u 
Christe,  luh  Dei  Vl7i,  qui  CKC0S  illuminast;    le. 


sti,  ne  videam  jam  puteum  illum,  quem  cg-o  hodie 
vidi  :  ubi  mittuntur  non  baptizati,  aut  quicunque 
non  fuerint  Christum  confessi.  Unde  indubitatum 
est  omnibus,  ut  fierent  Christiani.  Et  quia  Martii 
mensis  inter  initia  erat,  die  d  sancti  Paschaj  omnes 
sunt  baptizati.  Euit  enim  numerus  eorum,  qui  ba- 
ptizati  sunt,  quatuordecim  millia,  centum  trig-inta 
duo  e.  Et  non  solum  mortuum  suscitavit,  sed  etiam 
cascis  visum  in  Christi  nomine  renovabat,  et  alia 
pluraper  jejuniaet  orationes  per  baptismum  sine 
timore  curabat. 

3  Cumque  hrec  ag*erentur,  pervenere  ad  audi- 
tum  Antonini  tyranni  omuia,  quse  fiebant.  Tunc 
Antoninus   tyrannus   ordinavit    Cornelianum  pri- 
mum  palatinum/cum  centum  quinquaginta  mili- 
tibus  ,   ut    eum  exhiberet.  Veniens  autem  Corne- 
lianus,   invenit  nos  in  ecclesia  die  Dominico  po- 
pulum   Dei    docentes;    nondum  enim  Misste  fue- 
rant  celebratse.  Cumque  ingressus  fuisset,   qui  *  ■ 
esset  Alexander,  inquirere  volens,-  videns  multitu- 
dinem  populorum,  cepit  timere,  et  cum  reverentia 
cepit   dicere,   pro    qua  causa  venisset.  Cui  dixit 
Alexander :  Nec  nos  latet,  pro  qua  re  venisti-  ve- 
rumtamen  eamus.  Multitudo  autem  populi  lapidi- 
bus  eum  interficere  cog-itabat;  cumque  cognovis- 
set  cogitatum  eorum ,  dixit  ad  eos  :  Filii  et  fra- 
tres,  quod  cog-itatis,  impendite  *  mihi;  si  autem 
dimisentis  et  meam  coronam  tenebitis  et  vestra 
gaudia  non  amittetis.  Ha3c  eo  dicente,  explicitis 
Missis,  data  oratione  benedixit  populum,  et  dimi- 
serunt  nos  g.  Ego  vero,   qui  ab  eo  sum  presbyter 
ordinatus,   simul  cum  conjug-e  mea  h,  sorore  eius, 
quai    cum    eo   vixit    sine    querela,   sumentes  si- 
mul  et  Bonefacium  et  Vitalionem  *,  venimus  Ro- 
mam. 

4  Eodem  tempore  Antoninus   sibi  via  Claudia 

nuliano  sepbmo  decimo  *  mausoleum  fabricabat. 

Cumque  ven.ssemus   Romam,  dictum  cst  Corne- 

hano  quod  Antoninus  in  partes  Tusciaa  ambu- 
lasset     m  qu     loco  prgedia  decta  ^^      .deo 

qua,i  ad  vexandum  i  frequenter  exibat.  Cumque 
cognovisset  Cornelianus,  festinanter  pertransiit  Ur- 
oem  tumque  pervenissemus  in  locum,  qui  dici- 
tur  Chvus  Parralis  k;  ibi  eum  de  jumento  depo- 
nens,  retro  manibus  ligatis,  ad  pra^torium  Fusci  l 

perduxit 


cnmprehcn- 
ditur. 


al.  quis 


*  cod.  alt. 
impcdit 


fl 
k 

'  al.  additar 

uterque 

ad  iwpcra- 

torem  duci- 

tur 

*  al.  xvjii 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEPTEMBBM  «, 


intciTogatns 
fortiter  re- 
$pondet; 


•  Cwi.  fl&. 
rcspondit 


ciesuscurceri 
inctuditur  ; 
uuctoraban- 
gelomone- 
tur. 


'  cod.ult.  in 


gestis  sollicitus  eram 

stetit  ante  tyrannum.  Tunc  Antoninus  dixit : 
neliane,  ubi  est,  ad  quem  ambulasti?  Cornelianus 
dixit:  Ligatis  manibus  ante  consistorium  reliqui 
eum.  Antoninus  typannus  sedens  pro  tribunali,  jus- 
sit  eum  ingredi  coram  se. 

5  Ego  vero  sollicitus  sequens,  inter  milites  cepi 
stare,  et  audivi,  quomodo  Antoninusdixit  Alexan- 
dro  :  Tu  es  Alexander,  qui  partem  Orientis  dampna- 
sti  m,  et  subvertis  bene  viventes,  et  decipis  homines 
multos,  suadendo  eis,  ut  credant  in  hominem  de- 
speratum,  quem  a  suis  fratribus  interfectum  audi- 
vimus?  Si  enim  ex  Deo  fuisset,  ut  homo  non  esset 
passus.  Alexander  vero  tale  reddidit  responsum : 
Ob  hoc,  cum  esset  Dominus  majestatis,  de  cjeIo 
descendit,  hominis  formam  suspiciens,  ut,  quemfe- 
cerat,  liberaret  a  morte,  et  pronobis  omnibus  pati 
dignatus  est  Christus.  Antoninus  dixit :  Multum 
mihi,  Juvenis  n,  nolo  loquaris  :  nega  Deum  tuum  et 
sacrifica  diis,  et  faciam  te  primum  in  palatio  meo  o. 
Quod  si  me  nolueris  audire,   diversa  tibi  parabo 

B  tormenta,  et  non  te  liberabit  Deus  tuus  de  manibus 
meis.  Cui  Alexander  episcopus  dixit*;  Hoctracta 
tu  :  ut  quid  me  venire  fecisti,  ut  modo  sedens 
verbis  hiis  surdos  lapides  istos  mesuadeasadorare? 
Fac,  quod  desideras;  nam  me  nonmutabis  a  sensu 
meo. 

6  Antoninusdixit;  Extendatur  et  fustibus  ma- 
ctetur,  donec  deficiat  iste.  Ignoras,  in  cujus  pra- 
sentia  loquaris  talia  verba?  Injuriam  mihi  facis, 
cui  subjacet  seculum  totum?  Alexander  episcopus 
hilari  vultu  respondit:  Noli  te  ipsum  de  tua  po- 
tentia  tantum  jactare,  ut  tibi  dicas  seculum  subja- 
cere,  quod  ipse  dimittes  invitus,  vadens,  quo  tu 
non  vis.  Audiens  Antoninus,  jussit  eum  in  custo- 
diam  mitti.  Cumque  a  militibus  duceretur,  Anto- 
ninus  Alexandro  clamans  dixit :  Quatuor  dierum  a 
me  tibi  dantur  inducis,  ut,  deposita  formidine  va- 
nitatis  p,  ultroneus  ad  nos  venire  procures.  Cui 
Vir  venerabilis  episcopus  dixit :  Quatuor  dies  jam 
jestima  proeterisse;  quod  desideras,  hodie  comple. 
Misso  igitur  eo  in  custodia  *,  ego  reversus  ad  lo- 
cum,  ubi  applicati  eramus,  et  sedens  sub  arbore, 
cepi  plorare,  et  ponens  caput  soporans  cepi  dormire. 
"Visus  est  mihi  angelus  Domini,  qui  et  dixit  mihi : 

,  Ego  sum  Michael  Angelus,  missus  a  Deo  :  jam 
fui  ad  Alexandrum,  et  solvi  vincula  ejus  con- 
fortans  eum,  et  veni  dicere  tibi :  sub  arbore  ista 
nolite  sedere,  ne  vos  videant  isti,  qui  tyranno 
volunt  placere,  et  nuntient  illi,  et  erunt  vobis  mo- 
lesti.  Et  ad  quem  tendere  locum  deberem,  dixit 
mihi  q. 

ANNOTATA. 

a  Dixi  in  Commentario  num.  xi,  Acta  S.  Ale- 
xandri,  seposita  etiam  factorum  mirabiliumcopia, 
aliis  laborare  difficultatibus ,  non  tamen  sufficien- 
tibus,  ob  quas  repudicntur ;  cum  a  similibus  im- 
munia  non  sint  alia  maxime  probata.  Eas  inter 
prmcipua  hicse  offert  in  ipso  limine.  Certum  est 
quideni,  ethnicos  seu  gentites  antiquis  seeidis 
etiam  paganos  fuisse  dictos  :  sed  de  vocis  origine 
disputant  eruditi.  Sunt,  qui  dicant,paganos  olim 
vocatos  fuisse  eos,  qui  milites  non  erant,  atque 
hinc  ita  appettatos  fuisse  a  veteribus  Christianis 
gentiles,  quod  Christi  mitites  non  essent.  Salma- 
sius  in  Vopiscum  ex  ipsa  vocis  radice  originem 
deducit:  Paganos,  inquit,  vulgus  pro  gentilibus 
dicebat :  nam  pagusapud  Latinos  idemetiam,  quod 
Septembris  Tomus  VL 


ratores  Christi  fidem  amplexi  sunt,  ac  proinde 
rnagis  mchnorin  eorum  sententiam,  qui  statuunL 
Wodcum  Constantini  Magni  et  filiorum  ediclis 
ab  urbibus  et  civitatibus  proscriptus  esset  idolo- 
rum  cultus,  xn  pagos  se  receperint  gentiles,  ihi- 
demque  clandestina  sacraperagentes,aChristw- 
nis  p^mappeltari  cceperint.  Hinc  dici  potest 
quod  mendose  hic  substituta  fuerit  ab  amanuensi 
f0#paganorum  pro  gentilium,  vel  multoverisi- 
milius,  quod  exordium  ittud  adjectum  fueritActis 
ab  eorum  cotlectore post  datam  Christianis  a  Con- 
stantino  pacem,  utide  exordio  Actorum  S.Justini 
Philosophi,atioquisincerorum  ac  germanorum 
judicarunt  Papebrochius,  Titlemontius  et  Ruinar- 
hus,  quod,  fatenteposteriore,  alias  stepius  factum 
est,  quodque  probabilius  fiet  ex  Annotatis  asl  ulti- 
mam  Actorum  periodum. 

b  Id  est,  loculo  seu  feretro,  quo  mortui  inctu- 

duntur. 

c  Hinc  variant  apographa.  Ms.  Audomarense 
habet:  quorum  vultus  ira  erant  et  pleni  furore. 
Codex  atter:  quorum  vultus  erant  ira  pleni  et 
furore. 

d  Die  legitur  in  soto  Ms.  Suessionensi;  in  aliis 
mendose  dies.  Hujusmodi  minutias,  qua>  ma, 
bus  facite  inserinequeuni,  et  a  librariis  profectx 
apparent,  deinceps  negtigam,  ne  nimium  accre- 
scant  Annotata. 

e  Ita  habent  quatuor  nostra  Mss.  Forte  aucto- 
ris  mens  fuit,  quod  postquam  puer  iste,  ejusque 
parentes,  et  qui  cum  his  venerant,  baptismum 
susceperant,  numerus  baptizatorum,  iniisparti- 
bus  degentium,  ad  quatuordecim  mitlia  etc.  ascen- 
derit.  Malim  tamen  credere,  in  numeris  errasse 
Ubrarium :  maxime  quia  Ado  tantum  habet :  cum 
quo  baptizati  sunt  alii  centum  viginti  quinque. 
Adoni  consonat  codex  Ms.  pergamenus  biblio- 
theccv  Ambrosiame  Mediolani  notatus  H  22 1-,  unde 
idem  miracutum  anno  1752  descripsit  unus  e  col- 
legis  nostris;  preeterquam  quod  ibidem  iegatur 
centum  viginti  duo :  verishniliter  lectum  fuerit 
cxxnpro  cxxv,  aut  contra.Verisimititer etiam  li- 
brarii  incuria  in  nostris  apographis  excidit  no- 
men  pueri  ad  vitam  revocati.  Ado  enim  clare 
cxprimit :  Vocabatur  is  Luceius :  Ms.  Mediota- 
nense  :  Vocabatur  autem  is  Lucius. 

f  Id  est,  quiprimarium  inpalatio  officium  ad- 
ministrabat.  De  Officiis  palatinis  sic  meminit  Tre- 
bcltius  Pollio  in  GaUieniimperatoris  Vita:  Quum 
iret  ad  hortos  nominis  sui ,  omnia  palatina  officia 
sequebantur.  Vopiscus  item  in  Vita  Aureliani  : 
Quum  consedisset  Valerianus  Augustus...  pnesente 
exercitu,  prssente  etiam  officio  patatino. 

g  PrcC  timore  verisimiiiter  non  est  aususCorne- 
lianus  apprehendere  sanctum  Episcopum,  nisi 
post  finita  divina  Officia,  et  acceptum  consensum 
multitudinis ;  hancautem  oportet  fuisse  valde  nu- 
merosam,  utpote  qiuv  metum  faceret  duci,  cenlum 
quinquaginta  mititibus stipato  ;imo  et  iocumopor- 
tet  fuisse  peramplum,  qui  tantam  multitudinem 
caperet.  Atque  idcirco,  quamquam  nutio  indicio 
assequi  valeam,  cujus  civitatis  episcopus  fuerit 
S.  Alexander,  suspicor  tamen,  hanc  db  urbe  remo- 
tiorem  fuisse,  quam  pxdarint  alii.  Nam,  dato 
etiam,  quod  sub  Antoninis  minus  atrox  fuerit 
persecittio,  verisimitius  mihi  est,  itlos,  insignes, 
ut  infra  ostendam,  falsorumdeorumcidtores,non 
passuros  fuisse  tanta  fidei  Christianx  incrementa 
propeurbem  Romanam.  Vide  insuper  lit.  i. 
h  Puta,  quam  duxerat  ante  ordinationem,  ac 

34         tum 


232 


ACTA  MARTYRII  S.  ALEXANDRT  EPISC.  MART. 


A.  Cftnit- 

TlfcNO    IMUSB 


al.  qiiia 

0 


tum  habebat,  tamquam  non  habens. 

i  ln  aliis  Mss  legitur  venandum.  Conside  super 
hic  narratis  Gommmtarium  preevium  num.  12  et 
seqq^  et  adverteinsuper,  etiamhic  utcumquccon- 
firmari  conjecturam,  quam  indicavi  ad  lit.  g. 
Nisienim  remotior  fuit  locus,  in  quo  captus  est 
Sanctus,  non  ridetur  ignoraturus  fuisse  Come- 
lianus  imperatoris  ab  urbe  absentiam* 

k  Paralis  in  aliis  Mss,  Sed  locum  frustra  qiuv- 
sivi  in  partibus  Tuscice;  credibile  est,  aliud  illi 
postmodum  nomen  fuisse  indituni. 

1  Nec  majore  fructu  investigavi  in  Pratorium 
Fusci.  Vocis  pnetorium  variam  notionem  assignat 
Pitiscus  inLexico  antiquitatum.Ego  huic  loco  ut 
yyiagis  propriam,  dcligo,  quam  dat  verbis  sequen- 
tibus:  Pnetorium  appellabatur  etiam  villa  sum- 
ptuosissima,  atque  a^dificium  extra  urbem....  per 
quandam  sigrnificationis  similitudinem;  quia  longe 
super  rusticorum  tug-uria  et  casas  eminebat;  quem- 
admodum  in  castris  amplitudine,  splendore  et  ma- 
gnificentia  long-e  eminebatpra?  aliis  ipsius  impera- 
toris  tabernaculum  :  nempe  qiuvprimaria  est  pree- 
iorii  significatio.  Villa  ista  fortasse  exstructa 
fuerat a Fusco,  cujus  meminit  Spartianus  inVita 
B  Adriani  imperatoris  his  verbis :  Fuscum,  quod 
imperium  prsesagiis  et  ostentis  ag-itatus  speraret, 
in  summa  detestatione  liabuit. 

m  Sensum  esse  crediderim :  Titne  is  es,  qui 
parti,  queeRonitX  Orientalis  est,  damnum  intulisti; 
popidum  avertendo  ab  idolorum  cultu  etcJ 

n  Juvenem  compellat,  seu  quod  revera  Sanctus 
non  esset  setate  multum  provectus;  seu  quod  ex 
corporis  et  vidtus  specie  juniorem  opinaretur. 
quam  erat;  seu  denique  quod  eo  titido  blandiri 
vellet,  et  inducere  ipsum  ad  acceptanda  ea,  quae 
promittebat,  idiciarius  eruitur  infra  num.  10. 

o  Tillemontius  tom.  3  Monumentorum  ecclesia- 
sticorum  pag.  701  nihil  communius  esse  aii  in 
Actis  falsis  aut  suspectis,  quam  magnas  pro?nis- 
siones,  factas  Christianis,  qui  erant  sacriflcaturi; 
ac  nescire  se,  an  satis  communes  sint  in  aidhen- 
ticis.  Sed  hic  relata  promissio  non  magis  obesse 
debet  auctoritati  Actorumnostrorum,  quam  nar- 
rata  apud  nos  tom.  4  Maiipag.  159  in  Passione 
S.  Theodoti  Ancyrani  et  sociarum  martyrum,  in 
qua  prcvses  eumdem  Theodotum,  conditione  cau- 
ponem,  sic  alloquitur:  Ita  faciens,  toti  urbi  domi- 
naberis,  factus  sacerdos  Apollinis. 

p  Ado  :  ut  deposito  cultu  vanitatis. 

q  Ihec  alicvque  hujusmodi  visiones  seuappari- 
tiones,  infra  recurrentes,  verisimiliter  inter  pro- 
digia  et  facta  Metaphrastica  comprehenscV  sunt  a 
Titlemontio;  sed  cur  magis  elevent  auctoritatem 
hujus,  quam  aliarum  Passionum,  nominatim 
S.  Theodoti,  mox  laudati,  in  quamirseadmodum 
apparitiones  memorantur  num.  16, 18  et  19?  Ce- 
terum  cum  dixerit  Angelus,  soluta  esse  Alexandri 
vincida,suspicio  essepotest,  hic prsetermissa  esse, 
quee  habet  Petrus  de  Natalibus  in  Compendio 
Passionis  lib.  8  cap.  102,  nempe  Sanctum  carcere 
sohdum  fuisse,  denuo  privdicasse  ac  secundo  ca- 
ptum  esse.  Verum  cum  neque  Ado  horum  memU 
nerit,  angetiverbasicintelligipossunt,  utconfor- 
tando  et  consolando  vincula  Sancto  leviora  et 
jucundiora  reddiderit. 

PARS  II. 

A/rane  autem  jam  facto,  Antoninus  vocavit 
J-  XCornehanum,  ordinavitque  eum  prssidem, 
et  consulatum  ei  jussit  dari  a,   dicens:   Prout  * 


G 


jussa  mca  implesti,  ct  comdempnatum  illum  cum 
injuria  adduxisti,  pretorium,  in  quo  *  invenisti,  a 
me  tibi  scias  donatum,  et  qurecumque  volueris  a 
me,  tibi  non  neg-abo.  Eg-o  vero  simul  cum  quibus 
eram,  pauperum  more  secus  viam  vicinalem  b  se- 
dentes,  expectabamus  in  loco,  quo  mihi  prasce- 
pit  ang-elus  Domini.  Post  quatuor  dies  transactos 
Antoninus  in  praedio  Nevianorum  sibi  tribunal 
et  ludum  ferarum  parari  priecepitj  cumque 
omnia  fuissent  parata,  sedens  pro  tribunali  Anto- 
ninus  tyrannus,  Alexandrum  episcopura  adduci 
prjEcepit.  Cumque  advenisset  vir  venerabilis  Ale- 
xander  episcopus,  facto  signo  Crucis,  stetit  ante 
tyrannum.  Sollicite  eg-o  audivi  Antoninum  dicen- 
tem  :  Quid  est  Alexander,  deliberasti  esse  amicus 
noster?  Alexander  episcopus  respondit :  Noli  tem- 
ptare  Christum  Dominura  meum  :  quia  et  pater  tuus 
diabolus  aliquando  voluit  eum  temptare,  ita  ut 
diceret  ei  :  «  Si  filius  Dei  es,  dic,  ut  lapides  isti 
i'  panes  fiant.  »  Et  Dominus  dixit ;  »  Vade  Sathana : 
//  Scriptum  est  enim  :  Non  temptabis  Dominura 
«  Deum  tuum  c.  »  Ita  et  tibi  dico  :  Non  temptabis 
Paniulum  Christi. 

8  Antoninus  autem  iratus,  in  eculeo  eum  su- 
spendi,  et  lampades  ardentes  circa  latera  ejus  sup- 
poni  priECepit;  post  hsec  eum  ung*ulari,  et  ustura 
lampadum  jussit  cruciari  d.  Venerabilis  vir  Dei 
Alexander  de  eculeo  dixit:  Miror,  ut  insensatus 
aliquando  saperet :  ecce  aliquantum  factus  es  homo, 
ut  faceres  de  aqua  friguda  corpus  lavari  et  modo 
de  spong-ia  molli  facias  tergi  e.  Post  htec  jussit 
eum  deponi,  et  dixit :  Vides,  Alexander,  quandiu 
pro  te  faciunt  dii,  et  non  obtemperas.  Per  Deum 
Jovem  et  solem  invictum  et  per  mag-num  Apol- 
linem,  qui  continet  mundum  et  g-ubernat  omue 
seculum  f,  si  volueris  g-ratis  eis  exhibere  culturam, 
ita  te  habeo  tamquam  fratrem  et  erunt  tibi  divi- 
tia3  multa3.  Et  Alexander  vir  venerabilis  episcopus 
dixit :  Et  ubi  sunt  dii  tui,  eamus  ad  eos,  et  sacrifico 
eis  e. 

9  Antoninus  g*audio  ductus ,  jussit  prasconem 
clamare,  ut  ad  templum  Apollinis  venirent.Veniens 
autem  Antoninus  primus  ad  templum  Apollinis,  et 
cum  eo  quasi  tria  milia  virorum  *,  Antoninus 
primus  introivit  in  templum,  exclamans  voce 
mag-na :  Gratias  tibi,  Apollo,  qui  acquisisti  tibi 
magnum  cultorem,  qui  potest  tibi  etomnibus  com- 
placere  h.  Cum  autem  introisset  beatissimus  Ale- 
xander,  facto  sig^aculo  Christi,  oravit  ad  Domi- 
num,  et  statim  cecidit  idolum  illud  et  pars  tertia 
templi  *.  Confusus  autem  Antoninus,  jussit  ibi  *  am- 
phitheatrum  parari,  et  sedens  ibi  pro  tribunali, 
Alexandrum  episcopura  ad  feras  subrigi  pnecepit. 
Cumque  dimissi  ei  fuissent  quatuor  ursi,  venien- 
tes,  ubi  arabulaverat  Pamulus  Dei,  vestig-ia  pedum 
ejus  ling-ebant.  Videns  autem  tyrannus,  jussit 
ei  leones  dimitti :  cumque  venissent  duo  leones, 
humiliaverunt  se  ad  pedes  ejus,  plantasque  lin- 
g-ebant  k. 

10  Cumque  hasc  ag-erentur,  universus  populus 
una  voce  clamabat:  Justum  et  sauctum  episco- 
pum  imperator  vis  perdere  sine  causa  l  ?  Anto- 
ninus  dixit :  Iste  per  maleficia  sua  se  vincere  dixit. 
Et  conversus  ad  Oflicium  dixit :  Fornacem  mihi 
fortiter  ig:nitum  praeparate,  ubi  eura  faciara  niraio 
cruciatu  exuri.  Euntes  ministri  in  vico  Bacca- 
tensi  pra?paraverunt  fornacem,  quoniam  thermaB 
publicEe  in  eodem  loco  populum  exhibebant  m.  In 
earum  fornacem  sanctum  Alexandrum  mitti  pra3- 
cepit.  Cumque  venisset  beatus  Alexander,  videns 
fornacem  nimium  ardentem,  suspirans  respexit  in 
caslum,  et  cepit  ante  fornacem  stare.  Antoninus 

dixit : 


D 

Sanctu»  »e- 
cmdo  mti(Hr 
imperatorl 
*  "l.  addttw 


vorictorfjuc- 
tnr, 

E 


orans  idolttm 
ct  fanum 
dcslnrit;  in- 
tcr  bestlas 
*  al.  liomi- 
num 


al.  silti 


et  in  lucdus 
ftammis 

l 


•  «/.  til.i 


iUarsus  scr 
vatur 


B 


halitus 


P 
ac  tandem, 
Berculano 
juvene  sc  pa- 
lam 


DIE  VICESIMA  PEIMA  SEPIBMBm 

dixit:  Noli  perdurarc  in  malo,  Cog-ita  tecum :  quia 
video  te  juvenem,  et  doleo  de  te,  ne  citius  hujus 
solis  lumine  careas.  Juro  te  *  per  deos  omnes,  quo- 
niam  si  negaveris  Deum  tuum,  eris  mihi  magnus 
amicus :  aurum  et  argentum  exubcrabit  tibi,  et,  si 
jubes  n,  dabo  tibi  pnefectoriae  dig-uitatem,  et  secun- 
dus  in  palatio  meo  eris. 

11  Beatissimus  Alexander  subridens  dixit  ad 
eum  :  Nec  laudo  frontem  tuam  ,  nec  possum  re- 
spicere  in  faciem  tuam  o :  quoniam  canis  melior 
satis  est,  prudentiorque  quam  tu.  Semel  tibi  dixi : 
Non  tentabis  Servum  Christi :  tu  autem  ad  vomi- 
tum  tuum  reverteris,  sicut  canis.  Jam  tibi  dixi; 
Eac ,  quod  facturus  es.  Statim  Antoninus  sanctum 
Alexandrum  in  fornacem  mitti  prsecepit.  Ille  vero 
expandens  manus  in  medio  fornacis ,  oravit  ad 
Dominum  ,  dicens :  Domine  Deus  omnipotens  , 
Pater  Domini  nostri  Jhesu  Christi,  qui  tribus  pue- 
ris,  in  fornacem  missis,  quartum  angelum  tuum, 
qui  fuit  cum  ipsis,  demonstrasti,  et  non  tetigit  eos 
ignis,  sed  factus  est  illis  in  servitutem  refrigerii, 
qui  paratus  fuerat  eis  ad  dolorem  incendii,  ne  disce- 
das  ame;  misericordia  tua,  Domine,  comitetur  me- 
cum,  Et  hisdictis,  extincta  est  fornax,  ita  ut  nec 
tepor  incendii,  nec  alitus  *  remansisset  in  ore  forna- 
cis.  Venerabilis  autem  vir  Alexander  stabat  in  medio 
fornacis  illa?sus,  ita  ut  nec  in  uno  capillo  esset  ab 
ig-ne  combustusp. 

12  Tunc  accedens  Cornelianus  praeses  dixit  Anto- 
nino  :  Audi  me,  domine  imperator,mmc  congruenti 
exemplo  jube  eum  perire.  Antoninu  ;  dixit:  Quo 
exemplo  ?  Cornelianus  dixit :  Data  sententia,  jube 
eumin  conspectu  omnium  decollari.  Antoninus  dixit: 
Optime  judicasti ;  et  statim  jussit  eum  de  fornace 


m 

septuag-inta  quinque.  Et  explicavit  se  tunica,  et  in  *•  c,« 
linea  stetit,  et  de  orario  s  suo  sibi  oculos  texit,  et,  ■"* 
facto  signo  Crucis.  posuit  g^enu,  suscepitque  gla- 
dium  j  et  statim  factusest  terrae  motus,  et  vicus  et 
thermse  ceciderunt  utraeque,  a  loco  autem  fornacis 
sparsit  ruina  t. 

ANNOTATA. 


*  al.  ejici  eici  *,  et  ad  decollandum  perduci.  Cumque  ducere- 
tur  amilitibus,  quidam  juvenis  ex  officio  Antonini, 
nomine  Herculanus,  exclamavit  voce  excelsa  di- 
cens :  Antonine  ,  tyranne  insensate ,  quantum 
excsecavit  Deus  oculos  tuos,  ut  non  videas,  et 
cor  obduravit,  ut  non  intelligas,  et  non  cognos- 
cas  Dei  virtutem  !  Si  idola  tua  oculos  habent  et 
non  vident,  aures  habcnt  et  non  audiunt,  tu  qui  et 
vides  et  audis,  quare  csecus  et  surdus  perduras? 
EecePamulus  Dei  vivit  a  tantis  centurionibus  cse- 
sus;  tactus  virgre  non  paruit  in  corpore  ejus;  ecu- 
leos  et  lampades  tuas  non  expavit;  ung*ulis  at- 
trectatus  dolori  non  dedit  vocem ;  idola  tua  ante 
q  eum  stare  non  potuerunt ;  templum  tuum  ante 
*al.additur  eum  cecidit,  leones honorem  * dederunt ;  ursi  pedes 
Deo  ejus  lingebant;    in  fornacem  missus  lcetior  exivit, 

quam  fuit  introgressus ;  ad  decollandum  vadit  g-au- 
dio  repletus,  lsetus  efficitur.  Quis  dubitet  hunc 
verum  Deum,  qui  ita  confortat  eos,  qui  credunt  in 
eum? 

13  Antoninus  dixit :  Infelix  juvenum,  quid  ti- 
bi  factum  est,  ut  tales  sermones  loquaris,  qui  te 
Christianos  dicebas  exosos  habere  ?  Herculanus 
dixit :  Ego  Christianum  nunquam  persecutus  sum, 
quia  interipsos  g;ratiam  Christi  percepi :  nam  qua- 
tuordecim  annis  fui  in  officio  tuo,  tecum  templa 
intrabam ,  sed  Christum  Deum  meum  in  corde  oc- 
culte  orabam.  Unde  me  non  potuit  diabolus  occu- 
pare.  Iratus  autem  Antoninus,  juvenem  tenere  * 
praecepit,  Alexandrum  ad  decollaudum  jussit  per- 
duci.Cum  autem  duceretur,  venerunt  ad  fontanam 
qt  quie  est  secus  viam  pedes  duos,  a  vico  autem  plus 
minus  pedes  centum  trig-inta.  Lavit  sibi  manus  et 
faciein,  et  commendavit  Deo  animam  suam  :  vene- 
r  runtautem  contra  miliarium  vicesimum?'via3Clau- 

ai.  alios  dia?,  ubi  est  titulus  marmoreus  supra  altos  *  lapides 
positus,  supra  viam  loco  superiori,  qui  est  contra 
ortum  solis,  a  via  pedes  septem,  a  miliario  pedes 


Chrhtiftnum 
profitente, 
capiie  plectt- 
tur. 


al,  tcncri 


a  In  Fastis  consularibus  non  cotnparet  Corne- 
nelianus ;  forte  tantum  de  consulatu  honorario 
hic  sermo  estt  vel  tantum  indicatur,  quod  eum 
prassidem  cum  potestate  consulari  constitutum 

voluerit  Antoninus. 

b  Viae  vicinales  vocantur,  quae  sunt  in  vicis  vel 
in  vicos  ducunt.  Ms.  Suessionense  habet:  secus 
viam  vicenalem  sedens. 

c  Verba  hmc  desumpta  quidem  sunt  ex  Evange- 
lio  secundum  Matthaeumcap.  4,  sedpartimex  y  3 
partim  ex  7  et  10  conjuncta. 

d  In  aliis  Mss.,  excipe  tamen  Suessionense, 
tantum  lego  :  Post  hsec  ungulari  ustura  lampadum 
jussii. 

e  Etiam  fuvc  haud  dubie  inter  facta  Metaphra- 
stica  computavit  Tillemontius ;  recurrat  tamen 
lector  curiosus  ad  Passionem  S.  Theodoti,  leget 
a  num.  26  usque  ad  31,  martyrem  illum  tertio 
equuleum  subiisse,  ungulis  laniatum,  aceto  per- 
fusum,  lampadibus  ustulatum  et  aliis  tormentis 
affectum  fuisse,  ac  tam  fortiter  in  iis  perstitisse, 
ut  num.34;  custodes  ipsum  appellent  virum  sereum. 
Hocnisi  suffciat,  adeat  Ruinartium  in  Actis  sin- 
ceris  apag.  123;  ibi  in  Actis  SS.  Tarachi,  Probi 
et  Andronici,  quibus,  fatente  Tillemontio  tom.  5 
Monum.  Eccl.,  nullum  fere  habemus  antiquitatis 
monumentum  pulchrius  et  pretiosius,  Tarachum 
num.  1  inmediis  tormentis  dicentem  audiet,con- 
fortari  se  plagis ;  num.  2  Probum  tormenta  sibi 
esse  unguentum,  et  similia  num.  3  Andronicum. 

f  Intelligi  istapossunt  eodem  sensu,quo  in  Actis 
S.  Theodoti  sic  loquens  inducitur  prasses  :  Eactus 
sacerdos  Apollinis,  omnium  deorum  maximi,  propter 
magna,  quae  confert  in  homines,  beneficia,  prsedi- 
cendo  futurasuisoraculis,et  inedicinae  arte  curando 
morborum  infirmitates. 

gPer  ironiam  id  dictum  cxistima,  quamouam 
ut  serio  prolatum  acceperit  tyrannus.  Mens  ita- 
que  Sancti  hzec  aut  hujuscemodi  fuit :  Et  ubi  sunt 
dii ,  quos  usque  adeo  jactitas,  ostendc  ac  proba 
verani  eorum  divinitatem  ;  si  feceris,  camus,  sacri- 
fico.  Conditio  erat  impossibilis  ;  igitur  uulla  pro- 
missio. 

h  Tum  Antoninus  Pius  ,  tum  Marcus  Antotii- 
nus  falsis  diis  plurimum  addicti  fuere,  ut  patet 
in  utriusque  Vita  apud  Capitolinum,juxta  quem 
Marcus  deorum  cultum  diligvntissime  restituit : 
Pius  templaerexitvel  restauravit,  nec  ulluni  sa- 
crificium  per  vicarium  fecit,  nisi  quum  jeger  fuit: 
utviderimirum  non  debeat ,  quod  alteruter  tam 
insolens  et  imperatoriam  graQitatem  dedecens 
(joiniiu.nl  e.rhibuerit,  ubi  spes  a/ptlgebat pe, 
cendi  ad  eorum  cultum  Virum,  cujus  opera  tot 
homines  ab  eodem  avocabantur. 

iNeque  illud  prodigium  exemplis  caret:  in 
Actis  S.Basiliscimartyris,ausef  ut  a  teste  oculato 
conscripta,  edidit  Henschenius  tom.  i  Martiipag. 
237,  idolum  adprecesejuscontritum,  et  templum 
cmlesti  igne  combustum  esse  dicttur.  Yideetiam 
Acta  S.  Felicis  M.  tom.  6  Augusti pag.  o4s. 

k  ln  Actis  SS.  Tarachi,  Probi  et  Andronici, 
supra  ad  tit.e  taudatis,bestkv  ferocissinuv  coram 
Sanctis  mansucfactw  referuntur  num.  10. 

1  Difficiles 


2;h 

a.  &■»  i  Difficilisadmodum  est  mihi  locus  iste:  paulo 
niKoruu.  anteidotum  $t  pars  templi  subversa  fuerunt  ad 
Sancti  preces,  et  verisimiliter  ethnieorum  idcircO 
tmimiin  ipsum  eocacerbati.  An  igiturad  ferarum 
spectaculum  accurrerunt  soli  Christiani,  vel  an 
o,)}»H\?<>t!nuci/piiaceiirrerantMctandemitaper- 
culsi  sunt,  ut  Dei,  quem  colebat  Alexander,  virtute 
fieri  crederent,  qaodunus  imperatormateficiis  tri- 
buebat,  utque  omnes  una  voce  justum  et  sanctum 
Epiacopum  proelamarent?  Pxdem  ego,  exaggerasse 
auctorem,  atque  omnibus  applicuisse ,  quod  ab 
aliquot  Christianis  vel  Christianorum  amicis 
dumtaxat  factum  est. 

m  Td  est,  occasione  thermarum  erat  ibi  populi 
multitudo.  De  loco  vide  dicta  in  Commentario 
num.  \het  seqq. 

n  Id  est,  si  lubet.  Porro  uti patet  ex  libro  Ma- 
chahvorum,  et  Actis  sinderis,  tyranni,  ne  se  vi- 
ctos  ct  impias  suas  leges  contemptas  esse,  pateren- 
tur,nihilintentatumrelinquebant;  a  promissio- 
nibus  <i<l  hrrmento  procedebant,  a  pcenis  ad  blan- 
ditias  redibant :  ac  verisimile  seepe  ampliorapro- 
mittebant  quam  prwstare  vellent.  Itaque  cum 
agatur  hic  de  pervertendo  Episcopo  Christiano- 
B  rum  duce,  sufflcientem  hsec  veritatis  speciemprm 
se  ferunt.  Redi,  si  lubet,  ad  Annotata  partis pri- 
mse  lit.  o. 

o  Iri  utroque  altero  Ms.,  nam  Suessionense  hic 
consonat ,  affirmative  dicitur  :  Laudo  frontem 
tuam,  quia  nec  possum  etc.  At  sic  laudo  sonat  re- 
pudio,  improbo,  quo  sensu  etiam  usurparunt  ve- 
teres  Latini.  Ceterum  duriora  verba,  qualibus 
hic  tyrannum  atloquitur  Martyr,  inter  supposi- 
tionis  vet  interpolationis  indicia  non  raro  compu- 
tat  Titlemontius,  tamquam  digna  Metaphraste, 
nec  modesticV  Ghristiame  satis  congrua.  Neque 
tamen  vel  sic  Acta  S.  Theodoti,  SS.  Tarachi,  Pro- 
bi  et  Andronici,  aliaque,in  quibus  non  minus  dura 
occurrunt,  improbavit.  Videat  curiosus  lector  si- 
mile  Tiltemontii  argumentum  solutum  in  Com- 
mentario  prcvvio  ad  Acta  S.  Adriani  tom.  3  Se- 
ptembrispag.  210  etseq. 

p  Grande  prodigium,  nec  tamen  mirabitius, 
quam  quodnarratur  in  Actis  S.  Polycarpi  mar- 
lijris,  quie  tamquam  exemptar  antiquorum  et  au- 
thenticorum  monumentorum  proponil  Tittemon- 
tius.  Martyr  ille  in  medio  igne  ilt&sus  stetit ;  cor- 
pus  ejns  resptendens  suavem  odorem  edidit ;  ex 
eodem  corpore,  cum  perfoderetur  gladio,  colum- 
C  ba  exiit  una  cum  cruore,  quo  sopitum  est  incen- 
dium.  At  vero  ne  Acta  huc  usque  citata  deseruisse 
videar,  in  Passione  S.  Teodoti  narrat  auctor  se- 
quens  miraadum  :  Tum  vero  pyra  ing-enti  constru- 
cta,  cadaver  sancti  martyris  in  ipsam  conjecere  li- 
ctores,  multam  materiam  circura  ponentes ;  sed 
quadam  Dei  hominibus  consulentis  providentia , 
subito  apparuit  supra  pyram  lumen  circumquaque 
refulg-cns,  ita  utnemoeorura.qui  ignem  succensuri 
erant,  accedere  auderet,  atque  ita  sacrum  corpus  in- 
tra  pyram  illa?sum  mansit.  Ita  ille;  an  minus  pro- 
digiose,  quam  noster  hic? 

q  Subintetlige  aquam,  quee  cox  facile  prseteriri 
potuit  a  librario ;  cum  fontana  apud  nonnuitos 
substantive  sumpta  fontem  designet. 

r  Id  est,  ad  lapidem  vigesimi  milliarii  indicem. 

s  Juxta  Adonem  orarium  seu  linteum  istudpeti- 
verat  et  obtinuerat  ab  obviante  quadam  vidua.  Vi- 
de  infra  lit.  d  in  Annotatis  ad  partem  tertiam. 

tHuicprodigiocompararipotest  id,quod  nar- 
ratur  in  Passione  SS.  Tarachi  etc.  apud  lauda- 
tum  Ruinartium  num,  xi.  Cum  enim  prxses  jus- 
sisset  corpora  sanctorum  martyrum  permisceri 


ACTA  MAUTYRII  S.  ALEXANDRI  EPISC.  MAUT. 


corporibus  gtadiatorum,  ne  a  Christianis  digno- 
scerentur,  Oravimus,  inquit  auctor ,  Dorainura... 
tunc  subito  terros  motus  factus  est  magnus  et  toui- 
trua  et  fulgura,  et  nimia  tempestas  imbriura  dcscen- 
debat...  custodes  autem  fufrerunt...  et  cum  corpora 
inquirereraus,...  subito  misericors  Deus  stellam 
splendidam  de  cajlo  misit,  quce  sedebat  super  sin- 
gula  corpora  Sanctorum.  Prodigium  non  multo 
absimile  habes  etiam  in  Passione  S.  Theodoti 
num.  Idapudnos  tom.  4-  Maii. 

PARS  III. 

Ego  vero  per  noctem  rapui  corpus  ejus,  et  posui 
eum,  ubi  eramusapplicati,  et  raisi  Bonefaciuin 
ad  comparandum  aromata ,  unde  Martyris  cor- 
pus  condirem.  Ego  vero  cum  quibus  eram,  feciraus 
criptulam  modicam  ,  in  qua  poneretur  Martyris 
corpus.  Sequenti  autem  nocte  apparuit  raihi 
Alexander  martyr  per  visum,  et  dixit  mihi :  Cri- 
sentiane,  locus  iste  tibi  debetur  et  conjugi  tuse  et 
hiis,  qui  vobiscum  venerunt ;  corpus  autem  meum 
in  locum  *  fornacis,  ubi  oravi  Dominum,  et  non 
tetigit  me  ignis,  ibi  reconde.  Tibi  autem  Dorainus 
in  loco  isto  gratiam  donabit,  et  vives  *  in  Chri- 
sto,  et  nemo  tibi  insolens  erit.  Gesta  nostra  se- 
cretius  habe,  quoniam  tempus  malura  est,  ita  ut 
ab  Antoninoet  Corneliano  non  sentiantur,  quoniam 
si  inventa  fuerint  ab  eis,  et  vos  persequentur,  et 
igne  ista  exurent.  Et,  hiis  dictis,  pertransiit  visio 
ha?c. 

15  Mane  autem  facto,  reverso  Bonefacio,  narravi 
omnia,  qua3  mihi  fuerant  ab  eo  praecepta,  et  ac- 
ceptis  aromatibus,  et  condito  corpore,  posuimus, 
ubi  mihi  fuerat  ab  eo  revelatum,  et  scripsi  in  mar- 
more  et  posui  super  eum  hasc  a:   Hic  requiescit 

SANCTUS  ET  VENERABILIS  MARTYIt  ALEXANDEU  EPIS- 
COPUS,  CUJUS    DEPOSITIO    CELEBRATUR    UNDECIMO    KAL. 

Octobris.  Et  exemplaria  a  Corneliano  dicta,  quse 
scripsit  Prothasius  et  mihi  optulit  relegenda,  quae- 
que  ego  relegens ,  qure  minus  erant  in  istis ,  de 
illis  subjunxi  j  quae  ipse  Prothasius  repetens , 
in  bibliothecse  suas  scrinio  honoranter  jussit  re- 
poni  b.  Die  autem  quarto  depositionis  Alexan- 
dri,  Antoninus  Corneliauo  juvenem  tradidit  di- 
cens  :  Quemadmodum  optime  nosti  ,  poenaliter 
interfice  eum,  et  corpus  ejus  in  alto  Ioco  absconde, 
ne  Christiani  inveniant  et  martyrem  sibi  faciant 
eum. 

16  Tunc  Cornelianus  vocavit  milites  ,  et ,  da- 
to  preemio,  secretius  agere  jussit,  ad  mediumque 
noctis  juvenem  tradidit  illis  et  magnum  lapidem 
ad  collum  ejus  ligari  praacepit,  et  jussit  in  me- 
dium  lacum  jactari  per  noctem.  Milites  proesidis 
praeceptum  fecerunt.  Cumque  jactatus  fuisset,  la- 
pis  solutus  est,  illeque  suis  pedibus  usque  foras 
exivit  et  ccepit  stare.  Respiciensque  dextra  lseva- 
que,  oravit  Dominum  dicens :  Domine  meus  Jhe- 
suChriste,  suscipe  spiritum  meum,  et  dona  mihi 
promissum  tuum.  Et  tu  scis,  Eili  Dei  vivi,  quia 
in  vita  mea  numquam  ficte  tibi  servivi:  cum  An- 
tonino  templum  intrabam  c,  sed  semper  te  in  corde 
occulte  orabam.  Domine  Jhesu  Christe,  Eili  Dei, 
ne  me  a  famulo  tuo  Alexandro  facias  alienum.  Et 
facta  est  illi  vox  de  caalo,  qua?  dixit :  Noli  pavere, 
Puermeus;  ego  enim  dilexi  te:  veni  ad  rae,  an- 
geli  mei  suscipient  te,  et  introducent  te  in  parady- 
sum  ad  requiem  sempiternam :  et  his  dictis,  emisit 
spiritum  d. 

17  Milites  autem  videntes  omnia  ,  quae  facta 
fuerant,  venientes  Corneliano  narraverunt.  Septi- 

mo 


D 


SuitCtUS  (III- 

clt/ri  ajypn- 


(il.  in  loco 


i: 


«/. 


locnm  cor 
ri  suo  scpc- 
licnlo  imii- 
cat. 


Occiso  clam 
Hercnlaw, 
■prxscs 


DIE  VIGESMA  PIUMA  8EPTBMBEI8. 


B 


A  mo  autcra  die  depositionis  Alexandri,  venit  Cor- 

ad  tumutum  nelianus  ad  locum,  ubi  corpus  ejus  positura  erat, 

%u£IZZr    Ct  ay'itans  caPut»  letfere  ooepit  ira  repletus,  quod 

cl  sanatur;  Mart;>™  nomen  scriptum  invenit.  Statimque  mar- 

mor  erumpere  voluit.  At  ubi  manum  extendit,  ari- 

da,  facta  est;  et  cadens  in  terram,  doloribus  coe- 

pit  vexari.  Pueri  currunt ;  uxor  lamentans  crine 

soluto  cucurrit,  etvenit  ad  locum,  ibique  virum  ja- 

*  <y-  »nter-  centem  invenit.  Interrogat  *  eum,  nichil  ei  respon- 

dit.  Amens  enim  jacebat,  et  a  suo  sensu  mutatus  : 

■  quem  Ievans  in  pavonem  e,  praetorio  Fusci  redu- 

xit,  et  raulto  dolore  vexatus,  ad  medium  noctis  cce- 

pit  clamare  :  Alexander,  incendis  me  .-  rogo,  sub- 

veni  mihi :  quem  iterum  relevans  ad  locum  redu- 

xit,  ubi  Martyris  corpus jacebat;  et  jactans  eum 

in  partem  sinistram,  arida  manus  *  supra  Marty- 

•aijacta-      ris  sepulturara  jacebat*.  Et  continuo  manus  ejus 

1,at      .        facta  est  sana,  et  statim  soporatus  est,  dormiens 

*  al  antlam  ,,  „r  ' 

manum        usque  mane.  Mane  autem  facto,   cum  ag-novisset 

Cornelianus  omnia,  quas  facta  fuissent  de  eo,  re- 

versus  est  in  prsetorium  Fusci ;  et  misit  et  accersi- 

vit  Prothasium  simul  et  filiam  suam,  et  indicavit 

eis  omnia,  quse  fuiasent  de  Martyribus,  et  ea,  qu® 

ipse  passus  fuisset  ab  eis.  Et  tunc  Prothasius,  ipso 

Corneliano  dictante,  omnia  evidenter  scripsit/". 

S.Hercutani       x8  Agente  autem  Antonino  tyranno,  vir  justus 

Swmon-"  et  timeDS>  cujus  opera  mag-na  erant,  et  eleemosy- 

suatumsc     nse  multse,  hic  veniens  ad  me,  indicavit  mihi  di- 

pelitur.         cens  :  Dormiente  *  circa  tertium  pullorum  cantum 

•  al.  dor-      viSus  est  mihi  vir  quidam  splendidus,  qui  suscitans 

micnscco  t-.-t.-ci  *         ■,         -,         . 

me,  dixit  michi  :  Surg-e  et  vade  ad  pedem  montis, 
invenies  ibi  corpus  venerabilis  pueri  Herculani,  et 
collig'es  eum,  et  sepelies  in  cimiterio  tuo  :  pro  hoc 
beneficio  tibi  vita  donabitur.  Surg-ens  ergo  veni  ad 

<J  fontes  Crecianos  g  et  puerum  ibi  jacentem  inveni. 

h  Levavi  in  traga  h,  et  usque  ad  locum  perduxi,  et 

involvi  illum  in  syndones  duas,  et  posui  eum  in 

•  cimiterio  meo,  quod  eg-o  exoidjin  ripa  neotupho  i 
die  sexto  Kal.  Octobris. 

Ecdesia  su-  X9  Defuncto  autem  Antonina  tyranno,  Cornelia- 
SAkxandri  uus  Prseses  prjetoriuni  Prothaaio  pro  jrratia  dedit 
exstruitur.    nutrimenti  filise  suae  k.  Curaque  agnovisset  Protha- 

*  sius,  quod  in  vico  Baccanensi  publicae  termse  fuis- 
sent,  ipsas  termas  in  praetorio  Fusci  in  priori  statu 
ipso  nomine  reparavit.  Cumque  michi  Christus  gra- 
tiam  Prothasii  donasset,  rog-avi  eum,  ut  supra  se- 
pulturam  Martyris  ecelesiam  faceret  fabricari.  Qui 
Prothasius  delegavit  mihi  electos  quatuor  artifices, 

C  et  marmora  duodecim,  et  expensis  suis  ad  corpus 
Martyris  contraxerunt  fundamentum  :  et  quatuor 

•  ai.  rogans  jstjg  *  tectum  fier;  jUSsit,  Iterum  rogavi  *  eum,  ut 

michi  daret  licentiamcimiterium  facere,  dedit  mihi 
per  circuitum  loci  pedes  trecentos.  Perfecto  autem 
cimiterio,  in  Christi  nomine  conferente  plebe,  ec- 

l  clesia  facta  est  l.   Cujus  dedicatio  decimo  Kalen- 

das  Aprilis  celebratur,  Constantino  secundo  et  Cri- 

m  spo  secundo  caesare  m,  reg*nante  doraino  nostro 

Jhesu  Christo,  qui  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia 
seculaseculorum.  Amen. 

ANNOTATA. 

a  Ita  etiam  in  Suessionensi,  in  utroqite  Ms.  al- 
tero  imperfectd  phrasis  est  :  et  posui  super  eum 
hoc  ordine  continentem  :  Hic  etc, 

b  Obscura  hsec  periodus  elucidabitur  ex  num. 
17. 

c  Prsestans  nimirutn  illi  obsequium  mere  politi- 

cum. 

d  Quidquid  hocmtmero  continetur,  sicut  et  alia 
multa,  prsetermisit  Ado,  sed  et  aliud  mortis  genus 
Rerculano  attribuit,  mox  enim  relatist  quse  no- 


ster  kabet  de  isto  martyre  num.  12  et  seq,  subdit  t  *  Omu- 

Etiratus  (Antoninus)  jussit  juvenem  teneri,  quem  ^1*''  *■***- 

cumdiversis  cruciatibus  afllixisset,  gladio  conaum- 

mavit.  Forte  lacu  exiens  Hercutanus  gladio  mili- 

tis  percussus  est,  atque  ex  illo  ictu  emisit  spiri- 

tum.  At  curfacti  hujus,  cur  cruciatuum  ei  ante 

mortem  inflictorum,  cur  aliorum,  quse  mox  indi- 

cabo,  hic  nulta  mentio,  dum  inplerisque  ante  nar- 

ratis  tanta  est  inter  hanc  Passionem  et  Adonis 

compendium  consensio  ?  Prima  ratio  esse  potest, 

quod  Ms.,  unde  nostra  exemplaria  profecta  sunt, 

inhacposteriorepartevetustateexesumessetadeo, 

ut,  quse  legit  Ado,  distinguere  nonpotuerint  libra- 

rii,  atque  idcirco,  omissis  nonnulis,  reliqua  modo, 

quo  poterant  meliore  combinarint.  Altera,  quod 

Ado  prse  manibus  habuerit,  non  tantum  Passio- 

nem,a  Crisentiano  conscriptam,  verum  etiameam, 

quam  P-rothasius,  dictante  Comeliano,  exceperat 

et  in  sua  bibliotheca  reposuerat,  uti  disdmus  ex 

nitm.  15  et  ex  fine  num.  17  :  et  sic  ex  hac  addiderit. 

quee  Crisentianus,  operee  pretium  non  judicaverat 

annotare.  Ceterum  Eerculanum  annuntiant   U- 

suardus  et  Martyrologium  Romanum  die  25  Se- 

ptembris,  quarto  scilicet  depositionis  Alexandri,  ut  E 

exprimitnoster,  silente  Adone,  nempegenuino. 

e  Pavo,  seu  potius  Pabo,  vehicutum  est  unius 
rotce. 
f  Redi  adnum.  15  sub  finem. 
g  Non  satis  clare  toqititur  biographus  supra 
num.  16,  ut  certo  distinguamus,  quem  in  lacum 
projectus  fuerit  S.  Hercutanus,  an  in  Baccanen- 
sem,  an  vero  in  Braccianensem,  de  quibus  egi  in 
Comment.  prsevionum.  16  et  seq,  At  utrumvis  in- 
teltexerit,  vox  Crecianos  mendosa  apparet,  et  vel 
Cremeranos  vel  Caeretanos  iegendum  putem.  Cre- 
Taera.qitippe  amnis,  oritur  ex  lacu  Baccanensi ;  Cae- 
retanus  fluvius  ex  Braccianensi.  Prope  Cremeram 
exstitit  olim  castellum  in  pran*upto  tumulo  a  Fa- 
biisconditum,  etprope  Cseretanum  amnemerant 
Colles  excelsi.  ut  latiusvideri  potest  apud  Cluve- 
rium  lib.  2  Italue  antiqiuv  cap.  2  et  3. 

h  In  aliis  Mss.  :  Levavi  ad  terga  :  reponen- 
dum  puto  in  traha,  quse  vox  bene  Latina  est,  ac 
vehiculum  absque  rotis  denotat. 

i  In  altero  codice  :  in  ripaneo  tupho  ;  correctius 
legendum  credo;  in  ripario  topho,  ut  sensus  sit .- 
quod  coemeterium  vel  sepulcrum  eg-o  excidi  in  la- 
pide,  cui  nomen  tophus  est,  posito  ad  ripam  flumi- 
nis,  vel  ex  fluminis  ripa  extracto.  F 

k  Protasius  ille,  quantum  ex  hoc  et  ex  num.  Vt 
sub  finem  conjicio ,  filiam  Corneliani  uxorem 
duxerat. 

1  Nec  ecclesise  necccemeteriihujus  ullum  usj- 
vestigium  reperi :  non  apparet  ex  iis,  quse  tradit 
hic  biographus,  amplam  fuisse  ecclesiam :  suffece- 
rittamen  capiendo  exiguo  verisimiliter  fidelium 
numero,  qui  id  temporis  <ft-<jcbant  in  loco  isto ;  ce- 
terumcum  iis  temporibus  minime  pugnat  sedi/i- 
.  catio  ecclesise  seu  loci,  in  quo  conveniebant  fideles, 
quoniam  tales  fitisse  primis  seculis  non  tantu 
extra  sed  et  intra  Romanam  Urbem  satis  constat 
exantiquis  monumentis,  ut  fuse probat Ftorenti- 
nius  iu  F.rcrcitatione  De  prima  Bomsa  a  D.  Petro 
dedicata  ecclesia,  quam  subnexuit  Notis  ad  pn- 
mam  Augusti  Martyrologii  Hieronymianu 

m  Hsec  uttima  periodus,  quse  a  biographo,  teste 
martyrii  oculato,  minime  proficisci  potutt,  Acto- 
rum  sineeritatm  confirmat potius,  meojudww, 
quamin/irmet.  Nequeoenimpersuadere  mihi,  au- 
ctorem,  qui  in  tota  Historia  ansam  nonprscbuit, 
unde  soiide  arguatur  fatsitatis,  usque  adeo  desi- 
puisse  in  fine,  ut  manifestse  imposturse  choj*acte- 


res 


m  acta  maktykii  s 

A  res  obtruderet.  Crispusenim  et  Constantinus  Con- 
stantini  Magni  ftlii,  Casares  designati  sunt  anno 
Christi  317 d  secundo  eonsules fuere anno  32 \.Lh- 
camusitaqite.rntperayiteConstantinoMagnOtCccle- 
siatn  S.  Alexamlri,  qiuv  sivculo  secundo  erecta  fue- 
rat,  restauratam  fuisse  acdedicatam,prout,  teste 
Eusebio  lib.  Wcap.l  et  3  Historix  eccles.,  tum  fa- 
ctitatumfuitper  urbes  singidas,atque  ad  celebran- 


ALEXAMHU   BHSC.   JWART. 

dam  hujus  rei  memoriam  verba  ista  adjecta  fuisse  D 
Actis-,  qucv  statis  temporibus  inecclesia  legeban- 
tur.  Denique  cum  eodem  Scvculo  quarto  Damasus 
Papa  corpus  sancti  MartipHs  transtulerit,  mirum 
non  est,  quodAdo  dedicationis  diem  non  annota- 
verit.  Cur  autem  in  Actis  prcVtermissum  sit,  quod 
Ado  subnectit  de  remisso  per  juvenem  orario  ad 
viduam,  conjici  potest  ex  dictis  ad  lit.  d. 


DE  S.  PAIPHILO  MRTYRE 


rom^: 


c.s. 


SYLLOOE 


De  memoria  in  Martyrologiis,   cultu   et   reliquiis, 


Sanrtus  hic 
ab  Usuardv, 
Baronio, 

B 


Ei 


GeUonetui 

Martyrolo- 
gio,  attitqut 
liodicdiinun 
tiaUir. 


ninentissim.us  Baronius  sanctum  hunc  Mar- 
tyrem  in  Romano  Martyrologio  hodie  sic  bre- 
viter  annuntiavit  :  Romae  S.  Pamphili  marty- 
ris.  Baronio  pnviverant  alii,  ac prsesertim  Usuar- 
dus,  quem  laudat  in  Notis,  quique  hoc  ipso  die 
eumdem  postremo  loco  recensuit,  item,  inquiens, 
Roma3  S.  Pamphili  niartyris.  Unde  tamen  Pamphi- 
lum  hune  Usuardus  didicerit,  miratur  Solle- 
rius  noster  in  observatione  ad  ejusdem  textum, 
ubi  hcvc  ait :  Postremum  locum  hic  occupat  Pam- 
philus  martyr  liouia?,  nulla  alia  distinctionis  nota 
aut  charactere  vestitus.  Asserit  Baronius,  Usuardo 
adstipulari  vetera  Mss.  Verum,  qua3  aut  qualia 
ea  sint,  nusquam  indicat;  forte  quod  solum  citata 
invenerit  apud  Galesinium,  in  iis  appellandis 
satis  liberalem.  Ego  me  fateor  mirari  vehementer, 
hunc  Pamphilura  ab  Usuardo  adjunctum ,  cujus 
antiquiorum  aut  aequalium  nullus  mentionem  fa- 
ciat,  cum  alibi  notaverim,  raro  Sanctum  quem- 
piam  apud  Usuardum  reperiri  (Cordubenses  exci- 
pio  et  populares  Gallos)  cujus  apud  alios  vestigia 
saltem  aliqua  non  oecurrant.  Nihilominus  vere  ab 
ipso  hac  die  recoli,  ex  codicibus  nostris  omnibus 
indubitatum  est.  Hacienus  Sollerius,  in  hoc  argu- 
mento  versatissimus. 

2  Verumtamen  si  Geilonense  Martyrologium  a 
Dacherio  tom.  13  Spicitegii primee  editionis  vul- 
gatum,  ineunte  seculo  nono,  seu  anno  circiter  S04 
conscriptum  fuerit,  uti  editor  afprmavit,  faten- 
dum  erit,  Usuardumnonomniumprimumfuisse, 
qui  Romanum  martyrem  Pamphilum  die  xxi  Se- 
ptembris  Martyrologio  inseruit.  Eodem  enim  die 
in  laudato  Gellonensi  idtimo  pariter  loco  legitur  : 
Roma  PampiliMartyris:  Eadem  habet  etiam  altera 
ejusdem  Spicilegii  editio,  anno  1723  recusi.  Nec 
dubium  est,  quin  Pampilus  hic  idem  sit  cum  Pam- 
philo  Usuardi,  cum  hujusmodi  nominum  luxatio 
in  antiquis  Martyrologiis  frequentissima  sit,  et 
utrobique etiam  Roinae  annuntietur.  Augustanum 
monasterii  S.  Udalrici,tom.  y\Junii  interHiero- 
nymiana  contracta  a  Sollerio  editum,  hoc  ipso 
etiam  die  etpostremo  similiter  loco,  sed  sinepalev- 
stnv  mentione,  habet :  Palpili  mart;  quem  eum- 
dem  cum  Gellonensis  Martyrotogii  Pampilo  esse 
nemoambiget,  qui  utriusque  textum  hujus  diei 
conferre  voluerit.  Annuntiatur  etiam  hodie  in 
Florario  nostro  Ms.  Sanctorum,  addito  anno, 
quopassus  fuerit  hoc  modo :  Item  Roma>,  sancti 
Pamphili  martyris,  anno  salutis  cccix.  Consonant 


denique  recentiores  alii,  quibus  recensendis  su- 
persedeo.  E 

3  Porro  Baronius  supra  recte  monet,  hodier-  Gettaefutet 

num  S.  Pamphilum  diversumesse  a  synonymo,  qui  tcmpws  mur 

in  persecutione  Galerii  Maximiani  Csesareie  in  "ir" 

Palestina  passus,  in  vetustiori  Hieronymiano 

apud  Florentinium  die  xvi  Februarii,  in  variis 

antiquis  ac  recentioribus  Martyrologiis  ad  Kalen- 

das  Junii  inscriptus  est.  Utrumque  certe  distinxit 

Usuardus,  dum  alteri  presbyteratus  Ordinem  et 

propalcvstra  CcVsareamKalendisJunii  assignavit; 

alterum  sine  eo  titido  Romee  coronatum  hodie  re- 

censuit.Non  itaquidem  distinxit  iltos  Gellonensis 

martyrologus ,  qui  de  Ceesareensi  Pamphilo  alibi 

non  meminit;  sedRomanam  tamen  pahvstram  ho- 

dierno,  ut  dixi,  etiam  adscripsit,  quod  ad  disiin- 

ctionem  sufficit.  In  Augustano  quoque  Martyrolo- 

gio  dvsareensis  martyr  nec  ad  diemxvi  Februarii, 

necadiJuniilegitur;exdictistamen  liquet,  Palpi- 

\yim,quemhodiememorat,  Romanumesse.  Ad  ge- 

staquod  attinet,  hscc  mepenituslatent,utiet genus 

martyrii,  annusqueacpersecutio,  in  qua  fuerit  co- 

ronatus.  Necquidquam  de  hisce  apud  alios  reperi, 

nisi  in  Florario  nostro  supra  citato,  cujus  auctor 

tempus  martyrii  Pamphili  dvsareensis,  anno  308 

passi,  cum  uniuscirciter  anni  differentia  Romano 

haud  dubie  adaptavit,  quique  prxterea  hac  in  F 

parte  nullius  est  auctoritatis. 

4  Quam  ob  rem  Ferrarius  in  Catalogo  Sancto-  omntno  /«- 
rum  ItaliiV  rectedixisse  videtur ;  Pamphilus  inar- 
tyr,  diversus  ab  illo,  qui  apud  Csesaream  PalEestinse 
Kal.  Junii  in  Martyrologio  Romano  coronatus  re- 
fertur;...  Romfepro  Christi  fide  passus  ab  Usuardo 
et  ab  aliis  memoratur  hac  die ;  cagtera  prorsus 
latent...  Tempus  passionis  hujus  Mart.yris  nobis 
ignotum  est,  cum  Usuardus,  a  quo  Martyrolog-ium 
Romanum  accepisse  videtur,  nudam  ipsius  men- 
tionem  fecerit.  Laudavit  quidem  Baronius  in  An- 
notatis  ad  Martyrologium  suum  vetera  Mss.; 
sed  cum  nec  persecutionem  saltem,  in  qua  san- 
ctus  Martyr  occubuit,  memoraverit,  satis  liquet, 
aut  hanc  in  ipsis  non  fuisse  notaiam,  aut  Baro- 
nium  Galesinii  dicta  adoptasse,  uii  supra  num.  i 
suspicatus  Solierius  est.  Laudatus  Ferrarius 
prxterea  fatetur ,  evque  sibi  ignotum  esse ,  ubi 
*.La.mpMiRomanicorpusasservetur.  At  Carolus 
Fiazza  in  Hemerologio  sacro  Romano  parte  2  ad 
huncipsumSeptembris  diem  saltem  aliquotejus- 
aem  rehquias,  cultumque  docet  his  verbis :  S.  Pam- 

philus, 


frni,  aliquot 
cjus  reliqui» 

Rom.r  : 


DIE  VICESTMA  PIUMA  SEPTEMBRIS. 


Ejusdem 
corpus  an 
Corinalti  in 
Italia? 


A  philus  raartyr  Romanus,  memoratus  in  Martyrolo- 
firio  Romano.AdS.  Mariam  a  Populo,  ubi  unus  ip- 
fliusdigitusest,  alisB  ejusdem  reliquiaisuntlnS.Pe- 
tri  et  in  S.  Silvestri  in  Campo  Martio. 

5  Prseterea  prse  manibus  habeo  epistolam  a 
Joanne  Francisco  Vanni,  Societatis  nostrse  presby- 
iero,  anno  1692  Roma  ad  Janningum  nostrum 
datam,  in  qua  is  scribit,  Corpus  S.  Pamphili  mar- 
tyris  Romani,  de  quo  Martyrologium  Romanum 
ad  diem  xxi  Septembris  meminit,  Corinalti  quie- 
scere,  ipsumque  ejusdcm  loci  tutelarem  esse.  Est 
autem  Corinaltum,  indigenis  Corinaldo,  Italiee 
oppidum  in  limite  ducatus  Urbini,  qua  Marchise 
Anconitanw  adjacet,  et  in  dicecesi  Senogalliensi. 
Leander  Albertus  in  Descriptione  Italise  istud  re- 
censet  inter  honestiora  oppida  castellaque,  sita 
juxta  Misam,  seu  Nigolam  amnem,  ad  cujus  ostia 


m 

Senogalliajacet.  Sed  laudatus  Vannius  ineadem 
epistola  fatetur,  ibidem  desancto  Tutelari  suo  m- 
hil  plane  iciri,  omnique  studio  ac  tabore  a  CoH- 
naltensibus  conquiri  monumentat  ex  quibus  ati- 
quidlucis  his  tenebris  posset  affundi.  Hincetiam 
petzit,  ut  si  qua  apud  nos  exstarent,  ea  ad  se  mit- 
terentur.  Quid  ad  heec  responderit  Janningus, 
tgnoro;  at  certe  ego  nihil  simile  reperi  in  Museo 
nostro ;  nec  quidquam  etiam  habeo,  unde  vel  levi- 
ter  probare  aut  negare  queamtsaerum  iUudcor- 
pus,  Corinaltihonoratum,  hodierni  Vamphili po- 
tius,  quam  alterius  sanctimartyrisesse.  Nesciopa- 
riter,  an  Corinaltensibus  suapro  conquirewh 
numentisdiligeniia,  quod  ipsis  apprecor,  feliciter 
cesserit.  Quod  si  ita  sit,  plura  de  S.  Pamphilo  no- 
stro  in  Supplemento  Operis  dari  poterunt. 


c  - 


B 


DE    S.    EUSEBIO    IART. 


IN    PHOENICIA 


Ex  Martyrologiis  Latinis  et  Graecis, 


E 


J.  S. 


s.  Eusebhts    s^*  alesinius  et  Baronius  hodie  ex  Grtecorum 
primumgra.   1     Fastis  annuntiant   S.   Eusebium    Phcenicise 

viter  lortus      ■  .  —  . ,  ,  _ 

\J  martyrem.  Baronn  verba  hgec  su?it :  In  Phoe- 
niciaS.  Eusebii  martyris,  qui  ultro  prsefectum  adiens, 
et  se  Christianum  esse  denuntians,  ab  eo  multis  tor- 
mentis  afflictus,  capite  cresus  est.  Menologium  Gree- 
corum,  quod  Latinum  fecit  Sirletus,  de  eodem  sic 
habet :  Eodem  die  commemoratio  sancti  martyris 
Eusebii.  Hic  sponte  praesidem  Phoeniciaeadiit,  illum 
arguens,  quod  Christi  gregem  persequeretur.  Ita- 
.que  abiratojudice  suspendi,  et  verberari  jussus  est. 
Cum  vero  diu  asperis  ac  laceris  pannis  indutus, 
sale  verberibus  injecto,  in  Christiani  nominis  con- 
fessione  perstitisset,  praaside  ipso  in  horas  plura  et 
*  addcntc  majora  magis  magisque  addendo  *  tormenta,  es- 
ultabat  Vir  sanctus,  perinde  acsi  in  alieno  corpo- 
re  pateretur.  Denique  jussit  prasses  caput  abscindi, 
sicque  ascendit  in  caelnm,  Dei  g-loriam  pr&dicans. 
C  Eadem  fere  leguntur  in  Meneeis  impressis,  sed 
nonnulladiversitas  est  in  tormentisMartyri  iltatis 
ante  capitis  amputationem.  Quare  illam  elogii 
partem  Grsece  huc  transfero  :  '0  dk  opytorsc;  r.ooo-k- 
rafev  dvaorriOivTct  tqv  ayiov  ^iio-Qxi.  Enl  toVj  dk  Ziectv- 
rec,  TOiyivoiz  oa/.zo-iv  aAxz  ky.fjcf.l6vTiz  xai  -.ooo-^o-avri;, 
avtloavov  -a;  0-dpx.ac.  rou  dyiou.  Ille  vero  (nimirum 
■  tyrannus)  iratus,  suspensum  Sanctum  jussitscalpi. 
Ubi  vero  diu  scalpserant,  pannis  cilicinis  salem  im- 


ponentes  et  alligantes,  discerpserunt  carnes  Sancti. 
Sensus  ex  interpunctione,  quce  diverso  modo  fieri 
potest,  utcumqaeest  ambiguus. 

2  Nam  potuerunt  Sanctum  ab  initio  pannis  ci-  captietcca- 
licinis  scatpere,  et  deinde  affrictione  salis  vutnera  '"''■ 
magisexasperare.  Atpotius  existimo ,alio  instru- 
mento  primum  usos  ad  scalpendum  latera;  deinde- 
quecorporivulneratopannoscilicinossaleconsper- 
sosapplicuisse,  et  sic  vulneribus  vutnera  addidis- 
se :  atque  ita  tortum  revera  esse  S.  Euscbium, 
tegitur  in  Synaxatno  Constantinopolitano,  quod 
fuit  Sirmondi;  sed  ibi  memoratur  adxxiu  Septem- 
bris.  Retiqua  in  Menxisplane  consonasunt  datis 
a  Sirteto  in  Menologio,  ubi  et  alia  verisimiliter 
eadem  fuerunt  Greece.  Addunt  Menxa  duos  ver- 
siculos,  quos  Grsece  et  latine  subjungo : 

\L'JO"ifjlOV  ZTiivQVGl  OJGViCtt;  £(<pECj 

Tbv  tiiaitwc  (iiQ-JVTtx,  y.xl  Xciq-tqO  (pulov, 

Eusebium  occidunt  inipii  g-ladio, 

Pie  viventem  et  Christi  amantem. 
Inlaudatomox  Synaxario  Ms.nondicitur  Sanctus 
sponte  prxfectum  adioisse,  sed  ab  eo  captus  asseri- 
tur.  Potest  tamen  utrumque  esse  verum :  potuit 
enim  idtro  accedens  capi.  Plura  de  S.  Eusebio  non 
invenio,  nec  exprimitur,  sub  quo  tyranno  fuerit 
passus,nec  in  qua  civitate.  Similiter  hujusY.n^ebii 
memoriam  non  invenio  in  Menologio  BasUiano. 


V 


DE 


ACCTORC 

J.S. 


23S 


ACTA  SANCTORUM 


I) 


DE   SS.  ISACIO   ET  MELETIO   EPISC. 


IN  CYPRO 


Ex  Grsecorum  Menologiis  et  Menseis 


£S.  hticius 
et  Meletius 
in  Fastis 
Grxcit 


D 


ceUbrati,  ul 
episcapi  in 
Ct/pro  ijisit- 
la; 


uos  Cypri  episcopos  ad  hunc  diem  Romano 
Martyrologio  inseruit  Baronius,  secutus  ut- 
cumque  Gr&corumMenologiumSirletianum, 
licet  notuerit  in  omnibus  adoptare  illius  Menolo- 
giiasserta;  namsi  Menologio  presse  inhserendum 
esset,  non  solum  duo,  sed  tres  memorandi  essent 
episcopi  in  Cypro,  At  duos  commemorat  Baronius, 
et  singulos  separatim  hoc  modo  :  In  Cypro  S.  Isacii 
episcopi,  et  martyris.  Ibidem  S.  Meletii  episcopi  et 
confessoris.  Menologium  veroprimumduosannun- 
tiat  his  verbis  ;  Eodera  die  commemoratio  sancto- 
B  rum  patrum  et  episcoporura  Cypri,  Meletii  et  Isacii, 
Hi  sancti  et  beati  patres  nostri,  episcopi  ecclesiseDei, 
qujeestin  insula  Cypro,  viri  pii  ettimentes  Deum, 
quorum  opus  assiduum  erat  docere  populum  divina 
Christi  eloquia,  et  facultates  suas  indig-entibus  di- 
stribuere,  sic  ag-entes  per  totam  vitam,  per  diver- 
sateraporamigraruntadDorainum.-Demcterwrswm; 
Eodem  die  commemoratio  sacrosancti  martyris  Isa- 
cii,  episcopi  Cypri.  Memea  impressa  plane  consen- 
tiunt  Menologio  de  Meletio  et  Isacio  confessoribus, 
Isacium  quoque  martyrem  eodem  modo  annun- 
tiant,  additis  solum  his  versiculis  : 

Tov  fjioc/ov  ly.dy.it  tqv  Qzlov  Sucov, 

Ztcpet  di  avrbv  oidmp  pocyoz,  &uvj, 

Vitulura,  Isaci,  divinum  sacrificans, 

Gladio  propter  ipsum  sicut  vitulus  mactaris. 

Hoc  igitur  duces  si  sequi  necessario  oporteret,  di- 
cendum  esset,  duos  essesanctos  Isacios  in  Cypro  epi- 
scopos,  alterum  martyrem,  alterum  confessorem. 
2  Verum  nec  tanta  est  auctoritas Menxorum  aut 
Menologii,  ut  credamus  omnia  adlitteram  pro  cer- 
tis  accipienda,nec  gemino  Isacio  favent  alii  Grseco- 
rum  Fasti.  In  Synaxario  Sirmondiano  Ms.  unus 
tantum  Isacius  episcopus  in  Cypro  ad  hunc  diem 
commemoratur ,  isque  inpace obiisse dicitur ,prse~ 
termisso  ibidem  Meletio.  In  Menologio  Basiliano, 
omissa  mentione  Isacii  martyris,  duo  confessores 
annuntiayxtur  simul  his  verbis :  Commemoratio  san- 
ctorum  patrum  nostrorum  IsaciietMeletii  episcopo- 
rum  Cypri.  Tum  subjungitur  hoc  elogium :  San- 
cti  beatique  patres  Isacius  et  Meletius  diversistem- 
poribus  episcopi  ecclesise  Cypri  fuerunt :  Isacius 


quidem  prior,  Meletius  vero  posterior  :  sed  pari 
tamen  uterque  pietate  claruit.  Quippe  qui  timo- 
rem  Dei  semper  secum  circumferentes,  et  in  pon- 
tificatu  conspicui,  inculpate  Deo  Liturgiam  *  of-  • ,-,  c-  M|Ssje 
ferebant,  omnesque  suas  facultates  promptissimo  sacrificium 
animo  pauperibus  distribuebant,  tota  die,  juxta 
illud  Propbetae,  miserentes  et  commodantes,  non 
panem  solum,  sed  fidelem  etiam  in  docendo  sermo- 
nem.  Viduarum  curam  gerebant,  orphanos  miseri- 
cordia  prosequebantur,  jacentes  erigebant  animos, 
omnibus  omuia  fiebaut,  ut  omnes  Iucrifacerent.  Cum 
igitursicvixissent,  miraculorum  donumpromeruere; 
multosque  admirabilibus  curationibus  juvantes,  in  j; 
summa  senectute  diversis,  ut  fertur  {Grtece  ut 
dictura  est)  temporibus,  sed  tameu  eodem  auni  die 
ad  Deum,  quem  ab  ineunte  setate  summo  studio  co- 
luerant,  migrarunt.  Similia  legunturid  Ms.  Grdeco 
monasterii  S,  Salvatoris  Ordinis  S.  Basilii  prope 
Messanam,  brevius  tamen,  et  nihil  de  mira- 
culis. 

3  Jam  vero  inficiari  nequeo,  varia  de  his  videri  sednonnulia 
parum  certa,quia  cotlectores  etogiorum,  quse  dedit 
non  videntur  de  Sanctis  illis  satis  distinctam  ha- 
buisse  notitiam,  cum  solum  referant  aliqua,  omni- 
bus  fere  sanctis  episcopis  convenientia.  Prwterea 
Cypri  episcopos  faciunt,  nec  edicunt,  in  qua  Cypri 
insulae  civitate  fuerint  episcopi,  Lequienus  in 
Oriente  Christtano  tom.%  muttas  recenset  civitates 
episcopales  Cypri,  earumque  episcopos,  quantum 
noverat,  enumerat;  sed  nutlum  interillos  Isacium, 
nidlum  Meletium.  In  Synaxario  Ms.jam  laudato 
Isacius  dicitur  episcopus  H.zr,z  rife  Kvkqov.  Sita?  Cy- 
pri;  sed  Sitam  civitatem  in  Cypro  nullibi  reperire 
potui.  Hincfacile  credo,  Isacium  et  Meletium  cul- 
tos  fuisse  in  Cypro ;  at  non  aeque  certum  apparet, 
in  eadem  quoque  insula  fuisse  episcopos :  nec  tamen 
ex  omissa  aut  ignorata  eorum  civitate  episcopali 
habeturratiosufficiensnegandi,episcoposfuissein 
dicta  insula,  cum  hoc  saltem  omnes  laudati  Fasti 
constanter  affirment,  Itaquemagis  ambiguumvi- 
detur,  utrum  Isacius  fuerit  martyr  :  (nam  duos 
fuisse  in  Cypro  minus  est  verisimile)  et  in  aliis 
Fastis  ut  martyr,  in  aliis  ut  confessor  cetebratur. 
Nihil  igitur  hac  de  re  certi  statuere  valeo. 


de  his  snnt 
dubia. 


"^W^ 


DE 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEFPEMBBI& 


m 


DE    S.    CASTORE    EPISC.    C0\F. 


C.8. 


APT^  JULLE  IN  PROVINCIA  GALLLE 
COMMENTARIUS    FR^EVITJS 

I.  Memoria  Sancti  in  Martyrologiis  :  antiquus  ejus  in  ecclesia  Aptensi 

cultus  :  Officia  ecclesiastica. 


Inter  annum 

CDXIX  ET 
CDXXVI. 

Sanclus  apud 
varios  mur- 

tyrohgos  hoc 
die, 

B 


scd  a  Greve- 
710  Alkenien- 

sisperpiram 
crcdilus,  an- 
nuntiatur. 


B 


*  imo  Hono- 
rio 


APta  Juha  Vutgiensium  Plinio ,  Galiite  Nar- 
bonensis  civitas ,  indigenis  Apt  nunc  dicta, 
episcopahs  est  in  Provincia  Gallica  sub  ar- 
chiepiscopatu  Aquensi,  uti  tom.  iii  Maji,  pag. 
285  m  S.  Auria  martyre  dictum  jam  est,  ubi 
ejusdem  civitatis  situm  expositum  etiam  repe- 
nes.  Ha>c  inter  suse  sedis  episcopos  recenset  ei 
insigni  cultu  hoc  die  xxi  Septembris  veneratur 
S.  Castorem ,  qui  seculo  v  eam  sanctissime  rexit 
et  virtutibus  iliustravit.  Quamquam  autem  S.  Jo- 
annis  Cassiani  scriptis  celebratus  fuerit ,  cultus- 
que  ipsius  antiquissimus  videatur ,  nihil  iamen 
de  ipso  in  Adoniano,  Usuardino  aliisque  hujus- 
modi  vetustioribus  Martyrologiis  legere  est. 
Habent  tamen  ipsum  et  hoc  die  annuntiant  ali- 
quot  Usuardina  auctaria ,  a  Sollerio  uostro  edita. 
Ex  hisce  codex  Aquicinctinus ,  eodem  Sollerio 
judice ,  seculo  decimo  tertio  non  posterior ,  de  eo 
sic  meminit:  Civitate  Attensi,  natahs  beati  Ca- 
storis,  episcopi  et  confessoris.  Simillima  habent 
codices  Domini  le  Marne  et  Caudiacensis  ,  in 
quorumprimo  ibidem  legitur .-  In  civitate  Attensi, 
natalis  beati  Castoris ,  episcopi  et  confessoris  :  in 
altero  :  Civitate  Actensi ,  natalis  beati  Castoris  epi- 
copi  et  confessoris. 

%  Ut   vero    indubitatum  est   pro    Attensi    et 
Actensi  apud  recensitos  martyrologos  legendum 
esse  Aptensi ,  ita  certum  est ,  nimium  aberrasse 
Grevenum,  dum  hodiernum  S.  Castorem  ex  Ap- 
tensi  episcopo   Atheniensem  fecit ,  sic  inquiens  : 
Castoris  episcopi  Atheniensis  et  confessoris.  Rectius 
Ferrarius    in  Catalogo   generali  ait :  Aptae  in 
Gallia  S.  Castoris  episcopi.   Casiellanus  de  ipsius 
cultu  aliquid  addit  his  verbis  .-Aptas  inProvincia  , 
S.  Castoris  episcopi  ,    cujus  corpus  honoratur  in 
cathedrali,   quae  nomen   B.  Marise  Virginis  anti- 
quavit ,  ut  S.  Castoris  assumeret.  In  supplemento 
quoque  hisce  addenda  monet  sequentia  :  Ipsi  ac- 
ceptumdebemus  eximium  librum  delnstitutionibus 
monasticis  ,  quem  celebris  Cassianus  ,  S.   Chryso- 
stomi  discipulus  ,  ad  ipsius  preces  composuit  pro 
monasterio  ,  quod  is   sanctus  Episcopus   in  ag-ro 
patrimonii  sui  in  dioecesi  Nemausensi  fundaverat. 
Martyrologium  vero  Parisiense  sic  habet  :  Apta; 
S.  Castoris  episcopi,  cujus  hortatu  ,  et  in  gratiam 
monasterii  ab  ipso  recens   conditi ,  Joanues  Cas- 
sianus   scripsit   libros   de  Institutis  monachorum. 
Saussayus  quoque  in   Martyrotogio  suo   Galii- 
cano  hac  pariter  die  ipsum  breviter  annuntiat , 
Aptse  ,  inquiens,  sancti  Castoris,  hujus  sedisepi- 
scopi ,  qui  sub  Arcadio  *  iraperatore  claruit  me- 
ritis  apostolica:  virtutis.  In  suppiemento  autem 
ejusdem  Martyrologii  longum   ipsi  elogium   te- 
xuit  ex  gestis  ejus,  qute  suo  loco  examinabi- 
mus.    Hisce   denique  addo  Dionysii  Sammar- 
thani  testimonium   tom.  i    Gailice    Christianw 
Septembris  Tomus  VI. 


col.  351,  ubi  legitur  ;  In  pervetusto  Aptensis 
ecclesiffi  Martyrologio  commemoratur  xi  Kal. 
Octobris, 

3  Ad  antiquum  S.  Castoris  cultum  pertinet ,  Antiquu* 
quod  laudatus  Gallite  Christianee  scriptor  ibidem  ^™  *w,u* 
prwmiserat  his  verbis  :  Porro  tam  sapienter,  tam 
feliciter  commendatam  sibi  a  Christo  ecclesiam  rexit 
Castor,totque  seu  virtutum,seu  miraculorumsignis 

inea  fulsit,  ut  prse  ceteris  pastoribus  suis  eum  in  E 
patronum  eleg-erit.  Nempe  antiquitus  Aptensis 
ecclesia  S.  Maiii^:  et  S.  Castoris  dicebatur.  Prse- 
miserat  item  pagina  preecedenti  i  Templum  (ca- 
thedrale  Aptense )  patronam  habet  Deiparam 
Virg-inem.  In  dono  castri  de  Sag-none ,  in  Bulla 
Paschalis  Papse  II,  et  aliis  chartis  B.  Marle  ad- 
jung-itur  S.  Castor.  Nunc  in  hac  ecclesia  inva- 
luit  S.  Anna?  cultus,  quae  pro  tutelari  a  nonnullis 
habetur.  Chartam  iilam  deinde  exhibet  inter 
instrumenta  ad  eamdem  ecclesiam  spectantia 
pag.  75  et  sequenti,  unde  nos  eam  infra  num.  6 
et  seqq.  recudemus.  In  hac  autem  Georgius  qui- 
dam  et  uxor  ejus  Deda  preedicium  casirum  do- 
nant  ipsi  Deo  Domino  nostro  et  S.  Marise,  Matri 
Domini  nostri  Jesu  Christi ,  et  S.  Auspicio  martyri 
et  episcopo,  et  episcopo  praecipuo  Castori  et  con- 
fessori  nobilissimo.  Verum  licet  Juvc  antiquam 
S.  Castoris  venerationem  probent;  (nam  charta 
ilta  ex  dicendis  seculo  x  posterior  non  est ,  et 
forte  etiam  antiquior )  non  tamen  docent  ,  S.  Ca- 
$,X.ovem  potius ,  quam  S.  Auspicium ,  quem  Apten- 
ses  velut  primum  suum  episcopum  venerantur , 
tunc  temporis  istius  ecclesuv  tutelarem  fuisse , 
aut  eamdem  ecciesiam  S.  Castoris  potius ,  quam  $ 
S.  Auspicii  nomine  insignitam  fuisse. 

4  Potuerunt  scilicet  Georgius  et  Deda  itatoqui, 
quia  ambo  Sancti  ejusdem  sedis  episcopi  fuerant, 
et  in  eadem  ecctesia  colebantur ;  sanctumque  Ca- 
storem  praecipuum  episcopum  dicere ,  quia  is  pe- 
culiari  forte  cultu  ibi  gaudebat ,  ipsique  eum- 
dem  singulari  pietatis  affectu  prosequebantur , 
ut  ex  ipsa  charta  manifestum  est.  Clariora  sunt 
Paschaiis  II  Papcc  verba  pro  S.  Castore  una  cum 
sanctissima  Dei Parente putnhiu  ecclesix  Aptensi 
asserendo.  In  Bulta  ciiim  supramemorata  confir- 
mat  ejus  ioci  canonicos,  ut  in  Aptensi  matrice  ec- 
clesia  bhatjb  Dei  Gexitiucis  bi  sempeb  VikcimsM.v- 
ui;E,  et  beati  Castoris  perpcttiis  deinceps  tempori- 
bus  clericaliter  et  regulariter  vivaut.  Exstat  ea 
Butta  inpreecitata  Gatlia  Christiana  interinstru- 
menta  Aptensis  eccles/\v pay.  77,  ubi  notatur  data 
Idibus  Januarii  anni  Christi  J 1 15  sed  c,c  adjecto 
anno  Pontificatus  ejusdem  >/<<imo  quinto  ad  an- 
nwm  Christi  Mlljjcrtinet. 

5  Istudporro  canonicorum  rollegium  seculo  x  ■**■ 
ad  finemvergentefundaverat  ThcudericusApten-  ,"en(,*^ro~ 
sis  episcopus,  ut  patet  ex  charta  ab  eodem  scri- 

35       ptore 


ia  ecclesia 


210 


A1CTORE 
C.S. 


Casloris 


B 

Donatio  OO- 
tlriperGcor- 
ghtm  ct  Dc- 
dam, 


quiadSan- 

c(i  sejml- 
crum  et  nl- 
larc  viijilttii- 
fcs,  fiHnm 


*  adde  cale- 

inni 


ex  captfoitn- 
tc  barbnrica 
receperant. 


ptorepag.  t  V  et  sequcnti  relata,  in  qua  is  anno 
991  in  prafata  sede  Aptense  omnipotenti  Deo, 
S.  Mariae  Virginis,  sanctique  Petri  Apostoli,  atque 
sancti  Castori  *  eximii  confessoris ,  ob  eorum  om- 
nium  honore  ao  veneratione  canonicos  duodecim 
constituit,  fundavitque,  Leodegarius  quoque  ejus- 
demsedis  episcopus  ejusnominis  II,  ibidempag. 
77  per  chartam  anno  1113  notatam  qiuvdamepi- 
scopatussui  bona,  quseperperam  amissa  ipse  re- 
demerat,  Deo  et  S.  Marife ,  et  S.  Auspicio  et  S.  Ca- 
stori  donavit.  Denique  Joannes  Filleti,  Aptensis 
item  episcopus ,  in  instrumento  anni  1407,  qiwd 
habes  ibidempag.  $l,post  sanctissimam  Dei  Ge- 
nitricem  Mariam  ecclesice  siuv  patronos  B.  An- 
nam  beatosque  Auspicium  et  Castorem  appellat. 
Porro  hic  observasse  juverit ,  in  omnibus  prse- 
dictis  instrumentis ,  uti  et  in  ipsa  Gallia  Chri- 
stiana,  ubi  de  Aptensi  ecctesia  cathedrali  agitur, 
S.  Marise  Virginis  nomen  ceteris  semper prseponi; 
ac  proinde  mirariticet,unde  Castellanus  num.  2 
relatas  didicerit,  eamdem  ecclesiam  nomen  B.  Ma- 
riae  Yirginis  antiquasse,  ut  S.  Castoris  assumeret. 
G  Hisce  ad  antiquum  S.  Castoris  nostricuitum 
spectantibus  subjungimus,qUcV  ieguntur  in  charta 
donationis  per  Georgium  et  Dedam  conjuges  fa- 
ctse ,  cujus  supra  num.  3  mentionem  fecimus  ,  et 
ex  qua  discimus ,  hujus  sancti  Episcopi  sepul- 
crum  id-temporis  ibidem  in  honore  fuisse  ,  et  al- 
tareejusdem  nomine  Deo  consecratum.  Ineadem 
etiam  beneficium  aliquod  ipsi  acceptum  refertur. 
Prsecisa  itaque  prscfatione ,  quse  ad  propositum 
non  facit,  in  laudata  Galiia  Christianapag.  76 
leguntur  sequentia  :  Et  ego  Georgius  peccator  ni- 
mius,  et  uxor  raea  Deda,  una  per  voluntatem  Dei 
oranipotentis  et  omnium  Sanetorum  ejus,  quia  scio, 
eum  esse  raisericordem  et  propitium ,  disposuimus 
dare  aliquid  ex  honore  nostro  ipsi  Deo  Domino 
nostro ,  et  S.  Mariffl  Matri  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti,  et  S.  Auspicio  martyri  et  episcopo  ,  et  epi- 
scopo  praecipuo  Castori  et  confessori  nobilissimo;  et 
hoc,  quod  offerimus  in  comitatu  Aptensis  civitatis, 
est  quoddam  castrum  insigne  et  nobile ,  quod  est 
positum  supra  civitatem  ad  Orientem,  nomine  Sa- 
g-none. 

7  Ipsum  castrum  damus  prsedictre  sedi  et  S.  Ca- 
stori,  ibidem  quiescenti ,  etinnumeris  Sanctorum 
reliquiis  ,  quorum  nomina  Dei  solius  misericor- 
dia  novit.  Et  hoc  et  ejus  fundum ,  terris  cultis  et 
incultis  cum  vineis  et  pratis  et  omnibus  adjacen- 
tiis,  et  ultra  Causalonem  ,  in  loco ,  qui  dicitur 
Sabloned  ,  et  in  olivetis  ,  ipsi  castro  pertinenti- 
bus,  et  nunc  et  in  a^ternum.  Habuimus  olim  has- 
redem  unum  masculini  g-eneris  ,  nomine  Sisin- 
nium;  ipsum  per  manus  pag-anorum  perdidimus  , 
qui  ductus  cst  ad  Ispanias,  ibidem  coramoratus 
per  septem  annorura  tempora.  Nos  vero  ejus  g-e- 
nitores  interim  non  cessavimus  orare  in  jejuniis  et 
eleemosynis  pro  filio  nostro,  et  omni  hebdomade 
rcvoluta,  in  Sabbato  vig-ilantes  ante  altare  S.  Ma- 
ria3  et  S.  Castoris  eraraus.  Apparuit  autem  Domini 
virtus  et  miscricordia ,  quia  post  finera  annorum 
pradictorum  eraraus  vig-ilantes  ante  altareDomini 
Dei  Salvatoris,  et  S.  Castoris  sepulcrum  ;  et  ecce 
derepente  in  prima  noctis  vigilia  venit  filius  eorum 
ante  eos  stans,  et  ferens  *  ,  qua  vinculatus  fuerat 
tot  annorum  tempora  ,  dicens  ad  eos  ,  Recog-nosce, 
pater  ,  filium  tuura  ,  quem  g-enuisti ;  et  tu  mater, 
quem  triennio  ablactasti ;  ecce  adsum  cum  sani- 
tate  mentis  et  corporis. 

8  Quo  viso ,  sit  g-audium  mag-num  g-enitoribus 
etomni  populo  et  civibus;  et  omnes  unanimes  af- 
fecti  reddebant  Deo  gratias    Amen.  Castrum  au- 


DE  S.  CASTORE  EPISCOPO  CONP. 

tem  ,  ut  erat  datum  ,  voverunt  cum  filio,  et  firma- 


D 


verunt  privilegio  et  personarum  testimonio  Carol 
tempore.  Hactenus  illi ;  sed  ex  ipso  contextu  sa- 
tis  apparet,  non  esse  istud  purum  donatorum  in- 
strumentum,  sed  ab  alio  quopiam  interpolatum , 
tuxatumque.  Ceterum  instrumentum  hoc  nultam 
notamchronologicamadscriptamhabetprcVterCn- 
roli  terapus,  quo  nomine,  an  Carolus  Martelhis; 
Magnus  an  Calvus,  aut  Carolus  Lotharii  impera- 
toris  ftlius  et  Provincim  rex,  vel  alius  denique  de- 
signetur,  inexploratum  est.  Per  paganos  autem 
haucl  dubie  Saracenos  HispanicV  instrumenh  scri- 
ptor  intelligit ,  qui  prsedictorum  principum  se- 
cutis  Gatliam  suis  incursionibus  infestarunt ,  et 
a  quibus  Sisinnius  seu  in  pugna  seu  atiter  capi 
potuit.  Id  unum  certum  videtur,  donationem  illam 
secido  xposteriorem  non  esse,  cum  in  laudata  Gal- 
tia  Christiana  col.  351.  Nortaldus  I,  episcopus 
Aptensis,istud  ecctesuv  sutv  castrum  Sagnone  Ro- 
berto  et  Waraconi  anno  967  per  prsestariam  ,  ut 
tunc  loquebantur ,  concessisse  legatur.  Incertum 
quoque  est,  an  ea  Sisinnii  ex  Hispanica pagano- 
rum  captivitate  tiberatio ,  qiuv  S.  Castoris  meritis  E 
in dato  instrumento  videtur  adscribi,pro  miracu- 
to  vel  beneficiore  vera  habenda  sit ;  nam  modus, 
quo  ea  contigerit ,  ibidem  non  exponitur. 

9  Pergo  cetera  de  S.  Castoris  cidtu  enarrare. 
Scvpe  laudatus  GatticV  ChristiancV  scriptor  col.  358 
refert  Guilielmum  ejus  nominis  inter  episcopos 
Aptenses  primum  ,  quem  ex  Butla  Adriani  IV 
PapcV  anno  Christi  1158  sedisse,  annoque  11 60,veZ, 
ut  aliis  ptacet,  1161  obiisse  ait,  feslum  B.  Castoris 
instituisse ;  scd  an  ea  fuerit  prima  ejusdem  festi 
institutio ,an  instauratio  vel  major solemnitas,  ul- 
terius  non  explicat.  Eodem  cot.  361  teste,  Rai- 
mundus  III,  qui  in  Aptensi  cathedra  ab  anno  1275 
usque  ad  \^2> ,  quo  obiit,  sedisse  ibidem  dicitur  , 
instituitfestum  Revelationis  SS.  Auspicii ,  Castoris 
et  Martiani,  die  i  Maji  celebrandum.  De  S.  Auspicio 
episcopo  supra  Scvpe  memorato  actum  in  Opere  no- 
stroest  ad  diem%Augusti,dc  S  .Martiano  autem  ab- 
bate  ad  xxv  ejusdem  mensis;  sed  nec  ibi,  nec  alibi 
de  hac  revetatione  quidquam  reperi,  prcVterquam 
in  Breviario  Aptensi  anno  1532  typis  edito,  in  quo 
tamen  non  Kalendis  Maji,  sed  prima  die  Domi- 
nica ejusdem  mensis,  aliasnon  impedita,  Offtcium 
istud  ritu  semiduptici  ceiebrandumprcvscribitur . 
Verum  nec  hinc  discere  possum,  qualis  ea  reve- 
latio  fuerit,  autquo  tempore  contigerit. 

10  Namomnia  desumuntur  ex  Communi  plu- 
rimorum  martyrum  tempore  Paschali,  excepta 
Oratione  ,  quam  subdo.  Deus  ,  qui  occultarevelas, 
et  quorum  facinora  sunt  tecta  ,  beatificas ,  tribue 
nobis,  qusesumus,  ut  per  merita  et  orationes  Sau- 
ctorum  tuorum ,  Auspicii ,  Castoris  et  Martiani , 
qui  in  Aptensi  requiescunt  ecclesia  ,  et  quorum  ho- 
die  revelationem  veneramur,  ad  celestem  patriam 
pervenire  valeamus.  Per  Dominum  etc.  Ita  ibi,  sed 
in  recentiori  ejusdem  ecclesise  ac  dioecesis  Bre- 
viario ,  seu  Officiis  propynis  anno  1864  excu- 
sis ,  istud  Revelationis  Ofjicium  penitus  prseter- 
missum  est.  Anno  1320  S.  Castoris  caput  prsetiosse 
thecse  argentese  inclusum  fuisse  per  Rainiun- 
dum  IV,  cognomento  Botti,  Aptensem  episcopum, 
tradit  idem  Gallise  Christianse  scriptor  cot.  362, 
cujus  verba  huc  transfera.  Raimundus  Botti... 
quam  primum  sedere  coepit  in  S.  Castoris  cathedra  de 
ipsius  cultusollicitus,ejus  sacrumcaputtheca  arg-en- 
tea  exstantis  operis  inclusit,anno  videlicet  Mcccxx,ut 
constatexmembranulainhoc  vase  inclusa,  et  gen- 
tilitiis  Raimundi  symbolis.  De  eodem  Sancti  capite 
et  theca  argentea  inaurata  meminit  J.  Arnoux 

in 


Festum  ejvu 

nalale  ct 

Rcvelationit 

tbidcm, 


F 

otim  cetebia- 
tum  :  caput 
argcntea 
thecx  imhi- 


Colitur  ibi- 
dem  Offiiin 
ecclesia$tico 
cum  Octtivt 


B 


ex  qw>  duo 
hymni 


et  Qratiu 
recitmiUu 


Cultuscjus 
alibi. 


DIE  VIGESIMA  PMMA  SEPTEMBRIS. 
A  in  Catatogosanctorumcorporumacreliquiarum, 
V?TTln   Provincia  ^sservantur,  quem  Ludovico 
XIII  Galliarum  regi  anno  1C22  inscripsit  et  typis 
vulgavit. 

11  Nunc  ad  recentiorem  ejusdem  cultum  eccle- 
siasticumveniamus.PrcVterOfficiumRevelationis, 
modo,utdiximus,antiquatum,inprsedictoApten- 
si  Breviario  anni  1532  ad  hunc  xxi  Septembris 
diem  prasscribitur  festum  ac  Officium  de  ipso,  ritu 
dupticis  majoris  et  cum  Octava  solemni  Officio 
S.  Matthsci  apostoli  ritu  duplicis  minoris  in  diem 
posterum  translato.  In  isthoc  S.  Castoris  Officio 
pene  omnia  sunt  propria,  quibus  gesta  ac  miracu- 
la  ejus  celebrantur,  quse  propterea  suis  locis  ex- 
pendemus.  In  ejusdem  tocum,  sedad  eumdem  ta- 
men  diem,  deinde  substitutum  est  aliud  S.  Castoris 
Officium  inter  Propria  dioecesis  Aptensis ,  jussu 
iltustrissimi  domini  Modesti  de  Villeneufve  de 
Arcs,  ejusdemsedis  episcopi,  adnormamBreviarii 
Romani  exacta,  annoque  1664  Aquis  Sextiisexcu- 
sa.  Habet  et  hoc  passim  omnia  propria,sed  est 
ritus  duplicis  primse  ctassis  cum  Octava  et  lectio- 
nibus  etiam  propriis  in  singutos  dies  non  impedi- 
tos  assignatis.  Hasce  infra  una  cum  ceteris  in 
Commentario  discutiemus.  Interea  tamen  duos 
ejusdem  hymnoscum  Oratione  hic  accipe. 

12  Ad  utrasque  Vesperas  ac  Laudes  : 
Castor  Nemausi  nascitur 
E  nobili  prosapia; 
Sed  meritis  illustrior 
Apparet  et  virtutibus. 

Prasfectus  abbas  monachis, 
Vivens  fit  iilis  regula, 
Et  micatin  coenobio 
Insignisejus  sanctitas. 

Solemniori  prsesulis 
Aptaa  peracto  funere, 
Invitus  hic  eligitur, 
Et  consecrandus  ducitur. 

Sit,  Christerex  piissime. 
Tibi,  Patrique  gloria, 
Cum  Spiritu  Paraclito, 
Et  nunc  et  in  perpetuum.  Amen. 

13  Hymnus  ad  Matutinum  sic  habet  i 
Nomen  beati  Castoris 
Colamus  et  memoriam, 
Nostraque  sit  fiducia 
Ejus  juvari  meritis. 

Hunc,  qui  benignis  precibus 

Captivitatis  vincula 

Rupit,  precemur,  criminum 

Ut  liberemur  nexibus. 
Hffic  vota,  Praesul,  accipe, 

Memento,  Pastor,  ovium, 

Fac  nos  tuis  suffrag-iis 

Coeli  potiri  g*audiis. 
Laus  et  perennis  g-loria 

Patri  sit  atque  Filio 

Sancto  simul  Paraclito 

In  sempiterna  srecula.  Amen. 
Oratio  :  Deus,  qui  precibus  S.  Castoris,  confessoris 
tui  atque  pontificis,  vincula  captivorum  dirupisti, 
fac  nos  supplices  ejus  patrociniis  ita  adjuvari,  ut 
peccatorum  nexibuS  soluti,  tibi  semper  libera mente 
serviamus.  PerDominum  etc. 

14-  Eumdem  sanctum  Episcopum  annuo  Officio 
cum  lectionibus  secundi  Nocturni  propriis,  ritu- 
que  duplici,  sed propter  festum  S.Matthsei posttn- 
die,  seu  die  xxu  Septembris,  honorat,  aut  certe 
honorare  soluit  ecclesiaNemausensis  in  Occitania, 
ut  disco  ex  hujus  dioecesis  Breviario  proprio  typis 
editot  sed  anno  mihi  incerto,  quia  initio  aliquot 


C 


paginae  desunt ;  et  ex  ejusdem  ecclesise  ordine  0/- 
ficii  recitandi  anno  1679  excuso.  Honorem  hunc 
Nemausenses  haud  dubie  ipsi  tamquam  poputari 
suo  exhibendum  decreverunt :  Nemausienim  S.  Ca- 
stor  natus  esse  credilur.  Tillemontius  tom.  14  Mo- 
nument,  pag.  170  scribit,  ipsum  in  monasterio 
quoqueS.VictorisM.assiliensiscumecclesiaApf.eu- 
si  die  xxi  similiter  coli ;  quod  nec  probare  nec  con- 
firmare  possum.  In  Officiis  tamen  propriis  ejus- 
dem  celebris  monasterii,  quibusannus  impressio- 
nispariter  avulsusest,  nihil  de  illooccurrit.  Con- 
ira  in  Foro-Juliensis  dioecesis,  in  Provincia  Gal- 
lise,  Breviario,  anno,  ut  calamo  annotatum  lego, 
1529  typis  vulgato,  ad  diem  xx  hujus  mensis  Offi- 
cium  de  ipso  simut  et  de  Vigilia  S.  Matthsei  prse- 
scribitur:  quod  forte  in  gratiam  fratris  ipsius, 
S.  Leontii,  episcopi  sui  Foro-Julienses  faciendum 
censuerunt.  Verum  id  ipsum  in  eorumdem  Officio- 
rum  nova  editione,  anno  1678  facta,  etiam  anti- 
quatum  fuit.  Atque  hsec  de  S.  Castoris  sacro  cultu 
sufflciat  recensuisse,  quem  antiquum  et  insignem 
esse,  ex  iis,  quse  hactenus  produximus,  manife- 
stum  est. 


c.  s. 


§  II.  Vitse  non  satis  certse  auctori- 
tatis,  ex  quibus  una  edenda  :  San- 
cti  patria,  gestaque  in  statu  se- 
culari  :  coenobium  ab  eo  condi- 
tum,  et  obtenta  a  S.  Joanne  Cas- 
siano  Orientalium  monachorum 
Regula. 

Quod  in  aliis  multis  insignis  sanctimonise  viris 
ssepe  evenit,  id  in  hoc  quoque  dolemus,  quod 


E 


nullum  virtutum  suarum,  quibus  Dei  Ecclesiam 
illustravit,  scriptoy^em  habuerit  synchronum  sup- 
paremve,  aut  ejusmodi  saltem,  cui  fides  tutopos- 
sit  adhiberi;  vel  si  habuerit,  ejus  Opus  ad  nos  non 
pervenerit.  Scribit  quidem  Dionysius  Sammar- 
thanus  tom.  i  Gallise  Christianse,  cot.  361,  Rai- 
mundum,  ejus  nominis  III  episcopum  Aptensem, 
qui,  ut  ibidem  ait,  in  nonnullis  veteribus  monumen-  ^ 
tis  appellatur  eruditissimus  in  Officio  ecclesiastico, 
SS.  Auspicii  et  Castoris  Vitas  elegantiori  stylo  con- 
scripsisse  :  sed  Raimundus  itle,  qui  seculo  xiv  in- 
choato  obiit,  ab  setate  S.  Castoris,  ante  seculum  v 
medium  defuncti,  longius  aberat,  quam  ut  ipse 
factaillius  in  tucem  primus  proferre  posset;  et 
nescimus,  quibus  aut  quam  antiquis  monumentis 
usus  fuerit.  Deinde  suspkari  licet,  Vitamillam, 
cujus  nullum  cxemplar  seu  Ms.,  seu  typis  edi- 
tum,  cum  ejus  nomine  vidi,  eadem  aut  saltem 
non  diversa  continuisse  ab  Hs,qiicV  in  ,, 
Sancti  nostri  Officiis  seu  lectioyiibus  propriis  re- 
censentur;  quas  quidem  tectiones  ex  monumentis 
sanctK  Aptcnsis  ecclesiaa  desumptas  esse,  ibidem 
prsenotatur. 

IGJoannes  Baptista  Guesnay  Societatis  nostrse  <r»* 
presbyter  in  S.  Joanne  Cassiano  iitustrato  iib.  %, 
cap.  29,  num.  3  ex  ejusdem  ecclesuv  Aptensis  Fa- 
stis,  ut  loquitur,  brevem  S.Castoris  Vitam  recen- 
set  in  qua  pauciora  ipsius  gesta,  quam  in  Offl  -  1 1  s 
propriisrecitantur.Eamdemfere^sipaucaifu 
circa  finemexcipias,  exhibet  Dionysius Sammar- 
thanus  tomo  supra  citato,  inter  instrumenta  col. 
73  et  sequenti,  ubi  monet,  eam  legi  in  pervetu- 
sto  Martyrologio  ccclesiai  Aptensis,  xi  Kal.  Octo- 

bris. 


Exigux  au- 
ctoriiatis  Yi- 
tx  ipsius 
tunt, 


a  varm 
taudantur 


248 


DE  S.  CASTORE 


UCTflftl 
C.S. 


aut  recitan- 

tur  :  tx  fiifer 
unam  dabi- 


B 


Sanctus  Nc- 
muusiinho- 
flicrtia  Ocei- 
tania  natus, 


fratrem  ha- 
buitS.  Lcon- 
tium  epiteo* 
pum  Furo- 
Julietuem  ; 


bris.  Aliam  Yitam,  in  quapiitra  Sancti  gcsta  refe- 
runtio\recitatAndreasSaitssayusinSuppiemcnto 
Martyrologii  Gallicani.  Tillemontiustom.  HMo- 
nitment.,  in  Cassiano  art.  Sutramque  parum  cer- 
tamjuriicarit;  quam  censuram  ego  quoque  veram 
puto;  cum  neutra  antiquitatem  sapiat,  nec  de  mo- 
numentis,  quibus  ambse  nituntur,  constet.  Deni- 
que  Bencdictini  Historise  Occitanisc  scriptores 
toi.t.  i,  lib.  4,  num.  22  laudata  ccciesisc  Aptensis 
monumenta  pro  recentioribus  parumque  accura- 
tis  pariter  habent,  aiuntque,  datam  sibi  esse  a 
domno  Fournier,  monasterii  S.  Victoris  Massi- 
liensis  Rcligioso,  ejusdem  Sancti  Vitam  alteram 
vetuslam,  quam  ceteris  prseferunt ,  et  ex  qua 
ipsiuselogiutit  ibidem  Gallicc  contexunt, 

17  Iluic  Viisc  similem  habuit  Honoratus  Bou- 

che,  ut  liquet  ex  pari  elogio,  quod  tomo  i,  libro  2 

Historise Provincise  Gallico  idiomate pariter  inse- 

ruit.  Porro  quse  in  hisce  narrantur,  eadem  fere, 

quamquamcumaliissubindeadjunciis,  in  Officiis 

propriis  etiam  legereest,  nec  magis  quam  cetera 

pro  certis  habere  possamus.  Nescimus  etiam,  ea- 

demne,  an  alia  Vita  fuerit,  de  qua  in  vetusiiori 

S.  Castoris  Offlcio  Aptensi,  anno  scilicet  1532  typis 

edito,  lect.  5  dicitur  :  Qualis  quanlusque  extiterit, 

Vita  ejus,  quse  exterioribus  extat  plena  virtutibus, 

manifestat.  Cum  itaque  meliora  mihi  non  suppe- 

tant  instrumenta,  Vitam  brevem  sive  elogium, 

quod  a  Sammarthano  excusum  dixi,  quodque  ve- 

tustioris  Officii  lectionibus  brevius  quidem,  sed  ta- 

men  magnam  partem  simillimum  est,  recudam; 

lectiones  vero  Officii  recentioris  eteiogiumascri- 

ptoribus  HistorisvOccitanise  coneinnatum,  cetera- 

que  hujusmodi  in  hoc  CommentaiHo  prsevio  recen- 

sebo,  et,  ubi  opusfuerii,  illustrabo. 

18  Lectio  isecundi  Nocturni  in  Offtcio  ecclesix? 
Aptensis,anno\Wkedito  sic  orditur :  CastorNe- 
mau^cTi.si.s  natalibusclarissimis  ortus,  et  in  libera- 
libus  diseiplinis  eruditissimus,  primo  in  ag-endis 
forensibns  causis  miraexcelluit  eloquentia.  Deinde 
incomponendispublicis  etprivatis  discordiis,  juris- 
que   implicatis  capitibus  enodandis  sese  omnibus 
spectabilem  exhibuit;  tandem  vero  summa  cum  pro- 
bitatis  laude  judicis  partes  implevit.  Hoc  enim  su- 
scepto  judiciali  munere,  oppresso  subveniebat,  pu- 
pillo  judicabat,  et  causa  viduas  apud  illum  ing*re- 
diebatur.  De  Nemausensi  patria  nobilibusque  pa- 
>  renhbus  consonant  Vita  edcnda  ceteraque  omnia, 
neque  e  recentioribus  quemquam  reperi  de  patria 
dissentientem,  Et  quod  adhanc  quidem  attinet, 
ttl  eo  facdius  Aptensibus  credendum  est,  quo  mi- 
nus  ipsorum  intererat,  sanctum  episcopum  suum 
si  suic  amtatis  indigena  fuisset,  Nemauso  adscri- 
bere.  Porro  Nemausenses  ipsum  eaverisimillime 
de  causa,  ut  supra  dictum  est,  Offcio  annuo  ve- 
nerantur.  Est  autem  Nemausus  antiqua  urbs  Gal- 
ItccNarbonensis,  nitnc  Nismes  indigenis  dicta  in 
Occitama  znferiori ,  estque  episcopaiis  sub  'ar- 
chiepiscopaiu  Narbonensi ,   septem  milliaribus 
Galhcis,  teste  Baudrando,  ab  Avenionein  Ortum 
dissita. 

19  Sancto  Castori  fratrem  fuisse  Leontium  epi- 
scopum,  dzseimus  ex  S.  Joanne  Cassiano,  quiin 
Prxfatione  ad  decem  primas  Collationes  pairum 
quas  Castori  promiserat,  et  post  hujus  mortem 
laudaio  Leontio  Helladioque  dicavit ,  rationem 
hujus  muneris  reddens,  ipsos  sic  allocutusest  ■ 
Nunc  autem,  quia  dcrclinquens  nos  Pontifex  supra- 
dic |  us,  migravit  ad  Christum,  has  interim  decem 
Collationes,...  quas  ille  incomparabili  flag-rans  stu- 
d.o  sanctitatis  simili  sibi  jusserat  sermone  con- 
scnb.,...   vobis  potissimum,  o  beatissime  papa 


EPISCOPO  CONP. 

Leonti,  et  sancte  frater  Ilelladi,  crcdidi  consccran- 
das.  Alter  siquidem  vestrum  memorato  Viro  et  g-er- 
manitatis  affectu,  et  sacerdotii  dig"nitate,  et  (quod 
his  majusest]  sancti  studii  fervoreconjunctus,  he- 
reditario  fraternum  dcbitum  jure  deposcit  etc. 
Ceterum  Leontium  hunc  fuisse  episcopitm  Foro- 
Juliensem  certum  videtur.  Colitur  autem  is  in  ea- 
dem  dicecesi  Kalendis  Decembris  ,  quo  de  ipso 
apud  nos  agendum  erit.  De  opera  a  S.  Castore 
Arelate  litterarum  studiis  feliciter  navata  con- 
sentiunt  etiam  Vita  edenda  et  Ofpcium  vetustius, 
Sanctus  quoque  Joannes  Cassianus  in  Prwfa- 
tione  ad  duodecim  libros  de  Institutis  monacho- 
rum,  quos  ipsi  inscripsit,  ejusdem  scientiam  elo- 
quentiamque  nonparum  commendat.  Verba  ejus 
moxdabimus. 

V)  ContraHistoricV  Occitaniiv  scriptores  in  S.  Ca- 
storis  elogio,  ex  vetusta  meliorique,  ut  ipsi  ajunt, 
Vita  eoncinnaio,  non  negant  quidem  ittius  eto- 
quentiam  ac  eruditionem,  sed  iamen  asserunt, 
ipsum,  cum  in  litterarum  studiis progressum  fa- 
cere  ccepisset,  moriuo  interim  patre,  domum  suam 
repetere  compulsum,  ut  matri  viduiv  solatio  au- 
xilioqueesset.  Tillemontio  autem  tom.UMonu- 
ment.  in  Cassiano  art.  8,  et  post  hunc  Historise 
litterarise  Francise  scriptoribus  tom.  2  in  S.  Ca- 
store,   visus  est  Sanctus  ipse  in  epistola  sua  ad 
S.  Cassianum  dicere,  sese  in  scientiis  litterisque 
non  fuisse  educatum;  laudatque  in  hunc  finem  Til- 
lemontius  hasc  ipsius  in  eadem  epistola  verba  : 
Nos  scientiai  inopes  et  idiotje.  Deinde  observant, 
his  verbis  consonum  esse  ejusdem  epistoisc  stilum, 
qui  obscurus  est  et  parum  Latinus.  Exhibet  itlam 
Gazseus,  aliique,  unde  nos  eam  infra  num.  26  et  27 
recitabimus.  Et  sane  hujus  oratio  talis  est,  ut 
non  satis  dispiciam,  qua  ratione  S.  Cassianus  ipsi 
inter  cetera  dicere  potuerit :  Cum  sis  ipse  cunctis 
virtutibusscientiaqueperfectus,...me  quoque  elin- 
g-uem  et  pauperem  sermone  atque  scientia...  po- 
scis,  prsecipisque ,  ut  instituta  monachorum,  .  .  . 
quamvis  imperito  dig*eram  stylo,  non  leporem  ser- 
monis  inquirens,   in   quo  ipse  apprime  es  erudi- 
tus. 

21  Non  satis,  inquam  dispicio,  quomodo  ista 

aliaque  hujusmodi  Cassianus  ipsi  serio  scribere 

potuerit,  si genuina  nec  mendosa  S.  Castoris  epi- 

stola  sit,  quam  Gazivus  ex  vetusto  codice  Ms.  Etno- 

nensi,  ut  ait,  etsi  nusquam  alibi  repertam,  multis- 

que  mendis  ac  lituris  obscuratam,  tandem  non  exi- 

g-uo  labore  ab  iis  expurgatam,  et  suaj  integ-ritati  ac 

mtori  restitutam,  tom.  i  Operum  Joannis  Cassiani 

prwfixit,  atque  inde  etiam  aliirecensuere.  Si  qua 

alia  exstarent  %.  Castoris  scripta,  ex  eorumdem 

stilo  liceret  de  laudata  epistola  evstimare;  sed  cum 

umca  superesse dicatur,  nonpossum  omnem  de  ea 

scrupulum,  ex  S.  Cassiani  dictis  conceptum  de- 

ponere,  vereorque,  ut  ea  tam  emendata  sit,  quam 

Gazivus  affirmat.  Frustra  tamen  Tillemontius  ex 

ipsius  S.  Castoris  verbis  asserit,  ipsum  dicere 

sese  m  scientiis  litterisque  non  fuisse  educatum- 

eumsanctus  Episcopus  ex  humilitatis  studio  ita 

loquipotuerit,  licet  ajuventute  sualiberalioribus 

Utteris  operam  probe  navasset,  iisque  feliciter 

fuisset  imbutus.  Excelluisse  autem  ipsum  Chri- 

stianajiunulitate,  luculenter  docet  Cassianus,  dum 

loco  ciato  ipsum  unicum  religionis  et  humilitatis 

es.empUr  appeltavit. 

J* Incertio™  *fym  sunt,quse  dejudieis  munere 

per  zpsum  admxnistrato  in  laudato  Officio  legun- 
tur.Nam  de  hae  re  nihil  apud  Hisiorisv  Ocei- 
tamsescriptores,nihil  in  lectionibus  vetustioris 
Vfjicii,  nihil  m  Vita  edenda  memoratur.  'Et  in 

hac 


D 


ejuscloqucn- 
tiir  a  CasBia- 
7io  lattdutx 


non  corre- 
spondec  epi- 
stula,  a  Gu- 
zao  edila. 


Inctrtumest, 
unjndexfae- 
rit ;  videlur 
uxorattis 
fuisse, 


DIE  TTGE9IMA  PRIMA  SEPTEMMU8. 
A  hac  dicitur  quidem  Sanctus  ante  monachatum 
paucorum  annorum  spatio...  mundanis  actibus  et 
triumphis  vacasse;  verum  id intelligi polest  de pu- 
pillorum  aliorumque  inique  oppressorum  causis 
forensibus,  quas  ipse  ex  Christiana  caritate  ut 
patronus  strenue  egisse  narratur,  ut  mox  videbi- 
mus.  Nec  aliunde  forsan  ea  judicis  dignitas  ipsi 
adscripta  fuit,  quam  exeo,  quod  ipse  dissidentium 
causas,  rogatus  a  partibus  arbiter,  composuerit. 
Redeo  ad  Officium  proprium  recentius,  cujus  le- 
ctio  v  ita  habet :  In  matrimonio,  quod  cum  nobili 
filia  eujusdam  viduse  Arelatensis  contraxerat,  quasi 
monachi  vitam  duxit.  Ejus  vero  socru  demortua, 
et  uxore  in  quodam  solitudinis  loco  arctioris  vitse 
propositum  ag-gressa,  ipse  supra  oppidum  Manan- 
cham,  quod  ejus  potissimum  opera  uxoris  doti  ac- 
cesserat,  virorum  aediticavit  monasterium ,  ubi, 
quamvis  omnibus  esset  major,  non  alio  tamen,  quam 


249 


c.  s. 


omnium  minimi  titulo  g-loriabatur. 


deindc  con- 
dito  comobio 
monachus 
factus. 


23  Quam  sui  abjectam  existimationem  iis  exem- 
plo  manifestavit,  qui  eum  in  monasterio  addictum 
coquendo  pani  conspexerunt;  quo  in  humilitatis 
exercitio  cum  nullas  aliquando   inveniret  scopas 

B  ad  deterg-endum  calore  ardens  pavimentum  clibani, 
in  quem  tunc  panis  inducendus  erat,  illud,  ad- 
mirantibus  omnibus,  everrit,  qua  utebatur,  lanea 
veste  quin  vel  minimus  in  ea  pilus  comburere- 
tur.  Sequitur  lectio  vi.  Hujus  autem  monasterii 
e  vita  migraturus  abbas  summo  omnium  consensu 
Castorem  eleg-it,  ut  ipsi  in  monasticum  regimen 
succederet.  Quod  ne  aceiperet,  addictus  humili- 
tati  Castor  tamdiu  recusavit,  donec  eum  moribun- 
dus  abbas  ad  munus  suscipiendum  auctoritate 
compulerit,  asserens,  hanc  sibi  a  Deo  fuisse  reve- 
latam  electionem.  Hoc  igitur  defuncto  abbate, 
assidua  successor  praabuit  omnibus  virtutum  docu- 
menta,  ejusque  singmlaris  prorsus  vitre  sanctitatem 
ex  iis,  quse  in  sequentibns  lectionibus  mag-nifice 
eloquetur  monasticse  vitae  amator  ardentissimus, 
Joannes  Cassianus,  facile  erit  colligere.  Hsec  ibi; 
ex  quibus  quid  certum,quid  contra  dubium  videa- 
tur,  denuo  expendamus. 

24  De  Sancti  matrimonio  nihil  in  Vita  edenda, 
et  in  lectionibus  Officii  vetustioris  legitur;  sed  in 
hujus  responsorio  ad  lectionem  iv  de  eodem  mentio 
fit  his  verbis  .-  Yir  Doniini  Castor  paucorum  anno- 
rum  conjug-alis,  mundanis  actibus,  tandem  rore 
divini  eundem  prefundens  *  serrnonis,  ad  cultum 

C  uterque  veniunt  relig-ionis.  f  Nitebatur  ig'itur  Bea- 

tissimus,  amore  flag-rans  divino,  ut,  qua?  olim  uxor, 

demum  existeret  soror.  Historiec  Occitaniee  scri- 

ptores  ex  Vita  sua  Ms.  rem  fere  sic  narrant. 

S.  Castor,  patre  mortuo,  litterarum  studiis  vate- 

dicere  compulsus,  ut matrisusc subsidio  esset,  stu- 

duit  etiam  pupillis  aliisque,  quos  inique  vexari 

videbat,  patronum  se  pr&bere.  Hanc  caritatem 

suampreecipue exhibuit  cuidamviduic Arelatensi, 

quampietas  seque  ac  nobilitas  commendabat.  Ete- 

nim  cum  vir  quidam  nobilis,  Auxentius  nomine, 

hujus  matronw  dominium ,  in  loco  Manancha 

situm ,  injuste  invasisset  et  ipsa  omni  subsidio 

patronoque  destituta  essct,  Castor  rei  indignitatc 

commotus,  ejusdem  causam  tam  feliciter  suscepit, 

ut  iniquum  possessorem  occupatis  rebus  exuerit, 

et  per  mare  ad  imperatorem  profectus,  confir- 

mationem  sententuv  in  ejusdem  viduie  gratiam 

petierit  et  impetraverit. 

rx  seripton-      25  Hoc  beneficio  obstricta  matrona  filiam  suam, 

bns  Occita-    ^uam  }iabebat  unicam,  ipsi  in  matrimonium  obtu- 

cteoltnZts  lit  <>um  dote  eorum  omnium  bonoritm,  quie  ejus- 

procamubio  dem  opera  recuperaverat.  Conditionem  Sanctus  . 

>uo  admisit;  sed  non  diupost  pii  conjuges  ex  mutuo 


Mia  de  hi- 
scecompen- 
diosa  «cwvu 
tio 


tmo  pct 
1'uiulcntc 


consensu  a  se  invtcem  recesserunt,  ut  solitarii  Deo 
servirent;  et  Castor  quidem  in  eodem  loco  Manan- 
cha  monasterium  condidit,  in  quo  primum  mona- 
chusacdeindeabbasvixit.  Eadem  habet  Honoratus 
Bouche  in  Chorographia  et  Historia  Pr&mncim, 
ubi  etiam  addit,S. Castoris uxorem  simul cumfilia 
suaumca,  Pereulntita  nomine,  solitarix  vitm  se 
dedisse.  Qmdporro  de  hisce  omnihus  verumsit,  di- 
cerenonpossumus,  cum  nesciamus,  quanti  valeat 
ea  Vita,  quam  laudati  scriptores  secutifuere.  Istud 
certum  est,  S.  Cnstoremcosnobium  aliquoderexisse, 
et  ad  Orientalium  monachorum  normam  insti- 
tuere  voluisse.  Ita  discimus  ex  S.  Joanne  Cassiano, 
qui  in  Prtefatione  ad  duodecim  libros  de  Institutis 
camobiorum  et  octo  principalium  vitiorum  reme- 
diis,  diserte  asserit,  sese  hosce  a  Castore  rogatum 
in  eumfinem  conscripsisse.  Epistolam,  qua  idSan- 
ctus  noster  a  celebri  isto  monachorum  magistro  et 
abbate  Massiliensi  ftagitavit,  ut  supra  dixi,  recen- 
set  Alardus  Gazseus,  ccenobita  Vedastinus,  ante 
tom.  i  Operum  ejusdem  S.  Joannis  Cassiani,  unde 
ego  eam  totidem  verbis  huc  transfero. 

26  Domno  sanctitatis  speciali  g-loria  decorato,  k*" '"«**« 
atque  per  omnia  memorando,  sed  et  scientiarum  Pe(*oS•/',- 
decore  pollenti,  patri  scilicet  Cassiano,  Castor  in  ™neQutian0 
mundo  deg-entium  peripsema,  quae  possumus  ser- 
vitutis  humillima.  Rationabiliter,  pater,  irrationa- 
bilibus  et  eling-uibus  ptedag-og-i  fomenta  subveniunt, 
quia  etsi  non  sequa  omnibus  moderatio  pressa  hu- 
manitate  vig-ere  deprehenditur,  restat  tamen,  ut 
his,  quibus  subacta  probatur,  subigat  cmolumen- 
tum.  Non  enim  omnia  possumus  onines;  quia  non 
omnium  nosse  certare.  Merito  enim  sui  quisquam 
jacturam  incurrit,  qui  ea,  quas  potiora  capere  didi- 
cit,  bona,  qme  didicit,  surripere  miuime  ambig-it. 
Diutina  namque  sunt  exercitatione  premendi,  va- 
riisque  operibus  alendi,  quibus  aliorum  discretio 
subrog-atur.   Etenim   aliquotiens  prsesumptor  sua 
temeritate  succumbit,  dum  necessariis  usibus  apta, 
sua  incong-rua  industria  incertis    moderationibus 
dispertitur.  Nobis  vero  idiotis  facile  per  incuriam 
inepta  persuaderi  possunt.  Te  erg-o,  charissime  pa- 
ter,  qua  possumus,  charitate  pr&venimus,  quo  pia 
ac  inexhausta  exuberautia  nihil  promere  sapien- 
tibus  nobis  subvenias,  et  quibus  praeemines  exer- 
citiis,  sub  quibus  praspollens  mens  et  merabra  cre- 
verunt,  nos  neophitos  ct  mundialis  porupte  accura- 
tionibus  illectos  excitare  non  differas.  F 

27.  Te  quidem  potissimum  Orientalium  cqbiio-  hstitutamo- 
biorum  doctrina  expertum  tenemus ,  maximeque 
^Eg^yptiorum  et  apud  Thebaidem  fundatorum ,  ^ 
praesertim  cum  et  loca,  Dominica  nativitate  insi- 
gTiia,  tua  sint,  illustrata  prsesentia.  Quocirca  cum 
sis  omnium  studiorum  Catholicorum  disciplina  re- 
fertus,  tc  quoque  convenit  nos  scientia?  inopes  non 
proeterire.  Poscimus  namque  tuam  paternitatem, 
ut  instituta  monasteriorum  ,  qiue  per  iEgyptum 
et  Palestinam  florere  ac  institui  vidisti,  et  servau- 
da  sanxisti,  et  sicut  ibi  a  patribus  fcradita  sunt, 
simplici  sermone  in  nostro  rudi  monastcrio  adhi- 
bere  complanata  non  abnuas,  et  eloquiorum  tuo- 
rum  melliflua  suavitate  exuberantia  verlm  «litfun- 
dens,  nostra  diu  arentia  corda  rig-are  non  diffe- 
ras,  ex  quo  abjecta  sterilitate  frug-es  justiti;r  va- 
leant  pullulare.  Undc  reor,  si  quid  proficere  nos 
possibilc  fucrit,  te  quoque  potiori  mcrito  mune- 
randum,  si  paterni  laboris  obedientia  iuertium 
mentcs  qualemcurnque  rcddiderint  hahilem  servi- 
tutem.  Vale ,  pater  Dei  servorum ,  et  memento 
nostrorum.  Hactenus  epistola  apud  G  ,  qiuv 

tamen  an  genuina  S.Castoris  sit,  nec  ab  anianucn- 
sibus  vUiatatexsi'j»a  d "trtis dnbitari potest.Pau- 

cis 


nachorum 
Orimta- 

lum  ; 


244 


DE  S;  CASTORE 


C.  S. 

qui  ejusdem 
precibut  ob- 
secutus, 


B 


ad  ipsum 
tcripsit,  nii- 
sitque 


duodecim  (i- 
brosdelnsti- 
tutis  ri'iuiu- 
tiuntium 


cis  quoque  observa,  eamdem  a  Sancto  scriptam 
fuisse,  cumjam  esset  cpiscopus,  ut  mox  patebit. 

28  ffisce  Sancti  votis  obtemperans  Cassianus, 
laudatum  Opusculum  conscripsit  et  ad  ipsum 
transmisit  una  cum  Pr<rfationc,  qiuv  cum  S.  Ca- 
storis  insigne  elogium  contineat,  ejus  maximam 
partem  hic  ex  eodem  Gazxo  subjungemus.  Vete- 
ris  lnstrumenti  narrat  historia,  sapientissimum  Sa- 
lomonem  post  acccptam  divinitus  sapientiam,  pru- 
dentiamque  multam  nimis,  et  latitudinem  cordis, 
quasi  arenam  maris  innumerabilem,  ita  ut  Domini 
testimonio  nullus  ei  similis  retroactis  temporibus 
extitisse,  neque  posteum  surrecturus  esse  dicatur; 
illud  mag-nificum  domino  templum  extruere  cu- 
pientem,  alienig-enag  regris  auxilium  poposcisse. 
Qui  misso  ad  se  Hiram  filio  mulieris  viduoe,  quid- 
quid,  divina  sapientia  sug-gerente,  praeclarum  in 
templo  domini  vel  in  sacris  vasis  moliebatur,  mi- 
nisterio  ejus  ac  dispositione  perfecit.  Si  ergo  ille 
universis  regnis  terrse  sublimior  principatus ,  et 
Israelitici  generis  nobilior  excellentiorque  proge- 
nies,  illaque  sapientia  divinitus  iuspirata,  qua?  cun- 
ctorum  Orientalium  et  ^Egyptiorum  disciplinas  at- 
que  instituta  superabat ,  nequaquam  pauperis  et 
alienigenje  viri  consilium  dedignatur ;  recte  etiam 
tu  his  eruditus  exemplis,  beatissime  papa  Castor, 
verum  ac  rationabile  Deo  templum  ,  non  lapidi- 
bus  insensibilibus,  sed  sanctorum  virorum  con- 
greg-atione ,  nec  temporale  et  corruptibile ,  sed 
Eeternum  atque  inexpugnabile  sedificare  disponens, 
vasa  etiam  pretiosissima  Domino  cupiens  conse- 
crare,  non  multo  auri  metallo  argentive  conflata, 
quae  post  rex  Babylonius  capta  concubinarum  sua- 
rum  ac  principum  deputat  voluptati ;  sed  anima- 
bus  sanctis ,  quae  innocentise  justitiae  et  castitatis 
integritate  fulgentes,  regem  Cbristum  in  semetipsis 
circumferant  commorantem ;  cg*enum  me,  omnique 
ex  parte  pauperrimum  ad  communionem  tanti  ope- 
ris  dignaris  adsciscere. 

29  In  provincia  siquidem  tua ,  coenobiorum 
experte  ,  Orientalium,  maximeque  i£g;yptiorum, 
volens  instituta  fundari,  cum  sis  ipse  cunctis  vir- 
tutibus  scientiaque  perfectus,  et  uuiversis  ita  re- 
fertus  divitiis  spiritualibus,  ut  perfectionem  quse- 
rentibus  satis  abundeque  uon  modo  tuus  sermo, 
sed  etiam  sola  vita  sufficiat  ad  exemplum;  me  quo- 
que  eling"uem  et  pauperem  sermone  atque  scien- 
tia,  ut  aliquid  ad  explementum  tui  desiderii  de 
inopia  sensus  mei  conferam,  poscis;  prsecipisque, 
ut  instituta  monasteriorum,  quaa  per  ^gyptum  ac 
Palasstinam  custodiri  conspeximus,  ita,  ut  ibi  no- 
bis  a  patribus  tradita  sunt,  quamvis  imperito  di- 
geram  stylo;  non  leporem  sermonis  inquirens,  in 
quo  ipse  apprime  es  eruditus,  sed  Sanctorum  sim- 
plicemvitam  simplici  sermone  fratribus  in  novello 
monasteriotuo  cupiens  explanari.  Cui  rei,  quantum 
me  pius  ador  desiderii  tui  provocat  obedire,  tantum 
multiplices  restuum  moles  volentem  obtemperare 
deterrcnt.  Post  hscc  raliones,  quibus  ab  hoc  Opere 
deterrebatur,  exponit,  et  inter  ceteras  eam  alle- 
gat,  quod  argumentum  istud preestantes viri,san- 
ctiscilicet  Basilius  et  Hieronymus,  aliique  jam 
tractassent. 

oO  Deinde prosequitur,  Post  quorum,  inquiens, 
tam  exuberantia  eloquentia;  flumina  possem  non 
immcritoprajsumptionis  notari ,  si  aliquid  stillici- 
dii  hujus  inforrc  tentassem,  nisi  me  ad  haec  fidu- 
oiatuee  Sanctitatis  animaret,  et  sponsio,  quod  vel 
tibi  haa  nug-a?  forent  acceptaj,  qualescumque  sunt, 
vel  eas  congregatioui  fratrum,  iu  novello  tantum 
monasterio  coramorautium ,    deputares ;    qui  ,    si 


BPISCOK)  CONF. 
quid  a  nobis  minus  forsitan  caute  prolatnm  fue- 
rit,  et  pie  releg^ant,  et  cum  venia  indulg-cntiore 
susieutent,  fidem  potius  sermonis  mei,quam  ve- 
nustatem  eloquii  rcquireutes.  Quapropter,  beatis- 
sime  Papa,  unicum  religionis  ct  humilitatis  cxem- 
plar,  tuis  precibus  animatus,  secundum  vires  in- 
g-enii  mei  opus,  quotl  injungis,  agrgrediar,  et  ca, 
qua?  omnimodis  intacta  relicta  sunt  ab  anterioribus 
nostris,  utpote  qui  audita  potius,  quam  expcrta, 
describere  tentaverunt,  velut  rudi  monasterio  et  in 
veritate  *  sitientibus  intimabo.  Cetera,  quibus  ar- 
gumentum  Opusculi  sui  proponit,  prxtereo,  quia 
ad  S.  Castorem  non  spectant,  id  unum  observo, 
hunc  in  epistola  sua  etiam  petiisse,  ut,  si  quid  in 
monasteria  Gallix  introductum  essetab  antiquo- 
rum  institutis  alienum,  id  etiam  ipse  observare 
dignaretur. 

31  Ait  enim  Cassianus  ibidem :  Id  eo  quoque 
praeceptis  tuis  satisfacere  studebo,  ut,  si  quid  forte 
non  secundum  typum  raajorum  antiquissima  con- 
stitutione  fundatum,  sed  pro  arbitrio  uniuscujus- 
que  iustituentis  monasterium,  vel  diminutum  vel 
additum  in  istis  reg-ionibus  comprobavero,  secun- 
dum  eam,  quam  vidimus  monasteriorum  Reg-ulam, 
per  iEg-yptum  vel  Palaestinam  antiquitus  fundato- 
rum,  fideli  sermone  vel  adjiciam  vel  recidam  ;  ne- 
quaquam  credeus,  rationabilius  quippiam  vel  per- 
fectiusconstitutionem  novellam  in  occiduis  Gallia- 
rum  partibus  reperire  potuisse ,  quara  illa  sunt 
instituta,  in  quibusab  exordio  proedicationis  Aposto- 
licae  a  sanctis  ac  spiritualibus  patribus  fuudata  mo- 
nasteria  ad  nos  usque  perdurant.  Porro  idem  Cas- 
sianus  lib.  2,  cap.  9  laudati  Opusculi,  aliud  ipsi 
promiserat,  Collationes  scilicet  patrum,  quas  et 
S.  Castor^er  aliam  haud  dubie  epistolam,  quam 
tamen  nondum  vidi,  ardenter  desideravit,  et  Cas- 
sianus  in  ipsius  gratiam  conscriptas,  ipso  interim 
mortuo,  Leontio  et  Helladio  dicavit.  Quia  vero  in 
hac  quoque  Prcefatione  Cassianus  magna  cum 
laude  desancto  Episcopo,  tum  ad  meliorem  vitam 
translato,meminit,oportetetiam  hic  ejusdem  par- 
tem  recensere.  Est  itaque  hujusmodi. 

32  Debitum ,  quod  beatissimo  papae  Castori 
in  eorum  voluminum  Praefatione  promissum  est, 
quoe  de  Institutis  coenobiorum  ,  et  Octo  prin- 
cipalium  vitiorum  remediis  ,  duodecim  libellis, 
Domino  adjuvante  ,  digcsta  sunt ,  in  quo  *  te- 
nuitas  nostri  suffecit  ing'enii ,  utcumque  sarci- 
tum  est.  Viderint  sane,  quid  super  hoc  vel  illius 
vel  nostri  fuerit  examinis  asquitate  perpensum ; 
utrum  iu  rebus  tam  profundis  tamque  sublimibus, 
et  quse  in  usum  styli,  ut  arbitror,  antea  non  ve- 
nerunt,  dignum  aliquid  cogmitioni  vestrae,  omnium- 
que  sanctorum  fratrum  desiderio  prompserimus. 
Nunc  autem ,  quia  derelinquens  nos  Pontifex 
supradictus,  migravit  ad  Christum ,  has  interim 
decem  Collationes  summorura  patrum  ,  id  est , 
anachoretarum,  qui  in  eremo  Scythica  moraban- 
tur(quas  ille  incomparabjli  flagrans  studio  sancti- 
tatis,  simili  sibi  jusserat  -sermone  conscribi  non 
perpendens  prae  multitudine  charitatis,  quanto  in- 
firmas  cervices  pondere  praegravaret)  vobis  po- 
tissimum,  o  beatissime  papa  Leonti,  et  sancte  fra- 
ter  Elladi,  credidi,  consecrandas.  Alter  siquidem 
vestrum  memorato  Viro  et  g-ermanitatis  affectu  et 
sacerdotii  dignitate  ,  et  ( quod  his  majus  J  sancti 
studii  fervore  conjunctus,  hcereditarium  fraternum 
debitum  juredeposci;  alter  anachoretarum  insti- 
tuta  sublimia  non,  ut  quidara,  propria  ag-gressus 
est  praBSumptione  sectari,  sed  legutimum  doctrinse 
tramitem,  saucto  Spiritu  sug-gerente  pene  ante- 

quam 


D 


'  at,  ci  vcri- 
talcm 


et  octo  vitiis 
principali- 
bus;  Colla- 
lioncs  quoque 


E 


ipsi  promisc- 
rnt :  sed 
S.  Castor  wi- 
tcrim  obitt. 

*aI.inquBii' 

lum 

P 


DIE  VHilvNlMA  1'KIMA  SKI'TKMWUS. 
apprehendens,  non  tam  suis  adin-     temporis  abbates  in  Galliis,  quinon  fueruni  epi* 


quam  disceret 

ventionibus,  qui  traditionibus 

crudiri  etc. 


maluit 


UR0MH 

c  s. 


Aliqtti  ccn- 
sent,  gemt- 
num  cce-no- 
bium, 


pnmumpro 
pe  Nemau- 
ium,  alie~ 
7'um 


prope 
Aptam-Ju- 
tiam  con- 
(lituinfuissc, 


$  III.  Non  geminum,  sed  unicum, 
idque  in  dioecesi  Aptensi,  coeno 
bium  a  S.  Castore  conditum  fuisse 
ostenditur. 

T^x  prsecedenti  §  certum  est,  monasierium  ali- 
1-jquod  a  S.  Castore  conditum  fuisse;  neque  du- 
bium  etiam  videtur,  quin  Orientalium  per  JEgy- 
ptum  et  Thebdidem  degentium  monachorum  Re- 
gula,  temperata  tamen,  in  eo  ab  eodem  stabilita 
fuerit.  Temperata,  inquam;  nam  Cassianus  ipse 
in  calce  primse  Prsefationis  ad  Castorem  hsec  su- 
per  re  sic  loquitur:  Illam  sane  moderationem  Opu- 
sculo  huic  inserere  prasumam,  ut  ea,  qute  secundum 
iEg7ptiorumRe<rulam,seupro  asperitate  aerum,seu 
pro  difficultate  ac  diversitate  morum,  impossibilia 
in  his  reg-ionibus,  vel  dura  vel  ardua  comprobavero, 
institutis  monasteriorum,  quse  per  Palsestiuam  vel 
Mesopotamiam  habentur,  aliquatenus  temperem ; 
quia  si  rationabilis  possibilium  mensura  servetur, 
eadem  observantiaB  perfectio  est  etiam  in  impari 
facultate.  XJt  vero  hsec  certa  sunt,  ita  non  convenit 
inter  neotericos,  ubi  Sanctus  monasterium  illud 
erexerit,  et  utrum  geminum,  an  unum  tantum 
condidisse  dicendus  sit. 

31-  Guesnayus  in  Cassanio  illustrato  lib.  1,  cap. 
49,  et  lib.  2,  cap.  17,  duo  ipsi  attribuit,  quorum 
primum  ab  eo  nondum  episcopo  in  patria  sua 
prope  Nemausum,  in  loco  sui  juris,  cui  nomen 
Mannncus  erat,  sub  S.  Faustini  titulo,  alterum  ab 
eodem,  ad  Aptenses  infulas  jam  evecto,  in  hac 
dicecesi  exstructum  fuerit.  De  posteriori  mona- 
sterio,  lapsu  temporis  in  nosocomium  converso, 
atque  ita  sua  setate  etiam  superstite,  in  fine  lib .  1, 
cap.  49  hsec prseterea  observat .-  Versa  enim  et  mu- 
tata  in  nosocomium  coenobii  forma  et  tamquam 
facies  etiam  nunc  visitur.  Utriusque  etiam  memi- 
nerunt  Gallise  Christianse  scriptores  inter  vetera 
Nemausensis  et  Aptensis  diosceseon  monasteria, 
quse  non  amplius  exstant;  non  utrobique  tamen 
seque  asseveranter.  Nam  tomo  1  Operis  aucti,  coL 
376  inter  veteres  Aptenses  abbatias  Mauancha  ve- 
tus  coenobium  a  Castore,  postea  episcopo  Aptse- 
Julise,  constructum  tantum  recenset  Dionysius 
Sammarthanus  ex  schedis  V.  C.  domini  de  Re- 
merville  S.  Quentin,  qui  Aptensium  episcoporum 
Historise  tunc  insudabat ;  additque  infine :  Moua- 
sterii  hujus  nulla  putamus  supercsse  vestigia;  in 
cujus  loco  nunc  est  oppidumMenerbum. 

35  At  vero  tomo  6  ejusdem  Operis  col.  469 
inter  vetera  dicecesis  Nemausensis  monasteria 
ejusdem  Opcris  continuatores  confidentius  aiunt : 
Vetus  abbatia  S.  Faustini  conditur  a  S.  Castore, 
patria  Nemausensi,  qui  primus  ejusdem  loci  fuit 
abbas,  accepta  a  Cassiano,  Massiliensis  monasterii 
abbate,  Reg-ula,  quam  ipse  vocavit  Speculum  mo- 
nachorum.  Postea  fuit  episcopus  Aptensis  anuo 
cdxix.  Hoc  autem  cceuobium  desierat  jam  anno 
dcccxvii,  utpote  cujus  nulla  fit  mentio  in  recen- 
sione  monasteriorum  Septimania?,  facta  hoc  anno 
in  concilio  AquisgTanensi.  Tillemontius  tom.  14 
Monument.  in  Cassiano  art.  8  Aptense  monaste- 
rium  pro  certo  habet ;  de  Nemausensi  vero  dubi- 
tat  ex  eo  prsccipue  capite,  quodin  Chronico,Tiro- 
nis  Prosperi  nomine  vulgato,  laudetur  inter  ejus 


scopi.  Etenim  cum  ex  S.  Joannis  Cassiani Priefa- 
tione  constet,  S.  Castorem  jam  episcopum  fuisse, 
dum  hic  Instituta  monachorum  pro  novelto  suo 
camebio  ab  ipso  postulavit,  cumque  laudati  Chro- 
nici  auctor  de  Castore  velut  abbate,  non  episcopo, 
loquatur,  nonimprobabile  visum  est  fillemontio, 
in  eodem  Chronico  agi  de  Sancti  prxlatura  in 
monasterio  Nemausensi,  ex  quo  ipsum  adApten- 
sem  episcopatum  protractum  fuisse,  aliqua  Ne- 
mausensia  monumenta  affirmant.PorroChronici 
verbaapud  Chesneum tom.l Hist. Fraac.pagAW 
ad  annum  28  Honorii  impcratoris  hsec  sunt : 
Honoratus,Minervius,  Castor,  Jovianussing-ulorum 
monasteriorum  patres,  inGalliisflorent.IWtewon/M) 
consentiunt  Historise  titterarise  Francise  scripto- 
res  tom.  2  in  S.  Castore. 

3G  Contra  Historise  Occitanisescriptores,  supra  ^mtra  qw>$ 
laudati,  Nota  47  unicum  tantummodo  S.  Castoris 
monasterium,  idque  in  dia>cesiAptensi  agnoscunt, 
cui  ipse  et  ante  et  post  adeptum  episcopatum  ab- 
bas  prsefuerit;  quse  sententia  mihi  qaoque  vera 
apparet  ob  rationes,  quas  subjungo.  In  prirnis 
nidla  S.  Castoris  Vita,  nullum  antiquum  monu- 
mentumprofertur,  in  quo  hic  geminum  monaste-  E 
rium  condidisse  dicitur;  sed,  ut  recte  observant 
mox  memorati  scriptores,  videtur  Guesnayus  in 
eam  sententiam  ivisse,  quod,  cum  in  fragraentis 
VitcB  ipsius,  quse  ibidem  recensuit,  legeretur, 
Sanctum  patria  Nemausensem  fuisse,  et  in  quo- 
dam  sui  juris  agello  S.  Faustini  coznobium  sedifi- 
casse,  agellum  hunc  non  alibi,  quam  in  Nemau- 
sensi  agro  quserendAim  esse  crediderit.  Deinde 
cumex  S.  Cassiano  constarct,  Csstovem  jam  epi- 
scopum  Aptensem,  cujusdam  rnonasterii  sui  in 
diaicesisua  curam  gessisse,  existimavit,  hoc  alte- 
rum  a  Nemausensi  fuisse,  atque  adeo  ab  ipso  in 
eadem  suadimcesi  conditum,postquam  episcopatu 
initiatus  fuit.  Sane  hsec  argumentatio  satispro- 
babilis  esset,  nisi  alia  obstarcnt. 

37  Recte  enim  advertunt  iidem  Occitanisc  .\<  <■>-  -  >.,sratio- 
ptores,  ex  iisdem  fragmentis  a  Guesnayo  laudatis  ^"'°!'WI" 
oppositum  plane  evinci.  Ut  id  probent,  compen- 
diose  exhibent,  quse  ipse  lib.  \  cap.  49,  num,  6  ex 
Supplemento  Martyrologii  Gallicani  recitavit  his 
vei^bis:  Abbasque  factus  illius  ccenobii,  cujus  fun- 
datorerat,  (sanctitate  conspicua  ita  claruit,utexem- 
pto  ab  humanis  Quiutino,.  .  tam  cleri  quam  populi 
votis  in  ejus  vicem  (ad  episcopatum  Aptcnsem)  f 
fuerit  sublectus  etc.  Post  Juvc  subdunt,  qiuv  ab  eo- 
dem  Guesnayo  lib.  2,  cap.  39  ex  Fastis  Aptensibus 
pariter  recensentur   hoc   modo :   Sibi  Castorem 
(Aptenses)  praefici  poscuntpontifkvm...  Cum  itaque 
in  ejusdem  monasterii  regiminc  succcssorem  sibi 
niteretur  constituere,...  compulsus  cst  retinere  etc. 
Nemo  autem  non  videt,  S.  Caatorem  secundum 
hsec  prcvtaturam  monasterii,  cuinondumepisco- 
pusprsefuerat,una  cum  episcopatu  retinerecon>- 
pulsum  fuisse,  atque  adeo  non  geminum  sed  uni- 
cum  S.  Castoris  monasterium  c.r  pra-da  tis  „>onu- 
mentis  statuendum  esse.  Eodem  modo  Aptensnr 
monumenta  interpretatus  cst  Boucheus  inChoro- 
graphia  et  Historia  Promncim  locosiipra  lauda- 
to,  ubi  considipotest.  Restat  igiturinquirendum, 
an   monasterium  illud  in  Ne?nausensi,  au   xn 
Aptensiagro  veldiascesisitumfuissedtcendum  st  t . 

%%ProAptensiomninQStantrationum  momenr 
ta  a  scriptoribus  Qccitanim  «Hegata.  Ipse  scilicet 
Guesnayus  asserit, primum  8.  Oistoris  monaste- 
rium  in  loco,  cui  nomen  Maunacus  crat,  ab  eo  con- 
ditum  fuisse.  Is  autem  locus  kaud  dubie  idemest, 
qui  in  Nemausensi  Officio  Sancti  proprio  Mauua- 

cus, 


1  non  m- 
m  UflltUM, 


AVCTOftK 
C.S. 


in  dioeccsi 
Aptensi 


]'. 


projw. 
Aptam-Ju- 
liam  ex- 
ttruxissc, 


m 

cus  in  officio  vero  antiquiori  Aptensi  in  Respon- 
sorioadlectionemb,  et  in  recentioris  lectioneb, 
atque  a  Boucheo,  Qalliseqye  Christianw  scripto- 
ribus  Mananciia  appellatur,  quique  nonprocul  ab 
Apta  situs  fuisse  satis  clare  dicitur  in  laudati  Offi- 
cii  hymno  ad'Laudest  queminfra  num.  49  totum 
exhibebo.  Manancham  autem  aiunt  laudali  Histo- 
rue  Occitanuv  scriptores,  credi  hodiemum  Ma- 
nancuegno,  duobus  milliaribus  Apta-Jutia  dissi- 
tum,indicece$i  Aptensi,  alque  in  territorio  Me- 
nerbensi, ubi  etiamnum  pariethue  veteris  sacelli  sub 
Sancti  nostri  patrocinio  visuntur.  Nec  alibi,  quam 
in  dioecesi  Aptensi,  Mananchaj  monasterium  ex 
domini  de  Remerville  S.  Quentin  schedis  Dionij- 
sius  Sanimarthanus collocavit  tom.  1,  col.  376,  ubi 
licet  existimet,  nulla  illius  superesse  vestigia, 
prtedictis  tamen  fere  consentiens,  in  ejus  loco  Me- 
nerbum  oppidum  nunc  esse  asseverat.  Sed  et  in  ta- 
bula geographica provinciee  eeclesiasticcV  Aquen- 
sis,  eidem  tomo  inserta,  in  dioecesi  Aptensi,  qua 
heec  Cabellionensi  adjacet,  occurrit  Manancha 
nunc  Menerbum. 

39  Prscterea  observant  laudati  Ristorise  Occi- 
tanuv  auctores,  verisimile  non  esse,  cleri  populi- 
queAptensis  corpora  (ut  in  Vita  Ms.  legi  asserunt) 
S.  Castorem,  in  demortui  antistitis  sui  S.  Quintini 
locum  sufficiendum,qucvsitum  accessisse  ad  ipsius 
monasterium,  si  hoc  prope  Nemausum  situm 
fuisset.  Nec  magis  verisimiie  existimant  S.  Casto- 
rem  post  aditum  episcopatum  Aptensem  ejusdem 
monasterii,  tam  procul  a  sua  sede  dissiti,  pnvta- 
turam  tenuisse.  Certe  hacc  non  possunt  non  mira 
videri  ob  utriusque  loci  distantiam ;  nam  Nemau- 
sum  inter  et  Aptam  spatium  septemdecim  hora- 
rum  itineris  interjectum  est  in  tabulageographica 
numero  prsecedenti  citata.  Denique  opinantur, 
unici  monasterii  ipsius  situm  in  Aptensi  dioecesi 
certum  esse  ex  eo,  quod  Manancha  vel  Maunacus, 
ubi  conditum  fuit,  in  Vita  Ms.  S.  Castori  obti- 
gisse  dicatur  ex  doto  uxoris,  filiw  scilicet  istius 
vidux  Arelatensis,  quam  Sanctus  ab  injusto  re~ 
rum  ipsius  invasore  vindicaverat.  Verum  etsi  hinc 
quidem  sequatur,  necesse  non  esse,  utpropterNe- 
mausensem  S.  CastoTis patriam  monasterium  illud 
prope  Nemausujn  situm  fuisse  credamus;  non 
video  tamen,  cur  propter  Areiatense  socrus  uxo- 
risque  ipsius  domicilium  idem  istud  monasterium 
Aptensipotius,  quam  Nemausensi  dicecesi  adscri- 
bendum  sit ;  cum  duplo  aut  fere  dupio  major  di- 
stantia  Aptam-Juliam  inter  et  Aretatensem  civi- 
tatem,  quam  hanc  inter  et  Nemausum  tabidis 
geographicis  notetur.    • 

iii  Prsedictis  addo  alterum  argumentum,  ab 
aliis  preeteritum.  In  antiquioris  Officii  Aptensis 
antiphonis  ad  laudes  et  apud  Saussayum  in  Sup- 
plemento  Martyrologii  Gallicani,  dicitur  San- 
ctus,  cum  ad  episcopatum  Aptensem  expeteretur, 
fugisse  atque  in  de  Bresone  monte  delituisse, 
donec,  ut  frustra  sperabat,  alter  episcopus  eli- 
geretur.  In  Nemausensi  Officio  mons  ilte  Bre- 
Bonius  etiam  vocatur,  sed  in  recentiori  mons 
Lebmlonis  vel  Lebredo.  Boucheus  s-epe  laudatus 
in  elogio  S.  Castoris  eumdem  Gatlice  montem 
de  Leberon  appeltat;  quem  in  tabida  geogra- 
phica  Provincicc,  Operi  prasvia,  haud  procul  ab 
Aptaet  Menerbo,  exhibet,  quemque  lib.  \,  cap.  4, 
§  1  a  Cabellione  usque  ad  Manuascam  decem 
oirciter  milUarium  Provincialium  spatio  in  ton- 
gitudinem  extendi  affirmat.  Jam  vero  quam  pa- 
rum  rationi  consonum  est  dicere,  S.  Castorem, 
dum  ab  Aptensibus  ad  episcopatum  suum  expe- 
tebatur,  ex  Nemausensi  suo  ccenobio  Aptam  ver- 
susper  multamilliaria  fugisse,  ut  in  montibus 


cntanteet 
post  initwn 
cpiscopatum 


E 


DE  s.  CASTORE  EPISUOPO  CONl<\ 

eidem  civitati proximis  sibi  laiebras  qusereret,  ne  D 
in  eorum  manus  incideret:  quasi  vero  non  esset 
hoc  in  eas potius  incurrere,  quam  vitare.  Contra 
autem  tam  hoc  quam  cetera  omnia  adversus  Ne- 
mausense  ccenobium  adducta,  plane  sunt  in  sen- 
tentia  nostra,  neque  idli  difficultati  obnoxia.. 

4-1  Etenim  si  unicum  tantum  a  S.  Castore  cceno- 
bium,idquenonproculab  Apta-Julia,  conditum 
statuatur,  facile  intelligitur,  cleri  popuiique 
Aptensis  corpora  ad  illud  accessisse,  ut  sanctum 
ejusdem  Abbatem  in  episcopalem  cathedram,  per 
S.Quintiniobitum  vacayitem,subrogarent;  ipsum- 
queprse  humilitatis  studio  inproximum  montem 
Leberonem  fugisse,  ut  ibidem  latitaret,  donee  al~ 
ter  episcopus  suffectus  fuisset.  Nec  magis  mirum 
videbitur,  quod  additur;  eumdem  scilicet  jam  e 
latebris  eductum  et  episcopatu  initiatum,  prwla- 
turam  monasterii,  quod  abbas  rexerat,  a  suis  pie 
compidsum  fuisse  simul  cum  episcopatu  retinere. 
Nam  cum  in  hac  sententia  prtedictum  monaste- 
rium  in  ipsius  dicecesi,nec procul  ab  ejusdem  sede 
situm  esset,  non  difficulter  poterat  itlud  partim 
ipse  coram,  partim  per  suos  vicarios  moderari. 
Quodad  Tironis  ProsperiChronicon  attinet ,istud 
nos  morari non  debet ;  cum  secundum  dicta  S.  Ca- 
stor  Aptensi  ccenobio  ante  episcopatum  prseesse 
potuerit.  Adversus  heec  tamen  objici  posset,  Occi- 
tanLv  scriptores,  dum  supra  num.  37  verba  a 
Guesnayo  ex  aliis  producta  compendiose  recita- 
runt ,  paucula  omisisse,qiicV  aliquam  difficidtatem 
pariunt,  ideoque  minime  erant  prcvtermittenda, 

42  Guesnayus  enim  ex  Sancti  Vita  sic  habet :  potmtprx 
Cum  itaqne  in  ejusdem  monastcrii  regimine  suc-  fuisse- 
cessorem  sibi  niteretur  constituere,  [contradicen- 
tibus,  Imo  lacryrnosis  precibus  obsecrantibus  mo- 
nachis,  et  ejusdem  loci  pontifice  jubente,  quodam- 
rnodo]  compulsus  est  retinere.  Hxc  eadem  in  vetu- 
stiori  Officio  proprio  Aptensi  leguntur.Illi  autem 
numero  mox  citato  pro  iis,  qitcV  ego  hic  uncis  in- 
clusi,solapuncta  substituerunt,nulla  facta  pontifi- 
cisjubentis  mentione.  Hinc porro  sic  argui  poiest: 
Iste  ejusdem  loci  pontifex  seit  episcopus,  quoju- 
bente,  Sanctus  monasterium  suum  quodammodo 
compulsus  est  retinere,  Aptensis  certe  non  erat; 
(nam  Castor  ipse  ecclesise  jam  prcesidebat)  atque 
adeo  nec  in  Aptensi  dicecesi  situm  erat  monaste- 
rium,  quod  hic,  eo  jubente',  retinere  compulsus 
est.  Ubi  ergo  iliud  rectius,  quam  apud  Nemausum, 
S.  Castoris^a^nam,  collocabimus?  Respondeo,  si  Y 
verba  ista  in  rigore  accipiamus,  nec  Namausen- 
sem,  nec  alterius  loci  episcopum,  Aptensi potuisse 
id  imperare :  si  autem  ea  mitius  interpretati,  jus- 
sionem  pro  vehementi  suasione  accipiamus,  per 
episcopmn  ejusdem  loci  hic  designatum  videri 
metropolitam,  qui  auctoritate,  qua  in  provincia 
sua  seu  in  dicecesibus  suev  sedi  suffraganeis  pol- 
lebat,  sanctum  episcopum  induxerit,ut  monacho- 
rum  suorum  votis  precibusque  consentiret,  et  mo- 
nasterium  ,  quod  eatenus  rexerat,  jam  episcopus 
pergeret  moderari;  quod  certe  multo  facitius 
Sanctus  facere  potuit,  si  monasterium  illud  in 
propria  hujus  dioecesi,  nec  procui  ab  Apiensis  epi- 
scopatus  sede  conditum  fuisse  credamus,  quam  si 
in  aliena  prope  Nemausum  in  Occitania. 

48  Istud  porro  observatione  dignum  est,  cceno- 
biumistudunicum  fuisse,quod  eo  tempore  mS.Ca- 
stovisprovincia,  teste  Cassiano,  exstiterit;  ait  enim 
ipsi  in  Scvpe  laudata  Prcvfatione  ■.  In  provincia  si- 
quidem  tua,  coenobiorum  experte,  Orientalium  ma- 
ximeque  .Egyptiorum  volens  instituta  fundare  etc. 
Verumtamen  luvc  non  niniis  stricte  accipienda 
sunt,florebat  enimjam  tum  Lerinense,  quod  cvque 
ac  Apta  Julia  adprovinciam  Narbonensem  secun- 

dam 


Varia  Cas- 
sianilectio 
circahocca- 
nobtum, 


rjtiod  verisi- 
milius  cxsti- 
tit  ante  an- 
num  419 


B 


DIE  VIGESIMA  PBIMA  85PTEMBEIS 

.  dam  pertinuisse  videtur;  sed  ut  merito  obserVat 

Tillemontius  tom.  14  Monument.,  art.  9  in  Cas- 

siano,  ittud  extra  contineniem  erat  et  in  opposita 

extrcmaque  ejusdem provinciiv  parte  situm.  No- 

tandum  prwterea  cst,  prsedictam  observationem 

sccundum  Gazivi  et  Ciacconii  editionesprocedere, 

nec  iocum  habere  posse,  si  pro  experte  tegendum 

sztex  parte,  uti Norisiuslib .2 Historuv  Pelagianx, 

cap.ietauctor  Officiiproprii  recentioris  tegerunt, 

in  huncscilicet  modum  :  Iuprovincia  siquidem  tua 

coenobiorum  ex  parte  Orientalium,  maximeque  M- 

gyptiorum,  volens  instituta  fundare.  Utra  autemho- 

rum  lectio  genuina  sitt  expioratum  non  habeo,  nec 

prxterlaudataseditionesaliamihi ad  manum  est. 

UTempus,  quo  suum  Castor  erexerit  fundave- 

ritquemonasteriumjncertum  est;sedsi,ut  ipsius 

ViLv  perhibent ,  id  ante  aditum  episcopatum  prx- 

stiterit,  oportet  illud  ante  annum  419  jam  exsti- 

tisse;  cum  eo  anno  ipsumjam  fuisse  episcopum  in- 

fra  dicturisimus.  Dixi,  Si,  utipsius  vitae  perhibent; 

nam  Cassianus  ita  loquitur,  ut  dubitaripossit,  an 

S.  Castor  illudreipsa  ante  suurn episcopatum  con- 

diderit.  Quod  spectat  ad  Vitam  a  S.  Castore  in  me- 

morato  ccenobio  actam,  uti  non  dubitamus,  quin 

hsec,  quocumque  temporein  eovixerit,  sanctissime 

fuentexacta,  ita  nescimus,quamcertismonumen- 

tis  nitantur  pauca  ista  singularia  gesta,  quae  su- 

pra  num.  23  ex  Breviario  Aptensi  recitavimus. 


Aptensi  ec- 
clesixcpino 
pus  prxftci- 
tur; 


(tdipswnan- 
no  ildscri- 
bti  Bonifa- 
Cftw  l  Papa 


IV.  Tempus  episcopatus  ipsius  et 
gesta  quaedam  :  annus  obitus  in- 
certus,  circiter  assignatur. 

o 


T^ve  electione  ipsius  ad  episcopatum  Aptensem 
-U sequentia  habet  supra  laudatum  Breviarium 
lectione  quarta  quartsc  diei  infr^a  Octavam.  Extin- 
cto  Aptensi  praesule  Quintino,  exim.ige  virtutis  viro, 
communi  omnium  suffragio  Castor  in  episcopatu 
successor  eligitur  :  cujus  pastoritiee  dignitatis  ne 
oneraretur  sarcina,  aufugit,  seque  in  speluncam 
montis  Lebredonis  abdidit;  ubiavenatoribusdepre- 
hensus,  Aptam  ducitur,  sacrisque  initiatus,  prsefi- 
citur  invitus  ecclesiaB,  quam  sanctissime  administra- 
vit.  HistoricV  OccitanicV  scriptores  ex  VitaMs., 
quam  laudant,  aiunt,  ipsumnegasse  sese  id  mune- 
ris  admissurum,  nisi  prius  episcopum,  cui  obe- 
dientiam  promiserat,  considuisset,factaqite  illius 
consutendipotestate,  in  prvedictummontem  confu- 
gisse  latitandi  gratia,  donec  aiier  Aytensiecciesise 
prccficeretur,  sed  miraculose  fuisse  detectum  Bou- 
cheus  in  Historia  Provincix  Sancti  fugamet  tate- 
bras  postjam  acceptum  ab  episcopo  suo  de  admit- 

tendoepiscopatumandatumstatuit.InVitaedenda 
(forte  rectius)  tantum  dicitur  Sanctus  invitus  a 
ctero  poputoque  e  ciaustris  sive  ccenobio  erutus, 
episcopus  factus  esse,  ceteris  adjunctis  omnibus, 
nec  non  priecessoris  ipsius  nomine,prtVtermissis. 
46  Dionysius  Sammarthanustom.  iGatiicvChri- 
stianee  auctcv,  cot.  350  Quintinum,  quem  Sa?icti  ti- 
tulo  ornat,  proximum  S.  Castoris  decessorem  in 
Aptensi  episcopatu  pariter  statuit,  laudans  vete- 
rem  codicemMs.  Vitcvejusdem  S.  Castoris,  exquo 
sequentia  subjungit :  Igitur  Aptensis  ecclesise  beato 
Quintinopontificead  cselestia  transmigrato,  beatum 
Castorem  sibi  elig-unt  in  pastorem.  Quintinum  vero 
anno  circiter  quadringentesimo  Aptm  sedisse  ait, 
quodtamenmdlo  argumento confirmat.  Quoporro 
anno  S.  Cnstovca?nsedem  adierit,  inexploratumha- 
Septembris  Tomus  VI. 


247 
betur;  id  unum  tuto  asseri  posse  videtur,  ipsum 
anno  410  memoratm  ecclesicV  jam  prxfuisse.  Bo- 
nifaciuscnim  IPapain  fyistola  wa,  data  subdie 
lclusjunias,  Monaxioviroclarissimoconsule,  idest 
prcedicto  anno  Christi  419,  inter  ceteros  GaUiev  et 

^ripsit,  Castonum  memorat,  quem  Aptensem  Ca- 
*toTemeSSemerttojudicant  eruditi.  In  hac  epi- 
stola  Bomfacius  Gailiarum  episcopis  mandJfut 
ante  Kalendas  Novembres  ejus  anni  synodum  ce- 
lebrent  adversus  Maximum,  Vaientintv  ecclesw 
episcopum,  quidevariis  criminibus,  ac  de  Mani- 
chxismo  tnter  cetera,dudumaccusatus}ecclesia- 
sticumjudicium  eatenus  nequiter  subterfugerat- 
quivque  de  ipso  in  ea  decrevissent,  adse  transmit- 
tant,  auctontate  sua  Apostolica  confirmanda  Vi- 
denea  potest  epistola  apudJacobum  Sirmondum 
m  Conciliis  GatticV,  Labbcum  in  generaii  Cotle- 
ciioneconciiiorum,  et  Petrum  Coustantiura  inter 
epistolas  Pontificum  Romanorum.  Quid  tamen  in 
hac  causa  seu  S.  Castor,  seu  ceteri  episcopi  pra>- 
stitennt,  ignoratur. 

47  Redeo  ad  Aptense  Breviarium,  in  quo  de 
Sanctt  virtuiibus  ac  miraculis  hcvc  denuo  legere 
est  :  Eg-enis  pecunia,  miseris  solatio,  orphanis  con- 
silio  semperadfuit;  et  ne  Aptensi  carcere  detentis 
consolatione  deesset,  immincnti  Christi  e  tumulo 
resurg-entis  sacro  die,  eos,  adorando  Dominici  Cor- 
poris  sacramento  reticiendos,  a  judice  postulat; 
quod  cum  judex  ipsi  concedere  renuisset,  illud  Ca- 
stor,  genibus  subnixus,  ab  eo,  cui  Deus  omne  de- 
dit  judicium,  pia  flag-itavit  supplicatione.   Bonus 
ig-iturPastor,  fusis  Deo  precibus,  carceris  januam 
patefecit,  et  captivarum  solutisdivinitus  ovium  vin- 
culis,  eas  ad  ecclesiam  Deiparre  Virgini  dicatam, 
tamquam  ad  ovile  salutis,  pascendas  dcducit.  Quo 
judex  perterritus  miraculo,  Antistitem  rogat  atque 
rog-at,  ut  domus  carceraria  in  sacellura,  Doniino 
Salvatori  consecrandum,  ejus  opera  convertatur. 
Quo  peracto,  saapius  Castor  hac  in  aedicula  Sacrum 
faciebat,  ut,  ubi  Deus  vi  orationis  ferreas  diruperat 
catenas,  ibi  Sacrificii  eflieacitate  pcccatorum  vin- 
cula  solveret.  Hactenus  lectiones  quinta  et  sej.ta 
diei  ouartcV  infra  Octavam.  Sequuntur  deinde 
lectionespro  die  octava,  quas  hic pariter  subjicio. 
48  Sacrum  inter  Eucharisticum  ctelesti  undique 
luce  fulgere  visus  cst  Castor,   eique  samius  Deo 
Patri  Christum  Pilium  immolauti  ministrantes  an- 
g:elos  in  specie  adolescentum,  mira  admodum  vul- 
tus  et  corporis  dignitate,  multi  susi^exerunt.  Dum 
autem  aliquando,  sa?vientibus  imbre  ventis,  mona- 
sterium  noctu  peteret,  Divinis  operaturus,  uno  tan- 
tum  adjuncto  sibi  comite  diacono,   ardentem  prse 
manibus  cereum  g*erente,  nec  illum  nec  comitem 
furens  in  itinere  nimbosa  tempestas  ullo  modo  te- 
tig-it,  imo  nec  accensum  procellosa  vis  venti  ce- 
reum  cxtinxit.  Quod  certe  mouachis  ipsos  cxcipien- 
tibus  maximum  stuporem  creavit,   illique  pluri- 
mum  reverentise  adhibuerunt,  quem  ipsa  venera- 
bantur  elementa.  Aptara  vero  rediens,  per  viam 
occurrit  mirae  mag-nitudinis  apro,  qui  cura  sua)  fe- 
ritatis  oblitus,  ag"noque  factus  suavior,  sc  ad  ejus 
pedes  humiliter  abjecisset,  ipse  cum  suo  ita  pallio 
texit,  uta  venatico  gTeg"e  canum  inaequente  defen- 
derit.  Admirabilia  sunt,  quni  scri()sit,  quaique  in 
episcopatu  sanctitatis  exerapla  reliquit.  Pro  hisce 
aliisque prccmissis  in  dicto  Brcviario  Aptensi  tau- 
danturmonumcntaecetesicvAptensis,qu;e,utalias 
monui,  cujus  antiquitatis  sint,  ignoro. 

49  In  Vita  edenda  Sanctus  quidem  multis  vir- 
tutibusetiamexterioribusinepiscopatufulsissedi- 
citurtsednutiumcjusfactumpecuiiarerecensctur. 

36        In 


MBPM 


Ferlurcapti- 
vos  ex  erga- 
stulisdivim- 
lus  eduxisse, 

E 


aJiisque 
racults. 


qux  reeen- 

srntur^  in 
episcopatu 


248 


DE  S.  CASTORE 


ircroit* 
C.S. 


CfftUJ 


fulmse,  ct 
mortem, 
quam  san* 
clissimc 
obiit, 


pr.vdixisse. 
Hxc  non  an- 
7io  429,  vel 
45\,autcir- 
oaiiO, 


Tn  vetustiori  quoque  Breviario  mhil  de  apro  ilio 
leaitur-  at  de  liberatis  e  carcere  captwis  in  Re- 
sponsoriis  fitmentio.  Decereo  quoqiteinier  imbres 
ventosque  non  ewtincto,  nec  non  de  angelis  ipsi  sa- 
crificanH  wi.iistrantibus  hymnus  in  laudibussic 

habet : 

Castor  praesul  Aptensium 
Aptam  rexitin  gratia, 
Convertens  infidelium 
Cetus  *  a  g-astrimarg-ia. 

Tempus  eratpluviosum, 
Dum  hic  Manancham  pergeret 
Nubilosum  et  ventosum, 
Ut  vix  se  quisquam  nosceret ; 

Sed  cereus  lumcn  dabat, 
Nechic  ventoextingruitur, 
Quem  in  manu  deportabat 
Largus  ;  nec  ymbre  moritur. 

Castor  Missam  celebrabat, 
Salvatoris  ecclcsia ; 
Nemo  sibi  ministrabat, 
Nisi  dia  colleg-ia. 

Larg-us  inde  divulg:are 
Volens  Sancti  preconia  : 
Sanctusei;  Noli,  chare, 
Revelare  celestia. 

Si  dixeris,  qure  videris, 
Perdes  vitaasolatia; 
Mortis  casu  decideris 
Adloci  trini  spatia, 

Id  idem  Larg-o  contig-it, 
Quod  his  Sanctus  prsedixerat, 
Nam  mortis  casu  cecidit, 
Quia  non  hjec  celaverat. 

50  De  apro  similiter  silent  Boucheus  et  Historise 
Occitanuc  scriplores,  quorum  hi  tantum  aiunt, 
varia  miracula  S.  Castori,  ac  inter  hsecprsedictam 
captivorum  eco  ergastulis  liberationem  adscribi; 
sed  de  carcere  ea  de  causa  in  sacellum  mutato  mi- 
nime  meminerunt.Boucheus  contraufrumque  me- 
morat ;  additque  unum  ex  subdiaconis  ipsius,  qui 
plurima  ejusdem  miracula  viderat,  ea  post  San- 
cti  obitum  revelasse,  ac  mox,  ut  ab  eodem,  dum 
in  vivis  degeret,  prsedictum  fuerat,  morte  cor- 
reptum  fuisse.  Hic  forte  fuerit  Largus  ille,  qui 
in  htjmno  mox  recitato  occurrit :  verum  certiora 
monumenta  quilibet  prudens  lector  merito  requi- 
ret,  ut  ea  omniapro  certis  admittat.  Pergamus 
cetera  ex  Aptensi  Proprio  recensere.  Loco  supra 
laudato  istud  ita  progreditur :  Morti  vero  proxi- 
mus  vicinos  convocari  praesules,  abbates,  presbyte- 
ros,  curavit,  et  monachos,  eisque  obitus  diem  mag*na 
cum  animi  exultatione  prsedixit. 

51  Instantc  autem  morte,  multisque  mirificas  hu- 
militatis  editis  documentis,  ultimum  convocato  bene 
precatus  est  clero,  sumptoque  Eucharistise  Sacra- 
mento,  seipsum  Crucis  signo  munivit;  deinde  su- 
spexit  in  crelum,  et  elevatis  manibus,  spiritum  Deo 
reddidit,  undccimo  Calendas  Octobris,  anno  Salutis 
quadring-cntesimo  vig*esimonono,  ejusque  veneran- 
dum  corpus  in  sancta  Aptensi  ecclesia  honorifice  co- 
litur.  Ex  hisce  parum  verisimile  est,  quod  de  con- 
vocatis  abbatibits  affirmatur;  cum  ex  S.  Cassiani 
dictis,  num.  43  relatis  (sitamen  Gazsei  et  Ciacco- 
nii  editionibus  standitm  sit)  habeamus ,  S.  Castoris 
jam  episcopi  ccenobium  unicum  fuisse  in  ea  pro- 
vincia,  dum  idem  Cassianus  libros  de  Instilutis 
monachorum  ad  ipsum  scriberet ;  nec  aliunde  ap- 
pareat  tam  paucorum  annorumspatio,  quodinter 
hosce  sanctique  Castoris  beatum  obitum  interces- 
sisse  mo.r  riftebiiiiKs,  aUa  vicina  monasteria,  qiti- 
bus  abbates  isti  prxfuerint,  erecta  fitisse.  Ob 
eamdem  temporis  brevitatem  admitti  neutiquam 


EPISCOPO  CONF. 

potest  annus  Sancti  emortualis,  in  laudato  Ap-  D 
tensi  Proprio  assignatus,?nulto  minus  annus  431> 
vel  circiter  440,  quorum  primum  Casteilanus  in 
Martyrologio  universali,  aiterum  Guesnayus  lib. 
2  S.  Cassiani  iltustrati,  cap,  29,  num.  3,  emortua- 
leni  ipsi  assignarunt ;  itt  modo  ostendam. 

52  Vidimus  supra  num.  31  et  32,  S.  Joannem  «edmreran- 
Cassianum  decem  primas  Collationes  patrum  in  no$m 
eremo  Scythica  degentium,  S.  Castori  jam  tum 
episcopo  in  libris  de  Institutis  monachorum  pro- 
missas,  post  hujus  mortem,  ejusdemfratriLeontio 

et  Helladio  inscripsisse.  Idem  sanctus  abbas  se- 
ptem  Coltationespatrum,  in  Thebaide  commoran- 
iium.  Honorato  atque  Eucherio  dedicavit,  in  qua- 
rumPnefationetamde  duodecim  libellis  (tte  in- 
stituiismonachorumjnA  beatre  memorijeepiscopum 
Castorem,  quamde  decem  prioribus  Coliationibus 
ad  Heiladium  et  Leontium  missis  meminit.  Ho- 
noratum  autem  iilum,  quem  Cassianus  ipse  in 
Prccfatione  inseptemultimasCollationes,  quasde- 
inde  ceteris  septemdecim  adjecit,  et  ad  Jovinianum 
Minervium,  Leontium  et  Theodorum  transmisit, 
eyiscovum  diserteappetlat,  Tillemontius,  Pagius, 
aliique  merito  censent,  fuisse  S.  Honoratum  Are- 
latensem  archiepiscopum,  qui  cum  in  Lerinensi  E 
insidamonachis  abbasprwesset,  ad  eam  ecclesiam 
anno  426  post  Patrocli  cwdem  evectus  est.  Porro 
non  fuisse  ipsum  episcopum,  sed  abbatem  dum- 
taxat,  dum  Cassianus  laudatas  septem  priores 
Coitationesipsidicavit,  indemanifestumest,  quod 
ab  eodem  Cassiano  non  Papa,  uti  Castor  episcopus 
appellatus  fuerat,  sed  familiari  vocabido  frater 
in  earum  Prcefationc  compelletur,  mdtaque  facta 
deepiscopatu  ipsius  mentione,  ingnmti  fratrumcoe- 
nobio  prassidens  dicatur. 

53  Ex  dictis  consequitur,  easdem  septem  Colla-  ac  m,  ct 
tiones  non  serius,  imo  forte  etiam  aiiquot  annis  <iuidcm  «*° 
citius,quam  anno  &6,quoS.  Honoratus  in  occisi  ™J,™ 
Patrocii  sedem  suffectus  est,  conscriptas  fuisse. 
Deinde  cum  has  ipsas  coliationes  prxcesserint  de- 

cem  atuv,post  S.  Castoris  mortem  ad  Leontiumet 
Heliadium  datee,  dicendum  est,  eumdem  Casto- 
rem  inter  annos  Christi  419,  quo  in  epistola  Boni- 
faciil Papk,  num.  46  taudata,  inter  vivos  cense- 
tur,  annumque  426,  quidem  probabilius  uno  ex 
ho  rum prioribus  annis,vita  functum  esse:  atque 
adeo  contra  ac  in  Officio  Aptensi  asseritur,  ad  an- 
num  429,  et  multo  minus  ad  annitm  431,  uti  Ca- 
stellanas,  aut  ad  410  circiter,  ut  Guesnayus  cen- 
suerunt,  minime  pertigisse.  Scio  equidem,  objici  p 
hic  mihi  posse,  ipsum,  dequa  agimus,  Prxfatio- 
nis  titulum,  quee  in  gemina  Cassiani  Operum  edi- 
tione,  quam  prse  manibus  habeo,  Lugdunensi  sci- 
ticet  Ciacconii  et  Duacena  Gazsei,  ac  forte  etiam 
in  aliis,  ad  Honoratum  episcopum  et  Eucherium 
inscribitur,  quasi  is  episcopus  jam  fuisset,  dum 
Cassianus  eam  exaravit.  Hinc  Gazieus  in  Obser- 
vationibus  suis  affirmat,  ipsum  archiepiscopatui 
Arelatensi  simul  et  Lerinensi  cmnobio prsefuisse. 
Sed  si  id  verum  est,  cur,  quseso  Cassianus  abbas, 
qui  in  Preefatione  in  duodecim  libros  de  Institutis 
monachorum  S.  Castorem,  Aptensem  episcopum  et 
abbatem,  beatissum  Papam  constanter  appeiiave- 
rat,  cur,  inquam,  S.  Honoratum,  Arelatensem  ar- 
chiepiscopum,  non  nisi  sanctum  fratrem  nuncu- 
pavit  ? 

54  Gazeeus  tamen  pro  hac  opinione  sur  laudat  nmfelicxter 
etiam  S.  Eucherium,  in  Prsefatione  iib .  i  ad  Sa-  obt,gtsse 
ionium,  ubi  ait :  Enutritus  es  ab  Honorato  patre, 

illo,  inquam,  primo  insularum,  postea  ecclesia- 
rum  mag;istro.  Prcemiserat  etiam  Cassianum  in 
Preefationead  septem omniumultimas  Coilationes 
dicentem  :  Septem  alias (CoUationesjhesdo  episcopo 

Iionorato 


'iicenda  cst. 


B 


DIE  VIGESIMA  PIUMA  SEPTEMBRIS. 
Honorato,  sancto  quoque  famulo  Christi  Eucherio 
dedicavi.  Verumex  neutro  loco  quidquam  convin- 
citur.  Namexprimo,  Eucherii  scilicet,  sequitur 
quidem,  S.  Honoratum  primo  abbatem,  deinde 
episcopum  fuisse,  quod  nemo  inficiabitur;  sed  non 
sequitur,  eumdem  post  aditum  episcopatum  in 
monasterii  regimine  perseverasse.  Quod  autem 
Cassianus  Honoratum  in  postrema  Prgefatione 
episcopum  dixerit,  quem  inprsecedenti fratrem  ap- 
pellaverat,  id  fieripotuit,  quia  Honoratus  Arela- 
tensibus  infulis  interea  auctus  fuerat.  Pari  modo 
idem  Cassianus  in  Prsefatione  ante  decemprimas 
Collationes  ad  Leontium  etHelladium,  horumpri- 
mum  episcopali  dignitate  insignitum  fuisse,  alte- 
rum  caruisse  manifeste  significavit,  dum  ipsos  al- 
locutus  his  verbis  est :  0  beatissime  papa  Leonti,  et 
sancte  frater  Elladi  (vide  num.  32J  et  tamen  inPrse- 
fatione  in  septem  scquentes  Collationes  utrumque 
episcopum  appellavit, VT&ci-pientihus  inquiens,  san- 
ctis  Helladio  et  Leontio  episcopis,  utcumque  dig-es- 
simus  Collationes  prsecedentes. 

55  Quam  autem  hujus  tam  diversse  appellationis 
causam  assignabimus,  nisiquod  Helladius  quoque 
intermediotemporeadepiscopatumaliquem  fuerit 
evectus?  Credo  itaque,  in  titido  Prasfationis,  Col- 
lationiundecimseprsefixse,  episcopalem  dignita- 
tem  S.  Honorato  adscriptam  fuissealibrario,  qui 
cum  celebrem  istum  virum  Arelatensi  ecclesiee 
prassedisse  sciret,  tempora  confundens,  jam  tum, 
quando  Cassianus  laudatum  Opusculum  ipsi  et 
Eucherio  dicavit,  episcopuyn  fuisse  opinatus  est. 
Non  est  ergo,  curS.  Castoris  beatum  obitum  ultra 
supradictos  termiyiosdifferamus.Plurade  hoc  san- 
cto  Episcopo  noyihabeo,  ideoque  Vitam  subjungo . 


Sancti  pa- 
tria,  vita  in 
secuhetmo- 
nachatus, 

a 

b 

0 


Regula  a  S. 
Cassiano  ac- 
cepta,  cpi- 
scopatus  et 
mors. 
h 


m 

sit;  quam  ille  non  parvi  pendens,  se  suosque  his  Einm.D», 

subeg-itdisciplinis.  Indc  praesule  civitatis  Aptensis  SunuiT- 
communi  sorte  districto,  omnis  clerus  scilicet  et 
ruralis  plebs  unanimes  sibi  Castorem  poscunt  pon- 
tificem  k,  Quem   adeuntes,  invitum  coactumve  a  * 

claustris  erutum,  sibi  pastorem  statuunt;  ubi  dein- 
ceps  qualis  quantusque  extiterit,  vita  ejus,  quae 
exterioribus  extitit  l  plena  virtutibus,  manifestat. 
Ceterum  quae  ejus  intima  fuerint  cordis  et  animae 
simplicitati  commoda,  non  nostram  reor  posse 
sentire  scientiam  m;  qui  se  medium  praebuit  curae  « 

monachorum  et  canonicorum;  ac  nec  priorum 
studium,  nec  posterorum  indig-entiam  ullo  modo 
sinerit  *  incautus,  talibus,  ut  brevi  exaratum  est 
stylo,  vitam  ducens  studiis,  apud  eamdem  civitatem 
beato  fine  quievit  in  pace  n. 


sivent 


VITA    BREVIS 

Ex   editione    Dionysii  Sammarthani 
tom.  l  Gall.  Christ. 


In  Galliis,  civitate  Aptensi  a,  eodem  ipso  die 
S.  Castoris  episcopi,  et  confessoris  praecipui, 
qui  Nemausensis  civitatis  b  indigena,  nobilibus  sa- 
tus  parentibus,  et  rerum  prsesentium  copia  af- 
fluens,  Arelato  c  imbuendus  a  parentibus  liberali- 
bus  litterarum  studiis  summopere  traditus  est; 
ubi  etiam  ita  ad  plenum  hausit  omnium  nobilium 
studia  d,  ut  et  mundialibus  abundaret  divitiis,  et 
post  caelestis  disciplinoe  amator  effectus,  contem- 
tibilibus  cselestia  praeponeret.  Denique  paucorum 
annorum  spatio  vacans  mundanis  actibus  et  trium- 
phis  e,  in  quodam  sui  juris  agello  S.  Faustini  sum- 
mo  studio  construxit  ecclesiam,  ubi  deputatis  mo- 
nachis  sub  regularibus  disciplinis  se  libere  Domino 
serviturum  certius  constituit  implicandum  /";  ibi- 
que  epistolam  hortatoriam  fingensclarissimo  abbati 
Cassiano,  Massiliensis  ccenobii  patri,  direxit,  in  quo 
ipsius  sibi  deposcens  adfuturum  auxilium,  suis 
videlicet  rudibus  monachis  profutururn,  quod  et 
promeruit^. 

2  Igitur  praeclarissimus  praedictus  abbas,  qui 
ferme,  ut  vere  reperimus,  quinque  millia  h  pater 
extitit  mouachorum,  hujus  prccibus  libenter  an- 
nuens,  scripsit  ei  Reg'iilam,  decentissime  luciden- 
terque  compositam,  quam  Speculum  monacho- 
rum  i  vocavit,  in  qua  normam  et  totius  vitae  ca> 
lestis  censuram  exprimens  distinxit,  eique  transmi- 


ANNOTATA. 

a Dionysius  Sammarthanus  Vitam  hanc,seu  Vi- 
ta>  compendium  potius,  exstare  ait,  inpervetusto 
Martyrologio  ecclesiae  Aptensis  xi  Kal.  Octob.  De 
civitate  Apta-Jxdia  adi  Commentarium  prtevium 
num.  i. 

b  Nemausus  indigenis  Nismes  dicitur.  Vide 
Commentarium  num.  18. 

c  Arelate,  vulgo  Arles,  antiquissima  celeberri- 
maque  olim  Gallise  Narbonensis  v.rbs,  notior  est, 
quam  ut  nostris  annotatis  illustraridebeat.  In  ta- 
bula  geographica,aDionysioSammarthano  tom.  i 
Gallise  Christianse  col.  515  provincise  Arelatensi 
prsefixa  Nemausus  pauloplus  quam  septem  horis 
itineris  ab  Arelate  collocatur. 

d  Adi  Commentarium  num.  19  et  duobus  sequen- 
tibus, 

e  Uxoratum  illum  fuisse  et  judicis  munere  spe- 
ctabilem,  quidam  votunt  in  Commentario  §  2. 

f  Sunt,  qui  geminum  monasterium  ab  eo  condi- 
tum  volunt,  unum  ante  aditum  episcopatum  in 
proprio  agello  suo  prope  Nemausum  in  Occitania. 
alterum  post  adeptas  infulas  in  dicecesi  Aptensi. 
Nos  unicum,  postremum  scilicet,  agnovimus,  quod 
tamen  ante  episcopatum  condidisse,ac  deinde  si- 
mulcumitlo  rexissepotuit.  Vide  Commeyxtarium 
§2e*3. 

g  De  S.  Joanne  Cassiano,  abbate  Massiliensi 
actum  in  Opere  nostro  est  ad  diem  23Jidii.  Quod 
spectat  adpetitam  missamque  ab  eo  monachorum 
Regidam,  coyisule  Commentarium  num.  25  et  se- 
quentibus,  et  simul  observa,  ista  in  hac  Vita  epi- 
scopatui  S.  Castoris  perperam  prseponi. 

h  Imo  millium.  De  hoc  monaclwrum  numero  vi- 
dedicta  in  Sylloge  historica  de  S.JoanyieCassiano 
adprcedictxmidieyn%  9,  yxum.  83. 

i  Exstat  hoc  Opuscidum  iyiterejusdeyyi  Cassiani 
Opera,  De  institutisccenobiorum  vel  Renuntiantium 
inscriptum  et  iyi  duodecim  libros  partitum, 

\Idy\on  serius,  quam  ayino  ChristiW9,  quodad 
ipsuynjayn  episcopum  exstat  ejnstola  Bonifacii  I 
Papw,  factuyn  dixiynusin  Comyyientario  num.  46. 
Porro  proximus  ipsius  in  Aptensi  cathedra  deces- 
sor  numero  citato  et  prsecedenti  Quintinus  fuisse 
Dionysius  Sayyiynarthayius  iyi  Gallia  Christiana 
Auxanium  eidem  successoreyyi  tribuit. 

1  In  Officio  proprio  vetustiori  lcgitur:  Exstat. 

m  Sentire  scientiam  substitui  ex  mox  laudato 
Officio,  cum  apudSamynarthanum  pro  gemina  illa 
voce perperayyi  legeretur  unica  sentcntiam. 

n  In  eodem  Officio  in  antiphona  ad  Benedictus 
deSayictisepidturadicitur:  In  unocarcerum,unde 
reos  absolvit,  sepeliri  se  jussit.  Sed  yiesciff,  guatn 
vere ;  sacrum  eniiyx  corpus  ipsiusjam  ab  antiquis 

temporibus 


E 


250 


m  S.  CASTOBE  KPISCOPO  CONF. 


V  temvoribus  in  Aptensi  S.  Maruv  otfhrdraliecclc-     §  i.  Piura  de  hoc  sancto  Episcopo  in  eodem  Gom-  D 
*    siajaeuisse,  ostendimus  in  Commentario  prxvio     mentario  reperies. 


DE   S.   GEMJLPHO   MttTYRE 


C-  s. 


TRUNCHINII  IN  FLANDRIA 
COMMENTARIUS    PJR^VIUS 

I.  Notitia  loci,  ubi  Sanctus  obiit  et  colitur  :  memdria  illius  in 
Martyrologiis  ad  tres  varios  dies,  quibus  Trunchinii  Officio  ce- 
lebratur  :  alius  cultus  ibidem. 


ClftCA  MEb. 
SEC.    VIII. 

Truncliinii, 
cujus  ecele- 
sia  dadnm 
Pr.vmon- 
stratcnsiam 
c>(, 

B 


C 

hoc  dir  fr. 
ntum  Sancti 
natate 


*  fucrit 


«  multis 
martyrolo- 
gis  annun- 
liatur; 


I-xrunchinium  vel  Truncinium,  Flandris  Dron- 
gene  seu  Drongem  appellatum,  ob  vicvambages 
uno  milliari  a  prsecipua  Fiandrise  urbe  Gan- 
davo  dissitum,jacet  dd  fluvium  Lisam  sive  Leg-iam 
vernacule  de  Leye  dictum,  qui  inde  Gandavum 
versus  fluens,  ejus  muros  ingreditur.  Eo  loci  in 
veteri  pago  Mempisco  vel  Menipisco  S.  Basinus 
scculo  septimo  ecclesiam  sanctissinicV  Dei  Geni- 
trici  Marise  condidit  dotavitque,  guam  S.  Aman- 
dus,  Flandrorum  apostoius,  canonicorum  collegio, 
seu  clericorum  sub  regidari  disciplina  conviven- 
tium,  monasterio  decoravit;  quod  Altum  monaste- 
rium  in  Trunchinio  etiam  appellatum.  Eamdem 
Balduinus  Flandricc  comes,  cognomento  Calvus,  a 
Normannis  devastatam,  anno  Christi  884  restau- 
ravit,  et  canonicis  r*estituit.  Tandem  anno  1137  vel 
subsequenti  Prsemonstratenses  ex  monasterio 
S.  Martini  Laudunensi  ab  Iwano  comite  Alostano 
evocali}cedente prsepositura  Odgero,  iisdemcleri- 
cis  suffecti  fuere,  et  ibidem  hodieque  Deo  servire 
perseverant  sub  dignissimo  abbate  suo^amplissimo 
ac  reverendissimo  domino  Antonio  de  Stoop,  cujus 
grata  memoria  inferius  recurret,  De  eodem  loco 
consuli potest  Opus  nostrum ad diem  xiv  Jutii,ubi 
de  S.  Basino  martyre,  et  ad  xx  Junii,  ubi  de 
S.  Atdegunde  virgine,  ibidem  cultis,  acium  est. 

2  Porro  Trunchinii  S.  Gcrulphus  martyr  a  variis 
martyrologis,  prsesertim  Betgis,  et  variis  diebus 
annuntiatur;  cum  quod  is  ibidem  occisus  fuisse 
credatur,tumquodsacrum  ejusdem  corpus,  mi- 
raculis  clarum,  ex  Merendra,  loco  suo  natali  et  he- 
reditario,  iltuc  secuto  v  translatum  fuerit  et  ipse 
djidemdignocuttu  etiam  hodiedum  honoretur.Ac 
primo  quidem  ad  hunc  xxi  Septembris  diem,  qui 
pro  ipsius  emortuali  habctur,  Ms.  Florarium  no- 
strumSanctorumdeeo  sichabet:  Item  sancti  Ge- 
rulfi  martyris.  llunc  ab  rctate  puerili  tam  fervens 
amor  (Dei)  accendit,  quod  vel  domi  commorans,  vel 
foris  ambulaus,  nichil  aliud  meditari,  quam  quo- 
modo  Creatori  suo  placere  sufficeret,  visus  fuit  *. 
Tnter  Auctaria  Usuardina  apud  Sollerium  no- 
strwn  in  codice  Bruxellensi  ad  eumdem  diem  le- 
gitur :  Et  Truncinis,  sanctiGerolfi  martyris.  In  edi- 
tione  Greveni  :  Iu  Flandria,  Gerulphi  pueri  et  mar- 
tyris.  Molanus  in  priori  sua  editione  tantum  ha- 
bet :  Passio  sancti  Gerulphi  martyris ;  in  posteriori- 
bus  vero  ediiionibus :  Truncinii  juxta  Gaudavum 
passiosancti  Gerulphi. 

3  Hosce  secutus  editor  Homani  Martyrologii,  in 
usum  Belgii  vernacule  versi,  sub  finem  ejusdem 
diei,  diversocaractere,  quo  Sanctos Romano  Mar- 
tyrotogio  non  insertos,  sed  in  Belgio  tamen  vel  ad- 


vatio  corpo- 


jacentibus  regionibus  cultos,  solet  annuntiare,  Ge- 
rulphum  quoque  memorat  verbis,  quse  subdo  La- 
tine :  In  abbatia  Trunchiniensi  prope  Gandavum 
S.  Gerulphus  martyr,  in  Flandria  natus,  et  circa 
idem  monasterium  occisus  a  quodam  cog-nato  suo 
qui  piam  ipsius  vitam  ultro  non  ferebat.  Eumdem 
Martyrologio  suo  universali  hoc  pariter  die  inse-  ^ 
ruit  Castellanus,  sic  Gallice  inquiens  ;  Trunchinii 
prope  Gandavum,  martyrium  S.  Gerulfi,  cujus 
corpus,  quod  Merendram,  locum  suum  natalem, 
portatum  fuerat,  initio  seculi  decimi  Trunchinium 
relatum  est.Hisce  adde  Petrum  Canisium,vel  qui 
ejics  nomine  Martyrotogium  Germanicum  edidit, 
Andream  Saassayum  in  Martyrologio  Gallicano, 
etPhilippum  Ferrarium  in  Catalogo  generaliSan- 
ctorum,  qui  in  Romano  Martyrologio  non  sunt, 
apud  quos  omnes  eadem  die  hujus  sanctiMartyris 
memoria  celebratur. 

4  Alteram  ejusdem  Sancti  festivitatem,  Trans-  uddiemvero 
lationisscilicet,  supra  laudatus  Motanus  in  Usuar-  28  Junrtete- 
do  primec  editionis,  ad  diem  xxv  Junii  his  verbis 
adscripsit  .-Translatio  corporis  sancti  Gerulphi  mar- 
tyris;  in posterioribus editionibus  tocumrecte  ad- 
jecit;  Truncinii,  inquiens,  translatio  etc.  Consonat 

Saussayus  in  supra  dictoMartyrologio  suo :  Trun- 
chinii  translatio  S.  Gerulphi  martyris,  qui  clara 
habet  natalitia  xi  Kalend.  Octobris.  Hisce  rectius 
habet  Canisii Martyrologium :  Item  elevatio  S.  Ge- 
rulphi  martyris.  Rectius,  inquam ;  quia  dicto  die 
non  recolitur  sacricorporis  exMerendra  Trunchi- 
nium  transtatio,sedejusdem  in  alteram  splendidio- 
remlipsanothecamdepositio,pridie Trunchinii  fa- 
cta,  ut  infra  videbimus,  sed  cujus  annua  memoria 
propter  festum  natalitium  S.  Joannis  BaptistcV, 
quod  eo  die  cetebrandum  est,  inposterum  diem  xxv 
Junii  transferenda  fuit.  Hinc  ad  postremum  hunc 
diem  in  Opere  nostro  inter  Prsetermissos  eadem 
transiatio  seu  elevatio  memorata  fuit,  et  ad  xxi 
Septembris  de  more  remissa. 

5  Tertia  denique  ejusdem  Sancti  memoria,  quse 
de  ipsius  corporis  translatione,  seu  adventu  ex  Me- 
rendra  Trunchinium  agitur,  apudaliquot  marty- 
rologos  die  vm  Octobris  recurrit.  DeeaMolanus 
inpriori  editione  Usuardisui  auctihmc  ait :  Ad- 
ventus  sancti  Gerulphi  martyris;  deinde  typis  mino- 
ribussubdit  :  Ex  MerendraTronchinium.  Qui  ab 
Hehzeo  episcopo  in  ccenobio  Blandiniensi  sacro 
unctus  chrismate,  ingressus  ex  itinere  in  Deiparai 
templum,  diutius  oravit,  quam  reductori  patrino 
placeret,  ac  propterea  ab  illo  ita  caesus  est,  ut 
brevi  post  mors  sit  subsecuta  Scribit  Mejerus  in 
Commeut.    rerum    Elaudricarum    anno    nccccxv. 

Annum 


etdicSOcto- 
bris  ejusdem 
transtalio. 


Ibidem  tam- 
quam  patro- 
nus  ecclesix 
parochialis 


B 


colitur  die 
21  Septem- 
bris 


c 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SJKITKMISRIS. 
Annum  hunc  de  translatione  interpretare,  non  de 
nece,  prout  ex  dicendis  constabit.  In  aliis  editio- 
nibus  idem  Molanus  brevius  habet ;  Truncinii  ex 
MerendraAdventusS.Gerulphi.Consen^  Canisius 
in  Martyrologio  Germanico,  hac  pariter  die  viii 
Octobris  dicens  :  Item  Adventus  sancti  martyris  Ge- 
rulphi  ex  Merendra  Trunchinium.  Similiter  Saus- 
sayus  ibidem  ait  :  Truncinii  ad  Lysam  apud  Gan- 
davum  advectio  corporis  S.  Gerulphi  martyris  ex 
Merendra,  ubi  primum  sepultus  fuerat  in  basilica 
S.  Radeg-undis,  factacaelesti  commonitione.  Preete- 
reo  Ferrarium  in  Catalogo  generali  Sanctorum, 
ubi  Molanum  secutus  est. 

6  Hisce  tribus  preedictis  diebus  sanctus  martyr 

Gerulphus  annuis  Offwiis  Missaque  Trunchinii  co- 

litur,  uti  supra  laudatus  amplissimus  ac  reveren- 

dissimus  dominus  Anlonius  de  Stoop,  abbas  Trun- 

chiniensis,  de  ejusdem  Sancti  apud  suos  cultu  con- 

suttus,  in  humanissimis  litteris  suis  benigne  nos 

edocuit  ,addito  ceterisinstrumentis  eorumdem  Of- 

ficiorum  exemplari  typis  excuso.  Antequam  ea 

proferam,juverit  ex  ejusdem  Reverendissimilit- 

teris  observasse,  Trunchiniensem  ecclesiam  velut 

duplicem  esse;  Ghorus  nainque,  inquit,  cum  duobus 

altaribus  ante  chorum,  Conventualis  est;  et  hujus 

patrona  est  beata  Virg"o  assumpta.  Reliqua  est  ec- 

clesia  parochialis,  cujus  patronus  est  S.  Gerulphus. 

Eisce  observatis,  ad  Ofpcia progredior.  Pr<vcipua 

Sancti  festivitas  ipsius  in  cselo  natalis  est,  agitur- 

que  hocdie  xxi  Septembris,  veluti  de patrono,  ritu 

Tripticipro  more  Prxmonstratensium,  cum  Octa- 

va ;  ideoqite  festum  S.  Matthsei  apostoli,  quod  in 

eumdem  diem  incidit,  tranfertur  ad  alium.  Cele- 

bratur  autem  in  ecclesia  solemniter  a  reverendo 

domino  Priore  conventus,  ut  supra  laudatus  abbas 

observavit.  Offtcium hoc midta  habet propriapree- 

ter  lectiones,  quas  idem  reverendissimus prwlatus 

ex  communi  martyrum  ideo  depromptas  fuisse 

suspicatur,  quia  Sancti  vitam  antiphonee  et  re- 

sponsoria  utcumque  continent.  Nunc  ipsuyn  Off- 

ciicm  subjicio. 

7  Ad  Vesperas  antiphona.  Illuxit  nobis  hodie 
novae  splendor  laetitiae,  dum  fulg-et  in  ecclesia  san- 
ctiGerulphi  gloria.  Psalmi,  ut  in  Communiunius 
martyris. 

Antiphona.  Utvaselectum  cselitusvirtutibusim- 
butus,  terrena  sprevitpenitus;  coelestia  secutus. 

Antiphona.  Postsanctitatisstudium,  in  quoprae- 
floruit,  ascendit  ad  martyrium,  quod  solum  ei  de- 
fuit. 

Antiphona.  Athleta  fortis  Domini  processit  prae- 
liari  :  vicit,  Victori  datum  est  in  caelis  g-loriari. 

An^'p/ionct.Ejusprfficlarameritapang*amuslaude 
debita,  ut  nos  post  mundi  praelia  ducat  ad  caeli  g-au- 
dia.  Capitidumde  Communiunius  martyris. 

Responsorium.  Gerulphe,  martyr  nobilis,  tuis 
succure  famulis,  *Et  salva  tuis  precibus  tuis  inten- 
tos  laudibus.  y  Qui  laetamur  quotidie  in  laudetuae 
g-lori»  :  per  te  sumamus  praemiacaelestis  vitae  g'au- 
dia.  *Et  salva.  y  Gloria  Patri.  *  Et  salva.  Hymnus 
et  versiculus  de  Communi. 

Antiphona  ad  Mag-nificat  duplicatur.  0  dilecte 
Deo,  nostri,  Gerulphe,  memento,  acquirens  nobis 
geternae  g*audia  lucis. 

Oratio.  Deus,  castitatis  amator,  et  innocentiae  au- 
ctor,  concede  nobis  per  merita  et  intercessionem  gdo- 
riosimartyristui  Gerulphi,  qui  crudelissimi  patrini 
sui  gdadio  innocenter  occubuit,  ut  praesentis  vitaj 
prosperitatem,  et  futuraeinterminabilera  felicitatem 
adipisci  mereamur.  Per  Dominum. 

8  Ad  Matidinum.  Invitatorium.  Ad  jubilum 
vocis  jungamus  cantica  cordis,   et  cum  Gerulpho 


251 


C.  8. 

annw,  fjfli- 
ete  >lr  mar- 

Ujr*. 


E 


sorus  pro- 
priis 


jubilemus  inaethereChristo.  Ilymnus  de  Communi. 

In  primo  Noctumo  antiphona.  Gerulphus  almia 

actibusabannispuerilibus,  in  lege  Dei  sedulusdies 

eg-it  cum  noctibus.  Psatmi  ex  Communi  unius 

martyris. 

Antiphona.  Dum  convenirent  populi  adversus 
Sanctum  Domini,  solo  fidens  in  Domino,  vicit  ejus 
auxilio. 

Antiphona.  De  multis  eum  hostibus  victorem  fe- 
cit  Dominus,  addens  ejus  victoriae  donum  perennis 
glori».  >  Gloria  ct  honore  coronasti  eura,  Domine. 
Lectiones  hujus  Nocturni  sumuntur  ex  i  Noctur- 
7io  plurimorum  martyrum;  deEpistolaad  Roma- 
nos  :  Fratres,  debitoressumus. 

#  Adest  sacra  solemnitas  S.  Gerulphi  marty- 
ris  *,  quem  larga  Dei  bonitas  summis  ditavit  g-au- 
diis.  y  Ut  mundum  sol  illuminat  splendoris  sui  lumi- 
ne,  sic  ornavit  Ecclesiam  suo  Gerulphus  sang-uine  *. 
Quem. 

^  Hic  Puer  ab  infantia  detestabatur  vitia  :  *  et 
intendit  virtutibus,  sicut  prsecepit  Dominus.  y  Co- 
ronandus  martyrio  se  mancipavit  Domino,  et  grra- 
tiosus  extitit  tamDeo,  quam  hominibus.  *  Et  inten- 
dit. 

$  Frequentabat  ecclesias  devotionis  gratia,  et 
Sanctorum  memorias  *,  cum  magrna  reverentia.  y 
Quos  jam  cum  Christo  noverat  feliciter  g-audere,  il- 
lorum  sanctis  gressibus  eleg;it  inhserere.  *  Cum  ma- 
g-naetc.  GloriaPatri  *.  Cum  mag*na. 

9  In  secundo  Nocturno  antiphona.  Miriticavit  cumamipho- 
Dominus electura  suum  Famulum,  quem  dedicando  msctrespon- 
Martyrem,  mundo  fecit  mirabilem. 

Antiphona.  Scuto  protectus  gratife  palmam  sum- 
psit  victorioe,  cui  cessit  in  pra?mium  caelestis  bene- 
dictio. 

Antiphona. Honoris  excellentiam  et  sempiternam 
gloriam  sumpsit  Martyr  egreg*ius  cum  vicibus  cse- 
lestibus.  y.  Posuisti,  Domine,  super  caput  ejus.  Le- 
ctionesde  Commnni  unius  martyris. 

j$  Hic  Sanctus  inter  homines  more  non  vixit  ho- 
minum  *.  Nam  pcritura  respuit,  solum  sccutus  Do- 
minum.  y.  Flagrabat  enim  fortiter  caelesti  desi- 
derio,  et  blandimenta  noxia  fuerunt  ei  tpedio.  * 
Nam. 

iV*  Labentis  mundi  gaudia  contempsit  ut  inania*. 
Etreputabatfrivolum,  quidquidhabebat  terminum. 
y.  Quod  mundus  suasit  dulciter,  contempsit  ille  for- 
titer,  nolens  fallaci  g*audio  summo  fraudari  pra^mio  *. 
Et  reputabat. 

•q?  Quis  non  solemni  studio  Dei  miretur  g-ratiam  *; 
Qui  sancto  sug  Famulo  talem  donavit  g-Ioriam.  y. 
Gementem  inexilio  eduxit  de  miseria,  et  g-loriosum 
Martyrem  laetum  fecit  in  patria  *.  Qui  sancto.  y  Glo- 
ria.  *  Qui  sancto. 

10  In  tertio  Nocturno  antiphona.  Gerulphus  mar-  /; 
tyr  inclytus  confisus  est  in  Domino,  perquem  cal- 
cavit  omnia,  quae  florent  in  hoc  saeculo. 

Antiphona.  Quem  fecit  esse  Dominus  sine  mor- 
tali  macula,  perduxit  ejus  animam  iu  caeli  taberna- 

cula. 

Antiphona.  Mag-na  fuerunt  prjelia ,  quas  per- 
tulit  pro  Domino,  majora  tameu  pnemia  man- 
sura  sine  tcrmino.  *■  Ma-na  est  g-loria  $jus  in  sa- 
lutari  tuo.  Lectiones  de  Communi  unius  marty- 

ris. 

#  Gerulplmm,  sanctum  martyrem,  dcvote  vene- 
remur  :  *  utad  auperna  graudia  per  ipsum subleve- 

mur.  >  Qui  Christum  subsecutus  est  in  morte  salu- 
tari,  in  ejufl  semper  laudibus  curemus  grratulari.  * 

Utad. 

jOHicTyro  sanctus  Domini  virtutibus  armatus. 
dimicabat  fortiter  :  *  Nam  hostis  est  prostratus. 

i   llostis 


omnes 


25: 


MlCTOIkl 

C.S. 


quale  liic  cx- 
■kibelvr 


i; 


Colitur  item 
Qfficio  die 
8   Octobris 
et  25  Junii, 


et  comtne- 

moratione 

hcbdomada- 

ria:ejusdem 

sodalitium 

ibidem. 


t  Ilostis  mitnbat  vinccre,  sed  ipse  fait  victus;  nani 
ad  honorcm  Martyris  finitus  est  conflictus.  *  Nam 

hostis.  .  .,.  , 

tf  Qui  priusclarus  extit.it,  ut  nobihs  persona,  post 

Martyr  fulsit  clarior,  *  cum  aurea  corona.  *  Ejus 

orationibus  in  terris  protegamur,  ut  sempiternis 

g-audiis  in  cslis  perfruamur.  *Cum  aurea  corona. 

*Gloria.  *  Cum  aurea. 

11  Ad  Laudes.  Antiphona.  Ad  laudes  Domini 
surgamuscorde  libenti,  lanabundidegaudiisGerul- 
phi  sancti  martyris. 

Antiphona.  Jam  cum  laetitia  cadesti  vivit  in  aula, 
qucm  vitas  innocentia  perduxit  ad  ca?lestia. 

Antiphona.  Ad  Dominum  vig'ilans,  prima  de  luce 
cucurrit,  ut  videret  dulcissimam  virtutis  ejus  glo- 

riam. 

Antiphona.  Ejus  erat  studium  semper  benedicere 
Christum,  ejusque  rei  praemium  g;audere  in  perpe- 
tuum. 

Antiphona.  Jam  canit  hic  Sanctus  Domino  nova 
cantica  laetus,  quem  semper  totis  viribus  collaudet 
omnis  spiritus.  Capitulum,  Hymnus  et  versus  de 
Communi. 

Antiphona  ad  Benedictus.  Erexit  nobis  omnibus 
coruu  salutis  Dominus,  quod  est  cum  sanctis  mori- 
bus  vita  Gerulphi  martyris. 

Ad  horas  dicuntur  antiphonm  de  Laudibus  cum 
capitulis,  et  versiculis  de  Communi  unius  marty- 
ris  et  Oratione  propria  ut  supra.  In  secundis 
Vesperis  aniiphonm  de  Laudibus,  capitulum,  hy- 
mnus  et  versus  de  Communi.  $  Qui  clarus,  ut  su- 
pra. 

Antiphona  ad  Mag-nificat  duplicatur.  0  Gerul- 
phe,  martyr  Christi,  sicut  mundo  lux  fuisti,  sic  et 
nobis  sis  lucerna,  qua  ducamur  ad  superna. 

12  Altera  ejusdem  festivitas,  de  translato  San- 
cti  corpore  ex  Merendra,  natali  ejusdem primde- 
que  sepulturse  loco,  uti  ex  Martyrologiis  supra 
diximus,  Trunchinii  celebratur  viii  Octobris;  quse 
translatio  secido  x  facta  est,  vocaturque  Adventus 
S.  Gerulphi  martyris.  Officium  autem  fit  tantum 
duplexper  conventus  Subpriorem  idem,  quod  xxi 
Septembris  prseter  orationem  ,  quam  subjicio. 
Deus,  qui  mundum  perditum  ab  seterna  morte  per 
adventum  unigeniti  Filii  tui  liberasti,  concede  no- 
bis  famulis  tuis,  ut,  qui  venerabilem  adventus  diem 
B.  Gerulphi  niartyris  tui  solemniter  celebramus, 
ejus  intercessione  aaternam  g-loriam  consequamur. 
Per  eumdem  Dominum.  Tertia  denique  festivi- 
tas  iltius ,  qxue  Translatio  S.  Gerulphi  marty- 
ris  dicitur,  celebratur  die  xxv  Junii  de  deposi- 
tione  sacri  corporis  illius  ex  veteri '  lipsanotheca 
in  novam  Trunchinii  facia,  fitque  de  ea,  celebran- 
te  hebdomadario,  Offxcium  celebre,  (ut  loquuntur 
PreemonstratensesjtotumexCommuniuniusmar- 
tyrisprseter  anliphonas  ad  Magnificat  in  utrisque 
Vesperis  et  ad  Benedictus,  et  nonum  Responso- 
rium,  quee  dicuntur,  utin  festo  die  xxi  Septem- 
bris,  atque  Orationem,  quae  hsec  est :  Prsesta  quse- 
sumus  ,  omnipotens  Deus  ,  ut  qui  B.  Gerulphi 
martyris  tui  translationem  colimus  ,  intercessio- 
ne  ejus  in  tui  nominis  amare  roboremur.  Per  Domi- 
num. 

13  Preeter  triafesta,  singulis  item  feriis  quin- 
tis  per  annum  de  ipso  sanctoque  Basino  martyre 
ibidem  fit  commemoratio  hoc  modo  :  Antipho- 
na.  Corpora  Sanctorum  in  pace  sepulta  suut,  et 
viveut  nomiua  eorum  in  aeternum.  ?  Exultent 
Justi  in  conspectu  Dei.  Oratio.  Sanctorum  mar- 
tyrum  tuorum,  qussumus,  Domine,  Basini  atque 
Gerulphi,  et  omnium  martyrum  tuorum  precibus 
adjuvemur,  ut,  quodpossibilitasnostranon  obtinet, 


DE  S.  GERULPIIO  MAKTYKK 

eoruni  intereessione  nobis  dbnetnr 


Per  Christum  D> 
Dominum.  Martinus  Steyt,preshyteret  Religiosus 
ejusdem  abbali.v  Trunchiniensis,  inVita Ftandri- 
ca  S.  Gerulphi,  quam  anno  1658  Gandavensibus 
iypis  vulgavit,  cap.  \&meminit  de  pio  sodalitio 
sub  sanctissinuv  \  'h  •ginis  Mariic,  sanctique  Gcrul- 
phi  invocatione  in  eadem  Tmnchiniensi  ecclesia 
parochiali  ab  immemoriali  tempore  instiiulo,  in 
quo  anno  IbGlsupra  bis  mille  sodales  utriusque 
sexus  numeratos  fuisse,  ex  ejusdem  sodaUtii  Re- 
gesto  affirmat.  Ibidem  subdit,  sodalitium  hoc,  cum 
aliquo  tempore  neglectum  diminutumque  fuissct, 
ab  iltustrissimo  Antonio  Triest,  Gandavensium 
episcopo,anno  1629 restiiutum,  eidb  UrbanoVIII 
Papa  eonfirmaium,  sacrisque  Indidgentiisperpe- 
tuo  dotatum  esse.  Inter  Indulgentias  plenarias, 
quas  ibidem  enumerat,  una  est  in  Sanctifesto  na- 
tali  diexxi  Septembris,  et  alteraseptemannorum 
totidemque  quadragenarum  infesto  sanciissimas 
Trinitatis,  quo  die,  inquit  auctor,  solemnis  proces- 
sio  S.  Gerulphi  instituitur.  Hactenus  de  citltu  ejus 
Trunchinii. 


E 


qux  in  Ms$. 
exstat, 


II.  Vita  Sancti,  quae  exstat,  se- 
culo  x  scripta  a  monacho  Belga  : 
Translatio  et  miracula  edenda  : 
ejusdem  locus  natalis,  parentes, 
tempus  et  aetas ,  in  qua  occisus 
est,  et  sepultura. 


Vita  S.  Gerulphi,  Adventus  seu  Transiatio  ex  *'>'«  ««» 
Merendra  Trunchinium,  et  Miracula  exstant  Transla^ 
in  Mss.  et  partim  etiam  edita  fuerunt.  In  primis 
Vitam  ipsius  atque  Adventum  habemus  in  codice 
nostro  Valcellensi,  notato  P.  Ms.  158.  Initium  Vitee 
est :  Creator  rerum  Deus  omnia  sapienter  condens ; 
Advenius  vero  :  Scripturi  Adventum  beati  et  g-lo- 
riosi  martyris  Gerulfi.  Eadem  Vita  atque  Adventus 
legitur  in  altero  apographo  Suessionensi,  quod 
Papebrochius  anno  1666  acceptum  esse  notavit  a 
fratre  Ludovico  Nicquet,  Bibliothecario  Patrum 
Ceelestinorum  ibidem.  Utriusque  denuo  Opusculi 
exemplar  aliud  in  Museo  nostro  est,  ex  Ms.  Trun- 
chiniensi,  quod  Bollandus  cum  codice  Corsendon- 
cano,  qui  Secunda  pars  diversarum  Leg-endarum 
inscribitur,  ipse  contulitet  in  quo  postremo  mulia 
prgetermissa  observavit.  Trunchiniense  exemplar 
prseter  jam  dicta  etiam  Miracula  continet,  quo- 
rum  exordium  est ;  Quia  Dominus  in  Sanctis  suis 
laudari  prascipitur  :  in  Corsendoncano  autem  tam 
hoc  quam  maxima  miraculorum  pars  desidera- 
tur.  Trunchiniensem  codicem,  ex  quo  Ms.  nostrum 
depromptum  fuisse  existimo,  reverendissimus  do- 
minus  abbas  supra  laudatus,  Antonius  de  Stoop, 
hoc  anno  1754  humanissime  ad  nos  transmisitt 
pro  Sancti  Gestis  illustrandis,  in  quo  eadem  Vita; 
Adventus  ac  Miracuta  recensentur. 

15  Viia  hsec  atque  Adventus  eadem  manu  anti- 
qua  nitidaque  exarata  sunt,  Miracula  vero  a  ge- 
mina  multoque  recentiori.  Auctor  nusquam  se  no- 
minat,  neque  certi  sevi,  quo  scripserit,  indicium 
prsebet.  Joannes  Molanus  inNatalibus  Sanctorum 
Belgii  de  eo  sic  loquitur  :  Historiam  ante  aunum 
millesimum  circatempus  translationis  (quamanno 
915  cum  aliis  affixerai,)  descriptam  esse,  videtur  ex 
stylo  collig-i  posse.  Scribitur  enim,  eum  haberi  in 

Erancia 


scripta  est  se- 
cuh  x,  et  di 
cata 


Gerardo  ab- 
bali,quifor- 
te  fuit 


B 


S.  Gerardus 
abbas  Bro- 


qut  etiam 
aliis  mona- 
steriisinBel- 
gio  prxfuil. 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEPTEMBRIS 

Eranciajuxta  Oceani  littora  ,  ct  parentes  habitasse 
m  pago  Mempisco,  in  Merendra,  juris  sui  villa 
(  quffl  miHiaribus  duobus  a  Gandavo  distat)  ipsum 
autem  elegisse  sepulturam  in  monasterio  juxta 
lympham  Legiam  ,  quod  diciturTruncinias.  Hacte- 
nus  Molanus ,  cujus  ego  sententiam  aliunde  ma- 
gis  stabiliam  et  confirmabo.  Jam  laudatse  Vitse 
aliud  apographum  ex  Ms.  monasterii  S.  Ber- 
tini  in  civitate  Audomaropoli  in  Belgio  prse  ma- 
nibus  habeo  ,  a  Bollando  nostro  ad  hunc  diem 
sepositum. 

16  Huic  prsefatio  qusedam ,  quse  a  ceteris  enu- 
meratis  apographis  ,  et  a  Trunchiniensi  ac  Val- 
cellensi  codicibus  abest ,  cum  hoc  titulo  prsemitti- 
tur  :  Incipit  Prsefatiuncula  de  passione  sancti  Ge- 
rulfi,  et  aliquibus  per  eum  factis  medelis.  Auctor 
anonymus,  qui  rusticum  se  profitetur,  et  ideo 
subfinem  ejusdemprsefationis  nomensuum  celari 
<cupit,  ne,  ul  inquit,  fastidium  personae  rusticse  vi- 
litas  pariat,  monachum  esse  manifestat,  et  a  Ge- 
rardo  abbate  jussum  scribere,dum  sic  orditur  : 
Cog-itis  me  inertem,  nobilissime  abbatum  acvene- 
rande  pater  Gerarde,  arduum  valde  opus  aggredi. 
Tempus  quoque,  quo  scripsit,  ibidem  sic  indicat : 
Iste  quidem  sanctus  martyrGerulphus,  quamquam 
nuper  ferretur  inventus  etc.  Scripsit  itaque  non 
admodum  diupost  inventionemseutranslationem 
sacri  corporis,  quam  sub  Eirardo,  sive  Airardo, 
Noviomensi  et  Tornacensi  episcopi  factam  narrat, 
et  nos  intra  annum  923  vel  924  annumque  932 
probabilius  contigisse,  infra  ostendemus. 

17  Porro  cum  toto  seculo  decimo  et  duobus  se- 
quentibus  nidlus  Gerardus  in  catalogo  prseposi- 
torum  et  abbatum  Trunchiniensium  apud  Anto- 
nium  Sanderum  tom.  i  Flandriee  illustratse,  pag. 
122  occurrat;  in  Gallia  autemChristianatom.b,col 
236  Gerardus  I  ejusdem  loci  abbas  anno  1192  pri- 
mum  memoretur,  biographus  noster  alibi,  quam 
Trunchinii  ,  verisimilius  quserendus  est.  Imo  ut 
alibi  quseratur,  ille  ipse  suadet,  dum  S.Gerulphum 
loquela?...  barbarse  virum  appellat ;  neque  enim  vi- 
detur  Sanctum,  duobuscircitermilliaribusamo- 
nasterio  Trunchiniensi  natum  altumque ,  loque- 
lae  barbarse  insimidaturus  fuisse,  si  ipse  in  eodem 
monasterio  Vitam  ejus  scripsisset.  Frseterea  dum 
de  Sancti  translaiione  loquens  verbo  ferretur  uti- 
tur;  sic  inquiens :  Sanctus  martyr  Gerulfus,  quam- 
quam  ferretur  nuper  inventus;  satis  insinuat,  sese  a 
Merendra  longius  dbfuisse,  quam  sit  Trunchi- 
nium,asseverantius utique  locutitrus, si  in  hoc  Vi- 
tam  illam  exarasset.  Quam  ob  rem,  ut  hsec  omnia 
concilientur,  mihi  verisimilius  apparet,  bio- 
graphum  in  aliquo  Belgii  monasterio,  ubi  lin- 
gua  Gallica  in  usu  erat,  monachum  fuisse. 
Florebat  autem  id  temporis  in  comitatu  Namur- 
censi  Broniensis  monasterii,  inter  Mosam  et 
Sabimsiti,  dbbas  S.  Gerardus,  quicum  ex  pro- 
sapia  Haganonis,  Austrasiorum  ducis,  ortum 
duxisse  dicatur,  nobilissimus  abbatum  merito 
poterat  appellari. 

18  Hic  S.  Gerardus  tom.  3  Gallise  Christianse 
auctse  col.  91  circa  annum  934  etiam  abbatiam 
S.Gisleni  inHannonia,annoque  94.4>,te$te  Iperio  in 
Chronico,  ab  Arnulpho  I  Flandriw  comite  ro- 
gatus,  Sithiensem  quoque  S.  Bertini  Audomaro- 
poli,  in  quibus  lingua  Gallica  pariterin  usu  est, 
reformandas  regendasque  suscepit.Sed  et  Blandi- 
niensi  sanctique  Bavonis  monasteriis  Gandavi, 
multisque  aliis  simili  de  causa  prsefuisse  legitur. 
Verisimile  itaque  est,  Vitam  hanc  ipsi  inscriptam, 
et  in  uno  ex  monasteriis  istis  Gallici  idiomatis 
compositam  fuisse,  occasione  translationis,  cujus 
memoria  tunc  adhuc  tam  recens  erat,  ut  biogra- 
phus  eam  nuper  factam  dixerit.  Ex  dictis  collige, 


c 


biographum  hunc  translationi  quidem  sj/nchro- 
num,  sed  duobus  circiter  seculis  S.  Gerulpho,  qui 
sub  medium  seculum  vm  occisus  dicitur,  junio- 
remesse,  ideoque  non  paris  in  Vitaacin  Transla- 
tione  auctoritatis  esse,  De  fide  tamen,  qua  ipse 
seu  monumenta,  seu  sui  temporis  traditionem, 
%n  Sancti  gestis  enarrandis  secutus  est.  nullam 
suspicandi  causam  prsebet. 

19  Quamquam  autem  hsec  antiquissima  S  .Ge-  Jfa«  vuam 
rulphi  Vita  sit,  quse  ad  manus  meas  pervenit,  du-  fo"*»  f™* 
bitari  tamenpotest,  an  non  aliqua  vetustior  et  an-  ^  ant^ 
tetranslationemscripta,  aliquando  exstiterit.Du-  £IW£?/ ** 
bitandi  ratio  est,  quod  alter  auctor  Adventus  seu  *&», 
Translationis  edendse,  de  quo  mox  agemus,  num.  i 
manifeste  laudet  libellum  Passionis  S.  Gerulphi,  in 
quo  de  illius  vita,  csede,  sepultura  et  miraculis, 
non  autem  de  translatione  tractabatur ;  quod  certe 
de  Vita,  de  qua  modo  loquimur,  accipi  nequit. 
Non  satis  etiam  liquet,  an  hujusmodi  Vita  anti- 
quiorpr&luxerit  biographo  nostro,  qui  in  Prologo 
num.  3  sic  ait:  Nitar  ad  multorum  utilitatem  de  eo 
aliquid  litteris  comprehendere;  nec  pudebit  me,  di- 
gnum  quamvis  reprehensione,  quamtum  mihi  vera- 
cium  testium  intimatum  constat  relatione  scripta, 
Deo  auxiliante,  referre.  Hic  etenim  incertum  est,  E 
utrum  voces  relatione  scripta  ad  verbum  constat,aw 
ad  subsequens  verbum  referre  sint  referendse ; 
atque  adeo  utrum  ipse  de  relatione  scripta,  an  de 
ore  tradita  loquatur.Porro  antiquiorem  Vitam,  si 
qua  tamen  fuerit,  Trunchinii  non  extare,  non  de~ 
bemus  mirari ,  cum  hujus  abbatise  bibliotheca 
anno  1566  a  Calvinianse  sectse  rabulis  penitus 
dissipata  fuerit,  uti  docetejusdem  Regestum  Ms. 
verbis,  quse  subdo.  In  bibliotheca  libros  omnes  vel 
medios  secant,  vel  pugionibus  confodiunt,  vel  folia 
evellunt  ac  dilacerant.  Conside  etiam  Commenta- 
riuminfranum.  43e£46.  Quam  ob  rem  cum  ve- 
tustiorem  Vitam  non  habeamus ,  Bertinianam 
una  cum  Prologo,  quem  hactenus  ineditum  existi- 
mo,  cum  Trunchiniensi  ceterisque  Mss.  collatam 
excudam. 

20  In  codice  Trunchiniensi post  Vitam  sequitur 
Translatio,  quse  Adventus  S.  Gerulphi  inscribitur, 
eademque  etiam  in  nostro  Valcellensi  codice,  uti  et 
in  Suessionensi  et  Corsendoncano  apographis,sed 
in  hoc  posteriori  mxdto  tamen  brevius,  recense- 
tur.  Hujus  auctor  videtur  Trunchiniensis  eccle- 
sice  canonicus  clericusve  fuisse;  sed  nomen,  nec 
setatem  usquam  prodit.  Refertur  quidem  ibidem 
in  omnibus  apographispost  narratam  translatio-  F 
nem  alia  ejusdem  sancti  corporis  per  Flandrise 
vicos  circumlatio,  anno  10S3  facta,  quo  proinde 
antiquior  scriptor  Adventus  esse  non  potest,  si 
omnia  ejusdem  sint.  Verum  suspicor,  ista  ab  alio 
adjecta  esse.  Nam  primo  quidam  auctor  Adven- 
tus  in  procemio  exponens,  quid  tractandum  sum- 
pserit,  tantum  ait,  sese  scripturum,  quomodo  sit 
in  ea,  quasepultus  erat,  ecclesia  extumulatus,  quo- 
modo  Truncinium  translatus,  quomodo,  inquam,  in 
basilica  S.  Mariae  Virginis  digna  cum  reverentia 
exaltatus;  atdetranslationeejusdemperFlandrise 
pagos  seculo  xi  facta  nihil  plane  hic  insinuat.  Se- 
cundo  stilus  etiam  posteriori  loco  minus  elegans, 
et  a  priori  diversus  utcumque  apparet.  Quia  ta- 
men  hsec  non  satis  evincunt,  et  in  omnibus  Mss., 
editisque  a  Sandero ,  posterior  translatio  priori 
sic  annectitur,  quasi  utraque  ejusdem  scriptoris 
esset,  nihilcertipossum  statuere. 

%\  Verum  hinc  multum  auctoritatis  eidem  de-  uti  n  Wra- 
cedit,  quippe  quisecundum  hsec  non  citius  quam  cu,a  *<*«""*■ 
versus  finem  seculi xi,  id  est,  plus  quam  sesqui se-  ^"XK 
culopostprimamtranslationemscripserit.Sednec  s,^.  r 
quidquam  habet  inprima  translatione,quod  ipsum 
citius   scripsisse  persuadeat.  Adventum  hunc, 

qut 


Adventum 
sett  Trans- 
lationem   ex 
Trunchinien- 
si  codice 


254 


DE  S.  GKIIULPHO  MARTYIiK 


AfCTORK 

c.  s. 


Sanctus  na> 
tu»    in   Me- 
rcndra, 
Flandri-r  jiti 
3°, 


ex  nobilibus 
parentibus, 
florwt  tcm- 
porc  Elisxi 


'i.e.sccun- 
<lum 


qui  in  rerum  adjunctis  a  biographo  hinc  inde  dis- 
crepai,  ex  Trunchiniensi  codicepost  Vita  m  subjun- 
gemus.  Post  Adventumsequuntur  in  eodem  codice 
Trunchiniensi  Miracula  quscdam,  recentiori  qui- 
dem,  quam  superiora,  sed  utcumque  tamen  anti- 
quamanuconscripta,quorumreceniius  anno  1309 
contigisse notatur,  qiuv  nos pariter  dabimus.  Sub- 
duntur  deniquepauca  alia  miracula  vel  beneficia. 
etian\recentiora,variocharactereexarata,sedtam 
difficilineglectoque,utnon  omnia  legipossint.  Quee 
tamenlegi  possunt,  hujusmodi  sunt,  ut  etiam  ista 
non  gravateprcVtermittam.  Porro  ex  hactenusre- 
ccnsitis  VitamatqueAdventumAntomusSanderus 
in  Hagiologio  FlandricV,  primum  AntverpicV  anno 
1625,  ac  deinde  Insulis  annolQW  typis  vulgavit 
ex  codice,  ut  inquit,  Trunchiniensi,  qui  forte  is 
ipse  estj  quo  nos  modo  utimur,  licet  editio  in  vo- 
cibus  sxpe  discrepet.  Vitam  alteram  Flandricam 
conscripsit,  annoque  1658  Gandavi  edidit  Marti- 
nus  Stcyt,  sacri  Ordinis  P?*cvmonstratensis  in 
Trunchiniensi  abbatia  presbyter  Religiosus,  cui 
eadem  Trunchiniensia  Mss.  prmluxerunt.  Praete- 
reo  multos  alios,  itidem  recentiores,  qui  de  S.  Ge- 
rulpho  meminerunt,  quosque  suis  locis,  ubi  oppor- 
iunum  fuerit,  laudabo.  A  scTiptoribus  ad  ipsum 
Sanctum  progredior. 

22  Sanctum  Gcrulphum  natum  esse  inMerendra, 
qucV jurisparentum  ipsius  villa  erat,  inpagoMem- 
pisco  sita,  post  biographum  tradunt  omnes  Belgas, 
qui  de  eodem  scripserunt,  nec  quemquam  reperi, 
a  quo  id  in  dubium  revocaretur.  Inter  hosce  Ja- 
cobus  Meyerus  in  Annalibus  Flandrix  ad  annum 
Christi  915  sicait :  Leg'imus,  Gerulphum  natuin  in 
Menipisco,  territorio  Gandensi,  ac  praedio  paterno 
Merendra ,  Leutg-uoldo  et  Ratg-uera  parentibus. 
Situm  loci,  aliaque  huc  spectantia  Antonius  San- 
derus  tom.  1  FlandrieeillustratcV,pag.  176  exponit 
his  verbis  :  Merendre  ad  secundum  ab  urbe  Gandavo 
lapidem  situs  est  pag-us,  divite  gdeba  felix  et  pascuis 
multis,  aqnis  etiam  Calte  irrigmus,  multteque  anti- 
quitatis,  ut  varia  Bavonensium  et  Trunchiniensium 
rescripta  docent...  Ecclesia  B.  Radeg^undi  sacra  est. 
In  ea  annos  aliquot  quievit  B.  Gerulphus,  Merendras 
natus.  Exstat  hodieque  is  pagus  cum  eodem  no- 
mine  Merendre  vet  Meerendre  ad  sinistram  ripam 
canalis,  qui  Gandavo  Brugas  ducit.  Quin  et 
ejusdem  loci  parochus ,  reverendus  dominus 
J.  Van  Coppenole,  in  notitiis  ad  me  missis  ad 
propositum  ait :  Locus  nativitatis  (ipsius  Sancti) 
hodie  (ibidem)  assigmatur  trig-inta  aut  quadrag-inta 
abecclesia  passibus. 

23  De  parentum  quoque  vocabulis  sic  conve- 
nit,  ut  non  nisi  unius  acalterius  UttercV  discrimen 
apud  varios  occurrat,  quod  tamen  amanuensibus 
adscribendum  videtur  Nam  quos  Meyerus  Leut- 
g-uoldum  et  Ratg-ucram  cum  apographo  nostro  Ber- 
tiniano  appeltat,  ii  in  Trunchiniensi  et  Valceltensi 
codicibus  et  in  Suessionensiapographolieuiwo^dus 
et  Ratvara  vel  Ratwara,  in  editione  Sanderi  Leat- 
woldus  et  Rathwara  dicuntur.  Eosdem  etiam  no- 
biles  fuisse  tradit  biographus,  Fuit  ig-itur,  in- 
quiens,  S.  Gerulphus  cata  *  seculi  dignitatem  paren- 
tibus  inclvtis  oriundus;  quam  nobilitatem...  piis 
conservavit  moribus.  Tempus,  quo  Sanctus  flo- 
ruit,  eruendum  est  ex  tempore  sedis  Elissei  in 
episcopatu  Noviomensi  ac  Tornacensi,  a  quo  in 
Blandiniensi  ecclesia  apud  Gandavum  sacro  Chri- 
smateunctus  fuerat,cum,testebiographo,ad  pater- 
namdomum  inde  regrediens,prope  Tnmchinium 
trucidatusest.  Eliscvum  hxmcsub  mediumseculum 
octavum  Noviomensi  ecclesicV  preesedisse,  constat 
cx  epistola  ZacharisePapw,  ad  hunc  atiosque  Gal- 


liiu  episcopos  data,  quam  exhibet  Baronius  in  An- 
nalibus,  annoque  74S  affgit,  consentientibusJaco- 
boSirmondoinNotisad  eamdem  epistotam,Coin- 
tio  in  Annalibus  Francorum,  et  Pagio  in  Critica 
Baronii. 

24  Porro  Eliscvi  decessor  fuit  S.  Eunucius,  cu- 
jus  obitus  in  Opere  nostro  ad  diem  x  Septembris, 
quo  colitur,  propter  dictam  Zachariic  epistolam 
latiusflxusestanteprxcitatumannumn%,rehcta 
aliis  idteriori  temporis  emortualis  ejusdem  inve- 
stigatione.  Hoc  autemaserepertum  credunt  Gah 
UcV  ChristiancV  scriptores  tom.  9,  col.  9S6,  ubi 
S.  Eunucium  ante  initium  anni  745,  vel  etiam 
ante  finem  71 1  obiisse statuunt.Pro  argumento  al- 
legant  eam  ipsam  Zachariw  Papx  epistoiam,qucV, 
ut  aiunt,  eodem  fere  tempore  scripta  videtur,  quo 
celebratum  est  conc.ilium  Suessionense,  hoc  est, 
ineunte  anno  dccxlv.  Etenim  cum  isthxc  epistola 
inter  ceteros  episcopos  etiam  Elisaeo  Novioraensi 
episcopo  inscribaiur,  inferunt,  hujus  decessorem 
S.  Eunucium  eo  anno  745  vita  functumjam  fuis- 
se.  Cur  tamen  de  laudatm  epistolcV  tempore  ita 
sentiant,nonedicunt;nequeeaopinio  cum  eorum- 
dem  alibidictis  facile  potestconcitiari.Iidem  enim 
scriptores  tomo  citato,  col.  28  in  Abele  archiepi- 
scopo  Remensi  scribunt,  in  eodcm  concilio  Sues- 
sionensi  sancitum  fuisse,  ut  Abei  Remensium,  et 
Ardobertus  Suessionensium  archiepiscopi  crea- 
rentur,  sanctumque  Bonifacium  pro  hisce  simid 
et  pro  Grimone,  archiepiscopo  Rotomagensi,  pal- 
lia  a  Zacharia  petiisse ,  uti  constat  ex  litteris 
ejusdem  Pontificis. 

25  Deinde  vero  recte  observant,  Zachariam  in 
epistola  143  miratum  esse,  cur  S.  Bonifacius  in 
atteris  litteris,  postea  denuo  missis,  pro  solo  Gri- 
mone  Rotomagensi  pallium  peteret,cum  anteapro 
hoc  et  duobus  aliis  recensitis  singida  petiisset.  Vi- 
vebat  ergo  Grimo  et  Rotomagensi  ecclesicV  praeerat 
post  concilium  Suessionense,  ac  proinde  si  supra 
memorata  epistola  ZacharicV  ad  GallicV  e^riscopos 
eodem  fere  tempore,  quo  concitium  Suessionense 
celebratum  est,  data  fuisset,  Grimoni  etiani  erat 
inscribenda.  Atqui  tamen  non  huic,  sed  hujus  suc- 
cessori  RagrinfridoRotomagrensi  episcopo  inscripta 
est.  Itaque  doneclaudati  scriptores  rationes  suas 
pro  eadem  epistola  ad  dicti  concilii  tempus  admo- 
venda  prohderint ,  nihil  cogit  nos  a*  Baronii  cete- 
rorumque  eruditorum  sententia  recedere  ,  aut 
S.  Eunucii  obitum  ante  initiuyn  anni  745  vetfinem 
744  collocare.  Quot  annis  idem  Eliswus  Novio- 
mensi  ecclesicv  prxsederit,  inexploratum  pariter 
est.  Laudati  GallicV  Christianse  scriptores  obser- 
vant,  de  Adalfredo  ejusdem  successore  primam 
mentionem  fieri  ad  annum  757  in  quodam  privi- 
legiOyCui  subscriptas  legitur;  sed  quotus  is  episco- 
paius  ipsius  annus  esset,  non  comperi. 

26  Restat  igitur,  ut  S.  Gerulphi  csedem  circa  me- 
dium  seculum  octavum,sed  ante  annum  tamen  757 
reponamus.  Hinc  collige,  hallueinatum  fuisse  Pe- 
trum  Cratepolium  dum  in  libr^o  de  Episcopis  Ger- 
manicvS.  Gerulphum  nostrum  anno  915  sub  Bal- 
duino,  Calvo  scilicet,  FtandricV  comite,  vixisse 
scripsit,  annum,  cuitranslatioamxdtisitligatur, 
immani  parachronismo  cum  ejusdem  vitcV  tempo- 
re  confundens.  Rectius  idem  ipse  in  Catalogo  Ele- 
ctorumecclesiasticorum  imperiipag,3l$  eumdem 
Martyremannumeravit  Sanctis,  qui  seculo  octa- 
vofloruerunt.  Collige  secundo,  ipsum  ad  annum 
76U,  circa  quem  illum  Sanderus  in  Hagiotogio 
FiandricVretulit,nonpervenisse.AubertusMireeus 
in  Fastis  Belgicis  et  Burgundicis  eumdem  circa 
annum  750  floruisse  statuit;  Steytius  invitaBel- 

gica 


!> 


Noviomcmis 
cpiscopi,  tpti 
postS.Eunu- 
cium  scdit 


sub  mcdium 
scculum  \m, 
et  anno  757 
jam  obierat; 


antcquem 
aimuui  San- 
cti  cxdcs  fi- 
genda  e$t. 


DIE  VIGESIMA  PHIMA  SBFTEMBEI8. 
A  gica  ejus  mortem  determinato  anno  748  affhnt;     Radegundis,  patre  ita  volente 
quorum  sententisc  etsi  non  multis  annis  a  vero 


>> 


JIxc  ipti  in 

juvenili 

xtate 


B 


tUata  fuisBc 
videlur  pro- 
pe  Trunchi- 
nium  ; 


possint  aherrare,  rectius  tamen  Dionysius  Mud- 
zaert  Ordinis  Prdemonstratensis  presbyter  inTon- 
gertoa,  in  Historia  ecclesiastica  universali  et  in 
Belgica,  Flandrice  editis,  ad  annum  748  ipsum 
sub  episcopo  Elisxo  recensuit,  nullum  mortis 
annum  determinans,  qui  ex  supra  dictis  assignari 
non  potest.  De  die  emortuali  inter  omnes  convenit 
ex  biographo,  quiin  omnibusMss.  nostris,prx- 
terquam  in  Snessionensi  apographo,  sic  ait: 
Discessit  autem  gloriosus  Domini  Testis  Undecimo 
Kalendas  Octobris. 

27  Utcumque  pariter  dubia  est,  in  qua  Sanctus 
ohierit,  setas;  biographo  hac  in  parte  sibi  noncon- 
stante.  Nam  in  Prologo  num.  2  et  in  Vita  num.  7 
ipsum  virum,  deinde  vero  num.  6  puerum,  num.  8 
adolescentem  et  juvenem  appellat,  et  quidem  de 
eodem  loquens  tempore,  quo  ab  impio  patrino  suo 
Ccesus  obiit,  Bertiniano  apographo  consonant 
etiam  cetera  nostra  Mss.  Et  Sanderi  editio.  Pueri 
quoque  nomine  annuntiavit  ipsum  Grevenus,  su- 
pra  num.  2  relatus.  At  Dionysius  Mudzaert  in 
Historia  ecclesiastica  mox  laudata,  et  Steytiusin 
VitaFtandrica,  eumdem  juvenem  yeZadolescentem 
dixerunt.  In  hisce  dubiis  ad  jam  seepe  laudatum 
abbatem  Trunchiniensem  recurrimus,  petiimvs- 
que,  quid  hac  super  re  traditio  ibi  ferat  et  si  quid 
lucis  ex  ejusdem  sacris  reliquiis  in  his  tenehris 
posset  affundi.  Is  vero  humanissimis  litteris  suis 
addidit  responsum  parochi  Merendeensis,  domini 
J.  Van  Coppenole,  in  quo  hic  testatur,  traditionem 
Merendrensium  esse,  S.  Gerulphum  circa  annum 
cetatis  susedecimum  octavum  martyrio  coronatum 
fuisse.  In  eadem  sententia  esse  se  profitetur  lau- 
datissimus  abbas,  qui  parochi  verba  excipiens, 
Ita  quoque  suadet,  inquit,  mag^nitudo  capitis  seu 
cranii  ipsius,  quodsolum  ex  ejusdem  sacro  corpore 
superstes  Trunchinii  religiose  asservatur. 

28  Certepuerumnonfuisse,dumccesusest,idem 
reverendissimus  dominus  hac  ratione  etiam  con- 
firmat,  quod  verisimile  non  sit,  nobiles  pa?*entes 
permissuros  fuisse,  ut  Filius  suus  in  puerili  tetate 
iterquatuor  circiter  horarum  equo  impositus  cou- 
ftceret,quodtamenexbiographi  fide  consequenter 
dicendum  esset,  cum  hic  ipsumexMerendraBlan- 
dinium,  et  hinc  rursus  per  Trunchinium  versus 
Merendram  equitasse  affirmet.  In  eetate  itaque 

C  juvenili  ipsum  ctesum  esse,  ego  quoque  existimo ; 
idque  magis  consonum  est  biographo,  eumdem,  ut 
dixi,  modo  virum,  modo  puerum,  modo  adolescen- 
tem,  modo  denique  juvenem  appellanti.  Quod  ad 
martyris  titidum  attinet,  ex  dictis  constat,  S.  Ge- 
rulphum  illo  a  martyrologis  honorari,  et  ut  talem 
Officio  coli;  non  quod  sub  gentili  tyranno  pro 
Christi  fide  sanguinem  fuderit;  sed  quod  a  pa- 
trino  suo,  ob  preces  in  Trunchiniensi  B.  Marias 
Virginis  ecclesia  diutius  ab  eo  fusas  impotenter 
effervescente,  barbare  ceesus  sit,  et  ex  inflicto 
vulnere  non  multo  postdefunctus.Locumcacdis, 
idem  reverendissimus  abbas  asserit,  medio  mil- 
liaridistare  Trunchinio,  et  Steytius  in  VitaFlan- 
drica  cap.  4  scribit,  eumdem  agrum  sacelli  suo 
tempore  appeltari  solitum,  a  sacello  S.  Gerulphi 
memoriic  ibidem  olim  erecto;  quod  etsia  veritate 
nonabhorreat,aliunde  tamen  nequeo  confirmare. 
At  magis  fabulam  sapit,  quod  in  eodem  capite  aitt 
arborem,  sub  qua  Sa?ictus  trucidatus  est,  sangui- 
nem  in  foliis  multo  tempore  protulisse. 

29  Sancti  Martyris  exanime  corpus  non  in 
Trunchiniensi  S.  Marisc  Virginis  ecclesia,  ut  ipse 
moribundus  patrem  rogaverat,  sed  Merendrse  in 

Septembris  Tomus  VI. 


humatum  fuit, 
multisque  claruit  miraculis,  de  quibus  consule 
Vitam  num.  10  et  sequentibus.  Biographo  consen- 
tit  traditio,  quae  in  Mcrendra  hodieque  mget,  et  de 
qua  supra  laudatus  parochus  in  jjrwdicto  re 
so  suo  hsec  a#:Traditur,  ma«-num  fuisse  populi 
cursum  toto  tempore,  quo  hic  sacrum  ejus  corpus 
asservatum  est;  nec  solurn  incolas,  sed  et  exteri  et 
dissiti,  numerose  confluebant  ad  ejus  sepulcrum : 
nec  deerant,  qui  per  intercessionem  illius  ab  infir- 
mitatibussanarentur.  Deindede  ejusdem  sepulcro, 
ibidem  in  eadem  ecclesia  hoc  etiam  tempore  con- 
spicuo,  sic  prosequitur ;  Certum  denique  est,  exi- 
stere  in  diem  in  ecclesia  parochiali  de  Meerendre, 
divaj  Kadeg-undfe  sacra,  constructum  sepulchrale 
monumentum  S.  Gerulphi,  elevatum  supra reliquum 
ecclesia3  pavimentum  ad  semi  pedem,  tectum  cippo, 
qui  mag-nitudine  praefert  spectabilem  sepulti  con- 
ditionem :  traditur  enim  habuisse  genitorem  loci 
topareham. 

30  Auctor  Adventus,  quem  forte  seculo  xi  jam 
decrepito  antiquiorem  non  esse diximus,  de  codem 
tumuto,  suo  tempore  anathematis  claro,  itascri- 
bit :  Nunc  usque  in  hodiernum  diem  in  villa,  quam 
Merendram  nuncupant,  tumulus  ejusdem  Martyris 
(corporeTrunchiniumdudum  transtato)  uon  auro, 
non  arg-ento,  non,  inquam,  pretiosis  g-emmis  insi- 
gnitur  aut  lapidibus  expolitis,  sed  infirmorum  bacu- 
lis  atque  repentium  scabellis.  Post  translationem 
ea  quoquediu  viguit  religio,  ut  quotannisin  festo 
sanctissimcv  Trinitatis  corpus  S.  Gerulphi  a  sup- 
plicantium  agmine  Trunchinio  Merendram  de- 
ferretur,  uti testatur  Miracutoriun  scriptor  infra 
num.  3,  ubi  ea  occasione  anno  1295  miraculum 
seu  beneficium  unum  et  alterum  factum  esse  asse- 
verat.  Ex  quo  autem  tempore,  quave  de  causa 
hscc  supplicatio  cessaverit,  non  romperi;  sed  ex 
mox  laudato  scriptore,  qui  seculo  xiv  certe  anti* 
quior  non  est,  constat,  eam  ejus  tempore  etiam  ci- 
guisse.  Forte  hac  abrogata,  substituta  cst  ea  at- 
tera  S.  Gerulphi  supplicatio,  quam  eodcm  die 
Trunchinii  fieri  solitam,  ex  Vita  Ftandrica 
num.  13  hujus  Commentarii  memoravimus.  Ce- 
terum  sscpe  dictus  parochus  Merendrensis  in 
responsis  suis  fatetur,  Gerulphum  hocce  tempore 
inparcecia  sua  invocari  quidem  ut  Sanctum,  sed 
nullum  tamen  dicru  suo  eul/ui  spectnli/er  , 
ctum  habere,  ita  ut  videatur  cidtus  ejus  ibidem 
quodammodo  cessasse. 

$  III.  Translatio  corporis  Trunchi- 
nium  seculo  x  :  alise  ejusdem 
translationes:  corpus  a  Calvinia- 
nis  seculo  xvi  dissipatum,  pneter 
cranium,  Trunchinii  asservatum. 

Biographo  teste  cap.  %  Vitsc,  post  varias  sancti 
Martyris  apparitiones ,  per  tjuas  Lamberto 
presbytero,  Gonteri  S.  Radegimdis  ecclesuc  inMe- 
rendra  parochi  socio,  mandaverat,  ut  cor/>vs 
suum  inde  Trunchinium  transferri  curaret,  illuc 
tandem,  ut  moriens  petierat,  utroque  presbytero 
cvrautc,  solemititcr  tmnstntum.  fv.it.  Tcupes,  quo 
hsec  gesta  suntt  signat  diem  vm  [duuzn  Octobrium 
et  episcopatum  Eirardi,  sive  Airardi  vel  Airaldi,  in 
ecctesia  Noviomensi.  Deepiscopo  dieque  consentit 
auctorAdventus,sed  et  alias prxterca  notas  chro- 
nologicas  num.  3  adjungit  his  vcrbis :  Eo  tempore 

37        Karolus 


c 

MJffai»  m 

Mrtndra, 
vJn  fofdit/pu: 

fit'tndttur 
tjiuvrpvU- 

cram 


olim  ceUbre  : 
ted  Saneti 

eultta  U/idem 

■  >:--.ti\  U 


Corjius  Me- 
rendra  trtins 
fertur  Trun- 
ehiniutn 


JtUCTOnR 

c.s. 


sub  Airardo 
ejnscopo  No~ 
viomcmu 


B 


probabilivs 
tamen  non 
annoQl&vel 

m, 


(jifo  i's  non- 
dum  opisro- 
pus  fttisse  vi 
detur, 


256 

Karolus  rex  Francorum  annum  regni  sui  agebat 
sextum  clecimum  (Sanderus  in  priori  editione 
sua  habet  septemdccimura,  in  posteriori  clarius 
septimum-decimum)  Balduinus,  cog-noraento  Cal- 
vus,  trig-esimum  sextum  arreg-naverat  annis  *  in 
comitatu  Flandriarum;  Eirardus  quoque  Noviomis 
sub  Christo  auctore  rexit  pontificium.  Deinde 
num.  14  etiam  Christi  annum  adjicit,  Haec,  in- 
quiens,  acta  sunt  octavo  Idus  Octobris,  anno  scilicet 
nong-entesimo  quintodecimo  Dominicae  Incarna- 
tionis. 

32  Per  Carolum  Francorum  regem,  Carolus 
cognomentoSimplex  hicdesignatur,annique  regni 
iliius  numerantur  a  morte  regis  Odonis,  in  cujus 
regnum,  ineunte  anno  Christi  898,  ipse  quogue 
successit.  Itaque  si  cum  codicibus  nostris  atque 
apographis  annum  Caroli  sextumdecimum  reti- 
neamus,  currebat  is  menseOctobri  anni  913;  si 
vero  septimum  decimum  cum  Sandero  iegamus, 
idem  ad  annum  914-  pertinebit.  Aut  si  denique 
annus  ille  Caroli  pro  completo  habendus  sit,  se- 
cundum  Mss.  nostra  ad  annumChristi  9l4>t$ecun- 
dum  Sanderi  editionem  usque  ad  915,  ab  auctore 
Adventus  assignatum ,  pertingemus ,  Baldui- 
num  II,  cognomenioCnlvnm,  Iperius in  Annalibus 
Bertinianis,  Meyerus  in  Flandricis,  et  Mirasus  in 
Belgicis  Chronicis patri  suo,  Balduino  I  Fiandrise 
comiti,  anno  Christi  879,  sed  incerto  mense,  vita 
functo ,successisse affirmant;  cuisi annos  triginta 
quinque  addiderimus,  prodibit  annus  ChristiSl^; 
si  vero  triginta  sex,  ad  annum  915  deducemur, 
atque  ita  notse  Chronoiogicse  Caroli  et  Balduini 
cum  anno  Christi  ab  auctore  Adventus  assignato 
poterunt  conciliari. 

33  Hinc  scriplores  passim  omnes,  qui  de  hac 
S.  Gerulphi  translatione  meminerunt,  eam  ad  epi- 
scopatum  Airardi,  annumque  Christi  915  solent 
referre.  InterhosMeyerus  in  Annalibus  Flandrise 
hcec  ait :  nccccxv  octavo  Idus  Octobris  Balduinus 
comes  et  Aynardus  (sic  ipse  Airardum  vel  Eirardum 
vocat)  episcopus  Noviomag^ensis  transtulerunt  cor- 
pus  divi  Gerulphi  exM  erendra  Trunchinium,  in 
jcdem  DeiparEB  Virginis.  Gontherus  et  Lantbertus 
sacerdotes  cjus  rei  fuere  auctores,  qni  id  se  mo- 
nitos  esse  ab  Gerulpho  in  quiete  confirmabant. 
Consentiunt  Molanus  in  Natalibus  Belgicis,  Dio- 
nysius  Mudzaert  in  Historia  ecclesiastica  Belgii, 
Claudius  Robertuset  Sammarthaniinsuaquique 
Gallia  Christiana,  Joannes  Cousin  in  Historia 
Toimacensi,  Guilielmus  Gazet  in  Belgica,  aliiaue, 
omnes  alteralterum  aut  scriptorem  Adventus  se- 
cuti.  Sanderus  tamen  tom  i  Flandrise  iUustratee, 
lib.  3  Rerum  Gandensium  cap.  7,  nisi  mendum 
typotheUe  sit,  eamdem  translaiionem  anno  914 
maluit  affigere.  Sic  autem  habet :  Anno  dccccxiv 
elevatur  S.  Gerulphus  martyr  in  Merendra  ab  Ey- 
nardo,  Novioraensi  et  Tornacensi  episcopo  et  Bal- 
duino  Calvo  comite,  vin  Idus  Octobris,  et  de- 
fertur  ad  raonasterium  S.  Marire,  quod  dicitur 
Trunchinium,  comitante  coetu  infinito  fidelium  po- 
pulorum. 

34  Verumlaudatee  Galliee Christiante Sammar- 
thanorum  continuatores  Benedictini  tom.  9,  col. 
990  in  Airardo  observant,  eam  translationem  dicto 
anno  eidem  episcopo  perperam  attribui,  quippe 
qui  non  ante  annum  923  vel  9M<epi$copatuNovio 
7nensi,  quocum  Tornacensis  conjunctus  erat,  ini- 
tiatus  fuerit.  Id  autem probant  ex  synodo  Remen- 
si,  alterutro  anno  a  Seulfo,  Remorum  archie- 
piscopo,  celebrata,  quam  habes  apud  Jacobum 
Sirmondum  tom.  3  Concilioritm  GallicV,pag.578, 
et  apud  Labbeum  tom.  -7  generalis  Collectionis 
conciliorum,  col.h§\.  In  hacenim  id  diserte  asse- 


DE  S.  GEKULPHO  MARTYRE 

ritur,  dum  inter  episcopos,  qui  prsedictie  synodo 
interfuere  nomma^rAirardustuncinibi  ordinatus 
Noviomag-ensis.  Afam'/i?stom  autem  est,  secundum 
hcec  Airardi  episcopatum  nec  cum  anno  Christi, 
nec  cum  Caroli  Balduinique  annis,  ab  auctore  Ad- 
ventus  assignatis  posse  componi.  Statuendum  ita- 
que  est,  aut  in  annis  istis,  aut  inAirardo  erratum 
fuisse,  et  quod  huicadscribitur,ejusdem  decesson 
Rauberto,  seu  Ramberio,  tribuendum  esse;  vel 
certe  laudatm  synodi  monumentum  erroris  ar- 
guendum.  Verum  cum  Eirardi  episcopi  consilio 
ac  benedictione  translationem  illam  factam  esse, 
disertis  verbis  etiam  tradit  biographus,  qui  cum 
rei  gestx  synchrohus  esset,  hac  in  parte  nec  faciie 
potuit  errare,  nec  errasse  censendus  est. 

35  Auctor  vero  Adventus,  quem  forte  gemino 
seculo  post  translationem  scripsisse  diximus, 
multo  facilius  potuit  tam  in  translationis,  quam 
in  Airardi  episcopatus  tempore  assignando  ali- 
quotannos  aberrare,  annoque  translationis  semel 
per  errorem  fixo,  convenientes  regis  ac  comitis 
epochas  recte  adscribere,  et  tum  fias  tum  ilium 
perpey^am  componere  cum  episcopatu  Airardi, 
sub  quo  translationem  contigisse,  aliunde  consta- 
bat.  Airardmn  itaque  cum  ambobus  scriptoribus 
omnino  retinendum  censeo ;  sed  horum  junioris 
auctoritas  magis  dubia  est,  quam  ut  ea  nixus  in- 
ftciaripossim,  eumdem  Airardum  in  supra  dicta 
synodo  Remensi  episcopum  Noviomensem  ordi- 
natum  fuisse.  Quapropter  cum  Flodoardus  in 
Chronico  ecciesise  Remensis  hujus  Airardi  obi- 
tum  anno  Christi  932  consignet,  mihi  longe  pro- 
babilius  videtur,  S.  Gerulphi  translationem  ex 
Merendra  Trunchinium  inter  annum  923  vel  924, 
annumque  932  factam  esse;  sed  certum  annum 
nequeo  assignare.  Rem,  prout  gesta  est,  quia  etin 
Vita  et  in  Adventu  satis  exponitur,  hic  non  re- 
fero.  Observo  tantum,  in  utraque  relatione  hinc 
et  inde  aiiquiddiscriminis  occurrere.Prsecipuum 
est,  quod  secundum  biopraphi  dicta  videatur 
Gonterus  parochus  Merendrensis,  consentiente 
quidem,  sed  non  prsesente  Airardo,  Sancticorpus 
transtulisse ;  secundum  auctorem  vero  Adventus 
id  episcopas  ipse  preestiterit.  Prior  enim  num.  14 
sic  loquitur :  Cum  consilio  ig-itur  et  benedictione 


I) 


sui  episcopi,  venerabilis  Eirardi,  venit  (Gonterus) 
assumptis  secum  quamplurimis  sacerdotibus  etcle- 
ricis,  turbaquepromiscuisexushaud  modica,  adba- 
silicam S. Radeg-undis,.. .  et  inde preciosum  levantes 
Thesaurum,...  detulerunt  Trancinias. 

36  Alter  autem  num.  12  Airardum  episcopum 
longa  viarum  per  dispendia  ad  usque  prsedictam 
Merendram  adducit,  et  translationis  sacris  csere- 
moniis  fungeniem  facit ;  ut  ibidem  videri  potest. 
Atque  hsec  quidem  sententiaper  se  verisimilior  ap- 
paret ;  cum  et  usus  ferat,  ut  in  ejusmodi  solemnita- 
tibus  episcopi  prsesentem  suam  operam  prsestent ; 
et  biographus  per  voces  illas  cum  consilio  et  bene- 
dictione  sui  episcopi  ejusdem prseseniiam  forte  vo- 
luerit  significare.Potuere  iamen  etiam  justse  cau- 
sseintervenisse,  ob  quas  Airardus  ipse  adesse  ne- 
quieritjdeoque  seu  Gonterum  seualium  delegarit, 
quisua  auctoritate  suaque  vice  fungeretur.  Haud 
ita  facile  assentiar  eidem  scriptori  Adventus  de 
modo,  quo  sacrum  corpus  exhumaium  ait.  Nam 
postquam  dixerat,  collectum  obviam  vutgus  abepi- 
scopo  admonitum,  utsacrumpignus  effoderet,post 
pauca  sic  prosecutus  est:  Data  tandem  episcopi  li- 
centia,  viri  faeminajque  adsepulchrum  certatim  pro- 
ruunt,terramquealiiferramentorumutensilibus,alii 
manuum  ung-uibus  egerunt,  quaeruntque  sub  pulve- 
re,  qui  fulgebat  in  ffithere.  Ita  quidem  ipse ;  at  mihi 
hsecepiscopi  licentia,  sacrique  corporis  a  promi- 

scua 


sed  intcr  un~ 
nxim  925  vel 
924,  anmim- 
qwe932,-eed 
(tn  ipse 


E 


A  hwdus 
adfuerit,  du- 
bitttripotest, 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEPTEMBHIS. 


207 


Anno    iOoO 
camulii» 
Sanclorum 
reliqaiis 

iwmtfertw 


13 


Aldcnardam 
ad  comitia  a 
Balduino 
Flandrix 
comite 


indicta  pro 
pace  cutn 
suis 


scua  plebe  effodiendi  modus,  ul  parum  prudens 
parumque  reverens,  ita  parum  verisimitis,  ac 
scriptoris,  rem  gestampro  suo  genio  exorna?itis, 
inventum  apparet. 

37  Huic  translationi  subjungo  aliquot  alias , 
quie,  dum  sanctus  Martyr  Trunchinii  jam  quie- 
scebat,  contigerunt.  Scriptor  Miraculorum  in ipso 
<suo  exordio,  laudans  Chronica,  nescio  qUcV ,  de 
prima  memenit  anni  1030,   quo  Balduinus  IV 
Fiandrise  comes ,   cognomento   Barbatus  et  Pul- 
chribarbus,  Mdenardse  inFlandria  sucV  gentis  co- 
mitia  indixit,  multisque  Sanctorum  corporibus 
eo  delatis,  principem  locum  S.  Gerulpho,  velut 
palrio  mariyri  in  supplicationibus  publicis  voluit 
concedi.  De  hac  ceiebri  transiatione  Meyerus  in 
Annaiibus  Fiandriee  annotavit  sequentia  :  mxxx 
indictus  Aldenarda;  ab  Balduino  principe  conven- 
tus,  quo  in  conventu  Hugo  episcopus   Novioma- 
g-ensis  cura  omni  Plandriae  digTiitate,  corpora  item 
sanctorum  Gerulphi,  Wandregisili,  Ansberti,  Vul- 
franni,  Bavonis,  Amandi,  Pharaildis,  Donatiani, 
Amelbergse,  Walburgis,  Landoaldi,  Vinciame,  Ve- 
dasti,  Bertini,  Winnoci,  aliaque  omnia  Elandriae 
sacra  interfuere  :  quibus  in  cseremoniis  tantus  divo 
Gerulpho ,  quod  Plandrici  esset  generis ,  habitus 
dicitur  honos,  ut  primum  ubique  sortiretur  dig-ni- 
tatis  locum ,  ejusque  feretrum  reliqua  omnia  pne- 
cederet.  Consonat  Sanderus  tom.  i  Flandriee  illu- 
stratse,  pag.  122,  ubi  eadem  fere  verba  refert,  quee 
auctor  Miraculorum,  ut  videatur  aut  hic  ipsi,  aut 
utrique  idem  vetustius  aliquod  Ckronicon  prm- 
iuxisse.  Causam  quoque  hujus  coni\ntus  a  Bal- 
duino  indicti  uterque  scripttor  iisdem  verbis  alle- 
gat :  Pro  pace  conjuranda. 

38  Hisce  addo  continuatorem  Chronici  Sige- 
berti  Gembiacensis  in  Ms.  clarissimi  viri  Justi 
Lipsii,  ab  Auberto  Mirseo  edito,  in  quo  ad  eum- 
dem  annum  hsec  legere  est  :  Comes  Balduinus, 
qui  dictus  est  Barbatus,  congregatis  marchisise 
suse  Sanctorum  corporibus,  Bavonis,  Wandregisili, 
Amandi,  Vedasti,  Bertini,  Winnoci  cum  aliis  innu- 
merabilibus  Sanctorum  reliquiis,  prsesente  Hugone 
Noviomensi  episcopo  cum  aliis  pluribus  episcopis 
et  abbatibus,  congregatis  totius  regni  sui  prima- 
tibus  apud  Aldenardum ,  pacem  ab  omni  populo 
conjuratara  firmari  fecit.  Meyerus  supra  laudatus 
factum  conjectura  sua,  iilustrat,  ibidem  sic  pro- 
secutus  :  Hunc  conventum  factum  invenio  pro  pace 
Plandrica;  hoc  est,  si  satis  cerno,  ad  componendam 
domesticam  discordiam,  in  qua  Elandri  in  duas 
divisi  partes,  alii  Barbato  patri,  alii  filio  ejus  Bal- 
duino  Insulano,  ut  llugo  Floriacensis  scribit,  adhse- 
rebant.  De  eadem  discordia,  secutaque  postmo- 
dum  pace  idem  Meyerus  paulo  tatius  egerat  ad 
annum  \Hl,undeego  rem  hicbreviter perstringo . 
Balduinus  V,  dictus  lnsulanus,  post  ductam  Ade- 
lam,  Roberti  Francorum  Regis  filiam,  (cujus 
nuptias  Baiduinus  pater  ipsi  conciiiaverat)  regia 
fretus  affinitate,  adversus  eumdem  patrem  rebei- 
iavit,  eumque  a  suis  lurpiter  destitutum  ex  comi- 
tatu  Flandrise  exegit. 

39  At  Barbatus  ad  Robertum  Normannorum 
ducem  auxilii  petendi  causa  confugit;  qui  viri 
sortem  miseratus ,  coliecto  exercitu,  rebeiiem 
filium  eo  brevi  redegit,  ut  is,  eodem  Roberto  duce 
arbitro,  pacem  supplex  peteret.  Supplicanti  an- 
nuit  Robertus,  eumque  patri  suo,  in  comitatum 
restituio,  reconciliavit.  Sic  litibus  compressis,  sub- 
dit,  ultra  in  pace  et  amore,  quo  decuit,  perstiterunt. 
Hwc  ipse  piuribus,  laudans  denuo  Hugonem  Fto- 
riacensem.  Verum  Hugo  iiie  Chronicon  suum  ad 
id  tempus  nonperduxit,  aut  si  perduxerit,  nihil 


ALCTOtt 
C.S. 


horum  in  editis,  quse  consului,  occurrit ;  sed  eo/iera 
piane  verba  totaque  illa  historia  leguntur  ajtwl 
Guiiielmum  Gemcticenscr»  in  Historia  Normanno- 
rumlib.  6,  cap.  6,  quam  eodem  seculo  xi  vergente 
ad  finem  conscripsit.  Dicendum  itaque  est,  Meye- 
rum  in  scriptoris  nomine  errasse,nisi  aliq  uod  IIu- 
gonis  Floriacensis  Chronici  exemplar  prse  mani- 
bus  habuerit  ,cuiista  GuiiieimiGemeticensisverba 
continuator  quidaminseruerat.  Utadpropositum 
redeamus,  omnino  verisimiie  est,  comitia  itiaAl^e- 
nardensia  a  Baiduino  Barbato  indicta  habitaque 
fuisse,  utpacem  veniamque,  quam  fitio  suo,  et  qui 
huic  adhtvserant,  rebellibus  subditis  pridem  con- 
cesserat,  sotemniter  confirmaret  et  perpetuam 
faceret. 

40  Noiim  tamen  asserere,  ea  omnia  Sanctorum  nkmniter 
corpora,superius  varie  recensita,  ittuc  tuncdelata  c??^r.">a    *' 
fuisse;  nam  el  in  S.Bertino  tom.  2  Septembris,  lauonu 
pag.  2§2probatum  est,  ejus  Sancti  corpus  eo  tem- 
pore sub  terra  latuisse,  et  hujus  toci nonestde sin- 
gulis  aiiis  id  inquirere.  Sed  ad  S.  Gcrulphum  quod 
attinet,  nihil  obstat,  quo  minus  vera  essepossint, 
qucE  de  sacroejusdem  corporeeaoccasione  singula- 
riter  honorato  prwdicti  scriptores  tradiderunt. 
Eodem  etiam  anno  Hugo  episcopus,  quem  iisdem 
comitiis  adfuisse  aiunt,  Noviomensem  ac  Torna-  E 
censem  ecclesiam  regerejam  potuit;  cum  is  tom.  9 
GatiiceChristiancVcot.$9ocircaannuml02Qadeam 
cathedram  pervenisse,  et  hoc  ipso  anno  ejus  nomen 
in  chartisjam  occurrere  dicatur.  Transeo  ad  aiia. 
Sanderus  tom.  iFiandrine  itlustratcV,pag.  Yllalte- 
riusseutransiationisseuelevaiio?iis,a??nolQ12fa- 
ctee  meminit  his  verbis :  Anno  mlxxii  facta  est  tran- 
slatio  S.  Gerulphi  martyris  a  Rabodone  Tornacensi 
episcopo.  De  eadem  in  Ms.  Regesto  abbatice  Trun- 
chiniensis  ad  citatum  annumsictegitur:Tri\ns\aX& 
fuerunt  reliquice  sancti  martyris  Gerulphi  a  reveren- 
dissimo  domino,  domino  Rabodone  episcopo  Torna- 
censi,  praesente  domino  Folcardo  ac  fratribus. 

41  Eamdem  denique  etiam  ex  tabulis  Trunchi-  anno  IW8 
niensis  monasterii,  iisdem  forte,  ex  quibus  nos, 
memorat  Sivpe  citata  Gailia  Christiana  col.  996  in 
Rabodone,  qui  ibidem  Raibo&usll  appell(tt»> 
turque  Noviome?isem  et  Tornace?i$e?n  cathv 
ab  a?mo  10GS  usque  ad  1098  tenuisse.  Folcardum, 
de  quoex  Regesto  Trunchiniensi  facta  ?nentio  est, 
ejusde?n  GaiticV  Ch?-istian<v  auctores  tom.  5,  col. 
235,  et  Sa?ide?*us  mox  laudatus  scribunt,  Sin- 
drado,  anno  1068  e  vivis  erepto,  in  prsepositwam 
Trunchinieixsis  ecclesicv  successisse,annoque\Ql§ 
mortuum  esse.  QitcV  ta??ien  tra?islatio  hic  ??iemore- 
tur,  et  an  ea  eievatio  potius  seu  sacri  corpo,  i 
elega?itiorem  theca?n,  aiiionve  ejusdem  ecctesuv 
locum,  depositio  fuerit,  aliunde  discere nonpotui. 
Magis  nota  est  altera  translatio,  qiuv  a?i?%o  L088 
instiiuta  fuit.  Cu?n  enim  Gedezo  vel  Godezu  pr& 
positus  Trunchi?iiensi$  Qccidentale?n  parU 
ctesiiv  eo  a?mo  dejecisset,  ut  eam  eiegantiori  sedy 
ficio  restauraret,  visu?n  est  pro  coiiigendis  ad  id 
opus  eiee??iosy?ii$  sancti  Martyris  corpus  per  r,<- 
rios  Fia?idriiVvicoscircu?nferre;id<i»<'  felicx  sut  - 
cessu  exsecutioni  ma?xdatu?n  est ,  uti  pluribus 
videri  potest  in  Adventu  num.  L5  ct  sequentibus. 

42  Rurs»,«  anno  1:!.V.  <•*<„>  Tr»,» 
ecclesiajam  ab  anno  1137  vet  sequentt  Pr&non- 
stratensibus  religiosis  ca?ionias  tradita  fuisset, 
S  Gerulphi  corpus  in  festo  Nativitatis  S.  Joa?inis 
Baptistcv,  seu  die  xxiv  Junii,  ex  veteri  ttpsano- 
theca  in  novam  tra?islatum  fuit  per  Waite?*um  de 
Mandra,  episcopum  Tornacensem.  De  hac  trans- 
latione  festum  annuum  Trunchinii  celebmn, 
ostendi?nussupra  ?iu??iAetU ;  necpiurahic  addo, 

cui?i 


,-,  IHSS/-I 
CflP. 


AltCTORK 

C.  s. 


Corjntsanno 
1566  Catvi- 
nistis  tempe- 
stive  stibdu- 
ctum, 


ae  dcinde 
Trunchi- 
nium  rcla- 
twn, 


landem  in 
eorumdem 
manus  devc 
niens,  timis 
sum  est, 


m  DE  s 

cum  cetera  huc  spectantia  tradat  scriptor  Mira- 
culorum  num.  15,  quem  consule,  si  lubet.  Nescio, 
quo  tempore  sacrum  ejusdem  caput  a  reliquo  cor- 
pore  separatum  fuerit;  sed  separatum  fuisse  et 
argentese  thecse  inclusum,  ex  dicendis  constabit. 
Verum,  quod  dolendum  est,  idem  illud  S.  GerulpM, 
indigense  martyris,  et  de  Flandrica  patria  sua 
optime  meriti  corpus,  tanto  annorum  spatio  ma- 
gna  cum  religione  asservatum,  impia  hseretico- 
rum  avaritia  pretiosa  sua  lipsanotheca  spoliatum 
dissipavit,  solo  capite  eorumdem  rabiei  feliciter 
subducto.  De  hac  sacrorumstrage,  qum  seculo  xvi 
Belgium  afflixit,  quantum  ad  Trunchinium  atti- 
net ,  piuribus  agit  ejusdem  monasterii  Ms.  Rege- 
stum,  alias  jam  laudatum,  ex  quo  sequentia  bre- 
viter  enarro. 

43  Mense  Augusto  anni  1566  quodam  die  ico- 
nomachorum  manipulus  summo  mane  Gandavo 
egressus,  Trunchinium  conctamavit,  illudque  mo- 
nasterium  et  ecclesiam,  sacris  omnibus  profanatis 
et  confractis,  indignum  in  modum  expilavit.  Eva- 
serunt  tamen  tunc  impias  manus  corpora  SS.  Ge- 
rulphi,  Basini  et  Aldegundis,  cura  et  opera  reve- 
rendissimi  domini  Livini  Baes ,  tum  temporis 

B  qbbatis,  qui  futuri  metuens,  ea  alibi  tuto  in  loco 
opportune  collocaverat.  Nam,  ut  habet  Regestum, 
provide  admodum  abdiderat  reverendissimus  do- 
minus  Sanetorum  reliquias,  Basini  videlicet,  filise- 
que  ejus  Aldegundis  ac  S.  Gerulplii  martyris,  cum 
eorum  feretris.  Collocarat  autem  ea  super  cellse 
vinariai  fornices,  ac  foramen  muro  obstruxerat. 
Metuens  autem,  ne  non  arcano  satis  essent  ac  tuto 
locata  loco,  eadem  cum  Sanctorum  reliquiis  in  Ca- 
meracense  absportari  curavit  castrum,  cujus  topar- 
cha  Prioris  nostri,  reverendi  domini  Hermanni  van 
Porceste,  frater  erat .  Post  hanc  tempestatem  sere- 
nior  rerum  facies  successit,  et  Trunchinienses 
Reiigiosi  in  sua  reduces,monasterium  et  ecclesiam 
restaurare  cocperunt. 

44  Relata  etiam  fuisse  supra  dictorum  Sancto- 
rum  corpora,  etsi  id  annotatum  non  repererim, 
aliunde,  certumest.  Sane  constat,illustrissimum 
ac  reverendissimum  dominum  Cornelium  Jansse- 
nium,  primum  Gandavensium  episcopum,  anno 
1500,  die  2  Maji  Trunchinii  aperta  S.  Basini  li- 
psanotheca,  hujus  corpus  inspexisse,  et  sublatis 
inde  ad  altaria  consecranda  pauculis  reliquiis,  in 
eadem  theca  denuo  conchisisse ,  uti  in  ejusdem 
S.  Basini  Commentario  tom.  ni  Julii,  pag.  700 
ostensum  est.Inter  altaria  auiem,qux  eodem  anno 
ibidem  inparochiali  ecclesia  (nam  ecclesiam  illam 
in  Conventualem  et  Parochiaiem  divisam  esse, 
num.  0  observavimus)  a  iaudato  episcopo  conse- 
crata  fuerunt ,  unum  in  memoriam  S .  Gerulphi  in 
eodem  Regesto  recensetur.  Manserunt  ibi  sacra 
illa  corpora  usque  ad  annum  1577  vel  circiter, 
quando  ex  nimia  credulitate  ejusdem  pr&lati,  cu- 
jus  prudentia  prius  servata  fuerant,  perierunt. 
Etenim  cum  Belgicorum  Ordinum  legati  Ganda- 
vense  foedus ,  de  quo  considi  potest  Famianus 
Strada  decad.  i,  lib.  0  de  Bello  Belgico  ad  prcccita- 
tum  annum,  cum,  inquam,  foedus  istud  sanxis- 
sent,  quod  salva  Religione  Catholica,  debitaque 
regi  obedientia  adversus  solos  Hispanos  eisque 
adhasrentes  ictum  ferebatur ,  abbas  persuaderi 
sibipassus  est,  ut  omnem  ecciesim  suee  supeitecii- 
lem  et  thesaurum  conjuratorum  fidei  crederet,  ne 
Hispanis,  ut  aiebant,  prgeda  fierent. 

45  De  hisce  plura  habet  Regestum,  unde  ista 
subjungo.  Omnia  ig'itur  aurea  arg-enteaque  vasa 
templi  ipsis  tradita,  sacrre  vestes,  aliaque  omnia 
templi  ornamenta,  qus;  multa  erant  et  pretiosa, 
Gandavum  asportata,  ac  in  scriniis  curite  civitatis 


GERULPHO  MARTYRE 

cum  inventario  bene  munito  (ut  putabatur)  fideli- 
ter  collocata.  Inter  pretiosiora  abbatia?  ornamenta 
fuere  tres  thecae,  sive  feretra,  in  quibus  patrono- 
rum  loci  reliquias  asservabantur;  ac  in  primis,  in 
quo  sancti  martyris  Gerulphi  erant  recondita?,  ar- 
gentea  celatura  in  integrum  erat  coopertum.  Fe- 
retra  vero  S.  Basini  ac  S.  Aldeg-undis,  ejusdem 
filite,  lig-nea  quidem  erant,  miro  tamen  opere 
ac  arte  scrulpt®  erant  desuper  Sanctorum  ahquot 
imag-ines.  Omnia  igitur  ablata;  et  quod  maxime 
dolendum  ac  omni  seculo  deflendum,  cum  m- 
clusis  Sanctorum  reliquiis.  Porro  TruncJmnen- 
ses  non  modo  ex  istis  omnibus  nihil  receperunt, 
verum  etiam  e  monasterio  suo  postmodum  ex- 
pulsi  fuere.  Audiamus  denuo  Regestum  -^  Ut 
autem  cuncta  manus  hsereticorum  abstulerat,  ipso 
divi  ^g-idii  festo  fratres  omnes  monasterio  ex- 
pellunt;  et  quidquid  reliquum  inventum  est, 
nebulonibus  cessit;  fratribus  interim  hinc  inde 
per  Belgium  vagantibus  ac  sedem  tutam  quaeren- 
tibus. 

46  Fecit  tamen  Prioris  in  S.  Gerulphum^nete, 
ut  hujus  cranium,  quod  a  reliquo  corpore  sejun- 
ctum,  et  argentejs  thecm  inclusum  superius  dixi- 
mus,  communi  sacrorum  stragi  superesset.  Ita 
rursum  habemus  ex  Regesto,  quod  post  verba  de 
rebus  Gandensi  custodise  traditis  superiori  nu- 
mero  recensita,  sic  prosequitur  :  Solum  autem 
S.  Gerulphi  cranium  his  (feretris  seu  lipsanothecis) 
inclusum  non  erat,  sed  arg*entese  alteri  thecse,  ad 
instar  plane  ejus,  quam  modo  e  cuprea  habemus  ma- 
teria.  Prior  igitur  Judocus  Sterck,  vir  religiosus  ac 
pro  sancto  Martyre  zelosus,  accepto  cranio,  ipsum 
in  veteri  illa,  quse  apud  nos  est,  theca  collocavit, 
ac  in  sedibus  magistri  Livini  Nemegher  Gan- 
davi  abscondit.  Postmodum  tamen  metuens  ex  ru- 
moribus  sparsis,  ne  forte  in  manus  grassatorum 
deveniret,  tutiori  abscondere  voluit  loco,  atque 
illud  sublatum  in  horto  viduse  Elisabetha?  Jansens 
fodit  prope  S.  Bavonem  in  vico,  qui  dicitur  de 
Quaetdam:  ac  inde,  urbe  reconciliata,  denuo 
cum  reverentia  adnosest  relatumj  idemque  adhuc 
est  holosericum ,  quo  hodie  adhuc  cranium  est 
involutum.  Mirabilis  Deus  in  Sanctis  suis,  quod 
nec  theca ,  quse  est  e  leni  materia  (est  enim  ad- 
huc  eadem,  nisi  *  pedaneum  ei  coaptariut)  nec 
holosericum  humore  sit  putrefactum.  Porro  Gan- 
davum  Deo  regique  Catholico  reconciliatum  esse 
anno  1584,  docet  Famianus  Sirada  decad.  2,  li- 
bro  6  de  Bello  Belgico,  ad  quod  usque  tempus 
sacrum  Martyris  cranium  in  preedicto  horto  in- 
fossum  oportuit  latuisse. 

47  Nescio ,  an  simiii  atiqua  ratione  partem 
corporis  S.  Basini  hsereticis  subduxerint  Trun- 
chinienses,  quampost  luctuosa  illa  temporaapud 
eosdem  superstitem  memorant  Steytius  in  ejus- 
dem  Vita  Flandrica  et  Sanderusjam  ssepe  citatus 
pag.12'6.  Horumuttimi,  Trunchinienses  reliquias 
recensentis,  verba  hic  refero  :  Habuit  olim  Trun- 
chinium  corpora  SS.  Basini,  Aldegundis  ejus  filise, 
et  Gerulphi  martyris,  nunc  post  furores  hEereticos 
superest  cranium  ejusdem  Martyris,  pars  corporis 
S.  Basini.ac  dens  S.  Joannis  Baptistse,  quem,  Meyero 
teste,  olim  prseposito  Trunchiniensi  donavit  Baldui- 
nus  Calvus  ejusdem  monasterii  instaurator.  Ex 
dictis  tiquet,  Arnoldum  Rayssium  tempora  con- 
fudisse,  dum  in  Hierogazophylacio  Belgico,  quod 
seculo  xvn  edidit,  corpora  SS.  Basini,  Gerulphi 
et  Aldegundis  Trunchiniensi  ecciesim  non  dubi- 
tavit  adscribere.  Certe,  quantum  ad  S.  Gerulphum 
attinet,  hujus  sotum  cranium  etiam  hodiedum 
ibidem  asservari ,  irrefragibilis  testis  est  fre- 
quenter  a  me  laudatus  ejusdem  monasterii  abbas, 

cujus 


D 


■prxter  caput, 
quodsubtcr- 
ra  abscondi- 
tum,  rece- 
ptumque, 

E 


*  addc  quod 


ex  toto  ejus 
corpore  su- 
pcrest, 


el  Trunchi 


cujus  verbapro  coronide  huic  Commentario  sub- 
necto. 

47Respondeo  (inquitinhumanissimislitterisad 
Zscrvatur.  nosdahs)  in  abbatia  seu  ecclesia  nostra  non  asser- 
yari,  nisi  solum  caput  sive  cranium  S.  Gerulphi, 
involutum  frustulo  panni  holoferici  coloris  subflavi, 
quod  frustulum  secundum  traditionem  est  pars  to- 
tius,  in  quo  integrum  corpus  ejus  involutum  erat 
in  ipsa  translatione  et  deinceps.  Est  autem  prsedi- 
ctum  caput  cum  aliorum  reliquiis  clausum  in  arca, 
seu  cista  lig-nea,  caelatura  arg-entea  adornata;  et 
itaexponitur  in  altari  festis  S.  Gerulpbi  et  aliorum 
Sanctorum  diebus,  quorum  reliquias  continet.  Plura 
hoc  de  Sancto  dicenda  non  habeo ;  quare  Vitam 
subjungo. 


V  I  T  A 


2?/.) 


Auctore  anonymo 


B  Ex  Ms.  Bertiniano,cum  Trunchiniensi 
te  collatio. 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEPTEMBRIS, 

modo  corde  humili,  cujus  mentio  in  mente  habetur,  A.  **<«»•, 

precor  misericordiam,  ut  suo  interventu  mihi  rni- 

sero  propitium  faciat  Spiritum  sanctum,  cujus  ope 

valeam  coeptum  ag-ere  absque  noxa  opus,  et  sine 

gravi  sudore  penna  leviter  valeat  digna  laudeexa- 

rare. 

3  Iste  quidem  sanctus  martyr  Gerulfus,  quam-  ^perm^ 
quam  ferretur  nuper  inventus  d,  ostensis  I)ei  mi-  clum  Mar" 
rabilibus,  tamen  antequam  praesenti  luce  per  car-  XZ^C 
nem  potiretur,  elcctus  a  Deo  creditur,  secundum  uu. 
apostoli  Pauli  dictum  :  <  Qui  elegit  nos  in  ipso  ante  d 

«  mundi  constitutionem,  »  Neque  sui  homicidae 
patrini  malitia  fecit  modo  eum  martyrem,  sed 
divina  procurante  clementia,  in  ipsa  suse  originis 
hora  martyrii  virtus  est  ei  collata.  Unde  se  ita  est, 
immoquiaest,  nitar  ad  multorum  utilitatem  de  eo 
aliquid  litteris  comprehendere ;  nec  pudebit  me, 
dignum  quamvis  reprehensione,  quantum  mihi  ve- 
racium  testium  intimatum  constat  relatione  scri- 
pta  e,  Deo  auxiliante,  referre.  Eo  itaque  orante,  < 

concedat  mihi  loquendi  recta  officium,  qui  linguas 
infantum  facit  esse  disertas,  et  qui  asinam  insi- 
pientis  prophetae  fecit  humano  fari  sermone  f,  cu-  ' 

jusque  benignitate  hic  Sanctus  cselesti  perfruitur 


aliisqui 


PROLOGUS. 


claritate.  Rogo  autem,  in  quorum  forsan  manus  E 
ha3c  oratiuncula  venerit,  fratres,  uti  dictantis  no- 
men  nemo  curiose  requirat ;  at  materiam  rei  sajpe 
sedulus  leg-at,  ne  fastidium  persona?  rustica  g  vi- 
litaspariat,  et,  quod  optimi  exempli  portat,  uni- 
versalis  fraternitas  per  malivolos  perdat. 


sns  ab  abba 
le  suo  scri- 
bere, 
a  b 


Auctor  jus-  /^ogitis  me  a  inertem,  nobilissime  abbatum  ac 
-  V-vvenerande  pater  Gerarde  b,  arduum  valde  opus 
aggredi,  quod  si  cuiquam  philosophorum  suppone- 
retur,  foret  dirficile.  Me  etenim,  ex  asse  inscium, 
remini,  ut  video,  peritum,  quem  nulla  liberalium 
artium  disciplina  reddit  politum.  Puto  namque  cha- 
ritate,  qua  redoletis,  hoc  g-ig-anteum  onus  imperare, 
cui  dig-num  duco,  licet  sermone  inculto,  obedire. 
Deus  quippe  charitas  est;  et  qui  charitate  caret, 
Deum  profecto  non  habet ;  cum  dilectione  vero  ve- 
strae  g^estio,  quamvis  intolerabili,  obtemperare  jus- 
sioni ;  sed  in  rustieo  nihil  urbanitatis  nihilque  fa- 
cetse  eloquentke  quaeretis.  Scitis  enim,  Salvatorem 
mundinonprincipes  nec  oratores  quaesisse,  quorum 
potestate  ac  prudentia  redimeret  saeculum ;  verum 
idiotis  etpiscatoribus  sua  dig-natus  est  credere  Sa- 
cramenta,  qui  omnem  sua  instanti  prsedicatione  ad 
salutem  converterent  mundum.  Itaque  hoc  in  me 
exigno  utimini  exemplOj  qui  omni  ing^enio  litterali 
careo;  Deo  autembenig^nissimoauspice,  ordiar  ora- 
tionis,  licet  scabrosoe,  telam;  sed  continuis  precibus 
licia  dictionum  ordinatim  imponite,  quo  verborum 
forma  suavius  inseri,  et  pulchrius  queat  movere. 
2  Si  quid  erg-o  sequi  sermonis  aderit,  vestrae  ad- 

n  imperitiie  scribendum  est  sanctitati ;  si  quidquam  pravi,  meoe 

sux   veniam    .„,.,.  .  .  , . 

mielicitati,  qui  magTiorum  virorum  negotium  lm- 
pudens  assumpsi.  De  sancto  siquidem  Gerulfo,  ut 
mandastis,  loquelae,  haud  vitae,  barbarae  c  viro  lo- 
cuturus,  cavere  ex  toto,  fateor,  barbarismi  atque 
solcecismi  vitia  nequibo.  Quia  et  in  tela  saepe  sta- 
minis  fila  rupta  texentis  doctse  mulieris  reformat 
industria,  ac  vestem  fingit  intuentibus  gratam; 
enimvero  ita  prudentis  lectoris  oculus  leg^et,  quod 
bonum  est,  respuet  aequanimiter,  quod  pravum 
perspiciet,  sine  semulatione.  Vestram  quoque  au- 
ctoritatem  murum  opponam  semulis,  qui  aliquando, 
quod  ignorent,  reprehendunt  in  aliis.  Nullam  erg-o 
scientise  artificiosse  habens  fiduciam,  illius  solum- 


?'ustici(atis 


petit, 


ANNOTATA. 

a  In  nostro  apographo  Bertiniano,  in  quo  solo 
ex  Mss.  nostris  editisque  hunc  Prologum  legi  in 
Commentario  pr&vio  monuimus,  sequens  titulus 
pr<vfigitur  ;  Incipit  Praefatiunculade  passione  san- 
cti  Gerulfi,  et  aliquibus  per  eum  factis  medelis. 

b  Hunc  Gerardum  probabiliter  fuisse  sanctum 
Broniensem  abbatem,  qui  inter  alia  monasteria 
etiam  Bertinianum  reformavit  rexitque,  diximus 
in  Commentario  §  2,  ubi  etiam  de  scriptore  hujus 
Vitce  conjecturam  nostram  dedimus. 

c  Cur  Sanctum  loquelse  barbaraa  virum  diccisse 
videatur,  lege  conjecturam  nostram  in  Commen- 
tario  num.  17.  Porro  quem  hic  Virum  appellat, 
infra  num.  6  Puerum,  et  num.  8  Adolescentem  et 
Juvenem  nuncupat.  Adi  Commentarium  num.  27 
et  seq. 

d  Hinc  disce  setatem  scriptoris;  invenio  enim, 
seu  translatioS.  Gerulphi  ex  Merendra  Trunchi- 
nium  contigisse  debuit  inter  annum  923  vel  924 
annumque  932,  uti  in  Commentario  §  3  diximus. 

e  Adi  Commentarium  num.  10. 

fBalaami  scilicet  asinam  in  libro  Numerorum 
cap.%%. 

g  Ubique  auctor  rusticitatem  suamsic agnoscit, 
ut  videatur  conditione  rusticanatus  fuisse. 


£0) 


CAPUT I 


A.IROKYIIQ. 


Patre  Leut- 
V)Oldo,matre 
Ratffucra 
nasciiur 
ab 


B 


de 


tn  Mcmi- 
dra :  Gan- 
davi  nacro 
chrmnate 
unctun, 
h 

*   vidcrctur 


domum  re- 
diem,  in  ec- 
clesia  Tntn- 
chinimsi 
precadtr, 

m 

n 

o 


2G0 


CAPUT  I. 

Sancti  parentes  et  patria  :  pia  pueri- 
tia  :  Sacramentum  Confirmationis 
ipsi  collatum  :  ccedes  et  sepultura 
miraculis  clara  et  de  invidis  vindi- 
cata. 

Creator  a  rerum  Deus,  omnia  sapienter  con- 
dens,  diversis  caelum  depinxit  sideribus,  cla- 
ritate  differentibus,  atque  terram  variis  Sanctorum 
decoravit  luminaribus  b.  Et  quidem,  ut  stellse  in 
cifilo  solis  lumine,  ita  Sancti  in  terra  a  Christo, 
vero  sole,  illustrantur,  diffundentes  passim  per  or- 
bem  miraculorum  suorum  claritatem.  Ex  quorum 
numero  Sanctornm  martyrem  Gerulfum,  divino 
lumine  fulgidum  ac  signis  coruscura  cum  aliis  in- 
numerabilibus  Dei  Electis  gaudens  amplectitur 
Erancia  c,  juxta  maris  Oceani  quiescentem  littora, 
perspieua  in  populis  ostendentem  sauitatum  mira- 
bilia,  cujusque  beata  origo  noscitur  iu  pago  exti- 
tisse  Mempisco  d.  Euit  igitur  S.  Gerulfus  cata  e 
saiculi  dignitatera  parentibus  inclytis  oriundus, 
quam  nobilitatem,  dura  nostro  usuvixit  in  sseculo, 
piis  conservavit  moribus  f  :  non  ignotis  autem 
parentibus  hic  editus  Infans  est;  quia  ejus  geni- 
tor  Leutgoldus  nomine,  genitrix  vero  Ratguera# 
dicta  est.  Eelices  utique  ambo,  quibus  concessum 
est  divinitus  talcm  tamtamque  generare  prolem  in 
lioc  raundo. 

5  Habitatio  vero  illorura  in  prsefato  extitit  pago, 
injuris  sui  villa,  nomine  Merendra  h,  ubi  est  na- 
tus  eorum  beatus  infans,  jam  tunc  dilectus  Deo 
Gerulfus,  ibique  sacri  baptismatis  fonte  rena- 
tus,  ct  honorifice  alitus  est.  Tantus  ergo  eum 
setate  puerili  Dei  amor  accendit,  ut  domi  sedens, 
vel  foras  ambulans,  nihil  aliud  videbatur  *  medi- 
tari,  quara  id,  quomodo  placere  valeret  Creatori. 
Sacerdotcs  etiam  ac  Dei  ministros  toto  cordis  i  de- 
siderio  diligens,  monasteria  et  ecclesias  Sanctorum 
circuibat,  eterga  divinum  cultuni  corpore  et  animo 
semper  iutentus  erat.  Qui  cum  talibus  et  aliis  Deo 
dignis  polleret  actibus,  atque  sacro  chrismate  ab 
episcopo  nondum  csset  delibutus,  veuit  quadam 
die  ad  monasterium,  quod  vocatur  Blandinium  in 
Gandavo,  a  sancto,  ut  fertur,  constructum  Amando  k, 
ubi  Helvscus,  Noviomaccnsis  l  ecclesise  episcopus, 
tunc  temporis  venerat,  acturus  ibi,  quae  Dei  erant 
obscquia. 

G  Curaquc  ibidcm,  ut  cseteri,  ab  eodem  episcopo 
sacri  chrismatis  uuctionera  fuisset  insignitus,  gau- 
dens  ccepit  cum  suo  patrino  regredi  ad  genitoris 
domuin.  Cum  autera  appropinquarcnt  monasterio, 
quod  dicitur  Truncinias  mjuxta lirapham  Legiam  n. 
isdera  boiue  indolis  Puer  o  supplici  precatu  ro- 
g'avit  patrinum,  quo  orationis  causa  declinarent 
in  sanctse  Dei  g'cnitricis  Mariae  oratorium ,  et 
post  cibo  refocillati  ac  potu,  cceptum  carperent 
iter.  Audierat  enim  Evangclium  sic  exhortans  : 
'■  Qiucrite  primura  rcg'nuiu  Dei  et  justitiara  ejus, 
i  et  omnia  bona  ministrabuntur  vobis.  »  Quo  au- 
dito,  ejus  patribus  non  tam  charitate,  quam  cor- 
poris  coactus  eg'it  nccessitate.  Surgentes  autem  a 
refectioue,  equis  ascensis,  eoncito  gradu  perge- 
bant,  uude  venerant.  Pergentes  igitur  pariter  duo, 
completum  est,  quod  legitur  iu  psalmo  :    f  Cum 


VITA  S.  GEEULPIII  MARTYRIS 

«  electo  electus  eris,  et  cum  perverso  perverte- 
ct  ris  p.   » 

7  Diaboli  enim  illectus  sug-grestione,  ac  letifero 
veneno  mente  q  debriatus,  ejus  non  *  patrinus  jam, 
sed  nequissimus  lanista,  pessimusque  homicida,  be- 
nigno  ait  Eiliolo  :  Scito,  Eiliole,  pro  certo,  quia 
meo  mox  interibis  g*ladio.  Vox  ista  non  fuit  horai- 
nis,  verum  diaboli  intus  loquentis  j  qui  vero  m  ser- 
pente  locutus  est  prothoplasto,  ille  ipse  et  per 
istum  r  locutus  probatur  Filiolo.  Quid  erg-o  sim- 
plex  humilisque  dixit  patriuo  Eiliolus  ;  Sme,  sine, 
inquit,  pater  bone,  ut  ne  tam  nefariam  rem  perpe- 
tres  in  me.  Me  quidem  leviter  vales  interimere,  at 
graviter  peccabis  coram  communi  nostro  Patre. 
Parce  autem  mihi,  et  consule  tibi;  si  enim,  quod 
faris,  eg-eris,  mihi  quidem,  ut  credo,  iudigno  Chri- 
stus  misericorditer  coronam  patientise  reddet  in 
coelis,  tibi  vero  gehenuam  supplicii,  in  a^ternum 
permanentis.  Ha^c  prorsus  innocentis  Pueri  mouita 
salutis  flocci  pendens  ille -crudelis  parricida,  qui 
parturierat  injustitiam,  et  conceperat  dolorem,  et 
pepererat  in  corde  iniquitatem,  ense  abstracto  per- 
cutiens,  trucidavit  eum ;  prociditque  in  terram  de 
caballo;  non  tamen  cito  mortuus,  sed  victurus  in 
hoc  sebcuIo  tempore  exiguo,  ut  auctorem  mortis 
sua?  detegeret ;  quia  divina  clementia  nolebat  ali- 
quem  suspectum  ejus  ca^de  falso  crimine  inculparis. 

8  Quo  ergo  jacente  in  solo  seraivivo,  equus  ejus 
sine  humano  sessore  rediit  domum,  in  qua  soli- 
tus  erat  stare.  Cumque  jam  dicti  ssepeque  dicendi  t 
mater  pia  Adolescentis  vidisset  equum  cruenta- 
tum  sanguine,  intellexit  illico  divino  instinctu,  Ei- 
lium  a  suo  patrino  esse  interfectum.  Continuo  au- 
tem  fit  ingens  luctus ;  patre  ac  matre  Filium  la- 
mentantibus,  geraens  perstrepit  omnis  familia 
magnusque  dolentium  clamor  surgit  ad  a^thera. 
Tandem  aliquando  compresso  paululum  plangeu- 
tium  tumultu,  pater  cum  familia  virili  *  carpit  iter 
qua;rendi  Eilium  ;  cumque  pra3  noctis  obscuritate 
nequirent  pervenire ,  quo  corpusculum  seminecis 
jacebat  Adolescentis,  ductu  tandem  equi,  quem 
isdem  equitaverat  Juvenis,  pervenerunt  illo,  ubi 
eumpenejam  mortuum  repererunt.  Inhujusergo 
scelerosihomicidae  facto  primi  fratricidse  Cain  invi- 
diam  animadverto.  Sicut  enim  Cain  et  Abel  fratres 
dicuutur  carnaliter,  sic  ct  isti  fratres  spiritualiter. 
Sicut  etiam  justus  Abel  nihil  mali  vel  verbi  vel  ope- 
ris  legitor  egisse  Cain  fratri ;  ita  nec  hic  S.  Gerulfus 
nil  *  lsesit  suo  spirituali  patri. 

9  Cain  itaque  invidia  peremptus  est  Abel;  et 
hujus  invidiosa  malitia  occidit  Gerulfum  innocen- 
tem.  Invidia  enim  diaboli  mors  introivit  in  orbem 
terrarum,  quee  et  prothoplastura  de  paradisi  ejecit 
felicitate,  et  Cain  cum  lpso  homicida  extorris  est 
caslesti  beatitudine.  Enimvero  istius  carnificis  ini- 
quitas  pejor  fore  perspicitur ;  quia  ejus  poeniten- 
tia  non  auditur,  Cain  vero  poenitudo  in  Geneseos 
legitur  libro  ;  et  ideo  creditur  requie  perfrui  in  cae- 
lo  w.  At  istis  omissis,  prosequar  cetera.  Narravit  si- 
quidem,  prout  valuit,  sanctus  martyr  Gerulfus 
patri  suo,  se  a  patrino  neci  traditura,  simulque  po- 
stuians,  ut  corpusculum  suum  Truncinias  monaste- 
rium  humandum  ferri  juberet,  ac  pro  suse  animae 
redemptione  alodium  x  juris  sui  S.  Marise  altario 
traderet,  atque  caballum  suum  clericis  ibidem 
Deo  servientibus  daret.  Cumque  hsec  verba  mo- 
riens  ederet,  munitus  corpore  Christi  et  sanguine, 
relicta  plena  lachrimarurn  valle  y3  ovans  ascen- 
dit  in  83thera,  conjunctus  sanctorum  numerositati 
niartyrum,  cum  quibus  fruitur  caelestium  clari- 
tate  virtutum,  exultans  et  laudans  Regem  ange- 
iorum,  qui  ei  dignatus  est  concedere  eorum  glo- 

riosam 


D 

v 

idcoquc.  apa. 
trino  stto  le- 
thaliter  vul- 
neratur. 

<1 
*  al.  addi(, 
quasi 


Moribundns 
a  patre  suo 
poslulat, 
t 


al.  virile 


F 

*  imo  quid- 
quam 

ut  Trunchi- 
nii  sepelia- 
lur,  elprx- 
dhtm  snum 
cidetn  eccle- 
sixdonctur: 


DIE  VIGESIMA  PBIMA  SBPTEMBEIS, 


201 


srd  in  Me- 
rcndru  M- 
jmltus,  "ii- 
racutis  clu- 
rct. 
aa 


bb 


*  (U.  illumi- 
natai 

dd 

*  al.  u  po- 
pulo 

Cor/tus  ejus 
ab  invidis 
sub  terra  de- 
primitur 

ee 

(f 


B 


nonsinepr.r- 
scnti  ultionc 
divina. 


*  al.  cum 
nliis 


99 


hh 


riosam  societatera.  [Di§pessit  autem  g-loriosus  Do- 
mini  Testis  undecimo  Kalendas  Octobris  z.~] 

10  Genitor  denique  beati  jam  fati  martyris  Ge- 
rulfi  ob  cupiditatem  sseculi  retinuit  prsedium,  quod 
jusserat  sanctre  tradere  Mariaa;  et  Pilii  venerandum 
corpusculum  ad  suum  fecit  devehi  domicilium  , 
ibique  in  S.  Radegundis  basilica  sepelivit  aa,  ubi 
etiam  Dei  oranipotentis  operante  clementia,  mul- 
ti  diversa  recipiunt  sanitatum  remedia,  qui  cum  fi- 
de  integra  ejus  expetunt  beneficia  bb.  Cceci,  sur- 
di,  muti,  claudi,  dsemoniaci,  et  quicumque  gra- 
vantur  variis  infirmitatum  incommodis ,  ibi  ora- 
tum  convenientes,  recedunt  ablatis  doloribus  inco- 
lumes  cc.  Candelae  namque  persaepe  sine  materiali 
igne  ibidem  sunt  luminatae  *  ,  ostendens  vera 
lux  Christus  dd,  quod  eum  in  lucidis  mansionibus 
retineat  repostum,  et  venerari  oporteat  palara  po- 
pulum  *,  quem  illuminatione  cereorum  clarificat 
soljustitiae  Christus. 

11  Ante  igitur,  quam  a  praesule  Eangario  eet 
qui  septimus  ab  Heliseo  episcopo  extitit,  htec  mira- 
bilia  fuissent  audita,  invidia  csecati  diabolica  tres 
clerici  ex  sancti  confessoris  Bavonis  monaste- 
rio  ff,  et  furore  debriati  nimio,  euntes  illo,  mauso- 
leum  corporis  sanctissimi,  quod  divina,  et  inef- 
fabilis  pietas  ex  defossa  humo  in  sublime  levaverat, 
multo  profundius ,  quam  fuerat ,  terrae  studue- 
runt  reponere.  0  nefanda  ,  quid  agis  ,  invidia? 
Omne,  quod  diligit  Creator,  prsecipitare  niteris  ad 
ima.  In  motu  tu  ipsa  laberis,  ac  numquam  ascen- 
des,  quEe  cunctis  suades  cadere.  Tu  enim  nostris 
in  paradiso  parentibus  perditionis  foveam  para- 
sti ,  tu  et  istis  clericis  suasisti  abscondere  the- 
saurum,  quem  patefacere  volebat  providentia  Crea- 
toris.  Paruerunt  quidem  tunc  nequam  suggestio- 
ni,  paraverunt  autem  sibi  confusionem  perpetui 
opprobrii.  Talis  est  ergo  tua  maligna  proraissio, 
quse  homines  tibi  parentes  in  lacum  pertrahit  infer- 
nalem,  et  in  praeseuti  tribuit  dolorem  et  verecun- 
diam;  sicut  his  infelicibus,  quorum  nunc  mentio- 
nem  habeo. 

12  Hoc  vero  tam  immane  flagitium  non  per- 
misit  Kex  supernus  manere  inultum.  Nam  unus 
eorum  oculum  dextrum  amisit,  quia  noluit  Justum 
videre  g'loriosum.  Alius  de  equo  ruens,  coxa  fra- 
cta  ,  ad  domum  cum  magno  dolore  relatus  est 
suam;  quoniam  invidebat  aliis  *  sanctum  invise- 
re  locum.  Tertius  eorum,  aliia  astantibus  ac  cer- 
nentibus,  nimium  multumque  stercoris  gg  in  op- 
probium  suum  emittens ,  verecundus  abscessit; 
quia  sancti  Viri  corpus  ,  cunctis  aromatibus  re- 
dolens  suavius  ,  velut  caeterorum  infelicium  ho- 
minum  sestimavit  corpora  putentia.  Hoc  omni- 
no  intuitu  impudentes,  uti  reor,  eg'erunt,  ne  sui 
seuioris  hh,  sancti  videlicet  Bavonis,  locns  et  ho- 
nor  decresceret ,  ac  sancti  Gerulfi,  cui  et  amen- 
tes  invidebant,  gloria  crescendo  in  dies  augeretur. 
Stulti  etenim  et  tardi  corde  ad  credendum,  non 
intelligebant ,  quod  ipsi  duo  ,  ut  omnes  Sancti  , 
nec  invidi,  nec  discordes  sint,  cum  Deo  sint  pro 
meritis  justis,  qui  est  vera  pax,  et  fecit  utraque 
unum,  copulati  in  charitate,  qui  vivunt  cum  eo 
in  uuitate  dilectionis  sua3,  siue  fine  potientes  inae- 
stimabili  claritate  in  ceelis. 

ANNOTATA. 

a  Ab  eodem  hoc  exordio  ineipit  Vita  etiam  in 
codice  Trunchiniensi,  Valceltensi,  et  apographis 
Sicessionensi  et  Corsendoncano  ,  atque  editione 
Sandein.  Sed  in  apographo  nostro  Bertiniano 
prmmittitur  :  Incipit  sancti   Gerulphi  martyris, 


exigua  litteris,  at  magna  meritis,  Passio.  A. 

b  Jn  aliis,  pr&terquam  in  codice  noslro  Val- 
cellensi  et  apographo  Suessionensi  legitur,  claris 
luminaribus.  Verum  hujusmodi  minutias  in  poste- 
rum  inobservatas  preeteribo,  ne  nvmiis  annotar 
tionibus  sine  opereepretio  lectori  tsedium  pariam. 
c  Solum  Consendoncanum  habet,  Flandria;  quod 
amanuensi  dicta  biographi  interpretanti  adscri- 
bendum  est :  reipsa  enim  designat  Flandriam,  qum 
antiquc-e  Franeise  regni,  qua  Septemtrionem  ver- 
sus  Germanicum  mare  respicit,pars  erat. 

d  Trunchiyiiensis  codex  habet,  Mempisco;  San- 
derusinpriori  editione  Hagiologii  Ftandrue;Men- 
xisco,  in  posteriori  rectius;  Mempisco.  Porro  ex 
dictis  ac  dicendis  manifestum  est,  veteri  hoc  no- 
mine  Flandriam  designari,  aut  certe  ejusdem 
partem,  in  qua  Gandavum  ejusque  circumjectus 
ager  sita  sunt,  quamque  pagum  Mempiscwm,  et 
Menapiscum  olim  appellatum  fuisse,  etiamaliun- 
de  novimus. 

e  Gr&ca  vox  est  v.y-%t  Latine  secundum  :  unde 
Sanderuspro  ea  substituit :  juxta. 

f  In   Trunchiniensi  est :  Piis  castis  conservavit  1 
et  decoravit  moribus.  Consonat  Sanderus,  omissa 
tamenvoce  piis. 

g  De  exigua  utriusque  nominis  discrepantia, 
quse  in  Mss.  editisque  occurrit,  lectorem  monui- 
mus  in  Commentario  prsevio  num.  23. 
h  Adi  Commentarium  num.  22  et  29. 
i  Vox cordis,  quse  inreliquis  omnibus  legitur,in 
Bertiniano  apographo  nostro  desideratur. 

k  S.  Amandi  episcopi  Trajectensis  gesta  illu- 
strata  habes  tom.  i  Februarii  ad  diem  C,  ubi  etiam 
pag.  822  de  celeberrimo  illo  S.  Petri  Blandiniensi 
monasterio,quQd}iodiequeinsigniler  floret,actum 
jam  est. 

1  Id  est,  Noviomensis,  uti  in  ceteris  Mss.  legitur. 
Est  autem  Noviomagum,  quod  nunc  Novionum  et 
Noviodunum,  Gallice  Noyon,  episcopatis  civitas  in 
Picardia,  cujus  episcopi  Tomacensem  in  Belgio 
episcopatum,  in  quo  Gandavum  censebatur,  ali- 
quot  secutis  simxd  rexerunt,  unde  et  Noviomenses 
et  Tornacenses  episcopi  promiscue  vocitati  fuere 
usque  ad  annum  1146,  quo  cuique  sedi  suus  datus 
estepiscopus.  Secuto  denique  decimo  sexto  Gan- 
davum,  Tornacensi  dicvcesi  sicbtractum,  proprio 
episcopatu  illustratum  est.  De  tempore,  quo  Eli- 
seus  Noviomensem  ac  Tornacensem  ecctesiam  ad- 
ministravit,  consicle  Commentarium  num  23  et  se- 
quentibus. 

m  TVwttcTrunehinium,  Flandrice  Drongen  voca- 
tur  dequovide  Commentarium.  mcm.  i. 

n  Legia  alias  Lisa,  Gallis  le  Lis,  Flandris  de 
Leye,  fluvius  est  in  Artesia  ortus,  qui  deindeper 
Flandriam  labens,  ac  tandem  nonproctcl  a  Twn- 
chinio  Gandavum  ingressus,  Scaldi  se  miscet  et 
nomen  amittit. 

o  Supra  in  Annotatis  ad  Prologicm  lit.  c  obser- 
vavimus,  S.  Gerulphum  ab  eodem  biographo  ali- 
&z'Virum,  alibi  Adolescentem,  atibi  Juvenem  ap- 
pellari.  Vide  locum  Commentarii  ibidem  assiga- 

tum. 

p  De  hoc  vcrsu  psalmi  17  conside  interpretes. 

q  In  Trunchiniensi  et  Corsendoncano  legitur .- 
Letifero  veneno  invidiaunentem  debriatus. 

vlbidem  additur  :  Miserum  et  mi.serabilem. 

s  In  apographo  nostro  Bertiniano  ista  sic  tan- 
tum  teguntur  :  Prociditque  in  terram  de  caballo, 
victurus  in  hoc  soeculo  tempore  exiguo.  Verum  cum 
ceteras  voces  cum  aliis  Mss.  etiam  Valcetlensis 
codexet  Suessionense  apographum  haberent,  su- 
spicatus  amanuensis  incuriam,  casdem  supplen- 

das 


2ttt 


Cumque 


a.  tNoimo.  das  censui-  Ex hisceporro  observa,  ciedem  Sancto 
ob  suam  in  orando  moram  ab  impio  et  impotentis 
irm  patrino  illatam  fuisse. 

t  In  ccteris  omnibus  tanlum  legitur 
jamsupradicti. 

u  Nescio,  ubi  eam  Caini  poenitentiam  legerit 
biographus  inlibro  Geneseos;  namquse  ibidem  cap. 
4,  }  13  habentur,  desperantis  sunt,  non  pceniten- 
tis.  In  ceteris  omnibus  Mss.  nostris,  utietinedi- 
tis  a  Sandero,  eadem  Cdini  pcenitentia  memora- 
tur;  sed  quod  de  ejusdem  salute  hic  subditur,  ubi- 
que  desideratur.  Credo  equidem  a  transcribenti- 
bus  studiose  omissum  fuisse,  quod  nimium  para- 
doxum  videretur  ,  nec  ipsius  biographi  dictis 
consonum;  quippe  quisupra  dixerat :  Cain  cum  isto 
homicida  extorris  est  caslesti  beatitudine.  Lege  ta~ 
men,  si  lubet,  S.  Hieronymum  in  Epistolaad  Da- 
masum,  qute  inter  Criticas  illiusprima  est  in  edi- 
tione  ejusdem  Operum  Parisiensi  anni  1699,  tom. 
2  col.  563,  ubi  sanctus  Doctor  saluti  Cdini  favet. 

x  Alodium,   alodus,  alodis,  alaudum  unius  ejus- 

demgue  notionis  vox  est,  inquit  Cangius  in  Glossa- 

rio,  ubi  de  eadem  vocepluribus  agit.  Hicpro  pree- 

dio  accipitur,  quod  Merendram passim  interpre- 

B  tantur. 

y  In  aliis  Mss..prseterquamin  Valcellensi  no- 
stro  et  Suessionensi,  additur :  Aniraam  sanctam  in 
manibus  angelorum  afflavit,  ovausque  etc. 

7.  Uncis  inclusa  desiderantur  in  nostro  Berti- 
niano,  sed  in  ceteris  omnibus  habentur. 

aa  De  tumba,  quse  S.  Gerulpbi  fuisse  creditur, 
inecclesia  parochiaii  Merendrensi,  S.  Radegundi 
hodieque  dicata ,  lege  dicta  in  Commentario 
num.  29. 

bb  Trunchiniense  et  Corsendoncanum  Mss.  et 
editio  Sanderi  habent ;  Multi  diversa  receperunt 
sanitatum  reniedia,  qui  cum  fide  integra  et  mente 
sincera  ejus  expetierunt  beneficia. 

cc  Iliec  quoque  tota  periodus  in  iisdem  sic  ex- 
stat  :  Cffici  lumen  receperunt,  surdi  auditum,  et 
muti  loquelae  officium,  claudi,  daemoniaci  quoque 
optatara  receperunt  liberationem ;  et  quicumque 
gravati  variis  infirmitatum  incommodis  ibi  oratum 
convenientes,  recesserunt,  ablatis  doloribus,  inco- 
lumes, 

dd  Imo  :  Ostendente  vera  luce  Christo.  Trunchi- 
niensis  codex,  Corsendoncanum  apographum  et 
Sanderus,  ejus  ioeo  habent :  Per  quam  causara  vera 
C  lux  Christus  ostendebat;  sed  Valcellensis  codex  et 
Suessionense  apographum  nostro  Bertiniano  con- 
sentiunt. 

ee  Kangarius,  Rantgarius,  vet  Ragenarius  etiam 
tom.  ii  Gallise  Christianie,  coi.  907  recensetur  se- 
ptimus  ab  Eiisieo,  sive  sextus  ejusdem  successor 
in  episcopatu  Noviomensi  et  Tornacensi,  de  eoque 
mentionem  fieri  aiuni  ad  annum  825  et  829.  Quid 
autem  hic  pro  S.  Gerulphi  sacro  corpore  fecerit, 
fierive  curaverit,  nusquam  reperi. 

SFuithoc  alterum  monaslerium}  Gandavi  a 
S.Amando  sub  invocatione*S.Petriomniumque 
Apostoloi-nnt  erectum,  quid  a  S.  Bavone  postea 
appetiatum  /'nd,  uti  pluribus  videri  potest  in  ge- 
stis  ejusdem  S.  Amandi  Trajectensis  episcopi  ad 
diem  6  Februarii  Verum  secuto  decimo  sexto,  pe- 
tente  Caroto  V  imperatore,  per  Bultam  Paidi  III 
Papie  monasteriumhoc  in  coitegium  canonicorum 
commuiatuui  est,  quibus deinde  in ecclesiamparo- 
chialem  S.  Joannistranslatis,  haec  quoque  S.  Bavo- 
nis  appellariccvpta  est,  et  eodemseculofacta  cathe- 
di*aiis,  eodem  nomine  hodieque  nuncupatur.  Cete- 
rum  tnvnasfcrii  loco  idem  Carolus  imperator  ad 
tutetam  urbis  arcem  erexit.  De  S.  Bavone  de- 


VITA    S.  GERULPIII  MABTYBIS 

nique  agendum  erit  die  iJJctobris,  quo  coiitur. 

g-g-  In  aliis  omnibus  tegitur  :  Orania  interiora  sui 
corporis,  quibus  verbis  idem  significatur,  atioquin 
enim  impius  non  2>otuisset  inde,  ut  sequitur,  ab- 
scedere.  Verum  cum  biographus  integro  secuto, 
aut  forte  etiam  multo  amplius  hisce  junior  sit, 
haud  scio,  quantum  fidei  hic  mereatur. 

\i\ildest,  Domini  seupatroni  sui. 


D 


CAPUT  II. 

Sancti  corpus  post  varias  ipsius  ap- 
paritiones  Trunchinium  transla- 
tum  :  miracula  :  auctoris  epilo- 
gus. 

Post  hoc  itaque  tempus  a,  cum  Domiuus  omni- 
potens,  qui  de  caslo  respicit  super  filios  horai- 
num,  vidit  etiam  benigno  intuitu  charissimura  sibi 
martyrem  B.  Gerulphum  latenter  in  sepulchro  ja- 
cere,  et  misericorditer  volens  tandem  aliquando 
mortalibus  pandere,  quanti  apud  se  foret  meriti, 
hujusmodi  indiciis  patefecit.  Divina  equidem  pro- 
mulgante  clementia,  prsefatus  Christi  raartyr  Ge- 
rulphus  ejusdemlociinvisunoctispresbytero  Lam- 
bertoapparuit,  multis  vicibus  admonens,  ut  eum  ab 
illo  levaret  loco,  in  quo  corpus  ejus  humatum  in- 
honeste  fuerata  pravis  hominibus,  suadente  huma- 
ni  generis  iniraico,  ac  deferret  ad  jam  dictum  Trun- 
cinias  monasteriura,  quo,  dum  viveret  *  se  rogavit 
deferri  atque  sepeliri.  Qui  jussa  vilipendens,  diu 
multumque  obedire  distulit.  Iterum  autem  iterum- 
que  admonitus  a  Sancto,  jamque  non  audens  dif- 
ferre,  quin  nuutiaret,  suggessit  humiliter  didasculo 
suo,  nomine  Gontero  b,  sacerdoti,  qualiter  ei  San- 
ctus  dignatus  sit  apparere,  quidve  prseceperit  age- 
re  de  suo  dignissimo  corpore  ,  et  quod  non  se- 
mel  aut  bis,  verum  multoties  apparuerit  parvitati 
suae. 

14  Gonterus  vero  Dei  sacerdos,  gavisus  op- 
pido  super  tali  mirabili  narratione  ,  gratiarum 
actiones  ex  animo  retulit  omnipotenti  Domino ; 
et  indicto  suis  parochianis  jejunio  triduano,  mo- 
nuit  omnes,  uti  misericordiam  precarentur  Crea- 
toris,  quo  pra^cepta  sui  Martyris  valeret  digne  ac 
recte  peragere.  Cum  concilio  igitur  et  benedictio- 
ne  sui  episcopi  venerabilis  Eirardi  cvenit,  assum- 
ptis  secum  quam  plurimis  sacerdotibus  et  clericis, 
turbaque  promiscui  sexus  haud  modica,  ad  basili- 
cara  S.  Radeguudis,  quo,  ut  dixi,  humatum  fue- 
rat  sanctum  corpus  contra  suam  pro  certo  vo- 
luntatem;  et  inde  pretiosum  levantes  thesaurum, 
cum  magna,  ceu  dignum  erat,  reverentia  psal- 
lentes,  Deuraque  laudantes,  ad  monasterium  de- 
tulerunt  Truncinias,  et  in  sanctae  Dei  Genitricis 
Marise  basilica  venerabiliter  condidierunt,  cum  in- 
genti  triurapho  gratias  agentes  et  benedicentes  Do- 
mino,  qui  ei  *  dignatus  est  largiri  talem  tantum- 
que  Patronum. 

15  Sanctus  etenim  Martyr  *  hunc  vivens  diie- 
xit  locum,  ideoque  patrem  moriens  flagitarat,  illo 
se  deferri ,  cui  sua  cupiditas  nocuit ,  ne  imple- 
ret  votum  rogantis  benigni  Filii  :  ut  reor  autem, 
nequaquam  extitit  dignus  istud  sanctum  agere 
opus,  quod  alio  *  dig*niori  agendum  servabatur. 
Pater  ergo  nimia  cupiditate  retinendi  prtedii  di- 
stulit  opere  implere,  quod  rog-atus  est  a  pia  Pro- 
le,  presbyter  vero  gratanter  perfecit,  quod  hor- 

tatus 


LambcriM 
prcsbyler  « 
Sancto  sxpe 
monituSf 
a 

E 


*  al.  vivus 


cu?'at  corpus 
cjus  Trun- 
cliinium 
transftTri, 


ul.  eis 


ut  ip&e  mo- 
rii-ns  petic- 
ral.  Contra- 
ctus 

•  at.  addit. 
Gcruljihui 

*  alii 


o(/  rjusdem 
tumulumsa- 
nalur, 
d 


*  i.  e.  adlnc- 
rcntibus 


energumenus 
liberatur, 


c 


*  at  inten- 
tione 


*  suggcstio- 
ni 

febris  per  se- 
pu/crf  pu/- 
verem  pelU- 
tw. 
k 


DIE  VIGESIMA  PIUMA  SEFTEMBRIS 

tatus  esta  confratre.  Paterutique  uterque  nequam, 
carnalis  scilicet  et  spiritalis;  quia  unus  eorum  in- 
teremit,  alter  sepulturam  tulit,  quam,  inspiran- 
te  Salvatore,  concupivit.  In  eumdem  itaque  lo- 
cum,  ubi  primum  beatum  quieverat  corpus,  ve- 
niens  quidam  contractus  membris  omnibus,  prae- 
cipueque  pedibus,  cum  pro  sanitate  diu  oraret 
Omnipotentis  misericordiam  ,  et  sancti  ejus  Ge- 
rulfi  omni  cordis  iustautia  precaretur  antidotum, 
divina  ei  subvenit  pietas,  et  reddita  est,  quam 
quaesivit,  sospitas,  orante  sancto  Martyre. 

16  Sanctorum  d  nempe  Petri  et  Joannis  apos- 
tolorum  mirabile  opus  intueor  in  hujus  claudi  re- 
cuperatione,  qui  ad  Iherosolymitani  januam  tem- 
pli  multis  dlebus  jacentem  curavemnt  et  erexe- 
runt  claudum,  nonnullis  intuentibus  e.  Distantiam 
autem  quamdam  in  his  duobus  animadverto  con- 
tractis  :  quia  ille,  ut  Judaeus,  corporalem  victus 
quserebat  substantiam  \  iste,  ceu  Christianus,  aeque 
non  corporalem  f,  sed  membrorum  rogabat  resti- 
tutionem.  Ille  quippe  pro  ventris  gulositate  ad- 
venientesinquietabat;  iste  non  in  sepulchro  jacen- 
tem,  sed  cum  Christo  regnanteni  cum  lachrimis 
exorabat.  Adhuc  etiam  in  his  duobus  aliquid  al- 
tiusintueri  libet.  Judaei  enim  elaudicatio  suae  gen- 
tis  populum  praedicabat  in  Domini  lege  non 
recte  gradientem,  neque  firmo  gressu  eum  se- 
qui  cupientem,  qui  dixit:  »Eg*o  sum  via,  qui 
n  sequitur  me  non  ambulat  in  tenebris,  sed  ha- 
ii  bebit  lumen  vitae.  »  Christiani  vero  contractio 
et  claudicatio  populum  baptismate  Christi  rena- 
tum  sig*nificat,  qui  adhaesis  *  sensibus  corporis  et 
animae  saeculi  hujus  cupiditatibus  ,  nolunt  men- 
tis  auditu  percipere  :  »  Beati  immaculati  in  via, 
ii  qui  ambulant  in  lege  Domini. »  Claudi  quoque 
sunt,  qui  ecclesias  Dei  non  frequentant,  infir- 
mos  et  in  carcere  positos  non  visitant,  aliaque 
digna  opera,  non  rectis,  sed  fictis  gressibus  agere 
segniter  videntur.  Jamque  redeam  coeptum  prose- 
qui  opus. 

17  Alio  siquidem  tempore  quidam  dsemonia- 
cus  ad  prsefati  S.  Gerulfi  martyris  memoriam, 
nomine  Otfridus,  adveniens,  Deo  opitulante,  ac 
sancto  Martyre  interveniente,  maligno  ejecto  da> 
mone,  reversus  est  domum,  de  sua  gaudens  in- 
tegra  sanitate.  Ne  g  ergo  nobis  domiuetur  daemo- 
num  princeps,  de  quo  ait  Dominus,  «  Venit  prin- 
«  ceps  hujus  mundi,  et  iu  me  nihil  suum  inve- 
«  nit,  »  toto  corde  quaeramus  Sauctorum  auxilia, 
imitemur  patientiae  eorum  exempla,  humilitatis 
charitatisque  documenta;  et  sic  cum  Dei  ope 
valeamus  h  ad  eorum  pervenire  consortium.  Hos- 
tis  namque  humani  generis  assidua  rebellione  con- 
tra  filios  Adae  pugnat,  maximeque  in  eos  saevit,  quos 
aliquid  boni  agere  cernit.  Revocare  etenim  ni- 
titur  omnes  Christianos  a  Sanctorum  patria  ir  ex 
qua  nostros  expulit  parentes  invidiae  causa.  Vi- 
riliter  ergo  agouiscmus  in  hujusvitae  stadio,  utco- 
ronam  incorruptam  mereamur  recipere  a  Domi- 
no.  Quaeramus  tota  mentis  devotione  *sancti  mar- 
tyris  Gerulfi  auxilium;  et  ipse  nobis  sme  con- 
cedet  pietatis  solamen ,  quoF  resistere  poterimus 
adversarii  suggestionem  *.  His  ita  se  habentibus, 
quae  supersunt,  cum  Dei  ope  prosequar. 

18  Alia  itidem  tempestate  presbyter  quidam , 
nomine  Teutfridus  h  magna  vi  febrium  aestuans,  iu 
jam  fati  martyrisS.  Gerulficonfisussanctitate,  venit 
ad  ejus  memoriam  cum  magna  cordis  humilitate 
orans  lachrimosis  precibus,  quo  subveniret  sua 
misericordia  infirmitati  suae,  tribueret  raedelam 
sanitatis  qu33sita3,  quique  aliis  succurrebat,  se  mi- 
serum  dignaretur  curare.  Orauti  autem  visum  est, 

Septembris  Tomus  VI. 


disoenen 


263 
ut  de  Sancti  sepulchri  pulvere  potionem  factam  a.  >mi 
haurirct,  credens,  sibi  profuturum;  pulverem  ve- 
ro  cum  aqua  miscens  et  haariens,  febri  ex  inte- 
gro  amota,  sospes  laetusque  rediit  domum.  iiul- 
ta  l  quidem  et  alia  signa  quotidie  fiunt  ad  Beati  * 

hujus  tumbam  latenter ,  quae  humanae  rusticitati 
displicent;  quia  sunt  homines  velut  irrationabilia 
animalia  bruta  :  carent  enim  intelk.ctu,  quem  sub 
viri  nomine  quaerebat  Salvator  a  muliere  Samari- 
tana ,  dicens  .  «  Voca  virum  tuum,  et  veni ;  » 
hoc  est,  Adhibe  intellectum,  per  quem  intelligere 
valeas,    quae   tibi    dico    m.    Solo    namque  intel-  « 

lectu  discernimur  a  brutis  pecoribus,  qute  minime 
queunt  discerni  *,  quid  sit  bonum  ,  malumve. 
Sancti  etenim,  ut  eflicacius  credantur,  mira  foris 
operantur. 

19.  Stulti  plane  et  fatui,  quidquid  boni  agere  Au*torUob- 
cernunt  justos,  malunt  nequiter  irridere,  quam  ^™*0' 
humiliter  laudare  :  Pharisa-orum  utique  imitan- 
tes  malesanam  doctrinam,  qui  Salvatoris  justissi- 
mam  renuentes  prudentiam,  garrulis  reprehende- 
bant  interpretationibus,  suorum  praeceptorum  de- 
cepti  erroribus  n.   Sancti  vero  et  justi  nihil  abs-  n 

que  Dei  ope  faciunt,  quia  sio  Christus  suis  ait 
discipulis  :  «  Sine  me  nihil  potestis  facere.  »  Ergo  E 
si  sine  Deo  nil  agunt  electi,  qui  eorum  mirabi- 
les  actus  sub.sannant,  Deum  profecto  impuden- 
ter  nimis  inhonorant.  Honoris  itaque  onicia  omni- 
bus  juxta  nostram  possibilitatem  Sanctis  impen- 
damus  ,  ut  eorum  assiduis  interveutibus  aeter- 
num  Regem  propitium  habere  valeamus.  Ecce 
patrouum  habentes  venerabilem,  fratres  charissi- 
mi,  Dominum  et  sanctum  martyrem  Gerulfum* 
dig-nis  obsequiis  et  laudibus  prosequamur.  Ne  am- 
bigamus  de  ejus  sanctitate,  non  claudicemus  in 
ejus  servitute,    quoniam  experti  sunt  plurimi  ab  # 

eo  sanitatem  o  Martyr  est  inclytus,  et  cum  an- 
gelis  triumphat  in  caelestibus.  Cum  psalmista  quo- 
que  fari  ex  isto  valemus  :  «  Nimis  honorati  sunt 
«  amici  tui  Deus,  nimis  confortatus  est  principatus 
«  eorum.  » 

20  Contuendum    etiam    est ,   quod  hic   beatus  <*<«  transia- 
Martyr,   sicut  voluit  et  jussit,  translatus  est  ad  ^01"*- 
monasterium  Truncinias  octavo  lduum  Octobrium 
a   multitudine    honorabilium   hominura ,  laudan- 
tium   ac  benedicentium  in  excelsis   Deum  omni- 
potentem,    cujus   iueffabilis  clementia  concedere 
dignata  est  eis  occultum  et  desiderabilem  thesau- 
rum,    sanctissimum   Gerulphum;   martyrem  insi-  p 
g-nem,  quem  in  cselesti  regno  coraplectitur  et  glo- 
rificat  Christus  cura  Patre  Spirituque^ancto,  sancta 
Trinitas  Deus,  cui  est  honor  et  potestas  perimmor- 
talia  saecula  soeculorum  amen  p.  p 

ANNOTATA. 

a.  In  ceteris  omnibus  legitur .-  Post  multum  ita- 
que  tempus. 

b  Scriptor  Adventus  infra  num.  -t  ait  Gonte- 
rumiiunc MerendrensisecclesiiV  parochum  fuisse, 
qui  senio  pene  fractus  Lambertum  presbt/temm 
sibi  socium  adlegerat;  ac  proptereahic  hauddu- 
bie  iste  hujus  didasculus  appellatur. 

c  De  Eirardo,  vel  Airardo,  Noviomensi  ac  Tor- 
nacensi  episcopo,  et  detempore,  quo  hwc  transla- 
tio  contigit,  sat  multis  egimus  in  Commentario 
prsevio  num.  31  et  sequentibus,  ubicam  intcran- 
num  923  vet  921.  annumque  932  probabilius  col- 
locavimus.  In  Ilistoria  Adventus  seu  Translatio- 
nis  inferius  danda,  non  Gonterus,  sed  ipse  Ai- 
rardus  episcopus  sacrum  corpus  transtidisse 
narratur. 

38        d  Qiuv 


D 


drx  »nt/'acu- 
lis  clarum, 

E 


Sanctipatro. 
cinium  com- 
mendat. 


VITA  S.  GERULPHI  MARTYRIS 

tia,  nec  Virginis  lilio  disconvenit  martyris  rosa 
IpsasaueDei  Genitrix,  ipsa  etiam  perpetua  Virgo, 
lmnc  pretiosum  sui  i^ilii  Militem  g-audet  com- 
poni  in  ornaraentum  suse  ecclesire,  qui  ct  ipsam 
semulatus  est  virginitate,  et  Dominum  Jesum  pas- 
sione.  TsTam  quod  sane  credendum  est,  in  epita- 
lamio  virginum  exultat  cum  virginibus,  et  in  ca- 
latho  rnartyrum  tripudiat  cum  martyribus.  De  ha- 
bitantibus  Cedar  et  de  luto  hujus  miserise  transla- 
tus  est  ad  gloriam  angelorum,  factus  est  ibi  Eilio 
hominis  dulce  reclinatorium,  nobisque  ejus  memo- 
riam  continuantibus  fiduciale  propitiatorium.  Hic  in 
laudem  et  gloriam  ipsius  omnes  pectoris  nostri  cor- 
das  extendimus,  ibi  post  incerta  hujus  vitse  stadia  ex 
suffragio  hujus  Martyris  gaudium  et  lsetitiam  ex- 
pectamus.  Tunc  ipse  nobis  erit  apud  summum 
Judicem  intercessio  et  fiducia;  et  quod  minus  no- 
bis  suppetit  ad  excusationem  commissi  nostri,  ex 
ejus  nobis  redundabit  virtute  et  gloria.  Nunc  au- 
tem  superest  illud  evolvere ,  quomodo  sit  in  ea , 
qua  sepultus  erat,  ecclesia  extumulatus,  quomodo 
Truncinium  translatus,  quomodo,  inquam,  in  basi- 
lica  S.  MariaB  Virginis  dignacum  reverentia  exalta- 
tus.  Itaque  rei  ordinem  evolvemus. 

3  Ea  igitur  tempestate,  qua  brevi  sub  tumulo  Sancti  sepui- 
latebat  iste  gloriosus  Athleta  Dei,  necesse  erat  ad  wwnMerm 
salutem  multorum,  hunc  extumulari,  quatinus  in 
domo  Dei  suarura  virtutum  odoramenta  latius  spar- 
geret,  et  lumen  Christianre  fidei  copiosius  accende- 
ret.  Nam  de  sepulchro  eju$  plurimi  fluxerunt  cu- 
rationum  rivi,  et  quantse  fuerit  sanctitatis,  ex  mi- 
raculis  erat  facillimum  videri.  Surdi  et  cseci,  claudi 
quoque,  et  id  genus  maje  habentium,  certa  ibi- 
dem  meruerunt  antidota,  nec  quisquam  voti  sui 
frustrabatur  effectu,  nisi  quem  imbecilla  fides  in- 
dignum  fecit  tanti  Martyris  gratia.  Ipsa  etiam 
evidens  curatio  corporum  spem  plurimis  adauxit 
de  salute  animarum ;  quia  sane  credendum  est, 
eum  potuisse  veniam  impetrare  salvandis  anima- 
bus,  cujus  virtus  ubique  clarebat  in  curandis  cor- 
poribus.  Unde  usque  in  hodiernum  diem  in  villa, 
quam  Merendram  b  nuncupant,  turaulus  ejusdem  b 

Martyris  non  auro,  non  argento,  non,  inquam,  pre- 
tiosis  gemmis  insignitur  aut  lapidibus  expolitis; 
sed  infirmorum  baculis  atque  repentium  scabellis. 
Haec  sunt  pretiosa  MilitisChristi  insignia,  hfec  ejus 
sunt  plena  virtutibus  aeraria,  quae  neque  fur  effo- 
dere,  nec  corrumpere  poterit  tinea.  E 

4  Itaque  apud  prsedictam  villam  in  ecclesia  B.  Ra-  Gonterus 

S,.;^+„.'    n       *        u    j..  ,    .     .  degundis  virginis,  cum  aliquandiu   pausarent  in  f,Jllsdcm  ec 

mptur,  Adventum  beat,  et  «rlonosi  martyris     christo  ossa  ejusdem  Martyris,  quidam  preZter    **  p"™ 
Gerulpb     ea,  qu»  de  pass.one  ejus    egregie     nomine    Gonterus,    vir  suo   tempore    W  c£n    ^ 
digesta  sunt,  pnetenmus ,  rel.qua  vero  partim  e         versationis,  et  in  vinea  Domini  Sabaoth  asslduus, 

eamdem  ecelesiara  exemplo  boni  pastoris  infor- 
mabat  et  studio,  et  ne  in  fugam,  ut  mercenarius, 
ahquando  laberetur ,  obfirmato  pectore  se  oppo- 
suit  insidiauti  lupo.  Sed  cum  jam  in  area  Domini 
fatigaretur,  et  sub  pondere  diei  et  agstus  manus 
ejus  gravarentur  ,  incidit  ei  cogitatio  a  labore  , 
quem  ferre  ipse  non  poterat,  velle  respirare  et 
alium,  qui  uberius  in  populo  Dei  fructificaret , 
m  eadem  ecclesia  substituere.  Durum  erat  sub 
pondere  laboris,  quo  cotidie  incurvabatur  persi- 
stere;  sed  ranlto  durius,  deposito  ecclesia/officio, 
ovile  Dominicum  negligere.  Unum  suasit  neces- 
sitas,  alterumvetuitcaritas.  Cumqueinuno  eodem- 
que  pectore  hinc  necessitas,  illinc  charitas  con- 
fliotum  moveret,  ipseque  Gonterus  incertus  esset, 
qmd  potissimum  ageret,  tandem  quemdam  pre- 
soyterum,  nomine  Landbertum ,  tam  sibi  quam 
ecclesue  satis  ydoneum  in  eadem  ecclesia  fecit  sibi 
esse  vicarium. 

5Tum 


264 
A.amokim(v.         d  Qu<v  toto  hoc  niwieroleguntur,  prcvtermissa 
suntinMs.  Corsendoncano,  verisimiliter,  quiaad 
historiam  non  pertinent. 
eLegesis  Actus  Apostohruni  cap.  3. 
f  Subintellige  substantiam.  In  aliis  Mss.  nostris 
legitur  :  JDquc  corporalem,   sed  et  membrorum 
rogabat  rcstitutionem.  Omissa  voce  et  sensus  erit 
integer. 

g  HcVc  rursus  usque  ad  numerum  sequenlem 
desunt  in  Ms.  Corsendoncano. 

h  In  Valceltensi  et  Suessionensi  melius  est,  va- 
lebimus.  Trunchinicnsis codex periodum  hanc  sic 
habet :  Ne  ergo  nobis  dominetur  dmmonum  prin- 
ceps,...  totisque  nisibus  animae  et  corporis  quse- 
ramus  prius  sanctissimi  Martyris  Christi,  et  tunc 
ceterorum  omnium  sanctorum  propicia  ammini- 
cula,  imitemur  pacientiae  eorum  exempla,  humi- 
litatis  caritatisque  documeuta;  et  sic  cum  Domi- 
ni  nostri  Jesu  Christi  et  S.  Marias  auxilio  vale- 
bimus  etc. 

i  In  Trunchiniensi  additur  :  Et  vitse  paradyso, 
ex  qua  etc. 
k  Omnia  alia  Mss.  nostra  et  Sanderus  habent : 
B  Dietfridus. 

1  Htec  usque  ad  Ecce  patronum  habemus,  denuo 
desiderantur  in  Corsendoncano. 

m  Sensus  hic  accommodatitius  est  et  moralis,  a 
biographo  pro  suo  genio  adhibitus. 

n  Videtur  itaque  biographus  hic  indicare  vo- 
tuisse,  multos  accepta  a  Deo  per  S.  Gerulphum  be- 
ncficia  celare,  ne  a  discolis  rideantur. 

o  In  omnibus  aliis  legitur  :  Quoniam,  ut  experti 
sumus,  piurimi  ab  eo  sanati  sunt. 

p  In  calce  Ms.  nosiri  Bertiniani,  quod  eoccudi- 
musf  subditur  hsec  ctausula  :  Explicit  sancti  Ge- 
rulfiPassio,  brevi  stylo  etrustico  exposita. 


ADVENTUS    RELIQUIARUM 

Auctore  anonymo. 

Ex  codice  Trunchiniensi,  cum 
aliis  collato. 


Auctor 
tramfatio- 
nem  toriptU' 


perta,  sed  necdum  publicata,  subteximus ,  atque 
in  audientiam  fidelium  sana  relatione  conferimus. 
In  illo  Passionis  suse  libello,  qua;  illius  erant  tem- 
poris,  eloquitur  Passio ;  hic  Adventus  ejus  feque 
volvet,  quffl  huic  congruunt  festo.  Ibi  miraculorum 
seriesetluctus  etexitus  exequiarum;  hicresonat  in 
laudem  Dei  vox  exultationis  et  salutis  in  taberna- 
culis  justorum.  Ibi  palmes  Dominicas  putationis, 
victurus  in  gloria,  succiditur;  hic  cedrus  Lybani] 
flore  perenni  rutilans,  in  domo  Dei  plantatur.  Ibi 
Martyr  noster  et  dulcis  Dei  amicus  thesaurum  bonje 
conscientiie,  quem  gestabat  in  vase  fictili,  iu  m0 
ammirabili  martyrum  calatho  collocat;  hic  ossa 
vivifica,  doneccorruptivumhocvestietur  incorrup- 
tione,  et  mortale  hoc  induet  immortalitatem,  Vir- 
gini  virginum  commendat  a. 

2  Sane  quidem  in  oratorio  perpetuEe  Maria? 
Virginis  aptantur  suo  loco  reliquite  pudici  Mar- 
tyris;  quia  virginitati  semper  proxima  est  pudici- 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEPTEMBRIS 
A      5  Tura    idem  Landberttre,  ecclesiaa  populique 
tnlT      solUcitus>  seiPsum  Primitus,   quasi    in    speculo, 
tum,cui       CCB^X    cireumspicere,    suorum    actuum    deformi- 
Sanctus  ap-  tatem  pura  conscientia  reprehendere,  nichil  in  hiis 

parens, 


m 


jubel  corpus 
suum  truus- 
fcrri  Trun- 
chinium; 


non  parenti 
secundo  ac 
tertio  ideni 
mandat. 


Quurto  mo- 
nitus  Land- 
bertus,  rcm 
Gontero  ape- 


quod  non  corrigeret ,  negligere ,  postremo  sei- 
psura  in  exemplar  sancta;  conversationis  propo- 
nere.  Deinde  gregem  sibi  commissura  pia  sollicitu- 
dine  circuire  ,  singulorum  opera  explorare ,  bo- 
nos  ad  meliora  incitare,  malos  ad  veniam  atque 
correctionem  sancta  ammonitione  inflammare  c. 
Cumque  hujusmodi  studio  cotidie  floreret,  nec  vel 
puncto  temporis  sibi  ipsi  parceret,  tandem  eo 
in  soporem  soluto,  astitit  quiescenti  ei  beatus 
Dei  raartyr  Gerulphus ,  totus  conspicuus ,  et 
qui  horao  putari  non  posset,  sed  angelus.  Quem 
ille  amica  visione  diu  intuitus  et  nescio  quid  ex- 
tra  humanam  habitudinem  ra  eo  ammiratus ,  in 
extasi  totus  rapitur,  et  vix  in  eo  remanet  spiri- 
tus. 

6  Intuetur  taraen  in  reverberata  oculorum 
acie  hominem  angelicum,  ejusque  captus  pulchri- 
tudine  suique  oblitus ,  nichil  cogitare  poterat  prse- 
ter  ipsum.  Cumque  ejus  claritate  exsaturari  non  pos- 
set,  et  inperfectum  suum  defleret  in  hoc  perfe- 
cto  Milite  Christi,  tandem  spiritum  recollegit, 
dulciaque  cum  eo  miscens  colloquia,  sic  effari  cce- 
pit :  Tu  quis  es,  mi  Domine  ?  Quid  tu  tantus  ad 
tamhumilem  venisti,  sanctus  ad  peccatorem,  ange- 
lus  ad  hominem?  Tu  jam  in  angelicam  translatus 
naturam,  nichil  habes  ^ominis;  ego  in  hac  valle  la- 
chrimarum  sarcinacorporisprEegravatus,  modicum 
quid  differo  a  bestiis.  Quis  tamen,  aut  unde  vel  cur 
veneris,  tuura  est  mihi  subintimare ;  meum  vero  erit 
tui  memoriam  in  omni  circa  regione  facuudo  ore 
magnificare  d.  Tum  beatus  ille  Dei  Martyr,  ut  erat 
mitissimi  pectoris,  blandum  prsetendens  sui  vul- 
tus  habitum,  Landberto  dulciter  arridet;  deinde  ne 
concepto  timore  turbetur,  ipsura  intrepidum  esse 
jubet ;  causam  postmodum  suse  prtesentife,  nomen- 
que  suum  indicat,  ipsumque  ad  transferendas  sui 
corporis  reliquias  hortatur  et  obsecrat.  Imperat, 
se  Truncinium  efferri  ad  basilicam  B.  Mariae  Virgi- 
nis ,  utpote  ad  oratorium ,  quod  Dominus  Jesus 
praeordinavit  in  honorem  et  gloriam  suse  piissimse 
Matris,  etrequiem  et  laudem  sui  dulcissimi  Marty- 
ris. 

7  Recedente  visione ,  Landbertus  lecto  excu- 
titur,  secum  visa  recolligit,  stupet  in  singulis,  mi- 
ratur  ad  omnia,  certa?  rei  fidem  adhibet,  occul- 
tare  tamen  haec  omnia  disponit.  Postera  iterum 
q  nocte  B.  Gerulphus  in  ea,  qua  prius,  forma  dor- 
mienti  affuit,  eumque  de  priori  negotio,  ut  an- 
te  ,  commonuit.  At  ille  humana  forraidans  judi- 
cia,  infirmEeque  hominum  credulitati  confidens, 
coepit  visionem  teg*ere,  quam  publicare  debuerat, 
atque  inter  spem  et  metum,  quid  ageret,  dubius 
secum  mente  pugnabat,  cum  interim  tertia  itidem 
nocte  B.  Gerulphus  solito  severior,  et  qnasdam  vul- 
tu  minas  praatendens,  suo  Landberto  se  iratum  ex- 
hibens,  minis  carpit ,  arguit  neg^ligentiee ,  ipsum- 
que  ad  sui  elevationem  cogere  potius  ccepit,  quam 
petere.  Nec  mora ,  presbyter  evigilat,  trina?que 
visioni  congratulans,  de  reliquo  titubat.  Noctes 
periude  atque  dies  continuat  orationibus ,  instat 
vigiliis,  jejunio  se  cruciat,  et  quo  potissimum  Iuec 
res  tractetur,  a  Domino  consilium  lacrymis  flagi- 
tat. 

8  Dum  sic  dulci  prece  et  assiduis  suspiriis  sol- 
licitat  viventem  in  secula,  adest  derepente  fami- 
liaris  suus  noster  Martyr,  Dei  amicus,  sanctissi- 
mus  Gerulphus ,  eumque  pacato  vultu ,  hetisque 
oculis  intuitus,  Bene  inquit ,  bene  ccepisti ,  mi 


fraterLandberte;  sedjam  coeptura  de  mea  eleva-  A.««™>. 

tione  negotium  ad  usque  finem  honestum  prose- 

quere.  De  suffragio  Dei  noli  hsesitare,  neque  su- 

perstitiosam  vulgi  loquacitatem  necesseestmetuere; 

quia  consilium  Dei  praepcdire    non   poterunt  filii 

d.ffidenti*.  Adorit  tibi,  et  vere  aderit  ille,  qui  non 

falhtur,  JMiusVirginis,  plenamque  adhibebit  ope- 

ram,  ut  de  sub  luto  egeratur  corpus  sui  Martyris. 

Sunt  etiara  super  hac  re  eorum  jocunda  consilia, 

quorum  pura  devotione  Deum  sua  de  me  exseque- 

tur  operae.  Tali  demura  ammonitione  Landbertus  , 

ammatus,  cum  recessisset  visio,  omni  proturbato 

timore,   Gonterum   suum,   cujus   vicem   agebat, 

nichil  cuntatus  aggreditur,  trahit  seorsum,  ducit 

in  secretorinm,   eique  visionem    de  hoc    Christi 

Martyre,  prout  quater  acta  est,  Deo  teste,  eloqui- 

tur. 

OGonterushac  novitate  attonitus,  intrat  secre-  eiuw<tue 
tum  mentis  sure  cubiculum  ,   oratque  super  hsec  p°pu/o> 
Dei  magnalia  Patrem  suum  coslestem ,  fusisque  quem  ** 
in  laudem  Dei  precum  singultibus,  postquam  ora-  J^T 
tionera  terminat,  disponit  circumfluam  cleri  ple-  nuendam 
bisque  consulere  multitudinem,  quorum  prudenti 
ediscatconsilio,  quid  potissimum  sit  agendum  de 
hoc  abscondito  Dei  thesauro.  Bapta  deinde  tem-  E 
poris  opportunitate ,    et   collecta    quasi    ad  circi 
spectaculum    tota    penitus   regionc ,   ipse  Gonte- 
rus    raedium   itemque    altiorem    locum   occupat; 
cunctis  stupentibus  primo  indicit  silentium,  dein- 
de  de  Martyre  suo  abunde  disputat.  Inducit  sane 
Martyris  passionem ,    enodat  diversa  curationum 
genera,  et  quie  ab   introeunte  asvo  usque  ad  ca- 
pitis  truncationem  /"Sanctus  Dei  egerat,  ea  orania  f 

multitudini  collectae  recitat.  Deinde  processurus 
ad  certissimas  de  Martyre  Dei  visiones ,  prjedi- 
ctum  Landbertum  sani  testimonii  virum,  et  qui 
omnibus  rei  ordinem,  visu  teste,  cognoverat,  in  pu- 
blico  ad  testimonium  suee  narrationis  collocat.  Et 
quia  in  ore  duorum  vel  trium  omne  stabit  ver- 
bum ,  Gonterus  beati  Martyris  visionem  quater 
actam  enarrat  sub  testimonio  Landberti,  ipseque 
Laudbertus  eam  corroborat  certa  auctoritate  fidei 
suae. 

10  Protinus,    ut  id  raoris  est ,  soluto  silentio,  etadiridaa- 
omnis  illa  multitudo  in  voces  tumultuat,  sonitu-  ««mjv/nnin» 
que  plebeio  in  laudem  Dei  sether  couerepat.  Vi-  /l0ftatur- 
deres   quosdam  altius  gemere ,  alios  in  jubilum 
sanctae  exultationis  se  attollere,  plures  autem  con- 
tuso  pugnis  pectore,   et  poplite  in  terram  flexo, 
nescio  quas ,  Deo  dulces  odas  pulveri  immurmu- 
rarc.  Ita  prtetermisso  modicnm  spatio,   Gonterus  E 
narrandi  ordinem  reiterat,  et  velut  camino  oleum 
adjicias,  anhelantem  ad  Deum  populum  exhorta- 
tione  miiabili  inflamraat.  Monetonincs  ad  elevatio- 
nem  Martyris  unanimes  fore,  seque  ipsumnondcfu- 
turum,  nec  pigrum  spondet  pura  montis  devotione. 
Testatur  praeter  assensum   omnium   se  nil   velle 
pra-sumere ,  sibique  utillimum  videri ,  omues  in 
unam  eamdemque  sententiam  convenire,  parique 
consilio  sanum  ncgotium  esse  incipicndum,  atque, 
remotis  omnibus ,  constanti  auimo  Martyrem  Dei 
cxtumulandum.  Postremo  nulli  licitum  esl  ;itl  haa 
reliquias,  nisi  castigato  corpore,  peraccedere  ;  ideo- 
que  omnibus  sanum ,    aliquos    ante  dies  jejunio 
continuare.  Itaque  triduauum  multitudini  indicit 
jejunium,  terrainatoquc  sermone,  solvit  conwn- 
tum. 

11  Bo    temj)ore    Karolus    rex   Erancorum    an-  Eirardus 
nura  rcgni  sui  agebat  sextum  dccimum,  Baldui-  <7"*«>jmu.Yo- 
nus,    coirnomento   Calvus ,    triccsimum    sextura  v,omrns,sro* 

-    '  _  gatus  adve- 

arrcgnaverat  annis  *  m  comitatu  Flandriarnm;  Ei-  Hit 
rardus   quoquc    Noviomis    sub    Christo     auctore  *  imoannum 

rexit 


ADVENTUS  RELIQUIAKUM  S.  GERULPHI  MAKT. 


A. iNONVMO. 


sacrumquc 
rorjnisTrnn- 
chlnfvm 
traruflsrtj 

B 


llbi    U    rnnir 

nicls  exctpi- 

lnr   nterrjn- 

mmui 


ibtdttn  Hbc- 
raftir.  Tem- 

/nts  httjus 
translutiu- 


266 

rexit  pontificium  g.  Hujus  Eirardi  erat  studium 
de  increraento  ecclesise  sollicitari  ,  Dominique 
vestigia  in  mandatis  ejus  tota  animi  deliberatio- 
ne  velle  imitari.  Removebat  de  ecclesia  illas  de 
Cantico  vulpeculas,  quas  demoliebantur  vineas 
Domini  ,  sciens ,  conventionem  Christo  non  esse 
cum  Belial,  nec  partem  fideli  cum  infideli.  Gau- 
debat  sane,  ccclesias  insigniri  reliquiis  sanctorum, 
quse  adversus  haereticas  pravitates  sanae  fidei  sunt 
in  testimonium,  quia  ex  miraculis  Sanctorum  soli- 
daturfidesChristianorum.  Huic  viro  religioso  sug- 
gestum  est  de  elevatione  B.  Gerulphi  martyris,  at- 
que  ad  hoc  oflicium  eum  esse  unanimem  postu- 
labat  devotio  cleri  et  plebis.  Assensit  pater  ille 
supplicantibus  ,  clerumque  invitabat  secum  cum 
personis  laiicalibus.  Convenerunt  pari  cum  festi- 
natione  nec  dissimili  voto  plurimi,  magis  autem 
ob  reverentiam  Martyris  nostri,  quam  ob  imperium 
sui  episcopi. 

12  His  itaque  interea  h  ordinatis  ,  episcopus 
iter  arripiens,  longa  viarum  per  dispendia  ad  us- 
que  praedictam  Merendram  pervenit ,  collectum- 
que  sibi  obviam  vulgus  ad  effodrendum  Dei  Mar- 
tyrem  commonuit  i.  Cerea  interim  deducuntur 
virgineismanibus  luminaria,  spargunt  procul  odo- 
rem  imposita  igni  timiamata,  aptantur  munda  os- 
sibus  sacris  receptacula.  Data  tandem  episcopi  li- 
centia ,  viri  faeminfeque  ad  sepulchrum  certatim 
proruunt,  terramque  alii  ferramentorum  utensi- 
libus,  alii  manuum  unguibus  egerunt,  quasruntque 
sub  pulvere,  qui  fulgebat  in  tethere  k.  Coepit  jam 
illud  mundissimum  frumenti  granum  videri,  quod 
effossura  exuberabat  miraculo  multiplici.  Remo- 
tavulgi  sollicitudine,  episcopus  ossa  vivifica  ele- 
mento  benedictae  aquae  aspergere  properavit, 
eaque,  ut  moris  est,  turificata,  mundo  linteami- 
ne  obvolvit.  Instabat  jara  tempus,  quo  Trunci- 
nium  cum  hoc  electo  Christi  Milite  tenderetur; 
verum  omnis  vicinia  plurimum  ingemuit  ;  quia 
tali  Patrono  privaretur :  Accurrebant  tamen  lu- 
ctuosi ,  hii  huraeros ,  illi  subjicieutes  dexteras, 
miserumque  se  clamitabat,  quem  a  tam  nobili  pon- 
dere  autsenium  retraxitautcarnis  imbecillitas. 

13  Necdum  viciniam ,  ad  quam  festinabatur , 
attigerant ,  eum  ecce  ab  oratorio  perpetuse  Ma- 
ri;e  Virginis  cum  cereis  et  dominicis  vexillis  palli- 
ata  canonicorum  erupit  processio,  susceptumque 
in  lmmeros  Martyrem  extulerunt  cum  spiritali 
oantico.  Tali  cum  tripudio  illud  nobile  ingressi  ora- 
torium  Mcrondrensium  doJorem  sibi  mutabant  in 
gaudium.  Locabant  loco  haud  obscuro  hnnc  Christi 
Martyrem,  expolitum  lapidem  scilicet  in  ornamento 
supcrme  Jhcrusalem,  ubi  apud  Regem  suum,  quem 
in  decore  suo  mundis  aspectibus  intuetur,  nobis 
se  prasstat  intercessorem.  Procedebant  sane  ibi  de 
thcsauris  Dei  gloriosa  miracula  j  quia  canipanae  in 
adventu  S.  Gerulphi  absque  humano  impulsu 
puriori  pra&ter  solitum  sonitu  feriebant  aera  l,  ce- 
reique  anle  altare  S.  Marire,  non  admoto  flamma- 
rum  incendio,  sed  solo  Dei  nutu  procul  sua  sparge- 
bant  lumina.  Adductus  est  interim  energunienus, 
a  cujus  ore  foedus  inhabitator  verba  rotabat  hor- 
ribilia,  quem  undique  vinctum  ferrea  cohibere 
vix  poterat  catena.  Astabat  miserandi  hominis  colle- 
cta  in  fletum  oonsah^uanitas,  et  in  hujus  miseri  mi- 
seriam  cum  magno  ejulatu  S.  Gerulphi  iuclamabat 
reliquias. 

14  Cumque  possessus  ille  patulo  ore  totus  ex- 
cederet,  et  fronte  rugata  atque  minacibus  oculis 
foedas  gesticulationes  moveret,  quidam  de  astan- 
tibus  canonicis  os  unum  de  hiis  sacris  reliquiis  arri- 
puit,  quo  aquis  intincto ,  dependeutes  de   eodem 


osse  stillas  in  os  patulum  debachantis  injecit.  Dae- 
mon  S.  Gerulphi  non  passus  meritum,  foeda,  utso- 
let,  relinquensvestigia,  exivit  illud  familiare  sibi 
subsellium,  eoque  fugato,  arreptitius  ille  recepit 
seipsum.  Succedunt  igitur  gaudiis  gaudia,  apph- 
cantur  miraculis  miracula,  repletur  jubilo  et  laude 
tota  ecclesia.  Reducunt  illi,  quem  dementem  ad- 
duxerant,  sospitati  redditum ;  canonici  vero  Mar- 
tyrem  suum  exaltant  in  eadem  eccleS1a  pro  speculo 
sanctarum  virtutum.  Dicat  igitur,  dicat  martyr 
noster  S.  Gerulphus  :  Hajc  requies  mea  in  seculum 
seculi;  hic  habitabo ,  quoniam  elegi  eam.  Haec 
acta  sunt  octavo  Idus  Octobris  ,  anno  swlicet 
nongentesimo  quintodecimo  PominicEe  Incarnatio- 

nis  m. 

15  Anno  millesimo  octogesimo  octavo  Incar- 
nationis  Domini  Occidentale  opus  Trunchiniensis 
ecclesise  dissolvitur  tempore  Gedezonis  n  praepo- 
siti ;  ipsius  etiam  simulque  canonicorum  ac  laico- 
rum  consilio,  ut  in  majori  elegantia  fundaretur , 
quod  antiquis  temporibus  a  paganis  constructum 
fuerat,  et  ejecto  idolo,  atque  erecto  vexillo  sanctae 
Crucis,  a  S.  Amando  in  honorem  beatissimae  Matris 
Domini  Mariae  consecratum  erat  o.  Unde  cleruscum 
populo  ipsius  ccenobii  scriniam  p  cum  corpore 
S.  Gerulphi  martyris  per  singulas  Elandri*  parro- 
chias  deportare  sapienter  decrevit,  ut  quas  minus  ex 
rebus  suis  possent  explere,  ex  piis  aliorum  largitio- 
nibus  copiosius  ecclesiam  restaurarent.  Igitur  cum 
hymnis  et  laudibus  devoti#sime  ad  houorem  Dei 
hujusque  sancti  Martyris  decantatis,  gloriose  egres- 
si,  digniores  loci  et  in  religione  commendabiliores 
ecclesiae  personas  secum  provide  duxerunt,  et  sic 
procedentes  ,  atque  verbum  vitae  populo  communi- 
cantes,  magnam  ecclesiae  substantiam  fideliter  coa- 
cervaverunt. 

16  Quis  enim  ,  auditis  hujus  pretiosissimi  San- 
ctimagnalibus,  viscera  pietatis  erga  ejus  rideles, 
nedum  petentes  ,  licet  avarissimus ,  non  largiter 
aperiret  q,  vel  quis  per  bonos  dispensatores  myste- 
riorum  Dei  exempla  vitse  ejus  doctus ,  vias  erroris, 
quas  sine  Deo  auctore  quisque  infelix  sibi  invenit, 
citissime  non  desereret  ?  Illi  enim  erantservi  Patris 
familias,  et  dispensatores  Domini,  mensuram  tntici 
fideliter  erogantes,  quam  ab  ipso  acceperant.  Unde 
Apostolus  scribit,  dicens:  u  Unicuique  sicut  Deus 
«divisit  mensuramfidei.»  Nam  quicumque  spiritale 
triticum  sancta?  eruditionis  recte  minus  doctis  di- 
spensaverit,  fidei  sacramentum  etsanctre  operationis 
consilium  pectoribus  eorum  saepissime  inserit.  Ergo 
magna  pars  eorum,  cum  per  Dei  famulos  verbum 
veritatis  audirent,  et  vitam  sancti  Martyris  Gerul- 
phi  commendabilem  in  armariolo  sui  pectoris  sae- 
pius  revolverent,  a  peccati  via  fortiter  desistunt, 
studentes  grex  fieri  boni  Pastoris  et  familia  sui  Re- 
demptoris.  Scriptum  est  enim,  Pastorem  bonum 
animam  suam  posuisse  pro  suarum  ovifim  redem- 
ptione. 

17  Nam  postquam  Spiritus  sanctus  per  verba 
prasdicantium  rubiginem  vitiorum  in  mentibus  il- 
lorum  ardenter  consumpserat ,  et  amorem  sui  fir- 
miter  infixerat,  omnia,  quae  ab  eis  quasrebantur, 
dare  non  recusabant,  sed  ultro  etiam  non  quassi- 
ta  ministris  S.  Gerulphi  pro  asternae  beatitudinis 
remuneratione  abunde  offerebant.  Quo  r  fit,  cum 
sermo  doctorum ,  quem  Spiritus  sanctus  intus  et 
extra  emissum  disponit,  corda  audientium  pun- 
gat,  et  vitia  exstirpet,  et  ardorem  sui  inflammet, 
recte  populus  sancta  prsedicatione  ab  errore  con- 
versus,  justis  actionibus  gaudet  constanter  insudare. 
Quocirca  Dei  sanctique  Gerulphi  familia  donis 
pietatis  valde  ditata ,  in  parrochia  Suiuenghem  s 

ut 


D 


Sacrum  cor- 
pns  circum- 

fvrtnr  ad 
colliijendas 

vlcrinosynas 


pro  reslau- 
?-anda  ecck- 
sia. 


(htmque  in 
pnffo  perno- 


DIE  VTGESIMA  PRIMA 
A  ut  pernoctaretur,  gratulanter  pervenit,  et  sibi  a 
custode,  ut  solet,  fieri  cum  reliquiis  introitum  ec- 
clesias  suppliciter  quaesivit.  Ille  autem  custos, 
nescio  unde  iratus,  vel  cujus  consilio  depravatus, 
petitionibus  eorum  superbe  respondit,  conjurans 
' (lL  '  1S  ac  detestans,  illi  *  cum  S.  Gerulpho  numquam 
patere  ingressum.  Quo  dicto,  indignans  eos  ulterius 
audire,  rapido  cursu  se  illis  subtraxit,  et  januas 
templi  propagulis  oppositis  et  ferreis  seris,  ne  ince- 
derent  obstruxit. 

vMtllrigi-       18  Deinde  cum  scrinia  S.  Gerulphi  ad  hostium 
(un  exclusa   staret,    magna    virorum    ac    mulierum 

multitudo  concurrens  undique    affluxit,  illumque 
exclustim  conquerens,  in  humeris  alte  sustinuit. 
Paulo  post  puella  coutracta,   reptando   cum   sca- 
*  bellis  t,  advenit,  quae  super  seriniam  devote  po- 

nebatur,  unaque  cum  populo  Dominum  sanctum- 
que  Gerulphum  sibi  sanitatem  cum  usu  membrorum 
reddi  obnixe  deprecabatur.  Vix  prece  finita,  ipsa 
«  sanitati  reddita,  usum  membrorum  w  recepit,  et 

recta  incedens,  Deum,  qui  suum  Martyrem  in 
conspectu  populi  tanto  miraculo  declaraverat,  mul- 
tis  Te  Deum  laudamus  secum  concinentibus,  ma- 
gnificavit.  Igitur  custos  ille  videns  hoc  miraculum, 
B  quod  fiebat  per  beatum  martyrem  Gerulphum,  poe- 
nitentia  conductus  de  animi  sui  duritia,  Dominum 
cum  aliis  constanter  benedixit,  ecclesiam  concito 
reserando,  S.  Gerulphum  cum  sua  familia  intromi- 
sit.  Nec  munera  pietatis  parca  manu  Deo  in  memo- 
ria  sanctissimi  martyris  Gerulphi  conferebant,  sed 
qua?cumque  contradere  poterant,  ad  scriniam 
ejus  exultantes  offerebant.  Hic  quoque  exstat  illud 
*  a(.  Sirah  dictum  Jesu  filii  Sirac  *  completum  :  »  In  omni  dato 
"  hylarem  fac  vultum  tuum,  et  exultatione  sancti- 
n  fica ;  »  quod  ille  quoque  nobis  prsestare  dignetur, 
qui  vivit  et  regnat  Deus  per  omnia  secula  seculo- 
rum.  Amen. 

ANNOTATA. 

a  Nempe  in  ecclesia  Trunchiniensi,  B.  Marise 
Virgini  dicata.  Ex  hisce  porro  omnibus  deducen- 
dum  videtur,  scriptori  Vitam  quamduam  S.  Ge- 
rulphi,  in  aua  ejusdem  translatio  non  legebatur, 
prcvluxisse,  quod  de  Vita,  quam  dedimus,  dici 
non  potest.  Vide  dicta  in  Commentario  prnevio 
num.  19. 

b  Adi  Commentarium  num.  22  et  29. 
C  c  Editio  Sanderi  habet-  Bonos  ad  meliora,  ma- 
los  ad  veniam  atque  correctionem  sancta  admo- 
nitione  incitare.  Sunt  et  alia  nonnulla  in  eadem 
editione  a  Mss.  nostris  discrepantia,qucV,quia  ad 
rem  nilfaciunt,  tacitus  przcteribo . 

d  Isthcvc  Landberti  dicta  ex  conjectura  sua  haud 
dubie  scripsit  anonymus,  translatione,  ut  mini- 
mum,  sesqui  secidojunior. 

e Biographus  illo  antiquior  in  Vita  edita  multas 
quidem  apparitiones,  Sanctique  de  corpore  suo 
transferendomandatumbrevitermemorat,seddi- 
cta  non  recenset,  quse  scrptori  hujus  Adventus  tri- 
buendasunt,  utietaliamidta,  quee  pro  suojudicio 
exornavit, 

fNescio,  unde  hic  didicerit,  S.  Gerulphum  trun- 
catum  capite  fuisse,  quod  certe  cum  biographi 
dictis,  communique  sensu  ceterorum,  quidesan- 
cto  Martyre  meminerunt,  nequaquam  convenit. 

g  Quid  de  omnibus  hisce  chronologicis  notis, 
qyav  infra  cum  anno  Christi  915  conjunguntur, 
censendum  sit,  consule  Commentarium  prsevium 
num.  31  et  sequentibus.  Porro  ab  hac  periodo  in- 
cipit  Translatio  in  Ms.  Corsendoncano . 


SKITKMBUIS. 


267 


h  In  aliis  legitur  :  His  ita  in  viam  ordinatis.  *-  ■mbiwh. 

i  Secundum  biographum  in  Vita  data  non  vide- 
tur  episcopus  translationi  adfuisse.  Adi  Vitam 
num.  14,  et  Annotata  ibidem  tit.  c. 

k  Vide  animadversionem  nostram  de  hoc  Mar- 
tyrem  effodiendi  modo  in  Commentario  num.  36. 

1  De  hoc  campanarum  prodigio  nihil  memorat 
biographus,  reigestnesynchronus.  Sed  et  candelas 
in  Merendrensi  S.  Radegundis  ecclesia,  dum  sa- 
crumcorpus  ibidem  quiesceret,divinitusaccensas 
fuisse  ait ;  at  nihit  simile de  ecclesia  Trunchiniensi 
meminit. 

m  Imo  aliquot  annis  serius.  Vide  dicta  in  Com- 
mentario,  mox  ad  titteram  g  citato. 

n  TesteSandero  inFlandria  illustrata  pag.  122, 
hic  Godezo  vel  Godozo  anno  Christi  1087  Amando, 
sponte  deposito,  electus  a  canonicis  in  prxpositu- 
ram  Trunchiniensem  successit,  tenuitque  usque 
ad  diem  8  Maji  anni  1117,  quo  obiit.  De  annis  con- 
sentiunt  Galluv  Christianx  scriptores  tom.  5  col. 
235,  sed  mortem  mensi  Martio  illigant.  Apud  lau- 
datum  Sanderum  legitur  Folcardus  ejusdem  loci 
prcvpositus  partem  Orientalem  ccenobii,anno\01b 
prostratam,elegantiuserexisse.Huncitaque3emu- 
latus  Godezo,  Occidentalem  pariter  restauravit.  E 

oPrimam  ecclesiam  Trunchinii  erectam  fuisse 
a  S.  Basino,  de  quo  in  Opere  nostro  videad  diem 
17  Jidii,  et  a  S.  Amando,  de  quo  consule  lom.  i 
Februarii  pag.  822,  num.  34,  et  beatissimw  Dei 
Matri  VirginiMarise consecralo m  fuisse lego,non 
autem  eamdem  a  paganis  olim  conditam,  et  idolo 
erectam. 

p  Scriniav^  scrinium,  tipsanothecam  hic  signi- 
ficat. 

q  QiicV  sequuntur  usque  ad  illa,  Nam  postquam 
Spiritus  Sanctus  etc,  desiderantur  in  Ms.  Corsen- 
doncano. 

r  Sequentia  denuo  desunt  in  eodem  Ms.  usque 
ad :  Quocirca  Dei  etc. 

s  Ita  etiam  habent  alia  Ms.  nostra,  sed  tocum 
huncintabidisnoninvenio.  Sanderus,qui  inprio- 
ri  editione  Uagiologii  Flandruv  legerat  Suiner- 
ghem  ,in  altera  posuit  Somerghem,  quem  tom.  i 
FlandricV  illustratie,pag.  177  pagum  notat  adter- 
tium  ab  urbe  Gandavo  tapidem,  Brugas  versus,  ad 
dexteramcanalissitum.Fortehunelocv^n.n.nlem 
putavit  cum  Suivenghem  hicmemorato  :  at  si  ex 
similitudine  vocabutorum  conjicereliceat,  adeum- 
dem  propius  accedit  pagus  Seeverghem  vel  Zee-  F 
verghem,  qui  in  tabula  episcopatus  Gandensis, 
sesqui  circiter  milliari  Gandavo  distat,  Aldenar- 
dam  versus  ad  Scaldim  situs.  Est  et  pagus  Swe- 
vegem  prope  Cortracum. 

t  Id  est,  humilibus  illis  fulcris,  quibus  reptan- 
tes  innixi,  movere  se  solent. 

u  Hanc  periodum  restitui  ex  codice  nostro  Val- 
cellensi,et  SuessionensiMs.,cum  in  Trunchiniensi 
codice  et  altero  ejusdem  exemplari  truncata  tege- 
retur  hoc  modo:  Unaque  cum  populo  Dominum, 
sanctumque  Gerulphum  sibi  sanitatcm  cum  nsum 
membrorum  recepit.  Eodem  modo  habct  i,i  utra- 
que  editione  sua  Sanderus,eumdemco< licem  secu- 
tus,pnvterquam  ^wo^dominumS.  Gernlphum  sub- 
stitue?nt,  etpro  voce  usum  reOMderit  usu. 


Q3) 


MIKACULA 


£63 


Ex  Hs. 


Sancfi  ectr- 
pus  pro  im- 
plorundu  /in- 
ce  Aldenar- 
datn  drfer- 
tw; 


MIRACULA 
Ex  Ms.  codice  Trunchiniensi. 

Quia  a  Dominus  in  Sanctis  suis  laudari  prse- 
eipitur,  absurdum  et  peuitus  reprehensibile 
videtur  Sanctorum  merita  et  miracula,  quae  Deus 
per  merita  et  intercessiones  eorum  nobis  pecca- 
toribus  ostendere  dignatus  est,  silentio  tegere  et 
abscondere,  et  prascipue  Flandria?  specialis  Indi- 
gense,  scilicet  gloriosi  martyris  Christi  Gerulphi, 
cui  nutu  Domini  Balduinus  Barbatus  b,  dudum 
comes  Flandriae,  miles  egregius,  tautam  revereu- 
tiam  et  honorem  pracipuum  exhibuit,  sicut  in 
Chronicis  reperitur,  quod  anno  Doniini  mxxx  omni 


MIBACULA  S.  GERULPHI  MARTYUIS 

dem  festo,  anno  Incarnationis  Dominica3  mccxcv 
contigit,  mulierem  quandam  ex  oppido  Gandensi 
peregre  visitare  limina  ecclesias  Trunchiniensis, 
in  qua  reliquiie  praefati  Martyris  in  scrinio  recon- 
dita  sunt.  Mulier  autem  ingressa  atrium  templi, 
ad  pausandum  resedit,  expectans,  donec  feretrum 
sancti  Martyris  de  templo  efferretur,  et  ad  locum 
pra^dictum.  Qua3  statim  percussa  est  gutta^  mgenti, 
ita  ut  ab  omnibus  paralitica  crederetur  in  tibia  et 

pede. 

4  Interea  populus  cum  feretro  sancti  Martyns 
egreditur  tcmplum;  quod  videns  mulier,  dum  ve- 
hementer  cruciaretur,  exclamavit  voce  magna  : 
OgloriosemartyrDeiGerulphe,  adjuva  me  ex  hac 
infirmitate  mea,  ut  coeptum  perficiam  iter  in  hono- 
rem  et  laudem  nominis  tui.  Hsec  muliere  orante, 
statim  ut  feretrum  ante  ipsam  pertransivit,  infir- 
mitas  illa  curata  est  ac  penitus  deleta,  et  mulier 
exiliens,  profecta  est  cum  caeteris  peregrinis,  se- 


I) 


mulicriibix 
mato,  ct  ob~ 
scssa 


B 


cjus  pnsti- 
ntifll  cultum 
tcriptor  re- 
susciturc  cu- 
pit. 


Dam  Suncti 
corjnts  M<- 
rtndram 

transftrtur. 


bus  reliquiis  sanctorum  corporum  Flandriae  in  Al-      quens  feretrum,  ambulans  et  benediccns  Deum,  qui 

tantaac  talia  miracula  per  merita  et  intercessiones 
gloriosi  martyris  sui  Gerulphi  operari  dignatus 
est.  Et  inde  pergentes,  appropinquarunt  vico,  vul- 
gariter  Wilde  h  nominato,  m  quo  jacebat  mulier 
qusedam  a  daamone  obsessa,  quam  vix  catena  fcrrea 
cohibere  poterat  per  biennium.  Mox  cognati  et 
vicini  mulieris  prsefatae  circumstantes  eam,  ut  au- 
dierunt  tumultum  populi  et  claugorem  nolarum, 
praecedentium  feretrum  sancti  Martyris,  cognove- 
runt,  eum  advenire.  Qui  statim  genua  flcctentes, 
coeperunt  invocare  S.  Gerulphum,  ut,  qui  multis  suc- 
currebat,  precibus  suis  hanc  miseram  dignaretur  a 
daemonio  liberare. 

5  Appropinquante  autem  sancto  Martyre ,  et 
ante  ostium  domus,  in  qua  mulier  jacebat,  trans- 
eunte,  catenis  ruptis,  quibus  mulier  fuerat  con- 
stricta,  ipsa  a  dsemone  liberata  exiliens,  cucurrit 
ad  feretrum,  amplexans  et  deosculans  illud,  et 
benedicens  Deum  caeli,  qui  sanctum  martyrem 
suum  Gerulphum  tantis  ac  talibus  decoravit  mira- 
culis.  Item  de  mirabilibus  ejusdem  gestis  hoc  fa- 
ctum  videtur  nobis  minime  prastereunduin,  sed 
fidelibus  fidelium  auribus  intimandum.  Anno  In- 
carnationis  Dominicse  mcccvii  vir  quidam  in  pa- 
rochia  Trunchiniensi  arreptus  est  adaemonio,  quem 
vehementer  vexare  ccepit,  ita  ut  vir  ille  sibi  ipsi 
multa  vulnera  inferret.  Quem  funibus  undique  vin- 
ctum  praesentes  i  et  vicini  ponentes  in  grabato, 
tulerunt  in  ecclesiam;  quam  intrans,  rugitum, 
quasi  leo,  emisit.  Posito  daBmoniaco  ante  sanctum 
martyrem  Christi  Gerulphum,  clero  ac  populo 
circumstantibus,  et  misericordiam  omnipotentis 
Dei  et  auxilium  sancti  martyris  Gerulphi  humili- 
ter  implorantibus,  non  multarnm  horarura  spatio 
elapso,  dsemoniacus  ille  curatus  est.  Moxque  ex- 
clamavit,  se  vidisse  juvenem  purpuratum,  vultum 
habentem  angelicum,  daemonium  a  se  ejecisse  et 
expulisse.  Quod  audientes  circumstantes,  cogno- 
verunt,  illum  meritis  et  iutercessione  S.  Gerulphi  a 
daemonio  esse  liberatum.  Qui  statim  in  hymnis  et 
laudibus  glorificaverunt  Deum  caeli,  qui  sanctum 
suum  martyrem  Gerulphum  tali  decoravit  miraculo 
et  gloria. 

0  Anno  Domini  mcclvii  k  in  nativitate  S.  Jo- 
annis  Baptistse  vir  venerabilis,  dominus  Walterus 
de  Mandra  l  episcopus  Tornacensis  transtulit  reli- 
quias  S.  Gerulphi  de  una  capsa  in  aliam,  in  novis 
sudariis  involvens,  veteribus  foris  capsam  reser- 
vatis;  per  qua?  sudaria  omnipotens  et  misericors 
Dorainus  multas  virtutes  operari  dignatus  est,  qua- 
rum  prascipuam   et  maximam  recitabimus.   Puer 

quidam 


denardo  c  aduuatis  pro  pace  conjuranda,  scilicet 
S.  Gerulphi  martyris,  Bavonis,  Wandregisili,  Aman- 
di,  Vedasti,  Bertini,  Winoci  d,  cum  iunumerabilibus 
aliorum  Sanctorum  reliquiis,  comes  Balduinus 
pradictus,  interrogatus,  cujus  reliquiae  iu  ordine 
processionis  essent  ceteris  praeferenda?,  vel  depo- 
nendae,  constituit  ipse  comes  Balduinus,  praasente 
Hugone  episcopo  e  cum  aliis  episcopis  et  abbatibus 
plurimis  congregatis,  totiusque  sui  regni  primati- 
bus  reliquias  S.  Gerulphi  martyris,  suae  patriseindi- 
genaa,  ante  omnes  honorabiliter  deportari,  etmagni- 
ficc  ])ra3poni. 

2  Nunc  autem  incolas  loci  illius,  in  quo  reli- 
quire  S.  Gerulphi  requiescunt,  scilicet  B.  Mariaa 
de  Trunchinio,  ad  cor  reversi,  considerantes,  ob 
vitium  raalce  taciturnitatis  suaa  tam  pretiosura  the- 
saurura  diu  latuisse,  et  lumen  miraculorum  suo- 
rum  multo  tempore  sub  modio  absconditum  fuisse, 
et  non  super  candelabrura  populis  et  praecipue 
Plandrigenis,  qnorum  specialis  Indigena  digno- 
scitur  esse,  resplenduisse,  condolcntes,  sano  usi 
consilio,  metuentes  argui  a  Domino  in  die  ultionis, 
gloriosum  martyrera  suum  Gerulphum  ob  negli- 
gentiam  ipsorura  tanto  tempore  fuisse  sine  honore 
in  patria  sua,  dignum  duxerunt  de  cetero  glorificare 
nomen  sanctum  ejus,  et  intimare  Christi  fideli- 
bus  virtutes  ct  miracula,  quai  Dominus  per  merita 
ct  iutercessioncs  ejus  operari  dignatus  est;  ne  fama 
ejus,  quondam  tam  celebris,  totara  Flandriam 
penetrans,  amplius  lateat  in  tenebris.  Saepius  au- 
tem  comperiraus  tam  in  libro  Passionis  ejus,  quam 
a  Christi  fidelibus ,  peregre  visitantibus  limina 
ecclcsiaj  de  Tronchinio ,  in  qua  sacro-sanctum 
corpusejus  in  feretro  requiescit,  nulluni  fraudatum 
esse  a  dcsidcrio  suo,  qui  toto  corde  in  quacum- 
que  tribulatione  auxilium  consolationis  suas  fideli- 
ter  invocavit.  Primo  miracula,  quoe  in  libro  Pas- 
sionis  ejus  reperimus,  in  honore  et  laudc  ipsius  dis- 
seraraus/"... 

3  Quamquam  ea,  quse  fidelium  relatu  referun- 
tur,  non  difiicile  ab  auditoribus  peque  fidelibus  cre- 
duntur,  raulto  tamen  certius  cogniti,  ne  dicam 
fide  sciuntnr,  qucecuinque  oculis  a  quoquam  cer- 
nuntur.  Unde  sicut  ca,  qua3  a  majoribus  de  glo- 
rioso  martyre  nostro  Gerulpho  didiciraus,  sic  et 
illa,  qua;  ocnlis  ipsi  vidimus,  stilo  tradere  ope- 
ram  impendimus.  Consuetudo  est  apud  incolas 
Trmu-hinienses  semel  in  anno,  videlicet  in  fcsto 
sanots  Trinitatis  defcrre  feretrum  cum  reliquiis 
S.  Gerulphi  martyris  ad  locum  uativitatis  suse  in 
vilhuu,  vulgaritcr  Merendram  nuncupatam.  In  eo- 


L 


dxmone.   H- 
bcrantur, 
Altcr  ener- 
gumenus  cu- 
rattis. 


Curpus  in 
novam   the- 
cnm  trans- 
lutum  :  co- 
imttalis  mor- 
bus  abactus. 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  8EPTEMBRI8. 


2?.9 


A  quidam  fuit  in  territorio  Insulensi  m,  qui  septies  in 
m  die  de  morbo  caduco  laborabat.  Parentes  autem 
pueri,  auditafamasanctimartyrisGerulphi,  etmi- 
raculis,  quge  per  eum  fiebant,  detulerant  puerum 
Truncliinium,  et  ponentes  illum  ante  sanctum  Mar- 
tyrem,  impetraverunt  a  sacerdote  particulam  su- 
darii,  in  quo  corpus  sancti  Martyris  involutum  fue- 
rat;  qua  per  filum  circa  collum  pueri  suspensa, 
morbus  ab  illodie  cessavit.  Postaliquantulum  vero 
temporis  filo  putredine  sudoris  rupto,  particula  illa 
de  collo  pueri  cecidit  in  terram,  moxque  puer  ceci- 
dit,  laborans  iterum  de  morbo  praedicto.  Parentes 
pueri  velociter  resumentes  scedulam  praedictam, 
consuerunt  illam  in  tunica  pueri,  et  sic  tulit  illam 
consutamin  vestimentis  suis  tototempore  vitae  suae, 
nec  tetig-it  eum  morbus  amplius. 
Invocaturut  7  Maxima  adhuc  virtus  restat  narranda,  et  au- 
iTtuTtcm-  ribus  fidelium  intimanda  cum  magma  devotione  et 
pestates  sollicitudine,  ut  misericors  Dominus  in  sancto  suo 
Martyre  g-lorificetur  amplius  et  honorificetur,  et 
sanctus  martyr  Gerulphus  in  omni  tribulatione  et 
angustia  ab  hominibus  devotius  invocetur  et  ado- 
retur.  Quia  sapius  comperimus  a  prsedecessoribus 
nostris,  qui  narraverunt  filiis  suis  a  generatione  in 
B  grenerationem,  numquam  se  vidisse  vel  audivisse  a 
progenitoribus  suis  tempestatem  aeris,tonitrui,  seu 
fulg-uris,  nocuisse  vel  destruxisse,  vel  evulsisse 
segetes  vel  arbores  in  parochia  Trunchiniensi,  ex 
quo  B.  Gerulphus  ibi  requievit;  cum  tamen  in  pa- 
rochiis  circumjacentibus  mult®  tempestates  acci- 
derint,  et  saepius  seg-etes  et  arbores  evulsse  sint  et 
perierint :  per  quod  indicium  confidunt,  et  pro  certo 
scire  volunt  plurimi  parochianorum,  saepius  pro- 
tectam  fuisse  parochiam  prsedictam  meritis  et  pre- 
cibus  S.  Gerulphi. 
feiid  succes-  8  Quod  manifeste  patet  testimonio  duorum  fide- 
su  lium,  quondam  in  praefataparoehia  comruorantium, 

qui  narraverunt  et  juramento  affirmaverunt,  se 
tempore  messis  manipulos  in  agro  lig*asse.  Cumque 
opus  illud  ag*erent,  viderunt  in  nubibus  imbrem 
validissimum  imminere.  Imbre  de  nubibusprimo 
procul  ab  eis  valide  cadente,  postea  eis  appropin- 
quante,  flectentes  g-enua,  cceperunt  cum  mag-na  de- 
votione  et  sincerafide  invocareg;loriosummartyrem 
Christi  Gerulphum,  ut  se  et  seg-etes  suas  a  turbine 
imbris  precibus  suis  proteg-eret.  0  res  admiranda 
et  omni  laude  digmissima !  Haac  illis  orantibus,  et 
C  se  limina  ecclesise,  in  qua  requiescit,  peregre  visi- 
taturos  pollicentibus,  turbo  imbris,  quasi  limites 
sibi  constitutos  non  audens  transgredi,  diffusus  est 
circa  limites  terrae  illorum,  terra  circumjacente 
prte  nimio  turbine  imbris  tabo  redundante,  sola 
quidem  g-utta  pluviae  super  seg-etes  illorum  non  ca- 
dente.  Turbine  sedato,  omissis  omnibus  operibus 
suis,  perrexerunt  ad  ecclesiam  Trunchinii,  annun- 
tiantes  ibi  magnalia  et  virtutes  Dei,  quas  operari 
dignatus  est  meritis  S.  Gerulphi.  Omnes  audientes. 
g*audete  in  Domino  semper,  iterum  dico,  g-audete, 
et  praecipue  Gandenses,  quibus  pius  et  misericors 
Dominus  talem  Iudigenam  ac  tantum  Patronum 
n  larguri  digmatus  est  n. 

Beguinafre-  9  Aniio  Doinini  mcccix  circa  festum  S.  Marise 
netica  sam-  Mag"dalenoe  quaedam  puella  de  oppido  Gandensi, 
tur  deg'ens  in  Ordine  Beg*hinarum  o,  vehementer  cru- 

ciabatur  infirmitate,  quae  frenesis  nominatur,  ita 
ut  vestimenta  sua  manibus  discerperet.  Quod  vi- 
dentes  mulieres  secum  manentes,  omnes  in  lachri- 
mas  proruperunt,  timentes,  illara  a  daemonio  obses- 
sam  esse;  et  invocantes  auxilium  et  consolationcm 
S.  Gerulphi,  omnes  una  cum  infirma  pollicitae  sunt 
peregre  visitare  sanctum  Martyrem,  si  Dominus 
precibus  ejus  dig-netur  hanc  infirmam  curare.  Non 


multo  post  tempore  elapso,  mulier  in  se  reversa,  E»  M 
glorificare  coepit  S.  Gerulphum  martyrem  Christi. 
cujus  precibus  se  confidit  esse  sanatam.  Tunc 
omnes  unanimes  cum  ipsa  votum  peregrinationi3 
fideliter  et  devote  impleverunt,  annuntiantes  ibi 
mag:nalia  Dei,  qu?e  per  merita  S.  Gerulphi  operari 
dig-natus  est. 

ANNOTATA. 

a  Miracula,  prout  ea  hic  edimus,  exstant  in 
solo  codice  Trunchiniensi :  nam  in  apographis 
nostris  Bertiniano  et  Suessionensi,  uti  et  in  co- 
dice  Valcellensi,  et  editionibus  Sanderi  omnino 
desiderantur ;  in  Corsendoncano  autem  non  om- 
nia,  nec  eodem  ordine  legere  est.  Sed  et  nos  hic 
multa  resecabimus,  qux  scriptor  horum  miracu- 
lorum  exAdventuseu  Translatione  mutuatus  est, 
et  nos  superius  recensuimus. 

b  Fuit  is  hujus  nominis  IV,  comes  Flandrix 
sextus,  qui,  teste  Sandero  in  Flandria  illustrata 
aprolixitate  subnigreevenusLvque  barbcvVulchvo- 
barbus  cognominatus  est,  patrique  suo  Arnul- 
pho  II,  anno  988  vita  functo,  in  comitatum  suc- 
cessit,  et  usque  ad  annum  1036,  quo  obiit,  rexit.  E 
De  causa  ob  quam  comitia,  de  quibus  hic  agitur, 
indixerit,  consule  Commentarium  nostru?n  prse* 
viumnum.  38  et  sequentibus. 

c  Aldenarda  vidgo  Oudenarde  oppidum  Belgii 
est  in  Flandria,  Gandavum  inter  et  Tornacum 
Scaldi  impositum. 

d  Ex  hisce  S.  Bavo,  cognomento  Alloynus,  Gan- 
densium  patronus,  colitur  die  1  Octobris;  S.Wi- 
nocus  abbas  Bergis  in  Flandria  Gatlica,  die  6  No- 
vembris.  De  reliquis  in  Opere  nostro  actum  jam 
est :  nempe  de  SS.  Amando  Trajectensi  et  Vedasto 
Attrebatensi  episcopis  ad  diem  6  Februarii,  de 
S.Wandregisilo  abbate  Fontanellensi  ad  ZZJulii, 
de  S.  Bertino  abbate  Sithivensi  ad  5  Septem- 
bris.  Porro  alii  plures  recensent ;  at  nolim  spon- 
dere  ea  omnia  Sanctorum  corpora  in  laudatis 
comitiis  Aldenardensibus  adfuisse.Lege commen- 
tarium  preevium  num.  40. 

e  Noviomensiac  Tornacensi.Adi  Commentarii 
preevii  locum  mox  citatum. 

i  Sequunturvaria exVita  ct  Adcentu  seu  Trans-  f 
latione,  sapra  editis  descripta,quse  propterea  hic 
omittenda  censui. 

g-  Per  g-uttam  videtur  hic  cathan^um,  seu  no- 
xiam  humorum  fluxioncm  in  tibiam  significare. 

h  Steytius  inVita Flandrica  asserit,hunc  locum 
Wilde  dictum,  in  parcecia  Trunchiniensi  situm 
esse. 

i  In  Corsendoncano  Ms.  est :  Parentes. 

k  Hic  incipiunt  Miracula  in  eodem  Ms.  Cor- 
sendoncano. 

1  Walterus  tyic  hujus  nominis  III,  dicitur  tom.  3 
GallicV  Christianm  auctse,  col.  219  episcopatum 
Tornacensem  tenuisse  abannoVZbZ  usquead  1262, 
quo  defunctus  est.  In  Corsendoncano  Ms.  pro 
Walterus  de  Mandra  episcopus  perperam  legitur, 
Walterus  de  mandato  episcopi. 

m  Insulae,  Flandrice  Ryssel,  Gallis  Lille.^er- 
ampla  opulentaque  civitas.Bclgiiest  in  Flandria 
Gallica,  cujus  caput  est. 

n  In  Ms.  Corsendoncano  hic  sequuntur  ea,  qux 
num.  3  et  duobus  sequentibus  recensita  sunt. 

o  Begg-ime  vel  Beg-uina;  vi?*gines  sunt,  quse  in 
modesto  habitu,  certisque  regidis  alligatse,  in  dt- 
versisquide?n  {cdibus, sed  intra  unum tamen  clau- 
strwnct  sub  superioribus  suis  piam  vitam  ducunt. 
Religiosw  ta?nen  non  sunt,  et  ad  secidian  et  nu- 

pttas 


ACTA  SANCTORUM 


,  •       „„„„/  h-ansire  Requlissuis  et  constitutio-  multa  alibi  in  Bclgio,  Gandavi  duo  sunt,  Majus  et  D 

A.  «p»  ptias  P°ss"l"'™SjXntificibus  nondum  appro-  Minus  appcllata,  qux  tcste  Sandero  tom.  1  Flan- 

tofijto^.  V"*#» *• toO-  **" «■*"•«■**•  M*  *»««.  Constantinopo. 

•     «VcVric  ste  earwmrfem  coHepm  »oca»*ia-;  »o-  Jtoam,  ^anrf/-«*  comrtwsam  secido  dec.mo  ter- 

EESw*"^**»^8^  begginasia,  ut  tio  fundatricem  agnoscunt. 


DE   S.   JOM  PRESB.    MOMCHO 


IN 


MONASTERIO    S.    SAB^)    IN    PAL^ESTINA 


J.S- 


SYLLOOE 


De  cultu  et  gestis    Sancti 


Vbmsimili- 

TBft    SlJB  INl- 
THJMSBCULIIX. 

Jonat  pres- 
byter,   a 
Gracis  et 
Motcit  me- 
moratus, 


r> 


monachus 
fuit   virtuli- 
6»s  tt  mira- 
culis  clarut, 


Ouamquam  de  S.  Jona  monacho  in  Martyro- 
logio  Romano  silel  Baronius,  aliique  Latini 
martyrologi  passim,  excepto  Ferrario,  eum- 
dem  prsetermiserunt,  de  legitimo  tamen  cultu 
Jonae  monachi  nequaquam  videtur  dubitandum. 
Etenim  inomnibus  ferelibris  rituatibus  Grseco- 
rum  celebratur  S.  Jonas,  et  Mosci  in  Ephemeri- 
dibus  figuratis,  quas  dedit  Papebrochius  ante 
tom.  1  Maji,  S.  Jonam  presbyterum  similiter  an- 
nuntiant  ad  xxn  Septembris  his  vet^bis :  Jonas 
prcsbytcr.  Addit  Papebrochius  has  annotationes  : 
Monachus  inter  Sabaitas  vixit,  pater  SS.  Theodori 
etTheophanis  confessorum,  qui  coluntur  xxvn  De- 
cembris.  Ipse  autem  a  Menaeis  refertur  die  praece- 
denti,  nee  Vitam  habet  ab  Actis  filiorum  distin- 
ctam,  qufie  habemus  Grsece.  Acia  illa  edidit  Combe- 
fisius  in  Originibus  Constantinopolitanis  pag  .]§!, 
sed  in  illis  pauca,  et  generatim  solum  aliqua  de 
parentibus  SS.  Theodori  et  Theophanis  dicun- 
tur,  nec  nomina  eorum  indicantur.  Attamen 
SS.  Theodori  et  Theophanis,  cognomento  Grapto- 
rum,  patrem  fuisse  Jonam  credere  facile  possu- 
mus,  cum  id  testetur  collector  Menologii  Basi- 
liani,  qui  db  setate  Sanctorum  illorum  non  adeo 
fuit  remotus,  ut  fidem  ea  de  re  mereri  nequeat, 
pr&sertim  cum  et  Mensea  habeat  consentientia, 
uti  et  Synaxarium  Ms.  ejusdem  fere  setatis,  et 
Typicum  Sabae  dictum.  In  laudata  autem  Theo- 
dori  Grajiti  Vita  apud  Combefisium  pag .  192  hsec 
de  parentibus  ipsius  dicuntur  :  Generosi  viri  hu- 
jus  parentibus  claritatem  pietas  praestabat:  eorum 
divitia?  amplaquesubstantia,  quod  a  Christo  nomen 
Christiani  nuncupatione  asciverant.  Hsec  signifi- 
cant,  pios  fuisse  et  Christianos ;  at  amplas  pa- 
rentum  Theodori  divitias,  quas  ex  hoc  loco 
Bailletus  parentibus  Theodori  attribuit,  ego  ne- 
quaquam  invenire  possum.  Deinde  Theodorus 
ejusque  frater  Theophanes  dicuntur  aparentibus 
missi  ad  monasterium  S.  Sabx,  litteris  et  pietate 
imbuendi.  Nec  plura  de  parentibus  dat  Vita 
S.  Theodori. 

•Z  In  Menologio,  quodseculox  concinnatum  est 
jussu  Basilii  impe?-atoris,  ad  xxn  septembris 
S.  Jonas  annuntiatur  his  verbis  :  Commemoratio 
SanGtiJonse,  patrisTheodoriet  Thcophauis  confes- 
sorum.  Additur  hoc  elogium:  Presbyter  fuit  hic 
Jonas,  pietate  et  doctrina  insignis,  pater  autem 
Theodori  bentissimi  confessoris  ac  Theophanis  ca- 
nommi  scriptoris,  illius,  inquam,  Theodori,  cujus 
faciem  atramento  inussit  et  vulneravit  Leo  cabal- 
linus  (imo  Theophilus)  iconomachus,  eo  quod  illum 
inducere  non  potuisset,  ut  cultum  adorationemque 
sanctarum  Christi,  et  ejus,  quae  sine  semiue  illum 


E 


*  Grxce  do- 
num  quoquc 


g-enuit,  Deiparae,  omniumque  Sanctorum  ejus  ima- 
ginum  abneg-aret.  Hic  igitur  S.  Jonas,remisso  rebus 
seculi  nuntio,  in  lauram  sancti  Sabse  sese  recepit,et 
monachus  factus  est :  tantoque  studio  se  ipsum  je- 
juniis,  orationibus,  perpetuis  lacrymis,  et  fletu  exer- 
cuit,  ut,  cum  omnes  in  sui  admirationem  pertraxis- 
set,  multis  cupiditatem  injiceret  imitandi  exactam 
ipsius  omnique  virtute  praeditam  vitam.Quamobrem 
donum*  curationum  accepit,  quo  accedentibus  ad 
se  profuit.  Cum  autem  hunc  in  modum  vixisset, 
omnibusque  admiraudus  apparuisset,  ad  Deum  mi- 
gravit.  Risce  consona  leguntur  inMenseis  impres- 
sis,  et  in  synaxario  Sirmondi  Ms.,  quse  nomina- 
tim  consentiunt  de  S.  Jonas  filiis  SS.  Theodoro  et 
Theophane,  uti  et  de  dono  miraculorum.  Meno- 
logiuyn  Sirletianum,  in  quo  pauciora  sunt,  de  illis 
tacet.  Monasticam  autem  vitam  egisse  S.  Jonam 
in  monasterio  S.  Sabx  in  Palsestina,  omnia  do- 
cumenta  habent.  De  presbyteratu  omnia  etiam 
consentiunt;  et  Synaxarium  innuit,  presbyterum 
ordinatum,postquam  invita  monasticavirtutibus 
splendescere  coeperat.  Hoc  satis  est  verisimile, 
etiamsi  in  aliis  Fastis  ab  initio  vocetur  pre- 
sbyter. 

3  Mtas  S.  Jonae  utcumque  innotescit  excerta-  etobiiuevi 
minibusfiliorumipsius prosacris  imaginibus  cum  delur!ui},n 
LeoneArmeno  et  Theophilo  imperatoribus  icono- 
machis,  qui  imperarunt  ante  medium  seculi  ix. 
Leonem  ponit  Pagiusab  anno  S13  usque  ad  S20; 
Theophilum  ab  829  usque  ad  842.  Prior  ambos 
flagris  csesos  in  exsilium  egit,  alter  eosdem  etiam 
gravius  afflixit.  Hoc  autem  a  Pagio  refertur  ad 
annum  835,  nec  multis  deinde  annis  vixit  S.  Theo- 
dorus,  qui  senex  defunctus  inVita  dicitur.  Itaque 
S.  Jonas  pater  Theodori,  procul  dubio  annis  non 
paucis  ante  ipsum  obiitjicet  et  hic  dicatur  obiisse 
kv  ytpa.  xaXw  in  senectute  bona,  tam  in  Synaxario 
quam  in  Menseis,  ut  verisimiliter  pervenerit 
usque  ad  secutum  ix,  et  fortasse  annis  aliquot 
illo  seculo  vixerit.  De  patria  S.  Jonae  conjectura 
fieripotestex  Vita  filiorum,  qui  ibidem  impera- 
tori  respondent,  se  in  Moabitide  natos,  ut  veri- 
simile  sit,  ibi  habitasse  S.  Jonam  ante  vitam 
monasticam.  Verum  plura  de  his  investigari 
poterunt  ad  Vitam  SS.  Theodori  et  Theophanis, 
dandam  ad  xxvn  Decembris.  De  die,  quo  cidtus 
fuit  a  Grsecis,  utcumque  dubitari  potest,  cum 
in  Menologio  Basiliano  et  apud  Moscos  ponatur 
ad  xxii  Septembris :  at  in  reliquis  Grsecorum 
Fastis,  nimirum  in  Menseis,  attero  Menologio, 
Typico,  Synaxario  memoratur  ad  xxi  ejusdem 
mensis  diem,  quo  et  Ferrarius  eumdem  Catalogo 
suo  Generali  inseruit. 

DE 


itium  ix  se- 
cufi. 


DIB  VIGESIMA  PJUMA  SEPTEMBRIS. 


271 


DE     S.     MAURA     VIRGINE 


c.  s. 


TRECIS  IN  CAMPANIA  GALLLE 


COMMENTARIUS    PBiEVIUS 


I.  Sanctse  gesta  a  Prudentio,  episcopo  Trecensi  synchrono, 
relata  in  Sermone,  quem  dabimus. 


Augusta  Tricassinorum  sive  Trecse,  indigenis 
Troyes  dicia,  ampla  Galtise  urbs  episcopalis 
su" 


ClBCA  MEl). 

Sbc. IX. 

Prudenthu 

Treccnsis      1  M^suo  archiepiscopatu  Senonensi,  et  Campanise 

epistopu*       caput,seculononovirgine?naluU,Uamamnomine, 

qucV  suorum  natalium  claritate  et  opibus ,  ceteris- 

que  mundanis  deliciis  spretis,  in  paternis  sedibus 

B  et  habitu  seculari,  se  totam  virtutum  exercitiis  ad- 

dixit,etnondum  exacto  setatis  suseannovigesimo 

tertio,  ad  cselestem  Sponsum  suum  hoc  die  xxi  Se- 

ptembris  emigravit,  et  miraculis  inclaruit.  Lau- 

datorem  habuit  Prudentium,  ejusdem  civitatis 

episcopum,  qui  alio  nomine  Galindo  dictus  fuit,  et 

cujus  aliquot  alise  lucubrationes  editse  exstant, 

prcvsertim  in  Bibliotheca  Patrum  Lugdunensi 

tom.  Ib.Ecclesia  Trecensis eumdem  inter  Sanctos 

veneratur,  annuoque  Officiodievi  Aprilis  honorat; 

sed  Majores  mei  ipsum  inter  Prsetermissos  tan- 

tum  modo  referendum  censuerunt  ob  rationes, 

quse  ibidem  ad  citatum  diem  videri  possunt.  Non 

est  hujus  loci  de  ejusdem  viri  gestis  scriptisque  ac 

cultu  hicagere,  ideoque  in  utramque  partem  con- 

suli  possunt  inter  alios  Ludovicus  Cellotius  in 

Historia  Gotteschalci;  Vita  Prudentii  anno  1725 

Parisiis  Gallice  edita,  atque  Vindicise  ecclesuv  Tre- 

censis  pro  ejusdem  cultu  anno  1736  ibidem  eodem 

idiomate  vulgatse,  quarum  auctorem  Historise  lit- 

terarise  Francise  scriptores  tom.  5  in  Prudentio , 

§  i,  dominum  Breyer,  ejusdem  ecclesisecanonicum, 

appeltant  et  ad  quas  responsum  habes  in  Epheme- 

ridibus   Trivultianis  parte  2  mensis  Decembris 

anni\136apag.  2694. 

2  Verum,  quod  ad  prcvsens  argumentum  facit, 

Prudentius  ilte,  seu  Galindo,  Adelberto  in  epi- 

scopatum  Trecensem  successit,  eique  jam  prse- 

erat  anno   84-6  vel  817,  quo  concilio  Parisiensi 

velut    Trecensis   episcopus    interfuisse    tegitur 

apud  Labbeum  iom.   7  Conciliorum,  col.   1851. 

Ejusdem  obitum  Annales  Francorum  Bertinia- 

ni,  et  post  hosce  neoterici  scriptores  anno  861 

affigunt.  Fuit  porro  Prudentius  sanctse  virgini 

Maurse  non  solum  synchronus  ,  sed  et  familia- 

ris,  eique  adstitit  morienti.  Historise  litterarise 

Franciev scriptores  tomo  supra  laudato,  §  2,  num. 

5  aiunt,  ipsum  ejusdem  directorem,  seu  modera- 

torem  conscientise  fuisse,  sed  non  probant.  Qui- 

nimo  ex  ejusdem  Prudentii  dictis  probabilius 

est,  Leonem,  abbatem  Mantiniacensem  seu  Men- 

tuniacensem,  id  officii  ipsi  exhibuisse  :  nam  te- 

ste  Prudentio,  vir  relig-iosissimus,  Leo  abbas  vici- 

nus...  eam  cathechizavit  et  regeneravit  ex  aqua  et 

Spiritu  sancto,-  et  ipsa  Virgo  ad  ejusdemmonaste- 

rium,  licet  circiter  quatuor  millibus,  abhac  Tricas- 

siuacivitate  distaret,  qualibet  tameu  quarta  et  sexta 

feria,  causaperegrinationis  nudispedibusetabsque 

lineis,  in  arcto  panis  etaquaejejunio  adibat;  et  idem 

denique  Leo  ad  moribundse  Virginis  lectulum  fi- 

deliter  adhsesit. 

Septembris  Tomus  VI. 


Sancix  gcstu 
recenmit  in 
clogio, 


3  Porro  Prudentius,  quam  vivam  optime  nove- 
rat,  mortuam  verbispro  concione  scriptisque  lau- 
davit,  ea  referens,quse  vel  ipsemet  in  illa  obser- 
vaverat,  vel  a  consanguineis  illius  aliisque  perso- 
nisfide  digyxis,  quas  nominavit,  intellexerat.  Non 
tamen  hsec  oratio,  de  qua  agimus,  in  ipsius  fune- 
re,  ut  alias  usitatum  est,  dicta  fuit;  sed,  quod 
ad  ejusdem  Sanctse  commendationem  magis  fa- 
cit,  in  quodam  die  solemni,  rogantibus  multis,  ut 
episcopus,  de  more  tunc  dicturus  ad  populum, 
prcV  quovis  alio  argumento,  de  Maurae  gestis  ver- 
ba  faceret,  eademque  posteris  legenda  scriptis 
mandaret.  Juverit  verba,  quibus  hunc  sermonem 
exorsus  est  hic  retutisse.  Iustatis,  inquit,  charissi- 
mi  filii,  opportune,  importune,  ut  loco  sermonis, 
quem  diebus  solemnibus,  vobis  facere  consuevi,  de 
vita  g'loriosa  et  niorte  pretiosa  sororisnostrEeMau- 
rse  non  solum  dicain,  sed  scriptum  rclinquam,  po- 
steris  profuturum.  Ad  hoc  etiam  frater  ejus  Eutro- 
pius,  praipositus  vester,  qui  fuit  spiritali  affectione 
germanior,  quam  oamali,  me  ex  parte  vestra,  et  vir 
relijriosissiinus  Le  oabbas,  vicinus  noster,  qui  eam 
catbechizavitet  regeneravit  ex  aqua  et  Spiritu  san- 
cto,  ex  parte  sauctorum  monachorum,  sollicitavit 
frequenter. 

4  Quanto  tempore  post  pretiosam  Virginis  mor- 
tem  orationem  hanc  habuerit  scripseritce  Pru- 
dentius,  incertum  est;  et  facile potuit  tunc  unus 
aut  etiampauci  aliquot post  istam  anni  effluxisse; 
cum  ipse  de  ejusdem  sepuUura,jam  tum  miracu- 
lisclara,  sub  finem  subdat :  Quo  (sanctse  Virginis 
corpore)  condigne  tradito  sepultura  in  loco,  ubi 
nunc  a  fidelibus  honoratur  ,  innumera  miracula 
subsecnta  suut.  Breyerus  in  Vita  Sanctx  Galtica, 
etpost  ipsum  laudati  Historue  littcrarise  Francise 
scriptores  suspicantur,  eampro  S.  Maura?  canoni- 
zatione  dictam  fuisse;  quod  si  de  beatificatione 
accipiamus,  haud  improbabile  est.  Nam  et  episco- 
pis  id  olim  concessum  erat,  et  Prudentius  ipsam 
ibidemjam  in  cselos  receptam  prsedicat,  cidtum- 
que  miraculis  comprobatum  a/firmat.  Verumta- 
men  hujusmodicultus  permissionem,  sineRomani 
Pontificis  auctoritate  ab  episcopis  factam,  non 
canonizationcm,  sed  beatificationem  tantummodo 
fuisse,  probat  Eminentissimus  Prospwde  Lam- 
bertinis,  nunc  Benedictus  XlVPapa,  in  prsectaro 
suo  Gpere  de  Servorum  Dei  beatifi,  etBeatonnn 
canoniz.,  lib.  i,  cap.  GetlO,  ubide  hocargumento 
more  suo  erudite  pluribus  tractat. 

5  Nicolaus  Camuzatus,  canonicus  Trecensis, 
laudatum  Prudentii  Sermonem  ,  qui  pnecipua 
S.  Maurie  gesia  complectitur,  et  quoddam  Vitse 
ipsiuscompendn<Hi  <sl ,primus  typis  rnlgavit  an> 
no  1010  in  Proirtptuario  sacrarum  antiquitatum 
Tricassinic  di&cesis,  dcpromptum,  ut  ipscpiWun- 
sit,  ex  vetusto  Ms.  codice,  qui  plerisque  in  locis  ob 
characteresexesosicgrc  lcgi  potuit.  Ex  hocPromr 

39       ptuario 


fjuod  a  mui- 
(it  rogatuM 
tcripstf,   et 

m  eectaia 


recUavit  tion 
adirwdumdiu 
pott  mortem 
ejusdem. 


quodque  Ca- 
munUni  pn- 

mus  edidit; 
deitide  etiam 
Gatitce  vtU- 
gatum. 


AUCTOftt 

c.  s. 


Aliquielo- 
gium  hoc 
Prudentio 
abjudkant, 


U 


atii  intcrpo- 
latum  su&pi- 
canlur. 


2~a 

ptuario  deindein  iterata  editione  Surianx  Colle- 
ctionis  Vitarum  Sanctorum  suo  loco  inscrtus  fuit. 
Post  hsec  anno  1725  typis  Parisiensibus  una  cum 
Vita  Galtica  Prudentiiprodiit  idem  Sermo,  in  lin- 
guam  Gallicam  versus,  et  prolixis  Notis  illustra- 
tus.  Auctorem,qui  nomen  suum siluit,  canonicum 
TrecensemBreyer,  ut  supra  dixi,  Historise  littera- 
rise  Francise  scriptores  nominarant.  Hic  cap.  x 
VitsePrudentiiprseter  Ms.,  quod  Camuzatus  edi- 
dit,  duo  alia  laudat,  quorum  unum  extitisse  ait  in 
Trecensi  monasterio  S.  Martini  inAreis,  ubi  Ofli- 
cium  de  S.  Maura,  ut  inquit,  die  ejusdem  festa  xxi 
Septembr-isolim  tegebatur;atterum  in  ecctesiapa- 
rochialipagi  S. Maurse, uno  milliari  Gallico  Trecis 
dissiti.  Hoc  ultimum,  quopro  suaversione  Galli- 
ca  ususest,  exaratum  esse  ait  antiquis  characteri- 
bus  Gothicis  in  magno  libro  ecclesiastico,  ex  eo- 
que  corrigiposse  aliqua  in  editione  Camuzati.  Ve- 
rumtamen  tam  exiguum  inter  utrumque  discri- 
men  Breyerus  ipse  in  suis  Notis  ostendit,  ut  operse 
prsetiumnonsitpro  laudato  Ms.obtinendo  labora- 
re;  prcvsertim  cumpauca  illa ex  prsedictis Breye- 
ri  Notis  in  Annotatis  nostris  possimus  recensere. 
6  Porro  quia  in  hoc  Sermone  expressa  mentio 
sit  de  Sacramentis  Confessionis,  Eucharistise  et 
extremse  Unctionis,  non  potuit  non  heterodoxis 
displicere,  quorum  unus  et  altereum  impugnavit, 
velPrudentio  abjudicandum  censuit.  Gerardus 
Vossius  de  Historicis  Latinis  lib.  3,  parte  2,  cap. 
4,  in  Prudentio  unum  ejusdem  adversarium  Bar- 
thium  indicat  his  verbis  :  Prosa  reliquit  (Pruden- 
tius)  Vitam  B.  Maura?  virg-inis;  cui  illustrandae  est 
Barthius  adversarius.  lib.  xliv,  cap.  xix.  Hujus 
Opus  non  vidi,  neque  scio,  quid  adversus  Vitam 
illam  objecerit;  sed  Breyerus  in  Vita  Prudentii 
cap.  xi  asserit,  ipsum  Lutheri  sectatorem  fuisse, 
ipsiusque  animadversiones  exigui  momenti  esse, 
nec  refutaiione  dignas.  Idem  Breyerus  ibidem  al- 
terumrefutat,  Daiseum scilicet,  CalviniancV  sectse 
ptwconcin.  HicPi-udeidii  sa-monem  rejiciendum 
■promiidiuril ,t[nia  CtitnuzfUus  fatetur,  sese  illum 
ex  vetusto  exesoque,  ut  supra  diximus,  codice 
eruisse.  Verum  cum  duo  alia  Ms.  a  Breyero  lauda- 
ta,  editioni  Camuzati,  exceptis  paucissimis,  quse 
adrem  nihil  faciunt,  plane  consentiant,  liquet,  co- 
dicem  illum  non  tam  exesum  fuisse,  quin  Camu- 
zatus  studium  ac  laboremsuum  in  eo  describendo 
felicissime  adhibuerit ;  atque  ita  codicis  antiqui- 
tas  non  modo  non  obest,  sed  omnino  favethd  tau- 
datum  Sermonem  Prudentio  adjudicandum. 

7  Prsecipue  tamen  Sermo  hic  impugnatur  ex  to- 
coquemsubdo  :  Statimque,  inquit  Prudentius,  ad 
me  conversa  (Sancta)  subjunxit  :  Hoc  extremum 
munus  a  te  peto,  Prudenti  pater  episcope,  ut  in 
eorum  prcesentia  de  manu  tua  Eucharistise  et  Un- 
ctionis  extremffi  recipiam  Sacramenta;  quod  et  fa- 
ctum  est.  Hic,  inquam,  locus  non  solis  heterodoxis 
displicet,  vemim  etiam  nonnultis  Catholicis  de  in~ 
terpolatione  suspectus  videtur.  Suspicandi  ratio- 
nem  Catholici  allegant,  quod  in  antiquis  Sacra- 
mentariis  ac  Rituatibus  sacra  infirmorum  unctio 
susceptioni  EucharisticV  constanter  prfvmittatur, 
quodque  eadem  Unctio  sub  finem  tantum  seculi  xn 
extrema  vocari  cceperit;  Maura  vero  Eucharistiam 
ante  Unctionem  sibi  dandam  petiisse,  et  hanc  ex- 
tremam  vocasse  dicatur.  Ob  hanc  ultimam  ratio- 
nem  Mabillonius  in  Prsefatione  ad  Seculum  i  Be- 
nedivtinum,  §  1,  num.  98  dicere  non  dubitavit :  Lo- 
cusinVitaS.  Maurse  aB.Prudentio  scripta  apud 
Camuzatum,  ubi  Unctionis  EXTREMiE  fit  mentio,  in- 
terpolatus  videtur.  Nam  nec  in  Sacramentorum  Ii- 
bris  a  Menardo  editis,  nec  apud  Udalricum  in  libris 
ConsuetudinumCluniacensium,  nec  apud  Lanfran- 


D 


quornm  ar. 
<l<"»<n(acx- 
potiuntuv. 


E 


DE  S.  MAUBA  VIRGINE 

cum,  Anselmum,  Pctrum  Damiani,  Petrum  de  TTo- 
nestis  in  Reg-ula  Cleric,  nec  apud  S.  Bcrnardum, 
aut  Petrum  Lombardum,  Unctionis  extrem^e  no- 
men  occurrit.  Hcvc  Mabillonius,  quse  Pagius  in 
Critica  Baronii  ad  annum  Christi  61,  num.  2  et 
sequentibus  adoptavit. 

8  Dubitari  tamenpotest,an  Mabillonius  senien- 
tiam  suam  postea  non  mutaverit.  Etenimtom.  3 
Annalium  Benedictorum  ad  annum  Christi  850, 
num.  12  Sermonemhunc  sineutlaexceptione Pru- 
dentio  attribuit,  et  de  memorato  loco  ita  scribit  : 
Tum  haec  a  Prudentio  petiit,  ut  de  manu  ejus  Eu- 

CHAUISTI.E  ET  UNCTIONlS-EXTUEMiE    RECIPEUET    SaCHA- 

menta  :  qui  unus  locus  est  apud  veteres  Viatici  ex- 
tremie  Unctioni  prasmissi,  quse  nusquam  alias,  si 
non  fallor,  extrema  dicta  legitur  ante  finem  sseculi 
duodecimi.  Ad  prsedictas  objectiones  jam  rcspon- 
dit  Breyerus  citatus,  ostenditque,  eas  minime 
obesseposse,  quo  minus  Sermo  ille  Prudentii  esse 
credatur  Et  sane,  etsinegari  nonpossit,  sacrum 
Viaticum  in  antiquis  Rituaiibus  Unctioni  prse- 
mitti,  frustra  tamen  ex  hoc  capite  iste  Sermo  im- 
pugnatur.  Nam  primo  quidem  ex  eo,  quod  illius 
auctor,  S.  Mauras  verba  referens,  Eucharistiam 
ante  sacram  Unctionem  nominaverit,  minime  se- 
quitur,  hanc  ejusdem  setate  in  Trecensi  dioecesi 
prsemitti  soluisse;  cum  sancta  Virgo,  ut  observat 
Breyerus ,  supremam  Sacramenti  Eucharistise 
dignitatem  considerans,  et  ad  illud  prsecipue  an- 
helans,  hoc  ante  illam  nominare  potuerit. 

9  Deindein  ejusdem  Prudentii  Ms.  Pontificali,  etrefutantw 
ex  quo  Ordo  ad  visitandum  infirmum  ab  Edmundo 
Martene  lib.  i  de  Antiquis  Ecclesise  ritibus,  parte 
2,  apag.  121  vulgatus  est,  Eucharistise  simiptio 
Unctioni  sacrse  pag.124;  luce  clarius  etiam  prse- 
mittitur;  ideoque  ilte  Sermonis  locus  frustra  obju 
citur,  etiamsi  eo,  quo  adversariis  placei,  modo 
accipiendus  esset.  Quod  ad  vocem  extremse  addi- 
tam  Unctioni  spectat,  quo  tandem  argumento  pro- 
babunt,  eam,  quod  ante  seculum  duodecimum  a 
nullo  alio  usurpata  legatur,  a  Prudentio  adhibi- 
tam  nonfuisse?  An  non  potius  inde  inferendum 
fuisset,  eam  nuncupationem  secido  xn  antiquio- 
rem  esse?  Non  est  scilicet  ea  vox  una  ex  istis,  quse 
pro  Catholica  tessera  adversus  hseresim  aliquam 
ab  cecumenicis  cdnciliis  traditse  adhiberi  ccepe- 
runt;  sed  quseex  ipsa  Sacramenti  Unctionis  natu- 
ra  a  Christo  Domino  instituta,  et  in  Ecclesia  sem- 
per  agnita,  profluxit.  Est  enim  hsec  Unctio,  vere 
estrema  sive  ultima  omnium  sacrarum  unctio-  p 
num,  quse  Christi  fidelibus  in  hac  vita  conferun- 
tur;  potuitque  S.  Maura  pro  extremo  munere,  ut 
ipsa  ait,  Unctionis  extremae  Sacramentum  petiis- 
se,  licet  ea  appellatio  ipsius  setate  nondumpassim 
recepta  fuisset. 

1 0  Prcvter  eumdem  Serm  onem  de  S .  Maurse  gestis 
aliunde  nihil  novimus,  nec  aliquid  aliudde  iisdem 
reperit  Bailletus,  qui  tom.  3  de  Vitis  Sanctorum 
ejusdem  Sanctse  Vitamexilloconcinnavit,  sedPru- 
dentiidictanonubique  satisrecte  interpretatus  est, 
uti  in  Annotatis  observabimus.  Non  aiiunde  deni- 
quehauserunt  suaNicolaus  Des-Guerrois  inHisto- 
ria  ecclesiastica  Tricassina  ad  annum  Christi  853, 
Mabiilonius  inAnnatibus,  loco  supra  citato,  Saus- 
sayus  in  Martyroiogio  Gaiiicano,  Artu?'us  in  Gy- 
nseceo  sacro,  aliique,  quideipsa  meminerunt,  ejus- 
ve  elogia  texuerunt.  Verum  hanc  aliorum  instru- 
mentorum  inopiam  plene  pensat  laudatus  Sermo, 
utpote  ab  episcopo  erudito,  Sanctseque  synchrono 
ac  familiari,  conscriptus,  et  in  eadem  civitate,  ubi 
ipsa  notissima  erat,  corampopulo  ac  consangui- 
neis  ejusdem  publice  in  ecclesia  recitatus.  Erro- 
res  autemt  quos  idem  Prudentius  alibi  propu- 

gnasse 


Elogium  hoc 
ex  Camuza- 
toivcmkmus. 


DIE  VIOESIMA  PRIMA  SEPTEMBRIS 
gnasse  dicitur,  Maurae  sanctitati  obesse  non  pos- 
sunt,  nec  ejusdem  gesta  de  falsitate  suspecta  red- 
dere,  cum  ipse  de  mendacio  facile  convincipotuis- 
set,  si  coram  prsedictis  auditoribus  falsa  reci- 
tasset. 


273 


C.S. 


Sancta  cx 
parenlibus 
nobMlnts  et 
opulentibus 


B 


Trecis,  vbi 
ab  ineuntc 
xtate  habita- 
vit, 


nata  fnisse 
dicenda  est. 


II.  Sanctae  parentes  et  patria  : 
tempus  emortuale  :  cultus  et  sa- 
crge  reliquise. 


^anctce  MvMTiepater  obtigit  Marianus,  Pruden- 
^tioteste,  dives,  potensetnobilis;  wiaterSedulia, 
pia  et  sollicita;  /WrterEutropius,  ecclesiee  Trecen- 
sis  pr&positus,  gui  nihil  secum...  in  conversione 
sua  de  rebus  paternis  attulit,  eas  unicae  Sorori  suse 
ea  intentione  habendas  reliquens,  ut,  ipsis  median- 
tibus,  meliores  subiret  thalamos,  et  solemnius  pos- 
set  matrimonium  celebrare.  Quod  ad  locum  nata- 
lem  attinet,  Bailletus  eam  in  Trecensi  civitate  pri- 
mam  lucem  aspexisse  affrmat.  Des-Guerrois  vero 
in  Historia  ecclesiastica  Tricassina,  ad  annum 
Christi  853  observat,  id  ex  Prudentii  Sermone 
certo  non  constare,  dubitatque,  utrum  Trecis,  an 
in  ejusdem  civitatis  territorio  nata  fuerit.  Prsete- 
rea  suspicatur,  eam  aut  parentes  ejus  habitasse 
inpago,  qui  deinde  S.  Maurae  ab  ipsa  nominatus, 
quing-entis  tantum  passibus,  ut  habet  Camuzatus, 
vel  una  leuca,  ut  Breyerusloquitur,  Tiecis  distat, 
et  ad  fluvium  Sequanam  situs  est.  Suspicandi 
causam  allegat,  quod  in  ejusdem  loci  ecclesia 
S.  Maura  tumulata  fuerit,  quemadmodum  infra 
videbimus. 

12  Ut  certa  ab  incertis  discernamus,  ex  Pru- 
dentio  eonstat,  S.  Mauramjam  inde  ab  ineunte  aetate 
Trecis  habitasse.  De  ipsa  enim  ait :  Ab  ineunte 
aetate  quotidie  a  matutinis  Laudibus  usque  ad  ho- 
ram  Sextam  moram  faciebat  in  ecclesia  Apostolorum, 
qute  cathedralis  Trecensisest.  Prsetereadum  nar- 
rat,  ipsam  qualibet  feria  quarta  et  sexta,  causa  pe- 
regrinationis  nudis  pedibus  et  absque  lineis,  in  ar- 
cto  panis  et  aquae  jejunio  ecclesiam  monasterii 
SS.  Gervasii  et  Protasii  Mentuniaci  visere  soli- 
tam,  facium  hocalocorum  distantia  sic  amplifi- 
cat :  Licet  (monasterium  illud)  apud  Mautiniacum 
circiter  quatuor  milibus  ab  hac  Tricassina  civitate 
distat.  Cum  itaque  ex  hisce  certum  sit,  S.  Mauram 
ab  ineuute  aetate  Trecis  habitasse,  nec  de  ullo  alio 
ipsius  domicilio  meminerit  Prudentius ,  nonvideo, 
cur  eam  alibi,  quam  in  eadem  civitate  natam  esse 
credamus.  Nam  quod  de  seputtura  ipsius  in  sui 
nominispago  observatur,  nihit  probatpro  loco  na- 
tali;  sedtantum  utcumqueverisimile  facit,  fuisse 
in  ejusdem  loci  ecclesia sepulcrum,  quod  ad  sanctse 
Virginis  familiam  pertinebat.  Quamquam  et  alia 
ratio  nobis  ignota  esse  potuerit,  ob  quam  ibidem 
potius,  quam  Trecis  sepulta  fuerit .  Interimpater 
ejus  Marianus,  qui  ante  ipsam  defunctus  est,  in 
cathedy^ali  ecclesia  Trecensi,  ut  in  testamento  suo 
jusserat,  humatus  fuit. 

13  Magis  dubium  videri  potest,  an  Mentuniaci, 
quinunc  pagus  S.  Leo,  vutgo  Saint  Lie  dictuscre- 
ditur,  in  lucem  edita  non  fuerit.  Ratio  est,  quod 
Prudentius  diserte  affirmet,  ipsam  a  Leone,  eo 
lociSS.  Gervasii  etProtasii  abbate,  in  fide  instru- 
ctam,  baptizatamque  fuisse.  Sed  neque  hxcratio 
satis  evincit;  cumex supradictiscertum  videatur, 
S.  Mauram  ab  ineunte  zetate  Trecis  habitasse,  nec 
Prudentius  edicat,  an  Leo  ille,  qui  dicti  loci  abbas 
erat,  dum  Sanctaobiit,eomu?ierejamfungere'turt 
ibidemquejamhabitaret,dumeademabilloinstru- 


«buuan.52. 


cta  et  baptizata  fuit.  Imo  etsi  admittamus,  Leo* 
nem  jam  tum  in  isto  monasterio  habitasse,  aut 
etiamprxfuisse  abbaten,  ne  sic  tamen  Iqcv,,»  Vir* 
ginis  natalem  inde  certo  eruere  poterimus ;  quia 
laudatus  abbas  consanguinitatis  affhiitatisve  aut 
amicitix  gratia,  ab  itlustribus  M aurte  parentibus 
rogatus,  ut  non  raro  alias  accidit,  eam  operam 
potuitcontulisse.  Cetera  Sanctce  gesta  commenta- 
txone  non  indigent,  aut  in  Annotatis  dbunde  illu- 
st-rabuntur,  prxter  annum  emortualem,  quem 
Prudentius  non  annotavit. 

14  De  hoc  anno  id  unurn  ex  supra  dictis  affir-  <*«  '«*  te 
mari  potest,  eum  incidisse  in  episcopatum  Pru-  eiream^'m 
dentii,quem  hic  anno  8 16  vel  sequenti  certejam  te-  " 
nebat,  annoque^l  moriens  retiqvit.  Ilincauctor 
Martyrologii  Parisiensis  S.  Mauraj  mortem  circa 
annum  85u  fixit,  circaquem  ipsamfloruisse,  Ar- 
turus  in  Gynxceosacropariterobservavit.  Castel- 
tanus  vero  maluit  annum  circiter  843  annotare. 
Res  mihi  incerta  est,  neque  dicere  ausim,  utrum 
ante,  anpost  medium  seculum  nonum  fetix  ipsius 
obitus  contigerit,  ideoque  cum  hujusmodi  anno- 
rum  latitudine  initio  Commentarii  in  margine 
adscripta  circ&meaium  seculi  ix.CeterumcumPru- 
dentius  ex  ipsius  Sanctae  matris  Sedulia?,  ejusdem- 
que  fratris  Eutropii  testimonio  dicat,  illam  non- 
dum  expleto  trtatis  suse  anno  vigesimo  tertio  obiis- 
se,  similimodo  de  ejusdem  anno  natali censendum 
est.  De  dieobitusnullum  dubium  reliquit  Pruden- 
tius,  disertis  verbis  asserens,  ipsam  festo  S.  Mat- 
thsei  apostoli,  quod  hac  die  xxi  Septemb?Hs  cele- 
bratur.  extremis  morientium  Sacramentis  per 
manus  suas,  utpetierat,  munitam,  se  cum  aliis 
coram  inspectante,  beata  mo?*te  ad  Dominum 
commigrasse. 

15  Einc  de  eadem  ad  hunc  diem  agunt  varia 
Martyrologia  recentiora,  quorum  dicta  subjungo. 
In  primis  Florarium  nostrum  Ms.  Sanctorum,se- 
culo  xv  exaratum,  sichabet :  In  pago  Trecassino, 
sanctae  Maurae  virginis.  Inter  auctaria  Usuardina 
apud  Sollerium  editio  Lubeco-Cotoniensis  eodem 
die  :  Inpag-o  Trecassino,  sauctae  Maurae;  additur- 
que ro-rcivitatis  verisimititer pro  virginis,  ut  Solle- 
riusibidem  obse?vavit.Consonat  Gj^evenus^Inpago 
Tricassino,  inquiens,  sanctae  Maurre  virginis.  Ea- 
dem  habent  Feticius  et  Maurolycus  in  suis  Marty- 
rologiis.  Ferrarius  in  Catalogo  Generali  Sancto- 
rum,  ct  Casteltanus  in  Martyrologio  universali 
ipsam  in  civitate  Trecensi  his  verbis  annuntimd  . 
Trecis  S.Maune  xirgiuis.Consentit  Martyrologwm 
Parisiense,  in  quo  ad  eumdem  pariter  diem  legi- 
tur  :  Trecis,  sanctae  Maura?  virginis,  a  S.  Prudentio, 
ejusdem  urbis  episcopo,  in  suis  scriptis  laudatue. 
Hisce  adde  Arturum  in  Gynveceo  sacro,  ubi  ait : 
Au^ustae  Trecarum,  S.  Maurae  virginis,  admirauda 
virtute  etspiritus  fervoreconspicuae.  Addedenique 
etSaussayum,quiinMartyrotogioGallica>iobrcre 
ipsius  elogium  ex  szepe  laudato  Prudentii  Ser- 
?none  inseruit. 

16  Ejusdem  cultum  mox  ab  ejus  obitu  aut  cerie 
non  diu  post  ccepisse,  testis  est  idem  Prudentius 
episcopus,  qui  Sermonem  suum  concludens,  ait : 
Quo  (Virginis  corpore)  condigne  tradito  sepulturae 
in  loco,  ubi  nunc  a  fidelibus  honoratur,  innumera 
miraculasubsecutasunt,  ipso  operante,  qui  vivit  et 
reg-nat  in  omnia  saecula  saeculorum.  Amen.  Hanc 
autem  venerationem  in  popularibus  suis  merito 
excitaverit  insignis  sancise  Virginis,  du?n  viveret 
sanctitas,  miraculis  taminvita,quamstatimpost 
mortem  illusfrata. Nam,  ut  de  hisce  solum  loquar, 
eade??i  hora,  qua  obiit,  corpus  suavissi??w  />*a^/*a- 
vit  odore,  quem  non  tantum  circumsta?\tes,  sed 
etiam  Vera?ius  monachus  in  monaste?Ho  Leonis, 

qui 


Ad  eumdem 
rfi>m  aiiqunt 
Martyrolo- 
giis  hucripta 
e$tt 


cuttus  rjus 
ab  obitu  c<e- 
ptus. 


m 


DE  S. 


hvctoni 
(:.S. 


O/ftciuin  dc 
ipsa  otim  /<- 
eium  ct  no- 
men  iltius  in 
Litamis, 
Corpm  $c- 
pultum 


B 


iii  pago  co- 
gnomine,ubi 
rjus  tcpul- 
erumdiusU' 
perfait. 


Corpusikin- 
ile  ibidnn 
flevatum, 


qui  olfactus  sensu  diu  caruerat,  odoratus  est ;  et 
aqua,  qua  virgineum  ejusdem  corpus post  obitum 
lotum  fuerat,inlacconversat  Leoncium,  Mauri- 
cian<vt  materterss  ipsius,  ex  filia  Damona  nepo- 
tem,  febricitanlem potasanavit;  et  Thecia,Mauri- 
ciansc  item  filia,  nativam  in  faciesua  macxdam  per 
ejusdem  cilicii  contactum  abstcrsit, 

1 7  Nusquam  legi,  an  S.  Maura  nostra  a  Trecensi 
clero  Officio  ecclesiastico  umquam  honorata  fue- 
rit,  neque  illius  dicecesis  Breviaria  ad  manum  ha- 
beo,  ex  quibus  id  queam  discere;  et  contrarium 
potius  colligo  ex  Breyeri  hac  super  re  sitentio.  Eo- 
demtamen  testein  VitaPrudentiicap.x\Officium 
de  illa  cum  lectionibus  propriis  ad  diem  xxi  Se- 
ptembris  olim  lectum  fuit  in  monasterio  S.  Mar- 
tini  Trecensis  in  Areis,  antequam  reformatio  ca- 
nonicorum  Regidarium  Congregationis  Gallicse, 
vulgo  S.  Ger\ovev&  dicta?,  in  illud  inducta  fuisset. 
Sub  finem  quoque  Notas  ultimse  in  Vita  S.  Maurae 
addit,  ipsius  nomen  etiam  legi  in  Litaniis,  in  quo- 
dum  vetusto  Psalterio,  ante  annos  500  exarato. 
Superest,  ut  de  cultu  sacri  corporis  ipsius  aga- 
mus.  Prudentius  verbis  numero  prsccedenti  rela- 
tis  asserit  quidem,  illud  in  loco,  ubi  tunc  a  fideli- 
bus  honorabatur,etinnumerismiraculisjam  tum 
inclaruerat,  dignc  sepultum  fuisse ;  sed  sepulturse 
locum  non  nominat;  haud  dubiequiahic  audito- 
ribus  suiserat  notissimus. 

18  At  vero  Camuzatus  in  Notis  ad  eamdem  Vi- 
tam,  seu  elogium,  de  eodem  scribit  sequentia  : 
Porro  corpus  pragdictas  virgiuis  Maurfe  honorifice 
conditumfuit  in  redesacrapag-i,  qui  ejusdemmemo- 
rabilenomcn  retinet  et  oonservat,  et  ad  nuentaSe- 
qunna?  situs  est,  quingrentis  tantum  passibus  a  pra3- 
dicta  urbe  (Trecensi)  remotus.  Nec  veroillud  tacite 
praitereundum;  ejus  nempe  tumulum  e  regione 
primarii  altaris  in  eadem  aede  etiamnum  conspici. 
Ita  ipse,  qui  Opusculum  suumanno  1610  vulgavit. 
De  sepxdturse  loco,  tumidoque  ibidem  spectabili 
consentit  etiam  Nicolaus  Des-Guerrois  in  Sancti- 
tate  Clwistiana  seu  Historia  ecclesiastica  Tricas- 
sina,  ad  annum  Christi  853,  num.  22,  ubiin  ad- 
junctis  nonnihil  varians,  ita  Gallice  loquitur  : 
Ubi  (in  pago  S.  Maurse,  ut  piwmisit)  corpus  ejus  in 
ejusdem  loci  ecclesia  honorificeinhumatum  fuit,  et 
hodiodum  ibidem  visiture  reg'ione  sug*gesti  versus 
Septentrionem  ejusdem  sepulcri  cippus,  quatuor 
columnis  saxeis  suffultus.  Locus  hic  una  circiter 
leuca  Trecis  distat,  ad  unum  e  Sequanfe  fluvii  al- 
veis  situs,  estque  prioratus  cum  annexa  cura  pa- 
rcecise,  ab  abbatia  S.  Martini  in  Areis  dependens. 
Quid  deinde  tumulo  illo  factum  sit ,  ignoro  :  nam 
Breyerus  Nota  ultima  de  eodem  hgecscribit :  Dum 
Des-Guerroisanno  mdcxxxvii  Sanctitatem  Christia- 
nam  etc.  vulg-abat,  etiam  visebatur  Sanctce  sepul- 
crum,  quatuor  columnis  saxeis  subnixum  ;  verum 
deinde  mutatum  loco  est. 

1 9  Incertum  quoqueest,quamdiu  sacr(v  istas  Vir- 
ginis  exuvise  ibidem  sub  terra,  seu  tumulo  suo  in- 
cluStV  latuerint,  quas  publicse  venerationis  ergo 
inde  sublatas  etevatasque  fuisse,  aliunde  constat. 
Audiamus  denuo  Camuzatum,  qui  numero  prse- 
cedenti  laudatus,  sermonem  suum  prosequens, 
docet,  insuper  ibi  (in  eadem  nempe  ecclesia)  esse 
thecam  lig-neam,  in  qua  pars  sanctarum  proefatae 
Virg-inis  reliquiarum  inclusa  asservatur.  Consonat 
DesGuerrois,  loco  citato  inquiens  :  In  eadem  ec- 
olefiia  quiescunt  ejusdem  reliquiie,  in  theca  lig-nea, 
auro  picta,  inclusre,  verumtamen  non  nisi  magna  ea- 
runulom  pars  ibidem  est.  Reliqua  porro  ejusdem 
Virginci  corporis  portio  in  prsedicto  monasterio 
S.  Martini  in  Areis  deposita  fuit  anno  1415,  quo 
memorata  lipsanotheca  cum  incluso  corpore  ex 


MAURA  VIKGINE 

pago  %.  Mauras  ad  monasterium  delata,  et  post 
exemptamejusdem portionem ad  eumdem pagum 
postmodum  relata  fuit.  Est  autem  monasterium 
koc  clericorum  Regularium  S.  Augustim,  vutgo 
Saint  Martin  ez  aires  dictum,  olimin  suburbio,  nunc 
juxta  portam  S.  Jacobi  Tricassinaa  civitatis  situm, 
inquiunt  Sammarthani  fratres  in  sua  Gallia 
Christiana  tom.  4,  pag.  622.  _   _ 

20  Translationem  hanc  et  reliquiarum  divi- 
sionemdiscimus  ex  eodem  Camuzato,  qui  eam  ex 
instrumento  authentico  probat,  sacrasque  illas 
reliquias  suo  tempore  in  ejusdem  monastem  ec- 
clesia  asservatas  cultasque  testatur.  Reliquam 
vero  partem,  inquit,  divi  Martini  Trecensis  mo- 
nasterium,  vulg-o  In  Aueis  dictum,  tamquam  pre- 
tiosissimum  pig*nus  sibi  traditum  accuratissime  cu- 
stodit.  Facta  autemfuit  hasctheca  anno  mcuxv,  in 
camque  sanctissimi  corporisossarecondita;  utcon- 
statex  instruraento  tunctemporis  confecto,  sequeuti 
verborum  serie  contexto,  in  eademtheca  pariterin- 
cluso.  Posi  hcvc  subdit  laudatum  instrumentum, 
quod  ego  quoque  totidem  verbis  huc  transfero. 

21  In  nomine  S.  et  individuas  Trinit.  etc.  Nove- 
rint  universi,  quod  an.  Domini  1415  Indict.  8, 
Pontif.  Sanctiss.  in-  Christo  patris  ac  D.  nostri  D. 
Joannis  divina  providentia  Papse  23  anno  sexto, 
mensis  vero  Junii  die  ultima,  quae  fuit  dies  Domi- 
nica  post  festum  B.  Joannis  Baptistse,  reg-nante  il- 
lustriss.  principe  ac  D.  D.  Carolo,  Dei  gratia  Pran- 
corumrege,  concilioque  g-enerali  pro  reformatione 
universalis  Ecclesiae  iu  civitate  Constantiensi  exi- 
stente,  in  nostrura  infrascriptorum,  videlicet  G. 
dicti  de  Ascenseriis  clerici,  et  G.  Baudeti,  publi- 
corum  apostolica  et  imperiali  auctoritate  notario- 
rum  prsesentia  etc,  per  parrochianos  ecclesia?.  par- 
rochialis  de  S.  Maura  prope  Trecas,  membri  mo- 
nasterii  S.  Martini  in  areis  Trecens.  Ord.  S.  Augu- 
stini,  cum  solemnitate  debita  delata  fuit  in  choro 
dicti  monasterii  quagdam  vetus  capsa,  de  qua  qui- 
dem  fuit  per  R,.  patrem,  D.  D.  Stephanum  Trecen- 
sem  episcopum  extracta  certa  et  magua  pars  ossa- 
mentorum  B.  Mauraa  virg-inis,  et  postmodum,  pra^- 
missis  prius  approbatis,  in  prassenti  capsa  per 
eumdem  R.  patrem  benedictione  prsecedente,  ad- 
hibitisquesolemnitatibus,  in  talibus  fieri  consuetis, 
inclusa.  In  quorum  prsemissorum  testimonium  etc. 
Praesentibus  ad  h?ec  venerabili  in  Christo  patre, 
fratre  ac  domino,  Lamberto  Haberti  abbate,  Joanne 
deCampisetc,  dicti  monasterii  Relig-iosis. 

22  Hactenus  instrumentum  a  Camuzato  rela- 
tum,  in  quo  omnes  notse  chronologicse  recte  se 
habent  prxter  Pontificatum  Joannis  XXIII;  hic 
enim  jam  ab  ultima  die  Maji  ejusdem  anni, 
quo  annum  sextum  in  Pontificatu  a  paucis  die- 
bus  inchoaverat,  eidem  cesserat  in  concilio  Con- 
stantiensi.  Verum  laudatum  instrumentum  ex 
hoc  capite  falsitatis  argui  non  potest,  cum  prx- 
dictam  Joannis  XXIII  cessionem  Trecenses  tum 
etiam  ignorare  potuerint ,  aut  certe  nondum 
pro  legitima  habuisse.  Constat  enim,  CarolumVI 
Francorum  regem,  ejusque  curise  principes  eam- 
dem  non  statim  admisisse,  sed  contra  improbasse 
Constantiensium  patrum  adversus  istum  Ponli- 
ficem  procedendi  modum,  ut  videri  potest  apud 
Guilielmum  Franciscum  Berthier  tom.  15  Hi- 
storia*  ecclesise  Gallicanse  pag.  527  et  sequenti- 
bus.  Potuerunt  itaque  Trecenses  notarii  die  ul- 
tima  Junii  laudato  instrumento  Pontificatum 
Joannis  adscripsisse ,  quia  de  tibera  ejusdem 
cessione  nondum  satis  fuerant  edocti.  Bailletus 
pro  anno  Christi  1415  habet  annum  1414;  sed 
tunc  esedem  notsechronologicse  vitiosse  sunt ;  ideo- 
que  suspicari  licet,  mendum  typographicum  hio 

irrepsisse 


!) 


annoque 
i&V-i  admo 
nasieriutu 
S.  Martini 
Trecensis  de 
latum, 


ubi  ejutdem 

inagna  pars 
depnsilafuiit 
ntprobatur 

E 


E 

ex  inslru- 
mento  pitbii- 
co; 


DIE  VIGESIMA  PIUMA  SEPTEMBRIS. 


275 


irrepsisse.  CeterumStephanusepiscopus,  qui  sa-     affectione  germanior,  quain  carnali.  me  ex  narte  D 

/iVrt*>l/VM    nnnlts.,, ,_'__,_...._-     i ________•_•  ,.  ....... 


in  quo  utro- 
aue  loco  relt- 
quix  cjus  Iiq. 
norantur. 
Baitteti 


B 


parumaccu- 
rata  de  hisce 
narratio 


Prafutio  au- 


crarum  rcliquiarum  partem  ex  veteri  lipsanothe 
caexemisse  in  instrumento  dicitur,  fuit  Stepha- 
nus  de  Givriaco.  sive  de  Givry,  quem  Sammartha- 
ni  fratres  tom.  3  Gallue  Christianx  ab  anno  1 896 
usque  ad  14-26  iu  episcopali  cathedra  Trecensise- 
disse  statuunt. 

23  Camuzato  in  omnibusconsentit  Des-Guerrois 
tam  loco  supra  citato,  quam  ad  eumdem  annum 
1415,  additque,  sac?-as  itlas  retiquias  inprmdicto 
S.  Martinimonasterio  in  altariprincipequiescere. 
Adannum  quoque  127,  num.  %recensensreliquias, 
qusesuo  tempore  in  eodemmonasteriohonordban- 
tur,  prxmiserat  sequentia  :  In  hac  ecclesia  inter 
reliquias  asservatur  brachium  cum  capsa  lignea  au- 
ro  picta,  in  qua  magna  ipsius  ossium  pars  est.Breye- 
rus  Nota  ultima  scribit,  maximam  sacrorum  os- 
sium  ipsius  partem  ibidem  esse,  vetustam  vero 
thecam  cum  reliquo  corpore  ad  ecclesiam  pagi 
S.  Maurae,  unde  allata  fuerat,  reportatam  fuisse. 
Bailletus  in  Vita  Gallica  de  hisce  non  satis  recte 
sic  loquitur:  Sanctse  corpus  ad  ecclesiam  delatnm 
fuit,  in  qua  honorifice  honoratum  est,  et  ubi  Deus 
per  patrocinium  ipsius  miracula  facere  continua- 
vit....  Corpus  S.  Maurse  postea  partitum  fuit :  una 
portio  data  est  abbatiae  S.  Martini  in  Areis,  quae 
canonicorum  Reg-ularium  S.  Aug-ustini  est;  altera 
posita  fuit  in  ecclesia  parceciali  pagi  S.  Maurae, 
quing-entis  passibus  a  civitate  Trecensi  ad  Sequanam 
sita  et  eidem  abbatije  subjecta. 

24  Ejusdem  quaedam  facta  translatio  cst  die  Do- 
minica,  quae  dies  ultima  mensis  Junii  erat  anni 
mcdxiv,  quandoStephanus  Trecensis  episcopus  istas 
reliquias  ex  veteri  theca  exemit,  ut  easdem  in  novam 
ligmeam  reponeret.  Ita  Baitletus,  laudans  in  mar- 
gine  Notas  Camuzati,  in  quibus  tamen  ista  sic 
non  leguntur.  Namprimo  Camuzatus  ait,  S.  Mau- 
rae  corpus  primo  in  ecclesia  pagi,  qui  ejusdem 
nomen  retinet,  humatum  fuisse ;  Bailletus  id  in 
alia  factum  esse  insinuat.  Camuzatus  scribit, 
sacrum  Virginis  corpus  in  veteri  theca  sua  anno 
1415  ex  prmlicto  pago  ad  monasterium  delatum, 
ettunc  ejusdem partem  a  Stephano  episcopo  inde 
exemptam  et  in  nova  lipsanotheca  positam  atque 
in  dicto  monasterio  coltocatam  fuisse  .-  Bailletus 
vero  significat,  partitionem  illam  prius  factam 
esse,  ac  deinde  anno  1414  translationem  institu- 
tam,  in  qua  taudatus  Stephanus  sacras  itlas  reli- 
quias  ex  una  in  alteram  thecam,  seu  ex  veteri  in 
novam  transposuerit.  Hisce  observatis  Vitam  seu 
Elogium  subjungo. 


VITA 

Auctore  Prudentio  episcopo 
Trecensi. 

Ex  editione  Nicolai  Camuzati. 


Instatis  a,  charissimi  filii,  opportune,  impor- 
tune  ,  ut  loco  sermonis,  quem  diebus  solem- 
nibus  vobis  facere  consuevi,  de  vita  g-Ioriosa  et 
morte  pretiosa  sororis  nostrae  Maurae  non  solum 
dicam  quidquam,  sed  et  scriptum  relinquam , 
posteris  profuturum.  Ad  hoc  enim  frater  ejus 
Eutropius,  praepositus  vester  b,  qui  fuit  spiritali 


vestra  et  vir  relig-iosissimus  Leo  abbas  c,  vicinuB 
noster ,  qui  eam  cathechizavit  et  reg-eneravit  ex 
aqua  et  Spiritu  sancto,  ex  parte  sanctorum  mo- 
nachorum  sollicitavit  frequenter  d.  Gaudeo  in 
Domino  de  uberrimis  vestra;  devotionis  manipulis, 
quibus  non  suffieit,  quod  virtutes  Dei  in  illa  pro- 
priis  oculis  aspexistis,  nisi  etiam  pluries  recitatas 
propriis  auribus  hauriatis.  Ad  ipsarura  enim  audi- 
tionem  iteratam  in  odorem  unguentorum  suorum 
feryentius  curritis,  et  exemplo  domestico  provo- 
cati,  rursum  laborem  amplectentes,  bravii  fruc- 
tum  et  honorem  expectatis,  quem  jam  prudens 
Virg-o  adepta  est,  quae  accepto  oleo,  et  aptata  lam- 
pade,  cum  Sponso  ad  peremnes  nuptiasest  ingTessa; 
de  quibus  modo  nostro  cantemus  interim,  dum 
viatores,  ut  ad  eos  *  recumbere  valeamus  com- 
prehensores ,  recepti,  ubi  justi  epulantur  et  exul- 
tantin  conspectuDei. 

2  Sedula  iu  Christi  et  ecclesiae  servitio  Sedu- 
lia  vidua,  beatae  mater  Puellae,  et  pra_fatus  Eu- 
tropius  frater  ejus  asserunt ,  nondum  eam  a^ta- 
tis  suae  annum  xxiii  peregisse,  cum  cakatis  car- 
nalibus  nuptiis,  ad  praedictas  caelestes  nuptias  est 
admissa.  Porro  Marianus  pater  ejus,  qui  in  ec- 
clesia  Apostolorum  e  sepultus  est,  paulo  ante 
ipsam  migravit  a  seculo,  quem  ipsa  Filia,  ab  ipso 
carnaliter  mundo  g-enita  ,  multo  semine  lachry- 
marum  Deo  studuit  specialiter  g*enerare.  Qui  cum 
esset  dives,  potens  et  nobilis,  jam  ingressus  erat 
latas  seculi  vias;  sed  per  Dei  gratiam  ad  arctam 
viam,  quae  ducit  ad  vitam,  duce  Eilia,  reversus 
est.  Revera  tractabilis  homo  erat,  et  consiliis  ac- 
quiescens,  et  qui  nihil  qualecunque  patri  suo  de 
salutari  conversione  Eutropii  filii  sui  credidit,  de 
salute  propria  virgini  Maurae  tilia.  credere  non 
negavit.  Adduxit  ad  me  Pemina  virum ,  Juven- 
cula  senem,  Filia  patrem,  Ovicula  leonem;  et  ad 
pedes  meos  procumbere  faciens,  admiranda  cautela 
docuit  etde  commissis  medullitus  conteri/*  et  ple- 
narie  confiteri. 

3  Qui  etiam  de  consilio  meo  et  Pilite  suae,  quam 
optimam   habui  adjutricem,    temporalibus    abdi- 
catis ,   et  ecclesiam  Apostolorum    haeredem    con- 
stituit ,    et  iu  ipsa  tandem  corpus  proprium  ex 
multa  cordis  devotione   sepeliri    mandavit.   Gra- 
tias   tibi  ago ,   Domine    Deus ,   qui   talem   nobia 
in  tuo   ministerio   cooperatricem  tibi   complacuit 
concessisse,  quae  sicut  ig"nis,  qui  comburit  sylvam, 
et  sicutflamma  comburens  montes,  prius  proxima 
quceque ,  ut  patet  iu  patre  et  familia  patris ,   et 
remota    postea   inflammavit  ig*ne ,   quem  venisti 
mittere  in  terram,  et,   ut  ardeat,  voluisti.  Nihil 
secum  frater  Eutropius  in  conversione  sua  de  rebus 
paterni.s  attulit,  ea  *  uuicae  Sorori  suae  ea  inten- 
tione  habeudas  relinquens,  ut,  ipsis  mediantibus, 
nobiliores  subiret  thalamos,  et  solemnius  posset 
matrimonium    celebrare.    Mira    res !    Eutropius , 
ut  salva  pace  sua  loquar,  vale  dicens  seculo,  de 
secularibus  cogitabat;  Maura   vero,  remanens  in 
seculo,   secum  de    caelo  tractabat;  unde  fructum 
nunc  reportat  in  respectione  animarum  sanctaruin, 
non  mortalem  ex  nuptiis,  sed  vitalem  ex  larhrymis, 
ejussaporem  gustans  in  ctelis,  cujus  odorem  olfecit 
in  terris. 

4  Non  doleas,  Eutropi  fili  mif  nec  te  in  opibus 
derelictis  tuae  intentionis  fructu  frustratum  cau- 
seri^;  revera,  ipsis  mcdiantibus,  Soror  tua  nobi- 
liores  thalamos  subiit ,  et  solemnius  connubium 
sortita  est,  de  mammona  iniquitatis  mag-nos  ami- 
cos  et  Sponsum  potentem  et  divitem  in  omnes, 
qui  invocant  eum,  et  speciosura  forma  prte   tiliis 

homiuum 


Sancta  PueL- 
tu  patrem  tu> 
bilem  et  divi 
tem 


ad  fi-ugem 
rcdueit :  ex 
bimis  a  fratre 
tk  teptk 


i  Hbe- 
ratiter  pro- 
videt  :  Prw 
dentio  epi- 
scopo 


276 


VITA  S.  MAUIU*:  VIRGINIS 


A.  Pa«u»tl0 

IPlSGi 

9 


h  i 


lineam  ve- 
stem  saccr- 
dotaUm  do- 
nat,  qua  ipsc 
aliique  indu- 
th 


B 


fnter  sacrifi- 
candum  pic 
afficiuniur. 


homiuum  acquisivit  g.  Magnus  amicus  Princeps 
Apostolorum  et  claviger  regni  cajlorum;  magnus 
S.  Paulus,  clectionis  vas,  quorum  obsequiis  in  Tri- 
cassina  ecclesia  et  se  et  sua  pro  parte  non  modi- 
ca  dedicavit.  Quis  oleum  ad  lampades  ministra- 
bat  h?  Maura.  Quis  palas  i  conferebat?  Maura. 
Quis  vestimenta  sacerdotalia  de  proprio  compa- 
rabai?  Maura.  Pretiosius  habeo  super  aurum  et 
topazium  collatum  mihi  lineum  indumentum,  quod 
propriis  manibus  nevit ,  composuit ,  dealbavit, 
et  ut  eo  induerer  inter  sacra  Missarum  solemnia, 
humiliter  postulavit.  0  Virgo  liberalis  et  beni- 
gna;  h;ecfecisti,  et  tacui.  Tacui ;  nunquid  sem- 
per  tacebo?  Tempus  tacendi,  et  tempus  loquen- 
di,  cum  jam  cum  Sponso  gloriaris  in  caelo.  Fa- 
teor,  Virgo  prudentissima,  jam  continere  nonpos- 

sum  os  meum. 

5  In  una  re  duo  pretiosissima  munera  contu- 
listi,  qua  donante,  non  posset  quicquam  mihi  esse 
nisi'pretiosum  et  maximum;  qua  tribuente,  omne 
datum  est  gratum,  omne  receptum  acceptum,  omne 
rarum  est  charum.  Quid  mihi  ?  Plus  animum  pen- 
sabam,  quam  manum,  plus  affectum,  quam  factum, 
plus  hilaritatem,  quam  tristitiam.  Gratias  ago, 
Virgo  gratiosa,  gravitati  tuae,  quse  tam  preeclarum 
habitum  indigno  contulisti.  Sed  nunquid  solum  ? 
Non  utique  :  donum  geminasti,  et  abundans  abun- 
de  donasti.  Ornatum  duplicem  prsebuisti,  unum 
corporalem,  et  alterum  spiritualem,  uuum  exte- 
riorem,  et  alterum  interiorem,  unum  patentem, 
alterum  latentem ,  quem  ad  apariendam  divinam 
et  tuam  clementiam,  et  miseri  cordis  mei  duriciam, 
non  jam  latere  volo,  sed  patere.  Ficus  eram  ari- 
da;  etiam  merito  non  nisi  incendium  exspecta- 
bam ;  arueram  tamquam  foenum,  merito  mitten- 
dum  in  clibanum;  anima  mea,  sicut  terra  sine 
aqua;  et  ideo  sterilis  et  infructuosa.  Quid  expecto  ? 
Quid  miseriam  meam  manifestius  non  ostendo  ? 
Dominici  corporis  Sacramentum  cum  raro  devo- 
tionis  butyro  tractabam;  quando  vestem  contulit 
memoratam,  sine  lactucis  agrestibus  Agnum  ede- 
ham,  sine  pane  lacrymarum  ad  Panem  accedebam 
angelorum. 

6  Quid  plura?  ipsa  fortis  Mulier  quaesivit, 
non  dico  lanam,  sed  linum,  et  operata  est  con- 
silio  manuum  suarum,  complevitque  diebus  pau- 
cis  opus  suum ,  quod  fecerat ,  in  quo  facientis 
industria  relucebat,  et  tandem  Prudentio  episcopo 
dedit ,  quem  amabat.  Non  abscondam  amplius , 
Domiue,  misericordiam  tuam  a  consilio  multo, 
narrabo  altissima,  quae  fecisti,  magnalia  per  fa- 
mulam  tuam  Mauram;  nam  receptum  indumen- 
tum  statim  illius  antiquae  virgse  virtutem  habuit, 
et  aquam  copiosam  de  me,  duriore,  quam  petra, 
produxit  k ;  quautaeque  postea  efficaciae  fuerit , 
quotiens  eum  *  plures  nostrum  inter  sacra  Missa- 
rum  solemnia  sunt  induti,  quod  tam  notum  est  et 
expertum,  commemorare  et  displicet  pro  titillatio- 
ne  inanis  gloriaemorefragilitatishumanae,  etplacet 
pro  Deo  et  Dei  laude  l.  Displicet;  quia  timeo  de 
amissione  tanti  thesauri,  quem  vident  palaru  tot  et 
tanti  hostes  invisibiles  reportari.  Placet;  quia  per 
hoc  intelligo,  Dei  magnalia  prsedicari.  Foslix  es, 
Sedulia,  quae  talem,  non  tam  mundo,  quam  Deo, 
Sobolem  genuisti,  et  qua?  in  terris  nata  est  cum 
angustia  tua,  nunc  in  caslis  nascitur  cum  lsetitiatua 
et  nostra ;  immo  niagis  sua,  quam  tua  vel  nostra  : 
quippe  nostra  semiplena  est,  nam  flemus  pariter  et 
gaudemus. 

7  Gaudemus  quidem ,  quod  talem  habuimus , 
et  ipsius  eeternis  gaudiis  congaudemus;  flemus 
vero ,  quod  talem  amisimus ,  quam  totius  hone- 


statis ,  devotionis  et  pudioltiflB  cxemplar  et  spe- 
culum  habebamus:  sua  vero  jam  Iietitia  plena  est 
et  perfecta;  quia  torrente  caelestis  voluptatis  po- 
tata,  gaudet  de  iis,  quaa  evasit,  periculis  atque 
poenis,  gaudet  de  iis,  quas  invenit,  praemiis,  man- 
sionibus  et  concivibus  suis.  Jam  erg*o,  bona  Se- 
dulia,  fletus  absterge,  sicca  lachrymas,  quas  de 
caelo  vocem  lapsam  publice  nobiscum  in  ejus  trans- 
itu  audivisti;  Veni  (inquit)  dilecta  mea,  et  ponam 
in  te  thronum  meum ;  quia  concupivit  Kex  spe- 
ciem  tuam.  Dum  enim  invocaret  Dominum,  Deus 
deorum  loquutus  est ,  et  vocavit  Mauram ,  vo- 
cans  eam  manifesta  voce,  sonoque  audibili,  qui 
prius  eam  vocaverat  inspiratione  mentali.  Stabam 
ego  una  ex  parte  grabati,  et  Leo  abbas  ex  altera, 
qui  tunc  submissa  voce  more  suo  psalmos  Davidi- 
cos  ad  caput  beataa  Virginis  ruminabat.  Stabant 
etiam  nobiscum  Mauritius,  Eutropiuslevitaconsan- 
guineus  m  Virginis,  et  multa  turba  fidelium  cir- 
cumfusa. 

8  Tacebamus  omnes  ,  te  exspectante  Sedulia , 
quse  quandoque  singultus  et  gemitus  emittebas; 
cum  repente  praefatum  organum  iusouuit,  inae- 
stimabili  suavitate  omnium  aures  et  corda  supra 
omnem  modum  humanum  demulcens.  Nec  defuit 
curiositas  importuna,  si  quis  forsitan  esset  intus  vel 
extra,  qui  tam  dulcifluam  harmoniam  eflundere 
potuisset;  verum  veraciter  deprehensum  est  et 
odore  et  canore,  quod  tunc  etiam  descendit  in  ju- 
bilatione,  qui  ascendit  Dominus  in  jubilatione; 
uec  dedignatus  est ,  tamquam  sponsus  Dominus 
procedeus  de  thalamo  suo,  post  visa  longa  spon- 
saiia  Sponsse  venienti  occurrere,  et  in  ejus  occur- 
su  cantica  laetitise  dignanter  decantare,  qui  eam 
jam  disponebat  traducere  et  sibi  connubio  stabi- 
li  jungere,  propriamque  dicare.  Noli  jam  socrus 
Dei  ergo  effecta,  Sedulia,  amplius  lamentari,  quas 
ipsum  audivisti  Dominum  in  traductione  Piliae  gra- 
tulari.  Sed  cur  jam  sermonem  facio  de  egressu, 
qui  pauca  vel  uulla  adhuc  de  ingressu  locutus  sum 
aut  progressu;  quare  jam  finem  teneo ,  nondum 
capite  apprehenso  ? 

9  Eevera  pretiosum  finem  occulta  n  fide  pro- 
spexi,-  sed  te  teste,  Sedulia,  teque  constanter  as- 
serente ,  Eutropi ,  gloriosa  aetatis  sua?  primordia 
intellexi.  Portare  quippe  ccepit  jugum  Domini  ab 
adolescentia,  et  mane  manna  recolligens,  revera 
summo  niane  in  Dominicam  vineam  missa  est 
operatrix.  0  bone  Jesu,  verum  prorsus  est,  quod 
adolescentulae  dilexerunt  te  nimis,  et  in  adolescen- 
tula  Maura  videmus  completum,  quod  fuerat  sa- 
tis  ante  praedictum.  Ab  ineunte  aetate  quotidie  a 
matutinis  laudibus  usque  ad  horam  Sextam  mo- 
ram  faciebat  in  ecclesia  Apostolorum,  ubi,  sicut 
nostis,  tribus  modis  imago  Domini  depingitur  Sal- 
vatoris  :  nam  repraesentatur  tamquam  Puer,  sedens 
in  gremio  Matris  suse;  et  tamquam  maguus  Do- 
minus,  sedens  in  solio  majestatis ,  et  tamquam 
Juvenis,  pendens  in  patibulo  Crucis  o.  Porro  hanc 
B.  Maura  consuetudinem  a  tenera  observavit 
aetate,  ut  quotidie  totum  praedictum  non  cessaret 
expendere;  primo  te  toto  corpore  posternens  co- 
ram  Infante;  secundo  coram  Juvene;  tertio  co- 
ram  Eege ;  nec  ulla  umquam  necessitate  potuit 
abstrahi,  quin  singulis  diebus  Dominum  sub  efla- 
gie  triplici  cerneret  indefessa  oculo  corporali. 
Kevera  tritum  et  verum  est :  Ubi  amor,  ibi  ocu- 
lus;  synceroque  et  integro  Adolescentula  Domi- 
num  diligens  *  affectu,  quse  satiari  non  poterat  ex 
aspectu. 

10  Jam  aperire  libet,  fratres  charissimi,  quod 
usque  modo  clausum,  quod  hactenus    occultavi; 

quia 


D 

Felix  virgo, 
quum  mori- 
bandam  au- 
dor  uliique 


c.rlesti  voce 

advocari, 

audicrunt. 


E 


In  ecclesia 
Apostolo- 
rumquotidie 
u  summo 
manehxrem 
n 


!.  dilige- 


bat 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEPTEMBRIS. 


A 

ex  tripHci 
Oiristi   efli- 
gie  mira  au 
dit. 


Sanctx  mu- 
nificentia  et 
peregrinatio 
nes;  mappu- 
la  ab  ipsa 


febres  pellit; 
ipsius  lacry- 
mx  ex  alte- 
rius  oculo 
maculam 
eluunt. 


In  ecclesia 
$uburbiiexi- 
stens,  diaco- 
num  in  civir 
tute 


quia  et  de  caetero  damnosum  tacere,  et  fructuo- 
sum  arbitror  reserare;  tempusque  est,  ut  exponam 
spontaneus,  quod  ab  ore  suo  extorseram  impor- 
tunus.  Instabat  dies  vocationis  suae  et  velox  depo- 
sitio  tabernaculi  sui;  unde  cupiens  ab  ipsa  tandem 
instructionem  aliquam  reperire  testamenti,  quaesivi 
ab  ea,  et  quaestionem  pluries  iteravi,  cur  coram 
supradicta  dicti  Salvatoris  effigie  prosternebat  se 
morose  quotidie  successive.  Denique  multipliciter 
obsecrata,  non  sine  multa  difficultate  respondit. 
Ecelix,  inquit,  Apostolorum  ecclesia,  in  qua  fre- 
quenter  audivi  et  Puerum  in  Matris  greniio  vagien- 
tem,  et  Juvenem  in  cruce  gementem,  et  Regem 
in  solio  terribiliter  intonantem,  sed  mihi  virgam 
auream  amicabiliter  donantem  p.  Cumque  statim 
ei  novam  movere  inciperem  de  Salvatoris  nostri 
gemitu  et  vagitu  quaestionem,  manum  meam  manu 
sua  constringens,  et  per  hoc  linguam  meam  com- 
pescens ,  haec  pauca  subjunxit  :  Non  naturse,  sed 
miraculis  adscribendum  est,  si  ad  recolenda  fidei 
nostrse  mirifica  sacramenta,  et  ea  in  mcntibus  fide- 
lium  roboranda,  lignum  aridum  gemitum  edit  aut 
vagitum. 

11  0  quam  fcelix  Filia  nostra,  laboriosa,  non 
foecunditate  filiorum,  sed  sanctorum  operum!  0 
Mater  tam  solicita  et  circa  plurima  perturbata ! 
Non  solum  enim  clericorum,  sed  monachorum  ne- 
cessitatibus  subvenire  curabat,  quod  Leo  abbas  et 
sancta  ipsius  congregatio  recognoscunt,  quibus  de 
proprio  cucullas  et  mapulas  q  acquirebat.  Gratiam 
et  suffragia  beatorum  Apostolorum  Petri  etPauli 
solicita  quaeritabat  in  ecclesia  clericorum,  et  san- 
ctorum  martyrum  Gervasii  et  Prothasii  patrocinia 
studiosius  implorabat  in  monasterio  monachorum; 
quod  licet  apud  Mantiniacum  r  circiter  quatuor 
milibus  ab  hac  Tricassina  civitate  distat,  qualibet 
tamen  quarta  et  sexta  feria,  causa  peregrinationis 
nudis  pedibus  et  absque  lineis  in  arcto  panis  et 
aquse  jejunio  visitabatur  ab  ipsa.  Quantae  autem  vir- 
tutis  et  efficaciae  sit  mapula,  quam  Leoni  Maura 
tribuit,  clarisindiciis  protestantur  et  Melanus  cleri- 
cus  et  sanctissimus  monachus,  et  Paulinus  clericus, 
ipsius  tactu  a  febribus  liberati, 

12  Et  quamvis  hoc  quidam  mansueti  Leonis  me- 
ritis  attribuant  et  ascribant,  potius  tamen  arbitror 
sentiendum,  quod  et  ipse  Leo  sentit  nobiscum,  ut 
illud  in  g'loriam  sanctae  Virginis  convertatur,  quod 
Sponsus  suus  mirabiliter  operatur,  ne  murenulas 
aureas  sibi  prsesumat  alius  usurpare,  quas  in  signum 
dilectionis  et  ornamentum  decoris  Dilectus  Dilectae 
voluit  praesentare  f.  Nondum ,  frater  Maurici , 
memoria  mea  elapsum  est,  quod,  te  ministrante, 
occultata  t  fide  cognovi.  Expleta  namque  matu- 
tina  synaxi  u,  innuisti  mihi,  ut  Mauram  aspi- 
cerem,  arctius  amplectentem  et  dulcius  osculan- 
tem  altare,  ubi  corpus  beatae  virginis  Mastidiae  x 
requiescit;  sed^t  Hora  sexta  a  fratribus  decantata, 
ad  pedes  ejusaem  altaris  lachrymarum  suarum 
rivulum  ostendisti,  quo  proprios  oculos  linivisti  : 
quse  linitio  quantum  tibi  profuit,  et  gratia  lachry- 
marum,  quam  habes,  et  oculi  macula,  quam  modo 
non  habes,  certis  probant  et  irrefragabilibus  ar- 
gumentis.  Ipse  namque  mirabilium  Agni  et  Spon- 
sae  suae  operum ,  quoad  vixeris ,  clarissimum , 
vivum  et  verum  testimonium  effectus  es ;  nam 
laudes  Christi  et  Maurse  etsi  ling-ua  taceat,  ocu- 
lus  tamen,  quocumque  perrexeris,  prredicare  non 
cessat. 

13  Scimus  omnes ,  Maurici  levita  charissime , 
quod  parum  sonoram  vocem  habeas ;  ita  ut,  cum 
sanctum  Evang*elium  leg-is,  ab  ostio  ecclesia^  au- 
diri  vix  possis.  Unde  ergo  sonoritas  illa  fuit,  quae 


277 


die  Parasceves  aures  Maurse,  sed  solius  et  longe 
positag,  penetravit?  Dicta  siquidem  die  inter  Sex- 
tam  et  Nonam  apud  S.  Aventini  ecclesiam  y,  in 
suburbio  civitatis  ipsius,  sanctae  praedicationis  se- 
mina  eg-o  peccator  miscrrimus,  talis  qualis  episco- 
pus,  pro  officii  mei  debito  in  cordibus  audientium 
jaciebam,  etpro  modulo  meo  divini  sermonis  hamo 
piscabar  pisciculos,  etsi  paucos  etparvos.  Aderat  et 
Maura,  attente  audiens,  et  sedens  interalios  audi- 
tores,  quae  nulla  umquam  occasione  ab  hujusmodi 
pia  occupatione  potuit  revocari;  sed  quia  ex  Deo 
erat,  verba  Dei  audiebat,  ea  in  corde  suo,  quasi  in 
libro,  conscribens;  cumque  pro  temporis  exigentia 
sermonem  facerem  de  Dominicae  passionis  sacra- 
mento,  repente  se  erigens,  alii3  sedentibus,  stetit 
supra  pedes  suos,  et  totam  se  signo  vivificae  Crucis 
munivit. 

14  Cumque  qusesissem  ab  ea ,  quid  ei  accidis- 
set,  et  quare  contra  morem  cum  aliis  sedentibus 
non  sederet;  ut  erat  verecundo  vultu  et  columbi- 
na  simplicitate,  respondit  :  Estne,  pater,  seden- 
dum ,  quando  sanctum  legitur  Evang-elium?  En 
Mauricius  levita  in  ecclesia  Apostolorum  Domi- 
nicam  coepit  leg-ere  Passionem;  si  placet  astanti- 
bus,  omissis  paululum  aliis,  audiendam.  Statimque, 
si  quid  audirent,  a  circunstantibus,  inquisivi,  fa- 
ctoque  silentio,  tota  multitudo  se  nihil  audire  pror- 
sus  respondit.  Unde  divinam  intellig-ens  in  prscla- 
ra  Yirg-ine  affuisse  virtutem,  lachrymis  ubertim 
rluentibus  ,  nequaquam  potui  ,  quem  inceperam, 
coraplere  serraonem  :  verum  illico  propter  inflde- 
les  z  magnalia  Dei  certius  probaturi,  ad  Apostolo- 
rum  ecclesiara  properavimus  universi,  in  cujus  in- 
troiitu  facientes  modicam  stationera,  vix  tandem 
audire  potuimus  adhuc  leg-entis  Mauricii  vocem 
tenuem  et  exilem.Tum  finito  Evangelio  Domini- 
cae  passionis,  communiter  offerentes  Domino  glo- 
riam  et  honorem,  offerentes  Domino  gloriam  no- 
mini  ejus,  in  templo  ejus  omnes  diximus  gloriam, 
qui  in  Sanctis  suis  gloriosus  est.  Porro  Yirgo  Dei 
ad  pedes  meos  treraebunda  jacebat,  aliis  gauden- 
tibus,  ipsa  flebat,  pectus  tundebat,  et  quee  verbum 
salutis  turbasset,  se  peccatricem  miserrimam  cla- 
raitabat. 

15  Paulo  post  illuxit  dies  vocationis  praadictse; 
dies,  cui  magnum  praeerat  luminare,  Matthaeus  vi- 
delicet  Apostolus  et  Evangelista,  tunc  cujus  age- 
batur  solemnitas  gloriosa,-  sed  luminare  minus  ad- 
junctum  est  ei,  Maura  videlicet,  sponsa  Dei,  pla- 
cita  prorsus  et  grata  Apostolo,  quse  placet  coram 
Deo  in  lumine  viventium  ;  ut  jam  sint  duae  olivee 
et  duo  candelabra  lucentia  ante  Dominum ,  par 
turturum  aut  duo  pulli  columbarum.  Habes  euim 
tu  beate  Matthaee  apostole ,  potestatem  sororem 
circunducendi  mulierem,  sicut  frater  Doraini  Ja- 
cobus  et  Cephas  aa;  et  minus  revera  censes  esse 
thelonarium,  quam  Sponsae  Christi  paranymphum. 
Nec  jam  dedignaris  iuvocantem  Virginem  in  tuum 
ascisci  consortium,  qui  te  fuisse  recolis  publiea- 
num.  Et  revera  Maurae  diligis  sauctitatera,  qui  pere- 
mnem  Mauritanios  praedicasti  salutem,  et  erga  can- 
didara  Virginem  dulciter  mansuescis,  qui  yEthiopes 
horridos  nequaquam  expavescis  bb, 

16  Adveniente  igitur  memorata  solemnitate , 
quam  B.  Maurae  vocationis  suae  jocunditas  dupli- 
cabat,  nobis  videntibus,  de  lectulo  infirraitatis, 
prout  potuit,  caput  erexit,  et  erectum  in  partes 
quatuor  inclinavit;  et  cur  hoc  faceret,  a  Leone 
familiariterrequisita,  respondit :  En  lectulum  meum 
quatuor  fortes  a  quatuor  partibus  ambiunt,  cruen- 
tas  bestias  repellentes ;  Petrus  videlicet  atque 
Paulus,  Gervasius  et  Prothasius,  quibus,  quoad 

vixi, 


RW 


Passionem 
DomitU  U- 
gentem  au- 
dit. 


FestoS.itat- 
th.ri  proxi- 
ma,  patronos 
suos 


bb 
stbi  adstan- 
tes  vtdet;  rt 
S^tcramentis 
tminiia  mo- 
ritur. 


278 


A.  Piu ■i't  STIO 
IMS. 


VITA  S.  MAURjE  VIRGINIS 
potui,  deservivi;  statimque      poralibusabdicatis,ecclesiamApo3tolorum  haeredem 


D 


Hoc  extrcmum   rau- 


ac  mox  mi- 
racuti»  iltn- 
stratur 


dd 


B 


vixi,  devotione,  qua 

ad  me  conversa  subjunxit 

nus  a  te  peto,  Prudenti  pater  episcope,  ut  iu  eo- 

rum  prfcsentia  de  manu  tua  Eucharistue  etUnctio- 

nis  extremae  cc  recipiam  Sacramenta  :  quod  et  fa- 

ctum  est.  Statimque  oratione  Dominica  inchoata, 

cum  secundam  petitionem  implesset,  qua  dicitur  : 

Adveniat  regnum  tuum,  consummato  supernre 

vocationis  jubilo ,   foeliciter    migravit   ad    Domi- 

num. 

17  Mox  Mauriciana  matrona  ,  soror  Sedulia?  , 
ct  dure  filia?  Mauriciame ,  Damona  et  Thecia,  ci- 
licium  de  sancto  corpore  rapientes ,  in  quatuor 
particulas  diviserunt,  et  sibi  tribus  retentis,  quar- 
tam  mihi,  quam  pro  mag-no  thesauro  custodio,po- 
suerunt.  Corpusque  de  more  lavantes,  aquam  in 
lac  conversam,  testimonium  pudicitiae  virginalis, 
vidmdam  meis  oculis  praasentarunt ,  quod  Leon- 
cius,  filius  DamonaB,  dulcedine  captus ,  abunde 
deg-lutiens,  a  febrili  ardore  sanatus  est,  tactuque 
sancti  cilicii  Thecia  a  macula  quadam  in  facie , 
quam  a  matris  utero  contraxerat,  et  ob  hoc  viro 
displicebat,  liberata  est.  Ipsa  etiam  hora  migratio- 
nis  sanctae  Virginis,  Veranus  monachus,  olfactus 
sensu  diu  ante  prorsus  amisso,  eumdem  odorem  sua- 
vitatis  sensit  in  monasterio  Leonis  dd,  quem  pro- 
ximi  sancto  corpori  sentiebant.  Quo  condigne  tra- 
dito  sepulturae  in  loco  ee,  ubi  nunc  a  fidelibus  ho- 
noratur,  innumera  miracula  subsecuta  sunt,  ipso 
operante,  qui  vivit  et  regnat  in  omnia  saecula  saecu- 
lorum.  Amen. 

ANNOTATA. 

a  In  editione  Camuzati  sequens  tilxdus  p-rsefixus 
legitur  :  Sermo  B.  Prudentii  episcopi  Trecensis,  de 
vita  et  morte  gloriosse  virgiuis  Maurae.  Tum  sequi- 
tur :  Exvetusto  Ms.  codice  descriptus,  qui  plerisque 
in  locis  ob  characteres  poene  exesos  aeg;re  leg-ipotuit, 
et  nunc  primum  in  lucem  editus  opera  N.  Camuzati 
Tricassini.  De  hisee  omnibus  consule  Commenta- 
rium  §  i. 

bllic  haud  dubie  privpositus  erat  canonicorum 
seuclericorumecclesicvcathedralis  Treceyxsis;  quo- 
rum  prsepositura  seculo  duodecimo  exstincta  est, 
ut  liquet  exejusdemexstinctionis  litteris  anno  1167 
signatis,  apud  Camuzatum  fol.  123. 

c  De  hoc  Leone,  quem  Mentuniacensem  in  mo- 
nasterio  SS.  Gervasii  et  Prothasii  abbatem  fuisse 
colligitur,  sermo  non  semel  infra  recurret,  ubi 
etiam  de  Meniuniaco  et  monasterio  ipsius  paucis 
agetur. 

d  Obiter  observa,  Prudentium  secundum  heec 
tantum  ab  Eutropio  et  Leone  cleri  acmonachorum 
nomine  rogatum,  hunc  sermonem  habuisse;  Bail- 
letus  tamen  in  tabula  critica  iis  duobus  etiam  Se- 
duliam  Sanct<c  matrem  adjunxit. 

e  Hxc  ecclesia  sanctorum  Apostolorum  princi- 
pibus  Petro  et  Paulo  dicata  Trecensis  cathedralis 
est :  observat  tamen  Breijerus nota §teamdem  sub- 
secutis  secidis  S.  Petri  tantum  appellatam  fuisse. 

f  Breyerus  nota  4-  ex  hoc  loco  persuadere  vult, 
attritionem  sive  dolorem  ex  metu  gehennze  sine 
charitate  seu  benevoto  amore  Dei  super  omnia  con- 
i-rj>/um>  in  Ecclesia  Dei  tunc  minime  agnitam 
fuisse  tamquam  sufficientem  dispositionem  ad  sa- 
cramcntumPcenitentise.  Sed  nemononvidet,  quam 
inepte.  Nam  etsi  vocem  illam  conteri  eo,  quo  vult 
Breyerus,modo  stricte  sumamus;  quis  tamen  dia- 
lecticus  dicat,  ex  eo,  quod  sancta  virgo  Mauna  per- 
fectiorem  suaserit  patri  suo,  sequi,  minusperfe- 
ctum  velut  sufficientem  tunc  agnitumnon  fuisse  in 
Ecclesia?  An,  quia  S.  Maura  et  Prudentius  eidem 
Mariano,prout  mox  sequitur,  suaserunt,  ut  tem- 


scriberct,  debent  omnes sua  ecclesiis  legare? 

g-  Bailletus  ait,  S.  Mauram  suum  de  virginitate 
perpetuo  colenda  propositum  parentibus  indicas- 
se,  dum  hi  convenientem  sponsum  ipsi  propone- 
bant;  quodnusquamdicit  Prudentius. 

h  Breyerus  nota  6  scribit,  in  Ms.,  quo  usus  est, 
hicsubdi:  Quietiam  luminariaceriedabat? 

i  Lege  paUas.  Porro  Breyerus  hic  variapalta- 
rum  genera  recenset ;  [quod  ad  propositum  no- 
strum  nil  facit. 

k  Alludit  ad  virgam,  qua  Moyses  aquam  e  petra 
elicuit  Numerorum  cap.  20. 

1  Breyerus  monet  hic  legendum  ■'  Pro  Dei  et  Vir- 
g*iuis  laude. 

m  Forte  hic  idem  Eutropius  est,  quem  ejusdem 
fratrem  supra  dixit,  quique  Trecensis  ecclesise 
prcepositus  erat,  quando  hscc  scribebat  Pruden- 
tius. 

n  Tn  margine  hic  annotavit  Camuzatus  :  Forte 
oculata. 

o  Camuzatusscribit,  ibidem  insacello  sanctiSal- 
vatoris  suo  tempore  exstitisse  ejusmodi  imaginem 
Christicrucifixi,  quameamdem  cum  istaesse, mul-  E 
tisuspicabantur;verumipsehocnonsatis  probabi- 
le  existimat  propter  ejusdem  ecclesise  incendium, 
quodannollbScontigisse  memorat.  Breyerusprio- 
ribus  non  dubie  assentitur,  suspicaturque  duas 
alias  anno  872,  cum  Ottulfus  episcopus  eam  eccle- 
siam  reeedificaret,  inde  amotas  fuisse.  Res  mihi 
incomperta  est. 

p  Alludit  ad  virgam  auream  Assueri  regis, 
Estherireginac  in  signum  clementise porrectam, 
lib.  Esther,  cap.  4. 

q  Varza  mapularum  seu  mappularum  genera  re- 
censet  Cangius  in  Glossario.  Hicvidentur  sudaria 
designari. 

r  De  Mantiniaco  seu  Mentuniaco,  olim  vulgo 
Mautenay  consule  tom.\\\Februarii,pag.l\%in 
S.  Romano,  hujus  lociprimo  abbate  acdeinde  ar- 
chiepiscopo  Remensi;  et  tom.v\  Maji,  pag.  73  et 
seq.  in  S.  Leone,  ejusdem  Romani  in  monasterii 
regimen  successore.  Ceterum  hic  S.  Leo  seculo 
sexto  floruit,  atque  adeo  longe  diversus  est  ab  eo, 
de  quo  in  hac  Vita  seu  Elogio  agitur. 

s  Alludit  ad  Sponsi  verba  cap.  i  Cantic.  Mure- 
nulas  aureasfaciemus  tibi  eto. 

t  Forie  oculata,  inquit  Camuzatus. 

u  Synaxi  substitui  ex  Breyero;  nam  apud  Camu- 
zatum  sinopsi  perperam  legebatur.  Porro  synaxis 
pro  divino  Officio  usurpatur.  F 

x  De  S.  Mastidia  virgine,  et  inventione  corporis 
ipsius  in  eadem  ecclesia  Trecensi,  consule  Opus 
nostrum  tom.  2  Maji,  die  7,  quo  colitur. 

y  S.  Aventini  presbyteri  Vitam  apud  nos  illu- 
stratam  habes  ad  diem  4-  Februarii,  ubi  etiam  §  2 
et  in  Vita  cap.  3  de  hac  ecclesia  s&eulo  sexto  ipsi 
condita  actum  est.  * 

z  Id  est,  propter  eos,  quihocprodigium  credere 
nolebant. 

aa  Alludit  ad  apostolum  Paulum>  in  epistolai 
ad  Corinthios  cap.  Sdicentem  :  Numquidnon  ba- 
bemus  potestatem  muliereni  sororem  circumducen- 
di,  &icut  et  ceteri  Apostoli,  etfratres  Domini  et  Ce- 
phas? 

bb  S.  Matthcvi gesta  hoc  ipso  die  illustrata  sunt; 
ibidemque  in  Commentario prmvio  \^de  ejusdem 
apud  Mthiopes  prsedicatione  pluribus  actum  est. 

cc  Vide  dicta  in  Commentario prccvio  §  i. 

dd  Id  est  Mentuniaci  quatuor  milliaribus  Trecis 
dissiti. 

eeNempe  in  pago,  quod  S.  Maurae  nomen  ab  ea 
retinuit.  Consule  Commentarium  preevium  num. 
18  et  sequentibus. 

DE 


DIE  VIGESIMA  PKIMA  SKPTEMBRIS. 


279 


*CCT'*B 


DE     B.    JOANNE    PRANDOTHA 

EPISCOPO  CONFESSORE 

CRACOVI^E    IN    POLONIA 

COMMENTARIUS    PR^VIUS 

§  I.  Cultus  immemorabilis;  Acta. 


Akro  mcclxvi   »  iritlta  cum  laude  kujus  Antistitis  meminerunt 
Cuitus  Beati     1/1  celebriores  rerum  Polonicarum  scriptores  : 

$ecuh  11)  l* l_succincte  tamen,  et  fere  occasione  aliorum, 
quorum  gesta  pertractant.  Prse  ceteris  memo- 
■u  randus  est  Joannes  Longinus  vulgo  Dlugossus, 
canonicus  Cracoviensis,  qui  non  tantum  in  aliis 
infra  citandis  Operibus  Joannem  Prandothani 
laudat  ssepius,  sed  in  Vita  B.  Cunegundis  vir- 
ginis  ducissse  Polonise,  ita  loquitur,  ut  dubium 
esse  nequeat  quin  seculo  15  Beatus  ille  in  Craco- 
viensi  metropolitana  insignem  habuerit  cultum, 
in  quem  prsecipue  hic  inquirendum  erat.  Lau- 
datus  itaque  auctor  in  Prologo  ad  Vitam  B.  Cu- 
negundis  Jacobum  de  Sienno,  ab  anno  1460  usque 
ad  1462  Cracoviensem  episcopum,  adkortans,  ut 
dictse  Beatse  canonizationem  promoveat,  affatur 
his  verbis :  Accipe  itaque  munus  hoc  ab  optimo 
Deo  reservatum  tibi;  et  opportunitatem,  ab  aliis 
neglectam,  cave,  a  te  quoque  neglectum  iri;  sedet 
optima  natura  tua  et  arte  atque  virtute,  qua  prse- 
ditus  es,  utere;  neque  tot  mortalium,  qui  ex  cano- 
nizatione  ipsa  aedificandi  et  salvandi  sunt,  patiare 
discrimen.  Et  illud  cum  animo  tuo  frequentius 
trahendo  revolve,  quid  praedecessoribus  tuis  Vislao 
et  PrandothaB,  Cracoviensibus  pontiticibus  accide- 
rit.  Quorum  alter,  quoniam  viri  beatissimi  Sta- 
nislai,  Cracoviensis  gloriosi  antistitis  et  martyris, 
q  sub  omni  sui  pontificatus  regimine  canonizationem 
procurare  distulit,  in  visione  persomnum  etquie- 
tem  non  secus  quam  per  vigiliam  Falislao,  dioecesis 
Cracoviensis  militi,  nionstrata,  amictu  exuebatur 
pontificali,  cathedra  projectus  Cracoviensi,  cui 
annis  citra  viginti  negligenter  insederat,  alter,  qui, 
illi  succedens,  canonizationem  ipsam  ferventi  stu- 
dio,  plurimis  difficultatibus.superatis,  procuraverat, 
celebri  memoria  potitus,  etiam  magna  miraculo- 
rum  sublimitate  refulget,  quse  ad  sui  nominis  in- 
vocationem  Clementia  divina  bustum  suum,  in  ec- 
clesia  Cracoviensi  consistens,  adeuntium  in  hanc 
usque  diem  opera^ur. 

miracuiis  2  Dlugossi  dicta  confirmat  Vitse  compendium, 

comprobatus  anno  1606  typis  Cracoviensibus  vulgatum  a  Mar- 
tino  Baronio  Jaroslaviensi  clerico  sub  hoc  titulo  : 
Beati  Joannis  Prandothae  Poloni  episcopi  Crac.  Vita 
ex  archivio  almee  Castri  Crac.  ecclesiae  de  miraculis 
sanctorum  virorum  compendiose  deprompta.  In  eo 
quippe  Compendio  infra  recudendo,  leguntur  se- 
quentia  num.  6  :  Tempore  Nicolai  Papse  V  et  Zbi- 
gnei  tituli  S.  Priscte  Cardinalis  ac  episcopi  Crac, 
anno  vero  mccccxliv,  cum  hujus  Divi  ossa  sancta 
levarentur,  inque  alium  praedictae  capellae,  ubi  nunc 
sepulta  sunt,  tumulum  transferrentur,  ex  aperto 
ejus  sepulchro  suavissimum  et  fragrantissimum  per 
Septembris  Tomus  VI. 


quatriduum  spirabant  odorem,  qui  omnes  tum 
astantes  mirifice  recreabat  et  refocillabat,  multos 
etiam  suae  fragrantiae  virtute  sanabat :  sunt  et  alia 
pene  innumera  ab  hoc  anno  mccccxliv  usque  ad 
mcccclxiv  creberrimis  vicibus  facta  et  sanctitatem 
Viri  evidentissime  comprobantia  miracula,  qusehic  E 
brevibus  adumbro.  Subditur  mox  enumeratio  ali- 
quorum,  qui  a  variis  morbis  et  pericutis  liberati, 
et  duorum  quidem,  qui  a  morte  revocati  fuerint. 
P.  Fredericus  Schembegh  Societatis  Jesu  sacer- 
dos,  cujus  insigne  elogium  habes  in  ejusdem  So- 
cietatis  Bibliotheca,  anno  1016  misit  Cracovia  ad 
Bollandum  nostrum  dicti  compendii  exemplar, 
impressum  in  folio  expanso,  eique  propria  manu 
•  adscripsit,  fideliter  ex  archivo  cathedralis  ecclesise 
Cracoviemis  desitmptumesse;  in  epistola  autem  ad 
eumdem  Bollandum  addidit :  Miraculorum  proces- 
sum  ipsemet  vidi  in  archivo  cathcdralis  ecclesioe  : 
habet  ibidem  sepulchrum  elevatum  et  celebre  de- 
votione  populi.  Latet  tamen  error  in  supra  cita- 
tis  Compendiiverbis ;  anno  quippe  1414  Pontifex 
erat  Eugenius  IV,  non  autem  Nicolaus  V,  qui  illi 
e  vivis  sublato  substitutus  est  tantum  anno  1447. 

3  Quam  eximhts  fuerit  temporibus  istis  Beati  magno  tpu 
cultus,  docemur  ex  iis,  quse  memorato  Vitsecom-  llore 
pendio  etiam  typis  subnexuit  laudatus  Baronius, 
acprimo  quidem  exHymno  ad  eumdem  ac  duplici 
oratione,  ut  sequitur  :  p 

Magne  praesulum  Prandotha, 

Signis,  virtutibus,  vita, 

Eeligione  in  Deum, 

Et  pietate  in  clerum, 
Cuncti  te  Patrem  pauperum, 

Pupillorumque  tutorem 

Conclamant;  tua  numina 

Christi  testantur  agmina. 
Ad  tui  corporis  bustum 

Claudi  suscipiunt  gressum, 

Mutorum  lingua  solvitur, 

Languentum  membra  curantur. 
Felix  es  tu  Cracovia, 

In  qua  refulgent  insignia 

Divorum;  diebus  nostris 

Absit  oris  procul  hostis. 
Te,  Christe,  Kex  piissime, 

Omnes  precamur  hac  die, 

Ut  in  polorum  scdibus, 

Nos  loces  cum  Caditibus.  Amen. 

y  Ora  pro  nobis,  B.  Joannes  Prandotha; 
k*  Utdigni  eflacianiurpromissionibus  Christi. 
Oratio.     Deus,    qui    miraculorum    splendore 
beatum  tuum  Prandotham  illustrare  dignatus  es; 

40        concede 


ircroni 
J.P. 


te 


vigebat  etiam 


B 


inchoato 


280 

concede  propitius,  ut  omnes,  qui  ejus  apud 
imploramfls  auxilium,  pctitionis  uostrre  sentiamus 
effectum.  PerChristum  Dominum  nostrum,  Amen. 
Alia.  Otmiipoteus  sempiterne  Deus,  qui  praeclara 
benti  Joannis  Prandoth»,  confcssoris  atque  ponti- 
ficis  merita,  novissime  suscitare,  tuisque  fidelibus 
diversis  miraculo*im  prodigiis  misericorditer  de- 
clarare  voluisti ;  prsesta,  quaesumus,  ut  omnes,  qui 
de  ejus  speciali  festivitate  g-audemus,  ad  illam  cae- 
lestem  g-loriam,  qufe  est  Christus  Jesus,  feliciter 
pcrvenire  valeamus.  Pcr  Christum  Dominum  no- 
strum,  Amen. 

4  Utrum  umquam  Officio  acMissa  Beatum  co- 

XuerintCracoviense$,nusquam  comperi;  at  vero 

annuam  ejus  memoriam  speciali  festivilate  ab  illis 

celebratamfuisse,  non  obscure  colligo  cxOratione 

secundo  loco  recitata,imo  id  verisimiltimum  mihi 

fit  exeo,  quod  non  tantum  inter primarios  urbis 

Cracoviensis,  sed  et  regni  Polonive  patronos  fuerit 

numeratus.  Utrumque  discimus  ab  eodem  Mar- 

tino  Baronio,  qui  ibidem  exhibet  Catalogum  san- 

ctorum,  utriusque  sexus  personarum,  urbis  Crac. 

Patronorum,  in  eoque  post  S.  Stanislaum  episco- 

pum  Cracoviensem  et  martyrem,  S.  Casimirum 

principem  PolonicV,  S.  Florianum  ducem  milittae, 

quarto  lococollocat  B.  Joannem  Prandotham,  epi- 

scopum  Cracoviensem  vigesimum  primum  ;  ac, 

ceteris  enumeratis,  uni  Beato  nostro  consecrat 

totum  Opuscutum  his  verbis :  Beatissimo  ac  san- 

ctissimo.prresuli  .loanni  Prandothse  Bialacovio,  ex 

nobili  et  antiquissima  familia  Odrowasorum,  Craco- 

vien.  throni  episcopo,    in   ordine   xxi,   confessori 

Christi  dilectissimo,  patrono  Poloniss  reg-ni  g-lorio- 

sissimo,  miraculis  insig-nibus  clarissimo,  in  laudem 

Dei  omnipotentis  et  in  honorem   Ecclesia?  totius 

triumphantis  posteritati  in  perpetuam  memoriam, 

devote  ac  humili  ex  animo  exile  hoc  munusculum 

Martinus  Baronius  Jaroslaviensis,  additis  nomini- 

bus  Sanctorum  Cracovia?  tumulatorum,  offert  ac 

dicat.   Anno  Domini   mdcvi.     Demum  sic  totum 

Opusculum  ctauditur:  Omniafideliter  extracta  ex 

catalogo   sanctorum    reg-ni  Polonise  Patronorum, 

Romae  a  magristro  sacri  Palatii  approbato,  et  Cra- 

covire  a  reverendo  patre  et  domino  Andrea  Schoneo 

S.  T.  doctore,  almffi  universitatis  generalis  studii 

Cracovien.  rectore  approbata,    ac  cum  superiorum 

consensu  imprimi  concessa.  Per  eundem  authorem 

Martinum  Baronium  Jaroslavien.  clericum. 

5  Nec  solius  Baronii  testimonio  hic  stare  ne- 
cesse  est :  etenim  Prandotham  ut  regni  PolonicV 
patronum  fuisse  habitum,  suadet  etiam  Ms. ,  quod 
in  Museo  nostro  servamus,  sub  hoc  titulo:  Cata- 
logus  Sanctorum  ac  beatorum  utriusque  sexus 
martyrum,  confessorum,  virginum  ac  heroinarum 
de  numero  patronorum  reg;ni  Poloniae  extractus, 
cumet  ibidem  inter primarios  compareat  B.Joan- 
nes  Prandota  Bialacoviensis,  epusCracovien  :  fuisse 
autem  e  prxcipuis  urbis  Cracoviensis  patronis, 
dubitare  nos  non  sinit  libellus  metricus,  qui  excu- 
sus  Cracovuv  anno  1G17,  inscriptusque  :  Divi  Tu- 
telares  dioecesis  Cracoviensisgratulabundi,  obtatus 
fuit  a  congregatione  Assumptionis  Deipartv,  ad 
sedes  Societatis  Jesu  instituta,  illustrissimo  prin- 
cipi  Martino  Szyskowski,  episcopo  Cracoviensi, 
duci  Seveinensi,  ejusdemque  olim  congregationis 
Sodali.  Nam,  licet  ne  tertia  quidem  pars  eorum, 
quos  suo  Patronorum  Catatogo  inseruit  Baro- 
nius,in  eo  locum  habeat,  ita  recensetur:  B.  Joan- 
nes  Prandotha  Odrovang^us,  episcopus  Cracoviens. 
Migravit  ex  hac  vita  anno  D.  mcclxvi  die  xxi  Se- 
ptembr.  in  cathedrali  Cracoviensi  tumulatus. 


DE  B.  JOANNE  PBANDOTIIA  EPISC.  CONF. 

6  Post  hcvc  sequenti  carmine  laudatum  illustns- 
simum  alloquens  introducitur. 


D 

teruh  17. 


Eg-o  ille  quondam  Prandotha  lynceus, 
Stanisilao  qui  duce  videram 
Cselos  penetrantem  coruscos 
Sidereas  Hyacinthum  in  arces  : 
Dum  episcopalem  Szyskovius  thronum 
Stanisilai  nunc  adit  et  meum 
Successor  (obscuros  nec  inter) 
Tiresiam  simulem  tacendo? 
At  te  silento,  candide  Szyskovi, 
Quos  nox  sepulchristristibus  wculit, 
Dudum  Beatum  sublevavit 
Me  pietas  et  odora  virtus. 
Sed  sublevabit  celsius  haec,  reor, 
Exempla  cum  tu  nostra  sequax,  tuis 
In  luce  pones  clariore 
Exsuperans  g-enerosa  factis. 
Ut  prisca  Patrum  gloria  posteros 
Ornat  sequentes;  debet  honoribus 
Sic  grata  long-sevos  vicissim 
Posteritas  decorare  patres. 
Exacta  sic  post  secula  munerum, 
Cum  victor  illum  pro  meritis  thronum  ] 

Scandens  in  astris,  qui  paratur 
Perpetuo  stabilitus  sevo, 
Gratis  euntem  te  comitabimur 
Non  solum  ocellis,  asthumerisquoque, 
Quotquot  recognoscis  Patronos, 
Suppositis  simul  invehemus. 

Qucv  hic  de  SS.  Stanislao  et  Huacintho,deque  aliis 
ante  breviter  significata  sunt,  inferius  dilucidan- 
da  servavi,  ut  unica  non  interrupta  serie  propo- 
nerem,  quidquid  pertinebat  ad  antiquitatem  et 
celebritatem  cidtus,  de  quo  nihit  addendum  mihi 
superest,  nisiquod  Simon  Starovolscus,  scriptor 
etiam  pnvcedentis  seculi,  in  Polonia  seu  Descri- 
ptione  status  regni  Potonim,  recusa  Wratislaviee 
anno  1734,  Prandotham  titulo  Sancti  insigniat;  ita 
loquens  pag.  xi,  ubi  urbem  Cracoviensem  descri- 
bit :  Sed  et  corpora  Sanctorum  quiescunt  in  hac  urbe 
pluriraa,  ac  praecipue,  qu'ae  miraculis  clarent,  sunt 
sanct.  Stanislai,  S.  Prandothae  etc. 

7  Seden  tibi  altera  rerumfacies:  Papebrochius 
noster  sub  annum  1671  scripsit  Cracoviam  adpa- 
tres  collegii  Societatis  Jesu,  ut,  quantum  intelligo 
ex  responsoriis  mox  memorandis,  pleniorem  ge- 
storum,miracidorumetcultusBeatinotitiaminde 
nancisceretur.  Respondit  perhumaniter  P.  Ludo- 
vicus  Hoffman  collegii  minister  die  xiii  junii  anni 
prsedicti,  suamque  operam  lubens  addixit :  nec 
diu  cunctatus,  alteras  die  xvin  proximi  mensis 
Julii  litteras  destinavit,  significans,  adisse  se  ar- 
chivum  ecclesicV  cathedralis  Cracoviensis ,  et  quee 
haberi poterant circaVitam  B.  Prandothse,e# anti- 
quo  codice pergameno  descripsisse;  monens  insu- 
per,  ne  quid  prasterea  expectaret  Papebrochius, 
cum  satis  magnamadhibuisset  diligentiam,et  cor- 
pus  ipsum  Beati  suistustrasset  ocutis.  His  litteris 
junxit  notitias,ex  authentico  codice  propriamanu 
fideliter  et  verbo  nullo  immutato  descriptas,  nec 
non  observationes  aliquot  ad  Opus  laudati  Simo- 
nis  Starovolsci,  canonici  Cracoviensis  deVitis  an- 
tistitum  Cracoviensium,  quem  eodem  codice  usum 
esse  ait,  et  quoad  substantiam  eadem  deB.  Pran- 
dotha  scripsisse :  tandem  notitias  et  observationes 
conctusit  hac  peynodo :  Corpus  B.  Prandothse  post 
illam  a  Sbig-neo  Cardinali  sublevationem  (vide 
num.  2 )  iterum  anno  circiter  mdcxxxiii,  pro- 
pter  Sig-ismundi  III  et  Constantiae  reginae  corpora, 

in 


]U0  ccssuvit, 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEPTEMBRI8. 


281 


A  in  eodem  loco  sepulta,  motum  per  rev.  Erasmum 
Kretkowski  archidiaconum  et  officialem  generalera 
Cracoviensem,  et  in  cysta  stannea  sig-illis  obsigrnata 
repositum  quiescit  in  sacrario  seu   thesauro    ec- 
clesiffi  cathedralis  Cracoviensis,  ubi  etiam  aliquot 
ejus  imag-ines  depictae  proponuntur,   sed  de  mi- 
raculis  nihil  innovatur,  praeter  illud,  quod  est  in 
expansa    charta  obiter    iinpressuin,    cujus    etiam 
exemplaria  aliquot  hic  exstant.  Cultusillius  nullus 
est  post  promulgatam  Bullam  Urbani  VIII  de  cultu 
Sanctorum,  neque  miraculorum  illorum  ullam  in- 
venire  potui  descriptionem,  (pleniorem  scilicet  eat 
quam  dederat  Martinus  Baronius.)  Anathemata, 
de  quorum  multitudine,  prsesertim  ex  cera,  audivi, 
omnia  sublata  sunt. 
vermmihter      g  percum  procui  dubio  ea  clausula  Papebro- 
°teUectam       chium,  atque  idcirco  ei,  priusquam  Hoffmanni  no- 
Buiiam  Ur-  titias  ac   litteras  seponeret,  servandas  in  hunc 
bani  viii      diem,  notam  adscripsit,  quaprseceps  canonicorum 
Pap*.  factum  improbat,  dicens  :  Pessime  fecerunt  Craco- 

vienses  canonici  :  si  Bullam  Urbani  executi  fuissent 
Romani  et  Castellani  in  B.  Ludovica  et  B.  Ferdinan- 
do,  non  attendentes  ad  casum  exceptionis  pro  ipsis 
B  valentis,  numquamobtinuissent  approbationeman- 
tiqui  cultus  cum  extensione  novi.  A  nobis  non  debet 
propterea  omitti.  Sane  in  tota  Bulla  Urbani  VIII 
edita  anno  1625,  nihil  erat,  quod  ad  talem  actum 
compellebat ;  Pontifex  quidern,  ut  occurreret 
abusibus,  prohibuit  cultum  publicum  erga  eos, 
qui  beatificati  aut  a  sede  Apostolica  canonizati 
non  fuissent,  declarans  tamen  simnl,  quod  per 
suprascripta  prcejudicare  in  aliquonou  vult,  neque 
intendit  iis,  qui  aut  per  communem  Ecclesia?  con- 
sensum,  vel  immemorabilem  temporis  cursum,  aut 
per  Patrum  virorumque  sanctorum  scripta,  vel  lon- 
gissimi  temporis  scientia  ac  tolerautia  Sedis  Apo- 
stolicae  vel  ordinarii  coluntur.  Ex  quibus  verbis 
erui  poterat  exceptio  a  prohibitione  pro  cultu 
B.  Prandothae,  qui,  sicut  ostemsum  est,  tam  celebris 
erat  sub  medium  seculum  15,  et  seculo  17  tanto 
splendore  perseverabat,  per  immemorabilem  igi- 
tur  temporis  cursum  aclongissimi  temporis scien- 
tia  ac  tolerantia  ordinarii :  cumper  longissimum 
tempus  illiusque  immemorabilem  cursum  intelli- 
geret  tantum  Pontifex  tempus  centum  annorum 
metam  excedens,  ut  declaravit  in  alteraBidla  edita 
anno  1634,  proximo  scilicet  a  suppresso  per  Cra- 
C  covienses  cultu  Beati  nostri. 
Attahicdan-  9  Papebrochii  judicium  de  non  omittendis  in 
d*1-  Opere  nostro  Actis  Beati probavit  Henschenius,ut 

patet  ex  tom.  2  mensis  Apritis,  qui  ab  utroque  il- 
lustratus  est  et  editus  anno  1675,  quadriennio  sci- 
licet,  postquam  laudatus  Hoffmannus  memoratas 
exarchivo  Cracoviensi  notitias  una  cum  recitata 
clausula  transmisisset  ad  Papebrochium.  Etenim 
dicto  tom.  Aprilispag.  745  in  Prxtermissis  diexx 
ejusdem  mensis  et  7'emissis  ad  alhcm  diem  notan- 
tur  sequentia :  B.  Joannes  Prandotha  cpiscopus 
Cracoviensis,  in  Vita  excusa  hodic  dicitur  obiisse, 
sed  Chronicon  episcopale  antiquum  Ms.  in  archi- 
vio  ecclesiae  cathedralis  expresse  notat  diem  S.  Mat- 
thaei  apostoli  et  evang-elista?,  xxi  Sept.  Equidem 
nec  mihi  fas  esse  putavi,  Viro  adeo  insigni  et 
antea  tanto  cultu  honorato  locum  hic  denegare 
propter  factum  nomiullorum  prseceps  ac  minus 
consideratum .  Itaque  Acta  ejus,  quanto  potui 
studio,  collecta  exhibeo.  Scripsi  tamen  interim 
jam  dudum  Cracoviam,  ut,  si  forte  quse  facta  sit 
deinceps  innovatio,  ediscerem:  sed  hactenus  re- 
sponsum  non  tuli  :  ejus,  si  advenerit  et  visum 
fuerit  openepretium,  lectores  nostros  faciam  par- 
ticipes  vel  in  addendis  ad  hunc  tomum  vet  alibi 
opportune* 


J.  p. 


§  II.  Beati  illustre  genus;  promotio 
ad  episcopatum,  amor  justitiae, 
constantia  et  fortitudo  in  vindi- 
canda  ecclesiae  suae  injuria. 


De  gestis  Beati  ante  aditum  archiepiscopatum  Beutu*  na- 
vix  aliquid  ad  nos  transmisere  auctores  Po-  '">"*Pofcn««, 
loni.  Martinus  Baronius  patriam  ejusacgenusita 
indicat  in  vitcV  Compendio  :  Cui  natale  solum  licet 
exig-uum  (pag-i  Bolezlamv  dictii  sors  dederit;  ast  fa- 
milia  Bialeciorum,  quse  una  est  cum  Odrowassorum 
illustris,   nobile    et  magnum    cognomen  indidit. 
Notitige  archivi  Cracoviensis,  §  praecedente  lau- 
datee,  sic  habent :  Prandota  de  Bialaczow...  natione 
Polonus,   genere  nobilis,   de  domo    Odrowassch. 
Dlugossus  lib.  7  Historine  Polonix  de  domo  Odro- 
wasch  et  villa  Bialaczow  ortum  esseait;  Cromerus 
Rerwn   Polonicarum  lib.  8  gente  Odrovansum,  E 
cognomento  Bialassovium.  Pater  Simon  Okolski 
Dominicanus  in  Opere  genealogico,  quod  Orbem 
Polonum  inscripsit,  et  in  tres  tomosdivisum  edu 
ditCracoviec,  tom  2  apag.  2dd  familicvOdrowns seu 
Odrowaz  arma  gentilitia  exhibet,  ejusdemque  ori- 
ginem,  potentiam  actineam  descnbens,  pag.  301 
producit  ad  annum  1110  Saulum  comitem   in 
Konskie,  filium  Sauli  Odrovonz,  qui  et  ipse  ptures 
fitios  habuerit,  atque  eos  inter  Ivonem  episcopum 
Cracoviensem,  anno  1229  defunctum,  et  Eusta- 
chium,  qui,  ut  scribit  pag.  309,  edidit  in  lucem 
filium  llyacinctum,  vel  ut  antiqui  offerebant  (no- 
tante    Cromero)    Jacicum  :    imo    et    Jackonera, 
sicut  lego  apudDlugossum  lib.  li  llistorix  hisver- 
bis  :    Ivo    Cracoviensis    episcopus...    (Roma)   in 
Poloniam  rediturus,  Fratres  a   B.   Dorainico   pe- 
tiit.  Alios  autem   obtiuere  non  valens,  tres  suos 
comites  et  familiares,  videlicet  Jaekonem  canoui- 
cum  Cracoviensem,  qui  et  ipse  de  dorao  Odrowaz 
yat,    item   Ceslaura   Polonura,    Henricum  Mora- 
vum    et    Hermanum    Teutonicum ,    ad    Ordinera 
per  B.  Dominicum  assumi  obtiuuit,  et  illos  secum 
iu  Poloniam  deducens,  primus  Ordinem  Praedicato- 
rum  in  Polonia,  B.  Doruinico  adhucsuperstite,  plan-  P 

tavit. 

11  Pag.  310  perveniens  tandem  Okolskius  ad  *ur& '  ""• 
Beatum  nostrum,  sic  statuit :  Prandota  Odrovons 
descendens  a  sexto  filio,  si  ipsemet  sextus  filius 
non  fuerat  Sauli  coraitis  in  Konskie,  qui  intercetera 
divisa  cum  fratribus  boua  tenuit  Bialaczeviam, 
Dgebne,  Sczekocinum,  ex  qua  notabimt  familiara 
suam,  erat  episcopus  Cracoviensis  etc.  Juxta  hxc 
patrem  vel  avum  habuerit  laudatum  Saulum  co- 
mitem,  fratrem  vel  patruum  Ivonem,  quod  po- 
stremumverisimiliusest,et  certe  cognatum  S.  lhj- 
acinthum,  uti  etiam  legitur  in  Marfini  Ihironii 
vitm  Compendio  :  Qua  de  familia  pari  quoque 
S.  Hiacinthus,  cidcm  sanguine  junctus,  setate  pro- 
cesserat.  Sancti  hujus  anno  l'Zbl,nono  circiteran- 
teV™™Xo\\ULin,defunctiActa  illustrata sunt  apud 
nostom.  in  mensis  Augusti  apaff.  809,  ubi  §  2 
Commentariiprmviiscriptoiwn  testimonus  osten- 
sum  est,  illum  ex  Odrowaziis  genxs  ducct$settam- 
quefusedeillustrissimiilliusstemmaHssplendere 
disputatum,  ut  supervacaneum  sit  quidquam  hic 
superaddere,  sufficiatque,  non  minus  solide  pro- 
basse  ex  eadem  etiam  ortumesseBeatum  nostn>. 
In  quaparteregniPolonisesita  sit  villaBialaczow, 
vel  quempagum  Bolezlaw  designare  voluerit,  as- 

sequi 


282 


AUCTOnR 

J.  p. 


DE  B.  JOANNB  PRANDOTHA  EPISC.  CONE. 
illa  autem  natwn  esse  Beatum     beantur,  non  modo  discrepent  in  notis  chronologi-  D 


sacerdos  tt 
archidiaco- 
nus 


B 


a&epiteopa- 

fnm  Ciucu- 


seoui  non  potut :  tn 

sat  clare  insinuat  Dlugossus;  hinc  tamencertum 
non  est,  idcirco  cognominatum  fuisse  Bialaczo- 
Tium-  nam  cum  stirps  Odrowaza  paulahm  in  di- 
versos  ramos  abierit,  ideo  fortasse  hoc  ei  cogno- 
mentum  adluvsit,  quia  ad  ramum,  ex  quoproge- 
nitus  est,pertinebat  Bialaczow,  seu  Bialaczevia : 
id  qitod  innuere  videtur  Okolskius  dicens :  Ex  qua 
notabantfamiliam  suam.  Denique  idem  auctor  his 
et  aliis  de  Prandotha  in  medium productis  subdit : 
Video  Bialaczeuscios  in  Sendomiriensi  palatinatu;  si 
sunt  de  his  armis,  ig-noro. 

12  Martinus  Baronius  pauca  prxfatus  de  pa- 
tria,  familia  et  cognatis,  moxpergitad  ejus  sa- 
cerdotium:  Cujus,  inquiens,  B.  Prandothae  epi- 
scopi  et  eonfessoris,  ut  setatem  juvenilem,  quam 
in  bonis  artibus  et  theologicis  studiis  summa  cum 
laude  consumpserat,  taceam,  a  Vislao,  pro  tunc 
in  sede  episcopali  hujus  urbis  constituto,  ad  sa- 
cerdotii  et  archidiaconatus  Crac.  dig-nitatem  subli- 
matus  est.  Nec  plura  apud  alios  reperio,  nisi, 
quod  in  Notitiis  Mss.  et  apud  Dlugossum  lib.  7 
dicatur  etiam  fuisse  canonicus  Sandomiriensis  ; 
Vislaus  autem,  dictus  etiam  alibi  Vislimirus,  se- 
dem  Cracoviensem  occupavit  ab  anno  1229  usque 
ad  124-2,  intra  quosproinde  Prandotha  sacerdotio 
initiatus  et  archidiaconatu  ac  canonicatu  orna- 
tus  fuit;  at  quid  interea  egerit,  subticuit  nobis  ea- 
dem  scriptorum  parcitas.  Tandemque,  verba  hsec 
proxime  annectuntur  mox  recitatis  ex  Baronio, 
ipso  (Vislao)  mortuo,  ob  suam  admirandam  vi- 
ta3  morumque  sanctimoniam  et  integritatem  per 
beatissimum  patrem  Celestinum  quartum  sum. 
Pont.  Kom.  episcopus  Crac.  factus  et  a  Fulcone 
archiepiscopo  Gnesnen,  consecratus  fuit  anno  a 
Christo  nato  mccxlii.  In  notitiis  Mss.  Legun- 
tur  sequentia  :  Prandotha  de  Bialaczow,  vigesi- 
mus  primus,  natione  Polonus,  g-enere  nobilis  de 
domo  Odrowassch,  archidiaconus  Cracoviensis  et 
canonicus  Sandomiriensis  ab  Innocentio  Papa  IV, 
Sedi  tunc  Apostolicaa  praesidente,  confirmatur  in 
episcopatu  Cracoviensi  anno  Domini  mccxlii.  In 
die  S.  Urbani  a  Eulcone  archiepiseopo  Gnesnensi 
consecratur :  cujus  electio  fuit,  uti  creditur,  per 
inspirationem  divinam  celebrata;  quia,  quod  raro 
contigit,  omnes  unanimiter  vota  sua  in  eum  diri- 
gentes,  ipsum,  nullo  contradicente,  concorditer  ele- 
gerunt. 

13  Dlugossus  lib.  7  Historiee  electionem  eodem 
modo  commemorat :  Ab  omnibus  eligentibus,  quod 
nusquam  vel  raro  contigit,  via  scrutinii  concorditer 
electus,  et  in  die  B.  Urbani  consecratus  a  Ful- 
cone  Gnesnensi,  mandato  Innocentii  Papee  IV.  His 
addo  anonymi  archidiaconi  Gnesnensis  brevius 
Cracovise  Chronicum,  seculo  14,  sicut  ex  loco  non 
uno  eruimus,  exaratum,  et  anno  1730  publici 
juris  factum  a  Friderico  Wilhehno  de  Sommers- 
berg,  equite  Silesio,  tom.  2  de  Rerum  Silesiaca- 
rumscriptoribus,  in  quopag.  92  ista  habentur: 
Item  anno  Domini  mccxlii  dorainus  Wislaus  epi- 
scopus  Cracoviensis  defunctus  est,  cui  successit 
dominus  Prandotha  in  episcopatum.  Eleccio  au- 
tem  fuit,  ut  credimus,  per  inspirationem  divinam 
celebrata  j  quia ,  quod  raro  conting^it ,  omnes 
unanimiter  in  eum  vota  sua  dirig-entes,  ipsura, 
nullocontradicente,  concorditer  eleg-erunt,  ad  quos 
de  jure  eleccio  pertinebat.  Voces  ipsse  satis  pro- 
dunt,profluxisse  eodem  exfonte,  quse  a  recitatis 
scriptoribus  referuntur  circa  modum  electionis; 
sed  hoc  mirum,  quod  Martini  Baronii  Compen- 
dium,  et  notitiee  Mss.,  quamvis  ex  eodem  archivo 
Cracoviensi  utraque  fideliter  deprompta  perhi- 


E 


cis.  sed  usque  adeo,  ut  neutra  sententia  ad  veros 
calcidos  accedere  videatur.  Etenim  Ceelestinus  IV 
electus  Pontifex  mense  Octobri  anno  1241,  e  vivis 
excessit  mense  Novembri  proxime  sequenti,  die 
circiter  xvii  post  electionem. 

14  Quomodo  ergo  mortuo  Vislao,  juxta  omnes  provchitur 
anno  1242,  Prandotha  episcopus  factus  est  ab  eo-  ««»°i2i2; 
dem  Ccelestino,  ut  tradit  Baronii  Compendium? 
Contra  Innocentius  IVpost  diutumam  Sedis  Apo- 
stoliccB  vacationem  Pontipcatum  adiit   tantum 

anno  1243  mense  Junio  midtum  provecto.  Igitur 
verum  esse  nequit,  quod  dicitur  in  notitiis  Mss. 
Prandotha...  ab  Innocentio  Papa  IV,  Sedi  tunc 
Apostolicse  prsesidente,  confirmatur  in  episcopatu 
Cracoviensi  anno  Domini  mccxlii.  Imo  nec  verum 
esse  potest,  quod  refert  Dlugossus,  in  die  B.  Ur- 
bani  consecratum  fuisse...  mandato  Innocentii 
PaptelV;  nisi  rem  ita  contigisse  statuamus,  ut 
electus  quidem  fuerit  anno  1242,  consecratus  au- 
tem  anno  1244  die  xxv  Maii  sacra  S.  Urbano 
Papcv:  quominus  tamen  ita  statuamus,  obstat 
Chronicum  Poloniae  iisdem  temporibus  scriptum 
a  Boguphalo  II  episcopo  Poznaniensi,  continua- 
tumquea  Glodslao,  cognomentoBastcone,ejusdem 
ecclesiee  custode,  in  quo  apud  laudatum  Sommers- 
bergium  tom.  2  Silesiacarum  rerum  pag.  61  in 
hunc  modum  scribit  Boguphalus  ad  annum  1243 : 
Eodem  quoque  anno  Cunradus  dux  Mazovie  diocesim 
Cracoviensem  intravit,  ecclesie  villas  spoliavit, 
et  curias  episcopi  exussit,  et,  multis  dampnis  ec- 
clesie  illatis,  ad  propria  rediit,  illesus.  Et  ob  hoc 
Prandotha  episcopus  Cracoviensis,  qui  anno  pro- 
xime  precedenti  in  episcopum  fuerat  electus  et  con- 
secratus,  ipsum  ducem  excommunicavit.  Cujus 
sententiam  dominus  Pfulco  archiepiscopus  Gnez- 
nensis  confirmavit.  Dixi,  in  hunc  modum  scribere 
Boguphalum,  tum  quia  invivis  superstes  fuit  us- 
que  ad  annum  1253»  tum  quia  inferius  pag.  64 
referens  gesta  anno  1249,  auctorem  se  clare  indi- 
cat  his  verbis :  Ego  Bog^uphalus  episcopus  Poz- 
naniensis  audivi,  licet  peccator  etc,  Porro,  quse 
addit  de  gestis  Prandotham  inter  et  Conradum  dabo 
paido  fusius,  postquam  recensuero,  quse  anno  pri- 
mo  episcopatus  Beato  ?iostro  contigisse  referuntur 
apud  atios. 

15  In  notitiis  Mss.  habentur  sequentia  :  Mor-  moneturde 
tuo  "Wislao  episcopo,  et  Prandotha  successore  suo  promovenda 
consecrato,  in  primo  anno    pontificatus    sui,   co-  ^ 

mes  Falislaus  talem  de  pr&fato  Vislao  habuit  vi- 
sionem.  Incidens  siquidem  in  segritudinem,  cum 
quadam  vice  in  ipsa  aegritudine  dormitaret,  vi- 
debatur  sibi ,  quod  in  ecclesia  majori  Craoo- 
viensi  pulsarentur  campanse  pro  Missa,  et  ipse  co- 
mes  solicitus  esset  in  ipsa  visione,  ut  festinan- 
ter  iret  ad  Missam,  et  cum  celeritate  veloci  ad 
pedem  montis  pervenisset,  invenit  ibi  praBdictum 
Vislaum  episcopum ,  qui  se  exspoliabat  pontifi- 
calibus  indumentis  rubeis ;  videbaturque  comiti 
Palislao,  quod  pro  eodem  tempore  in  ecclesia  ca- 
thedrali  Missa  cantaretur  :  tunc  cum  admiratio- 
ne  dixit  comes  Ealislaus  ad  Vislaum  episcopum, 
quomodo  cantaretur  Missa  absque  episcopo,  cum 
adhuc  esset  episcopus  ad  radicem  montis :  et 
episcopus  conversus  ad  comitem  dixit  :  Non  per- 
mittor  ibi  venire,  quia  tot  annis  fui  episcopus 
in  Cracoviensi  ecclesia, -et  sustinui,  corpus  san- 
cti  Stanislai  jacere  in  pulvere,  et  procurare  ne- 
g-lexi  sancti  viri  canonizationem ;  et  iccirco  in- 
dumentis  pontificalibus  esspolior.-  sed  tu  vade  et 
dic  episcopo  Prandothse,  quod  non  neg*lig:at  pro 
canonisatione  Sancti  Dei  efficaciter  laborare.  Cui 

comes 


canomxaho- 
ne  S.  Stnni- 
slai  epUcopi 
murlyrit; 


B 


Bolcslaum 
Pudicum 
principaiui 
rettiluit. 


C 


cjutquc  ho- 
tlem  Conra 
dnm 


comes  Falislaus  cum  respondisset:  Non  credet  mihi, 
adjecit ,  dicas  ci  |  Trunce,  trunce,  quare  non  adver- 
tis,  quali  morte  mortuus  est  beatissimus  Stanislaus, 
et  pro  qua  causa,  et  quanta  et  qualia  ejus  merito- 
rum  miraeula  fuerunt?  Et  illico  evig-ilans,  se  sana- 
tum  ab  segritudine,  qua  detinebatur,  invenit.  Qua 
visione  et  oraculo  fideli  Prandotha  episcopusCraco- 
viensis  permotus  etc. 

16  Visionem  eamdem  commemorat  etiam  Dlu- 
gossus  lib.  7  Historise ;  sed  et  fusiore  slylo  eam  re- 
ferens  in  Vita  S.  Stanislai  apud  nos  tom.  %  mensis 
Maii  pag.  253,  dicit,  comitem  illum,  quem  ibi 
Falislaummilitem  compeltat,  jussa  exsequinegli- 
gentem,post  tres  hebdomadas  recidisse  in  letha- 
lem  segritudinem,  ac  denuo  post  acerbas  ejusdem 
apparentis  Vistai  querelas  et  comminationes  sana- 
tumparuisse  monitis.  Huic  annectit  auctor  idem 
apparitionem  iterato  factam  matronse  segrotanti, 
in  qua  moneri  jussus  est  Prandotha,  ut  ossa  ejus- 
dem  S.  Stanislai  elevaret  et  honorificentius  depo- 
neret ;  utrumque prsestitit pius  Antistes  \primum 
laboravit  impigre,  ut  canonizationem  impetraret, 
et,  hac  obtenta,  solemntter  sacra  ossa  etevavit,  ut 
suis  locis  ostendam ;  nam  cum  in  opere  isto  adju- 
tores  habuerit  Boleslaum  Pudicum  duceyn  Craco- 
viensem,  Sandomiriensem  ac  Potonise  monar- 
cham,  hujusque  conjugem  B.  Kingam  seu  Cune 
gundem  virginem,  cujus  Acta  illustravimus  tomo 
v  Julii  a  pag.  661,  cumque  res  ad  optatum  finem 
perducta  tantum  sit  anno  Vlh^,juverit  prsemitte- 
re,quec  Beatus  eousque  tum  cum  dictisprincipibus 
tum  cum  aliis  egisse  dicitur. 

17  Iiaque  adprimos  episcopatus  ejus  annosper- 
tinent  ea,  quse  egit  adversus  Conradum  Masovice 
ducem,  Boleslai  Pudici  patruum,  quseque  breviter 
relata  superius  ex  Chronico  Boguphali,  hic  paulo 
latius  explicanda  sunt.  Invaserat  Conradus  Bole- 
slai  Pudici  in  Hungaria  degentis  principatum ;  at 
asperiore  dominatu  proceres  ab  illo  alienati,  re- 
vocarunt  Boleslaum  etanthove  acprincipePrendota 
episcopo  Cracoviensi,  inquit  Cromerus  lib.  8  Re- 
rum  Polonicarum,novum  ipsijusjurandum  dixe- 
runt.  Advenienti  quoque,  ita  Dlugossus  lib.  7, 
Boleslao  Pudico  duci  suo  cum  consorte  sua  Kinga 
ex  Hungaria  et  Moravia,  cum  mag'no  plausu  et 
jucunditate  occurrunt,  et  consentiente  atque  ro- 
g-ante  Prandotha  Cracoviensi  episcopo,  ipsum  in  du- 
cem  et  dominum,  jurejurando  illi  prtestito,  assu- 
munt;  quorum  exemplum  cjeteri  nobiles  et  armi- 
geri  Cracovienses,  quibus  castraetmunitionesCon- 
radus  dux  Masovias  commiserat,  secuti,  sibi,  castra 
et  munitiones,  pacti  vitam  et  veniam  reddunt.  His 
auditis,  Conradus  cum  ingenti  exercitu  advenit ; 
sed  prselio  victum  et  ecclesiae  Cracoviensi  et  suo 
antistiti  Prandotha?,  quod  ejus  consilio  et  industria 
ducatum  Cracoviensem  sibi  querebatur  ademptum, 
severa  etcrudelia  minitantem,...  in  turpem  fug^am 
eg"it  Boleslaus. 

18  Victorioso  hujuscemodi  triumpho  secuto,  sic 
prosequitur,paucis  interpositis,  Dlugossus,  mili- 
tes  Cracovienses,  priori  assumptione  Boleslai  Pudici, 
Cracoviensis  et  Sandomiriensisducis,  non  contenti, 
iterum  illum  in  ducem  suum  assumunt,  et  Prando- 
tha  episcopoCracoviensi  cooperante,  eum  in  ecclesia 
Cracoviensi,  solenniter  re  divina  expleta,  arg-ento 
circumfusum  intronisant.  At  brevioris  morx  fuit 
hsec  Isetitia;  Conradus  quippe  dedecoris  in  pugna 
accepti  vindictam  spirans  ,  Lithuanos  aliosque 
finitimos  Polonise poputos  prece  et  pretio  in  Bole- 
slaum  concitavit,qui  hujus  terras  ingressi,  easque 
barbarica  crudelitate  devastantes,  ac  incenden- 
tes,  tantum  incusserunt  terrorem  Sandomiriensi 


DIE  VIGESIMA  PRIMA  SEPTKMBRIS.  W) 

nobilitati,  ut  Boleslaum  dominum  suum  legiti- 


*'rrott 
i    P. 


damna, 


mum,  a  quo  spes  nutla  auxilii  affulgebat,  deserue- 
rit  et  iyivasori  Conrado  se  denuo  dediderit:  et 
parci  quidem  tunc  jussit  itle  ceteris  omnibus,  ut 
scribit  Cromerus fsotasque  Episcopi  Cracoviensis 
possessiones  crudeliter  diripuit  et  incendit.  Audi 
Dlugossum:  In  Prandotham  vero  Cracoviensem 
episcopum,  quod  cum  c;cteris  militibus  Sandomi- 
riensibus  sentire  noluerit,  et  Boleslao  Pudico,  duci 
Cracoviensi,  puro,  fideli  et  uniformi  tenore  adhje- 
sit,  Conradique  ducis  conatibus  perseveranti  con- 
stantia  restitit,  Conradusipse  furorem  vehementem 
evomeus,  missis  armigeris,  curias  episcopales,  in 
terra  Sandomiriensi  consistentes ,  videlicet  Thar- 
sensem,  qute  nunc  Bodzacinensis  appellatur,  Kiel- 
censem,  Kunoviensem  primum  spoliatas  incendit, 
et  villas  praifatorum  trium  districtuum  multiplici 
spolio  afflixit,  et  omnem  prsedam  ,  ex  curiis  et 
villis  episcopalibus  congestam,  in  Masoviam  abe- 
git. 

19  Prandotha  autem  Cracoviensis  episcopus,  excommum- 
vir  pectoris  heroici,  nihil  hujusmodi  incendiis  et  c>*tpropter 
spoliis  consternatus,  a  fide  et  subjectione  Boleslai  8 
Pudici  avelli  non  potuitj  quin  etiam  ducem  Ma- 
soviag  Conradum  pnedictum  censuris  ecclesiasti- 
cis  et  anathemate,  sua  auctoritate  suoque  processu 
excommunicari  et  anathematizari  ab  universa  Po- 
lonorum  ecclesia  mandavit.  Cujus  processum  et 
censuras,  Fulco,  qui  et  Pelk-a,  Gnesnensis  archie- 
piscopus,  indicta  ob  id  apud  Lancitiam  synodo, 
confirmans,  mandavit  ducem  Masovia?  Conradum, 
velut  violentum  bonorumCracoviensisecclesias  rapto- 
rem,  et  incendiarium  atque  injustum  invasorem, 
omnibus  provinciaiibus  episcopis  consentientibus  et 
laudantibus,  anathematizatum  in  sing-ulis  ecclesiis 
denunciari  et  pro  excommunicato  et  anathematizato 
haberi.  Hactenus  Dlugossus.  Unde  elucent  Beati 
nostri  virtutes  eximise;  amor  sequi  et  justi,  dum 
simid  ac  ad  episcopales  infulas  promotus  fuit, 
taborare  ctepit,  ut  ad  Boleslaum,  indignis  niodis 
apatruo  oppressum,  rediret principatus ;  fides  et 
constantia,  dum  ceterisprse  timore  deficientibus, 
ipse  legitimo  domino  adhsesit ;  denique  dum,  un- 
dique  imminentibus  jiericulis,  injurias  ecclesise 
suse  bonis  illatas  vindicavit;  heroica  fortitudo, 
dignaque,  quam  Martinus  Baronius  memorasset 
in  vitse  Compendio,  uti  fecerunt  collector  notitia- 
rum  Mss.  ex  archivo  Cracoviensi,  et  prsectario- 
res  rerum  Polonicarum  scriptores  Boguphalus, 
Martinus  Cromerus,  Mathias  de  Michovia,  alii- 
que. 

.  20  Laudati  auctores  nihit  retatu  dignum  de  quxdeinrt- 
Beato  nostro  litteris  cornmendarunt  usque  adobi-  $taur 
tum  Conradi ,  quem  innectunt  anno  1247,  et  ad 
quem  usque  perscqui  non  cessavit  Boteslaum  et 
verisimititer  etiam  Prandotham,  hujus  comitem 
individuum.  Itaque  dicto  anno  Boleslaus  pacifi- 
cum  ditionum  suarum  regimen  nactus  est,  etpro- 
cul  dubio  multis  favoribus  Antistitis  fidem  com- 
pensare  /lamnaquc  ecclesisehactenus  illatarestau- 
rare  cospit.  Idcredere  mejubent  notitise  Mss.  ali- 
quoties  citaUe,  in  quibus  prsesignato  anno  1247 
referentur  sequentia  :  Hic  Pontifex  a  Bolcsiao  Cra- 
coviensiet  Sandomiriensi  duce  plurimas  concessio- 
nes,  libertates,priviIeg-iainpIenaformaproeecIcsia 
Cracovicnsi ,  ipsam  ecclesiam  ang-ariis  *,  daciis  *, 
exactionibus  et  quibuslibct  solutionibus  ordiuariis 
et  extraordinariis  absolvendo,  obtinuit;  et  has  per 
Alexandrum  Papam  IV  auctoritate  Sedis  Apostolicie 
confirmari  procuravit.  Alexander  Papa  IV  totius 
Ecctesise  regimen  suscepit  anno  1251,  tenuitque 
usque  ad  1261  ,ac proinde hisce  verbis  involvi  ce»- 

senda 


Y 


Buteslaus. 


boa 

"  tributis 


ADCTflAE 
J.P. 


K84 

senda  suntbeneficia,  qusc  ab  anno  1247  usque  ad 
ejus  Pontificatus  tempora  ecclesim  collata  sunt, 
qxuxque  simul  tum  confirmanda  curavit  Antistes 
Cracoviensis. 

§  III  Canonizatio  S.  Stanislai  epo- 
scopi  martyris  obtenta,  curante 
B.  Joanne  Prandotha;  alia  hujus 
prseclare  gesta  usque  ad  beatum 
obitum. 


DK  13.  JOANNE  PUANDOTIIA  EPISC.  CONF. 


Pro  canoni 
zatione  S. 
Slanitiai, 


D 


juvantibus 
Boleslao  et 
Cuncgunde 


ubium  mihi  non  est,  quin  Beatus  sub  initium 
episcopatus  sui  admonitus  de  promovenda  ca- 
nonizatione  S.  Stanislai  episcopi  martyris,  uti  su- 
pra  indicavimus,  magnam  mox  huic  negotio  ope- 
ram  impcnderit,>sed,  non  tantumprofecerit,quan- 
tum  voluisset,  continuis  nempe  inimicorum  incur- 
sionibusj  praeliis  et  cladibus  impeditus.  At  post 
annum  1247  rebus  in  Polonia  pacatioribus,  ac 
B  favente  Boleslao  monarcha,  imo  et plurimum  coo- 
peranie  una  cum  B.  Cunegunde  conjuge,  rem  eo 
perduxit,ut  anno  1250  nuntii  debite  instructi  ad 
Pontificem  Romanum  Innocentium  IVmissisint 
et  canonizatio  subsecuta  anno  1253.Nolo  hic  totam 
ejus  seriem  pertexere;  quandoquidem  hsec  non 
adeo  adpropositum  nostrum  pertinet,  et  sufficien- 
ter  exposita  sit  a  Papebrochio  in  Commentario 
prsevio  ad  Acta  S.  Stanislai  per  Dlugossum  con- 
scripta,  et  in  Actis  ipsis  apud  nos  editis  tom.  2 
mensis  Maji  ad  diem  vn ;  verumtamen  non  abs  re 
fuerit  nonulla  inde  decerpere,  ex  quibus  dignosci 
queat,  quantam  in  eo  negotio  partem  habuerit, 
quanlamque  inde  sibi  laudem  adeptus  sit  beatus 
Antistes. 

22  Ita  scribit  Dlugossus  in  Prologo  ad  librum 
tertium  Actorum  S.  Stanislai  tomo  mox  laudato 
pag.  255  :  De  priucipali  tertia,  canonizationis  san- 
cti  Dei  Stanislai  difficultate,  postquam  duabus  aliis 
propitiatione  divina  defungi  me  contigit,  scruptu- 
rus,  bonitatis  divina?  clemens  providaque  ordinatio, 
ut  illam  vehementius  solito  stuperem  et  admirarer, 
menti  incessit;  quae  in  id  tempus,  quo  dilecti  marty- 
ris  sui  Stanislai  canonizatiouem  consummari  perfi- 
cique  decreverat,  et  Pontificem  Cracoviensem  et 
principem  raris  et  singularibus  virtutibus  refertos 
viros  servavit :  quorum  alter  Prandotha,  fide,  cari- 
tate  et  relig-ione  plenus  et  mag"nitudine  virtutum 
egregius;  alter  Boleslaus,  Lesthonis  Albi  filius, 
circa  quem  tunc  rerum  summa  Polonicarum  et  mo- 
narchia  consistebat,  pudicitia  et  relig-ione  insignis, 
habebantur.  Accessit  et  Boleslai  principis  consors 
Cunegundis,  Hungarin?  regis  Belae  filia,...  quae  et 
ipsa  pro  canonizatione  sancti  Dei  Stanislai  omnes 
suas  ducales  facultates  mag-nifico  et  liberali  spiritu 
cffundebat.  His  subdit  alios,  qui  in  rem  eamdem 
et  operam  suam  et  sumptus  etiam  contulerunt, 
tum  capidprimum  libri  tertii  ita  exorditur :  Cre- 
brescentibus  raagnificis  et  stupendis  prodigiis,  qure 
clementia  Salvatoris  omnium  Dei  per  beatissimi 
poutificis  Stanislai  merita  g-loriosa  in  Cracoviensi 
ecc-lesia  etaliis  quamplurimis  locis  ad  sui  nominis 
invocationem  opcrabatur,Boles!aus  Pudicus  Polono- 
rum  princeps  et  monarcha,  et  Prandotha  Cracovien- 
siumantistes,  ferventis  ambo,  ut  prasmisimus,  de- 
votionis  viri  in  Deum,  nuntios  suos  ac  totius  reg*ni 
Polonici  et  ecclesise...  in  Lug-dunum  civitatem  Gal- 
liarum  ad  Innocentium  Papam  IV  anno  Domini  mil- 
lesimo  ducentesimo  quinquag;e.<iino  transmittunt, 
miracula  Sancti  Dei  exposituros. 


E 


23  Iterum  ac  tertio  mittendi  dein  fuerunt  ad  D 
Pontificem  legati  propter  difficuttates ,  moram  «<wW,o 
causm  injicientes,  ut  videri  potest  locis  citatis;  sed  7 

unde  tamen  sequentia,  earum  occasione  a  Dlu- 
gosso  in  laudem  nostri  Beatidicta,  transcribo: 
Nihil  hac  dilatione  vir  excellens  atque  optimus, 
PraudothaCracoviensisespiscopus,  factus  seg-nior, 
qu;e  forte  alium  a  prosequendo  desperare  coegusset, 
sed  plenus  fervore  atque  zelo  et  priores  testes  et 
pluresaliosnovos...  apud  commissarios  Apostohcos 
induxit...  etanni  dimidium  in  conficiendo  hujus- 
modiexaminationisneg-otio,  sing-ula  per  se  curans 
et  adiens,  absumpsit.  Eadem  tradit  etiam  Dlugos- 
sus  in  Historia  Polonica.  Laudant  quoque  Bea- 
tum  occasione  hujus  negotii  scriptores  passim 
alii,  qui  vel  ejus  gesta  memorant,  vel  agunt  de  ca- 
nonizatione  S.  Stanislai ;  unum  seligo  auctorem 
Sgnopseos  Vitte  S.  Stanislai ,  quam  ex  antiquo 
Ms.  erutam  et  in  numeros  quindecim  divisam 
prcemisit  Papebrochius  longiori  Vitse  per  Dlu- 
gossum  concinnatae,  quamque  ante  iisdem  plane 
verbis  divisam  in  totidem  lectiones,  per  octavam 
ejusdem  Sancti  in  secundo  Nocturno  recitandas, 
Stanislaus  Socolovius  canonicus  Cracoviensis 
inseruerat  Proprio  Patronorum  Polonise.  Itaque 
laudatusauctor  apud  nos  tom.  2  Maiipag.  202,  et 
inProprio  mox  dicto,  impresso  Antverpix  anno 
1643,  lectione  5  diei  octavse,  scribit  in  hunc  mo- 
dum:  Post  centum  tandenTet  septuag-inta  annos 
excitat  Dominus  spiritum  Prandotte,  episcopi  Cra- 
coviensis,  viri  sancti;  Boleslai  item  ducis  cum  sua 
conjug*e  King;a,  femina  castissima.  Qui  miraculis 
sancti  episcopi  collectis,  et  fide  publica  tamquam 
ig-ni  probatis  ,  legfatos  ad  Innocentium  quartum 
summum  Pontificem  mittunt;  etc. 

24  Res  tandem  confecta  est  et  decreta  canoni- 
zatio  anno  1253,  super  qua  exhibet  Dlugossus  gra- 
tutatoriamepistolama  Cardindte  Joanne  Cajelano 
Prandothae  episcopo  et  capitulo  Cracoviensi  in  per- 
g-ameno  scriptam,  per  nos,  inquit,  frequentius  vi- 
sam  et  contrectatam,  in  scriniis  Cracoviensis  eccle- 
sise  repositam.  Legi  ea  potest  tom.  2  Maiipag. 
258;  sequentibus  vero  paginis  videri  etiampotest, 
qua  solemnitate  primum  Assisiiin  Umbria  cano- 
nizatio  ista  celebrata  fuerit,ac  dein  Cracoviee  una 
cum  elevatione  sacrorum  ossium ;  hscc  quippe  ea- 
tenus  tantum  ad  prsesens  institutum  pertinent, 
quatenusCracoviceauctorepr&sertimBeatonostro 
peracta  sunt,  proindeque  pluribus  describi  non 
debent.  Ceterum  ab  anno  1254,  cui  innectiiur  in 
laudato  Chronico  Boguphali,per  Glodsiaum  Bast- 
conem  continuato,  elevatio  ossium  S.  Stanislai, 
nihil  memorabiie  occurrit  usque  ad  annum  1255, 
quo,  cum  Boleslaus  Calvus,  dictus  etiam  Samis, 
dux  Lignicensis,  summa  cum  ignominia  et  feri- 
tate  Thomam  episcopum  Wratisiaviensem,  vene- 
rabilem  senem,  una  cum  Prevposito  et  canonico 
in  carcerem  et  vincula  conjecisset,  atque  idcirco 
per  archiepiscopum  Gnesnensem  aliosque  antisti- 
tes ,  quos  inter  postremus  certe  non  fuerit  Praudo- 
tha  Cracoviensis ,  anaiiiemate  percussus  fuisset, 
Papa  Alexander,  verba  sunt  Dlugossi  lib.  7  Histo- 
rise,  litteris  episcoporum  Poloniae  et  nuutii  relatione 
in  vehementem  turbationem  supernovitate,quaeac- 
ciderat,  motus,  archiepiscopo  Gnesnensi,  et  Craco- 
viensi  ac  Wladislaviensi  episcopis  dedit  in  manda- 
tis,  ut  Boleslaum  Legnicensem  ducem,  de  relaxando 
ThomaWratislaviensi  episcopoautoritate  Apostolica 
requirerent,  et  abnuentem,  personam  suam  et  fa- 
cinoris  compHcum  ,  censuris,  terram  vero  suam 
interdicti  sententiis  percellerent.  Qui  omnia,  ut  ju- 
bebantur,  exequuti  sunt.   Legnicensis  seu  Ligmi- 

censis 


felici  tandem 
eventu.  Vin- 
dicandx  im- 
muiiilatisec- 
clcsiasticx 


DIE  VIGESIMA  PIUMA  SEPTKMBIUS. 


£86 


provincta 
ipsi  et   aliin 
prxsulibua 
committttur 
ob  Alexan- 
dro  IV; 


B 


ammam  5. 
Hyacintfu 


in  cxlos  mi 
grantem 


censis  ducatus  est  in  Silesia,  olim  regni  Polonici 
parte,  illiusque  prsccipua  civitas  est  Lignitia,  di- 
stans,  teste  Baudrando,  septem  mitliaribus  Wra- 
tislaviaseu  Vratislavia,  Breslaw,  qucv  Silesiat  ca- 
put  est. 

25  Nihil  territus  est  Dux  censuris  ecclesiasticis, 

imo  incitatus  magis,  ut  captivos  severius  tracta- 
ret;  quapropter  Prandothae  Cracoviensis,  hsec  rur- 
sus  ex  Dlugosso,  et  Yolmiri  "Wladislaviensis  epi- 
scoporum  litteris  Alexander  Papa  quartus  certior 
factus,    Boleslaum   Saevum  Legnicensem   ducem, 
et  monita  Apostolica  conteraptui,  et  censuras  ab 
eis  fulminatas  ludibrio  habuisse,  neque  Thomam 
episcopum  Wratislaviensem,  et  Boguphalum  Prae- 
positum,   Hecardumque    canonicum  relaxare...  a 
captivitate  voluisse,  zelo  Dei  in  ecclesiastica  liber- 
tate  et  ministris  ejus  defendendis  accensus,  inso- 
lentiam  et  temeritatem  Boleslai  Saevi  Legnicensis 
ducis  virg-a  Apostolicacompressurus,  vexillum  Cru- 
cis  contra  praefatum  Boleslaum  Saevum  et  terras 
suas,  velut  ethnicum  etfidei  ac  religionisCatholicae 
hostem  decernit.  Hunc  in  finem  litteras  in  Polo- 
niam  destinans,  jussit  moneri  denuo  ducem  et 
contra  obtrectantem per  civitates  acdiceceses,pro- 
positis  indulgentiis,  prsedicari  verbum  Crucis.  Lit- 
teras  integras  recitat  Dlugossus  lib.  7.  Interea 
temporis  Thomas  episcopus  diri  carceris  pertse- 
sus,  inconsultis  archiepiscopo  et  episcopis  Polo- 
nias,  qniteste  eodemDtugosso,  pro  illius  libertate 
et  substantias  et  sanguinem  parabant  se  effusuros, 
ingenti  pecunise  summa  se  sociosque   liberavit. 
JEgre  id  quidem  tulerunt  ipsi,  at  nihilo  minus 
mandata  sunimi  Pontificis  executi  sunt ;  nam  an- 
no  eodem,  quo  Pontificis  litterse  scriptse  notantur, 
nempe  1257,  Dnus  Fulco  archiepiscopus  Gneznensis, 
verba  sunt  Glodslai  Bastconis  auctoris  cosevi, 
Prandotha   Cracoviensis,  Thomas  Wratislaviensis, 
Bog-uphalus  Poznaniensis  (hujus  nominis  tertius, 
alter  nimirum  ab  auctore  Chronici)  Wolimirus 
Wladislaviensis,  Andreas  Plocensis  et  Wilhelmus 
Lubucensis  episcopi,  ac  multi  abbates,  praelati  et 
canonici  ccclesiarum  in  Lancicia  (urbe  inferioris 
Polonise)  sinodura  celebrarunt.  In  qua  sinodo  ar- 
chiepiscopus  predictus  cum  suis  suffraganeis  contra 
Boleslaura  ducem  Slesie  per  Alexandrum  Papam 
datam  crucem  praBdicarunt,  etc.  Paulo  longius  rem 
hanc  protrahere  visum  est,  quia,  ut  satis  patet, 
non  infimam  in  ea  partem  egit  Beatus  noster, 

26  Adeumdem  annum  \%o7  spectant,  qusc  nar- 
rat  Martinus  Baronius  in  vitee  Compendio  de  vi- 
sione,  quam  habuit  Beatus,  migrantis  in  csclum 
S.  Hyacinthi  :  In  templo,  inquit,  cathedrali  ora- 
tioni  uno  tempore  deditus,  sub  idemque  terapus 
somno  placidissimo  correptus,  animam  B.  Hiacincti 
ex  hac  vita,  orationis  suae  hora,  cum  disposito  ang*e- 
lorum  choro,  divo  Stanislao  episcopo  comitante,  in 
illam  ccelestem  patriam  mig-rantem  vidit:quipostea 
experg-efactus,  visionem  in  re  comperit.  Mortuus 
est  Sanctusille  Cracovisein  conrentu  sanctissinwe 
T7'initatis  Ordinis  Prsedicatorum  anno  preedicto 
et  die  xvAugusti,  sicut probatum  est  §  6  Commen- 
tarii prsevii ad  ejus  Acta  tom.  in  dicti  mensis  Au- 
gusti  pag.  319  :  sepultus  autem  a  Prandotha  Cra- 
coviensi  episcopo  et  populi  multitudine  in  eodem 
coenobio  SS.  Trinitatis,  ut  tradit  Dlugossus,  nihit 
significans  devisione  a  Baronio  relata.  Ejus  ta- 
men  meminere  passim  biographi  S.  Hyacinthi, 
et  hos  inter  Leander  Albertus  lib.  5  Operis  de  Vi- 
ris  iltustribus  Ordinis  Prsedicatorum  editi  an- 
no  1511, sed  modo  paulum  diverso. 

27  Laudatusauctorin  Vita  S.  Hyacinthi,quam, 
quia  antiquior  ad  manum  non  erat,  recudimus 


J  p 


mox  dicto  tom.  in  Augusti  a  pag.  889,  relata 
ejus  morte,  ita  prosequitur  cap.  2  .-  Funus  ejus 

Pr.andota,  Cracoviensisantistes,  vir  venerabilis  cum 
omni  multitudine  civiura  et  plebis  ing-enti  cum  luctu 
celebravit  :  his  subdit  miraculum  mortui  eodem 
die  ad  vitam  revocati,  ac  pergit  :  Venerandus  an- 
tistes  Prandeta,  celebrato  sancti  "Viri  funere,  tem- 
plum  D.  Stanislai  ingTessus  est;  ibique  ante  aram 
beatissirare  "Virg^inis  Mariag  procumbens,  fessus  la- 
bore,  aliquantulum  levi  admodum  somno  captus 
est.  Putavit,  se  juvenes  quosdam  videre  tunicisal- 
bissimis  indutos,  binos   chorum   egredi,   duosque 
praeclarissimos  viros  subsequentes ;  alterum  ponti- 
ficali  tiara  praeditum,   prGedicatoria  toga  alterum 
indutum  candore  scapulare  et  tunica  immenso  ful- 
g-entibus,  duabusque  redimitum  coronis,  et  rei  in- 
solitse  processum  admiranti  sibi  dixisse  pontificem : 
Sum  Stanislaus  antistes,  et,   quem  mecum  cernis 
fratrem,  Hyacinthus  est  ex  Ordine  Praedicatorum, 
corona  doctoratus,   et    altera  corona  virginitatis 
ornatus,   quem   hac    gaudebunda   beatissimorum 
societate  spirituum,  in  illam  perpetuam  ac  felicem 
vitam ,    qua   frui    licebit   Deo    aeternu,   deduco  : 
moxque  Stanislaum  incepisse  dulci  ac   alta  voce 
illud    eulog-ium,   Lux    perpetua   lucebit   Sanctis  E 
tuis,  Domine,  et  sanctis  illis  spiritibus  prosequen- 
tibus,  cum  mag-no  fulg-ore  scandisse  caelum  cum 
beato  Hyacintho.  Quo  pacto  evigilans  Prandeta, 
ad  ccenobium  Praedicatorum  accedens,  seriem  vi- 
sionis  coram  Fratrum,  sacerdotum  ac  civium  im- 
mensa  multitudine   non  sine   lacrymis   narravit. 
Hactenus  Leander  Albertus. 

28  Discrepant  autem  auctores  assignati  in  tem-  contpicit. 
pore  factsc  apparitio?iis  :  Martinus  quippe  Baro- 

nius  contigisse  significat  ipso  tempore  obitus 
S.  Hyacinthi ;  Leander  postquam  sacrum  illius 
corpusperipsitmmet¥vmi<\oi\\wmterrscmandatum 
esset.  Leandrum  secutus  est  Razzius  in  Vitis  San- 
ctorum  Ordinis  Prsedicatorum ,  Severinus  item 
Cracoviensis  inVitaS.  HyacinUii,ejf  qua  visionem 
eamdemfusius  descriptam  dedimus  tom.citatoin 
Commentario  pag.  320,  sed  is  temporis  adjuncta 
exprimens,  obscuritatem  attulit :  etenim  S.  Hya- 
cinthum  obiisse  ait  in  die  Assumptionis  g-loriosissi- 
mseVirginis  Mariaehora  quasi  nona,  tum  post  alia 
qusedam  Peractis,  inquit,  omnibus,  quae  ad  sepultu- 
ramviriDei  spectabant,  de  more  Ecclesiae  ceremo- 
niis,  venerabilisvir  dominus  Joannes  Prandotha  epi- 
scopus  Cracoviensis,  qui  beatum  Hyaeinthum  per  F 
seipsum  terroe  mandaverat  circa  horam  nonam  in- 
gressus  est  ecclesiam  cathedralem  sancti  Stanislai 
martyris,  Virginisg^loriosa^  ductus  devotione,  acde- 
nique  relata  cisione,  itaconcludit:Ql\x-£.viiio  facta 
est  in  die  defunctionis  beati  viri  in  festo  solerani  As- 
sumptionis  g'loriosissinne  Viryinis  Maria?  anno  Do- 
mini  mcclvii.  Scio  equidemunoloco  intelligi posse, 
imo,  si  veranarrat,  debere  intelligi  horam  nonam 
matutinam,  altero  vespertinam  ;  at  vero,  dum  ra- 
tio  nulla  altegatur,  difficile  mihi  creditu  est,  Epi- 
scopum  vesperi,  servatis  Ecclesisc  aerimoniis, 
terrse  mandasse  sancti  Viricorpus  ipso  dieobitus. 
Ceterum  ipsa  visio  satis  testata  mihividetur,  cir- 
cumstantia  autem  temporis  parum  aut  nihiiad- 
dere  vet  demere  potest  glorisc  Beati  nostri,  ac 
proin  diutius  morari  nos  non  debet. 

29  Visionijam  memoratsc  prscmittit  ista  Marti- 
nusBaronius  :  Duas  praeterea  regiaj  stirpis  virgi- 
nes,  beatam  videlicet  Salomeam  et  Cimeg-undira 
cognatam  suara  Dco  consecravit  et  sacro  in  reli- 
gione  S.  Clara;  Ordinis  ac  instituti  S.  Francisci  vela- 
mine  vestivit.  Sed  in  his  ordinem  temporis  non 
curavit  auctor;  SalomeaenimBoleslai  Pudiciso- 

ror 


B.  Siiloitifi: 
v-Uim  tradit. 


u. .1,1  ;> 

J-  iv 


B 


et  ab  illius 
fratre  Bote- 
slao  Pudico 
votutn  casti- 
tatis  excipit; 


flaaellan- 
ttum  sectam 
Cracovia  cr- 
turbat, 


286 

ror  oennana,  mortuo  sponso  Colomanuo,  Gallati* 
seu  Haliviensi  rege,  quocum  in  perpetua  virgmi- 
taevi^rat,  Ordinem  S.  Clarx  pro/essa  es  m 
Zavichostensimonasterio,  ut  uno  consensu  tra- 
dunt  Dlugossus,  Mathias  de  Michoviaet  Crome- 
rus,  quod  monasterium,  rogantibus  Salomea  so- 
roreac  Cunegundeconsorte,  erexit  ac  dotavit  idem 
Boleslaus  Pudicus  anno  W>%,sed  inde  anno  1262, 
quia  nimisexpositum  erat  barbarorum  incursio- 
nibus,  suadentibus¥vam\othB.ac2)roceribus,  trans- 
tulit  in  locum  tutiorem,  qui  Skala  ahas  Lapis 
san^te  Marise  appellatur,  tribus  milliaribus a  Cra- 
coviensi  urbe  distantem,  et  in  quo  sub  annum  12(38 
sancte  obiit  Salomea.  De  hac  fuse  agit  Tossima- 
nensis  lib.  i  Eistoriarum  seraphicse  Rehgioms,  ac 
Baronio  in  re  narrata  consentit,  inquiens  fol.  141 
verso  :  MortuoColomano,  sancta  Salomea  reeordans 
votum  castistatis,  rediit  ad  natalem  patriam,  exi- 
stente  interea  Praudotha  episcopo  Cracoviensi,  qui 
etiam  ipsam  per  impositionem  veli  iD  sig-num  vir- 
^initatis,  sacro  suscepto  Ordine  S.  Clarse,  sub  Re- 
gula  S.  Francisci  cum  fratre  Baymundo  ministro 
PoloniEe  consecravit.  De  Cunegunde,  quam  Salo- 
mex  conjungit  Baronius,  neque  Tossinia?iensis, 
neque  historici  Potoni  meminerunt,  ?iisi  forte  in- 
iellectam  votuerit  Baronius  B.  Cunegunde?n  Bo- 
leslai  conjugem. 

30  Hiec  quidem  beata  virgo  etiam  S.  Clarse  Or- 
dinem  et  institutum  amplexa  est,  sedpost  mariti 
(htmtn.rat.  ohitum,  id  est,post  diem  x  mensis  !><'- 
cembris  anni  1279,  quem  expresse  signat  Dlugos- 
sus  in  Vita  Cunegundis  apud  nos  to?n.  v  Jidii 
pag.  703,  ac  proin  sacro  velamine  vestiri  nonpo- 
tuit  a  Prandotha,  ultra  annos  tredecim  defuncto  : 
aliam  itaque  Cunegu?xdem  intellexit  Baro?iius; 
sirt?ninus  itaexponendusest,  ut,  quod,  vivente  et 
verisi?nilius  prxsente  ac  probante  Beato  nostro, 
utcumque  inchoatum  est,  et  eo  rnortuo  perfectum, 
Baronius  eidem  totum  adscripserit.  Nam  Bole- 
slaus  ipse,  superstite  adhuc  Prandotha,  publice 
votum  castitatis  emisit,  licet  cum  conjuge  virgi?ie 
semper  permanserit,  et  Cunegundis  tertiee  Regu- 
tcB  S.  Francisci  se  mancipavit.  Audiri  hic  denuo 
meretur  Dlugossus  tom.  moxcitato  pag.  700  :  Ad 
quam  rem  solenniter  consummandam  cum  dicta 
dies  advenisset,  dux  quidem  Boleslaus  Pudicus  in 
manibus  Prandothse  Cracoviensis  episcopi  in  Craco- 
viensi  ecclesia  votum  hujusmodi  (perpetuae  conti- 
ne?itiee,  ut  prtemiserat  auctor)  sub  prtesentia  mul- 
torum  peragit.  Virg-o  vero  Cunegundis  virgiuitatis 
voto  parum  se  astring^ere  contenta,  Eoleslao  duce 
permittente,  et  praesente,  in  ecclesia  sancti  Franci- 
sci  Ordinis  Minorum  in  Cracovia  sub  cantu  Misste 
sonorse,  adid  solenniter  actae,  in  manu  Poloniaemi- 
nistri,  fratris  Bartholomaei,  Rem  divinam  tuncexe- 
quentis,  voto  primum  perpetua?  castitatis  se  obli- 
g-ans,  etiam  Regulam  Fratrum  Minorum  assumit  etc. 

81  Ad  a?inu?7i  1261  pro  insigni  sua  prudentia, 
zelo  religionis  ac  fortitttdine  facinus  exsecutus 
est  Beatus  noster,  quo  magnum  puritati  fidei  Ca- 
tholicss  imminenspericulum  avertit  a  regno  Polo- 
nim ;  exorta  erat  nuper  non  sine  pietatis  ac  san- 
ctitatis  specie  fiagellantium  secta,  ac  paulatim  in 
fcedissimos  errores  delajisa,  diffuderat  se  lateper 
Italiam  ac  Germania?n,  jamque  i?i  Poioniam  pe- 
netrans,  haud  procul  aberat,  quin  et  hoc  regnum 
veneno  suo  inficeret;  sed,  quantu?n  apparet  ex 
Dlugosso,  primum  rep?^essa  fuit  a  Prandotha,  et 
ad  hujus  exemplumpenitus  eliminata  ex  Polonia ; 
imo  et  alibi  ecctincla.  Dum  autem,  inquit  laudatus 
auctor  lib.  7  Historix,  secta  haec  primum  Craco- 
viam  advenisset,  ecdesiis  visitatis,  et  velut  poe- 


DE  B.  JOANNK  PltAXPOTllA  KPISC.  CONF. 

nitentiis  expletis,  illico  de  Cracovia,  Prandotha  D 
episcopo,  ni  celeriter  inde  recederet,  carceres  illi 
comminaute,  se  evolvit.  Sed  8t  in  cjeteris  Polonicas 
ecclesiie  dicecesibus,  Janussio  archiepiscopo  Gne- 
snensi  et  aliis  episcopis  Polonire  eorum  errores 
deteg-cntibus,  et  principibus  PoloniiE,  ne  quis  Po- 
lonorum  errores  hujusmodi  sectaretur,  sub  gravi 
poena  et  bonorum  confiscatione  mandantibus,  secta 
ipsa  irrisa  et  spreta  est.  Apud  alia  vero  reg-na  igne 
etg-ladio  deleta;  errorque  caeteris  ejussectatonbus, 
illum  deserentibus,  et,  quod  laudabatur,  execrau- 
tibus,  subito  disperiit. 

MPneter  hactenus  allata  nihil  speciatim  de  pfomowmr 
Beati  gestis  observandum  suggerunt  historici  et 
chronistce;  mortem  ejus  Glodslaus  Bastco  scriptor 
coc-evus  signat  ad  annum  1266  his  verbis  :  Anno 
vero  eodem  Prandotha  episcopus  Cracoviensis  de 
hoc  seculo  migravit  ad  Clmstum.  Dlugossus  ad 
eu??ide?n  annum  etiam  diem  adjicit,  ut  sequitur  : 
Vig-esima  prima  die  mensis  Septembris  Prandotha 
episcopus  Cracoviensis,  vir  vitse  venerabilis,  et  ca- 
nonizationis  beati  Stanislai  praeoipuus  effector  et 
promotor,  omuibus  Sacramentis,  audiendo  Missam 
procuratus,  relig-iose  et  devote  circa  noctis  cre- 
pusculum  moritur,  et  in  ecclesia  Cracoviensi  apud  E 
capellam  sancti  Petri  et  Pauli  sepelitur,  cum  an- 
nos  decem  et  octo  in  sede  Cracoviensi  absum- 
psisset..  Cupiebat  autem  praefatus  Prandotha  epi- 
scopus  Cracoviensis,  vir  sane  optimus,  et  multis 
virtutibus  clarus  et  celebris,  dudum  dissolvi,  et 
ex  hac  malorum  sentina  ad  Creatorem  suum, 
ubi  aevo  fruatur  sempiterno,  proficisci.  Dlugossum. 
secutus  est  Matthias  de  Michovia,  omisso  ta- 
men  elogio;  Eodem,  inquit,  anno  mcclxvi  die  vi- 
g-esima  prima  mensis  Septembris  Prandotha  Craco- 
viens.  episcopus ,  canonizationis  sancti  Stanislai 
promotorpraecipuus,  cum  in  episcopatu  decem  octo 
annos  exeg-isset,  circa  principium  noctis  mortuus 
est;  apud  ecclesiam  cathedralem  Cracoviens.  in 
medio  capellae  Apostolorum  Petriet  Paulisepultus. 
Erravit  uterque  auctor,  dwn  tempus  sedis  co?i- 
strinxit  ad  annos  octodecim  ;  quandoquidem  ex 
ante  dictis  constet,  eum  a  Beato  occupata?n  fuisse 
ab  anno  124-2;  credi  tame?i  potest,  describentium 
incuria  apud  Dlugossu?n  errorem  istum  intru- 
sum  fuisse,  et  a  Michoviensi  inadvertenter  etiam 
descriptum.  E 

33  In  notitiisMss.  archivi  ecclesiee  cathedralis  anno  1266. 
Cracoviensis  an?ius  emortualis  signatur  1265  ; 
sed  et  hic  calami  mendum  latere  suspicor,  non 
tantum  quia  in  annum  1266  conspira?it  auctores 
omnes,  sed  quia  iisdem  in  notitiis  dicitur  Beatus 
sedisse  annis  viginti  quinque,  qui  ab  anno  1242 
usque  ad  mensem  Septembrem  1265  reperiri  ne- 
queunt.  Recte  Martinus  Baronius  in  Co?npendio 
annum  obitus  notans  1266,  tempus  sedis  determi- 
?xavit  annis  vigi?iti  quatuor,  sed  nec  is  suo  ?nendo 
caruit,  dum  diem  mortis  statuit  xx  mensis  Apri- 
lis,  contra  ac  habent  notitiee  Mss.,  Dlugossus, 
Mathias  a  Michoavia  ac  libellus  de  Divis  tutelari- 
bus  dicecesis  Cracoviensis,  num.  5  laudatus.  Lo- 
cus  sepulturse  idem  designatur  in  notitiis  Mss., 
qui  apud  Baronium  aliosque  :  tu?n  subditur  breve 
elogium  his  verbis  coneeptum  :  Hic  itaque  ut  re  et 
nomine  verus  Procurator  ecclesise  censeretur  esse, 
suse  ecclesice  redditus,  patrimonia  et  caeteras  utili- 
tates  secundum  aequitatem  eidem  congruentes  di- 
videbat.  Libertatem  clero  omnimodam  secundum 
Deum,  justitiam  et  tutelam  a  persecutione  omni- 
moda  laicali  et  patrise  liberationem  studiosissime 
procuravit.  Denique  post  alia  nonnutla  adjici- 
tur  etiam  epitaphium,  cujus  dumtaxat  primos 

siculos 


DIE  VIGESIMA  PEIMA  SEPTEMBRIS 


2S7 


VtriiUustres 
laudandi 


B 


*  forte  ma- 
gnis 


et  inter  prx- 
cipuos  sun- 
ctitate  Polo- 
nos  Joannes 
Prandothu, 


a  b  c 

d  e 

f 


nobili  generc 
natns, 


versicutos,  distinctius  descriptos,  huctransfero. 
Hic   jacet    ecclesiae  decus,   hic  Pastor  bonus, 
hic  flos 
Justitise  ,    cleri ,    Prandotha   prsesul ,   honor ; 
Hic  via  veri ,   gloria  cleri ,  Prandotha  tota 
Laus  patrise. 
Reliqua  tam  implewa  sunt,  utperfectum  sensum 
non  assequar, 

VITVE    COMPENDIUM 

Ex  archivo  Cracoviensis  ecclesicB 
cathedralis  depromptum  et  anno 
1606  typis  vulgatum  a  Martino 
Baronio. 

Etsi  laudes,  quibus  priorum  animae  mortalium 
post  mortem  in  caelis  perfruuntur,  sciverimus 
esse  prope  infinitas,  ita  ut  eas,  non  dicam  verbis 
et  scriptis,  quispiam,  quantumvis  sit  ille  disertus 
ac  eloquens,  sed  ne  mente  quidem  pro  illarum 
dignitate  satis  complecti  queat,  non  idcirco  tamen, 
tanta  ipsarum  majestate  et  splendore  quempiam 
obrutum ,  memoriam  earum  in  terris  sepelire 
conveniens  est.  Si  etenim  illi  gentiles,  a  veri  Dei 
cognitione  alieni,  suorum  virorum  (quorum  inte- 
gritatis  et  auctoritatis  apudeos  celebris  in  vita  fuerat 
opinio,)post  ultima  laethi  funera  tanta  flagrarunt  cu- 
piditate  et  amore,ut  quae  eorum  fuerit  patria,qui  mo- 
res,  qui  affines,  singula  denique  ad  ipsorum  vitam 
pertinentia,  diligentissime  perscrutati  fuerint, 
eaque  omnia,  non  absque  exiguis  *  impensis, 
litterarum  monimentis  prodiderint ,  idque  eam 
vel  maxime  ob  causam,  tum  ut  ne  suo  virtute 
praediti  destituautur  prsemio,  tum  ut  alii  quoque 
ad  similem  traducendam  vitam,  eorum  incitarentur 
exemplo. 

2  Quanto  magis  nos,  (Christi  nomine  insigni- 
tos,  luceque  divina  collustratos ,  in  quibus  plus 
valere  debet  religiosae  pietatis  affectus  et  studium, 
quam  in  illis  terrenorum  amor  et  inanis  gloriae 
cupiditas, )  decet  erga  nostros,  nostraeque  profes- 
sionis  et  fidei  viros,  et  conterraneos,  qui  nos  non 
solum,  dum  hac  luce  fruerentur  viva  omnis  san- 
ctimoniae  instruebant  doctrina  et  exemplo,' sed  et 
nunc  vita  hac  jam  functi,  crebrioribus,  iisque  ma- 
gnis  incitant  miraculis  ad  alacrius  sequendum  ve- 
stig-ia  Christi;  quanto,  inquam,  majori  amore  et 
cupiditate  erga  eos  flagrare  debemus  ?  E  quorum 
numero  tametsi  jam  multa  eaque  praeclara  nostro- 
rum  Patronorum  in  hac  celebri  nostra  Polonia  ex- 
tent  monimenta,  ut  divorum  episcoporum  Adal- 
berti,  Stanislai,  Casimiri  principis  Poloniae,  tum 
Hiacinthi  a,  quinque  Fratrum  b,  Cantii  c,  Simo- 
nis  Lipnicii  d,  Stanislai  Casimiritani  e  Canonico- 
rum  Regulae  Ordinis  divi  Augustini  j  Michaelis  f 
fratrum  a  S.  Maria  ejusdem  instituti,  et  aliorum, 
quorum  singuloruin  vitam  recensere  longum  es- 
set ;  tamen  non  minori  etiam  laudum  encomio, 
Vita  et  memoria  beati  Joannis  Prandota?,  ejusdem 
urbis  ex  ordine  vicesimi  primi  in  archivio  almae 
cathedralis  Crac.  ecclesiae  episcopi  ad  nostra  usque 
secula  cum  suis  miraculis  reservata,  esset  donanda 
etextollenda. 

3  Qui  ut  sanctitate  conspicuus,  ita  miraculorum, 
(quorum  seriem  infra  videre  Jicebit)  multitudine 
clarus  extitit.  Hic  natione  quondam  Polonus, 
nunc    vero   polorum  sedibus    natus  :    cui  natale 

Septembris  Tomus  VI. 


solum  licet  exiguum  ( pagi  Bolezlaw  dicti )  sore  E*  *u». 
dederit;   ast  familia   Bialeciorum,   quae    una  est  ^**0- 
cum   Odrowassorum  illustris,  nobile  et  magnum 
cognomen  indidit  g,  quod  tamen  et  ampliori  ad-  j 

huc  laudi3  accessione  nomen  Joannis,  ex  sacro 
fonte  in  ecclesia  Catholica  levato  inditum ,  au- 
xit  et  condecoravit.  Qua  de  familia  pari  quoque 
S.  Hiacinctus,  eidem  sanguine  junctus,  aetate  prc- 
cesserat  una  cum  B.  Ivone  h  episcopo  Crac,  at-  A 

que  Ceslao  i,  fratre  ejusdem  S.  Hiacincti  cum 
B.  Dominico  sub  Regula  Ordinis  Pnedicatorum  mi- 
litantis.  Cujus  quidem  B.  Prandotae  episcopi  et 
confessoris,  ut  setatem  juvenilem,  quam  in  bonis 
artibus  et  theologicis  studiis  summa  cum  laude 
consumpserat,  taceam  k,  a  Vislao,  pro  tunc  in  sede  k 

episcopali  hujus  urbis  constituto,  ad  sacerdotii  et 
archidiaconatus  Crac.  dignitatem  sublimatus,  tan- 
demque,  ipso  mortuo  ob  suam  admirandam  vi- 
tae  morumque  sanctimoniam  et  integritatem,  per 
beatissimum  Patrem  Celestinum  quartum  sum. 
Pont.  Rom.  episcopus  Crac.  factus  et  a  Fulcone 
archiepiscopo  Gnesnen.  consecratus  fuit  anno  a 
Christo  nato  mccxlii  L  ' 

4  Qui  simul  hac  in  sede  locatus  canonizationem  epxcopus 
D.    Stanislai     episcopi    Crac.  et    martyris    atque  Cracovien^> 
translationem,  accidentibus  impensis  et  diligentia 

beatae  Cunegundis  reginae  Poloniae,  olim  Boleslai  E 
Pudici    regis  conjugis,    apud  Inuocentium  quar- 
tum  Papam  et  procuravit  et  impetravit  m.  Domi  m 

vero  capellam  sub  titulo  S.  Petri  ad  eandem 
ecclesiam ,  in  qua  nunc  tumulatus  quiescit,  a 
fundamentis  erexit,  multaque  alia  pia  opera  in 
eadem  ecclesia  hic  Athleta  Christi  strenuus  prae- 
stitit ;  sed  majora  adhuc  in  vivaegenorum  Spiritus 
sancti  templa  afflictorum  et  calamitosorum  contulit, 
tamque  liberaliter,  ut  a  cunctis  Pater  pauperum 
vicatim  vocitaretur,  indeque  ab  omnibus  amabilis 
et  honorabilis  haberetur. 

5  Duas  praeterea  regiae  stirpis  virgines,  beatam  ct  reveiaiio- 

videlicetSalomeam  etCunegundim  cos'natam  suam  nibusciarm. 
_  . ,  t,  , .    .  0     «,  OoiU  i  "2t)0 

Deo  consecravit,  et  sacro  m   Rehgione  b.  tlarae 

Ordinis  ac  instituti  S.  Francisci  velamine  vesti- 

vit  n.  Sed  et  meriti  non  minoris  simul  in  vita  n 

conspicitur  Vir  et  gratire  in  revelationibus  multis, 

quas  omnes  hsec  compendiosa  pagina  comprehen- 

dere  nequit  o  :  una  tamen  ex  eis  silentio  praeteriri  « 

non  potest.  Quando  in  templo  cathedrali  orationi 

uno  tempore  deditus,  sub  idemque  tempus  somno 

placidissimo  correptus,  animam   B.  Hiacincti  ex  ^ 

hac  vita,   orationis  suee  hora,   cum  disposito  au- 

gelorum  choro,  divo  Stauislao  episcopo  comitante, 

in    illam    caelestem    patriam    migraniem    vidit  : 

qui  postea  expergefactus,  visionem  in  re  comperit. 

Senio    tandem     confectus    in    votis  dissolutionis 

et  desiderio  Christi  immarcessibilem  aeternae  glo- 

riae  coronam  in   cselo  rccepturus,  sumpto  Eucha- 

ristico    viatico    reverenter   obdormivit,    anno  D. 

mcclxvi,  die  vero  xx  April.  ;j  et  pontificatus  sui  p 

anno  xxiv. 

6  Cujus  obitum  felicem  certa  cum  totius  ejus-  Corpusejus 
dem   cathedralis  Crac.    ecclesias  experientia  luec  ^/un 
miracula  subsecuta  sunt.  Atque  primo  loco  sese 

illud  offert  diguum  sane  uotatu.  Nam  tempore 
Nicolai  Papsa  V  q  et  Zbignei  r,  tituli  S.  Priscie  Car-  n  r 
dinalis  ac  episcopi  Crac. ,  anno  vero  mccccxliv, 
cum  hujus  Divi  ossa  sancta  levarentur,  inque 
alium  praedictes  capellse,  ubi  nunc  sepulta  sunt, 
tumulum  transferrentur,  ex  aperto  ejus  aepul- 
chro  suavissimum  ct  fragrantissimum  per  quadri- 
duum  spirabant  odorem,  qui  omnes  tum  astantes 
mirifice  recreabat  et  refocillabat,  multos  etiam 
suae  fragrantiie  virtutc  sanabat :  sunt  et  alia  pene 

41        inuumera 


<>SS 


VVTM  COMPKNDIUM  B, 


ad 


Ex  vncn 


miraculis 
ilhittralur 


B 


innumera  ab  hoc  anno  mccccxliv  usque 
Icccclxv!  crcbcrrimis  vicibus  facta,  et  sanct.ta- 
tem  Viri  evidentissime  comprobantia  miracula, 
qua;  hic  brevibus  adumbro. 

7  Infirmi  namque  ejus  intercesaiombus  levatos 
esse  ultro  confessi  sunt  undecim  :  a  dolore  ocu- 
lorum  xvi :  a  pedum  dolore  vn  :  a  chyragra  toti- 
dem  sanati  :  ab  inflammatione  gutturis  2  ;  a  labore 
dentium  2;  a  lumborum  unns;  a  dorsi  similiter 
1;  a  corrosione  1,  a  morbo  Gallico  2  ;  a  febre 
quadriduanaSl.-acephalica/V;  deploratus  reman- 
sit  unus  t;  a  vomitu  diurno  sanatus  unus ;  a  pe- 
riculo  latronum  evasit  lj  de  carcere  liberatur  lf 
ab  uno  surdo  et  uno  a  nativitate  claudo  eadem 
audivcre.Jug-ulatusquoqueunusrevixit.Cujusdam 

viri  Nicolai  Braxatoris  et  conjugis  Swetoflawa  ex 
platea  S.  Nicolai  puer  unius  anni,  nomine  Flamella, 
in  gravi  infirmitate  decumbens  mortuus,  qui  tan- 
dem  perparentes  ejusdem  pueri,voto  ad  sepulchrum 
hujus  Beati  facto,  in  eadcm  capella  revixit  anno 
mccccxi.iv  die  xvi  Augusti.  Proinde  scitote  :  Quo- 
niam  mirificavit  Dominus  Sanctum  suum ,  qui 
ostendit  nobis  bona.  Psal.  iv. 

ANNOTATA. 

a  De  quatuor  hisee  Sanctis  Actum  est  apud  nos ; 
puta  de  S.  Adelberto  episcopo  martyre  tom.  3 
Aprilis  ad  diem  23  ;  de  S.  Stanislao  episcopo 
martyre  tom.  2  Maii  ad  diem  8;  de  S.  Casimiro 
tom.  1  Martii  ad  diem  4;  et  de  S.  Hyacintho 
co^ifessore  ex  Ordine  Fratrum  Prsedicatorum 
tom.  3  Augusti  ad  diem  Ifi. 

b  De  sanctis  quinque  fratribus  mariyribus  Be- 
nedicto,  Joanne,  Mathseo,  Isaaco  atque  Christino 
in  Proprio  patronorum  regni  Poloniie  prwscri- 
Uturofjicium  duplex  ad diem\% Novembris,  quo 
Acta  ipsorum  elucidari  poterunt. 

c  In  libello  de  Divis  tutelaribus  Cracoviensis 
dicecesis  B.  Joannes  Cantius  obiisse  dicitur  anno 
1473  in  pervigitio  Nativitatis  Domini,  proin  ejus 
Acia  examinanda  erunt  ad  diem  24  Decembris. 

d  Vita  B.  Simonis  de  Lipnica,  Ordinis  Fratrum 
Minorum  de  Observantia,  illustrata  est  tom.  iv 
Augusti  ad  diem  18. 

e  De  gestis  B.  Stanislai  de  Casimiria  bis  actum 


JOANNIS  PRANDOTHyE 

est  in  Opere  nostro ;  primum  tomo  1  Maiipag.  779,  D 
et  iterum  tom.   7  Maii  pag.  571,  utrobique  in 
Appendicibus  ad  diem  3  ejusdem  mensis. 

f  B.  MichaiUis  Gedrocii,  Ordinis  Canonicorum 
Regularium  S.  Marice  de  Metro  sub  Regula  S.  Au- 
gustini,  Vitam  dedimus  tom.  1  Maii  ad  diem  4. 

g  De  patria  et  illustri  stirpe  disserui  §  2  Com- 
mentarii  prsevii. 

h  Ivo  Cracoviensem  cathedram  occupavit  ab  an- 
no  121S  usque  ad  1229,  quopturibus  egregie  factis 
clarusobiit,  ut  videre  est  apud  Dhtgossumlib.  6 
HistoricV  Polonicee  ;  an  et  quo  die  cultum  habeat, 

ignoro. 

i  Beati  hujus  Acta  illustrata  sunt  apud  nos  tom. 
4  Julii  ad  diem  16  mensis  ejusdem  pag.  182. 

k  Si  suppetebant  instrumenta,  quibus  Beatige- 
sta  amplius  declarari  poterant  ,utinam  minusbre- 
vitatistuduisset  auctorfvelsaltemprotogum  suum 
omnino  aut  pro  majori  parte  rescidisset.  Hocpa- 
cto  multa  Beato  honorifica,  et  lectoribus  utiliora 
ac  gratiora  comprehendere  potuisset  compendiosa 
ejus  pagina. 

1  Discussa  sunt  ista  in  Commentario  prxvio 
num.  YSetseqq.  „ 

m  Etiam  h&c,  quantum  pertinent  ad  Beatum  & 
nostrum,  exposita  sunt  in  Commentario  prsevio 
num.  21  et  seqq. 

n  Adi  Commentariumnum.  29  et  seq. 

o  Repete  hic  Annotata  ad  lit.  k  Porro  devisione 
quam  unam  subdit  Baronius,  egi  in  CommenU 
num.  ZQetseqq. 

p  Imo  xxi  Septembris,  ut  probavi  in  Comment. 
num.  33. 

q  Vel  facta  hmc  sunt  tempore  Eugenii  IV  Ponti- 
ficis,  vel  certe  post  annum  1444,-  quandoquidem 
Nicolaus  V ad  Pontificatum  provectus  tantum  sit 
anno  1447. 

r  Zbigneum  seu  Sbigneum  de  Olesnica  S.  R.  E. 
Cardinalem  et  antistitem  Cracoviensem  multis 
laudibus prosequitur ,  in  Historia Polonica  lib.lS, 
et  in  epistola  dedicatoria  toti  Operi prsefixa  Dlu~ 
gossus,  ejus  quondam  familiaris. 

s  Verisimiliter  cephalaea,  quod  est  inveteratum 
malum  capitis. 

t  Idest,  nifallar,  unus,  de  cujus  vita  conctama- 
tum  erat,  in  vivis  remansit. 


DE  B.   IARC0   IUTIMM   COJVF. 


1' 


ORDINIS    PR^DICATORUM 


PISAURI   IN   DUCATU    URBINATE 


j.  p. 


SYLLOGE 


De  gestis  ejus  generatim  et  cultu. 


Anno 
«ccccxcix. 

linih  ijrsUt 
fjeneratim 


M; 


emoriam  Viri  hujus  cum  titulo  Beati  cele- 
brant  patres  Dominicani  non  pauci  in  Ope- 
ribus ,  qux  de  rebus  ad  Ordinem  suum 
pertinentibus  typis  vutgarunt,  ita  tamen  utgene- 
ralem  quidem  de  virtutibus  ac  miraculis  notitiam 
habuisse  videantur,  sedexiguam  de  ejus  speciatim 
gestis.  Leander  Albeyius  eetate  pivximus,  utpote 
quijam  a  biennio  circiter  habitum  S.  Dominici 


induerat  Bononise,  quando  Marcus  obiit  Pisauri, 
brevi  hoc  ipsum  elogio  commemorat  lib.  5 
de  Viris  illustribus  Ordinis  Prcedicatorum  : 
Marcus  Mutinensis,  vir  multa  religione  et  de- 
votione  pollens,  plenus  insignibus  operibus , 
jam  gravis  annis  Pesauri  sanctissime  spiritum 
efflavit    circa    annum    Cbristi    mccccxcviii  ,     xi 

Cal. 


DIE  VIGESIMA  PKIMA  8EPTEMBBI8 


£89 


dumtaxut 
,notascT-ipto- 
ribus; 


B 


miraculum 
unwn  er  «/- 
jeruni  <?x 
Razzio 


ac  Salvatore 

Salvatorio : 
reliquix  rjus 


Cal.  Octobris.  Deinde  post  nonnullos  annos  sepul- 
chrum  lapideum  illi  positum  fuit;  ubi  maximis 
pr8eminetmiraculis.An^ow2M5  5e»e«5wm  Chronico 
Ordinis,  anno  1585  Parisiis  impresso,  sic  habct : 
Anno  mccccxcviii  obiisse  fccribitur  frater  Marcus 
Mutinensis,  vir  religiosissimus  et  pietate  iusigni 
prasditus,  cujus  sanctitatem  miracula  plurima  post 
ejusobitum  subsequutaattestantur.  Uterque  autem 
citalus  aucior  in  margine  adscribit  titulum  Beati, 
quem  ipsisimiliter  dant  alii  sequenti  num.citandi. 

%  Joannes  Michael  Pio  in  viris  illustribus  Itaii- 
ce  vulgatis,  Joannes  Lopez  in  Historia  generalj, 
Dominicus  Maria  Marchese  in  Diario,  Jacobus 
Lafon  in  Anno  Dominicano,  quibus  accedit  Ludo- 
vicus  Vedriani civiset theologise doctor  Mutinensis 
in  Monumentis  de  Sanctis  ac  Beatis  patrise  su3s, 
paulo  prolixius  de  Beato  agunt,  ejusque  obitum 
alligant  anno  1499.  Sed  hi  invicem  descripserunt, 
ac  ducem  habuere  omnes  Seraphinum  Razzi  au- 
ctorem  Dominicanum  in  Vitis  Sanctorum  ac 
Beatorum  laudati  Ordinis ,  Itaiice  editis  anno 
1605,  quem  idcirco  et  ego  unum  hic  sequar  .Itaque 
auctor  illepart.l  memorati  Operispag.  ZoZprimo 
generatim  quoque  laudans  B.  Marcum  apietateet 
spiritu,  clarum  sanctitate  et  miraculis  ad  vitam 
meliorem  transiisse  ait  anno  11-99  diexxi  Septem- 
brist  sepultum  esse  sub  altari  sancti  Rosarii  in 
ecctesia  patrum  Precdicatorum  Pisaurensi, 
ejusque  in  eadem  ecciesia  conspici  effigiem  per- 
fecte  expressam,  una  manu  Crucifixum,  altera 
tenentem  flagellum  ex  catenis  ferreis. 

Deinde  addit  sequentia  quas  ex  Italicis  Latina 
facio  :  Anno  mdlxxii  domina  Lucretia ,  Pisauri 
tum  temporis  praefecta  Rosarii,  mihi  coram  fratre 
Antonino  Ravenate,  ibidem  Priore,  narravit  quod, 
cum  trium  quatuorve  annorum  fraterculus  obiisset, 
mater  sua  domina  Ludovica,  uxor  magistri  Zacha- 
riae  medici  Pisaurensis,  vocari  jusserit  beatum 
Marcum,  et  rogarit  enixe  pro  salute  filii  j  is  autem 
facta  oratione  dixit  :  Filiolo  tuo  bene  est,  oaelo 
fruitur  :  noli  ulterius  curare,  ut  vivum  recipias ; 
majori  enim  cum  dolore  denuo  esses  amissura. 
At  ne  vel  sic  aquiescente  matre,  secundo  oravit 
ille,  et  arrepta  infantis  manu  dixit  :  Joannes 
Baptista,  surge  in  nomine  Domini  Jesu  Christi  : 
surgentemque  mox  infantem  matri  vivum  reddidit; 
cui  ille  dein  anno  aetatis  decimo  quarto,  gravissimo 
cum  dolore,  utBeatus  praedixerat,peste  sublatus  est. 
Eadem  narravit  mihi,  in  translatione  corporis  Beati, 
quae  post  pestem  instituta  fuit,  perceptum  fuisse  ab 
adstantibus  omnibus  odorem  suavissimum,  et  cam- 
panas  sponte  sonuisse. 

4  Jam  recitato  auctori  consonant  notitiee,  quas 
oiim  preeteratia  instrumenta,  ad  Sanctos  et  Beatos 
Pisaurenses  pertinentia,  propria  manu  Itatice 
exaratas  transmisit  ad  Bollandum  nostrum 
Salvator  Salvatorius,  imo  nonnulla  eiucidant, 
qum  minus  distincte  narrat  Razzius,  quwque  nos 
depeculiari  Beati  cultu  certiores  faciunt.  Signi- 
ficat  itaque  Salvatorius,  B.  Marcum  Pisauri,  ubi 


J.P. 


Prior  fuit  conventus  Ordinis  S.Dominici,  defun- 
ctum  esse  anno  1 199,  acprimo  deposilum  fuisse  in 
ecclesia  dicti  conventus  adpartem  dexteram  alta- 
ris  S  Joannis ;  hinc  autem,  exstinctapeste,fui$$e 
transtatum  ad  saceiium  sancti  Rosarii,  recondi* 
tumque  intraparietem,  qui  memoratum  sacellum 
separat  a  saceito  tunc  S.Andrese,  post  S.  CsecUia 
nuncupato,  atque  in  hac  translatione  contigisse 
prodigium  percepti  suavissimi  odoris,  et  sponte 
sonantium  campanarum.  Addit  dein,  sacrum 
corpus,  ad  majus  incrementum  accidentalis  glo- 
rice  Servi  Dei  in  cseiis,  exprxdicto  pariete  subla- 
tum  repositumque  fuisse  ad  latus  dexterum  alta- 
ris  sancti  Rosarii  ubi  quolibet  anno  (verba  ejus 
ipsa  sunt  ex  Italicis  Latina)  a  Vesperis  primi 
diei  per  totam  feriam  secundam  Pentecostes  sacra 
ipsius  ossa  exponuntur  publicae  populi  venera- 
tioni. 

5  Fuerunt  Pisauri  anno  1660  Henschenius  et  quotanm* 
Papebrochius,  in  eademque  patrum  Dominicano-  ;'"*'*»«*- 
rumecclesia  die  xxix  Novembris  Savrisoperati  r' 

sunt,  quibus  absolutis,  ita  Papebrochius  in  Ms. 
Diario  itineris  Romani,  eginius  cum  R.  P.  Petro 
Martyre  Unda-Dei,  nobili  Pisaurensi,  humanissimo 
sene,  eoque  deducente,  vidimus  in  sacello  Kosarii 
juxta  altare,  in  quo  celebraveram,  conditorium  E 
B.  Marci  Mutinensis,  in  hoc  Pisnurensis  conventu 
olim  Prioris,  miraculis  in  vita  et  in  morte  clari, 
cujus  corpus,  reserato  ostiolo  monumenti  ad  cornu 
Evangelii,  populo  cum  veneratione  ostcnditur 
Dominica  post  Octavam  Corporis  Christi :  appen- 
diturque  imago  super  lapidem,  in  quo  memoria 
ejus  compendio  descripta  ad  parietem ,  qui  inter 
sacellum  et  chorum  mediat,  non  sine  luminibus 
alioque  ornatu  :  quod  corpus  huc  delatum  fuit 
ex  ara,  quae  erat  ad  ingressum  in  latere  dex- 
tro  prima,  quae,  uti  et  arae  reliquae,  nunc  sublata 
est  ad  instaurationem  templi  quod  in  novam 
formam   redigitur,    etc. 

6  Hicc,  qute,xdpaiet,in  reliquis  satis  congruunt  cxpomm/i.r. 
relationi  Salvatoris  Saivatorii,  dissentiunt  tamen 

in  die,  quo  exponi  dicuntur  sacroe  reliquicc  :  uter 
erraverit ,certo  affirmare  nonpossumus ;  imo  forte 
uterque  pro  tempore  recte  annotaverit :  si  nempe 
dicta  expositio,quas,vivente  Salvatorio,fiebat  feria 
secunda  Pentecostes,postmodum  affixa  fuerit  Do- 
minicpi  post  Octavam  Corporis  Cristi.  Porro  me- 
moria  Beati,  compendio  descripta  et  in  marmore 
incisa  sub  ejusdem  effigie,juxtaeumdemSaiva- 
torium  his   verbis  concipitur  :   Bkaths  Makcus  F 

MUTINENSIS  ORDINIS  Pll^DlCATOKUM,  CUJUS  OSSA 
STJB  ALTAKI  SAORI  ROSAItU  IMMUTATIONEM  EXI'E- 
CTANT,  VnVE  SANCTITATE  ET  MIRACULORUM  GRATIA 
VENERABILI3  IN  UOC  COENOBIO  SANCTO  FINE  QUIE- 
VIT    ANNO    DOMINI    MCCCCXCIX    XI    KAL.     OCTOB.    HOS 

calculos  pro  anno  mortuali  secuius  sum  supra 
inmargine,  tum  quia  ea  communis  pene  omnium 
sententia  est.tum  maxime  quia  Leander  Atbertus, 
alioqui  hic  maximse  auctoritatis  annum  signans 
1498,    subdubitanter   adjecit    particuiam   circa. 


DIKS 


290 


ACTA  SANCTORUM 


DIES    VIGESIMA   SECUNDA    SEPT. 

SANCTI,  QUI  X  KAL.  OCTOBR.  COLUNTUR. 


Romae 


Sanctus  Phocas  hortulanus  martyr, 
Sinopein  Ponto. 
S.  Drosis  V.  M.  cum  aliis  fortasse 

quinque,  Antiochise  in  Syria. 
S.   Digna  V.  M. 
S.  Merita  vel  Emerita 

V.  M. 
S.  Mauritius  primicerius 
S.  Exuperius   campidu- 
B       ctor 
S.  Candidus  senator  mi- 

litum 
S.  Victor  miles  vetera- 

nus 
S.  Innocentius 
S.  Vitalis 
aliique  milites  legionis 

Thebaese 

S.  Silvanus  Conf.  )  Leprosii  Bitu- 
S.  Silvester  Conf.  \  rigum  in  Gal- 
S.  Rodena  Virgo     )  lia. 


S.   Septimius  episc.  Mart.,  iEsii  in 

Piceno. 
S.  Florentius  presbyter   Conf.,  in 

Glonna  monte  Gallise. 
S.  Laudo  vel  Lauto  ,episcopus  Con- 

stantiensis,  in  Normannia  Infe- 

riore. 
S.  Lutrudis  virgo,  in  dioecesi  Cata- 

launensi  Campanise  Gallicae. 

S.  Emmerammus  episcopus  Martyr, 
in  Helffendorf  Bavarise  vico  in 
dicecesi  Frisingensi. 

S.  Salaberga  abbatissa,  Lauduni  in 
Belgica  secunda. 

S.  Gunthildis  ancilla  virgo,  quae 
colitur  in  Piberbach  in  episco- 
patu  Eustadiensi. 

S.  Lolanus  episcopus  Conf.,  in 
Scotia. 


E 


PR^ETERMISSI    ET   IN   ALIOS    DIES   RELATI 


i 


nventio  reliquiarum,  Meloduni  ad  Sequanam, 
cetebratur  apud  Saussayum  in  Serie  Sayicto- 
rum  et  Beatorum  ad  hunc  diem,  nimirum 
Gregorii  Papae,  Aspagii  et  Blasii  episcoporum, 
Mariffl  Mag-dalenae  et  Agnetis  virg-inis  et  marty- 
ris.  De  singidis  apud  nos  actum,  nempe  ad  xn 
Martii, ad n  Januarii,  ad mPebruarii ad xxn  Julii, 
et  ad  xxi  Januar. 

S.  Joannis,  abbatis  Reomaensis,  translatio  in  va- 
riis  Martyrologiis  annuntiatur,  utjamdictum 
est  ad  Actavitse  et  translationis,  data  die 

xxvni  Januarii. 

De  monachis,  qui  in  monasterio  Bardeniensi,  aut 
inaliis  Angtise  monasteriis,  anno  870  a  Danis 
occisi  referuntur,  quique  ad  hunc  aut  sequen- 
tem  aliquem  diem  erant  remissi,  cum  non  vi- 
deantur  coli,  nihil  addendum  est  dictis  inPrse- 
termissis  ad  xxn  Martii. 

SS.  Terentii  et  Africaui  MM.  translatio  hac  die 
contigit,  quando  eorum  retiquige  delatee  sunt 
Constantinopolim,utidictum  est  in  SS.  Terentio, 
Africano  etc.  ad  x  Aprilis. 

De  S.  Quadrato,  qui  hodie  apud  Gr&cos  colitur, 
woe  dicta  in  Prcctennissis  hesternis,  et  dispu- 
tataad  xviMaii. 

S.  Basillae  M.  meminerunt  hodie  apographa  Hie- 


ronymiana,  et  Indiculus  Sanctorum  antiquis- 
simus  a  Bucherio  editus.  At  haec  omnia  jam  p 
relata  sunt  in  Basilla  etc.  ad  xi  Junii. 

S.  Phocas,  Sinopensis  inPonto  episcopus,  etdiver- 
sus  a  Phoca  hortulano,  de  quo  hodie  agimus, 
apud  Grtecos  ad  hunc  diem  eeque  ac  hortulanus 
celebratur.  At  episcopi  martyris  Acta  illustrata 
sunt  ad  xiv  Julii. 

Higbaldi,  abbatis  in  Anglia,  hodie  meminit  Wil- 
sonus  in  Martyrologio  Anglicano  ,  sed  adjecto 
asterisco  insinuat,  non  inventum  fuisse  in  Fa- 
stis  antiquis.  Sequitur  tamendemore  Ferra- 
rius.DeIIigba\&oabbatebrevitercum  laude  men- 
tionem  facit  Beda  in  Historia  Anglorum  lib.  4 
cap.  3,  eaque  unica  fuisse  videtur  ratio,  qua 
martyrologi  aliquot  neoterici  variis  diebus  Hig-- 
baldum  memorarunt.  De  eo  jam  actum  est  in 
Prcetermissis  ad  xxi  Julii  et  xiii  Aug-usti. 

Platonis  martyris  brevissime  sine  adjunctis  memi- 
nit  Grevenus.  Forte  designaverit  (si  tamen  no- 
vit  ipse,  de  quo  ageret)  Platonem  martyrem, 
cujus  Acta  data  sunt  ad  xxn  Julii. 

Mventus  corporisS.  Germani  Autissiodorensis  ecc 
Italia  in  Galliam,  notaturinMartyrologiisHie- 
ronymianis  aliisque,  ut  dictum  ad  ipsius  Acta: 
editaad  xxxiJulii. 

S.  Jonius 


B 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEFTlvU  JUilS. 
S.  Jonius,  presbyter  et  martyr,  hodie  est  in  Mar- 
tyrotogioRomano,ubi  Jonas  scribitur,  ct  aliis 
quibusdam,  ut  dictum  est,  ubi  deeo  actum,  ad 

ss  aT    «■      ,t  vAugusti" 

&&.  Aoundius  ct  Irenreus  MM. ponuntur  hodie  in 
Mss.  additionibus  Cartusias  Bruxellensis  ad 
Grevenum.  Acta  data  sunt  ad  xxvi  Aug-usti. 
Irais  virgo  Alcxandrina  et  martyr  Antinopoli  in 
JEgypto  hodie  annuntiatur  apud  Galesinium, 
Ghinium  et  Baronium  in  Martyrologio  Ro- 
mano.  Apud  Graecos  in  Menseisest  dic  sequenti, 
et  magis  die  5  Septembris,  quo  colitur,  verum- 
queriomen  est  Herais,  et  quandoque  etiam  Rhais 
scribitur,  at  nomen  non  recte  Irais  exprimitur. 
Haec  vocis  corruptio  una  cum  avulsione  a  die 
proprio  effecit,  ut  non  adverterimus  Romano 
Martyrologio  insertam  fuisse  Heraidem.gwantfo 
de  ea  scripsimus,  ad  v  Septembris. 

Quimburg-a,  aut  Coenburg-a,  virgo,  sororlnss  regis, 
et  S.  Cuthburga?  abbatissas,  commemoratur 
apud  WilsorOm  in  Martyrologio  Anglicano 
anni  1640.  Cum  certa  cultus  ecclesiastici  argu- 
menta  non  inveniamus,  videri  possunt  dicta  in 
Praetermissis  ad  xn  Septembris. 

SS.  Euticcs  et  Acutius  martyres,  una  cum  S,  Ja- 
nu&rio  passi ,  hoc  die  coluntur  Neapoli.  Atoynnia 
ad  illos  spectantia  in  S.  Januario  et  Sociis  tra- 
ctata  sunt  ad  Xix  Septemb. 

S.  Pomposag,  V.  M.  Cordubensis,  meminit  hodie 
Ferrarius.  Data  est  cum  Martyrologio  Romano 
ad  xix  Septembris. 

Victor  episcopus  Metensis  hodie  annuntiatur  apud 
Ferrarium  in  Catalogo  GeneralL  In  plerisque 
Catalogis  episcoporum  Metensium  duo  ponun- 
tur  Victores  consequenter,  nimirum  quintus  et 
sextus  inter  episcopos  Metenses.  Si  credimus 
Meurissio  inHistoria  episcoporum  Metensium, 
quorumprimum  ad  tempora  S. Petri  Apostolo- 
rum  principis  deducit,  rexerint  ecclesiam  Me- 
tensem  Victor  I  et  Victor  II  circa  medium  se- 
culi  2.  At  alii  scriptores  tam  antiquum  non 
existimant  episcopatum  Metensem.  Quod  ma- 
gis  spectat  ad  hunc  locum,  Calmetus  in  prima 
editione  Historise  Lotharingiaz  tom.  i  col.  178 
asserit,  in  omnibus  antiquis  catalogis  haberi 
duos  Sancios  Victores  quorum  reliquiee,  inquit, 
conservantur  in  eadem  arca,  et  quorum  festum 
eadem  die  celebratur.  Attamen  in  Catalogo  epi- 
scoporum,  quem  laudato  tomo  pr&misit  Cal- 
metus  col.  xxi,  neutri  Victori  titulus  Sancti  at- 
tribuitur;  uti  nec  in  secunda  editione  col.  xxin, 
licet  omnes  Victorum  decessores  et  primus  suc- 
cessor,  midtique  deinde  alii  utroque  loco  nomi- 
nentur  Sancti.  Idem  fit  apud  Meurissium,  etin 
pluribus  aliis  episcoporum  Metensium  catalo- 
gis.  Pr&terea  videtur  Calmetus  in  secunda  edi- 
tione  Operis   sui  expunxisse  omnia,  quse  de 
cultu  utriusque  Victoris  dixerat  inprima.  Qua- 
propter,   etiamsi  Meurissius  pag.  33  asserat, 
utriusque  Victoris  corpus  servari  in  ecclesia 
S.  Clementis,  cum  tamen  nec  Sanctos  vocet, 
nec  cultum  asserat,  fatendum  est,  nec  gesta 
nec  cultum  Victoris  alterutrius  nobis  esse  co- 
gnita. 
S.  Florentii  abbatis  mentio  est  apud  Ferrarium, 
qui  eum  annuntiat  in  monasterio  Lirinensi,  uti 
et  Saussayus.  Wion  et  Dorganius  Florentium 
abbatem  annuntiant  sine   loco.  At  Vincentius 
Barralis  in  Chronologia  Sanctorum  Lerinen- 
sium  pag.  367  fatetur,  se  nihil  invenire  de  illo 
Elorentio,  neque  in  manuscriptis  Lerinensibus..., 
neque  in  typis  excusis  codicibus.  Verum  deinde 
adjungit :  Indices  tamen  perantiqui  manuscripti 


29] 

ccenobii  Lerinensis  constanter  habent :  S.  Floren- 
tius  abbas  Lerinensis,  quo  temporeclaruerit,  non 
liquet.  Prasterea  in  Officiis  propriis  ecclesix 
K™onensisinArmorica,quceimpressahabemus 
anno  1610,  ad  hunc  diem  mentio  fit  Elorentii 
abbatis,  cujus  praescribitur  commemoratio.  At 
cum  hodie  celebretur  S.  Florentius  presbyter 
Pictaviensis,  qui  a  nonnullis  abbas  vocatur, 
faalecontingere  potuit,  ut  hic  indicibus  Leri- 
nensibus  adscriberetur,  aut  abbas  crederetur, 
nec  altemus  camobii,  quam  Lerinensis,  prasser- 
tim  cum  floruerit  seculo  iv.  Quidquid  sit,  non 
habemus  rationes  idoneas  ad  asserendum  Flo- 
rentium  abbatem  Lerinensem. 
Silvani  episcopi  Nazareth  et  confessoris,  mag-me 
sanctitatis  viri,  B.  Hieronymo  familiarissimi,  ut 
patet  ex  gestisejusdem,  ait  Grevenus.  Eumdem, 
ut  S.  Hieronymi  discipidum,  annuntiat  Mau- 
rolycus,  etutrumquesecutus  estFerrarius  aui 
insuper  assignat  Petrum  de  Natalibus  tib  8 
cap   104  in  S.  Hieronymi  Vita.  Habet  revera 
laudatus  Petrus  Historiam  bene  prolixam  de 
SUvano  Nazareno,  ut  vult,  episcopo ;  sed  tot  re- 
fertam  fabulis  et  anachronismis ,  ut  nequeat 
sine  risu  tegi  a  viro  vel  mediocriter  critico  et 
historico.  Silvanus  abbas  apud  eosdem  Greve- 
num,  Maurolycum  et  Ferrarium  memoratur, 
in  eremo  Scythi;  rursum    ex  Catatogo   Petri 
hb.  8  cap.  105,  qui  tamen  non  indicat  obitus 
diem.  Reperitur  in  Vitis  Patrum  apud  Roswey 
dum  frequenter  memoratus  abbas  Silvanus. 
Ahus  Silvanus  midtum  taudatur  in  Vita  S.Pa- 
chomii,  cujus  erat  discipulus.  Neutrius  cuttum 
tnvenio:  sedPriorest,  quem  laudat  Petrus  de 
Natatibus  loco  assignato. 
Eomarici  ac  sociorum  ejus  quingentorum  octoginta 
quinque  meminit  Grevenus,  Landone  eos  annun- 
tians.  Consonat  Martyrologium  Ms.  Trevirense , 
quod  fortasse  secutus  fuerit :  tocus  tamen  ibi 
scribitur  Lautonre.  Non  dubito,  quin  ex  errore 
verba  ista  provenerint;  sed  fontem  erroris 
certo  detegere  non  seque  semper  est  facite.  Non 
alia  melior  occurrit  conjectura,  quam  nomen 
Laudonis  aut  Laudi  sumptum  fuisse  pro  toco; 
numerum  vero  Sanctorum  ex  Thebxis  fuisse 
mutuatum,  et  ex  vitioso  quodam  codice  Boma- 
ricum  pro  Mauritio  substitutum.  Non  auderem 
ejusmodi  conjccturas  facere,   nisi  frequentia 
id  genus  Greveni  spalmata  didicissem,  simul- 
que  viderem  Laudonem  ab  ipso  hodie  prxter- 
mitti,  numerum  vero  Sociorum  convenirecum 
numero  Sociorum,   qui  in  variis  Martyroto- 
giis  S.  Mauritio  tribuuntur,  exceptis  sex  mit- 
libus,  qui  facite   in  aliquo  codice  potuerunt 
omitti. 
Domitius  presbyter,  et  Sancti  Columbae  discipulus, 
memoratur,  ut  Sanctus,  apud  Camerarium,  qui 
assignat  Historiam  Scoticam  Joannis  Leshvi 
tib.  !•  in  Aidano.  Mentio  ibirevera  fit  aticujus 
Domitii,  qui  cum  S.  Cotumba  et  atiis  inAlbio- 
nem  venisse  dicitur ;  sed  nihil  affertur,  quo  cre- 
dere  possumus,  ut  sanctum  umquam  fuisse 
cultum.  Eumdem  Domitium,  ut  abbatem,  com- 
memoravit  Camerarius  ad-Zl  Apritis,  ut  ibi  in 
Prastermissis  est  observatum. 
Barbara  et  Julinna,  sine  atiis  adjunctis,   memo- 
rantur  in  Fastis  ecclesiw  Alexandrinas  apud 
Ludolfum. 
S.   Antranus  episcopus,  de  quo  Maurolycust  est 
S.  Emmerammus  Ratisbonensis,  de  quohocdie 
agimus, 
Dedicatio  basilicae  S.  Maria?  annuntiatur,  Messanae 
in  Sicilia,  apud  Octavium  Cajetanum  in  Mar- 

tyrologio 


OGQ 


A       turologio  Sicido. 

Dedicntio  ecclesiffi  S.  Augrustini ^rojwivovocomttm 

memoratur  8«  Martyrologio  Novocomensi. 
^damus  Ruftis,  cum  tftuto  Beati,  memoratur  Ba- 

'  rii  in  Apulia  apud  Ariurum  in  Martyrologio 
Franciscano,  sed  ille  titutus  omittitur  apud 
Hueberum  in  Menologio.  Dictum  tamen  Beati 
titidum  Adamo  aliquando  etiam  dat  Waddingus 
et  passim  Fremaidus  in  Vita  Belgica.  Mira- 
cula  qusedam  de  Adamo  narm^  Bartholom&us 
■  Pisanusin  Libro  Conformitatum pag .  186,  non 
utiturjamen  Beati  frYuZo,  ^  won  Barii,  se^ 
B:iruli,  (/«orf  oppidum  est  regni  Neapolitani, 
vulgo  Barotta  dictum,  ponit  obitum  et  sepultu- 
ram  Adami.  Rursum  pag.  157  ata  scriH  :  Cu- 
stodia  Barolitana  habet  locum  Barolum,  in  quo 
praedioat  suis  exemplis  et  miraculis  frater  Adam 
Rufus.  Barulum  aidem,  vel  Barolum,  ul  hic 
scribitur,  ipse  Pisanus  a  Bario  clarissime 
distinguit,  cum  mox  pergat  ad  Custodiam  Ba- 
riensem  Tossiniacensis  tamen  in  Historia  Se- 
raphicx  religionis  pag.  70  Adamum  Rufum  rur- 
sum  Barii  figit,  et  Beatum  vocat.  De  tempore, 
quo  floruit,  etiam  dissentiunt  scriptores ;  nam 
B  Fremautus  seculo  xin  attribuit  Adamum,  Ar- 
turus  toto  seculo  posteriorem  facit.Verum,quod 
unice  qusesivi,  cultum publicum  nullus probat, 
eaque  de  causa  Beati  titidus  mihi  nequit  suffi- 
cere  ad  Adami  gesta  latius  enarranda.  Plures 
alii  in  Martyrologio  Franciscano  referuntur, 
et  ibidem  videripoterunt,  cum  nequeamus  ipso- 
ruat  cultum  probare. 

Gerardus,.  vel  potius  Geraldus,  ex  Ordine  Cister- 
ciensi  episcopus  Tornacensis,  cum  titulo  Beati 
memoratur  apud  Henriquez,  sed  sine  indiciis 
cultus  pubtici.  Eumdem  celebrat  Saussayus,  ut 
venerabilem. 

Otto,  ex  abbate  Morimundensi  in  Lotharingia, 
episcopus  Frisingensis  in  Bavaria,  annuntiatur 
hodiecum  titidoJ^eati  apud  Chalemotum postri- 
die  apud  Menardum.  Obiit  hoc  die  anno  1158 
Morimundi,  moribus  religiosis,  gestisque  et 
virtutibus  non  minus  clarus,  quam  scriptis  et 
genere  illustrissimo.  Attamennoninvenio,  um- 
quam  honoratum  fuisse  cultu  ecclesiastico. 
Quare  de  gestis  ipsius  videri  poterit  Historia 
Frisingensis  Caroli  Meichelbeck,  qui  tom.  4 
mutta  de  Ottone  Frisingensi  conquisivit. 
q  Homodei,  eremita  Vallumbrosanus,  annuntiatur 
in  Martyrologiis  Benedictinis  Wionis ,  Me- 
nardiet  Dorganii,  ut  beatus.  Eudoxius  Locca- 
telli  in  Opere  Italico  de  Viris  illustribus  Ordi- 
nis  Vallis  Vmbrosse  lib.  3  cap.  52  eidem  cum 
eodem  titido  elogium  contexit;  ex  quo  liquet, 
virum  fuisse  vitee  sanctae,  et  maxime  austerm. 
Defunctum  dicit  anno  1519,-  sed  nulla  profert 
pubtici  cultus  indicia. 

Matthaeus  Bordier,  Nicolaus  Danes,  et  Adrianus 
Rossignolius,  Ordinis  MinimorumS.  Francisci 
de  Paida,  simul  inter  pios  memorantur  apud 
Saussayum. 

S.  Theche  V.  M.  mentio  est  in  Kalendario  Ms.,  in 
Romano  Martyrologio  ad  xxiii  Septemb. 

S.  Ama,  in  textu  mendose  Anna,  virgo  apud  Jon- 
villaeam,  Campaniee  Gatlicse  oppidum,  annun- 


PR.ETERMISSI 

tiatur  ab  Arturoin  Gyn&ceo.  Castellanus eam-  D 
dem  refertad  xxiv  Septerab. 

SS.  Victor  et  Ursu*»,  qui  creduntur  fuisse  ex  legione 
Thebsea,  passique  sunt  Solodori  in  Helvetia, 
hodieannuntianturinMartyrologioGermanico, 
sed  in  Romano  et  aliis  ad  xxx  Scptemb. 

S.  Antoniuus  aut  Antonius,  ut  episcopus  Melden- 
sis,  hodie  annuntiatur  apud  Ferrarium.  De  eo 
ageturunacum  S.Sanctino  moxmemorando, 
sed  Meldis  colitur  xxx  Septemb, 

B.  Mauritius,  abbas  Ordinis  Cisterciensis,  satis 
obscure  annuntiatur  apud  Henriquez  ad  hunc 
diem,  apud  Chalemolum  vero  ad  13  Octobris, 
ubi  ct  cultus  publicus  eidem  asseritur.  Iiabe- 
mus  Vitam  Ms.  B.  Mauritii,  qui  in  ea  obiisse 
dicitur  die  v  Octobris. 

SS.  Cassius,Florentius  et  Socii  martyres  Bonnsc  in 
Germania  memorantur  in  Martyrotogio  Ger- 
manico  hodie,  in  Romano  ad  x  Octobris 

S.  Sanctini,  ut  episcopi  Meldensis  et  discipuli 
S.  Dionysii  Areopagitie,  memoria  est  hodie  in 
Martyrologio  Romano.  At  cum  Meldis  colatur 
die  xi  Octobris,  eojam  remissus  est  cum  S.  An- 
tonino  in  Prsetermissis  die  %%Maii.  Hoctanto 
libentius  hic  sequimur,  quod  sic  ante  agi  possit  E 
de  S.Dionysio.  Itaque  lector  exspectet  dicenda 
ad  xi  Octobris. 

S.  Martini  Papse  et  martyris  memoria  recurrit  in 
Menms.  Colitur  die  xn  Novemb. 

Cephas  et  Saulus  ponuntur  in  Fastis  ecclesiee  Ale- 
xandrinse  apud  Ludolfum.  Saulus  certo  est 
S.  Paulus,  de  quo  actum  est  ad  ZdJunii.  An  vero 
Cephas  etiam  sit  S.  Petrus  illeque  a  S.  Paulo 
fuerit  reprehensus,  ut  crediderunt  SS.  Augus- 
tinus,  Hieronymus,  Chrysostomus  aliique  San- 
ctiPatres,  et  hodie  plerique  interpretes ,  contra- 
dicentibus  tamen  nonnidlis  etiam  hodie,  uti  ex 
antiquis  aliqui  Cepham  illum  a  S.  Petro  distin- 
guere  voluerunt,  non  est  hujus  loci  examinare. 
Hoc  certum  est,  Cepham  aliquem,  tamquam 
unum  ex  septuaginta  discipulis  memorari  in 
Fastis  Grsecorum  diebus  pluribus,  ut  jam  di- 
ctum  est  in  Prsetermissis  ad  29  Martii,  et  rur- 
sum  dici  poterit,  quando  recurret  apud  Grsecos, 

ad  vin  vel  ix  decemb. 

SS.  Firmi,  Rustici  et  Proculi  translatio  Bergomi 
memoraturapudFerrarium.Detranslationibus 
SS.  Firmi  et  Rustici  disputatum  est  ad  ipsorum 
Acta,  data  ix  Aug-usti.  An  recte  adjunctus  sit  j 
S.  Proculus,  Veronensis  episcopus,  opinor  exa- 
minari  poterit,   ubi  de  S.  Proculo  agetur  ad 

ix  Decembris. 

Sanctulus  presbyter  ,cujus  mirabilianarrat  S.Gr^e- 
gorius  lib.  3  Dialogorum  cap.  37,  commemo- 
ratur  hodie  a  Ghinio,  ut  beatus,  sed  sine  indi- 
ciis  cultus  ecclesiastici.  Si  cultum  habuerit, 
latius  de  Sanctulo  agetur,  quando  memoria  ejus 
recurrit  in  pluribus  Martyrologiis,  ad  xv  De- 

cembris. 

S.  Serotinus  martyr  Senonis  ad  hunc  diem  an- 
nuntiatur  apud  Casteltanum.  Apud  Saussayum 
et  in  Actis,  quse  nobis  missa  fuerunt,  Serotinus 
jungitur  cum  Sabiniano  et  Potentiano,  qui  in 
Martyrologio  Romano  sunt  ad  xxxiDecembris. 


<3$p) 


DE 


DIE  VIGESIMA  SEOUNDA  SEPTEMBRIS. 


DE   S.   PHOU   HORTULMO    MART. 


hVCtOU 

J  s. 


SINOPE  IN  PONTO 


COMMENTARIUS    PR^EVIUS 


ActaSPho-  rxne  hic  alias  disputanda  fuissent  de  tri- 
Ascenoepi-  I  MPhct  ™&rtyre  Phoca,  gemxno  Sinopensi , 
$coPo,scd  Vfc^  tertio  Antiocheno,  dudum  disputata  sunt 
sttjlo  oruto-  in  S.  Phoca  episcopo  et  martyre  Sinopensi 
rio,  ad  xiv  Julii.  Itaqite  non  midta  hoc  Idco  disse- 

renda  veniunt,  sed  unice  agendum  de  S.  Pboca, 
hortulano  et  martyre ,  cujus  Acta  conscripsit 
Asterius,  Amasenus  in  Ponto  episcopus  ,  qui 
floruit  exeunte  seculo  iv  et  ineitnte  v.  DeAsterio, 
quem  Combefisius,  Ruinartius,  et  Tillemontius 
titulo  Sancti  passim  honorant,  quemque  Ceitlie- 
rus  tom.  Spag.  487  ob  Homilias  aliqitot  scriptas 
B  Doctoris  Ecclesise  titulo  etiam  liberaliter  donat, 
plurajam  dixi  in  S.  Euphemia  Chatcedonensi 
ad  xvi  Septembris,  ibique  observavi,  de  citltu 
ipsius  ecclesiastico  aut  sanctitatis  titulo  nihit 
nobis  innotescere  ex  Martyrotogiis  aut  monu- 
mentis  antiquis.  Itaque  a  titulo  Sancti  absti- 
neo,  etsi  eo  titulo  usus  etiam  sit  Cuperus  noster 
ad  xiv  Julii.  Asterium  tamen  veneramur ,  ut 
episcopum  pium  et  eloquentem.  Quod  autem  spe- 
ctat  ad  Orationem,  quam  habuit  de  S.  Phoca  ho- 
dierno,  dubitare  non  possumus,  quin  habeat  ali- 
quid  exaggerationis  oratorise  in  locis  variis.  Tale 
est  illud  num.  4,  ubi  S.  Phocara  vocat  Sanctum 
Sanctorum  etc.  Tale  illud  num.  5  :  Quotquot 
Dominum  Christum  noverunt,  iidem  quoque  ejus 
noverunt  fidelem  Servum ,  nimirum  S.  Phocam. 
Einc  nescimus,  an  similiter  exaggerata  non  sit 
acerbitas  persecutionis,  num.  7  relatee,  in ,qua 
passus  est  Sanctus. 

2  Et  certe  noltem  ego  S.  Phocse  attribuere,  quse 
illi  attribuit  Asterius  nuni.  9,  itbi  Phocas  dicitur 
lictoribus  declarasse,  se  esse  Phocam,  quem  quse- 
rebant.  Non  exagitabo  tamen  consilium  illud  San- 
cti,  quo  maluit  se  prodere  quserentibus,  quam  fu- 
^  gere.  Fuerunt et  aliixqui similia  fecerunt.  Verum 
monita  illa,  quibus  S.  Phocam  usum  dicit  Aste- 
rius,  ut  carnifices  induceret,  ad  mortem  sibi  infe- 
rendam,  ego  magis  Asterii  esse  existimo,  quam  S. 
Phocag.  Quis  theologus  dicat.  S,  Phocse  licitum 
fuisse,  quod  Asterius  enarrat  his  verbis,  qusesitb- 
jungo?  Ad  hsec  vero  animos,  ut  se  interficerent,  ex- 
hortatione  addebat :  jubebatque,  ne  quidquam  du- 
bitarent,  dicens,  ne  fore  quidem  illorum  manuscae- 
dem,  sed  eorum  facinus,  qui  prrecepissent.  Dixit, 
persuasit  etc,  Hsec  non  satis,  opinor,  consideravit 
Asterius :  neque  enim  licebat  Sancto  hortari  car- 
nifices  adcsedem  injustam,  nequevere  dicerepo- 
terat,  ipsos  culpacarituros,  si  impia  jussaperfi- 
cerent.  Si  autem  constaret,  S.  Phocam  rcvera  si- 
milia  fecisse,  excusandus  esset  ob  simplicitatem 
et  ignorantiam,  non  laudandus,  nisi  ob  fidem  et 


quo  multa 
supra  veri- 
tatcm  exan- 
(jcrantur. 


hie  recuden- 
da. 


fortitudinem.  Verum  cum  tota  Oratio  exaggera- 
tionibus  sit  ptena,  dubitare  nequeo,  quin  multo 
plus  exaggerationis  oratorisc  sit  in  toto  ilto  loco, 
quam  simpticis  veritatis.  Manifesta  rursum  est 
exaggeratio  in  illis  verbis  num.  xi .-  \on  minus  au- 

temRomaniPhocamcolunt.quamPetrumetPaulum. 
Rursum  num.  xn  mire  exaggerat  patrocinium 
nautis prsestitum;  cum  illorum  etiam  facit  patro- 
num,  qui  Occidentalem  navin-ant  Oceanum  :  acsi 
nautis  Germanis,  Gallis,  Britannis,Hispanis  xque 
notus  fuisset  S.  Phocas,  quam  Ponti  incolis.  Mitto 
alia  :  nam  omnia  seque  videntur  exaggerata.         E 

3  Combefisius  in  Annotatis  adlaudatam  Asterii  OratioiUa 
Orationem,  quamGrseco-Latinam  ediditinAucta-  >nm edila> « 
rionovopart.  lacol.  WJ,existimat,Asteriumcon- 
fudisse  duos  Sanctos  synonymos,  Sinopenses  am- 
bos,  et  nonnidla  S.  Phoca;  hortulano  attribuisse, 
quseerantPhocseSinopensisepiscopi,sub  Trajano 
passi, utcreditur.Sicaiia  S.  Gregorio Nazianzeno 
confusos  esse  duos  Cyprianos,  quod  verum  est.Mi- 
ramur  sane,S.  CyprianumCarthaginensem,  cete- 
berrimum  Ecclesiscdoctorem,  confundiaNazian- 
zenopotuissecum  Cypriano  martyre  Orientali,  de 
quo  agemus  ad  xxvi  Septembris.  Attamen  non  sta- 
tim  credemxts,  idem  accidisse  Asterio  in  gemino 
Phoca  Sinopensi.prsesertim  cum  hic  loco  vicinus 
esset,  facilequescireposset,  unusneapud  Sinopen- 
ses  Phoca*,  anduo colerentur.Quapropier  mm  in- 
venio  istius  confusionis  rationes  satis  probabiles, 
cumqueAsteriusmajoremsaltimunteturitatemha- 
beat  omnibus  illis,  qui  scripserunt  de  S.  Phoca 
episcopo,  omnia  illa,  qiuv  in  laudem  S.  Phoc„  re- 
fert  Asterius,  illi  omnino  attribuenda  censeo  cum 
hac  cautela,  ut  nimise  exaggerationes  sano  etpro- 
babili  sensu  exponantur.  Tillemontius.  5  Nota  i  in 
S.  Phocam suspicatur,  unwn tantum  fuisseS.Yho- 
camapud  Sinopenses,  quiade  uno  tantum  merni- 
nit  Asterius.  Verum  et  hsec  conjecturu  fuit  refu- 
tata  ad  xiv  Jitlii  in  S.  Phoca  episcopo  martyre, 
tamquam  minus  probabilis,  et  non  satis  fundata. 
Certe  in  Menseis,  in  Menoiogio  Sirtetiano,  et  in 
Synaxario  Ms.,  guod  fxtit  Sirmoiidi,  geminus 
Phocas  eodem  die  annuntiatur  Sinope,  etelogium 
tderque  habet  satis  prolixum  et  omnino  distin- 
ctum.Elogia  ipsa  non  recito,  quia  compentUo  data 
sunt  ex  Actis  edendis,  sive  ex  Oratione  Asterii. 
quam  necessariis  Annotatis  iltustratam  exeditio- 
ne  Combefisii  subjurigo.  Fuit  eadem  Latineedita 
apud  Surium,  sed  amputata  exordii  parte.  Titu- 
lus  apud  Combefisium  hic  prmfigitur  \  Aoreptou 

imay.oizov  Ay.oLG-ictz  kyxdifuov  el;  ocyiov  izpny.xoT^x 
$„x«y.  Asterii  episcopi  Aniasca?  in  sauctum  hiero- 
martyrem  Phocam. 


A(TA 


291 


ACTA  S.  P1I0C.E  HORTULANI  MABT. 


D 


ACTA 

SIVE     ORATIO     ENCOMIASTICA 
Auctore  Asterio  episcopo 


EX  EDITIONE  COMBEFISIl 


PROLOGUS 


Memoria  Sanctoram  utilis  virtutem  colentibus  :  celebritas  S.  Phocce 


Exempla 
Sanctorum 
utilia  virtu- 
tem  sectanti- 
but. 


sicut  expc- 
ricntia  artcx 
discentibus 
ncccssaria : 


C 


sepulcro  S. 
Phocv  gesto- 
rumejusme- 
moria  reno- 
vata. 
a 


Pulchra  est  ac  utilis  honesta  colentibus  San- 
ctorum  memoria.  Nedum  enim  eos,  qui  Yir- 
tutis  ac  pietatis  desiderio  tenentur,  sermoue  eru- 
dit,  verum  etiam  eorum,  qui  recte  vixerunt,  actio- 
nes,  locupletes  magistros  producit.  Idcirco  etiam 
Dominus  noster  egregiorum  operum  documenta 
tradens :  Qui  autem  fecerit,  inquit,  et  docuerit, 
hic  magnus  vocabitur.  Et  alibi;  Luceat  lux  ve- 
stra  coram  hominibus,  ut  videant  opera  vestra  bo- 
na,  et  glorificent  Patrem  vestrum,  qui  in  cselis  est. 
Doctrina  enim,  qute  sermone  consistit,  inferior  im- 
beciliiorque  reali  operis  exhibitione  magistra  exi- 
stit :  ac  quanto  visum  auditu  certiorem  dicimus, 
tanto  liquet  actionem  sermone  potiorem  esse.  In 
huncmodumscientias  addiscimus  :  in  hunc  modum 
edocemur  artes  :  ut  nimirum  prius  sermone  ad  disci- 
plinam  provehamur;  tumque  manu  ac  experientia 
obscuram  eam  firmemus. 

2  Ac  geometra  quidem  multa  in  libro  posita 
opera,  ac  aures  sermone  magistri  plenas  habens, 
haud  aliter  variarum  figurarum  vim  percepturus  sit 
quam  ubi  puncta  ac  lineas,  circulosque  in  tabella 
didicerit.  At  neque  astronomiffi  desiderium  haben- 
tem  nudus  sermo  disciplinam  doeuerit;  ac  nisi 
erudiens,  scienti  arte  globum  coram  versans,  ipsis 
oculispolimotum  exhibuerit.Medicus  denique,tam- 
et  si  laboris  plurimum  in  Hippocrate  ,  ac  reliquis 
medicre  artis  doctoribus  posuit,  rudis  est  artis  cu- 
randi,  donec  plures  infirmos  invisens,  ab  asgrotis 
ipsissanandi  modum  didiccrit.  Sic  nos  quoque  disci- 
puli  Martyrum  fortinm  virorum  actiones,  magistro- 
rum  loco  nobis  ante  confessionis  agonem  statuentes 
ad  extrema  usque  pericula  pietatem  servare  edoce- 
mur  :  qui  nimirum  sacros  eorum  loculos  ac  sepul- 
chra,  velut  columuas  literis  insculptas,  ac  martyrii 
certamen  accurate  prodentes,  adspectemus. 

3  Quemadmodum  autem,  qui  accedunt  ad  quer- 
cum  Mambre  ,  vel  ad  coemptam  specum ,  quam 
Ephrou  a  Chettffius  vendidit  in  Sarae  sepulturam  : 
quo  locoipse  cum  filiis  Patriarcha  jacet;  statim  cum 
locorum  aspectu  animis  imaginem  renovant,  ac 
mente  contuentur  fidelem  Patriarcham;  primitias 
illas  religionis;  primam  in  eo  circumcisionem  :  sed 
et  eos,  qui  ab  illa  radice  germinarunt,  surculos  co- 
gitant;  ncmpe  Isaac,  Jacob;  ac  cum  virorum  re- 
cordatione  totius  eorum  historiasspectatoresfiunt : 
sic  et  ego  hodie,  ter  beati  Phocse  venerabile  delu- 
brum  adiens,  cx  loci  specie  omnium  simul,  quse  de 
illogesta  narrantur,  memoriarepleor.  Videoprofes- 
sione  hortulanum,  animo  simplicem,  hospitalem 
maritimae  regionis  eximium  decus;  in  mediterra- 
ucam  beneficum;  Sanctum  illum  Sanctorum;  ac  iis, 
qui  Christi  causa  consecuti  sunt  gloriam,  gloria  po- 
tiori  auctum. 


Kalr\  v.aX  cuptcjipouffa  rof;  dffxoufzevot;  tol  tTTtovdala 
ruv  dyltov  rt  ptvyjpy].  o:j  ydp  loyu  Tratoeuei  ptdvov  rou; 
e-tSjf/.ouvra;  dperr];  v.aX  suffe(3eias,  dXkd  xat  tckc,  Trpd- 
l-et;  rwv  (3ectcoxdrcov  opQdc,  evapyef;  dtoaffxdAou;  Trport- 
.STjffi.  dib  xai  6  Kupto;  r,f/.cov,  rd;  rcov  dptarcov  xaropGco- 
ptdrcov  u7To£r;xa;  dtdovq,  cprjfftv  •  Sc,  o"  dv  itoirp-n  v.ai 
dtddc,-/),  ovToq  [xkyac,  xAyj^fferai.  xat  dXkayoj  ■  Aafxij/drto  •" 
rd  cpco;  rjptcov  ZLmpotrOzv  rtov  dv,Spco7rcov,  07T«;  tdcofft  ra 
v.aXd  zpya,  v.al  do;dffcofft  rdv  Trarepa  uptcov  rdv  ev  tqic, 
oupavof;  .  r,  ydp  ).oyiv.'h  TratdVjfft;  rr};  Trpaxrtxy;;  evep- 
ydac,  rjrrcov,  v.ai  dffQeveorepa  ot&dffxaXo;  '  xat  6'ffto  rrj; 
aKorjq  rr,y  tfdiiv  axpt€eorepav  etvat  cpafxev,  roffo-jrc.)  cTico- 
pioXoyyjrat  rou  loyov  rr,v  Trpa^tv  xpareiv.  oiirco  ra;  effi- 
(jTr^ac,  {j.av$dvoLj.zv  •  ourco  ra?  Tzyyac,  ex7rato*eud^eSa, 
Xoyoi  Trpdrepov  7rpo;  rr,v  ptaS"r,fftv  evayd/xevoi  *  etra  ^etpt 
xat  Tretpa  tyiv  dfiotdpav  *  xparuvovre^.  *l,aixv$oav 

2  Kat  TroX^a  ptev  6  yeco/jterpyj;  Trept  ryjv  €t'oXov  xaptcov, 
xat  7iXr,pwQzlq  iiapd  tqv  cTt^affxaAou  rr,v  dxoriv,  ovv.  aX- 
Xm?  xaraXr'/t];erat  rcov  7rotxi'Xeov  Ly/r\if.dT(tiV  Tr\v  (Juvd/xtv, 
dv  ptYi  xarap.dQy)  Ta  xevrpa ,  xai  Tac,  ypa/xptd;,  xat 
rou;  xuxXou;  E7ii  rou  7rtvaxo5  ,  ov  lj.'zv  rot  ouae  TOV  dffrpo- 
vop-iac,  eTrtSvu^ffavra  d  loyoq  fxdvov  Tratdeuet  ro  ff7rou- 
cTac^dptevov,  dv  ptv)  ryjv  crcpafpav  aurco  TrepicTtvr^ffai;  ejrt- 
ffrrjt/.dvco;  d  7rai<Jeurr,i; ,  rot;  dcpS^a^ptor;  Trapadco  rou 
■ko),ov  rr,v  xtvyjfftv.  xai  d  tarpo;  cTe,  noXXd  rco  'iTTTroxpd- 
ret  xapttoy ,  xai  rof;  dAAot;  xaS"r,yr,rar;,  dvzTtLGTY^titMiV 
ecrt  3"epa7reurr,;,  Trptv  avKpbc  rou;  koHoLic,  fiadiGac,  dppco- 
ffrou;,  izap''  aliToiv  {idO-fj  rcoy  vocrouvrcov  rd  SepaTreuecv.  ov- 
rco  or,  v.a\  'hikzlc,  oi  tAaS^rai  rwv  f/.aprupcov,  Taq  Trpd^et;  p 
rtov  xaprepcov  dvdpcov  TTpd  Tr,q  ot/.oloyiac,  ditJaGv.dXovc,  Trot- 
ouptevot,  [xavOdvoiizv  a%pt  rcov  eff^drcov  xtvijuvcov  cpu^dr- 
retv  euffEjSetav,  aurd;  rd;  tepd;  %r\v.ac,  aurcov  xaQaTrep 
ffrrjXa;  Trp0ffo?.£7r&V7£;  ypd^y.atjL  v.zyapay Lj.ivaq,  v.ai  dr}- 

/ouffa;  dxptj3co;  tov  (j.apTvpicu  rr,v  dycovtav.  , 

3  "Offrrep  oe  oi  TrXyjtnd^ovre?  nj  dpvX  rvj  MaptjSpy;,  r) 
rto  ff7ryj?.at'co  rco  covrjrco ,  oTrep  'Etppalpt  d  Xerrafo;  ei; 
ratpvjv  rv;;  Xdppac,  dnidoTO  •  zvOa  dri  v.al  aurd;  cruv  rof;  ■ 
Tratfftv  d  Trarptdp^y;;  dKQv.ziTat,  eu^eco;  pterd  rrj;  3ea; 
T&tv  roTrcov  ev  rot;  Xoytffptof;  dvavzovvTai  r/)v  tyavTa- 
triav ,  xat  f3Xe7roufft  rvi  c^tavota  rdv  Trtffrdv  TTarptdp- 
/yjv  •  rrjv  aTrap^v  rrj;  euffe/3et'a;  *  ryjv  ev  exetvw  tte- 
pLzoixr.v  •  loyi%ovTat  6*e  xat  rou;  Tnq  exetvou  pt^r,;  aTro- 
p/affr/jffavra;,rdv'Iffadx,  rdv'Iaxw(3-  xat  pterd  ryj;  ^.yrifxyj; 
rcov  dvclpcov  6'Ar/;  ryj;  in  aurou;  tffropta;  ytvovrat  5earai  ■ 
ourco  xdyco  ffriaepov,  rdv  rt/Jitov  ffyjxdy  rou  rptfffxaxa- 
ptou  $coxd  xaraAa(3wv ,  ex  rou  rdjrou  7rArjpouf/.at  rrj; 
ftvyjprj;  7rdvrcov  olj.ov  rcov  eTr'  aurcji  Xeyof/ivcov  cTtrjyyj- 
fiarcov.  f3?i7Tco  rdv  xyjrroupdv  rd  eTTtrrideufjLa,  rdv  aTT^a- 
crrdv  "^  ^X^>  T°y  9tXdt;£vov,  rdv  rr);  TrapaXt^;  E^at- 
perov,  rov  ryj;  Lxztjoyziov  euepyerrjv  "  rdv  dytcov,  xai  rcov 
tJzdolaatj.i vcov  dtd  Xpitrrdv  evdo^drepov. 

4  'lepd; 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SKPTKMBRIS. 


B 


5    Taura  oe  dtYjXOov,     hx  OElEu  'i>; 


m 

4  Sacer  quidera  est  ac  divinus  universus  g-enero- 
sorum  ac  fortium  martyrum  catalogus,  pas-ione 
debitam  pro  passione  referens  gratiam :  ac  san- 
gruine  prosanguine  debitam  omnium  Salvatori  sol- 
vens  remunerationem.  Verum  in  bis  ipsis  non  una 
est  omnium  gloria,  uec  una  mcnsura  cunctis  ajqua- 
lia  attnbuta  sunt  praemia  :  quin  primum  et  secun- 
dum  ne  Sanctorum  quidem  effugit  eatalog-us.Ilujus 
autem  rei,  ut  arbitror,  causa  est,  quod  sit  judex  ac- 
curatus,  nec  quicquam  in  partera  alteram  inflecti 
queat.  Intuetur  enim  et  suppliciorum  mag-nitudi- 
nem,  et  tolerantire  constantiam;  examinansque  cer- 
tamina,  pro  meritorum  ratione  athletis  distribuit 
prsmia.  Neque  vero  mirandum  est,  ita  a  Deo  Uono- 

rou  ttnpfafwnc  va;  ocopea;      rari  justitiam,  cum  ne  in  humanisquidem  impera- 

tores  ac  agronothetieviro.s  fortes,aut  pugiles,aequali- 
teruniversos  habcant;  sed  cuique  pro  rei  prasclare 
gestas  modo  dona  congTuadecernant. 

5  Hcec  autem  disserui,  quo  Virum,  qui  hodierni 
conventus  nobis  prajbuit  causam,  sociis  ac  pugili- 
bus,  qui  eosdem  desudarunt  agoues,  illustriorem 
ostendam.  Nam  alii  quideni  neque  omnes  apud 
omnes  sunt  noti,  neque  hominum  sermone  virtutem 
celebratam  habent :  Phocam  autem,  nemo  est,  qui 
ig-noret:  sed  quomodo  solis  radius  universorum 
oculis  explicatus  est ;  ita  etiam  hujus  Martyris  fama 
omnium  aures  circunsonuit:  atque  ut  paucis  dicam, 
quotquot  Dominum  Christum  noverunt  b,  iidera 
quoque  ejus  noverunt  fidelem  Servum.Verum  enim- 
vero  relictis,  si  videtur,  quae  ille  eum  aliis  encomia 
habet  communia,  eximias  Martyris  laudes  marty- 
rum  amantibus  vobis  recensebo. 


4  Jepo;  y.VJ  yip  xx[  Bttrnfoto;  dita;  6  rm  ytwaiw 
papTupw  v.xrdloyo;,  rxOzt  zr,v  vrtp  r.dOov;  aroSov; 
X*ptv  ;  «tfiari  &  ty.v  vnzp  ^«w5  ™  I^pt  ra>v 
oawv  ayot^hv  hlthipfaas  '  ffMv  h  xvroiq  rovrot;  ov 
yix  rwv  TCaVrwy  -h  $6lx,  ovSe  rpb;  iv  yirpov  fox  ra 
yepa  roi;  b).ot;  a7roxexX>jpfi>rai  •  dUd  xh  irpurov  xal 
falirBpov  outJe  6  rwv  dyim  ex<peuyet  v.xrd/.oyo;.  atrtov 
dt  oiyat  rourou,  r6  Xiav  air*jxpx/3mptevoy  roj  Kptrou  xal 
aftpoffXAwov.  etpopa  yap  xat  riu.coptwv  yiyiBr,,  xat  v.ap- 
rzpix;  evo-racret;,  v.ai  (3affavi£<BV  ra  dyoivfoyara,  ra; 
npb;  aZj.av  ay.ot[3a;  Btaviu.ii  rof;  aO/yjrat;.  xal  napd- 
dofyv  ovdxyti;,  et  rcapa  Qzov  ourw  riuarat  ro  atxatov, 
oitort  v.a\  Trap*  ^titv  ffrparyjyoi  xat  dyovoOirxt  ovv.  foot 
yivovrxi  rot;  aptoreua-tv,  r)  rol;  aycoytffraf;  •  d)ld  <Jy] 
exaarro  xara  ro  uerp 
xvxXoyovGx;   £7ri^yi<pi£oufft 


.Varryr-Htn 

prtrmn  pry 
1'itrttu  tni- 
nwa  H  ma- 
yrra  : 


ffyjttepov  >7Utv 


irapaff^uv  roO  truAXoyou  rrjv  dyopuhv,  ra>v  eratpuv  xat 
ffuvay&iviffrwv  eo-rt  7rept(paveffr6p*05.  ot  ii.vj  ydp  dXXot  ov 
rtdvrz;  itapd  r.ddt  yvoipi^ovTxt,  ovdz  fi&or.u.ivrfj  zyovm 
ty,v  dvdpayaZixv  $o)xav  ovv.  effrtv,  o;  ayvoet  ■  dlV 
'.)77rep  axrtc  y]  rou  y;},iou  Tractv  o^xliiol;  zyr,T-).wTxt, 
ovroi  v.ai  yj  rou  (j.xprvpo;  tovtov  yr,u.n  Tldcjxv  dv.or.v 
Kipirr/rpz.  v.x\  tva  ffuveA&iv  eiTrco,  ooot  rbv  dio-r.orr^ 
eyywptffav  Xptcrov,  oirot  zat  rov  Trtffrov  dovlov  kyv&pt- 
ffav.  Lixllov  d'z,  et  Joxet,  r«v  xotvwv  irpo;  rou;  dlhsj- 
zyv.bvxifjiv  dyzu.ivo;t  ra  e^atpera  rou  ^.aprupo;  c^tyjyr'- 
u.xzx  Vfj.iv    r&tc   a>t?.oy.apryo"t   cTtyjyyjffouai, 


intw  i//«« 

an(emp/<- 
mum  auctor 
ponit  S. 
Phocam . 


ANNOTATA. 

a  Legendum  in  Grmco  textuKypw,monet  editor,  idque  liquet  ex  Gen.  cap.M,  ubi  Ephron  spe- 
luncam  illam  Abrahas  vendidisse  legitur,  ibique  sepulta  Sara,  utietAbraham  ipse  cap.  25  y  9.  Exhoc 
loco  colligitur,  Orationem  fuisse  dictam  prope  Sinopen,  in  ea  ecclesia,  qua3  supra  sepulcrum  Sancti 
fuit  constructa. 

b  Multum  in  hisesse  exaggerationis  oratorise,jam  dixi  in  Commentario.Vel  sic  tamen  credere  de- 
bemus,  celeberrimam  fuisse  seculo  5  famam  S.  Phocse. 


CAPUT  I. 


Sancti  pdtria  :  vitce  institutum  :  virtutes  et  martyrium 


Hvtyv.z  rotvuv  rov  oytov  xv$px  tovtov,  rb  pkyx 
Xpiffrtavcay  2f<pSAOs,  ■/,  yetrcov  2tva>7ryj,  r.o).t;  dp- 
y&ix  xat  yvwptu.o; ,  euiropos  xaprep&)V  xal  wXovo- 
tpcov  av^pcov.  u.h  yxp  u.ot  n;  ).oyt'Cio-Qoi  vvv  rb  rr,;  $pr- 
Q-v.zia;  cTta^opov  *  a/X'  et  orovdxioyj  6)m;  dvdpow  rpo-po; 
xat  [J.r,Tr)p  zdziyOri.  zmrYidzvij.x  dz  aurw  rou  /3tou,  xyjTrou 
yecopyta  xal  £7rtjU.e/£ia,  ovirep  aurou  ttou  Trpo  rr);  7ru?,y;; 
rou  affreo;  errt  tov  ffrouaros  rou  tcOptou  xexryjptSvos, 
yjffxet  ^tAOTrdvtd;  eaurw  xai  rot;  dzo[j.zvot;  nxpay.vQixv 
rov  )3tou.  ryotyi  dt  y.ai  roi;  Izvoi;  y.dla  rpoOvyw;  rr.v 
tj.iv.pxv  y.xi  rzvoy.evrjV  ivrixv  .  e7rotxuv  <Je  rr,  Aewcpopw, 
XOtva  rot;  e7rt<Jyju.ouo"t  Trpoeri^et  rx  ovrx  '  y.ai  y.ivo;  yjV 
Aur,  ov  —  ocTou:trcov,  aXAa  2ivti)7re(av,  rou  3k  vpovov 
rpoikOovro;,  ty,v  evro/yjv  evpzv  ovx  aynvOov  '  airo 
yap  cpiXo<;evt'a;  exepcTave  rou  ^wottoiou  Bavdrov  ty.v  rpb- 
cpafftv  '  o0£v  cTe  xat  ottco;,  y.tv.pbv  dva/Xafiovro;  dv.ov- 
ffare. 


Septembris  Tomus  VI. 


Tulit  itaque  sanctum   hunc   Virum,   magnum,  Sanciu*  i»i- 
inquara,  illud  Christianorum  commodum,  vi-  •'"""foo/,")r 
cina  Sinope  a,  antiqua  civitas  ac  nota,  fortium  viro-  p^pit^ 
rum  ac  philosophorura  ferax.  Are  quisenim  mihi  iu  fIOsp,taiist 
praesentiarum  diversam  rcligionera  reputet :  sed  id  * 

tantum,  num  oranino  studiosorum  viroruin  ntitri.v 
fuerit  ac  parens.  VitiE  autem  studium  ei  erat  horti 
cultura,  quein  ibi  ante  portam  civitatis  in  isthmi 
ostio  possidens,  diligenter  colebat,  ut  sibi  ac  indi- 
gentibus  esset  vitffl  solatium.  Sed  et  hospitibus, 
prompto  ac  alacri  animo  parvam  ac  pauperem  do- 
mum  apertam  voJebat.  Cum  autem  habitaret  iu  via 
publica,  quie  suppetebant,  adventantibus  commu- 
nia  promebat;  ac  Lot  quidam  mcdius  b  non  Sodomi-  n 

tarum  sed  Siuopensium  erat.  Porro  temporis  pro- 
cessu  haud  vacuum  mercedc  mandatum  invenit. 
Vivificffl  enim  mortis  occasio  ex  hospitalitate  lucro 
accessit.  Unde  vero,  ac  quouara  inodo,  pauloaltius 
repetentcra  audite. 

42        7Cum 


A.    A&TKRIO 
W. 

vrta  perse- 
vutione,    in- 

notetcit, 


ei  lictores, 
iittipfunipu- 
niendum 
miMos,  ho- 
tpUto  bcni- 
ijnc  recipit : 

]5 


postridie  w 

ro  se  tpec 

prodenn, 

mitrttjrioca 

ronatur. 


2% 

7  Cum  Christiame  pietatis  sermoue  annuneiato, 
divina  pnedieatio  ad  omnem  aurem  exiret,  Chn- 
stumque  ac  ejus  mysteria  nota  redderet,  fremuerunt 
srentes,  ut  ait  Psalmista,  regesque  ac  prmcipes  m 
unum  convenerunt :  ac  Christo  regnante,  errantes 
populi  irascebantur.  Quaerebatur  autem  quihbet 
Chnstianus,  tanquam  maleficus  :  ac  qui  prope  erat, 
punicbatur:  qui  vero  procul  erat,  investigabatur. 
Quamobrem  Phocam  quoque,  ne  quidem  vile  stu- 
dium,  hortulauique  conditio  celavit :  sed  is  quoque, 
ut  rerusChristi  discipulus,denuntiatus  est.  Acsane 
ad  eum  vcnerunt,  qui  nulla  judicii  forma  c,nulla 
defensione,  a  misera  hac  fluxaque  vita,  jussi  erant 
abducere.  Nam  erat  tale  crimen,  quod  Vir  strenuus 
olara  voce  confiteretur;  nulloque  interrogante,  ope- 
ribus  proderet;  interrog-ante  autem  aliquo,  lmpen- 
siusg-audens  clamore  efferret. 

8  Venientes  erg-o  illius  lictores  supplicii,  nostn- 
que  festi  auctores,  apud  eum  ipsum,  qui  quaereba- 
tur,  diversati  sunt,  ut  neque  ii  cognoscerent,  neque 
ab  illo  cognoscerentur.  Interim  vero  adventus  cau- 
sam  celabant,  ut  cum  prius  accepissent  ex  iis,  qui 
habitabant  extra  civitatem,  quisnam  essetPhocas, 
et  ubi  deg-eret,  repente  invadentes,  ut  quondam 
Judiei  Juda  duce  Dominum  inhorto  comprehende- 
rent.  Ignorabant  autem,  se  praedam  habere  intra 
retia:  canes  ovem,  lupos  agnum,  rapaces  aves  ac 
uncung-ues  columbam.  Vi  autem  Isaias  Propheta 
ait :  Hoedus  cum  pardo  accubabaf,  agnusque  cum 
lupis  pascebatur,  ac  leones  simul  cum  vitulo  com- 
mune  convivium  inibant.  Cum  autem,  uti  morisest, 
mensse  societatis  ac  consuetudo  fiduciam  invicem 
g-enerassent,  rog-avit  ex  eis  Martyr,  quinam  essent, 
acqua  de  causa  ad  ejus  venissent  civitatera.  llli 
vero  alacrem  Viri  susceptioucm  ac  hospitalitatem 
reveriti,  cumpraacipissent,  ne.quod  auditurus  erat, 
cuiquam  enunciaret,  ei  arcanum  aperiunt,  ac  insi- 
diarum  exponunt  fabulam  :  ut  nimirum  quaerant 
capere  puniendum  Phocam.  Quocirca  hospitalitatis 
cumulo,  hoc  quoque  beneficio  ab  eo  affici  rogabaut, 
ut  captando,  quem  quaerebant,  una  ipse  operam 
conferret  suam. 

9  Audivit  Dei  Servus,  immotoque  animo  audi- 
tum  sermonem  suscipiens,  nihil  abjectum,  ac  quod 
pusillum  animum  indicaret,  passus  aut  locutus 
est:  neque  periculo  exterritus  spectavit  fugam; 
idque  ejus  ineundffl  mag-nam  ac  liberam  habens  fa- 
cultatem,  cum  ii  nccdum  scirent,  eum  esse,  quem 
qusererent :  contra  vero  omnino  fecit;  se  fortiter  ge- 
rere,  non  fugere  statuens.  Eorumque  itaque  preci- 
bus  annuit;  et,  Egro,  inquit,  in  prsesenti  neg-otio 
vobis  adjutor  ero  :  novi  enim  virum,  et  facile  quse- 
situm  inveniam.  Wec  erunt  longiores  morae,  sed  die 
crastina  vobis  eum  ostendam.  Vos  tantum  in  hoc 
meo  paupere  diversorio  requiescite.  Ubi  sic  eis  certo 
promisisset,  duabus  se  rebus  dispertit;  nempeex- 
cipiendis  tota  humanitate  occisoribus,  ac  parando 
sepulcro.  Cum  autem  parassat  fossam,  et  quae  ad 
sepulturam  erant  necessaria,  ad  eos  postridie  ac- 
cedens;  Diligenter,  inquit,  vobis  quaesivi  Phocam, 
estque  jam  parata  prssda;  ac,  si  lubet,  comprehen- 
datur.  lllis  autem  prffi  gaudio  queerentibus,  ubinam 
vir  ille  esset:  Non  procul,  inquit,  sed  vobiscum 
est :  nam  et  ego  ille  ipse  sum.  Rem  itaque  exequi- 
mini,  longique  itineris  ac  laboris«copum  implete. 
Obstupuerunt  anirais  homines,  eoque  audito  diri- 
guerunt,  salem  ac  mensam  reveriti,  munificumque 
in  paupertate  convivam.  Ad  haec  vero  animos,  ut 
se  interficerent  exhortatione  addebat;  jubebatque, 
ne  quicquam  dubitarent;  dicens,  ne  fore  quidem 


ACTA  S.  PHOOffl)  HORTULANl  AIART 


7  Tou  loyov  rifc  tuo&Gttas  %©v  xarayyeAGevro;,  D 
xat  tov  Oecnreffiou  y.r\p\>yu.aTOC  Trpo;  Traffav  dxor.v  ift- 
eXflovToe,  yvwptSovro;  oe  Xptffrov  xai  r«  exetvou  gu- 
ffnipuc,  ecppua^av  Wwi  **™  **»  <{;aAuw<J6v,  xai  ot  (3a- 
fftXei;  x«l  apx0V'^  ™vr\yovTo  im  xb  auro  •  xai  oi 
rife  ittevn  Uo\  apyitovTo  rou  'Ijjffou  [SacrtAeuovro;. 
ItylUtTO  oe  ndc  Xptffrtavo;  w;  xaxoupyo;,  xai  6  eyyu; 
ivoldXiTO,  xal  6  u-axpav  avtXveuero.  ffto  xal  <I>wxav  oure 

h  eureAeta  rou  fci»m*up«nc>  »al  °  *m»wp*«  &?«♦»' 
dlld  xai  ouro;  w;  yvtffftos  "«Atffra  «0  Xpierrou  f«S- 
oryje  epwivu^.  wxl  dil  *ot\  MQov  e;r'  aurov  ol  rou  cJuartvou 
roufc  (5tou  xat  peovro;  xe^eucrGevre;  «Trayayeiv  aurov 
dxpirov,  «vaTTOAoyyjrov.  xai  yap  h  rb  lyvMu.cx.  roto-Jrov, 
o  Xafinpd  r/7  cpcov/?  6  yevvacJa;  y.a0(ou.ol6yziy  xal,  u.rr 
c^evo;  spcorwvro;,  epyoi;  iddy.vvz,  xuvSavou.ivov  cJe,  v.z- 
pt^apco;  ili^oa. 

8  'EX^ovTe?  youv  ot  tH$  exetvou  rtf/.copta;  £%toi,  xat 
7r,c  r^erepa;  eoprv;;    atrtot,    7T«ps    aurco  rw  ^yjrou^evcp 
xareAucrav,  oure  -/tvwoxovre;,  oure  fxvjv  yivwcrxGf/evoi.  ev 
a7Topp>ir«  (Je  reco;    iiyov   zr.c  e7ri^ut'a;  tTJV    Trpotpafftv, 
tva  irporepov  ir.didayOivTZc.  napa   rwv  e;co  rrjc  7roAew;, 
rt;  d  <I>wxa;,    xat  ottoi  o^taycov,  a^poov  eTrtaravre;  ffuA-   J^ 
/aowotv,  co;  ot  *  'ESpaiot  Trore  ev  rro  y.f]^  ^era  'IoutJa  *  aL  Ioj- 
tov  Kuptov.  ilzlrfiviav  dk  eiffw  (Jtxruwv  rtv  Qr<pav  'iyov-  6vat"ot 
rec,   ot  xuve;  rov  apvetov,  ot  Auxot  rov  apvov,  rvjv  irept- 

o-rsoav  oi  apTraxrtxot  xat  yapt^wvu/es-  xaS-w;  dk  o  tcpo- 

zrjr^  'Ho"at'a;  cpy,fft  '    ffUvave7T«ueT0   rat;  :rap6*aAeffiv  6 

eptfflos,  xai  rot;  Auxot;  6*  apveto;   ffuve(3o'ffxero  ■  xat  ot   *  al.  «uvo; 

?iovre;  ay.a  rw  ptoff^w  xotvvjv  et/ov  TYjv  ^tatrav.  eTreto^r, 

0£,  ola  <pi>et   yiveffOat,  rpdnz^a   xat  ffuvyjBeta  ro  ^a.o- 

petv  dllr\loic.  napiayov,  dizn-jvQdvizo  r.ap*  aurwv  o  uap- 

ru;  rtveg  etev,  xat  rtvo;  ydpiv  zr,v  aurou  ttoaiv  xareAa- 

6ov.   oi  di  rr,v  TrpoS-u^ov    oe;t'wfftv  xai  cptXo^evtav  rou 

dvdpbc  at(Jeff&£vre;,  ptyj^evt  re  rc.  Ae/2rr,ffouevov  e^etTretv 

7iapayy£tXavre;,  eyvwptffav  aurwv  ro  airoppyjrov  xat  ro 

ry;5  eTrtoou^;   icayopeuoufft  dpdua,   ort   Owxav    errc  rt- 

uwpta  i;r(roufft  Aaoeiv  '  ohzv  r.pbc  7n  tpiXo^evta  xai  rau- 

ty)v  r^iouv  TVjV  euepyefftav  TrpoffGetvat,  cruyxapetv  aurot; 

ei;  rr,v  5r,pav  rou  ^yjrouuivou. 


9  "Hxouoev  6  tou  Kuptou  5epa7rwv,  xat  arpeTrrco  rr, 
ituyyj  rov  Aoyov  o*e^apLevos,  ou  ra7reivov  rt  xat  dytvvzc 
Ina^iv  i}  ir£>hzyca-o.  oi/dt  «TroaetAtaffa;  rov  xtvo^uvov,  ipu- 
yefv  £{3ou?.euffaro,  v.a\  raura  noXkhv  ey_wv  xai  averov  gctto- 
didodcy.ziv  ~r,v  e;oufft'av  ■  ort  u:rtxt  $r)loq  r,v  ert  auro; 
wv,  o  Trap1  Exetvwv  E7rt£r-oup'.£vo;  "  dlld  r.dv  rouvavTtov 
eTrotei,  avo*pt$eff0at  pcaAAov,  xat  ou^i  cp£uy£tv  npor,prlu.t- 
voc.  aueXet  jrpo;  ryjv  a^twfftv  e7rtveuei  '  xayw,  yrpvj, 
iiu.lv  £t;  r6  Trpoxetptevov  ffuAAr/jiouat  *  ytvwffxw  yap  rov 
aVoW,  xai  patjtw;  dva^-r.Gac  £upr]ffw  *  oux  ei;  fj.ay.pdv 
di  toutov,  aXXa  et;  r/;v  £Trtouffav  xai  aurot";  upttv  errt- 
o£t';w  *  uovov  uuet;  £7Tt  Tyjs  7T£vt^oa;  rauryjs  xaraywyv^; 
avarrauffaffOe  .  ourw  €e(3aiav  aurot;  eyyuv^ffauevo;  Tiov 
uTTOffYSfftv ,  7rpayuafftv  eaurov  xarauept^et  duffi ,  tVj 
re  cJe^twffet  rwv  iavzov  ©ovewv,  xai  r'/5  erotuaffia  rou 
ratpou.  £urpe7rt'ffa;  6e  ro  re  opuyua,  xai  ra  irepi  ra^r.v 
«vayxata,  TrpoceA^wv  aurof;  tVj  uffrepata  ■  ErrtueAw; 
uutv,  Ktpi7,  rov  ^wxav  av^Ty]ff«,  xal  Erotuov  r/Orj  ro 
$rlpay.a•  xai,  e!  ooxet,  ffu^^yjcp^Tw.  rwv  cJe  etTrovrwv  ex 
7r£pty_ap£t'a;,  xai  7rou  6  dvr,p;  ov  7rdppw,  ipy]ffiv,  dlld  ueS"* 
uuwv"  auro;  oe  uutv  0UT05  eyw  '  xat  ^pyjffaffOe  rw  rrpa- 
yuart,  xai  r Ar,pwffare  rov  r-/5;  66oi7ropia;  xai  rou  7rovou  ffxo- 
7rov.  e7rAayr,ffav  ra;  ']/uy^a;  ot  av.3rpwr:oi,  xai  Trpo;  ~r,v  dyohv 
a7re7ray^ffav,  rou;  a7a;  xai  ty,v  Tpdnz^av  aldeaQivTiq,  xai 
rov  ev  revta  ^tAortuov  io-TiaTOpa.  6  de  xai  £rt  7rapexaASt 
7Tpo;  ty,v  roXuav  r^;  avatpeffew;,  xai  ptr/Oe  7rpo;  oAtyov  6V 
ora^etv  £7rex£Aeuero,  Xeywv  w;  our'  ixetvwv  /etpo;  6  ^ovo;, 

aAA« 


DIE  VIGESIMA  SECUXDA  SEPTEMBRIS  297 

A  alla  rSii  itpoarcc^dvtwf  r,  imytiorpii  •  zlirtv,  fizetaw,      illonim  manus  caedera  d,  sed  eorum  facinus,  qui  A.Atmw 
sTra^e,   xai  rr,v  xetpaXry  dnoTu.rfizic,  iepsiov  rw  0s$      prsecepissent.  Dixit,  persuasit,  passus  est,  ac  capite  m' 
xEx«p«x^evov  TrpoffiJx^.  truncatus,  grata  Deo  hostia  oblatus  est. 

ANNOTATA. 

a  Vicina  Sinope,  ait  auctor,  quia  extra  civitatem  habebat  hanc  Orationem  in  loco  sepulturse;  non  quod 
inalia  civitate  diceret.  Tillemontius  in  S  Phoca  credidit,  Orationem  fuisse  dictaminvicinacivitate,  et 
Verisimiliter  Amaseae,  ubi  Asterius  erat  episcopus.  At  non  attendit  ad  comparationem  cum  loco  sepul- 
turse  Abrahx  num.  3,  quee  inepta  esset,  nisi  dixisset  Asterius  in  loco,  ubi  sepultus  erat  S.  Phocas.  Se- 
fulcra  autem  martyrum  prioribus  Ecclesise  seculis  passim  erant  extra  civitates.  Ceterum  Sinope  ci- 
vitas  erat  episcopalis  in  Ponto,  sita  ad  Pontum  Euxinum,  ejusque  metropolis  erat  Amasea,  sed  satis 
longo  intervallo  dissitaet  mediterranea. 

b  Notat  editor,  in  alio  codicepro  uzo-oc  medius,  legivioq  novus.  Sive  autem  uno,  sive  altero  modo  lega- 
tur,  sensus  est,  probumvixisse  interimprobos,  ac  talemfuisse  Sinopensibus  S.  Phocam,  qualis  Lotfuit 
Sodomitis.  Mallem  dictionem  Latinam  his  verbis  concipere :  acLotquidamerat  in  medio,  non  Sodomita- 
rum,  sed  Sinopensium.  Insinuat  hic  locus,  fidem  Christianam  apud  Sinopenses  necdum  receptam  fuis- 
setemporeS.  Phocse.  Sic  paucissimi  erant  Christiani  Neoc&sarex  inPonto,  quandoS.  Gregorius  Tau- 
mathurgus  ibidem  seculo  Sfactus  est  episcopus. 

c  Ex  neglecta  judicii  forma  suspicatur  TUlemontius,  Sanctum  non  esse  passum,  nisi  in  persecutio- 
nibus posterioribus,  quando  imperatores  aperte  se  fidei  Christianze  oppositos  ostendebant,  ut  faetum 
est  sub  Decio  et  Diocletiano.  At  ego  existimo,  nihil  tuto  statuiposse  de  tempore,  quo  passus  est  S.  Pho- 
cas.  hno,ut  candide  eloquar,  quod  sentio,  non  adeo  cerla  mihi  videntur,  quse  de  vomprehensioneet 
modo  martyrii  tradit  Asterius,  ut  nulla  oriri possit  suspicio, poputares  fuisse  traditiones,  quas  de  his 
B  oratorio  styto  expolivit.  Tillemontius  ipseproculdubiodehisActistamfavorabiliternonjivUcasset,  E 
si  nomen  Asterii  obfuisset.  Certe  alia  Acta  non  pauca  ut  fabulosa  rejicit,  etsi  minores  patiantur  diffi- 
cultates,  quamhcvcipsa. 

d  Hsec,  utjam  observavi  in  Commentario,  nequeunt  consistere  cum  sana  theologia,  cum  nec  lictoi*es 
occidere  possent  Martyrem  sine  peccato,  saltem  materiali,  ut  loquuntur  theologi;  nec  licitum  esset 
Martyri  provocare  tyrannos  ad  mortem  inferendam,  ut  docet  Benedictus  XIV,eruditissi>i>}<s  Ponti- 
fex,  in  prgeclaro  Operede  Servorum  Dei  Beatificatione  et  Canonizatione  lib.&cap.  17.  Quare  mihi  ne- 
quaquam  persuadebit  Asterii  auctoritas,  illa  revera  sic  esse peracta.  Cumenim  nullus  adfuerit  Ckri- 
stianus,  quantum  apparet,  dum  captus  est  S.  Phocas,  qusero  ego,  unde  Asterius  gestainter  ipsum  et 
lictores  post  aliquot  forte  secida  didicerit?  Si  lictores  ipsi  illa  deinde  narrarint,  quxram  idterius,  an 
illi  non  potuerint  mentiri,  aut  saltem  gesta  falsis  adjunctis  ita  corrumpere,  ut,  qiuv  laudabiliter  erant 
facta,  in  alium  omnino  sensum  detorquerent?  Itaque poterat,  quantum  existimo,  S.  Phocas,  quando 
jam  in  manibus  erat  lictorum,  licet  ignotus,  a  fuga  abstinere,  et  forte  etiam  se  ipse  manifestare,  ut 
promiserat,  etparatum  offerre  ad  mortem  pro  fide  obeundam.  Certe  facile  credere  poterat,  hsec  sibi 
licita  esse.  At  nonpoterat  ea  omnia  licite  agere,  quce  refert  Asterius,  qiuvque  sine  crisi  adoplarunt 
Tillemontius  et  Bailletus  ad  14  Junii. 

CAPUT  II. 

Sancli  gloria  posthttma. 

O       2t61oc  xai  'ipzto-ua  roav  Breioiv  rvjt;  oiy.ovu.ivK  ty.y.lr,-  Ab    eo  tempore    hactenusquc   columnam  eum  P 

ijiGiv    kl    exeivou   yiyot    zou    vvv   tojtqv    txo{isv,    dv-  ac    sustentaculum    divinarum    per    orbem   eccle-  ^""J^ 

5-pM7rot  •   xai  paprupwv  effWv  qItoc  TrepnpavEffTarosj  ev  siarum  ,   o  viri,    habemus;   estque  ille  martyrum  ^ 

rof;  apforois  eyoiv  aurog  to  jrporefov.  gutoz  l^eAxerai  clarissimus,  habens  ipse  primas  partes  inter  opti-  ntiqvdM 

navdr^zi  r.dvTzc  rpb-  tq  iavTov  y.aTayor/iov,  xai  -//•-  mos.  Is  omnes  conferto  ag-mine  ad  suum  trahit  do-  nmmuU* 

pztc  oti  Imyopoi  rwv  df  iy.do-Tr^  ywpac  vrpo;  fov  tottov  micilium,   suntque   pleiiJE  viae  publicje  iis,  qui  ex  a 

knztyou.ivoiv  rcc  r.poo-zvyf,;.  e"ffri  u.zv  ovv  6  v.zyalortpz-  unaquaque  reg-ioue  ad  locum  orationis  conteudunt. 

-nr.c.  ky.tivoc  vxoc,    6;  y.yX  ro  ispov  lyivj  rou  yJ.pTjpoc  Atque  est  quidem  mag-nificum  illud  templum,  cui 

exlripoiQr,  ffwpa,  Sl&oyivw  avsui;,  yxy.o-j(j.ivoiv  terpefov,  obtig-it,  ut  sacrosanetum  haberet  Martyris  corpus, 

Xi^wrrdv-wv  Tpir.i%y..  ^iXeurepov  yxp  zpiyei  Owxa;  eorum,  qni  afflig-untur,  relaxatio;  eorum,  qui  mor- 

vvv  TzlvjTr.Gac,  r.r.tp  zv  AiyuirrM  6  'Iwffr((p  zb  r.OQTipov.  bis  Iaborant,  officina  medica  :  eorum,  qui  esuriunt, 

i-Azlvoc  uXv  yap  dpyvplov  zbv  gItov  diivziuz  *  ojtoc  $sf  mensa  :  abundantiusenim  nunc  alit  Phocas  defun- 

jrpofxa  rofs  dzou.ivoic  yaptCzTat.  ojtoi  tt-co/wv  xai  dlrr  ctus,  quara  prius  Joseph  iu  yE^}'pto  vivus.  Nam  il 

Tzvovzoiv  yvla  Ttpoo-Toiyit  rw  ty.c  Sivumjs  i<jOu.y,  xa-  le  quidem  frumentum  permutabat  pecunia;  hic  au- 

Bdnzp  rivi  xotv^  Tau.nL.  oMV  exei  yiv  o5rw5.  tl  dz  tem  gratis  larg-itur  eg-entibus.  Sic  mendicorum  ac 

ttou  xai  dllayoi  $ia  fiixpav  ht^dvoiv  olov  drovs.iav  Ttvd  erronum  turbie  ad  Sinopes  isthmum  a,  ceu  ad  com-  ^ 

uriTpoTtolzoic  o  adoTv.  iaurw  xar-ffr^aro.  5*vu.a<jTbc  mune  aliquod  penariumaccurrunt.  Sed  illicquidem 

y.ai  olzoc  6  t6tzoc,  y.ai  rzdat  XpiGTtavolc  neptff kov$*<tto$ ■  sic.   Si  autem  etiarn  alibi,   paucarum  rehquiarum 

«ffTtep  d-h  ovtoc  o  itar/  Mv  y&poc  y.aTyuytov  iopTa^ov  impertitione,   veluti  coloniam   aliquam  ex  metro- 

rcov  eVrt-  Tiutoc  ydozvavTiov  tov  Kvoiov  6  ZdvxToc  r«v  poli  deductam,  sibi  Martyr  constituit,  est  is  quo- 

offtav  avroO-  xai  r.oUayov  fxepiffflivra  ra  Iztyavx,  o-  que  locus  admirabilis,  ac  umvcrsis  Chnstiams  desi- 

deratissimus  :  quomodo  b  utique  nostcr  hic  locus  u 

effectus  est  epulantium  doraus.  Pretiosa  euim  iu 

conspectu 


*»s 


A    .lsr»to 
v. 


rccleiia  ipsi 
Homx  ex- 
slntcta,  90- 
gin>  transla- 
(Utn  capui  : 
e 


ACTA  S.  PHOCiE  IIORTULANI  MART. 

k6vXr,pov    Travra^ou 
utav . 


•piffuaxaptu   ffw^Et    Tr,y   suipy;-    D 


conspectu  Doinini,  morsSanctorum  ejus  :  multisque 
loois  divisa  reliquiaa  integram  ubique  ter  beato  Viro 
nominis  servant  claritatem. 

11  Sic  etiam  in  regia  civitate,  Italiffl  prmcipe,  ac 
mondi  totiusregina,  universipopuli  concursu  hono- 
ratur  Martyr  ac  celebratur,  habetque  insigm  pul- 
ehritudine  extructam  fedem  c.  Non  minus  autera 
Romani  Phocam  colunt,  quam  Petrura  et  Paulura. 
Quamobrem,  ut  ferunt,  caput  Martyris  summo  stu- 

dio  corapararunt,  coutrariam  scelerat*  Herodiadi     cWuevw;  exrr^avro,  «vrferpo?ov  tjc   Hp«*«*o,  tU 
assumentes  sententiam.  Nam  illa  quidem  sangui-     usvot  yvwu.v.   r\  ulv  ya9  atuaro;  <H"™  **okou  xe- 


11  Ourw  youv  xai  xara  r^V  j3acn).euou<7av  ttoXiv, 
rr,v  xopucprjv  'IraXia;,  xai  (3affiAi6V  rou  xdc/xou,  eori  rcj» 
uaprupt  dopucpopia  ndvdriuoq  xat  npi,  otxd;  Te  7repc- 
tpavr,;  r>x>]UEVo;  efc  X&fofi.  ou^  frrov  cSe  Puuafot  r6v 
<I>wxav  ^eparreuouatv,  fi  IleTpov  xai  HauAov.  o\6  xal, 
«5   Aoyo;  cJnJaffxet,   rr.v  xecpaWjv   rou  {j.dpTupoc,   eo-Trou- 


tatum  po- 
troniUt 


B 


/( liarbaris 
etiam  vene- 
rabttlt, 


nntttisque 
tocnrficus. 


nem  sitiens,  justi  caput  venerandum  poposcit  ad  con- 
tumeliam  :  illi  autem  honoris  causa,  suasque  ipso- 
rum  utilitatis,  digne  sibi  Martyris  caput  vendica- 

runt. 

12  Nautffi  autem,  ac  qui  sunt  vectores,  non  solum 
qui  transmittunt  Pontum  Euxinum,  verum  etiam 
qui  secant  mare  Adriaticum,  ac  qui  feruntur  super 
.Egseum;  qui  item  Occidentalem  navigant  Occanum, 
quiquc  maris  Orientalis  d  sulcant  sinus,  consueta 
celeusmata,  quibus  navigationis  labores  recreant, 
in  novara  Martyris  laudationem  verterunt,  totusque 
eis  in  ore  est  Phocas  decantatus  :  quippe  qui  prae- 
sentis  auxilii  perspicua  argumenta  praebeat.  Nam 
ssepe  visus  est,  nunc  quidem  noctu,  maris  procella 
inturgescente,  excitans  gubernatorem  ad  clavum 
dormitantem  :  aliquando  autem  rursus  tendensru- 
dentes,  acveli  curam  gerens;  eque  prorabrevia  pro- 
spiciens.  Quocirca  nautis  lege  constitutum  est,  ut 
Phocam  convivam  habeant.  Quia  veronequit  fieri, 
ut  qui  nunc  incorporeus  existit,  conviva  ac  mensa^ 
particeps  fiat;  videte,  quomodo  pia  cogitatio,  quod 
factu  impossibilc  videbatur,  facile  reddiderit.  Quo- 
tidieenim,  aequam  unam  pro  comedcntiumratione 
partem  Martyri  attribuunt.  Eam  autem  unus  aliquis 
e  convivis  emcns,  deponit  pecuniam;  idemalter  se- 
quenti  die;  ac  tertia  alius :  sorsque  illa  emptionis 
universos  obiens,  partis  emptorem  quotidie  sugge- 
rit.  Postquam  autem  eos  portus  exceperit,  distribui-' 
tur  famelicis  collecta  pecunia  :  idque  pars  Phocae 
est :  pauperum  beneficentia. 

18  Eum  quoquc  reges  admirantur,  qui  fortissi- 
raus  religiosusque  extiterit,  suspiciendique  Paupe- 
ris  aedem  sacram  prajclaris  ac  magnificis  exornant 
donariis.  Contendunt,  qui  juniores  accedunt,  supe- 
rare  veteres.  Nec  jam  mirum,  ut  Eomani  imperii 
homines  pii,  quorum  vita  regitur  moribus  atque 
legibus,  usque  adeo  Christi  Famulum  venerentur, 
cum  ad  usque  Barbaros  pervenerit  admiratio;  feris- 
simique  omncs  Scytlne,  quotquot,  inquam,  habitant 
continentem  ex  adverso  Ponti  Euxini  e,  accolae  lacus 
Maeotidis,  ac  fluvii  Tanaidis;  ac  quicunque  incolunt 
Rosphorum,  et  ad  Phasidem  usque  fluvium  exten- 
duntur;  omncs,  inquam,  hi  obsequium  Olitori  prae- 
stent :  cumque  moribus  omnibns  ac  studiis  a  nobis 
differant,  hac  uua  rc  sola  nobis  conseniiunt,  ut 
eorum  fcritas  morum  a  veritate  mansuescat.  Unus 
certe  illinc  princeps  rexque  f,  coronam  capitis 
deponens,  auro  ac  gemmarum  floribus  magnifice 
splendentem  ,  exuensque  praetiosse  materia*  belli- 
cam  loricam,  (quippe  superba  est  ac  luxuriosa  bar- 
barorum  armatura)  utraque  misit  donaria,  Deo  per 
Martyrem  potentim  ac  dignitatis  consecrans  argu- 
menta.  Clarum  enim  est,  misisse  coronam,  ut  pro 
regno  gratias  ageret :  loricam  vero,  ut  pro  virtute 
bellica. 

14  Quae  autera  propter  hsec  continue  eveniunt 
beneficia  per  visiones  in  somnis,  ac  curationes, 
quas  regroti  consequuntur,  quo  quis  modo  narra- 
verit,  cum  sermo  ad  singula  accedere  non  possit? 
Nos  ergo  hic  desinentes,  Salvatori  gloriam  offere- 
mus,  cujus  servi  fideles  tantam  gratiam  sunt  con- 


cpaXrv  riutav  ei;    u6piv    K 
xat  utpeXeia?   r>fs    eaurwv 

TrsoieTroi^cravro. 


■jyiciv   •    ot    oi  Ttur,;  /aptv 
ptapTffpixrjv    «?tws    xecpaXyjv 


12  ^a-orai  dk  xai  7rXwT^pe;  ot  TtavTa)(pi>,  ou/  ot  tov 
Eu£etvpv  dtanliovT£$  ITovtov,  .  alla  xat  ol  t6v  'Adpiav 
TtavovTiZy  xat  uirsp  Atyatou  tpepouevot,  xai  6Vot  tov 
"Qyxavbv  nliouuL  tov  eaTreptov,  xat  rotg  'Eaiot;  xo),Trot; 
evJJaXaroubuffi,  ra  ffuv>;0yj  xe^suo-uaTa,  olc,  to\>  tzIoxj 
tov  teovov  rrpooravaTrauouffiv,  ei;  y.aivr.v  tov  uapTupoz 
piT&alov  eu^yjfitav  '  y.a\  dia  y?.wo-ar/;  eoriv  81o$  6  Om- 
xag  auTOt^  urraiJouevo;,  £7ret  y.xl  ivapyn  irape^et  7r,q 
SoriOeta;  t«  o"uu/3o^a.  7roX>.axt;  uev  yap  &%Srti  vuv  uev 
vvy.T(»ip  Tzpouoyy.ovij.ivov  /ettu.wvo;  dieydpow  tov  xuosp- 
V>)T>]V  tw  izrfixMy  crrtvucra^ovTa*  aXkoTi  di  rraXtv  tov^ 
xaAwg  tJtaretvcov,  xai  rfe  oSovyiq  knLij.ilovy.ivoc,  xai 
a7ro  tyjc  nprytpac  npoonTivoiv  tx.  (3pa///].  6'6ev  xat  voy-oc. 
iyiviTO  vaurat;,  (I»toxav  iyj-LV  auveartaropa.  xai  erretar) 
tov  vuv  ao~fh{j.aTOv,  cucctrov  etvat  xai  xotvwviv  rpaTri- 
'Qte  au.r,-/avov'  uaSsre  ttw;  apa  (piAeuffeor,;  loyio-y.bc 
ecrotptVaro  to  «juvarov.  xa3"'  exaaryjv  yap  rhv  r.yipav 
Tr.v  tgov  0'j/wv  tj.Epi.da  7rpo;  tffoptoxptav  roiv  ecQtovrwv 
ar.ovJ:r,povo-L  ro>  uaprupt.  rauryjv  3z  rt;  rtov  iJatrtuovojv 
e^wvouuevo;,  to  apyuptov  xarartSerai,  xai  rr,  vrjTipaia 
aXloc,  y.al  a)JoTZ  erepo;'  xal  ouro;  6  xArpo;  rr.c,  <xyo- 
paoiac  Trepttwv  arravra;,  Otdtofft  v.aSrlu.ipxv  rvi;  utpidoc 
tov  wvrjT/iV  imidoG*  dz  6'puo;  olvtovc,  uTrotJe^rat,  xai  et; 
yr,v  «tptxwvTat,  uept^erat  ro  dpyvptov  roic,  7TStvcio,t'  tovto 
r,  uepi;  rou  Owxa,  ?TEvr]rwv  ivipyttjla. 

13  TsSjfarajt  rourov  xai  (3ao*tXet5  rov  xaprsptxtBra- 
rov  xai  ^t^oOeov,  /.a\  {pt^oriuot;  xetuy-/toi;  xaraxooptou- 
gl  rou  7Tsp  t6Xe7rrou  nivrjToc  rov  vaov.  tptXovetxoufft  dz  ot 
E7rtyivouevot  rou;  7rp£G"(3urspou;  uTTepfiaXso^Sat.  xai  outtoj 


Srav(j.ao-Tov  zl  rr,c  Pwuatwv  ^yeuovta;  xvoozc  &tlzuo-zcZLc, 
^Ecrptot;  xai  voy.oLc,  cuvrpocfot,  ourw;  zv/.aQ&c,  z^ovfjt  -p 
TTEpt  rov  S"epaTrovra  rou  Xptorou,  OTrors  xai  et;  (3ap€ot- 
pov^  ztyGri  to  Sxvua  '  xat  Travre;  ol  ayptwrarot  — xuSat, 
offot  $Yi  rr.v  dvTinipa;  tov  Eu^tvou  Ildvrou  rlrzztpov  vztxov- 
rat,  Maiorto^o;  Atuvr^;,  xai  noTauou  TaVattJo;  r.poooLv.ot, 
ooot  re  rov  Bocoopov  oixoua"tf  xat  dyjjt  Qdcndoq  noTauov 
TrapaTttvovrat,  Travre;  ourot  dopvfZopovGL  rw  xyjTTOupo}* 
rot;  di  7rao"tv  S0eo"t  xai  eTrtr/ioeu^uao^t  o\;0"rwre;  r.uwv  zic, 
tovto  fj.6vov  duoyvwuove;  yevovrat,  rr,v  ayptdryjTa  rwv 
Tpdrrwv  urro  Tr.c  a?,v;Oeia;  E^rjuepouuEvot.  Et;  youv  ap^wv 
xai  jSaffiXeu;  sxstSev  tov  GTtyavov  rr.c,  xetpaArj;  a7ro5e- 
y.zvoc,  xpuo-o")  y.at  av^sat  Atdcov  7rept/.au7rduEvov,  xai  rov 
Swpaxa  tov  iroXsutxov  aTroJu;  ulac  zyovra  rXovTov  akx- 
^oviv.r,  ydp  xai  ^puTrrousvr/  rwv  (BapSapwv  r,  7ravoTrAia. 
ETieutpev  aucpdrepa  dvaQr)uo>Ta,  cJta  tou  ydprvpoc,  rw  0sm 

^uvauew;  xai    a: 
7rpd6*r,Xov  yap,  w;  d  uev  OTEtpavo; 


jvauew;  xat    aitwuaro;  xaOtspwoa;  ra;  acpopua;. 


BS  |3ao-tXeia;  r',v  xaPlt7' 


Tr,ptov,  d  o*£  £wpa£  t>;;  xara  tto^euou;  hyuoc 


14  Ta;  c?e  cruve/_w;  erri  rouroi;  cruuoaivouo-a;  Euep- 
yeo-ta;  cJta  rwv  ev  dvetpaotv  o^swv,  xai  o*ta  rwv  3-epaTretwv, 
wv  oi  xauvovre;  a7ro^auouc7t,  ttw;  av  rt;  xai  u"tr,y>5o-atro, 
acJuvarou  xa3"EC7TWTo;  rat;  xaS-Exaorov  evepystai;  end~ 
tpEivai  rov  loyov;  ^ueF;  tolvuv  ivravQcc  J.^avre;,  do&v 
toj    ^wrVjpi    nponoifjrjiuzv,    ov    dovkot    TrtOTot    rooauTr(; 

r.Biw^r.fjay 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  m 

A  «A&irfw  y^roc  fen  rpoc  *«?«»  xp£('av  xai  Trcpt'-  secuti,  ut  in  omni  necessitate  ac  casu,  pro  concesao 

orao-tv,  K«r«  rr,v  Mefe«y  auro^  ffupftiVi  roi,6  ^j.  eisdono,conservissuisbenefaciant:idquepostauam 

lov,  Mpymnr  *«<  r«vr«  m  «fe  SvSevfc  tev,  xai  ab  humanis  excesserint,  fuerintque  separatia  cor- 

rov  rwinjfWTBs  X»P«?f«»-  Sv  *  pvqpi  prerl  teS  e>  pore.  Quorum  memoriaeirlcax,  quotidie  pervadens 

yov  xaO  ;^ep«v  duerpxumfat  ri  rifue  «wwg*  civitates  ac  vicos,  ubique  benefactorem  Dominuin 

roveuepyerrv  xyjpwwouo-a  Kupwv-  w  Trpe™  tt«c-«  pd*«  prredicat :  quem   decet  omnis  gloria  honor  et  po 

xol]  npj  xal   xparo;  xat  ^yaAbir*pe&feia,   vuv  xai  ei;  testas,  ac  magnificentia,  nunc  et  in  secula  seculo- 

roj;  atuva;  rwv  aJavuv  *  ay.viv.  rum,  Amen  q. 

ANNOTATA. 

a  Cxtm  Sanctus  num.Q  dicatur  habitasse  in  isthmi  ostio,  ibique  sibi  sepulcrum  foderit-    l 
videtxtr,  ecclesiam,  de  qua  agitur,  supra  sepulcrum  S.  Pbocae  constructam  fltisse,  ut  moris  erat™ 

b  Hic  versio  Latina  minus  clara  occasionem  errandi  dedit  Tillemontio,  qui  credidit  nonnuUas 
fuisse  rehquias  m  ecclesia,  ubiperorabat  Asterixts,  illamque  distinxit  ab  ecclesia  in  qua  erat  comus 
Verum  xllud  quomodo  non  est  referendum  adprsecedentia,  sed  ad  seqxientia,  utpreecipua  Sancti  ec 
clesia  rursum  comparetur  cum  aliis  locis,  ubi  erant  ipsius  reliquix.  Nam  verba  Grceca  hunc  habent 
senswm.-Quemadmodum  igitur  noster  hic  Iocus  hospitium  est  festum  celebrantium  :  (Pretiosa  enim  in 
conspectu  Domini  mors  Sanctorum  ejus)  sic  multis  locisdivinajreliquia:  inte^ram  ubique  ter  beato  Viro 
servant  nominis  claritatem. 

c  QU3S  hic  dicuntur  de  ecclesia  S.  Phocae  in  Urbe,  Baronius  in  Annotatis  ad  Martyrologium  die  5 
Marlii  intellexit  de  S.  Phoca  Antiocheno,  quem  cum  hodiemo  confudit.  Henschenius  noster  ad 
5  Martii  in  S.Phoca  Antiocheno  refutat  confusionem  Baronii;  non  negat  tamen,  forte  Antiocheni 
caput  fxiisse,  quod  Romam  translatum  est.  Ratio  ipsius  est,  quod  Antiocheni  a  Romanis  acceperint 
B  reliquias  S.  Ignatii  martyris  episcopi  Antiocheni,  ut  satis  verisimile  appareat,  illos  vicissim  Romanis 
dedisse  reliquias  S.  Phocte.  Sires  ita  fuit  peracta,  erravit  Asterius,  et  Phocae  suo  attribuit,  qiuv  erant 
alterius.  Non  est  quidem  incredibile,  errasse  Asterium,  cum  Roma  longissime  distaret.  Nolira  tamen 
emorem  afflrmare,  aut  potius  id  facere  nequco ;  cumet  Phocae  Sinopensis  caput  accipere potuerint 
Romani  occasione  aliqua  nobis  ignota.  Bartholomseus  Piazza  in  Hemerologio  sacro  Roma>  ad  5  Martii 
asserit,  partem  corporis  S.  PhoccV  quem  Antiochenum  credit,  conservari  in  ecclesia  S.  Marcelli,  ejus- 
demque  caput  ibidem  venerationi  fidelium  exponuEcclesiam  quoque  S.Vhocizolim  fuissepropeS.Ana- 
stasii  ecclesiam  ad  Tres  fontes,  idem  Auctor  existimat.  An  ibi  fuerit  ecclesia  ab  Asterio  memorata,qu<v 
hodie  non  videtur  superesse,  certo  scire  nequimus.  Hoc  tamen  verisimile  cst.  Certe  Martinellus  in 
Roma  sacrapag.  386  agit  de  illa  ecclesia,  aitque:  Breve,  a  Gre^orio  VII  concessum  monasterio  S.  Pauli 
deUrbe,  ecclesiee  S.  Phocae  meminit,  quae  olim  fuerit  juris  S.  Anastasii.  Holstenius  in  Animadvemts  ,<,! 
Martyrologium  Romanum  die  5  Martii  credit,  hodiemi  PhocEe  fuisse  illam  ecclesiam,  quam  exstitisse 
adhuc  dicit  sub  Gregorio  VII,  id  est,  seculo  xi. 

d  Maria  diversa  hicrecensita  satis  nota  sxtnt  geographicV  peritis ,  At  jamobservari,  mitltum procul 
dubio  in  his  esse  exaggerationis.  Si  quis  voliterit,  Asterium  loqui  de  nautis  Ponticis;  dicamjios 
quidem  verisimiliter  ex  Euxino  navigasse  ad  mare  JEgeum  et  Adriaticmn,  sed  non  opinor,  illos 
venisse  usque  ad  Oceanum  Occidentalem,  multo  minxts  ad  sinus  maris  Orientalis,  cum  sic  tota  circum- 
naviganda  fuisset  Africa. 

e  Ad  alteram  sive  Borealem  partem  Ponti  Euxini  e  regione  provincuv  Ponti  est  lacus  Mcvotidis, 
quiper  Bosphorum  Cimmerium  se  communicat  Euxino.  Bosphorani  antem  erant  intra  Euxinum  et 
Mccotidis  lacum.  Fluvis  Tanais  in  dictum  lacum  se  exonerat.  Phasis  flxtviusitem  in  Euxinumla- 
bitur,  sed  in  latus  Orientale,  cum  sit  fluvius  Colchidis  provincim.  Vidt  itaque  auctor,  siverba  ejus 
ad  litteram  sumamus,  barbaros  scythas,  qui  post  Euxinum  versus  Boream  late  habitabant  et 
etiam  Colchidis  incolas,  qui  ad  Orientem  dicti  maris  se  extendebant,  in  veneratione  habuisse 
S.  Phocam.  At  non  possumits  dubitare,  quin  et  hwc  supra  verum  exaggerata  sint  ,vqite,  ac  alia 
C  pleraque. 

f  Qitis  fuerit  rex  ille  barbarus,  nec  edicit  auctor,  nec  divinare  possmnus,  cum  neque  tempus,  quo 
dona  illa  misit,  indicetur,  nec  provincia  aut  natio,  citi prxerat. 

g*  Ceterum  S.  Phocse  cujusdam  reliquuv  ex  ponte  translatcV  sunt  Constantinopolim  tcmpore  S.  Joa/i- 
nis  Chrysostomi,  eseqxte  magna  cum  solemnitate  ad  ecctesiam  suburbanam  delatce  sunt,  utpluribus 
expositum  est  tom.  4  Septembris  in  S.  Joanne  Chrysostomo  §  42.  Certum  est,  alterutrius  fuisse 
S.  Phocffi  Sinopensis  reliquias,  de  quibus  agit  Chrysostomus.  Verum  ambiguum  est,  fuerintne  Phocce 
Hortulani,  an  PhoccV  episcopi,  utjam  observavit  Cuperus  noster  in  S.  Phoca  episcopo  ad  l^Julii  §  3, 
ubi  etiam  ostenditur,  cvque  ditbium  esse,  utrius  PhoccV  fiterit  monasterium  xtnum  alterumque  Con- 
stantinopoli  in  ejus  honorem  constructum.  Alia  quoque  ex  gemino  Phoca  Sinopensi  exorta  dubia 
ibidem  disputata  videri possunt ,  ne  hic  actxtm  agam. 


ir. 


DE 


800 


ACTA  SANCTORUM 


AtCTOKK 

j.  s. 


DE    S.    DROSIDE    V.    M. 


E  T     ALIIS     FORTASSE     QUINQUE     MARTYRIBUS 

ANTIOCHI^    IN    SYRIA 

SYLLOGE    CRITICA 

Ex  Fastis  Gracorum,  et  S.  Joanne  Chrysostomo. 


Drosi»  virgo 

cutn  nliin 

(juinquc 

Afartyribus 

ttacdicajmd 

Grxcos 

B 


et  22  afor- 
tii  tomjiori 
dogio  tau- 
dmttur  : 


Cum  Majores  nostri  ad  xxu  Martii  in  Menseis 
Grsecorum  invenirent  elogium  Drosidis,  cu- 
iusdam,  tamquam  fiiise  Trajani  imperatoris, 
et  aliarum  quinque  Martyrum,  multis  inqui- 
natum  fabulis,  et  perspicereni  hac  rursum  die 
eamdem  breviter  commemorari  in  variis  Grx- 
corum  Fastis,  rem  totam  ad  hunc  locum  idterius 
examinandam  remiserunt,  Itaque  examen  istud 
aggressurus,  primum  producam  Fastorum  ad 
hunc  diemlocos,  inquibus  deilla  agitur.  Meno- 
logium  Sirletianem  sic  habet  i  Eodem  die  comiue- 
moratio  sanctae  martyris  Drozela?,  filise  Trajani  im- 
peratoris,  eum  quinque  Soeiis.  Mensea  impressa 
Grsece  habent,  quod  exprimo  Latine :  Eadem  die 
sanctse  martyris  Drozelae,  filite  Trajani  imperatoris, 
et  Sociarum  ejus  quinque  canonicarum.  In  Sy* 
naxario  Ms  saepe  laudato,  quod  fuit  Sirmondi, 
legitur :  Certaraen  sanctae  martyris  Drusilfe,  filiae 
Trajani  imperatoris,  et  quinque  cum  ipsa  Mu- 
lierura.  Nomen  quidem  diversimodo  Drozela  et 
Drusila  hic  exprimitur :  non  alia  tamen  designa- 
tur,  quam  quse  Drosis  constanter  vocatur  in  pro- 
lixo  elogio  ad  xxn  Martii.  Utroque  enim  loco 
ftlia  Trajani  imperatoris  asseritur,  et  cum  qitin- 
que  Sociabus  conjungititr.  Quinque  tamen  illse, 
si  elogio  credimus,  ante  Drosidem  martyrio  per- 
functcV  sunt,  etsi  omnes  sex  simul  dicantur  com- 
prehcnsse.  Elogium  porro  laudatum,  quia  fabu- 
losum  videtur,  non  recitabo;  sed  ad  propositum 
nostrum  satis  erit,  modo  breve  illius  dem  com- 
pendium. 

%  Quinque  mulieres  piae,  qusc  a  vita  religiosa 
vocantur  canonioffi,  dicuntur  simul  habitasse  ad 
sepetienda  in  domo  sua  martyrum  corpora,  quse 
clanculum  auferebant.  Re  inteilecta,  Drosis,  Tra- 
jani  filia,  ut  fertur,  aliis  se  adjunxit.  Deinde 
omnes simul  comprehenssesunt,dum  studebantde 
more  corpora  rapere,  et  ad  Trajanum  adductse. 
Hic  autem  quinqueCanonicas  in  fornace  comburi 
jussit;  Drosidcm  vero  custodue  mancipari.  Post 
multas  ineptias,  dicitur  Trajanus  curasse,  ut 
quotidie  duse  accenderentur  fornaces,prsefixaque 
iilis  sententia,  monuisse  Christianos,  ut  ipsi  se 
morituros  in  alterutram  e  fornacibus  injicerent. 
Hoc  autem  (si  Menscis  quis  credere  velit)  cum 
multi  facerent,  Drosis,  illorum  exemphtm  imitari 
cupiens,  clam  ecarcere  evasit.  Verum  recordata, 
necditm  se  sacro  baptismate  abiutam,  ipsa  in  vas 
aqusc  se  injecit,  et  verba,  quse  Grscci  in  baptizando 
adhibent ,  ipsa  protutit .  Tum  septem  diebus  ora- 
tioni  se  dedit,  ac  die  octavo  post  orationem  per- 
fectura,  quod  coeperat,  ad  Dominum  migravit. 
Ultimis  verbis  innuitur,  non  tamen  clare  edici- 
tur,  Drosidera  ultro  se  in  fornacem  injecisse.  Non 
dubito,qui?iomnia  fere  fabulosa  sint.  Dum  tamen 


elogium  istud  confero  cumHomilia,  quam  S  Joan- 
nes  Chrysostomits  prope  Aniiuchiam  habuit  in 
festivitate  S.  Drosidis  virginis  et  martyris,  mihi 
persuadeo,  illam  ipsam  de  qua  pauca  protulit 
Chrysostomus,  in  Fastis  Grsecorum  celebrari. 

3  Nam  prscter  nomen  Drosidis,  quod  nulli  alteri 
martyri  fuisse  novimus,  alia  qusedam  ex  Chryso- 
stomo  desumipotuerunt.Teneram  etjuvenemVir- 
ginem  celebrat  Chrysostomus,  talem  quoque  suam 
exhibent  in  Menieis  Gr&ci.  Igne  combustam  tam 
Grseci  quam  Chrysostomus  Drosidem  exhibent. 
Prseterea  nxdlibi  asserit  Chrysostomus,  Drosidera 
in  flammas  fuisse  conjectam  ab  infidelibus,  sed 
adeo  ambigue  loquitur,  ut  facile  quis  existimare 
possit,  ipsant  itltro  in  ignem  insiliisse,  ut  de  sua 
crediderunt  Graeci.  Toties  quoque  Chrysostomus 
repetit,  igne  purgatam  fitisse  Drosidem,  iisqueid 
verbis  declarat,  ut  videatur  insinuare  voluisse, 
Sanctam  non  aliter,  quam  sanguine  suo  fuisse 
baptizatam.  Nam  prseter  alia  inferius  legenda, 
ait  ipsam  ad  cselum  transiisse,  Christo  ipso  invisi- 
bili  raanu  sanctum  Martyris  caput  tenente,  ettam- 
quara  in  aqua  ipsam  igne  baptizante.  olvtov  zov  Xpt- 
oroG  aooarr;)  yttol  ty)V  xyiccv  ~r,z  {J.dprvpcz  x.a,7i~/ov~og  v.z- 
-i&j.rrj,  Y.y.i  Y.vSjv.r.zp  kv  :jd~n  [l-Ti-iCovToz  70)  ttj&L  Itaque 
videntur  Gratci  eamdem  cum  Chrysostomo  Dro- 
sidem  ceiebrare,  sed  pauca  illa,  quse  de  martyrio 
ipsius  nota  erant,  variis  amplificasse  figmentis. 
De  quinque  tamen  mulieribus,  a  quibus  Drosidem 
conversam  dicunt  Grseci,  et  quse  pluribus  diebus 
ante  ipsam  erant  combustse,  nihii  habet  Chryso- 
stomus,  hujusque  de  illis  silentio  res  tota  minus  fit 
certa.  Hac  de  causa  nec  illarum  quinque  cultum 
certo  asserere  volui,  nec  Drosidera  Chrysostomi 
cum  memorata  hodie  in  Menseis  tam  certo  eam- 
dem  credo,ittnulhtm  superesse  possit  ditbium. 

4  Attamen  cum  exnomine  et  aliis  adjunctis  jam 
dictis  verisimiilimum  fiat,  Drosidem  Chrysostomi 
hodie  in  Grsecorum  Fastis  ceiebrari ;  neque  prse- 
termissam  esse  a  Grsecis  illam,  quam  Chryso- 
stomus  oratione  celebrarat,  et  cujus  cultum  do- 
cuerat :  illius  Drosidis  qualiacitmqite  Acta  ex 
oratione  Chrysostomi  excerpta  huc  traduco.  Le- 
gitur  autem  Homilia  illa  in  novissima  editione 
Operum  Chrysostomi  tom.  %  pag.  G88.  ubihunc 
habet  tituium  :  Laudatio  magnse  et  sanctse  mar- 
tyris  Drosidis,  et  de  memoria  mortis.  Post  multa 
ad  nostrum  propositum  minime  necessaria, 
num.Zitaloquitur;  Propterea  nimirum  et  g*ene- 
rosum  hunc  patrem  (Flavianum  episcopum  Antio- 
chenum)  laudo,  quod  arrepta  serenss  diei  occasione, 
nos  huc  eduxerit,  praecedente  nos  viamque  nobis 
monstranteB.Droside,cujusmemoriamcelebramus. 
Ex  his  verbis  discimus,  festivitatem  S.  Drosidis 

tempore 


E 

eadem  vide. 
tur  S.  Dro- 
Bts,  de  quu 
pcroravit 
Clwysosio- 
mus. 


F 


CokbaturS. 
Drosispropr 
Antiochium, 
ct  cctateju- 
venis 


if/ntin  amo 
n  Chrisli 


B 


fortitcr 
tit, 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS 
A  tempore  Chrysostomi  fuisse  celebratam  extra  ur- 

bem  Antiochenam.Nam  eo  Flavianus  Antiochenos 

cum  Chrysostomo  duxerat  ad  celebrandam  memo- 

nam  Sanctse,  ibidem  cum  multis  aliis  martyribus 

sepultge,  utliquet  ex  sequentibus,  quibus  probat 

utite  esse  invisere  martyrum  reliquias.  Deinde 

num.  Sad  certamina  S.  Drosi&iR  paulatim  progre- 

diens,generalibus  verbis  ipsam  fortiter  ac  viriliter 

certasse  affirmat,  nec  sexum  nec  setatem  impedi- 

mento  fuisse,  qualitates  SancLv  ea  occasione  sic 

perstringens  :  Fuit  enim  illi  corpus  imbecillum,  et 

obnoxius  sexus  injuriae,  et  junior  aetas.  Verumtamen 

horum  omnium  imbecillitatem  adveniens  gratia  oc- 

cultavit,  ubi  generosam  animi  alacritatem  offendit, 

et  constantem  fidem,  et  animam  ad  subeunda  peri- 

cula  praeparatam.  Nihil  enim  est,  nihil  plane  poten- 

tius  est  eo,  qui  magno  cum  studio  Dei  timorem 

habeat  in  mentc  defixum,  sed  quamvis  ignes,  quam- 

vis  ferrum,  quamvis  bestias,  quamvis  aliud  quidvis 

minentur  hostes,  omnia  nullo  negotio  contemnit, 

quod  utique  beataista  Drosis  etiam  fecit. 

5  Postquam   enira    rogum   tyrannus   accendit  : 

neque  enim  in  barathrum  illam  praacipitem  egit, 

neque    capite    truncavit,     ne    supplicii    brevitas 

facilius    illi   certamen   redderet :  sed  animo  ejus 

cupiens  terrorem  incutere,  atque  indomitam  ejus 

mentem  rog-i  aspectu  superare,  in  medium  illum 

protulit.  Cum  igritur  rog-um  accendisset,  ac  forna- 

cem  inflammasset,  atque  in  summam  altitudinem 

attolleretur,    hsec    cum    cerneret    beata    Martyr, 

inflammabatur   ipsa  quoque    atque  araore  Christi 

ardebat,  triumque  puerorum  meraor  secum  ipsa 

reputabat,   se  in  societatem   certaminum  illorum 

venire,  sibique  easdem  cum  illis  coronas  imponi. 

Et  quemadraodum  furiosi  nihil  eorum,  quse  cer- 

nuntur,    prout    est,  vident,    sed    sive    exacutum 

gladium  viderint,  in   ipsum  facile  prsecipites  ir- 

ruunt,  sive  rog-um,  sive  barathrum,  sive  prjecipi- 

tium,  sive  pelagus,  sive  aliud  quidvis,   intrepide 

se  in  cuncta  projiciunt  :   sic  et  ista  furore  non 

tali    correpta,    absit,  sed    alio,   quavis    prudentia 

honestiori,  Christique  amore  correpta,  nihil  eorum, 

quae  sunt  oculis  subjecta,  spectabat,  sed  in  caslum 

translata  illucque  jam  mente  eomniigrans,  omuia 

mala  contemnebat,  etignem  nou  ig-nem,  sed  rorem 

esse  ducebat. 
i-       6  Quamobrem  rogum  illum  eg-o  et  fontem  aqua- 

rum  limpidissimum,   et  tincturam  quamdam  exi- 

miam,    et    fornacem    conflatoriam    appello.  Nam 
C  quemadmodum  in  fornace  aurum,  sic  et  illius  bea- 

ta  anima  per  rog^um  illura  purior  reddebatur.  Li- 

quefiebant  enim  carnes  ejus,  et  ossa  torrebantur, 

exurebantur  nervi,  et  corporis  sanies  undique  de- 

fluebat ;  at  animas  fides  firmior  et  splendidior  fie- 

bat.  Atque  illi  quidem  haec  videntes  ipsam  peri- 
censebant  :   haec  vero   amplius  expurgabatur. 


30] 


J.  S. 


toquemirifi- 

M  purgata 
dicitur, 


re 

Et  quemadmodum  aurum,  imperitus  qui  adstat, 
et  liquefieri  videt  ac  diffluere,  cumquecinere  com- 
misceri,  perire  existimat  et  eorrnrapi  :  artifex 
autem,  et  qui  probe  ista  novit,  hac  ratione  purius 
scit  illud  effici,  ac  post  exustionem  ipsum  omni 
ex  parte  splendidum  extrahit  et  componit :  sic  nimi- 
rum  et  isti  evenit :  infideles  quidem,  cum  liquefieri 
ac  diffluere  carnem  ejus  viderent,  in  cinerem 
illam  et  pulverem  abire  censebant :  at  fideles  exacte 
noverant,  eam  ita  liquefactam  sordes  oranes  depo- 
nere,  atque  immortalitatem  adeptam  splendidiorem 
ascendere. 

7  Imo  in  ipso  rogo  ante  resunectionem  mi- 
ro  quodam  modo  vincebat  adversarias  potesta- 
tes.  Siquidem  igne  resolutae  carnes,  cum  strepi- 
tum  ederent,  illas  quam  facillime  in  fugram  ver- 


tebant.  Et  quemadmodum  g^enerosus  miles,  aereis 
armis  circumdatus,  ipso  etiam  armorum  stridore 
timidioribus  terrorem  incutit  adversariis  :  sic  nimi- 
rum  et  tunc  beata  Drosis  pellis  stridore  pote- 
states  illas  fugabat.  Neque  vero  hac  ratione  tan- 
tum,  sed  et  alia  rursus  nihilo  ista  minori.  Nam 
simul  atque  rogum  ingressa  est,  et  fumus  in 
altum  ascendens  aerem  occupavit,  daemones  per 
aerem  volantes  suffocabat  omnes,  diabolum  abige- 
bat,  et  ipsam  naturam  aeris  abstergebat.  Cum 
enim  fumo  idolorum  inquinatus  fuisset,  in  Iocum 
illius  fumus  alter  ascendebat,  ut  illatas  ab  illis  sor- 
des  abstergeret.  Sane  quidem  fontis  comparatio 
pneclare  convcnit  illi  rogo.  Nam  quemadmodum 
si  in  fonte  vestem  exuisset,  et  corpus  abluisset,  ita 
corpus  suum  in  illa  flamma  facilius  quam  vestem 
quamvis  exuens,  et  auimam  nitidam  reddens,  ad 
Sponsum  suum  ab  angelis  stipata  properabat.  Si 
enim  Lazarum  illum  ulceribus  plenura  angeli  ad  si- 
num  Abrahai  abduxerunt :  multo  magis  istam  ab- 
euntem  stipabant,  et  tanquam  ex  sacro  quod*m 
conolavi,  acthalamo  nuptiali  assumptam  ex  foma- 
ce  ad  cselestem  Sponsum  deducebant.  Qua  vero  de 
causa  tincturam  etiam  rogum  illum  appellavi? 
Quod  nimirum  tamqnam  mirabili  quadam  infecta  y 
tinctura,cum  purpuraregia  facta  esset,  ad  calestem 
Eeg-em  mitteretur,  ac  multa  cum  fiducia  sedes  illas 
cailestes  intraret,  quod  fiebat,  cum  invisibili  manu 
sua  Christus  sanctum  Martyris  caput  teneret,  et 
tamquam  aquis  illam  flammis  immergreret.  Hacte- 
nus  de  S.  Droside  Chrysostomus,  moralem  doctri- 
nam  deinde  subjungens.  In  conclusione  tamen 
festivitatem  et  martyrium  S.  Drosidis  iterum 
breviter  asserit  his  verbis  :  Deus,  qui  Ileata;  i.sti, 
quse  nos  hodierno  die  eongregavit,  utcertamen  ini- 
ret,  etluctaretur,etvinceret,  etutornareturcovoun, 
concessit  etc. 

8  Ceterum  Ruinartius  Acta  S.  Drosidis  ex  Chry-  Conjectum 
sostomo  similiter  dedit  inter  Acta  Martyrum  sefe-  £*po6aWjl 
ctapag.  536  et  sequentibus.Fatetur  ibi'l \em,nom en 
Drosidis  in  Martyrologiis  se  non  reperisse.Dat  ta- 
men  conjecturam  de  Druso,  gui  ad  ivi Decembris, 
inplerisqueMartyrologiisAntiochUeannuntiatur 
cum  Zozimo  et  Theodoro,  quia  in  Eptemacensi 
codice  legitur  Drusina.  Castellanus  ad  xiv  Decem* 
bris  conjecturam  illam  credidit probabilem,  ideo- 
que  Drosidem  eadie  annuntiavit;  ad  hunc  vero 
diem  xxn  Septembris  Drozehm  cum  quinque  So- 
ciabus.  Verwn  conjectura  Ruinartii  et  Castellani 
ne  probabilis  quidem  mifii  videtur,  etiamsi  Ckry* 
sostomi  Drosidcm  alias  nullibi  invenirem,  quia 
unum  apographum  Hieronymianum  contra  con- 
sensum  aliorum,  et  contra  martyrologos  medii 
sevi,  qui  codices  Hieronymianos  habuerunt  minus 
mendosos,  nequit  probabilem  reddere  lectionem 
Dvusinse.Pmeterea,  si  omnino  legendum  esset  Dru- 
sina,  vel  sic  vix  probabite  fieret,  Drosidem  Chry- 
sostomi  designatam  fuisse,  cum  hsec  sola  celebre- 
tur  Drusus/yero,  aut,  si  quis  tantisper  ita  voluerit 
Drusina  cum  Sociis.  At  Drosis  nostra,  qiuv  alias 
T>Toze\ascribitur,nihi(habet,quodveriswuldi'j^'/i 
repugnat,  nihit,  quod  non  favet. 

9  Idem  plane  apud  Chrysoslomum  et  in  Me- 
ndeisestnomen,idemsupplicium:solamartyrit>,,t. 
subiit  Drosis  Menworum  (Sociabus  ante  et  in  alio 
loco  coronatis,)  et  sola  celebratur  a  Chrysostomo. 
Locum  martyrii  non  edicit  Chrysostomus  :  eum- 
dem  similiter  tacent  Grxci.  Nos  quidem  ex  Fta- 
viano  episcopo  in  Chrysostomi  Homilia  memorato 
novimus,  concionem  habitam  esse  prope  Antio- 
chiam.  At  Grxci  verisimiliter  ad  id  non  attende- 
runt.  Demum  fornax  a  tyranno  ad  terroi^em pro~ 

posita, 


litiinartii  dr 
D        | 


V 


<  (li   Ift^lt  n 

wrisimitU- 

ma  sabsli- 
tuitur. 


gOg  DE  S.  DBQSIDU  V.  M. 

A  posita,purgattqquein  igne  toties  repetitajOnmino 
insinuant  Drosideni  Memeorum:  neque  ulla  in 
Menms  vox  reperitur  de  Droside,  qude  nequeat 
cum  Chrysostomi  dictis  conciliari,  Itaque  exisli- 
mamus,  eamdem  omnino esse  Drosidem  aut  Droze- 
lam  quze  ad  xxii  Martii  et  ad  hunc  diem  apud 
Grsecos  memoratur,  cum  ea,  quam  laudat  Chry- 


ET  EOKTE  ALIIS  MM. 

sostomus.Non  tamen  admittimus  commenta  Grsc- 
corum,  qui  illam  et  Trajani  filiam  dixerunt,  ct 
alia  qutvdam  fabulosa,  ut  apparet,  de  ipsa  et  de 
quinque  Martyribus ,  quibuscum  comprehensa 
dicitur,  in  Menxis  protulerunt.Hac  de  causa  lem- 
2)us  martyrii,  quod  nullibi  assignavit  Chrysosto- 
mus,  incertum  retinquimus. 


I> 


DE     SS.    DIGM     ET    IERITA 

SEU   EMERITA,  VV.  MM. 

ROM^E 


c.  s. 


COMMKNTARIUS      PRyEVIUS 


B 


SllB    V.VI.L- 
RIAKO,    UT 
FBRTUR. 

Annuntian- 
lur  Sanctir 
hoc  dk 


I  Sanctarum  memoria  in  Martyrologiis  :  Acta  alia  fabulosa,  alia  dubia, 
quorum  h&c  edenda  :  tempus  martyrii  :  earum  altera  verisimilius 
Merita  dicta  :  cetera  gesta  ignota. 


E 


*■(  seijueiui; 
earwn  Actu 
geminu 


D 


uas  hasce  Sanctas  Virgines  et  martyres 
YRomano  Martyrologio  ad  hunc  diem  primus 
inseruit  Cardinalis  Baronius;  Komse,  in- 
quiens,  passio  sanctarum  virg-inum  et  martyrum 
Digna3  et  Eremitae,  sub  Valeriano  etGallieno,-  qua- 
rum  reliquiae  in  ecclesia  S.  Marcelli  asservantur.  In 
Annotatis  laudat  tantum  gemina  earum  Acta,  in 
quorum  prolixioribus  dicuntur  x  Calendas  Octo- 
bris  coronatse  fuisse.  Nil  de  illis  reperi  in  Hie- 
ronymianis  apographis,  nihil  apud  Bedam,  Ado- 
nem,  Usuardum,  aliosque  ejusmodi  veteres  mar- 
iyrologos  classicos.  Leguntur  tamen  ad  hunc 
ipsumdiem  in  duobus  Bedse auctariis  Mss.j  Vati- 
cano  scilicet  et  Barberiniano,  in  Opere  nostro  ante 
tom,  2  Martii  inter  ejusdem  BedcV  Martyrologii 
additamenta  laudatis.  Horum  primum  ibidem  sic 
habel  :  Romse  S.  Digiise  et  Meritaa  :  alterum  :  Ronias 
natale  S.  Babilae  et  S.  Dignae  et  Meritse.  Ex  hisce 
Babila,  alias  Basilla,  huc  non  pertinet,  de  eaque 
consuli  potest  Prostermissorum  catalogus  hoc  die. 
Aiiee  diuv  hodiernsesunt,  quarum  altera  in  Actis 
infra  examinandis  et  alibi  pro  Emerita  etiam 
Merita  appellatur.  Eodem  denique  die  eas  annun- 
tiant  Ferrarius  in  Catalogo  Sanctorum  ItaiicV, 
Castellanus  in  Martyrologio  universaii,  Arturus 
a  Monasterio  in  Gynseceo  sacro,et  Carolus  Piazza 
in  Hemerologio  sacro  Romano. 

%  Utramque  etiam  memorat,  sed  sequenti  die 
auclarixmx  Martyrologii  Adoniani  apud  Roswey-. 
dum,  ubi  ad  xxiii  Septembris  sic  legitur:  Item 
passio  sanctarum  virginum  Dignse  et  Emeritas. Con- 
sonat  Grevenus  inter  auctaria  Usuardina  apud 
Soilerium  nostrum,  eodem  die  dicens :  Dig-nye  et 
Emeritce,  virg-inum  et  martyrum.  Consentit  etiam 
auctor  nostri  Ms.Florarii  Sanctorrum,  qui  earum 
aiteram  Moritam  dixit,  sic  inquiens  :  Item  saDcta- 
rum  virg-inum  Dig-nue  et  Moritse.  Jam  ad  Acta  ve- 
niamus.  Eminentissimus  Batwiius  in  Annotatis 
ad  MartyrologiumRomanumdie  xxn  Septembris 
de  iisdem  habet  sequentia  ;  De  his  etiam  pleraque 
vetera  Mss.  Passse  sunt  in  persecutione  Valeriani 
imperatoris  sub  Gajo  judice,  sepultseque  sunt  in  cse- 
meterioCommodillai  via  Ostiensi,  ad  SS  Eelicem  et 
Adauctum,  ut  earum  Acta  testantur,  quorum  alia 
Ms.    incipiunt :  Gajus  judex   jussit  teneri    etc : 


aliorum  autem  prolixiorum  est  exordium  ;  Tempoue 
Valeriam  etc.  Exstant  utraque  in  nostra  bibliotheca 
( Valticeliensi  Jquae  et  facile  reperiri  credimus  in  aliis 
antiquis  codicibus,  ecclesiarum  usui  accomodatis 
Hvec  ibi. 

3  Tomo  vero  £  Annai.  Ecclesiast,  ad  annum 
ChristiWZ,  num.bl  censuram  suam  de  iisdem  sic 
profert:  Sub  eodem  persecutionis  (Valeriani)  furore 
pass83alia3quoquevirg-inesRoma3reperiuntur,nempe 
Digma  et  Emerita,  quarum  leguntur  Acta,  sed  men- 
dosa.  Baronii  censuram,  non  visis  Actis,adoptavit 
Tiilemontius  tom.  !■  Monumentorum  in  persecu- 
tione  Valeriani  art.  G,  ubi  tamen  vocem  mendosa 
nimis  Uberaliter  inter^iretatus  estperplena  vitiis. 
Nosutraque  Acta  habemus  ex  Mss.  codicibus  bi- 
bliotheccT  Vatlicellensis,  sive  Congregationis  Ora~ 
torii  Roma?,  quam  Baronius  supra  taudavit,  et 
S.  Marise  MajoriSj  item  Romee.  Prima,  quorum 
exordium  est,  Gajus  judex  jussit  teneri,  in  tres  di~ 
visa  suni  LectioneSj  septimam  sciiicet,  octavam  et 
nonam-j  unde  tiquet,hcec  in  usum  chori  concinnata 
fuisse ;  ideoque  facile  fieri  potuit,  ut  Lectionum 
compilator  phrasim  hinc  et  inde  non  nihil  muta- 
verit  Sedundecumque  ea  accepia  fuerint,  nihil  in 
ipsis  occurritjquod  prinicevum  scriptoy^enijSanctis 
illisVirginibussynchronum,autlongeposteriorem 
fuisse,  certo  manifestet,  eumve  de  mendaciis  aut 
fabutis  convincat 

4  Leguntur  quidem  in  illis  quvcdam  prodigia ; 
nempe  tortoris  manum,ad  ictum  elevatanijitaper- 
mansisse,donecsanctarumMartyrumprecibusre- 
mitteretur-jJovissimulacrumearumdemafllatuli- 
quefactum  corruisse;  ac  easdem  denique  cselesii  vo- 
ce  appellatas  magno  cum  splendore  animas  reddi- 
disse  :  verum  licet  similia  prodigia  in  fabulosis 
Actis  passim  frequentiora  sint,  quam  in  genuiniSj 
occurrunt  tamen  etiam  seepe  in  his,atque  adeo  non 
possuntea,  de  quibus  agimus,ex  hoc  solo  capite 
repudiari.  Magis  animi  pendeo,  quod  nesciam, 
utrum  hmc  exprolixioribus  contracta,anprotixio- 
ra  ex  his  amplificata  fuerint :  alterutrum  enim 
factum  esse,  indubitatum  est.Prolixiora,  utdixi- 
mus,  Acta  etiam  ex  gemino  codice  habemus,  Val- 
liceliensi  et  S.  Marise  Majoris;  sed  utrobique  non 
seque  tonga  sunt.In  Vaiticetlensi  sunt  in  sexLectio- 

nes 


a  Baronio 

improbattt 

habemus, 

quorwnbir- 

viora 


tokrabiliei 
sunt;  proli- 
xiora  mttem 


aperte  fabu- 
losa, 


probabilius 
creve7'unt  ex 
brevwribus , 


qux  fubula- 
tor  qutdam 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 

nes  partita,  quarum  prima  incipit :  Temporibus 
Valeriani  et  Galieni  immanis  persecutio  fervebat : 
secunda  autem  sic:  Post  haec  autem  Gajus  judex 
jussit  teneri  duas  sorores  virgines,  Dig-nam  et  Me- 
ritam.  Contra  codex  S.  Marise  Majoris,  omissa 
prima  Lectione,  a  secunda  sic  orditur :  Eodem 
tempore  Gajus  judex  jussit  teneri  duas  sorores  co- 
mites  Afrce,  Dig*nam  etMeritam. 

5  Porro  tota  illa  prima  Lectio  codicis  Valticel- 
iensisnihil  continet,nisi  compendium  Conversio- 
nis  S.Afrse>martyris  Augustanse,  quamapudnos 
editam  habes  tom.  2  Augusti,  pag.  55  et  sequen- 
ti.  In  hac  autem  dicitur  S.  Narcissus  episcopus, 
tempore persecutionis  Dioctetiani  Augustam  Vin- 
delicorum  adveniens,  Afram  meretricem  cumma- 
tre  sua  Hilaria  et  tribus  puellis  seu  ancillis  suis, 
Digna,  Eumenia  atque  Euprepia,  omnique  co- 
gnatione  et  amicis  suis  baptizasse.  Ex  hisce  S. 
Afrajussu  Gaji  judicis  pro  Christo  fiammis  tra- 
dita  est;  sanctsevero  Hilaria,  Digna,  Eumeniaet 
Euprepia  ad  ejusdem  sepulcrum  orantes,  man- 
danteeodem  Gajo,  igne  pariterexstinctse  fuerunt. 
Jam  ut  ad  Acta  nostra  redeamus;  horum  scriptor 
compendium  Conversionis  S.  Afrse  et  sociarum, 
B  sive  Lectionem  primam  ut  ad  propositum  suum 
accommodaret,  his  verbis  conclusit :  Baptizata  est 
ab  eo  ( S.  Narcisso )  Hilaria  cum  filia  sua  Afra,  et 
cum  puellis  suis,  atque  Digna  et  Merita  dua?  soro- 
res,  virg*iues  nobilissinue  Romanae.   Ita  ipse;  sed 
nemo  non  agnoscet  hic  insidsum  fabidatorem,  qui 
duas  Virgines  Romanas  una  cum  S.  A  fra  ejusque 
familia  Augustse  Vindelicorum  sub  ]  aleriano  et 
Gallieno  baptizatas  commentus  est ;  cum  aliunde 
constet,  Afrse  et  sociarum  baptisma.  et  martyrium 
sub  Diocletiano  contigisse,  et  ipsemet  SS.  Dignam 
et  Meritam  sub  Valeriano  et  Gallieno  Romsepas- 
sas  esse  affirmet. 

6  QiicV  deinde  sequuntur  in  hisce  Actis  utrius- 
que  codicis,  ipsis  etiam  seepe  verbis  conveniunt 
cum  brevioribus,  sic  tamen,  ut  prseterea  amplifi- 
eata  sint,  in  iisque  dicantur  Sanctanon  ora  lapi- 
dibus  contusa;  tortor,  iisdem  pro  se  precantibus , 
vidisse  hominem  indutum  vestibus  deauratis,  qui 
manum  ejus  absolvit,  sive  usui  restituit,  et  ad  hoc 
spectacidum  multi  adfidemconversi,  baptizatique 
et  martyrio  coronati  fuisse;  de  quibus  ne  velver- 
bum  legitur  in  brevioribus.  Ex  dictis  collige,  Acta 
prolixiora,  prout  exstant  in  codice  S.  Marise  Ma- 

C  joris,  ex  aliis  prolixioribus ,  quse  in  codice  Valli- 
cellensi  leguntur,  desumpta  esse;  idenimnonob- 
scure  manifestat  eorum  scriptor,  dum  ex  omissa 
Conversione  S.  Afrse  SS.  Dig-nara  et  Meritam  du- 
as  sorores  comites  Afrse  dixit.  Ut  vero  hoc  certum 
videtur,  itasuspicari  quis  posset ,  etiam  breviora 
Acta  ex  alterutra  prolixiore  Passione  contracta 
fuisse.  Prsecipua  dubitandi  ratio  est,  quod  in 
Passicme  S.  Afrse  et  inomnibus  tribus  Actis  SS. 
Dignse  et  Meritae  Gajus  judex  nominetur;  quod- 
que  Acta  breviora,  nulla  facta  imperatoris  aut 
persecutionis  mentione,  vetut  aliunde  excerpta, 
incipiant:  Gajus  judexjussit  teneri  etc;  similipla- 
ne  modo,  quo  in  codice  S.  Marise  Majoris  pro- 
lixiora  inchoantur  .-  Post  haec  autem  Gajusjudex 
jussit  teneri. 

7  Verum  utraque  hsec  ratio  debilis  est :  nam 
Gaji  seu  Caji  nomen  apud  Ro^nanos  communius 
fuit,  quam  ut  mirum  videri  debeat,  si  hujus  no- 
minis  unus  post  medium  seculi  tertii  Romse  sub 
Valeriano,  alter  initio  seculi  iv  Augustse  Vinde- 
licorum  sub  Diocletiano  munus  judicis  gesserint . 
Imperatoris  vero  seu  persecutionis  mentio  initio 
Actorum  etiamasynchrono,  scriptore,  velut  reisa- 

Septembris  Tomus  VL 


MWH 

c.s. 


tis  notse,  prseieriri  potuit,  aut  a  posteriore  vel  ex 

eo  capite  omitti,  quod  Acta  hsec  subjungerentur 

aliis,  in  quibus  imperator,  persecuiionis  auctor, 

jam  fuerat  nominatus,  Imo  vero  longe  probabi- 

lius  est,  protixiora  ex  brevioribus  amplificata 

fuisse.  Demus  enim,  breviorum  scriptorem  istam 

SS.  Dignae  ct  Meritai  cum  S.  Afra  societatem  velut 

aperte  fabulosam  rescidisse;  demus,  eumdem  non 

modo  eam  hominis  in  vestibus  deauratis  appari- 

tionem,  quseque  hinc  mox  secuta  sunt,  multorum 

conversionem,  baptismum  et  martyrium,   tam- 

quamminusvero  simitiaprseteriisse,verum  etiam 

aliquot  Sanctarum  cum  judice  sermones  ex  brevi- 

tatis  studio  amputasse;  hsec,  inquam,  omnia  de- 

mus;  nutla  tamen  satis  probabilis  ratio  apparet, 

curidem  iile,  si  prolixiora prse  oculishabuit,  ni- 

hil  de  contusis  Sanctarum  oribus  meminerit;  quod 

utique  usitatum  erat  in  martyres  tormentum,  et 

in  nostras  Virgines  adhibitum  fuisse,  in  protixio- 

ribus  disei^te  narratur. 

8  In  fine  quoque  prolixiorum  dicuntur  sancia-  in>al*e  om- 
rumMartyrumcorporainc&meterioVommofollad  p'^caveric-  ' 
ad  sanctum  Felicem  et  Adauctum  via  Hostiensi  hu-  fj^* 
mata  fuisse ;  breviora  autem  de  via  et  ccemeterio 
consentiunt  quidem,  sed  omittunt  voces  ad  S.  Fe- 
licem  et  Adauctum;  et  rectius  quidem,  quia  etsi  E 
hi  martyres  ibidem  revera  sepulti  fuerint ,   id 
tamen  factum  est  diu,  postquam  SS.  Dig-na  et  Me- 
rita  in  eodem  coemeterio  sepultse  fuissent;  hse  enim 
sub  Valeriano,  isti  sub  Diocletiano passi  fuerunt, 
ut  in  horum  Actis  tom.  viAugusti,  die  wwideri 
potest.    Quapropter  mihi  omnimo  verisimile  ri- 
detur,  prolixiora  illa  ex  brevioribus  ac  multo 
sincerioribus  amplificata  fuisse  a  quodam  im- 
perito  fabulatore ,   qui ,  cum  in  conversione  et 
Actis  S.  Afrse  Gajum  judicem,  Dignamque  ali- 
quam  invenisset,  (quod  utrumque  nomen  in  SS. 
Dignae  et  Emeritaa  Passione  legerat)  Sanctas  hasce 
S.  Afrse,  ex  meretrice  martyri  Augustanse,  in 
conversione  socias  insidse  adjungere  non  dubita- 
vit,  parum  sollicitus,  an  ratio  temporis  iocique, 
ac  nobilitas,  quam  ipsis  magnam  adscribit,  cum 
ea  opinione  convenirent.   Breviora  itaque  Acta, 
non  quidem  pro priynsevis  aut  certo  sinceris,  sed 
pro  dubiis  edemus,  omissis  proiixioribus,  quse 
neutiquam  possunt  admitti. 

9  Insinuavi  supranum.  2,  prsedicta  Passione  Aetaalia 
proiixiori  etiam  aliam  magis  tubulosam  exstare.  Prxdiciit 
Hanc  habemus  ex  Ms.  S.  Maximmi  Irevirensis,  f^^^ 
collatam,   (ut  notatur)  cum  Ms.  Metensi.  Ejus 
initium  est .-  Eactum  est,  ut  illustris  vir  Aurelianus 
ad  petitionem  sacratae  virgiuis  Emeritai  Dig-nam, 
sive  Celestinam,  dirig-eret,  et  per  matronas  eatn 
sibi  conjungerepostularet.  Sed  nelectorem  muitis 
frustra  detineam,  sufficiat  hic dixisse,  Passionc^- 
hanc  nulla  in  re  cum-ceteris  concordare,  totam- 
que  a  capite  ad  caicem  non  nisi  ex  meris  fabu- 
lis  considam  esse.  Martyrium  quoque  earum  non 
sub  Valeriano,  sed  sub  Decio,  nec  die  xxn,  sed 
xxin  Septcmbris  in  eadem  collocatur;  unde  suspi- 
cio  est,  hanc  aut  similem  prmluxisse  martyroio* 


gis,quinum. 


illarummemoriam  addictam  diem 


xxni  consignarunt.  Nescio,  an  hac  etiam  magis. 
fabulosa  fuerint  Acta,  qus»  Papebrochius  noster 
notavit  exstare  in  codice  Vaticano  007C,  scd  indi- 
g-na,  qujt  describerentur. Descripsit tamenejusdem 
exordium,  quod  hic  subdo.  Carissimis  omnibus 
consacerdotibus  de  titulo  S.  Marcelli  mart.  atque 
Pontif.,  qui  poniturin  via  Lata,  etcunctis  servitori- 
bus  ejusdem  ecclesiae,  seu  religriosis,  laicis,  etdevo- 
tis  Deo  foeminis  Bencdictus  exig-uus  presbyter  in 
Domino  salutera.  Vultis  a  mea  parvitate  scire,  quid 

43        de 


APCTORI 

c.s. 


Tcmpus 

tnnrtt/rii 

non  satis 

certum  : al- 

teriusnomen 

verisimilius 

Merila. 


Alia  aliquot 
de  iisdem 
asscrta  su- 
blcstx  fidci. 


m  de  SS.  DIGNA  ET  MKRITA  SEU  EMBRITA  VV 

de  BBDOtarum  virginum  T)ignce  et  Mcrite,  qualiter 
orto  vol  vitam  finierint,  quid  in  sanctorum  patrum 
litteria,  qmnquein  Chronicis  Latinis  et  Gracis  mve- 
nirepotui,  vobis  omnibus  patere  studui.  Sub  Decio 
namque  et  Valeriano  persequutoribus ,  ut  Hie- 
ronymus  dicit.  Sed  de  hisjam  satis. 

10  Quod  ad  martyrii  tempus  attinet,  hoc  non 
aliunde  mihi  innotuit,  quam  ex  Actis  longion- 
bus,  in  quibus  hne  d\uv  sanciiv  Virgines  tempori- 
bus  Valeriani  et  Gallieni  passce  dicuntur,  et  ex 
quibus  illud  etiam  didicit  Cardinalis  Baronius, 
ac  Martyrologio  suo  et  Annalibus  inseruit,  ut  su- 
pra  diximus.  Non  aliunde  etiam  diem  xxii  Se- 
ptembris  ipsis  emortualem  hausisse  videtur,  quo 
eas  Romxetiam  olim,  aut  suo  quoque  temporecul- 
tasforte  intellexerat.  Aliis  martyrologis,  qui  cas- 
dem  ad  diem  xxiuejusdem  mensis  retulerunt,  Acta 
omnium  fabulosissimaprscluxisse  suprajam  mo- 
nui.  Ego  diem  in  Romano  Martyrologio  signatum 
pro  more  nostro  retinuit  et  persecutionem  Vale- 
riani  ad  marginem  dubie  adscripsi.  De  S.  Dignae 
nomine  convenit  interomnes;  de  alteriusnon  item; 
aliis  eam  Meritam,  aliis  Emeritam  vocantibus,  ut 
ex  supra  dictis  liquet.  Pro  Meritci  potior  stat  au- 

B  ctoritas:  nam  hoc  nomine  nonmodo appellatur  in 
omnibus  Actis  supra  memoratis,  si  Metensia  exci- 
pias,  verum  etiam  in  allatis  BedcV  auctariis  et 
Florario  nostro  Ms.,  atque  Translatione  inferius 
recitanda;  quibus  omnibus  favet  inscriptio  cum 
imagine  in  ccemeterio  via  Ostiensi  reperta,  quam 
ipsius  sanctee  Virginis  martyris  esse  dubitari  vix 
posse,  infra  ostendemus.  Contra  Emeritam  eam- 
demvocant prseter Martyrologia  num.  let%  cita- 
ta  auctor  vetusti  Itinerarii,  atquealter  anonymus 
scriptor  Inventionum  sacrorum  corporum,  qu& 
Theodoricus  I  Metensis  episcopus  Metas  transtu- 
lit,  de  quo  consule  infra  num  27.  Hisce  tamen 
prxvalentpriora,  ideoque  mmMeritam  uocauz,  ad- 
junclo  lamen  intitulo  Emeritae  nomine,  quo  apud 
recentiores  notior  est, 

11  Plura  de  harum  Virginum  gestis  ac  marty- 
rio  hic  dicenda  non  habeo;  nam  quod  apud  Caro- 
lum  Piazzam  in  Hemerologio  sacro  Romano  ad 
hunc  diem  dicantur  fuisse  filiae  seu  discipuLv  S. 
EugenuB  virginis  martyris,  morari  nos  non  debet, 
cum  idnon  nisi  ex  fabulosis  ejusdem  S.  Eugenias 
Actis  profectum  videatur.  Paulus  Aringhus  tom. 
1  RonitC  subterraneas  pag.  432  scribit,  easdem 

C  ante  suum  martyrium  in  antro  quodam  via  Os~ 
tiensi  latitasse,  laudans  illarum  Acta,  in  quibus 
hcvc  legi  affrmat :  Similiter  etduae  sorores  nobilis- 
simaeDig-na  etEmeritain  antro  via  Ostiensi  secun- 
do  milliariojuxta  B.  Paulum  latuerunt.  Verumde 
hisce  Sanctarumlatebrisinnullo  exnostris  exem- 
plaribus  ultamentio  fit,  nec  aliunde  scio,  utrum 
Acta  illa  ab  Aringho  laudata  melioris  notse  sint, 
an  eadem  cum  istis,  quee  a  Benedicto  presbytero 
conscripta  Papebrochius  noster  indigna  judica- 
vit,  quas  describerentur.  Earumdem  Passionem 
Antonius  Galloniusin  librode  Virginibus  Roma- 
nis,  secido  xvi  exeunte  Italico  sermone  Romx  vul- 
gavit;  sed  cum  et  hic  nihil  doceat  prseter  ea,  qu<v 
in  proiixioribus  Actis  legunter,  nobis  utilis  esse 
nequit.  • 


MM. 


D 


§  II.  Coemeterium  Sanctarum  ve- 
risimillime  repertum  :  tumba  et 
corpora  a  Tiberi  intacta  servata  : 
eorum  portio  aliqua  Metas  trans- 
lata  :  quid  de  S.  Emeritse  reli- 
quiis  Vallisoletanis  et  Cadomensi- 
bus  censendum  ? 

De  earumdem  gloria  posthuma  paulo  plura  re- 
stant,.  Illarum  corporavia  Ilostiensi,  seu  Osti- 
ensi,  tyranni  jussu  projecta  fuisse,  noctuque  a 
fidelibus  ablata,  et  iu  coemeterioCommodillas  eadem 
via  honorifice  sepidta,  consentiunt  cum  bywiori- 
bus  Acta  prolixiora;  sed  hmc  preeterea  per  pro- 
lepsin  addunt  ad  sanctum  Eelicem  et  Adauctum;  ut 
supra  monui.  Mabillonius  tom.  4  Analectorum 
veterum  exbibliotheccV  EinsidlensiscodiceMs.  se- 
culi  ix,  ut  asserit,  edidit  quamdam  Collectionem  E 
inscriptionum  Romanarum,  in  modum  Itinerariit 
in  qua  num.  72  de  memorato  Ctemeterio  habetur 
mentio  his  verbis:  De  Mennse  (ecclesia)  usque  ad  S. 
Paulum  apostolum;  inde  ad  sanctum  Pelicem  et 
Adauctum  et  Emeritam.  De  eodem  pluinbus  agit 
Marcus  Antonius  Boldettus  lib.  2  Observationum 
in  Ccemeteria Romana,  cap.  1S,  ex  quo  adproposi- 
tum  nostrmn  aliqua  huc  transferenda  sunt,  cum 
pro  Actorum  fi.de  sanctseque  Meritae  antiquo  cidtu  ■ 
faciant.  In  primis  existimat,  ccemeterium  illud  a 
Commodilla  matrona  Romana  in  agro  suo  excava- 
tum,  indeque  Commodillae  dictum  fuisse,  donec 
posthumatos  ibidemtempore  persecutionis  Diocle- 
tiani  SS.  Felicem  et  Adauctum,  ab  his  cceperit  ap- 
pellari.  Subdit,  illud  seculo  xvn  decrepito,  cum 
diulatuisset ,  inventum,partem  ccemeteriiS.  Luci- 
nte  creditum  fuisse;  uti  etiam  ipsemet  Boldettus 
crediderat  lib.  \,  cap.  1,  ubi  ejusdem  ichnogra- 
phiam  exhibuit. 

13  Verum  cum annollZOaliud ipsius  ostium  de- 
tectum  fuisset,  et  Boldettus  ipse  cum  aliis  illud  lu- 
strasset, opinionem  suammutavit,  censuitque,  hoc 
ipsum  esse  CommodiltcV,  seu  SS.  Felicis  et  Adaucti 
atque  Emeritse  ccemeterium.  Namprimo  quidem 
convenit  omnino  et  Via  Ostiensis  et  duorum  millia- 
riumab  urbe  Roma  distantia,  et  situs  ccemeterii, 
quodAnastasiusbibliothecariusin  Leone  IHPapa 
juxta  sanctum  Paulum  apostolum  etiam  collocavit. 
Secundo  asserit,  sese  ineodem  reperissevetustam 
imaginem  cujusdam  sanctee  Virginis  cum  adscri- 
pto  S.  Meritae  nomine,  duasque  alias,  quee  SS.  Feli- 
cem  et  Adauctumprobabiliter  exhibebant.  Sedju- 
verit  hsecipsiusverbis  ex  Italicis  Latine  recensuis- 
se.  Die,  inquit,  xx  Januarii  (anni  1720)  cum  audis- 
inventas  in  eo  fuisse  aliquot  sacras  picturas, 


GS> 


sem, 

me  illuc  contuli,  ut  eas  attente  considerarem...  In 
contig-uo  autem  sacello  [intraprsedictum  csemete- 
rium)  ruderibus  pleno  spectabantur  varife  picturai 
antiquae^exhibentesdiversassacrasimagines.sedin- 
juria  temporis  adeo  confectas,  ut  numquam  discerni 
potuerit,  quidrepraesentarent.  Solummodo  indextero 
parietedicti  sacelli,  quo  eadem  rudera  perting-ebant, 
visebatur  sepulcrum,  in  parietis  fastigio  excisum, 
jam  antiquiius  evacuatum  etsine  ullis  reliquiis. 

14  Infra  illud  depictus  erat  Salvator  cum  dia- 
demate,  extensisque  brachiis  duas  coronas  impo- 
nens  capitibus  duorum   Sanctorum  sine  aureola. 

Inter 


Cmmtteriv.m 
prope  viam 
Osticnscm, 


in  quo  sub- 
tC7'raneum 
saccllum 


cum  S.  Mt- 
ritz  imagine 
et  inscriptio- 
ne 


acduobussc- 
putcris    va- 
cuis  inven- 
lum  est, 


videtur  esse 
illud  ipsum, 
in  quo  San- 
tx  primum 
conditx  fue- 
re. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 
Inter  hos  media  conspiciebatur  delineata  quaedam 
sancta  Virgo,  pallio,  monili  e  collo  et  inauribus  or- 
nata,  cujus  coronatum  caputpictum  erat  in  pectore 
Salvatoris.  Juxta  ejusdem(Tz>£zm'sjcollum  ab  una 
parte  legebantur  hffi  voces  :  scam.,  ab  altera  vero  : 
eiuta;  quae  clarissime  denotabant,  imaginem  illam 
S.  Meiut^e  esse.  Manifestum  autem  erat,  hasce  ima- 
gines  ibidem  pictas  fuisse  multo  tempore  post  alias 
ejusdem  sacelli;  cum  retro  easdem  (per  detritam 
aliquantulum  calcem,  seu  crustam  parietis,  in  qua 
delineatae  erant)  viderentur  alterje  antiquioris  co- 
loris.  Verum  istae,  ut  dixi,  optime  conservatse  erant, 
eo  quod  illuc  non  penetrasset  externus  aer,  penitus 
inde  exclusus  variis  ruderibus  et  superioris  fornicis 
ruina,  humoque,  quae  dictum  sacellum  pene  imple- 
verant,  et  occluserant  aditus,  per  quos  ad  illud  erat 
accessus. 

15  Praeterea  observavi,  imagines  istas  lbidem 
ping-i  potuisse,  quando  istius  Sancta;  corpus  ex  cce- 
meterio  elatum  fuit;  (uti  reipsa inde  elatum  fuisse, 
postea  dicemus,)  et  ex  earumdem  lineamentis,quae 
in  ccemeterio  Pontiani  via  Portuensi  spectantur, 
mihi  persuadeo,  illas  aliquo  seculo  post  Constan- 
tinum  factas  esse  posse.  Insuper  legebatur  hic  titu- 
lus  Sancta,  qui  primis  (Ecclesiee)  temporibus  non 
solebat  martyribus  aliisque  Sanctis  adjungi.  Porro 
quale  dictum  sacellum  post  eruta  rudera  humum- 
que  et  immissam  desuper  lucem  apparuerit,  Bol- 
dettus  post  aliqua  sic  exponit :  Erat,  inquit,  sa- 
cellum  hoc  latum  palmis  duodecim,  longumviginti 
quinque,  in  heniicyclum  desinens  veisus  Occiden- 
tem.  In  eodem  duo  tantummodo  sepulcra,  eaque 
vacua  visebantur;  ejusdemque  fornix  olim  opere 
musivo  ornatus  fuerat,  ex  quo  pauca  reliqua  appa- 
rebant,  quae  quid  representaverint,  discerni  non 
poterat.  Porro  ad  sinistrum  latus  Septemtrionale 
conspiciebantur  praedictae  picturae  tam  Salvatoris 
quam  S.  Meritas,  aliorumque  beatorum.  Hactenus 
ipse  de  memorato  sacello,  in  quo  cum  S.Meritse 
sepulcrum,  ut  ex  dictis  patet,  repertum  fuerit, 
omnino  verisimile  est,  alterum,  quod  in  eodem 
loco  prseterea  unicum  erat,  S.  Dignae  fuisse,cujus 
imago  ibidem  forte  etiam  olimpicta  fuit,  sed  ru- 
derum  lapsu,  aliove  casu  erasa. 

16  Conjecturam  hanc  confirmat,  quod  de  aliis 
imaginibus  in  eodem  ccemeterio  inventis  Boldet- 
tus  ibidem  enarrat,  Ait  enim,  non  procul  a  przedi- 
cto  sacello  repertam  esse  sanctissi^me  Dei  Genitri- 
cis,  cumpuero  Jesu  in  gremio,pictam  iconem,  ad 
cujus  dexteram  Sanctus  aliquisin  habitusacerdo- 
tali  exhibebatur,  et  supra  hujus  caput  legebatur : 
Scs  Felis,-  ad  sinistram  vero  aliusquidam  San- 
ctus,  juvenili  facie,  sed  sine  habitu  sacerdotaU, 
supra  cujus  caput  similiter  scriptuyn  erat :  Scs 
Adjutus.  Verisimile  autem  est,hosce  corruptis  non- 
nihil  nominibus  eosdem  esse  cum  SS.  Felice  et 
Adaucto,  ex  quorum  Actis,  ad  diem  xxx  Augusti 
datis,  habemus,  eorum  alterum,  Felicem  sciticet, 
presbyterumfuisse,unaquecumAdauctopassum, 
et  in  Via  Ostiensi  sepultum  fuisse.  Cum  itaque 
SS.  Dignam  et  Meritam  earum  Acta  in  Via  Ostiensi, 
secundo  ab  XJrbe  milliario,  et,  ut  addunt  prolixio- 
ra,  ad  S.  Felicem  et  Adauctum  simul  humatas 
fuisse  doceant;  cumque  Anastasius  bibliotheca- 
rius  SS.  Felicis  et  Adaucti  ccemeterium  juxta 
S.  Paulum  apostolum  collocarit,  idemque  itlud  a 
veteris  Itinerarii  scriptore  etiam  ad  S.  Felicem  et 
Adauctum  et  Emeritam  appelletur ;  dubitare  vix 
possum,  quin  ccemeterium,  de  quo  ex  Boldctto  egi- 
mus,  illud  ipsum  sit,  in  quo  sanctse  Virgines  no- 
stree  moxpost  martyrium  suumdepositie fuerunt. 


m 


tft 

Earumdem 
tatra  rs/ry>- 
ra  a  S.Pau- 
la  I  Papa 


intra  Urbfm 


E 


1 7  Post  medium  seculi  vm  sacra  earum  corptora 
a  S.  Paulo  I,  Pontifice  Romano,  intra  Urbera 
translata,  et  in  S.  MarcettiPontificis  martyrisec- 
clesiasunt  deposita.  Hujus  transtationis  historiam 
Ms.  habeo  ex  codice  Vaticano  num.  6076,  cujus 
auctorem  fuisse  Benedictum  presbyterum,  dequo 
num.  9  memini,  Papebrochius  noster  suspicatus 
est,  et  Aringhus  tom.  i  Romas  subterranex,  pag. 
432  omnino  affirmavit  ex  Ms.  codice  S.  Cxcitise 
Romse.  De  Benedicti  istius  eetate  id  unum  certum 
videtur,  ipsum  post  exlinctum  per  Carolum  Ma- 
gnum  anno  Christi  774  Longobardorum  inltalia 
regnum  scripsisse,  id  enim  satis  colligitur  ex  ejus 
exordio,  quod  tale  est :  Tempore  quo  a  Longobardis 
premebaturtotaltalia,  maxime  ab  Austulfo(i'</  est, 
Aistulpho)  nefandissimo  reg-e,  Sed  qualicumque 
post  tempore  scripserit,  id  parum  accurate  pree- 
stitit,  tantumque  fere  orationis  insidsae  prxfa- 
tioni  et  ad  Sanctas  epilogo,  quantum  iptsius  trans- 
lationis  historiee  enarrandee  impendit;  quapro- 
pterego,  iisprtecisisttranslationem  dumtaxat  hic 
subjungo. 

18  Ab  isto  Austulfo  (imo  Aistulpho,  dum  Romam  ind*  tabiaia, 
sub  Stephano  II  obsidebatJtyYtmno  multa  cymete- 
ria  Sanctorum,  quse  in  civitate  erant,  destructa  sunt 
et  neglecta,  et  absque  debitohonore  et  veneratione, 
et  quamvis  apud  homines  tunc  incognita  essent, 
apud  Deum  omnia  cognita,  quia  ipsedicit;  «  Ca- 
«  pilli  capitis  vestri  omnes  numerati  sunt;  »  etc. 
«  Dominus  custodit  omnia  ossa  eorum;  «  et  :  «  Ju- 
«  storum  animae  in  manu  Dei  suut,  et  non  tang-et 
«  illos  tormentum  malitiae.  »  Sed  ad  coepta  redea- 
mus.  Stephanus  Papa  in  afflictione  positus  pro 
Sanctorum  coemeteriis,  qus  absqucDei  cultu  erant, 
ccepit  infra  hanc  urbem  construere  in  domo  patris 
sui  monasterium  in  honorem  SS.  Dionysii,  Kustici 
et  Eleutherii,  ubi  Sanctorum  corpora  reconderet; 
sed  dum  fuudamenta  ipsius  ecclesire  poneret,  ab  hac 
luce  subtractus  est.  Tunc  populi  Komaui  cum  uno 
consensu  elegerunt  et  ordinaverunt  fratrem  ejus, 
virum  venerabilem,  Paulum.  At  ubi  ordinatus  est, 
perfecit  atque  complcvit  monasterium,  quod  frater 
suus  Stephanus  inchoavit;  in  quo  monasterio  multa 
Sanctorum  corpora  posuit,  quae  per  diversacymete- 
ria  inventa  sunt.  Tunc  coapit  per  diversos  titulos  et 
diaconias  ea  distribuere. 

19  Eactum  est  autem,  dnm  requireret  corpora 
sauctarum  virg-inum  et  martyrum  Digrnte  ct  Me- 
ritce,  in  cymeterio  Commodilla;  via  Ostensi  *  ad 
SS.  Felicem  et  Adauctum  invenit  ea.  Et  dum  de- 
ferrentur  Komae*,  cum  maxima  veneratione  et  ho- 
nore  adducens  cum  himnis  et  laudibus,  cereis  et 
lampadibus,  venientibus  ante  fores  ecclesia?,  quod  * 
est  in  porticu  tituli  S.  Marcelli  martyris  atque 
Pontificis,  ibi  se  definxerunt  *,  et  ex  illo  loco  pe- 
nitus  movere  non  potuerunt.  Mirabilisquippe  Deus, 
ut  ait  propheta,  mirabilis  in  sanctis  suis!  ecce  et 
hic  operatus  est  Deus  aliud  novum  miraculum; 
quia  de  S.  Lucia  legitur,  dum  vellent  eam  trahere 
ad  lupanar,  tanto  poudere  eam  fixit  spiritus  San- 
ctus,  ut  virgo  Domini  immobilis|  permaneret; 
sed  istud  dissimile,  quia  hoc  ad  honorem.  Tunc  in 
ipso  loco  prtedictus  Papa  construens  *  altare,  et 
recondens  in  eacorpora  sanctarum  virg-inum  Dignce 
et  Meritse,  Missaque  celcbrata,  unusquisque  cum 
g-audio  ad  propria  rediit.  Quod  non  absque  Dei 
providentia  actum  est,  qui  providens  et  sciens 
omnia,  antequara  tiant.  Iu  quoloco  raulta  beneficia 
operatur  Deus  quotidie  usque  in  finem  saeculi. 
Denique  infirmi  et  variis  iufirmitatibusjoppressi, 
et  qui  ex  maleficio  lig-ati  sunt,  et  quicumque  ibi- 
dem  venerint,  salvi  recedunt  ab  omui  infirmitate. 

Sanota 


rn  eectetia  S. 
}farcetli  de- 
jiosita  fue- 
runl. 
'  OsLienst 

'  liui[|;i[li 


qux 


dclixerunt 


•  eonslruxil 
etc. 


30G 


AIXTOtlE 

c.  s. 


Observantur 
aliqiia 


DE  SS.  PIGNA  ET  MEItlTA 
Di/ma  et  Merita,  suc- 


circa  hanc 
iramtalio- 
nem, 


prout  ea  a 
Benedicio 
scripta  est, 


Sauctse  virg-ines  et  martyros 

onmte  omnibus  miseris  et  infirmis,  quicumque 
nomrnvestrum  invocaverint;  et  qui  devote  cele- 
brant  vestrum  natalem,  sentiant  juvamenanimaeet 

corporis. 

gO  Videamus  modo,  quidin  hac  narratione  ad- 
mittendum,  quid  contra  repudiandum  videatur. 
XJrbem  Romanam  tempore  Pontificatus  Stepha- 
ni  Ilaperfido  Aistitlpho  annolbS  ac  iterum  755 
obsessam  ac  dire  vexatam  fuisse,  videri  potest 
apud  Baronium  inAnnalibus,  etPagium  in  Cri- 
iica.  Sacra  quoque  coemeteria  suburbana  ab  eo~ 
dem  impio  rege,  qui  circum  Romam  omnia  vasta- 
bat,  fwdeprofanata  fuisse,  docet  ipse  Stephanus 
in  epistota,  ad  Pippinum  Francorum  regem  ejus- 
que  fitios  data,  apud  laudatum  Baronium  ad  an~ 
num  755,  in  quo  ibidem  num.  9  inter  cetera  ait : 
Omnia  extra  urbem  posita  ferro  et  igne  devastans 
atque  funditus  demolitus  consumpsit,  imminens 
violentius  idem  pestiferAistulphus,  ut  hanc  Eoma- 
nam  capere  posset  urbem.  Nam  et  multa  corpora 
Sanctorum  effodiens,  eorum  sacra  coemeteria,  ad 
mag-nura  animse  sua?  detrimentum  abstulit.  Verum 
B  etsi  Aistulphus  Romam  bis  obsederit,  non  cepit 
tamen,  neque  ccemeteria  Romana  intra  sedextra 
Urbem  erant,  atque  adeo  aut  falso  autminus 
accurate  ait  auctor  Transiationis ,  multa  coeme- 
teria  Sanctorum,  quae  in  civitate  erant,  ab  eo  de- 
structa  esse. 

21  De  ccepto  per  Stephanum  II  in  domo  sua, 
perfecioque  per  S.  Paulum,  ejusdem  germanum 
fratrem  et  inPontificaiu  successorem,  monasterio 
S.Dionysii  scribit  etiam  Hilduimts  abbas  inAreo- 
pagiticis  apudBaronium  ad annum  754,  ubi  etiam 
dicitur  idem  Pontifex  reliquias  S.  Dionysii,  cu- 
jus  ope  in  ejusdem  monasterio  prope  Parisios  a 
morbo  subito  convaluerat,  Romam  attulisse.  Con- 
tra  Anastasius  Bibliothecarius  de  laudato  mona- 
sterio  in  Vita  Stephani  II  non  meminit,  sed  in 
S.  Paulo  I  diserte  asserit,  hunc  in  sua  propria 
domo  monasterium  a  fundamentis  in  honore  S.  Ste- 
phani,  scilicet  martyris  atque  Pontificis,  nec  non  et 
B.  Silvestri,  item  Pontificis  et  confessoris  Christi 
construxisse.  Monasterium  autem  hoc  idemesse 
cumillo,  de  quoloquitur  Hilduinus,  manifestum 
ex  eo  est,  quod  ambo  scripiores  tradant,  istud 
Gnvcis  monachis  ab  illo  traditum  fuisse.  Ut  ut 
est,  hinc  mihi  oritur  suspicio,  Hilduini  Areopa- 
gitica  scriptori  Translationis  hac  in  parte  prse- 
luxisse.  idque  eo  magis  suspicor,  quod  cum  Hil- 
duinus  in  Epistoia  ad  Ludovicum  Augustum  di- 
xerit,  s<?sereperta  quseque  (de  S.  Dionysio)  tam  in 
Qxffiois  qnam  in  Latinis  codicibus,  ut  ab  eodem  im- 
peratore  jussus  fuerat,  cotlegisse,  Translationis 
quoque  auctor  scribat,  sese,  ut  rogatus  fuerat, 
quid  in  sanctorum  Patrum  litteris,  quaeque  in  chro- 
nicis  Latinis  et  Grfficia  de  SS.  Dig-na  et  Merita  inve- 
nire  potuit,  compilasse. 

22  Utverogesta  S.  Dionysii,quem  Atheniensem 
Areopagitam  credebant,in  Grsecismonitmentis  re- 
cteinquirebantur,  itaineptumerat,Acta  SS.  Dignaj 
et  Meritffi,  qum  Romanas  Virgines,  Romseque  passae 
fuerantt  in  Grxcis  Chronicis  indagare.  Porro 
Hilduinus  Areopagitica  sua  scripsit  circa  annum 
83G,  id  est,  circiter  SO  annis  serius,  quam  sancta- 
rum  Martyrum  translationem  factam  esse  dicturi 
mmus\  ac  propterea,  si  suspicio  mea  vera  sit, 
totidem  ut  minimum  annis,  imo  verisimillime 
multo  etiam  pluribus,  Benedictus  noster  ab  eadem 
amovendus  est.  Necmagis  instructum  sese  osten- 
dit  de  electione  S.  Pauli  I,  quem  post  Stephani 
obitum  uno  consensu  a  Romanis  electum  ordina- 


,  SEU  EMERITA  VV.  MM. 
tumque  esse  asseverat;  cumcontraAnastasius  af- 
firmet,  Romanos  in  electione  ipsius  divisos  fuisse, 
et  unam  quidem  eorum  partem pro  Theophylacto 
archidiacono  stetisse,  alteram  proPauto;  cumque 
hsec  major  esset  ac  potior,  Paulum  ordinatum 
fuisse,  dispersis  ceteris,  qui  Theophylacto  fave- 
bant.Consule  Acta  hujus  sancti  Poyitificis  inOpere 
nostro  ad  diem  xxvn  Junii,  ubi  data  sunt.  Quam- 
quam  auiem  hactenus  dicta  doceant,  Benedictum 
illum  non  posse  hic  magnse  esse  auctoritatis,  non 
propterea  tamen  translationem  ipsam  in  dubium 
revocamus. 

23  Cetera  enim  omnia  incredibilia  non  sunt,  et 
cum  laudatis  S.  Pauli  Actis  satis  consentiunt. 
Certe  Anastasius  in  his  ad propositum  nostrum 
sic  scribit :  Hic  etiam  beatissimus  Pontifex  cum 
omuibus  spiritualibus  studiis  magnam  sollicitudi- 
nis  curam  erg*asancta  coemeteria  indesiuenter  gere- 
bat :  unde  cernens  plurima  eorumdem  sanctorum 
ccemeteriorum  loca  negdecta,  acdesidia  antiquitatis 
maxima  in  demolitione,  atque  jam  vicina  ruinte  po- 
sita,  protinus  eadem  sanctorum  corpora  de  ipsis  di- 
rutis  abstulit  coemeteriis,  quce  cum  lvymnis  et  can- 
ticis  spiritualibus  infra  hanc  civitatem  Komauam 
introducens,  aliqua  eorum  per  titulos  etdiaconias 
seu  monasteria  et  reliquas  ecclesias  cum  condeceuti 
studuit  recondi  honore.  Igiiur  sicut  cetera  multa, 
ita  et  SS.  Dig-na?  et  Meritee  corpora  e  ccemeterio 
suo  a  S.  Paulo  Papa  erui,  et  in  ecclesia  S.  Mar- 
celli  deponi  potuerunt;  sed  an  postremum  hoc  ob 
miraculum  nimii  ponderis  factum  sit,  fides  sit 
penes  auctorem,  qiuv  ex  dictis  exigua  est. 

24  Quod  ad  tempus  translationis  attinet,  debuit 
hcec  contigisse  inter  annum  Christi  757  et  767, 
quibus  S.  Pauli  Pontificatus  includitur.  A?Hnghus 
tom.  1  RonicV  subterraneas pag \  433<?r  edidit .  Ana- 
stasium  bibliothecarium  supra  dictas  sanctorum 
corporum  e  diruiis  cccmeteriis  transtationes  anno 
primo  Pontificatus  S '.  Pauliinnexuisse,  ideoque  ei 
hanc,  de  qua  agimus,  eodem  anno  verisimititer 
factam  esse,  opinatus  est.Verum  necprimum  as- 
serit  Bibliothecariits,  nec  secundum  cum  ipsius 
Aringhi  dictis  stare  potesi.  Nam  ipsemet  ex  Rubri- 
ca  eorumdem  Actorum  (Sanctarum  nostrarum  in 
codice  S.  Csecilice,  quantum  assequor)  initio  appo- 
sita  transtationem  hanc  diei  xn  Maji  afftgit,  et  ex 
iisdem  Actis  refert  eamdem  faciam  esse  post  ex- 
structum  a  Paulo  S.  Dionysii  monasterittm.  Jam 
vero  S.  Paulus  non  ante  diem  xxn  Maji  ejusdem 
anni,utvisumest  Papebrochio,  vei  ante  xxvm,  ut 
credidit Baroniits,  vel  denique  non  ante  xxix  ejus- 
dem  anni  ac  mensis,  ut  prseplacuit  Pagio  in  Cri- 
tica,  Pontifex  ordinatusest.  Quipotuit  igiturdie 
xii  Maji  dicti  anni  75 7  perfecto  jam  inde  post  Ste- 
phani  obitum,  qui  ejusdem  anni  mense  Apriii 
contigerat,  monasterio,  memoratam  translatio- 
nem peregisse?  Botdettus  diem  ^wpariter  retinet, 
sed  annum  circiter  757  apponit.  Egode  hisceprm- 
terea  nihil  certi  possum  siatuere. 

25  Sacra  hsec  Virginum  martymtm  corpora  in 
dicta  S.  MarcelliPontificismartyris  ecclesia,quce 
patribus  Servis  BeaiissimseVirginis  Maricejam a 
seculo  xiv  tradita  fuit,  deinde  permansisse,  com- 
munis  est  scriptorumassertio.  Auctor  Romse  anti- 
quse  etnovse,  anno  Wrtvulgatse,  tom.  2,  pag.  264 
ait,  eademibidem  sub  altari  in  dedicato  ipsis  sa- 
cello  quiescere.  Philippus  Ferrarius  in  Catalogo 
Sanctorum  Itaiise,  in  Annotatione  ad  diem  xxn  Se- 
ptembrisprseterea  asserit,  eadem  sub  finem  seculi 
xvi  ab  inundantis  Tiberis  aqitis  divinitus  servata 
fuisse.Verba  ejus  accipe.  Corpora  nunc  in  basilica 
S.  Marcelli  in  sarcophago  marmoreo  condita  sunt; 

quce 


1> 


7"*  qwad 
substantiam 
eiiam  uliun. 
dc  verisimi. 
Ub  est. 


ct  mtraan- 
voslSlctW 
df.buitconti- 
gisse . 


Sacra  coiyo- 
;•((,  corum- 
qiic  tumba 


,111110 


LB98 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


A 


ub  inundan- 
teTiberipro- 
digiose  inta- 
cta  manse- 
runt; 


B 


eorumdem 
pars    aliqua 
Metas  trans- 
tata; 


seavermnu- 
lius  nec  Val- 
lisotetum, 
nec    Cado- 
nxum. 


quse,  cum  Tiberis  anno  Domini  mdxcviii,  Clemente 
VHIPontifice  Maximo,  in  nocte  Nativitatis  Doniini 
nostri  Jesu  Christi  exundasset,  ecclesiamque  cura 
ccenobio  (quod  est  Eratrum  Servorum)  supra  illud 
sarcophag-um  aquis  coopertum  alluisset,  divinitus 
ab  aquis  illsesa  et  intacta  servata  sunt.  Ita  Ferra- 
rius,  qui  cum  Catalogum  hunc  anno  1613  Medio- 
lani  vulgaverit ,  miraculo  synchronus  vixit.  Non 
satis  tamen  explicat,  quid  miraculi  tunc  conti- 
gerit;  nam  si,  ut  verba  prseferunt,  aquge  intra 
marmoream  urnam  ad  sacra  ossa  tantummodo 
non  penetraverint,  id  sane  ob  bene  obseptas  cal- 
ce  similive  materia  umse  commissuras  natura- 
liter  potuit  accidisse.  Verum  aliud  ipsemet  in- 
dicat  in  margine  inquiens  :  Sarcophag-um  sancta- 
rum  Virginum  ab  exundante  Tibryde  intactum  ser- 
vatum. 

26  Eodem  circiter  tempore ,  quo  miraculum 
contigerat,  vivere  potuit  Paulus  Aringhus,  qui 
Romse  scripsit,  ediditque  anno  1651  tomumiRo- 
mse  subterranese,  in  quo  pag.  433  illud  apertius 
exponit  his  verbis  :  Porro  eadem  beatarum  Virgi- 
num  corpora  ad  hanc  usque  diem  perhonorifice 
apud  memoratam  S.  Marcelli  ecclesiam  in  porphy- 
retica  quadam  arca  sub  altari,  in  earumdem  hono- 
rem  erecto,  asservantur,  ubi  insig-ne  quoddam  por- 
tentum,  seternaque  concelebrandum  memoria,  et 
divina  prorsus  virtute  praestitum,  Christiano  orbi 
innotuit.  Anno  videlicet  Dominicae  salutis  mdxcviii, 
cum  Tyberis  immaniter  inundaus ,  ecclesiam  , 
totamque  ferme  Urbem  immensa  confluentium 
aquarum  copia  miserandum  in  modum  obducens, 
beatis  Virginibus  honorem  deferens,  earum  tumu- 
lum  ab  aquis  illaesum  atque  omnino  illibatum  reli- 
quit.  Cujus  portenti,  ut  ipsa  luce  clarius  innotesce- 
ret,  locupletes  testes  pulvis  et  aranearum  telae,  quae 
ibidem,  posteaquam  Tyberis  aquas  inundantes  desie- 
rant,  intuentibus  suspiciendse  circa  sacrum  tumu- 
lum  apparuere. 

27  Non  sic  tamen  sacra  illa  corpora  inprsedicta 
ecclesiaRomsepermanserunt,  quinaliqua  eorum- 
dem  portio  seculo  x  inclinato  ad  finem  Metas  in 
Galliam  translata  fuerit.  Ita  discimus  ex  anony- 
mo  synchrono  scriptore  Inventionis  Sanctorum,a 
Deodorico,  sive  Theodorico  I  Metensiumepiscopo, 
ad  civitatem  suam  translatorum,  quam  habes  in 
Spicilegio  Acherii  tom.  bpag.  139  et  seqq.  Anony- 
mus  hic cum  cap.  i dixisset,  Theodoricum  cum  Ot- 
tone  I  imperatore in  Italiam profectum,  ubitrien- 
nio  feremoratus  est,  anno  970  multas  sacras  reli- 
quias  ad  episcopatum  situm  transmisisse,  cap.  3 
ad  propositum  nostrum  hsec  habet  :  Sed  Komas 
tunc  nobis  constitutis,  munere  domni  Papte  Johan- 
nis  (Jiujus  nominis  XIII)  pig-nora  sanctarum  Dig'nae 
et  Emeritse,  quarum  corpora  in  porticu  ecclesiae 
B.  Marcelli  martyris  sunt  recondita,  quae  est  ante 
Sanctos  Apostolos,  simul  et  alias  sing-illatim  reposi- 
tas  cum  propriis  annotationibus  diversorum  Sancto- 
rum  reliquias  accepit,  in  quibus  et  sandalium  S.  Ste- 
phani.  Haec  omniaper  Willardum  monachum  Mauri 
monasterii  missa  sunt. 

28  JEgidius  Gonzalez  Davila  lom.  3  Theatri  ec- 
clesiastici  Hispanise,  pag.  369  memorat,  alicujus 
S.  Enieritse  martyris  corpus  a  Petro  Carrillo  de 
Acuna  episcopo  Salmanticensi  dono  datum  fuisse 
ecclesise  cathedrali  Vallisoletanse.  Sed  et  Franci- 
scus  Pommeraye  Benedictinus  in  litteris  anno 
1672  Rothomago  ad  Henschenium  nostrum  datis 
scribit,  Cadomi  in  Inferiori  Normannia  inpuel- 
lari  monasterio  Sanctse  Trinitatis  alicujus  item 
S.  Emeritae  corpus  honorari,  quod  hodiernse  Vir- 
ginis  martyris  esse  putabatur.  Quibus  rationibus 


307 


ea  opinio  nitatur,  ignoro;  sed  donec  ea  prroducan 
tur,  credam,  tarn  hoc,  quam  quod  Vallisoleti  ser- 
vatum  diximus,  alterius  cujuscumque  Sanctse, 
vel  synonymsc,  vel  anonymse,  cui  idnomenpostea 
impositum  fuit,  corpus  esse.  Nunc  qualerncumque 
Passionem  accipe. 


PASSIO 

Auctore  anonymo. 

Ex  Mss.  Vallieellensi  et  S.  Marim 
Majoris  Romce. 

Gajus  a  judex  jussit  teneri  duas  sorores,  Di- 
g-nam  et  Meritam ,  et  cum  grandi  terrore 
coepit  eas  compellere,  ut  idolis  immolarent;  sed 
cum  non  posset  eas  ad  suum  libitum  inclinare, 
jussit  ipsas  flag-eliis  caedi.  Et  cura  elevasset  manum 
quEestionarius,  ut  eas  caederet,  manus  erecta  sur- 
sum  remansit;  qui  etiam  ccepit  clamare,  dicens  : 
Suspendor  cum  cruciatu  per  manum  meam.  Ga- 
jus  judex  dixit  :  Deponite,  Dig*na  et  Merita,  ar- 
tes  magicas,  et  aut  sacrificate  diis,  aut  diversas 
pcenas  in  vos  exercebo.  QuaBstionarius  interim  cla- 
mabat,  dicens  :  Beatissimas  Dig-na  et  Merita,  orate 
pro  me,  ut  relaxetur  manus  mea,  quia  totus  tor- 
queor.  Tunc  Dig-ua  et  Merita  lacrymis  oculos 
plenos  et  mauus  ad  coelum  levantes,  dixerunt :  Do- 
mine  Jesu  Christe,  ig-nosce  huic  servo  tuo ,  quia 
jussus  facere  conabatur  :  sed  tu,  Deus,  ignosce 
huic  servo  tuo,  ut  cog-noscat  te  Deum  vivum,  et 
verum  Creatorem.  Eadem  hora  restituta  est  ma- 
nus  ejus,  et  ipse  ccepit  lauuare  nomen  Domini. 
Quod  cum  audisset  judex,  jussit  eum  in  carcerem 
recludi  b. 

2  Gajus  c  judex  furore  plenus  dixit  ad  eas  : 
Sacrileg"«e,  aut  sacriticate  diis ,  aut  de  membris 
videbitis  exemplum.  Beatse  Virg-ines  subridentes 
dixerunt  :  Nos  peccatrices  semper  boc  optavimus. 
Gajus  judex  dixit  ad  tortores  :  Extendite  eas  et 
cum  fustibus  pleniter  castig*ate.  Eadem  hora  jus- 
sit  eas  non  castig^ari;  sed  extensis  deferri  tripodam 
et  simulacrum  Jovis,  ut  adorcnt  iilud.  Et  dixit  ad 
illas  :  Convertimini  et  sacrificate  diis,  ct  vivite,  et 
fruimim"  divitiis  ct  honoribus,  et  accipite  viros  se- 
cundum  natales  vestros.  Beata?  Virgunes  oculos  le- 
vanteset  sufHaverunt  *  in  facicm  simulacri,  etcon- 
tinuo  reliquatum  estvelutlutum.Tutu-  judcx,  videus 
hoc  factum,  dixit :  Castig^ate  eas  cum  fustibus  et  af- 
flig-ite,  quousque  moriantur. Et  cum diu  caaderentur, 
clamabant,dicentes  :  Ecue  yloria,  quam  semperde- 
sideravimus! 

3  Gajus  judex  dixit  :  Ut  video,  vincunt  nos 
artes  mag-icae  vesta.  Beatissima*  virg'incs  Christi 
Dig-na  et  Merita  dixerunt  :  Non  nos  tc  vincimus, 
sed  Dominus  noster  Jesus  Christus ,  Filius  Dei 
vivi.  Gajus  judex  furore  replefcua  dixit  ad  miui- 
stros  suos  :  Levate  eas  a  terra,  et  a  crinibus  ca- 
pillorum  appendautur  in  cculco.  Quod  cum  fa- 
ctum  fuisset,  jussit  circa  earum  [latcra  i.f\  plag-as 
fiammarum  apponi.  Tunc  beatissimae  Virf»-ines  cla- 
mabant,  dicentcs  :  Domine  Jesu  Christe,  Fili  Dei 
vivi ,  pro  cujus  amore  omnia  respuimus,  adjuva 
nos  aucillas  tuas  :  Et  faota  est  vox  de  cselo  di- 
cens :  Venite  ad  me,  humiles  corde.  Statim  splen- 

dor, 


4CCTOM. 

C.  8. 


Fnutra  (la- 
gellari  jutsx, 
inchiduntur 
curceri, 
a 

E 


unde  eductr 
rxsxque 


'  fintcleg. 
i  .Millhvi-- 
ruiit 


/«l(/P0 

rtufUur,eta 
Oa  isiiani» 

ittur. 


A. ANOXTMO 

e 


m  VASSiO  SS.  DKiN.K  ET 

dor,  siout  fufcur,  emicuit,  et  siniul  oum  ipso  lumine 
emiserunt  spiritum  e.  Quas  deponi  de  eouleo  Ga- 
ius  ju^sit  et  jactari  corpora  earum  via  Hostiensi, 
miliario  secundo.  Noctu  venerunt  prcsbyrcri  et 
relig-iosi  viri,  tollentcs  corpora  sanctarum  virgi- 
condicntes  num  et  martyrum  Diffnse  etMerit»,  etcoudeutes* 
aromatibus,  et  linteaminibus  involventes,  cum  ma- 
ximo  honore  sepelierunt  in  coemeterio  Conimo- 
dilla3  /'  eadem  via.  Ad  laudem  Domini  nostri  Jesu 
1         Christi,  qui  vivit  et  regnat  in  secula  seculorum. 

Amen. 

ANNOTATA. 

a  rassionem  hanc  in  tres  Lectiones  in  usum 


MERJM  VV.  MM. 

chori  divisam  esse  in  Ms.  nostro  monuimus.  Hic 
incipit  Lectio  7,  deinde  duobus  sequentibus  nu- 
meris  notantur  Lectiones  octava  et  nona. 

b  Quse  inprolixioribus  Actis  hic  adduntur,per- 
strinximus  in  Commentario prsevio  num.  6. 

c  In  Actis  prolixioribus  hic  etiam  prscmittitur ; 
Sanctarum  ora  lapidibus  contusa  fuisse. 

d  Vocem  hanc}  quse  in  Ms  nostro  desiderabatur, 
supplevi  ex  prolixioribus. 

e  Ibidem  additur  :  x  Calend.  Octob. 

f  Additur  etiam  ibidem  :  Ad  sauctum  Pelicem  et 
Adauctum.  Porro  de  coemeterio  hoc  consule  Com- 
mentarium%  %. 


I» 


B 


DE  SS.  IAUMTI0  PRIIICERIO 

EXUPERIO  SENATORE,  CANDIDO 
CAMPIDUCTORE,  VICTORE  MILITE  VETERANO,  INNOCENTIO,  VITALE,  ALIISQUE 

LEGIONIS  THEBJkE  MILITIBUS  MARTYRIBUS 

AGAUNI  IN  VALLESIA 


E 


j.  c. 


COMMENTARIUS      PB^VIUS 


I.  Patestrse  descriptio  :  martyrium  sanctorum  Thebseorum  Martyrum 
oppugnatum  a  Dubordseo  ministello  Anglo-Sabaudico  :  is  quomodo  et 
unde  refutandus, 


Sub  Maxi- 
niuno  IIkb- 

<  i  ii"  INTER 
AN  CCLXXXV 
BT  CCCV. 

Descriptio 
VaUtstitr, 


inquu  \gau- 
numest,pa- 
Ixttra  a  tan- 
etorum  The- 
bxorum 
Martyrum, 


Vallesia  seu  Valinsa,  ut  antiqua  qusepiam  mo- 
numentaloquuntur,  GaZ^s  leVallais,  Italisla 
Vallesia,  Germanis  Wallisserlandt,  a  Valle  no- 
men  obtinuit,  estque  ingens  ille  tractus  undequa- 
que  altissimis  perpetuisque  fere  nivibus  rigenti- 
bus  montibus  septus,  quiab  ortu  fluminis  Rhoda- 
ni  usque  ad  Lemanum  lacum  versus  Occidentem 
30  milliarium  Helveticorum  itinere  protenditur. 
Medio  ferme  in  longitudinem  sinu  Rhodanum  fer- 
tilissimum  Gatlise  fluvium  recipit.  Ab  Ortu  Lepon- ' 
tios,  Mediolanenses  et  Augustanos  ad  Meridiem, 
ab  Occasu  Sabaudos,  in  Septentrionem  Helvetios 
conterminos  habet:  ab  omnibusaltissimorumprse- 
ruptissimorumque  montiumcatenadirimitur  ,pro 
cujus  vario  flexu,  latitudinis  insequatis  est.  Quo 
loco  Octodurum  fuit,antiquissima  episcoporum 
sedes,  hodie  Martiniacumest,  oppidumnon  inele- 
gans.Hinc  Vallesia  in  Orientem  latitudine  9  fere 
milliarium  per  sedecim  leucarum  spatium  decur- 
rit;  deinde  arcuatim  concurrentibus  moniibus 
usque  ad  Rhodani  ostia  arctatur. 

2  At  qua  a  Martiniaco  in  Septentrionem  vergit 
Vallesia,  fauces  habet  aagustissimas,  planitiem 
octo  fere  milliarium,  sed  quse  concurrentibus  hinc 
Rhodano,  inde  montibus  ita  premitur,  ut  in  lati- 
tudinem  unius  teucsc  vix  extendatur,  quseque  tan- 
dem  ad  Lemanum  lacum  clauditur.  Vallesiam 
olimhabitarunt  Veragri,  Viberi  et  Seduni  populi, 
noti  Romanis  apud  Csesarem  lib.  3  Comment.  A 
Sedunisnomcn  Sedunensi  urbiusquehodieadhse- 
sit.  Ubi  Morsia  seu  Morgia  fluvius  ad  Sedunum 
Rhodano  immergitur,  Vallesia  in  Superiorem  et 


Occidcntem, 
et  jnaximc 
m  llaiia, 
Gallia  et 
Germania 


Inferiorem  dividitur  :  illa  Orientem  spectat,  hsec 
Occidentem,  ubi  Martiniacum  est,  Gallis  Martiniac 
et  Martigny,  sexto  mittiari  Seduno  dissitum.  Roc 
inter  et  Lemanum  lacum  ad  Rhodanum  fluvium, 
ponte  ibidem  lapideo  stratumJacetmediumA.ga.vi- 
num  vel  Acaunum,  quod  quidam  etiam  Ternatam 
priscis  temporibus  dictum  contendunt;  atque  is 
locus  est,  ubi  S.  Mauritius  Thebsese  Legionisprse- 
fectus,  cum  subjectis  sibi  Ducibus  et  Mititibus  p 
martyrii  laurea  coronatus  perhibetur. 

3  Porro  ut  a  gtoriosa  palsestra  et  sanctorum  per  totum 
Martyrum  celebratissimis  ibidem  sacris  lipsanis 
nomen  S.  Mauritii  oppidum  accepit,  sic  et  a  loco 
felix  Legio,  Agaunensium  Martyrum  titulum  con- 
secuta  est.  De  illis  ita  ad  hunc  dieyn  Martyrolo- 
gium  Romanum  :  Seduni  in  Gallia,  in  loco  Agauno, 
natalis  sanctorum  martyrum  Thebaeorum  Mauritii, 
Exuperii ,  Candidi,  Victoris,  Innocentii  et  Vitalis, 
cum  Sociis  ejusdem  Legionis,  qui  sub  Masimiano 
pro  Christo  necati,  gloriosa  passione  mundum  illu- 
strarunt.  Merito  sane  glorioso  agone  suo  illusfras- 
se  mundum  dicuntur,  quorum  tam  est  celebris 
per  totum  Occidentem  a  tredecim  jam  seculis  me- 
moria,  tam  late  diffusus  et  plurimorum  scripto- 
rumcalamis  cetebratus  cultus,  tot  quibus  tantaque 
erecta  priscse  pietatis  et  venerationis  monumenta 
sunt,  ut  sine  scrupulo  dixero,  vix  esse  Sanctorum 
quorumdam  per  Occidentalem  Italiam,  Gallias  et 
Germaniam  magis  celebrem  atque  universalem 
venerationem. 

4  Nullam  ibi  dicecesim,  nullam  civitatem,  pagum 
fere  nullum  percurres,  ubi  sedificata  eorum  no- 

mini 


A 

a  plurimis 
secutis   cele- 
berritnorum. 
Quomodo 
tractabimus 


amplissi- 
mam  mate- 
riam,   qwe 
hic  offertur. 

B 


Acta  varia 
Jlfs.  et  edtta. 


Suriana.du- 
dumprosin- 
fcris  habita, 
secu/ol7su- 
ipecta  esse 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 
mini  templa,  erecta  altaria,  consecrata  monasteria 
non  reperias,  honorari  sacras  exuviasnonspectes, 
obtentaccvlitus  eorumpatrocinioinnumera  benefi- 
ciapublicispopidorum  vocibus  non  audias  decan- 
tari.  Atquehsccomnia,  ut  amplissimamillustratu- 
ro  sanctorum  Thebdeorum  Martyrum  Gesta  scri- 
bendi  materiam  subministrant,  sic  duo  cavenda 
monent;  confusionem ,  ne  molestia  lectori  creetur, 
nimiamque prolixitatem,  ne  in  immensam  molem 
Opus  nostrum  excrescat.  Varii  variis  diebus  san- 
cti  Martyres,  quod  inFastis  sacris  particularium 
ecclesiarumex  S.  Mauritii  Societate,  et  ex  Thebsea 
Legione  fuisse  dicerentur,  ad  hunc  diem  in  Opere 
nostro  remissi  sunt.  Non  pauci  hoc  ipso  die,  prsv- 
ter  enumeratos  a  Baronio ,  plures  sabsequentibus 
anni  diebus  in  quibusdam  locis,  sub  codem  Mar  - 
tyrum  Thebseorum  titulo  coluntur.  Ex  his  rursus 
alii  peculiaria,  sibique  propria  gesta  habent,  de 
aliis  prseter  generalem  universse  Legionis  Passio- 
nem  nihil  profertur» 

5  Circa  hsec  omnia  sic  ego  statui.  S.  Mauritii  et 
SociorumMartyriumiltudprimotocodiscutiemus 
et  illustrabimus,  quod  quodammodo  ad  universos 
sanctos  Martyres  nostros  Thsebseospertinet.  Huic 
subjiciemus  Gloriam  posthumam  S.  Mauritii  et 
Sociorum  anonymorum,  quorum,  pro  oblata  oc- 
casione,  sacrasexuviasenumerabimus.Hisce  sub- 
nectemus,  qusc  ad  nominatos  in  Passione  prima- 
ria  et  Martyrologio  Romano  sanctos  Commilito- 
nes  spectant,  ac  denique  eos  recensebimus  Marty- 
res,  qui  pro  Thebwis  exea  legione  habentur,  illo- 
rum  sacras  exuvias  indicabimus,  et  si  quid  pecu- 
liare  circa  illos  occurret,  pertractabimus ,  eos 
remissuri  ad  consignatum  in  Martyrologio  Ro- 
mano  diem,  quorum  in  illo  fit  speciatim  memoria. 
Martyrium  S.  Mauritii  et  Sociorum  edidit  Surius 
ad  hunc  diem  xxn  Septembris,  cum  prsefixa  S. 
Eucherii  Lugdunensis  episcopi  nomine  epistola 
dedicatoria  ad  Sylvium  episcopum.  Eodem  suos 
Annales  illustravit  Baronius  ad  annum  Christi 
297 ;  similia  in  lucem  protulit  Mombritius  tom.  2, 
quse  si  eadem  appellare  cum  Surianis  volueris, 
agnoscesverbis  correctiora.  Deest his auctoris  Eu- 
cherii  titulus  et  prsefixa  epistola. 

6  Suriana  Acta  habemus  in  museo  nostro  in  co- 
dicibus  pluribusMss.  et  apographis,  quse  enume- 
raresupersedeo;  de  eorum  uno  exemptari  S.  Maxi- 
mini  Trevirensisagemus  infra.  Illustrissimus  Bo- 
squetus  ecclesise  Montis-Pessulaniepiscopustom.  i 
Historiarum  ecclesicV  Gallicanse  lib.  4,  eorumdem 
Actorum  meminit.  Simillima  etiam  Surianissunt, 
qusc  Stevartius  prseteriti  seculi  initiocum  amplis- 
simis  observationibus  edidit  Ingolstadii.  Peranti- 
quus  noster  Futdensis  codex  et  duo  apographa 
proximead Mombritii Passionem  sanctorum  The- 
bcvorum  Martyrum  accedunt,  ab  hactamen,  et  a 
seinvicem,  inpaucisdiscedunt,  Ibinusquam  Acau- 
num  seu  Agauuum  exprimitur,  et  tocum,  quem 
apographa  per  illum,  istum  explicant,  per  de- 
monstrativum  pronomen  hunc  ubique  exponit  co- 
dex  Fuldensis;  unde  suspicari  licet,  opus  id  esse 
cujusdam  Agaunensis  monachi,  qui  eo  loco  scri- 
pserit.Alterum  apographorumestMarchianense, 

Ultrajectinum  S.  Salvatoris  atterum.  Hoc  caret 
iis,  qucV  de  S.  Sigismundo  Burgundionum  rege  in 
aliis  referuntur;  itlud  tacet  deinvento  corpore  S. 
Innocentii  ejusque  translatione. 

7  Martyrium  S.  Mauritii  et  Sociorum  a  Surio  et 
Mombritio  editum  in  Ecclesia  dudum pro  sincero 
et  genuino  habitum  fuit,  utpote  adscriptum  S. 
Eucherio  Lugdunensi  antistiti,  qui  non  alia  nar- 
rasse  credebatur,quam  quse  audivisset  ex  iis,  qui 
testarentur,  eadem  accepisse  se  ab  Isaac  Geben- 
neyisi  episcopo ,   qui  denique  rei  gestse  seriem 


J.  c. 


rt  S.  Euthe- 
rio    abjudi- 
rari  cwpe- 
runt. 


309 
hausisset  ex  Theodoro  episcopo  Octodurensi,  cum 
quo  plures  vixerant,  qui  gtoriosum  agonem  vel 
coram  oculis  spectare  potuerant,  vel  recentissima 
retatione  acceperant.  Atque  hsec  quidem  inpra>> 
fixa  Thebseorum  Martyrio  epistola  sic  fere  asse- 
runlur,  quse  viros  etiam  eruditos  induxeruntin 
errorem,  solitos  tum  temporis  tiberalius  solis 
Opusculorum  titulis  duci,  nec  cautius  Opuscula 
ipsa  discutere.  Pnvterito  seculo ,  quo  tandem  tem- 
pore  prodiit  libera  fronte  critica,  Suriana  et 
Mombritiana  Acta  prudentes  torquere  cceperunt. 
Adverteranthi,  mentionem  ibi  fieri  de  institutoseu 
restituto  ab  Sigismundo  rege  Agaunensicoenobio. 
ZNoverant,  donationes  Sigismundi,  institutam- 
que  Agaunensemper  concilium  Regulam  anno  515 
a  Mario  Aventicensi  in  Chronico  illigari.  Euche- 
rium  autem  Lugdunensem  viderant  subscriptum 
concilio  Arausicano  i,  quodanno  441  celebratum 
est,  inter  quod,  et  dictam  fundationem  monaste- 
rii  Agaunensis  medii  intercurrunt  anni  73.  Tanto 
tempore  non  supervixisseS.Eucheriuminconfes- 
so  habebant,  uti  nec  eum  spiritu  prophetico  prm- 
nuntiasse  et  scripsisse,  qiuv  multis  ab  ejus  obitu 
annis  contigissent.  Majorem  falsi  suspicionem 
movere  deinde  ccepit  narratio  amplificati  ab  Am-  E 
brosio  abbate  ejusdem  Agaunensis  ccenobii,  retata 
transtatio  reliquiarum  S.  Innocentii,  facta  a  Do- 
mitiano  Gebennensi  et  Grato  vet  Protasio  episco- 
pis.  Nullum  enim  nominatorum  hic  prcesutum 
ante  Sigismundum,  aliquos  plus  integro  seculo 
serius  vixisse  contendebant.  Certe  Sammarthani 
Gratum  Augustanum  et  Domitianum  Gebennen- 
sem  statuunt  sedisse  circa  annum  880.  Igitur  Ac- 
torum  vidgatorum  scriptorem  vet  interpolatorem 
crediderunthisepiscopisposte)-ioremfuisse,idque 
non paucis  quidem  annis,  utin  illa  opinione  su- 
spicari  facit  dubiumdeGrato  vel Protasio,  cetera- 
que  titubans  islius  translationis  narratio* 

9  Denique  Sigismundiregisetmartyrisin  san-  c,im  Petr** 
ctorum  Thebseorum  Martyrum  Passione  reperta  a"(PeUut 
mentio,  sic  eruditis  Acta  suspecta  reddidit,  ut  alii  nliat.x  Ms 
secundum  quempiam  Eucherium  Lugdunensem  eruit, 
episcopum,  primo  et  Sigismundo  posteriorem ; 
qusesierint,  cui  Acta  Mauritiana  tribuerunt.  Alii 
videntes,  vel  sic  midtum  deitlorumauctoyHtatede- 
cedere,  etfortene  vel sic salvari translationis  kis- 
toriam,  candide  fassi sunt i,  rel  drpefdilu  vssescri- 
pta  ab  Eucherio  Lugdunensi  genuina  SS.  Mauri- 
tii  et  Sociorum  Acta,  vel  ita  ab  interpotatore  poste- 
riore  dcpravata  et  corrupta,  utfidem  mereantur  y 
exiguam,  et  pro  spuriis  habeantur.  Dumjactu- 
ram  lugent  cordati  omnes  viri,  Petrus  Franciscus 
Chiffietius,  Societatis  nostrsc  sacerdos,  antiquo- 
rumquemonumentorumscmUatorditigenSfinMs. 
codice  vetustissimo  celeberrimi  Jurensis  manaste- 
rii  Claudiani  Passionem  SS.  Mauritii  et  Sociorum 
martyrum  exaratam  reperit  sine  iis  notis,  quse 
prseeditorum  suppositioncm   manifeste   demon- 
strant.  Ratus  genuinam  se  et  sinceramS.  Eueherii 
LugdAtnensis  narrationem  invenisse,  apptausit  si- 
bi  vir  religiosus,  gaudiique  sui  et  felicis  inve>//t 
omnes  participes  fecit,  inserta  Paulino  suo  iltu- 
stratopart.  i  cap.  20sanctorumAgattncnsiummar- 
tyrum  Passione,  quee  deinde  in  Actis  Sinceris 
Martyrum  Ruinartii  tocum  obtinuit,  et  abanti- 
quitatis  amantibus,  criticisque  etiam  rigidissimis 
Tillennmtio,  BttiUefn  ettdiis  rtun  ttpplausu  recepta 

fuit. 

10  SS.  MauTitii et  Sociorum  Thebscorum  celebra-  qiuracrititi* 
tissimusper  totam  Ecclesiamjama  duodecim  se-  «'$««"«» 
culiscultus  ex  veteri  ilto  monumento  sptendorem  ^T£^£ 
firmitatemque  acceperat,  nec  erat  inter  Cathoii-  lv(  Dvbor- 
cos,  apud  quem  non  esset  in  summa  veneratione  <<•»«', 
detecta  Eucherii  Lugdunensis  historica  narratio 

itlorum 


MCTOAK 

J.C. 


ministdtus 
Angto-Sa- 
baudicus, 


edita  Angli- 
ce  et  Galtice 
Dmcrlutio- 
ne,  muUutn 
ab  /i.rrcitcis 
laudatit 


Ilta  mox  ( 
Trivoltianis 
perstricta 


810 

iUorum  martyrii,  quod  aliunde  heterodoxi  ipsi, 

Grotius  de  Jure  pacis  et  belii  lib  i  cap.  2  et  \,  Usse- 

riusdePotentia  regumjoannes  Ludovicus  Fabn- 

tius  in  Disscrt,  dejustis  limitibus  obedientuv  hu- 

manx,  Caveus  in  Primit.  Christ.  part.  :i  cap.  4, 

EduardusFullercpiscopusGlocestrieyisis,tampro 

indubitato  habuerunt,  ut  illot  tamquampulcher- 
yihwprisiwr/brtitudinisChri^iaihVr.re)nphtSim 
Opuscula  illustrarint.  Erat,  inquam,  sanctorum 
Thebseorum  Passio  in  summa  apud  omnes  fide 
auctoritateque,  cum,  decrepito  prxterito  seculo, 
ministellus  Anglo-Sabaudicus  Joannes  Du  Bour- 
dieu  incomitatuducis  Schombergensis  Taunnum 
venit.  Ibi,  liberato  obsidione  Cuneo,  aversisque 
alio  inimicis  Galtorum  copiis,  Taurino  imminenti- 
bus,pubticcV actse  sunt  gratisesanctis  Solutori,  Ad- 
ventori  et  Octavio,  urbis  iiiius  patronis,  et  creditis 
de  Legione  Thcbtea  S.  Mauritii  sociis. 

1  1  Ad  expositas  in  ecclesia  veteris  collegii  nostri, 
quse  Sanctorum  illorum  nomine  sacra  est,  sacras 
exuvias  cum  archiepiscopo ,  aula,  magistratu, 
omnium  Ordinum  retigiosis,  effusa  civitas  uni- 
versa  thura  cremavil  sospitatoribus  Sanctis  suis, 
solvitque  cum  ingenti  pompa  votum,  pridempro 
B  civitatis  incolumitate  emissum.  Res  hsec  stoma- 
chum  et  bilemspectantiministellomovit.  Audive- 
rat  pro  concione  dicentem  de  Societate  nostra  sa- 
cerdotem,  centiesque  Italice  exclamantem  :  Bene- 
dicite  Taurinensos  populi,  benedicite  liberatoribus 
vestrisjbencdicitesanctisMartyribusprovestrainco- 
lumitate  vigilantibus,  quorum  meritis  precibusque 
urbem  vestrain,  liberos,  fortunasdebetis  conservata. 
Legerat  pompsc Relationemtypis  editama  P.  Ca- 
rolo  Hyacintho  Ferreronostro,  adverteratque,  ibi 
inter  alia  Italice  dici :  Deinde  aula  supervenit,  et 
exposita  est  publica^  adouationi  urna  sanctorum 
corporum.  0  crimen,  oscelus!  ingemuit.  Cultum 
soli  Deo  debitum  creaturis  profanare,  thuraado- 
lere  putridis  quorumdam  militum  cadaveribus, 
suppticare  surdis  ossibus?  0  non  ferendam  popu- 
lorumdementiamlDoiorigiiurindignatioqueDu- 
bo7'dxo,  ut  ipse  quidem  fatetur  pag.  5  et  7,  men- 
teni  injecerunt ,  discutiendi  Martyrii  Legionis 
ThebfVce,  atqueantiquam,  siposset,  Catholicis  su- 
perstitionem  evellendi. 

12  InAngliam.  redux,  atque  iisinstructas,  quibus 
egebat  ad  propositum  libris,  manum  operi  adnio- 
vit,  composuitque  Gallicam  Dissertationem  histo- 
ricam  et  criticam  super  Martyrio  Legionis  The- 
b:r.(\  typis  editam  anno  1705 .  Emerseratjam  ante 
atqueLondiniprodieratversioAnglica,adMs.Gal- 
licum  exacta,  qum,  ut  docet  me  Dubordeei  enco- 
miastes  Jacobus  Bernard,  auctor  Monument.  Rei- 
pub.  UtierariiV  mensis  Julii  anni  1705  pag.  85  et 
seqq.,  meruit  gratulatoriam  epistolam  D.  Eduar- 
di  FuUrri,  Glocestriensisepiscopi,  fatentis,  se  Du- 
bord/vano  OperisuamsuperMartyrio  Thebseorum 
conversionem  debere.  In  Opusado  Gallico,  quod 
pr.voculis,  habeo,  18  capitibus  Passionem  sancto- 
rum  Mtt r(  yrum  Agaunensiumitadiscidit,utmeri- 
diana  luce  clarius  ostendere  contendat,  non  solum 
perperam  S.  Eucherio  Lugdunensi  tribui  Acta, 
qusecumque  hactenusedita  sunt,  sed  etiam  Marty- 
res  Thebivos  numquam  in  rerum  natura  exstitis- 
se ,proindeque Ecclesiam Romanam tot  retro  secu- 
lis  fabulosis  herdibuscidtum,  preces,ihuraimpen- 
disse.  Quod  quidem  iam  certo  se  evicisse  credit, 
utpost  plurimas  calumnias  blasphemiasque  glo- 
rieturWQG  Sanctos  Ecciesisc Romanse  seeripuisse. 

13  Gloriantem  ministellum  mox  mense  Junio 
anni  1706  pag.  1028  et  seqq.  brevi,  pro  iiiorum  in- 
stituto,  animadversione  perstrinxerunt  auctores 
Ephemeridum    Trivoltianarum.  Fusiorem    so- 


DE  SS.  M.VURITIO  ET  SOCIIS  TIIKB.EIS  MM. 

refutationem  ad 


jyhismatum  Dubordxanorum 
hunc  diem  promiserat  Sollerius  noster,  in  Obser- 
vationibus  ad  Usuardum.  Preevenitnos  Reveren- 
dissimus  ac  amplissimus  D.  Josephus  de  L'isie, 
abbas  monasterii  S.  Leopoldi  Nanceicnsis,  Ordi- 
nis  S.  Benedicti,  ediditque  anno  1737  iibellum  Gal- 
licum,  cui  tituiumfecit  i  Defensio  veritatis  Marty- 
rii  Leg-ionis  Thebaese,  alias  SS.  Mauritii et  Sociorum, 
responsoria  ad  Dissertationem  criticam  ministelli 
DubordaBi,  cum  ampla  historia  Legionis  Theba?ae. 
Legeratvir  eruditissinnis  Sollerii  nostri  promis- 
sa,  quibus  recitatis,  iiapreefatur  pag.  6  :  Verum, 
praeterquam  quod  ipsis  (nobis)  niag'num  spatium 
percurrendum  sit,  antequam  ad  diem  illum  (xxn 
Septembris)  pervenerint,  opus  illis  erit  monumen- 
tis  ad  propositum,  qua3  volupe  mihi  erit  subminis- 
trasse.  Aliunde  etiam,  cum  patres  illi  [nos)  Latine 
scribant ,  suam  vero  Dissertationem  Dubordseus 
Gallice  ediderit ,  proderit  eodem  illi  idiomate  re- 
spondisse. 

U  Nihil  gratius  accidere  nobis  potest,  quam 
monumenta  accipere  a  viris  tam  eruditis,  qui, 
qu%  nobisjuxta  Operis  nostri  institutum  utiiia 
sunt,  ab  extraneis  discernunt,  atque  eidem,  quam 
decurrimus,  vim  insistentes,  solidis  rationibus 
convellunt,  quae  contra  Sanctorum  cidtum  Acta- 
que  invidiosius  torquentur,  atque  ita  labores  no- 
stros  sublevant.  Prsestitit  heec  ita  eruditissimus 
abbas,  ut  adversarium  suum  nusquam  deserats 
sed  singuiis  capitibus,  singula  Dubordmi  sophi- 
smatadissoivat,  et  caiumnias  refutet,  idque  argu- 
mentistam  solidis,  ut,  siministeili  Angto-Sabau- 
dici  tricw  quosdam  suse  gentis  et  sectx  homines 
' converterint  supermartyrio  sanctse  Legionis  The- 
bsem,  forteque  Cathoiicis  quibusdam  dubium  inje- 
cerint,  habeant  evidentissimas  rationes,  unde  hi 
eveilant  qualecumque  dubium,  iiii  vero  vei  inviti 
pene  ad  priorem  sententiam  retrahantur.  Itaque 
ad  refutandum  Dubordcvum,  multum  ego  utar 
laudata  reverendissimi  abbatis  Nanceiensis  De- 
fensione,  quod  hic  monuisse  suf/iciat,  neaccumu- 
iatis  citationibus  chartas  implere  cogar. 

15  Non  est  visum  servatum  ab  eo  ministelli  or- 
dinemsequi,  neque  qucecumque  iiie,  Dubordseum 
presse  secutus,  pertractat,  referre.  Blasphemias 
in  Sanctos  et  Christi  sponsam  Romanam  Eccie- 
siam  evomere,  calumnias  in  EcclesicV  visibiie  ca- 
put  Romanum  Pontificem,  ejusque  vicarios  epis- 
coposjactare,  viros  Reiigiosos  maledictis  incesse- 
re,  Catholicosomnessimplitatis  csecee  et  dementise 
insimuiare,  solita  sunt  frendeniium  haereticorum 
arma,  toties  contusa ,  toties  confracta,  ut  risum 
moveant,  qui  similibus  instructicontra  Catholicos 
in  campum  veniunt.  Taiia  nos  despicere  et  negii- 
geresoiemus;  interdum  verbo  retundimus ,  vel  ie- 
ctoremremittimusadTheotogos,quihsereticoscon- 
futarunt.  Hic,  qui  apud  Dubordseum  legerit,  sa- 
crilege  Romanam  Ecctesiam  Sanctos  Adorare, 
monachos  faisarios ,  con/ictis  instrumentis,  titulos 
immensarum  possessionum  comparasse,  ementi- 
tarum  reiiquiarum  detestando  commercio  itiusis- 
se  simplicibus  et  divitias  emunxisse,  taliaque plu- 
ra,  Defensionem  eruditissimi Delislii  adeat,  atque 
ibi  eodem  numero  capite  protritum  Dubordcvujji 
inveniet,  quo  hominem  hsereticum  in  Catholicos 
debacchantem  viderat.  Ego  inde  tantum  ea  fere 
excerpo,  quse  ad  stabiiiendam  veritatem  histori- 
cam  MartyriisanctcvLegionis  Thebsesepertinent. 


D 

ac  deindv 
phi7ibusre- 
fotuta  m  < 
Joscpho  de 
l'istc 


abbate  S. 
Lropoldi  Nan- 
ceiemis,  cu- 
jns  cruditis- 
sima  lucu- 
bratione 

E 


plnrimum 
hic  utemw 


§ii. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


311 


AIXT4U 

J- c. 


II.  Probatur  martyrii  SS.  Mau- 
ritii  et  Sociorum  veritas  ex  anti- 
quissimo  illorum  inEcclesia  cultu 
et  celebri  memoria  seculo  v. 


Ex  Vita  S. 
Severini  ab- 
batis  Agau- 
nemis; 


scnpta  a 
Fausto 


ipsiusSancti 
discipulo 


Sanctorum  Martyram  Agaunensium  cuttum  an- 
tiquissimum,priscamque  et  celebrem  erga  san- 
ctos  Sospitatores  populorum  venerationem  impri- 
misprobat  VitaS.  Severini,  abbatis  Agaunensis, 
quam  ad  calcem  tom.  i  Actorum  SS.  Ordinis 
S.  Benedictipag.  568  excudit  Mabillonius.  Ibi  lu- 
cubrationem  suam  ita  claudit  biographus  :  Edita 
aEausto  presbytero,  discipulo  ipsiusS.  Severiniab- 
batis,  simplici  oratione  composita,  jubente  glorioso 
Principe  Childeberto  rege,  praestante  Domino  uostro 
etc.  Hsec  si  quis  caviltator  asserat,  non  ab  ipso 
Fausto  scripta  fuisse,  sed  a  posteriore  quopiam 
adjecta,  meminerit  is  asserti  probationem  adfer- 
B  re.  Certe  scriptor  anonymus,  qui  seculo  9  S.  Se- 
verini  Vitam  a  Bollando  editam  ad  diem  xi  Fe- 
bruarii,  tomo  ejusdem  mensis  2  pag.  547  adorna- 
vit,  ita  orditur  :  Sacram  sane  libelli  seriem,  quam 
Eaustus  presbyter  discipulusS.  Severini  abbatis  de 
ejus  Vita  vel  Actibus  post  ipsius  ediderat  obitum, 
transcribentes...   commodum  duximus,  secundum 
ingenioli    nostri    capacitatem,    ejusdem    historias 
textum   clariore   propogare   sermone    etc.   Atque 
hsec  ita  prsestitit  anonymus  ille,  ut  editam  a  Ma- 
billonio  S.  Severini  Vitam  quilibet,  qui  legerit, 
judicare  debeat  posteriori  biographo  prse  ocidis 
fuisse,  cum  sola  fere  correxisse,  ut  profitetur, 
grammaticalia  vitia  et  verbis  dumtaxat  aliqua 
amplificasse  comperiatur. 

17   Mabillonius  quidem  in  Annal,   Benedict. 
tom.  i  ad  annum  Christi  515  num.  70,  Vitam 
S.  Severini,  quam  in  Appendice  ad  Secul.  i  Act. 
SS.  Ord.  S.  Bened.  sine  scrupulo  locarat  ut  since- 
ram,  ex  duobus  capitibus  vocat  in  dubium.  Pri- 
mo,  quod  in  Actis  S.  Severini  legatur  Clodoveus 
Francorum  rex  anno  25  regni  suieegrotareccepis- 
se,  et  ad  alterum  annum  febribus  vexatus  fuisse, 
cum  interim  expeditiones  ejus  bellicse  post  Vogla- 
u  densem  Gothorum  cladem,  quse  eodem  regni  ejus 
anno  25  ex  Gregorii  Turonensiscomputu  vontigit, 
abundeprobent  vegetamejus  valetudinem.  Deinde, 
quod  S.   Severinus  narretur  in  suo  ad  sanan- 
dum  Clodoveum  itinere,  convenisse  Eulalium,  seu 
Euladium  Nivernensem  antistitem,    cum  tamen 
tum  temporis  Eulalius  nidlus  illi  ecctesise  prsefue- 
rit,sed  tantumdudumpostea  ^Eoladius,  quem  hic, 
corrupto  nomine,  designari  Mabitlonius  autumat. 
Hanc  ejus  hallucinationem  hic  refutare  non  est 
opus  post  ea,  quse  addiem  xwi  Augusti  disserui- 
mus  deperperam  confusis  hisce  ejusdem  fere  no- 
minis  episcopis.  Adeat  lector,  qui  ptura  de  his  de- 
sideraverit,  tom.  v  Augusti  pag.  821,  invenietque 
Pinii  nostri  observationes  prolixiores,  iisque  di- 
stinctos  duos  Sanctos  Nivernenses  prsesules,  Eu- 
lalium  e^iEoladium. 

18  Sedneque  subsistit primum,  contra  sinceri- 
tatem  Vitse  S.  Severini  Mabillonii  argumentum. 
Quippe  Ctodoveus  I  Francorum  rex,  mortuo  pa- 
tri  Childerico  'successit anno  Christi  481 ;  igitur  an- 
nus  regni  ejus  25  cum  anno  vulgaris  scrze  505  con- 
currit.  Coeperit  hoc  anno  segrotare  Clodoveus  fe- 
brisquelanguentemexederitusqueadinitiumanni 
Septembris  Tomus  VI» 


507  vel  finem  prsecedentis,  tumque  a  S.  Severino 
sanatussit,  verum  erit  biographi  assertum.  Cer- 
tatum  est  Francos  inter  et  Gothos  anno  Christi 
507,  ut  videre  est  apud  Pagium  ad  ittum  annum, 
mortuusque  est  Clodoveus  post  Vogladense  bellum 
anno  quinto,  teste  Gregorio  Turonensi  tib.  2  cap. 
42,  Christi  scilicet  511.  Quievisse  ab  armis  ali- 
quot  annis  Clodoveum,  antequam  Alarico,  beltum 
indixit,  testatur  omnium  scriptorum  sitentium, 
quodproinde,  uti  et  chronotaxis  reliqua,  biogra- 
pho  nostro  favent.  Ceterum  Tiltemontius  Monum. 
Eccles.  tom.  14  in  Notis  ad  Vitam  S.  Romani,  de 
quanos  infra,pag.  lU.judicat,  epochas  biogM- 
phorum  cosevorum  Sanctis ,  quorum  gesta  descri- 
bunt,prseferendas  esseailatis  notis  chronologicis 
D.  Gregorii  Turonensis,  dudum  posterioris,  et  in 
similibus  non  satis  accurati  scriptoris  :  quod  hic 
locum  habere  deberet,  nisi  chronotaxis  ejus  cum 
Fausti  nostri  assertis  componiposset. 

19  Igitur  biographus  primus  S.  Severini,  qui  probaturdu- 
seculi  sexti  initio  scripsit,  ita  apud  Mabillonium  dum  $tabm~ 
num.    i   loquitur-.    Eodem  tempore,   cum  Clodo-  '"* 
veus   rex  Erancorum  anuo  xxv  regnaret  in  urbe 
Parisius,  tunc  in  corpore  suo  gravis  obvenit  in- 
firmitas...  per  duos  annos,  ut  non  a  sacerdotibus  £ 
loci  illius,  neque  ab  ullo  medico  corpori  suo  potue- 
rit  invenire  mcdicinam...  Erat  autem  ibidem  homo 
in   domo    regis   nomine   Tranquiliuus,   doctor  et 
omni   sapientia   plenus,    honores   arte   medicinas 
gerebat.  Hic  locutus  est  ad  regem,  dicens :  Domine 
mi  rex,  et  quia  nullus  ex  nobis  corpori  tuo  po- 
test  invenire  medecinara,  tibi  dico,   audi  consi- 
lium  meum,  et  ad  sanctura  raonasterium  Agaunen- 
sium,  ubi  sanctus  ac  beatissimus  Mauritius  inartyr 
jacetin  corpore,  festinanter  accede,  aut  certe  tuam 
transmitte  legationem.  Est  ibi  liomo  sanctus  Dei, 
nomine  Severinus,   abbas  ordinatione  institutus, 
tutela  magna  loci  illius.  Narratur  post  hsec  missa 
legatio. 

20  Profecturus  ad  regem  S.  Severinus,  omnes 
fratres  in  suam  jussit  venire  prresentiani,  indicans 
eis    petitionem    regis ,     pt  'sedicensque    mortem 
suam    in   itinere    obventuram.   Cui    oranes  fra- 
tres  dixerunt  cum  fletu  raaguo  :  Abba  pater,  num- 
quam  nos  derelinque  vivos.  At  ille  respondens, 
ait :   Omnia,   quse  voluit,    Dominus   fecit.  Atque 
ex  his  manifestum  est,  anno  27  Ctodovei  regis, 
qui  Christi  est  507,  abbatem,  Fratres  et  mo- 
nasterium  exstitisse  Agauni,  ubijam  tum  cetebra-  E 
batur  sanctus  ac  beatissimus  Mauritius,  cujus  ibi 
sacra  ossaquiescebant.  Dubordseus,  qui  non  nisi 
interpotatam  apud  Bollandum  S.  Severini  Vitam 
legissevidetur,  Dissertationis  suse  cap.  5  circa  fi- 
nem,  Usuardum  et  Aimoinum  insimulat,  ac  si 
turpi  anachronismo  orantem  pro  Clodovei  incolu- 
mitate  exliibuissentabbatem  monasterii  Agaunen- 
sis  aliquot  annis,  antequam  itlud  a  Sigismundo 
rege  primum  conditum  fuisset;  atque  ita  conctu- 
dit :  Verum  est,  Bollandum  (tom.  2  Feb.  pag.  646J 
persuadere  velle,  monastcrium  Agaunense  a  Si^is- 
mundo  non  nisirefectum,  amplificatura  et  ornatmu 
fuisse.    Verum    id    nullo    modo   defendi    potest, 
cum  scriptores  omnes,  tum  antiqui,  tum  recen- 
tiores,  quideprima  raonasterii  Agaunensisinstitu- 
tione  agunt,  illain  Sigismundo  Burgundionum  regi 
adscribant. 

21  Hcvc,  quam  sint  temere  a  ministeito  asserta,  Agauni,  ubi 
taudata  sxpe  S.  Severini  Vita  abundeprobat.  Au-  j™!u"[ 
ctorem  habet  ejusdem  Sancti  disciputum,  qui  itti 
30  annis  convixit  et  servivit,  quique  proinde  mo- 
nasterii  Agaunensis  statumanteinstitutamibisub 
SigismundoRegutam  optime  nosse  debuitejusdem 

44         cosnobii 


secuti  C  ini- 
Uo  S.  Mau- 
ritii  ct  Socio- 
rum  cultus 


■  r- 

stiiit  motia- 
ttcrium, 


MKtOM 
J.C. 


ut  etiam  li- 
tjuet  cx  fra- 
gmento  ho- 
i/iib.r,  quum 


B 


post  innova- 
tnm  a  Sigis- 
mutido  cit- 
iwbium  di- 
xit 


S.Avitus 

Vienncmis 

epitcojms 


m  DE  SS.  MAUIUTIO  ET 

ccetwbii  alumnus.  Is  quidem  singula  nobis  expli- 
cata  non  reliquit.  Fratresne  ibidem  tum  tempons, 
sub  fixa  quadam  Regula  et  regimine  abbatis  mo- 
nachi  convixerintf  an  dispersi  in  separatas  sedes, 
mixtique  secularibus  sacerdotes  sub.  S.  Severini 
presbyteri  disciplina  vixerint,  divinandum  reH* 
quit.  Sed  illud  ex  ejics  relatione  certum  cst,  ex- 
stitisscjayntum  lemporis  monasterium,  basilicam, 
imo  sacellum,  si  lubet,  interpretare,  atque  ibi  ce- 
lebrem  fuisse  S.  Mauritii  martyris  cultum,  pro- 
pter  sacrasejus  exuvias  eo  loco  servatas;  quod 
unicum  ad  institutum  meum,  et  refellendum  Du- 
bordceum  suficit.  Quamquam  non  sotus  Faustus 
inter  antiquos  et  oculatos  testes  monasterii  Agau- 
nensis  ante  Sigismundi  tempora  meminit. 

%%Manifestum  est  S.  Aviti  Viennensis  episcopi 
testimonium.  Magnus  ille  prsesid  non  minus  na- 
talibus,quamvirtutibus  et  doctrinailiustris,  Vien- 
nensem  sedem  adiit  circa  annum  Christi  490,  ut 
ostendit  Henschenius  noster  ad  diem  v  Februarii 
pag.  6G1  num.  6,  eamque  occupavit  adhuc  post 
S.  Sifjismundi  mortem,  quam,  Adone  Viennensi 
teste,amarissime  luxit,atqueadeo  usque  adannum 
524.  Hujus  porro  magni  viri  exstat  fragmentum 
homilise  editum  a  Jacobo  Sirmondo  nostro  ex  ve- 
tustissimisschedis  Thuansebibliothecse.  Fragmen- 
titaliscsttiluliis:T)\ciH\nhas\\\czSznctov\\m  Ag-au- 
nensium,  in  innovatione  monasterii  ipsius,  vel  Pas- 
sione  Martyrum.  Titido  respondet  homilise  initium 
his  verbis :  Prseconium  felicis  Exercitus,  in  cujus 
congreg\itione  beatissima  nemo  periit,  dum  millus 
evasit,  cum  injustam  sanctorum  Martyrum  mor- 
tem,  quasi  sortis  justitia  judicaret,  qua  bis  super 
Aciem  dispersa  mansuetam,  centuplex  decimatis 
fructusadcresceretjetodioinprosperurasuffrag-ante, 
eatenus  eligferentur  sing-uli,  donec  simul  collig*eren- 
tur  electi,  ex  consuetudinis  debito  series  lectae  Pas- 
sionis  explicuit. 

23  Ex  hisce  discimus,jam  Aviti  Viennensis  tem- 
pore  exstitisse,  et  legi  solitam  fuisse  Passionem 
aliquamsanctorumAgaunensiumMartyru7n,quo- 
runi  aliqui  sorte,  per  binam  mox  decimationem, 
nr  (h'ii/<j)tc  celeri  omnes  ad  necem  rapti  fcceiaf . 
Discimus  insuper,  circa  annum  517,  quo  circiter 
taudatam  homiliamrecitasse  Avitusdebuit,Agau- 
nensis  monasterii,  non  primam  fundationem,  sed 
Innovationem  celebrari  solitam  fuisse,  atque  adeo 
Agaunense  ccenobium  non  tum  primum,  vel  non 
paucis  annis,  antequam  homiliam  Avitus  dixerit} 
aSigismundoerectum,sedlo7igeanteconstructum, 
ab  hoc  rege  tantum  amplificatum,  reparatum  et 
innovatum  fuisse.  Recte  igitur  idipsum  Bollandus 
noster  asseruit,  ineptseque  sunt  ministelli  cavilla- 
tiones,  ut  7nagis  adhuc  ex  sequentibus  apparebit. 
Interim  si  hic  quispiam  contendat,  titulum  homi- 
lise  a  posteriore  quopiamprtefixum,  ipsi  S.  Avito 
tribuinonposse;  respondebimus,  id  gratisetper- 
peram  asseri,  cum  Thuanse  bibliothecee  schedse, 
unde  transcriptus  est,  Sirmondo  et  aliis,  teste  Rui- 
nartio,  virisperitissimis,  qui  eas  viderunt,  vivente 
adhuc  Avito,  vel  saltem  paulo  post  ejus  obitum 
script<v  fuisse  visoesint. 

24  Quamquam,  si  dederimus,  titulum  ab  alio 
quopiama(ljeelu)nfuisse,nihilindeargumentono- 
stro  decedet;  nemo  enim,  cui  piwjudicia  et  cavil- 
landi  libido  sanum  cerebrum  reliquerint,  negabit, 
fragmcntum  homitite  recteS.Avitoadsanbi :  tanta 
est  stili  cum  reliquis  sancti  episcopi  operibus  con- 
fotvnitas,  tam  certus  entditorum  omnium  consen- 
sus.  Powo  inde  luce  meridiana  claymts  est,  ccle- 
h'<'f<>etnonnovamfuissesecidi§initiosanctoruM 
Martyrum  Agaunensium  memoriam,  et  Passio- 


SOCIIS  TIIEB.EIS  MM. 

nem  quampiam  ex  consuetudinis  debito  prselegi  D 
solitamfuisse,  quod  unum  sufficit  ad  prdbandum 
antiquissimum  illorum  in  Ecclesia  cuttum.  Eam- 
demporro  Passionem  esse,qtue  S.  Eucherio  Lug- 
dunensi  auctori  adscribitur,  quam  hic  recitatam 
Avitus  memorat,  suspicari  merito  licei;  qude  enim 
de  duplici  decimatime  in  homilide  fragmerdo  me- 
minit,  non  dubieindeprofectavidentur.  Tertium 
argumentum,  quodantiquam  Thebscorum  Marty- 
rum  venerationem  et  Agaunensis  monasterii  ante 
Sigismundi  setatem  existentiam  invictissime  pro- 
bat,  petitur  ex  Vita  S.  Romani  Jurensis  abbatis 
primi. 

25  Illam  Maioribus  meis  ex  vetustissimo  codice  Idetn  <*'«<''- 

.  tur 

submisit  Petrus  Chiffletius  Societatisnostrxsacer- 
dos,  de  Opere  nostro  optime  meritus,  ediditque  et 
Annotatis  iltustravit  Henschenius  ad  diem  xxviii 
Februarii,  tomo  ejusdem  mensis  3  pag.  737  et  seqq. 
Plurima  contra  ejus  sinceritatem  moverat  Que- 
snellus,  queeretudit  Tillemontius  superiits lauda- 
tus.  Henschenius  §  SLprobat,  S.Romanum  natum 
quinti  secidi  initio,  anno  444  a  S.  Hilario  episcopo 
Arelatensiordinatumessepresbyterum,mortuum-' 
que  statuit  circa  annum  460.  §  i  num.  5  ostenderat, 
eumdemmonachumCondatiscensemauctoremesse 
Vitse  S.  Romani,  qui  res  gestas  SS.  Lupicini  et  E 
Eugendi,  cujus  se  contemporaneum  et  disciputum 
non  uno  loco  profitetur,  conscripsit.  Quo  anno  ad 
Superos  transierit  S.  Eugendus,  certo  definirinon 
potest.  Mabillonius  in  Notis  ad  S.  Eugendi  Acta, 
Secul.  i  pag.  576  ex  Henschenii  nostri  ad  Vitam 
S.  Romani  Observationibus,  ita  init  computum, 
ui  statuat  S.  Eugendumseptennem  adhucpuerum, 
teste  anonymo,  oblatum  fuisse  SS.  Romano  et  Lu- 
picino  sub  annum  455,  postquam  scilicct  S.  Roma- 
nus  annis  ante  xn  sacerdotio  initiatus  fuisset  a 
S.  Hilario  Arelatensi  episcopo. 

26  Deinde  ex  verbis  biographi,  asserentis,  S.Eu- 
gendum  ad  61  annum  setatis  fere  pervenisse,  con- 
jectat,  illum  obiisse  circa  annum  Christi  510.  Ve- 
rum  vacillat  chronotaxis  hsec,  propter  maximam 
incertitudinemepochse,  qua  tota  nititur.  Est  eyxim 
omnino  dubium,  an  S.  Eugendus  S.  Romano  obla- 
tus  nonsit,  antequam  is  sacerdos  consecratus  es- 
set,  atque  adeo  ante  annum  444,  ante  quemjam  du- 
dum  monasticse  disciplinse  peritiaet  miraculorum 
gloria  late  inclaruerant  SS.  Romanus  et  Lupici- 
nus.  Deinde  nihit  suadet  accessum  S.  Eugendi  ad 
S.  Romanum[ad  annum  ^ttpotius,  quam  adinter- 
currentes referre.Quamquamnihitattinet hic alio-  F 
rum  conjecturas  quatere :  illud  certo  asseripotest, 
S.Eugendum  adS.  Romani  disciplinam  accessisse 
sub  medium  seculiquinti.  Sit  igitur,  puerascente 
seculo  sequente,  mortuus,anno  etiam,  si  lubet,hl\, 
ut  Chiffietius  et  dtii  nonnidli  conficere  volunt  ex 
Chronico  non  optimse  notse,  ubilegitur:  Hic  (S.  Eu- 
gendusj  decimo  anno  post  mortem  Clodovei  fuisse  re- 
peritur,  quod  tamen  refutant  Gallise  Christiansc 
auctores,  tom.  4  cot.  243,  merito  contendentes, 
S.  Eugendum  ante  annum  515  decessisse. 

27  Sit  tamen,  inquam,   mortuus  S.   Eugen-  vua.scripta 
dus  anno  521.  Cosevusilli,  si  non  sequalis  setate 

fuit  anonymus  biographus,  cum  quo  secreta  qu.se- 
que  connnunicasse  ex  ejus  Vita  dignoscitur  S.  Eu- 
gendus.  Is  igitur  optime  sciredebuit  Agaunensis 
monasterii  sub  sexti  seculi  initium  statum,  qui  et 
tucuby^atioyxes  suas  Joanni  et  Arynentario  mo- 
nachis  Agaunensibus  yxuncupat  in  Prsefatioyie  Vi- 
tse  S.  Royyiani,  et  testatur  ad  calcem  Actorum 
S.  Eugendi,  digessisse  se  instituta  ejusdem  cceno- 
bii.  Qui  denique,  ut  ipse  testatur  initio  Vitse  S.  Ro- 
mani,  qusecuynque  scripsit,  Inibi  (in  yyionaste- 

rio 


rx  S.  Roma- 
n  i  abbntis 
Jarensis 


ob  auctore 
corvo, 


•forte  im- 
pavidus 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTBMBBIS. 
rioJurensi)  proprio  intuitu  vel  seniorum  traditione 
percepit.  Is  porro  trium  laudatarum  Vitarum 
auctor,  pro  temporum  illorum  sorte  sat  ineru- 
ditus,  ita  in  Prsefatione  loquitur  :  Unde  vos,  o 
piissimi  Fratres,  Joannes  atque  Arinentari,  vehe- 
mentius  amicum  gemino  pulsantes  affectu,  si  oris 
cordisque  mei  claustra  reserare  distulero,  insigni- 
tum  pertinacis  avaritiae  notis,  nec  cibum  mecum 
Apostolica  traditione  pronuuciatis  posse  vos  su- 
mere.  Igitur  ineruditi  cordis  verecundiam  rum- 
pens,  trium  vobis  abbatum  Jurensium  Vitam,  id 
est,  sanctorum  patrum  Romani,  Lupicini,  Au- 
gendi,  pro  supradictis  panibus  trinifer  relator  ap- 
ponam. 

28  Siquidem  Theoretica  illa  conversatio  vitaque 
vestra,  qua  prior  priscum  secutus  Joannem,  su- 
pra  urnam  S.  Mauritii,  id  est,  Legionis  Thebseo- 
rum  Martyrum,  caput  velut  ille  eximius  aposto- 
lus  atque  symmystes  super  salutiferi  pectus  re- 
cumbit  Auctoris  ;  alter  vero  iu  modum  natalis 
arcaB,  dum  illic  in  ccenobio,  etiam  claustro  pecu- 
liaris  cellae  contentus,  mundi  turbines  impactus  * 
irridet :  uterque  tamen  absque  alimonia  spirituali 
nequit  omnimodis  inviolabiliter  exerceri.  Quamvis 
ergo  Agaunus  vester  Gallico  priscoque  sermone, 
tam  primitus  per  naturam,  quam  nunc  quoque 
per  ecclesiam,   veridica  prsefiguratione  Petri,  pe- 


313 


Accroat 
J.C. 


initio 
vj. 


secu/i 


S.  Victorit 
tnartyris 

Mtmttfeari 


wt  etiam  ex 
Actit 


tra  esse  dignoscitur,  agnoscat  tamen  caritas  ve- 
stra,  et  inter  pineas  abiegnasque  Jureusium  syl- 
vas,  ipsam  quondam  a  Psalmographo  in  campis 
sylvae  mystica  signiticatione  repertam,  quae  nunc 
inibi  a  sanctis  Eratribus,  sublato  jam  praefigura- 
tionisfflnigmate,  pedissequastabilitate  calcatur.  Ita 
ille,  quse  integra  huc  transferenda  duxi,  ne  prse- 
cisa  verba  et  periodi  sensum  allegoriis  et  tropis 
implexum  magis  intricarent. 

29  Jam  vero,  lector,  habes  hic  apertissimam 
S.  Mauritii  et  Legionis  Thebtvse  ante  Acta  concilii 
Agaunensis  mentionem,  et  assertum  scriptoris 
cOcBvi,  vel  certe  supparis  non  dubium,  de  exhibito 
sanctis  Martyribus  anteilla  tempora  cultu.  Acce- 
dat  aliud  non  minus  luculentum  ejusdem  biogra- 
phi  testimonium  ex  laudataVita  S.  Romani  cap.  4 
num.  15.  Et  quia  (inquit)  sanctissimi  viri  Palladii 
fecimus  mentionem,  cujus  beatissimus  Romanus 
tam  in  coenobio,  quam  in  itinere,  tamquam  verae 
caritatis  comite,  fido  solatio  potiebatur,  retexam 
etiam  illud,  cui  idem  frater  interfuit,  et  factum  vul- 
gatumque  urbi  ac  populis  celari  non  potuit.  Basi- 
licam  Sanctorum,  imo  ut  ita  dicam  castra  Marty- 
rum  Agaunensium,  locum,  sicut  passionis  illorum 
relatio  digesta  testatur,  quse  sex  millia  sexcentos 
viros,  non  dicam  ambire  corpore  in  fabricis,  sed 
nec  ipso(ut  reor)  campo  illic  potuit  consepire, 
fidei  ardore  succensus  deliberavit  expetere.  Nar- 
rat  deinde,  quomodo  S.  Romanus  Geneva  Agau- 
num  iter  intendens,  a  via  deflexerit,  ad  spe- 
luncam  diverterit,  duos  ibi  mundarit  leprosos, 
atque  fama  prodigii  Genevse  disseminata,  a 
clero  et  populo  qucvsitus  et  cum  pompa  exceptus 
fuerit. 

30  Porro  exhis  biographi  verbis  consequens  /it, 
celeberrimumjamtum  seculo  quinto  fuissesancto- 
rum  Thebseorum  Martytmm  sepulcrum,  ad  quod 
venerationis  ergo  viri  sancti  properarent,  fuisse 
illiserectam  basilicam  et  alias  fabricas,  Passio- 
nem  aliquam  tum  temporis  exstitisse,  in  qua  sex 
mille  sexcenti  Martyres  pro  Christo  eo  toci  occu- 
buisse  referrentur,  qucvhic  advertisse  sufficiat,  ut 
de  stabilito  jam  tum  seculo  quinto  S.  Mauritii  et 
Sociorum  cultu,  dubium  non  supersit.  Attamen 
tribus  hisce  testibus  indubitatis,  et  innovatione 


monasterii  Agaunensis  per  Sigismundum  anti- 
quioribus,  ad  confirmandam  sententiam  quartus 
jungipotest  anonymus  scriptor  Actorum  S.  Victo- 
rismartyrisMassitiensis.Stilusauctoris,quinulta 
nota  chronologica  mtatem  suam  indicat,viris  in  eo 
litteratunv  genere  pwitissimis,  Ruinartio,  Titte- 
montio,  atque  aliis  criticis  etiam  haereticis,  visus 
est  SS.  Euchcrio  Lugdunensi,  Hilario  Areialensi 
etJoanne  Cassiano  dignus,  quapropterconjectanl, 
Acta  S.  Victoris  vel  ab  horum  aliquo,  vel  ab  atio 
anonymo  seculi  quinti  scriptore  exarata  esse. 

31  Neque  ab  his  dissentit  Cuperus  noster  ad 
diem  xxr  Julii,  ubi  Passionem  S.  Victoris  et  so- 
ciorumex  Ms.  a  Chiffietio  nostro  submissotcolla- 
toque  cum  Ruinartii  et  Bosqueti  editionibus  excu- 
ditpag.  143  et  seqq,  Pwemittit  ibi  Cuperus  Acta 
brevioraex  Ms.  Uttrajectino,  non  minus  elegan- 
ter  scripta,  dubiiatque,  an  non  fuec  longioribus, 
quiv  laudant  alii,  antiquiora  sint.  Ibi  ad  rem  no- 
stram  ijjso  statim  initio  legitur  :  Sub  Maximiano 
passusestinurbe  MassiliaVictor  miles.  Cum  enim 
illuc  venisset  Maximianus,  peracta  caede  sanctorum 
Thebseorum,  decrevit,  ut  omnes  diis  sacrificarent, 
aut  exquisitis  mortibus  deperirent.  Protixiora  Acta 
num.  Zsic  eadem  hsec  explanata  exhibent.  Maxi-  E 
mianus  enim.cumpro  Sanctorum  sanguine,  quem 
per  totum  orbom  crudelius  ceteris,  maximequeper 
totas-  Gallias  recentius  fuderat,  et  prseeipue  pro  fa- 
mosissima  illa  beatorum  Tkeboeorum  apud  Agau- 
num  csede,  nostrorum  plurimis  nimis  terribilis  fa- 
ctus,  Massiliam  advenisset,  ut  secundum  Scriptu- 
ram  impius  adhucimpieageret,  cunctailliccrimina 
sua  cum  vita  nequissima  eompleturus,  ne  quid  sibi 
deesset  scelerum,pietati  protinusiusatiabilis  tortor, 
velut  parum  hactenus  fecisset,  totarabie  bellurn  iu- 
dicit,  Christicolasque,  nisi  sacrificent  idolis,  exquisi- 
tis  mortibus  deperire  jubet. 

32  Atque  hocc  ex  communi  eruditorum  fere  om- 
nium  et  criticorum  judicio  scriptor  quarti  vel 
quinti  seculi,  quo  proinde  tempore  notissimum 
fuit  mariyrium  Sanctorum  Agaunensium,  et  im- 
posturse  arguitur  ministellus,  asserens,  non  esse 
illudnisimeramfabulam,  seculo  tivel  7  abotioso 
quodam  monacho  adornatam.  Locum  hic  suutn 
postulat  etiam  Martyrologium,  quod  Eusebiiseu 
Hieronymi  nomine  insignitur,  cuique  magnam  in 
EcclesiaantiquitatemantesignanusnosterBoltan- 
dus in Prgefatione  ad  tomum  i  Jamtarii\\,Flo- 
rentinius  in  Admonitionibus  prcvviis  ad  Marty- 
rologiumsuum,  et  Sollerius  noster  in  Pr.rfatione  F 
ad  Usuardum  Art.  i  vendicarunt.  In  ejusapogra- 
phispeneomnibus,qUcVSupersunt,sanctorumThe- 
bivorum  Martyrum  memoriam  ad  x  Kalendas 
Octobris  consignatam  invenio.  Ftorentinii  exem- 
plaria  nuntiant  :InGallia  civitate  Sedunis,  natalis 
sanctorumMauricii,Exuperii,Candidi,Victoris,lnno- 
'centi, Vitalis,  cum  Sociis  v  millium  dlxxxv  martyres. 
Apud  eumdem  Ftorentinium  Kalendarium  vetu- 
stissimum  Hieronymianum  his  verbis  sanctorum 
Agaunensium  Martyrum  memoriam  cetebrat  ; 

S.  Mauritii  cum  vi  mill.  dciavi. 

33  Contractius  fragmentum  aliud  sic  iltotmm  ruitu*  ami- 
ibidem  meminit :  S.  Mauritii  cum  Sociissuis.  Codex  H»*«w 
Btumianus  piuribus  hic  mendis  scatet,  nuntiat 

enim  :  Civitate  Sedunisse  Voctodero  Vaiense  locum 
Agaunum  nat.  Sanetorum  :  id  est  Mauricii,  Eupe- 
rii,  Candidi,  Victoris,  Innocenti,  Vitalis,  cum  So- 
ciis  vi  milia  masxv  Mart.  In  apographis  atiis  Hie- 
ronymianis  sancti  Martyres  ad privdictum  diem 
xxn  Septembris  memorantur,  In  Gellonensi  nun- 
tialur  .-Sidunis  AgaunoMauricii.Exuperi,  Candidi, 
Victoris,  Innocentii,  Vitalis,  cum  aliisquiuque  milli- 

bus 


Pr-ibatur 

tanctorum 

Agaunensivim 


314. 


kVCTOHE 

J.C. 


«x  Martyro- 
togiu 


Hicrony- 
miani$. 


bus  qning-entis  octogrinta  quinqiic  (monetAckerttis, 
in  Ms.  vctustissimo  S.  Gaili  legi  cum  vi  rmha 
dclxv  martyrum)  martyribus  :  In  Rhinoviensi  no- 
slro  tom.  vii  Junii :  In  Gallia  nat.  Sanctorum  Mau- 
ritii,  Exuperi,  Candidi,  Victoris  cum  aliis  vi  mi- 
lia  sexcentis  sexa^inta  vi  Martyribus  sociis  eorum  : 
In  Richenoviensi  ibidem  :  Et  in  Gallia  civitate 
Sindus,  loco  Ag-auno,  natale  sanctorum  Mauritii, 
Exupcri,  Candidi,  Victoris,  cum  aliis  sex  millibus 
sexcentis  sexajrinta  sex  Martyribus,  sociis  eorum. 
Cum  hoc  ibidem  fere  consonat  Martyrologium 
Augustanum,nisiquodvitioseper  Sedun.  Auguns. 
locum  palscstrse  exponat. 

34  Magis  a  proxime  enumeratis  discrepal  Lab- 
beanum  Martyrotogium;  habet  enim  :  Sydunis 
Ag-auno  Mauricii,  Exuperii,  Candidi,  Victoris,  Inno- 
centi,  Vitalis,  cum  aliis  quinque  millibus  et  quin- 
g-entis  octog-inta  quinque  Martyribus,  atque  cum 
horum  aliquo  conveniunt,  qusecumque  cetera  apo- 
grapha  reducuntur  adHieronymiana.  Romanum 
parvum  Rosweydi  brevibus  sic  memorat :  Mauritii 
cum  Sociis,  qui  Thebaei  fuisse  referuntur,  sub  Maxi- 
mjano  passi.  Ceterum  hsec  egopaulo  fusius  refe- 
renda  duxi,  ut  advertere  lector  possit,  variare 

B  (ijjt/ff  inartytujhgos  Marlyrum  Agaunensiutn  nu~ 
merum,  de  quo  aiias  erit  monendus  infra,  ubi  de- 
ducemus  verisimiilimum  esse,  quod  ea  Martyrolo- 
gia  antiquissima  sint,  ^w^Innocentiie^  Vitalis  non 
meminerunt :  ostendemus  enim,  quod  horumduo- 
rum  Sanctorum  nomina,  S.  Eucherii  tempore, 
imo  forte  muttis  annispost  fuerint  ignorata.  Inte- 
rim  cx  his  rursus  verisimillimum  fit,  S.  Mauritii 
et  Sociorum  martyrum  memoriam,  non  solum  se- 
cuio  quinto,  scd  quarto  etiam  fuisse  in  Ecclesia 
celeberrimam.  Scio  inter  apographa  Hierony- 
miana  nullum  superesse,  quod  S.  Hieronymo  au- 
ctori  tribui  possit  :  scio  omnia  mentione  Sancto- 
niiii  purtirutarium  locorum  fuisse  plwimum  iu- 
terpotata,  et  pleraque  Sanctos  nuntiare,  qui  uitra 
duo  secula  sancto  illo  doctorejuniores  sunt. 

85  Verum  quando  reperitur  genuina  illa  bre- 
vitas,  et  sparsa  in  codicibus  Gaiiise,  Germaniee, 
Iialise  certorum  aliquorum  Sanctorum  eadem 
mentio,  non  immerito  ea  ex  primigeniis  Marty- 
rologiis  desumpta  creditur.  Quam  autem  constans 
fit  sanctorum  Agaunensium  Martyrum  in  varia- 
rum  gentium  codicibus  mentio,  abunde  liquet  ex 
iis,  qu,v  produxi,  ubi  characteres  etiam  ii  non  de- 

C  sunt,  quibus  Gregorius  Martyroiogium  per  totam 
Ecclesiam  suo  tempore  legi  solitum  designavit : 
adeoque  temeritatis  notam  non  incurret,  qui  as- 
seruerit,  ab  ipso  S.  Hieronymo,  vel  alio,  quisquis 
demum  fuerit,  primigenii  Martyrologii  auctore 
in  sacris  Fastis  consignatam  fuisse  S.  Mauritii  et 
Sociorum  memoriam,  atque  adeo  longo  tempore 
esse  secido  sexto  vetustiorem. 


$  III.  S.  Mauritii  et  Sociorum  The- 
bseorum  martyrum  cultus  initio 
seculi  vi. 


scu  charta 
fandutionis 
inonasterii 
S.  Mauritii 


E 


AcUi]  syuorii 
Agaunmsit, 


Hactenus  satis  vendicavi  Boliandum  nostrum, 
adversus  prsecipitantem  criticam  ministeiii 
Angio-Sabaudici  asserentis,  frustra  monasterii 
cujuspiam  Agauncnsis  vestigia  quseri  ante  Sigi- 
smundi  Burgundionum  regis  tempora,  atque  id 
potissimum  contra  ejus  catumnias  evici  ex  aucto- 
ribussynchronis,antiquiorem S.  Mauritii etSocio- 
rumessesexto  memoriam,  cujus  ille  initium  ad 


DE  S.  MAURITIO  ET  SOCIIS  THEB.EIS  MM. 

septimum  usque  seculum  Dissertationis  capite  6  D 
stolidissime  differt,  undeque  argumentum  alibi 
cuditcontra  Thebcvse  Legionis  historise  veritatem 
quod  nos  infra,  non  minus  feiiciter,  refcliemus. 
Prosequamur  crescentem  cum  secuiis  sanctorum 
Thebivorum  Martyrum  venerationem.  Succedit 
ordine  temporis  innovatio  Agaunensis  monasterii 
per  Sigismundum  regemfacta  circa  annum  Chri- 
sti  515,  scribente  Mario  Aventicensi  in  Chronico, 
ad  consulatum  Ftorentiiet  Anthemii  :  His  consu- 
libus,  monasterium  Acaumim  a  rege  Sig-ismundo 
constructum  est.  Eodem  anno  celebratam  fuisse 
synodum  Agaunensem,  plerique  statuunt.  Conci- 
lium  illud  toto  Dissertationis  suev  capite  6  acriter 
et  non  sine  bile  impugnat  Dubordcvus,  atque  ibi 
ita  ratiocinatur,  ut  hominem  mente  captum  dice- 
res.  Insidsorumejussophismatumspecimina  quse- 
dam  adferam,  ubi  Actorum,  quse  S.  Eucherio 
Lugdunensi  adscribuntur,  sinceritatem  ab  ejus 
stoiidis  caviltis  vindicabo. 

37  Juverit  hic  solum  aiiqua  retuiisse,  qtuv  ad- 
versus  Acta  concilii  Agaunensis  movet.  lilius  sy- 
nodi  Acta  Cottectioni  sua?  conciliorum  inseruit 
Labbeus noster  tom.  A-col.  lbH7,prcVmonitolectore 
de  suo  circa  iliorum  sinceritatem  dubio,  propter 
silentium  de  S.  Avito  Viennensi,  qui  Sigismundo 
amantissimus,  et  in  rebus  omnibus  gravioris  mo- 
menti  consiliarius  fuisse  iegitur.  Cointius  in  An- 
nalibus  Francorum  ad  annum  536  num.  225  m- 
strumcntum  hoc  fundationis  monasterii  S.  Mauri- 
inexnon  uno  capite  exploserat .  llliusdefensionem 
cursim  suscepit  Mabiiionius  lib.  1  Annal.  Bene- 
dict.  num.  71.  Ecce  adhcVc  sapidas  ministelli  ob- 
servationes.  Duo  eruditiilli  Jesuita?  (inquit  Gallice 
pag.  43  Labbeus  sciiicet  et  Cossartius)  falsitatem 
prsedictorum  Actorum  satis  perspectam  habuerunt, 
sednimiamsibi  vimfacere  debuissent,  idut  candide 
faterentur...  Ut  autem  presbyteri  Oratorii  melioris 
fidei  sunt,  quam  Jesuitae,  Cointius  in  Annalibus 
suis  aperte  edixit,  falsa  esse  Acta  istius  concilii.  Iu- 
terim  quantumcumque  falsa  crassos  reditus  pepe- 
rerunt  mouasterio  Ag^aunensi.  Atque  ea  propter 
Mabillonius,  ut  circa  finem  capitis  caiumniatur} 
chartam  donationis  defendere  debuit,  pejoris  ad- 
huc  apud  ministellum  fidei,  quam  ipsi  Jesuitse, 
quandode  chartis  Ordini suoutilibusagitur.  Dum 
iam  scurritibus  sarcasmis  Dissertationem  suam 
farcit,  obliviscitur,  quid  agendum  adfert,  pro- 
bando  suppositionem  et  falsitatem  Actorum,  nisi 
solam  bonam  fidem  Cointii,  cujus  non  nisi  cursim  -^ 
aliquas  rationes  relegit. 

88  Quidni  in  adversam  partem  Mabillonii  re-  «  Cointio, 
sponsa  etiam  expendit,  et  conatus  est  evertere,  si, 
quam  in  aliis  laudat,  bona  ipse  fide  gloriari  vettet. 
Sed  frustra  hsec  apud  hujusmodi  furfuris  homi- 
nes  qucvritur,  qui  Deo  et  Ecciesitv  infidi  sacrite- 
gumcalamumcontra  Sanctaomniastringunt.Ob- 
jecerat  Cointius  adversus  sinceritatem  iilius  in- 
strumenti  primo :  variantem  notam  temporis.  Est 
eoduptex  :  initio prsefigitur  .-  Dominonostro  Sig-i- 
smundopio,  sub  die  prid.  Kal.  Maji  a  lx  episcopis 
totque  comitibus  habito  concilio  in  Dei  nomine 
Ag-auni  publice  etc.;  ciauduntur  vero  Acta  :  Data 
subdieldusMaji,  in  virorum  csetu  prope  Ag-auno. 
Hinc  etiam  deducit  notam  faisitatis,  quod  hic 
prope  Ag-auno,  iliic  Ag-auni  celebratum  dicatur. 
Arguit  secundo  ex  numero  lx  episcoporum,  quot 
negat  Sigismundi  tempore  fuisse  sedes  in  regno 
Burgundise.  Tertio  observat,  Sigismundo  ibidem 
ea  dictat  tribui  quse  modo  cum  anno  Christi  515, 
modocum  522  conveniant .  Quarto,  in  itia  synodo, 
inquit,  Theodorus  episcopus  Sedunensis  quserit, 

quid 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


315 


A 


impugnata, 
defen$aquc 


B 


aMabillonio, 
nihit  conti- 
nent,  quod 
omnem  fi- 
dem 


abrogel.  /n- 
strumcntum 
enim  illud 


quid  ag-endum  sit  de  beatorum  Martyrum  Thebieo- 
rum  corporibus  :  Theodorus  autem  numquam  di- 
ctus  est  Sedunensis  episcopus,  sed  Octodurensis, 
cathedra  Octoduro  serius  Sedunum  translata. 

39  Deinde  idem  Theodorus  (inquit  etiam  Cdin- 
tius)obiit  ante  annum  Christi  517,  quo  Constan- 
tiusejus  successor  Epaonense  concilium  sua  sub- 
scriptione  roboravit ,et  tunc  superstes  in  viviserat 
Segericus,  post  cujus  mortem  Sigismundus  dpud 
Agaunum psalmodiam  instituit,  de  qua  Gregorius 
Turonensis  aliique  disserunt.  Quinto  ,  pugnat 
Cointius  a  decretis  in  illa  synodo  novem  turmis, 
quse  succedentes  sibi  in  Officiis  Canonicis,  die  noctu- 
que  indesinenter  Domino  famularentur.  Incredibile 
quippe  ipsi  apparet,  ex  diversse  Regulse  monaste- 
riis  eas  monachorum  turmas  evocatas  fuisse,  ut 
inusitatamin  Occidente  psalmodiam  numquamin- 
terruptam  instituerent.  Denique  Acta  concilii 
Agaunensis  abunde  suam  falsitatem  prodere,  au- 
tumat  Cointius,dum  in  vertice  prseferunt,  inter- 
fuisse  episcopos  60  et  comites  totidem,  cum  interim 
non  nisi  tres  episcopi,  et  octo  laici,  inter  quos  tres 
suntsine  titulo,  subscribant.  Ad  singidaferehsec, 
respoyidit  Mabillonius  laudatus,  fassusque  est, 
non  superesse  nobis  instrumentum  autographum 
prsedicti  concilii,  sedsolum  apographum. 

40  Silentium  de  S.  Avito  episcopo  Viennensi, 
quem  autumat  et  interfuisse  synodo  et  hujus  tem- 
pore  pronuntiasse  homiliam  superius  num.  22  et 
seq.  exhibitam,  uti  et  omissionem  nominum  alio- 
rum  episcoporum  et  comitum,  socordise  amanuen- 
sis  adscribit.  Eodem  rejici  posset  varietas  notse 
chronologicse ;  ex  Pridie  quippe,facile  Idib.  forma- 
ri,  et  sic  Kalendse  omitti  potuerunt  ab  incurio  et 
oscitante  amanuensi.  Quod  siprseplacuerit  crede- 
re,  Acta  diversarum  Sessionum  perperam  per- 
mixta  esse  in  charta  illa,  hac  via  facilius  etiam  in- 
tellectu  erit,  quomodo  in  fronte  dicantur  Acta 
Agauni  condita  ad  calcem  vero  confecta  prope 
Ag*auno,  nihil  enim  vetat  diversos  conventus  diver- 
sis  locis  habitos  fuisse.  De  numero  episcopalium 
sedium  in  Burgundise  regno  Sigismundi  tempore 
frustra  litigatur,  recte  enimobservatMabillonius, 
non  esse  incredibile,  quod  ad  tam  insolitam  rem 
pertractandam  episcopi  extranei  ex  vicinis  regno 
provinciis  accersiti  fuerint.  Neque  efficacius  est 
argumentum  petitum  a  Sigismundi  verbis,  tam- 
quam  non  convenientibus  tempori,  quo  Agaunen- 
sis  synodus  convocata  censeturmihilenim  uspiam 
occurrit,  quod  necessarioadannos  ejusdem  sancti 
regis postremos spectet.  Unum  speciatim  Cointius 
protulit.  Sigismimdus  in  concilio  ad  congregatos 
episcopos  ita  loquitur :  Ad  hoc  vos  adunavi,  ut  moe- 
rentemme  consolemini,  etquidagam,  velrespuam, 
addiscatis,  quse  arbitratur  pertinere  ad  annum 
522,  cum  Sigismundus  confectus  mcerore,  ex  in- 
nocui  filii  Segerici  csede  concepto,  Agaunum  ni- 
miam  credulitatem  defleturus  abiit. 

41  At  ipse  Cdintius  imbecillitatem  argumenti, 
nifallor,sensit;ait  enim;  Quibusverbismceroremex 
morteSegerici  conceptum  videtur  indicare.  Noverat 
nimirum,  hsec  referri  posse  ad  anteriora  tempo- 
ra,  quando  ab  Ariana  hseresi  conversus  ad  fidem, 
hsec  et  similia  ex prseteritorum  errorum  memoria 
proferre  potuit  piissimus  princeps.  Certe  ambi- 
gua,  ipso  innuente  Cdintio,  verba  sunt,  atque  adeo, 
cum  ex  iis  nihil  efficaciter  deduci  possit,  manet 
instrumento  illi  non  omnispenitus  ablata  auctori- 
tas,  quse,  si  ad  manum  esset  apographum  atiud,  de 
quo  mox,  argumentis  vatidioribus  forte  propu- 
gnariposset.  Certe  ad  cetera,  quse  Cdintius  obje- 
cit,  non  est  diffxcilius  respondere.  Achillem  ejus 


ASCTOtt 

J.C. 


"(  anttqui*- 
limum. 


convellitlaudatus  DeVisle  abbas  S.  LeopoldiNan- 
ceiensis,  dum  Defensionis  suse  cap  6  testatur,  re- 
perisse  se  in  monasterio  Agaunensi,  ubi  diu  egit 
et  omnia  studiose  scrutatus  est,  manuscriptum  an- 
tiquissimum  ad  autographum  ipsum,  ut  ipsi  visum 
est,  exactum,  ubi  Theodorus  non  Sedunensis,  sed 
Octodurensis  subscriplus  legitur.  Mortem  hujus 
sancti  episcopiad  diemxxvuAugusti,  quo  in  sacris 
Fastisejus  mentio  fit,fiximuscircaannum  516.7s 
igitur  innovationi  monasterii  Agaunensis  S.  Mau- 
ritii  anno  prsecedente  potuit  adesse.  Vivebat  tum 
quidem  adhuc  Segericus  Sigismundi  filius,  sed 
gratis  asseritur,  monasterium  ante  ejus  mortem 
dotatum  et  innovatum  a  Sigismundo  non  fuisse. 

42  Imo,  cumper  synodum  illam  Hymncmon- 
dus,  qui  anno  Christi  516  obiit,  ut  infra  videbi- 
mus,inipso  concilio  Agaunensibus  monachis  ab- 
bas  datus  fuerit,  indubitatum  est,  ante  annum 
516,  adeoque  ante  Segerici  csedem,  quse  sexennio 
postcontigit,laudatumsscpeccenobiumexstructum 
fuisse.  Quseadnomina,novem  turmis,  ibidemsibi 
ad  psalmodiam  perpetuam  successuris  ,  indita 
pertinent,  non  inepte  etiam  exponit  MabiUonius, 
asserens,petita  avariis  monasteriis  nomina,  ar- 
bitrarie  tantum  et  ad  distinctionem  singulis  tur- 
mis  imposita  fuisse,  non  vero,  quod  diversarum 
turmarum  monachi  ex  cccnobiis,  a  quibus  cogno- 
minatse  erant  turmse,  assumpti  essent.  Atque  hsec 
opinio  non  est  rursus  a  verisimilitudine  aliena, 
nec  iam  absona  ejusdem  responsa  omnia,  ut  fidem 
nullam  obtinere  debeant.  Acta  Agaunensis  conci- 
lii,  quse,  utut  autographa  non  sint,  sunt  certean- 
tiquissima,  ut  non  sotum  codicum  variorum,  qui- 
bus  inserta  reperiuntur,  antiquitas,  sed  vel  impri- 
mis  probat  omissum  inter  prsescriptasmonachis 
Horas  Canonicas  Completorium,  quod  a  S.  Bene- 
dictd  primum  institutum  passim  creditur.  Hinc 
enim  fluitprobabilissima  co7ijectura,chartam  an- 
te  S.  Mauri  ad  ccenobium  Agaunense  adventum, 
disseminatamque  secido  sexto  adulto  S.  Benedicti 
Regulam  per  Gallias,  primitus  conditam  fuisse. 

43  In  laudatis  autem  synodi  Agaunensis  Actis  "*"'  pi*ribu$ 
ita  loquitur  Theodorus  episcopus  Octodurensis  , 
Instantia  cordis  mei  est,  ut  proferam  sermonem  ve 
stris  salubribus  consiliis,  quid  ag-endum  sit  de  bea- 

torum  Martyrum  Thebasorum  corporibus  ,  id  est 
S.  Mauritii  cum  suis  Commilitonibus,  qui  pro  Deo 
a  Maximiano  perempti  sunt,  et  inhumati  jacent; 
nescio,  qui  sit  homo,  qui  prtevaleat  secundum  me- 
rita  eorumsing'ulis  fabricare  ecclesias.  Tum*  omncs  p 
episcopi  dixerunt  :  De  cruore  eorum  locus  iste  sa- 
cer  est  et  electus.  Illi  exules  fuerunt  a  patria,  vi- 
tam  mundi  contemnentes,  caduca  respuentcs,  con- 
saug-uinitatem  promixi  non  recog-itantes,  juventuti 
nou  parcentes;  pro  Christi  amore  mortui  sunt;  et 
per  Christum  sanctiticati  sunt.  ..  lnito  concilio, 
ad  regem  dixerunt  (episcopi.)  Visum  est  nobis 
bonum  essc,  ut  hi  tantum,  quorum  nomina  com- 
perta  sunt,  id  est,  Mauricii,  Exuperii,  Candidi,  Vi- 
ctoris  (ecce  eorum  solum  expressam  memoriamt 
quorum  nominatim  mentio  fit  in  Passione  S.  Eu- 
cherio  Lugdunensi  tributa)  infra  ambitum  basili- 
cae,  quam  clementia  reg-is  ad  hoc  opus  ornare  jus- 
sit,  reliqua  vero  corpora  cong-erantur  in  tutissimo 
loco  atque  aptissimo;  in  unocondanturloco,  et  sub 
eximia  custodia  sanctissimi  custodes  deputentur, 
ne  forte,  quod  absit,  falsato  ex  eis  furentur,  et  con- 
stituatur  officium  psallendi  die  noctuque  indcsi- 

nenter. 

44  PrseficitWdeindc  restaurato  seu  innovato  agitur.Con 
monastcrio  abbas  Hymnemondus  ,  statuuntur ,  f,™anlvr 
quse  adpsalmodiam  pertinent,  ac  denique  sequun- 

tur 


>l   sanctit 
Martyribus 


411    IHhl 

J.  c. 


ex  Vttis 
trium 


primomm 
ubbatum 


Agmuun- 
stum,  *m- 
ptis  nl<  ano- 
nymo 


316  DB  SS 

turet  confirmantur  plurimx  donationes  camobio 
Aqaunensifactce,pietatis  et  venerationis.  qua  er- 
qaprxclarissimos  Martyres  nostros  ferebatur  Si- 
gis?nundus  rex,perpetua  monumenta.  Utcumque 
vacillantcm  Actorum  concilii  Agaunensis  fide?n, 
fulciat  testimonium  scriptoris  anonymi,  qui  Vitas 
sanctorum  post  innovatum  monasterium,  primo- 
rumabbatumAgaunensiumseculo  sexto  exaravit; 
Chiffletius  noster  in  Illustrationibus  Jurensibus 
Mss.  prelo  paratis, etad  nosmissisaP.  Harduino, 
contendit,  earum  auctorem  esse  Pr^agmatium, 
S.  Achivi  Agaunensis  tertii  abbatis  fratrem,  eum- 
dem  illvm  Vitarum  SS.  Romani,  Lupicini  et  Eu- 
gendi  scriptorem.  Quamvis  nihil  hanc  eruditissi- 
mi,  deque  Opere  nostro  optime  meriti  scriptoris 
conjecturam  multum  suadeat,  non  est  tamen  a  ve- 
ro  multum  absimilis,  in  quantum  scilicet  ad  trium 
primorum  Agaunensium  abbatum  Hymnemondi, 
Ambrosii  et  Achivi  Vitas  extenditur.  Gestorum 
S.  Probi  eumdem  etiam  auctorem  esse,  inducere 
in  animum  non  possum,  neque  a  me  dissensurum 
credo,  quisquis  attentius  lucubrationem  illam  per- 
legerii.  Etenimstilus  Aetorum  S.  Probitam  enor- 
miter  differt  ab  eo ,  quo  Vitte  reliquse  exaratee 
sunt,  ut  auctoremprorsus  atium  indubie  indicent, 
vel  ex  stiti  diversitate  nullum  amplius  pro  distin- 
ctione  scriptorem  obtinebit  argumenium. 

45  Porro  monachus  scriptor,  historise  Agaunen- 
sis,  seu  Vitarum  sanctorum  abbatum  Hymnemodi, 
Ambrosii  et  Achivi,  qui  suscipiendaa  congregatio- 
ni  Agauncnsis  monasterii  eximie  praefuerunt,  illo- 
rum  ubique  se  contemporaneumprofitetur,  et  ita 
de  instauraiione  Agaunensis  monasterii per  Sigi- 
smundum  regem  loquitur .-  Cum  Sig-ismundus Gun- 
dobadi  regis  filius,  jam  honore  patriciatus  accin- 
ctus,  Ariame  pravitatis  abjecissetperfidiam,  et  fidem 
Catholici  dogmatis  consecutus,  animum  suum  erg*a 
Keligionis  studiaintentissime  commodabat,  eotem- 
pore  Maximus  Genavensis  urbis  antistes,  omni  san- 
ctitate  et  puritate  conspicuus,  cunctaeque  industriae 
strenuitate  egreg-ius,  apud  quem  praedicatio  divini 
sermonis  vehementer  pollebat,  ad  hanc  devotionem 
Sig-ismundi  prsecordia  incitavit,  utdeilloloco,  quem 
pretiosa  morte  Thebsei  Martyres  et  effusione  sangui- 
nis  inclyti,  ielicibus  maculis,  rosea  varietate  orna- 
verant,  promiscui  vulgi  commixta  habitatio  tollere- 
tur,  et  illic,  ubi  splendor  vitae  per  passionis  atroci- 
tatem  fuerat  adquisitus,  nitor  habitantium  remea- 
ret,  exclusisque  actionibus  tenebrarum,  dies  perpe- 
tuus  liaberetur. 

46  Ita  fore"  ut,  iisdem  patrocinantibus  ,  et  re- 
gnoetregni  integritate  tutissime  potiretur.  Eo  pa- 
cto,  si  cogitatio  ejus  a  pietate  et  justitise  itinere  mi- 
nime  deviaret,  quia  hos  Sancti  tuentur,  quos  sciunt 
abono  ordine  uullatenus  declinare.  Quod  tamen 
cum  omni  abundantia  et  prosperitate  habere  pro- 
meruit,  et  adhuc  tempore  long-iore  habuerat,  si  non, 
rxumlantibus  populorum  delictis ,  antiqui  hostis 
invidia  valuisset.  Igitur  liabito  consilio,  quod  uni- 
versitati  Dei  instinctu  complacuit,  visum  est,  ut 
omnes  mulieres  de  loco  eodem  tollerentur,  et  remo- 
tis  familiis  sa^ularibus,  Dei  inibi,  hoc  est,  mona- 
chorum  familia  locaretur,  qui  diu  noctuque  caelestia 
imitantes,  cautionibus  divinis  insisterent.  Pertra- 
ctus  ergo,  qui  potissimum  de  abbatibus  monarchiam 
ipaius  actionis  adsumeret,  virelectionedignissinius 
Ilymnemodus. 

47  Post  hwc  narrat  biographus,  quomodo  H//- 
mnemondum,  (Innemondus  et  Himnemodus  in 
Catalogis  antiquis  nominatur)  Ursolus  et  Justus 
abbates,  atque  Achivus  et  Probus  Agaunum  se- 
cutt  smt,  et  subdit  -.  Inter  haec  missum  est  Luffdu- 


MAURITIO  ET  SOCIIS  THEB.EIS  MM. 

noadbeatum  abbatem  Ambrosium,  uti  reg-is  devo-  D 
tio  et  sancti  Hymnemodi  promissio  impleretur. 
QuodubicognovitcivitasLugxlunensium,  valdetur- 
bata  est,  eo  quod  tantus  et  talis  servus  de  loco  illo 
discederet.  Sanctus  vero  Viveutiolus  urbis  ejus  epi- 
scopus,  vel  fratres,  quos  ipse  abba  reg*ere  videbatur, 
mcerore  gravi  perculsi  sunt.  Sed  ille  vir  Deo  plenus, 
ubi  audivit  viros  prtecipuos  Ilymnemodum  et  Achi- 
vura  cum  S.  Probo  jam  ad  Sanctorum  basilicam 
prsecessisse,  omnibus  morarum  retibus  amputatis, 
velociter  cum  aliis  abbatibus  sanctis  viris  Arcadio 
et  Drabistione  mag-no  comitatu  ad  Sauctorum  basi- 
licam  venit.  Sic  junctus  sanctis  Martyribus  mira  ca- 
ritatis  g-audia  cunctis  in  congreg-atione  eadem  Pra- 
tribuscumulavit. 

48  Psallendi  interim  vel  subsistcndi  Regula  in-  sccuiiG 
stituta,  sancto  Hymnemodo  a  coetu  episcoporum, 
qui  illic  ad  constituendum  monasterium  venerant, 
traditur.  Ita  Acta  Agaunensium  abbatum,  quse 
laudatus  Chiffietius  ex  vetustissimo  codice  eccle- 
siw  Bisonticensis  eruit.  Ad  hsec  observassejuverit, 
generaliter  eadem  fere  hic  dici,  quse  Acta  concilii 
Agaunensis  speciatim  prosequuntur.  Docemur  hic 
etiam,  quis  fuerit  Agauni  status  ante  innovatio- 
nem  per  Sigismundum  factam.  Maximus  (inquit  E 
scri^jtor)  Sig-ismundi  prsecordia  incitavit,  ut  de  illo 
loco...  promiscui  vulg-i  commixta  habitatio  tollere- 
tur.  Cui  quseso  rei,  commixta  vulgi  habitatio  fue- 
rat,  nisi  domibus  Sanxtorum  virorum  seu  sacer- 
dotum  secularium,  seu  monachorum,  qui  sancto- 
rum  ThebecorumMartyrum  basiticseinserviebant, 
velcontemplationivacantes,prope  sacras  exuvias, 
secularium  domibus  permixti  excubabant.  Certe 
priscx  eo  toco  venerationis  non  obscure  meminit 
scriptor,  dum  subdit :  Et  i  Uic,  ubi  splendor  vita?  per 
passionis  atrocitatem  fuerat  adquisitus,  nitor  habi- 
tantium  remearet. 

49  Is  nimirum  pridem  a  Theodoro  I  Octoduren-  scriptore. 
si  episcopo  institutus  faerat,  dum  ibi  basilicam 
vel  sacellum  exstruxerat,  cujus  custodiae  aliquem 
de  clero  suo  prsefecisse  illum  verisimile  est.  Nisi 
forte  jam  tum  plures  illi  sacerdotes  peragendis 
divinis  officiis  adjunxerit,  quorum  numerus  cum 
Sanctorum  veneratione  crescens,  sub  pastore  vel 
prgeposito,  qualem  fitisse  S.  Severinum,  est  valde 
probabite,  quodammodo  instar  monachorum  adu- 
natus  vixerit.  Postea  sive  ipsa  sanctorum  Marty- 
rum  veneratio,  sive  lucri  cupiditas,  homines  eo 
allexit,  et  constructis  domibus  seculares  clericis 
permixti  fuerunt,  unde  morum  dissoiutio  in  his  P 
facile  nascipotuit,  et  sic  pristinus  nitor  et  loci  san- 
ctitas  sensim  evanescere.  Itlis  itaque  reducendis 
adlaboravit  coneilium,  subiatis  inde  mutieribus  et 
familiis  secidaribus,  atque  fundato  monasterio,  in 
quo  ad  sanctorum  pignorum  custodiam  conviven- 
tes  sub  arctissima  Regula  monachi,  curis  omnibus 
mundanis,  omnique  tumultu  liberi,  perpetuo  di- 
vinis  laudibus  canendis  vacarent. 


%  IV.  Sanctorum  Thebaeorum  cul- 
tus  seculo  vi  a  S.  Gregorio  Tu- 
ronensi , ,  et  Venantio  Fortunato 
assertus. 

A  d  Agaunense  monasterium  et  Sigismundi 
-F±-martyrispeculiarem  erga  sanctos  Thebseos  ve- 
nerationem  spectantia  habet  S.  Gregorius  Turo- 
nensis  variis  locis.  Ltbro  3.  Historise  Francorum 
cap.  5  scribit  :  Igitur ,   mortuo  Guudobado ,  re- 

gnum 


6«ne/ontm 
MarCyrum 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIUS. 


:il7 


A  gnum  ejus  Sigismondus  filius  ejus  obtinuit,  mo- 
nasteriumque  Agaunense  solerti  curacum  domibus 
basilicisque  aedificavit.  Deinde  narrat,  quomodo 
Segerieus  novercse  Aimabergse,  seu  Amalbergae 
iniquis  machinationibus,  et  decepti  nimia  credu- 
litate  patris  jussu  strangulatus  sit.  Sigismundi 
depatrato  scelere  serum  dolorem  prosequens  ;  Ni- 
hilominus  ille,tn</M#,ad  sanctos  Agaunenses  abiens, 
per  multos  dies  in  fletu  etjejuniis  durans,  veniam 
precabatur,  psallentium  ibi  assiduum  instituens. 
Lugduno  regressus  est,  ultione  divina  de  vestigio 
eum   prosequente.  Etenim  Chrotechildis  reginae 
adhortationibus  instigati  Chiodomerus  Franco- 
rum  rex  et  fratres  ejus  Burgundias  petunt,  et 
contra  Sigisniundum  et  fratrem  ejus  Godomarum 
dirigunt,  devictoque  eorum  exercitu,  Godomarus 
terga  vcrtit,  Sigismundus  vero,   dum   ad   Sanctos 
Agaunenses  fugere  nititur,  a  Chlodomero  captus, 
cum  uxore  et  filiis  captivus  abducitur,  atque  infra 
terminum  Aurelianensis  urbis  in  custodia  positus 
detinetur. 
s.Gregorius       51  Biennio  post,  redintegrato  cum  Godomaro 
Turonenm,  Burgundionum  rege  bello  ,    Chlodomerus  Sigi- 
smundum,uxoremetfiiiosoccidit,quseomniaidem 
B  Gregorius  relegit  iib.  i  de  Gtoria  Martyrum  cap. 
7b,ubi post pauca  scribit :  Hic  etenim  (Sigismun- 
dus)  post  interemptum  per  iniquee  consilium  con- 
jugis  filium,  compunctus  corde,  Agaunum  dirigit, 
ibique  prostratus  coram  sepulchris  beatissimorum 
Martyrum    Legionis   Pelicis    pcenitentiam  egit... 
Posteavero  captus  ab  Cblodomere  rege  cum  iiliis, 
interfectusque  ejus  jussu,  ad  eumdem  locum  dela- 
tus,  sepulturee  mandatus  est.  Prima  hic  Gregorii 
narratio,  ubi  dicitur  Sigismundus  post  interfe- 
ctum  Segericum  fiiium,  quod  anno  Christi  522 
contigit,  pcenitentiam  acturus  Agaunum  seces- 
sisse  Psallentium  ibi  assiduum  iustituens,  Cointio 
ansam prsebere  potuit  opinandi,  supposititia  esse 
Acta  concilii  Agaunensis,  quse,cum  condita  dican- 
tur  anno  Christi  515  velsequenti,  hujus  tamenin- 
stituti  meminerunt. 
variisiods        52  Verum  Historia  trium  primorum  abbatum 
Agaunensium,  de  quapaidoante  egimus,  abunde 
innuit,  ipso  statim  ejusdem  coenobii  reslaurati 
exordio  perpetuas  laudes  inductas  fuisse.  Igitur 
erravit  hic  Gregordus,  vel,  quod  magis  suspicor, 
verbis  forte  luxatis  aliud  omnino  insinuare  vo- 
luit.  Mss.aliqua  habent:  Psallentium  ibi  chorum 
C  assiduum  instituens,  qu&  quidem  sensum,   alibi 
tamen  S.  Gregorio  saiis  famitiarem,  supplent;  at 
dubito,  an  nonpotius  significare  Gregorius  votue- 
rit,  regem  cum  monachis  in  choro  psallentibus 
semper  adfuisse  quod  contextus  videtur  exigere. 
Quidquid  tamen  fuerit,  hdec  omnia  sancti  regis 
fiduciam  in  sanctorum   Thebseorum  Martyrum 
patrocinio,  summamque  erga  illos  venerationem 
luculenter probant.Prseter  ea,  quse  ex  S.Gregorio 
recitavimus,  tamquam  ad  historiam  Agaunensis 
monasterii  pertinentia,  apud  eumdem  egregium 
sanctorum  Martyrum    nostrorum  taudatorem, 
testimonia  occurrunt  priscse  venerationis  et  cui- 
tus,  dudum  ante  ejus  tempora  antiqui.  Historise 
Francorum  lib.  10  subfinem  sicscribit. 
meminit.  53  Nonus  decimus  Gregorius  ego  indignus  ec- 

Ejus  aucto-  clesiam  urbis  Turonica? ,  in  qua  beatus  Martinus  et 
r""'em  0HI"  ceteri  sacerdotes  Domini  ad  pontificatus  officium 
consecrati  sunt,  ab  incendio  dissolutam  diruptam- 
que  nactus  sum,  quam  resedificatam  in  ampliori 
altiorique  fastigio  septimo  decimo  ordinationis  mese 
anno  dedicavi ;  in  qua,  sicut  a  Iongsevispresbyteris 
comperi,beatorumibidemreliquiaeAgaunensiumab 
antiquis'fuerant  eollocataj.  Ipsam  etiam  capsulam 


in  theaauro  basilicEe  S.  Martini  reperi,  in  qua  valde  *u7«t 
putredine  erat  pignus  dissolutum,  quod  pro  eorura  J  c 
religionis  est  virtute  delatum.  Ac  dum  Vigiliae  in 
eorum  honore  celebrarentur,  libuit  animo  haic  ite- 
rum,  praelucescente  cereo,  visitare.  Quae  dum  a  no- 
bis  adtente  rimantur,  dixit  sedis  aedituus:  Esthic, 
inquit,  lapis  opertorio  tectus,  in  quo,  quid  habeatur, 
prorsus  ignoro;  sed  nec  prsedecessores  ministros 
hujus  custodia?  scire  comperi.  Deferam  eum  et  scru- 
tamini  diligenter,  quid  contineatur  infra  inclusum. 
Quem  delatum  reseravi,  fateor,  et  inveni  in  hoc 
capsulam  argenteara,  in  qua  non  modo  beatae  Le- 
gionis  Testium,  verum  etiam  multorum  sanctorum 
tam  Martyrum,  quam  Confessorum  reliquiae  tene- 
bantur. 

54  Thebsese  Legionis  nostrse  athlctas  Testes  hic  frtutra  m" 
vocat  Gregorius,id  est,Martyres,  a  Grseco  Mao-  ni"eUw 
rvpzlv,  testari.  Non  est  hic  igitur  peculiaris  titu- 
lus,  Sanctis  nostris  tributus ,  ut  videtur  censere 
Ruinartius  in  Notis.  Porro  capsa,  in  qua  Sancto- 
rum  Agaunensium  reiiquise  servabantur,  vetu- 
stateet  putredine  dissoluta,capsulaalia  argentea, 
qua,  quid  servaretur,  nemo  tum  temporis  memi- 
nerat,  abunde  antiquissimum  in  ecctesia  Turo- 
nensi  S.  Mauritii  et  Sociorum  cuttum  probant.Du-  g 
bordseus  quidem  nimiam  S.Gregorii  credutitatem 
sparsim  in  sua  Dissertatione  sugiltat ,  indeque 
omnem  sancto  episcopo  auctoritalem  toiiere  niti- 
tur :  ast  irriti  sunt  ejus  conatus.  Qui  sobrie  de  au- 
ctoribusjudicant,  fatentur,  Gregorium  non  semel 
errasse,  in  iis  maxime,  quse  ad  chronologiam  spe- 
ctant,et  ab  ejustemporibus  et  sed.e  remotiora  sunt, 
qusequeadeo ex retationibus per pturimorum  ma~ 
nus  traditis,  neque  satis  fidis  aceipere  debuit.  At 
simid  sancto  viro  circa  ea,  quse  ejus  tempore  con- 
tigerunt,  qiuv  vidisse  se,  vel  a  viris  fide  dignis  ac- 
cepisse  testatur,  auctoritatem,  ut  oportet ,  tna- 
gnam  deferunt. 

55  Testantur  hicsenes  presbyteri,Agaunensium  <xi>iodit.  m,- 
Martyrum  retiquias  inprima  lipsanotkeca  serva-  racn,Hm- 
ri;  insecunda  argentea,  testimonium  procutdu- 

bio  Gregorius  reperit,  quod  fidem  faceret ;  quomo- 
do  enim  aiias  distinxisset  Sanctorum  nostrorum 
exuviasinter  tot  alia  coagmentata  sacra pignora? 
Igiturdudumante  Gregorium  Turonenses  sanctos 
Agaunenses  Martyres  venerati  sunt,  de  quoptura 
m  Gloria  posthuma.  Interim  accipiamus  ab  eo- 
dem  sancto  Turonensi  pnesute  lib.  i  de  Gtoria 
Martyrumcap.76  duo  miracula,  qux  ad  Sancto-  ^ 
rum  Thebseorum  rcliquias  contigerunt,  quseque 
sic  enarrat :  Magna  etiam  virtus  ad  antedictoruin 
(de  illis  egerat  capite prsccedenti,  unde  itla  de  Si- 
gismundo  et  Agaunensis  monasterii  institutione 
superius  delibavimus)  Martyrum  sepulclira,  de  qui- 
bus,  relictis  pluribus,  pauca  perstringere  libuit. 
Mulier  quoedam  rilium  suum  unicum  ad  hoc  mona- 
stcrium  adducens  abbati  tradidit  erudiendum,  vide- 
licet  ut  factus  clericussanctis  mauciparetur  officiis. 

56  Verum  cum  jam   spiritualibus   eruditus  ep»    i^tecuio 
set  in  litteris,  et  cum  reliquis  clericis  in  choro  6 
canentium  psalleret,  modica  pulsatus  febre,  spiri- 

tum  exhalavit.  Cucurrit  mater  orbata  ad  obse- 
quium  funcris  plangens,  sepelivitquc  filium.  Ve- 
rumtamen  non  suffecerunt  hre  lacrymae  dolori, 
quae  in  exsequiis  sunt  effusce,  sed  per  dies  singu- 
los  veniebat,  et  super  sepulchrum  nati  sui,  emis- 
sis  in  altum  vocibus,  cjulabat.  Cui  tandcra  ap- 
parens  per  visum  noctis  beatus  Mauricius,  ait : 
Quid  tu,  o  mulier,  incessanter  filii  obitum  plan- 
gens,  numquam  desistis  a  luctu  ?  Cui  illa -.  Dies, 
■inquit,  vita)  meae  hunc  planctum  non  explent,  sed 
duin    advixero ,   semper  deflebo   unicum  meum, 

nec 


318 


AUCTOHK 

J.C. 


in  baiitica 
Agauncmi 


conligit. 
Sanctorttm 
noslrorum 
reliquix 


aGunthrum 
no  expeiit.r, 
presbijtvrum 


nec  umquam  mitigabor  a  lacrymis ,  donec,  ocu- 
los  corporis  hujus  debita  mors  coucludat.  Cui 
ille:  Noli  ita,  ait,  quasi  mortuum  flere,  sed  aequa- 
nimiter  age;  nam  scias  eum  nobiscum  habitare  et 
sedentem  (alii  codices  habent  sede:  forte  legen- 
dum  est  iu  sede)  vitae  perennis  consortio  nostro 
perfrui.  Et  ut  veraciter  credas,  certa  esse,  qua? 
loquor,  surge  crastina  die  ad  Matutiuum,  et  au- 
dies  vocem  ejus  inter  choros  psallentiura  monacko- 

rum. 

57  Et  non  solum  die  crastina,  sed  etiam  omnibus 
diebus  vitae  tuse,  cum  veneris,  audies  in  psallentio 
vocem  ejus:  ideoque  ne  fleveris,  eo  quod  gaudere 
teoporteat  potius,  quam  flere.  Surgit  mulier  lon- 
gaque  ducit  supiria,  nec  obdormit  in  stratu  suo, 
donec  signum  ad  consurgendum  commoveatur  a 
monachis;  quo  commoto,  acceditad  ecclesiam,  ali- 
qua  de  visione,  quam  viderat,  probatura :  nihil  enim 
prseteriit  de  pollicitatione  sancta  sed  quse  fuerant 
divinitus  nunciata,  mox  impleta  noscuntur.  "Verum 
ubi  cantator  Responsorium,  (lege  cantato  Respon- 
sorioj  Antiphonam  caterva  suscepit  monachorura, 
audit  genitrix,  parvuli  vocem  cognoscit,  etgratias 
B  ag-it  Deo.  Sed  et  illud,  quod  Martyris  ore  promissum 
habebatur,  prorsus  impletumest,utomnibus  diebus 
vitae  suae,  cum  accessisset  mulier  ad  psallentium, 
vocem  audiret  hujus  infantuli  inter  reliqua  modula- 
minavocum.  Dubordasus  hsec  quidem  speciatim 
non  attigit,  ratus  forte,  ita  protrivisse  se  S.  Gre- 
gorii  auctoritatem,  ut  peculiari  ratione  aliqua 
impugnare  necesse  non  esset. 

58  Patebat  tamen  hic  campus  exercendse  di- 
cacitati.  Solent  enim  ejus  sectze  homines,  qui  non 
raro  ebriosi  sutoris  deliria  et  debacchantis  mu- 
lierculse  furiaspro  divinis  oraculis  venditant  et 
sequuntur,  assertas  a  sanctis  Patribus  hujusmodi 
apparitiones  ctelestes  ad  aniles  fabulas  rejicere. 
Miror  itaque,  hypercriticum  heterodoxum  hsec, 
tamquam  turbati  ex  nimio  dolore  materni  cerebri 
somnia  non  explossise.  Quamquam ,  fallor , 
avia  Pieridum  peragrat  loca,  nullius  ante  trita  solo; 
ut  initio  Dissertationis  suee  nos  monuit ,  et  ex 
tota  ejus  lueubratione  abunde  tiquet  ,  maluisse 
eum  generatim  aliqua  impetere,  quam  singula 
examinare,  ne  sic  magis  suas  ineptias  proderet, 
nec  tam  facile  lectoribus  suis  fucum  facerepos- 
set.  Nihit  attinet  narrationis   hujus  veritatem 

j  defendere  veile,  4d,  quod  soium  hactenus  moli- 
mur,  indecertum  fit>  ceiebre  seculo  6*  S.  Mauritii 
nomen  fuisse ,  multumque  celebratum  Agau- 
nense  monasterium.  Magis  adhuc  id  luculentum 
est,  ex  iliis,  quse  iia  eodem  loco  Gregorius  subne- 
ctit. 

59  Cum  autem  Guntchramnus  rex,  ita  se  spi- 
ritualibus  actionibus  mancipasset,  ut,  relictis  se- 
culi  porapis ,  thesauros  suos  ecclesiis  et  paupe- 
ribus  erogaret,  accidit  ut,  misso  presbytero,  mu- 
nera  Fratribus,  qui  Sanctis  Agaunensibus  deser- 
viunt,  ex  voto  transmitteret,  prsecipiens  presbytero, 
ut  ad  eum  rediens  Sanctorum  sibi  reliquias  exhi- 
beret.  Ig-itur  dum,  impleta  reg;is  praeceptione, 
cum  his  regrederetur  pig;noribus ,  Lemanni  laci, 
per  quem  lihodauus  influit,  navig-ium  petit.  Exten- 
ditur  autem  lacus  ille  in  loug-itudine  quasi  stadiis 
qu;idring:cntis,  latitudine  autem  stadiis  centura 
quinquaginta.  Denique  revertens  presbyter ,  ut 
diximus,  cum  navig-ium  hoc  fuisset  adgressus, 
subito  tempestas  exorta  fluctus  tollit:  ad  sidera 
BUTgunt  undarum  montes,  nunc  puppis ,  naviculse 
prora  dehiscente,  fertur  in  altum,  nunc  iterum, 
demersa  puppe,  prora  tollitur  in  sublime:  turba- 
bantur  nautje,  et  nihil  aliud  uisi  sola  mors  in  hoc  pe- 
riculo  praistolatur. 


peticxtlolibe- 
ranl. 


E 


DE  SS.  MAURITIO  ET  SOCIIS  TIIEI5.EIS  MM. 

60  Tunc  presbyter ,  cum  videret  his  fluctibus  D 
obrui  et  spumis  undarum  ipsarum  graviter  operiri,  a  nwfragn 
extracta  a  collo  capsula,  quaa  Sanctorum  pig-nora 
continebat,  undis  tumentibus  fidus  objecit,  ac  San- 
ctorum  prajsidium  clara  invocat  voce ,  dicens : 
Ne  peream  in  his  fluctibus  virtutem  vestram  depre- 
cor,  Martyres  gloriosi,  sed  potius,  qui  jugiter  pe- 
reuutibus  prtebetis  auxilium,  mihi,  qua;so,  dextram 
salutis  porrigere  dignemini ;  fluctus  opprimite, 
nosque  ad  litus  optatum  vestri  adjutorii  ope  redu- 
cite.  Et  ha^c  dicens,  cessante  vento,  decedentibus 
undis,  ad  litus  evecti  sunt.  Haec  ab  ipso  cognovi 
presbytero.  Luculentius,  opinor,  testimonium  an- 
tiquse  summicque  regum  erga  sanctos  Agaunenses 
Martyres  venerationis  nec  dari,  nec  exigipotest. 
Ceterum  reiiquias  S.  Mauritii  et  Sociorum  petiisse 
Guntchramnus  potuit  ,  ut  iis  Cabittonensem 
S.  Marcelli  basilicam,  a  se  anno  Christi  584  sedi- 
ficatam,  ditaret.  Certe,  ut  scribit  Fredegarius  in 
Chronico,  synodum  quadraginta  episcoporum  fieri 
praecepit,  et  ad  instar  institutionis  monasterii  san- 
ctorum  Agaunensium,  quod  temporibus  Sigismundi 
regis  ab  Avito  et  ceteris  episcopis,  ipso  principe  ju- 
bente,  fuerat  confirmatum,  hujus  synodi  conjun- 
ctione  monasterii  S.Marcelli  Guntchramnusinstitu- 
tionem  formandam  curavit. 

Cl    S.    Gregorio    Turonensi    contemporaneus  Venantu 
S.  Venantius  Fortunatus  Pictaviensis  episcopus  Fortu^' 
sanctos  etiam  Agaunenses  lib.  2  Carmine  15  sic 
cetebrat. 
Turbine  sub  mundi  cum  persequerentur  iniqui, 

Christicolasque  daret  sseva  procella  neci; 
Erigore  depulso,  succeadens  corda  peregit 

Rupibus  in  gelidis  fervida  bella  fides  : 
Quo  pie  Mauriti,  ductor  Legionis  opimae, 

Traxisti  fortes  subdere  colla  Viros ; 
Quos  positis  gladiis  amarent  dogmata  Pauli, 

Nominepro  Christi  dulcius  esse  mori. 
Pectore  belligero  poterant  qui  vincere  ferro, 

Invitant  jugulis  vulnera  cara  suis. 
Hortantes  se  clade  sua  sic  ire  sub  astra 

Alter  in  alterius  caede  natavit  heros. 
Adjuvit  rapidas  Rkodani  fons  sangminis  undas, 

Tinxit  et  Alpinas  ira  cruenta  nives. 
Tali  fine  polos  felix  Exercitus  intrans, 

Junctus  Apostolicis  plaudit  konore  ckoris, 
Cingitur  angelico  super  astra  beata  senatu, 

Morsfuit  undeprius,  lux  fovet  inde  Viros.  p 

62  Ecce  triumpkantum ,  Ductor   fortissime,  te-  dcsanctu 

CUm  Hfartyribus 

Quatuor  kic  procerum  pignora  sancta  jacent.  carmina 

Sed  luteo  tumulo  latitat  cseleste  talentum , 

DivitiasqueDei  vilis  arena  tegit. 
Qui  faciunt  sacrum  paradisi  crescere  censum, 

Heredes  Domini  luce  perenne  dati. 
Sidereo  Ckorus  iste  trono  cum  carne  locandus, 

Cum  veniet  Judex  arbiter  orbis,  erit. 
Sic  piaTurba  simul  festinans  cernere  Ckristum, 

Ut  caelos  peteret,  de  nece  fecit  iter. 
Eortunatus  enim  per  fulgida  donaTonantis, 

Ne  tenebris  crucier,  quaeso,  feratis  opem. 
Item  Venantius  lib.  8  cap.  4,  quodestde  Virgini- 
tate,  enumerans  ceieberrimos  toto  orbe  Sanctos, 
sub  medium  Thebeeorum  Martyrum  sic  meminit : 

Caaeiliam  Sicula  profert,  Seleucia  Tkeclam, 
EtLegio  felix  Agaiinensis  adest; 
ut  constet  secuto  sexto  sanctos  nostros  Martyres 
interprxcipuos  habitos  et  cetebratos  fuisse. 


Q2D 


§v. 


Missa  rfe  S. 
Maurilio  et 
Sociis 


B 


ex  Missali 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 

V.    Antiquissimum    de 
Agaunensibus  monumentum.  Eo- 
rum   memoria    in   Martyrologiis 
classicis. 


819 


iwrau 

J.C. 


Gothicoedito 
a  Thonmsio, 
etMabiUonio 


Quod  ad  anteriora  secula  non  immerito  referri 
posset,  hic  certe  primum  locum  postuiat,  mo- 
numentum  insigne  antiquissimi  celeberrimique 
in  Ecclesia  cultus  Thebxorum  nostrorum  sancto- 
rum  Martyrum  ex  Missali  Gothico,  ab  anniscir- 
citer  1000,  Thomasio  et  Mabillonio  Liturgise  Gal- 
licanae  lib.  3  testibus,  exarato  quadratis  litteris. 
Neque  tamen  ex  his  solis  fit  de  ejus  vetustateju- 
dicium,  sed  vel  maxime  ex  abrogata  tempore  Ca- 
roli  Magni  liturgia  Gatticana,  ante  quodproinde 
tempus  merito  censetur  scriptum  fuisse.  Missa 
S.  Leodegarii  in  eodem  codice  invenitur  quidem, 
atque  ex  eo  consequens  fit,  non  esse  ilium  anno 
678,  quo  necatus  est  S.Leodegarius,  antiquiorem  : 
verum  certum  est,  Missas  non  omnes,  qum  in  illo 
codice  leguntur,  tum  primum,  cum  scriptus  est, 
compositas  fuisse,  sed  aliunde  desumptas.  Has 
inter  fuisse  S.  Mauritii  et  Socioram  Missam  hanc, 
verosimiliter  in  monasterio  Agaunensiab  ejus per 
Sigismundum  amplificatione  recitatam,  merito 
suspicabitur,  qui  pnejudiciis  suis  tenacius  non 
adhceserit,  maxime  cum  perspicuum  sit,  iltam 
excerptam  esse  ex  Actisprimigeniis,  qusepost  in- 
terpotationem,  seculo  verosimilius  septimo  fa- 
ctam,  videntur  rarissima  fuisse. 

64  Habe  igitur  illam,  lector,  ex  Mabiilonii  Li- 
turgide  Gallicanee  lib.  3  transcriptam  integram. 

MlSSA    SANCTI    AC   BEATISSIMI    MaUIUCII    CUM    SOCIIS 

suis.  Omnipotentis  Domini  misericordiam  in  hujus 
diei  sex  millium  sexcentorum  Martyrum  solemni- 
tate,  fratres  carissimi,  deprecemur,  ut  qui  tantae 
Plebi  suaa  g-loriam  martyrii  contulit,  ita  nobis  diei 
immensa  peccaminum  (hic  aiiquid  procut  dubio 
desideratur,  quod  legi  forte  non  potuit,  neque 
enim  inteliigibilis  sensus  est)  misericordise  suse 
largitate  lsetifioet.  Per  Dominum  nostrum  Jesum. 
Collectio  sequitur..  Deus,  qui  sanctis  tuis  Acau- 
ninsebus  pro  tuitione  Christiani  nominis  persecu- 
tionis  audaciam  subtulisti,  eorumque  animum  ad 
adepiscendam  dignitatis  tua3  martyrio  prsefulg^en- 
tem  gratiam  incitasti,  exaudi  supplices  tuos,  et 
praesta,  ut,  sicut  illi  tuo  munere  meruerunt  beati- 
fice  coronari,  ita  eorum  suffragiis  ab  omni  collu- 
vionepeccati,  te  auxiliante,  reddamur  innoxii.  Per 
Dominum. 

65  Collectio  post  nomina.  Auditis  nominibus 
carorum  nostrorum,  omnipotentem  Dominum  de- 
precemur,  ut  plebis  suae  miuistrorumque  vota  susci- 
piens,oblationes  nostras,quas  in  commemorationem 
sanctorura  Acauninsium,  acpro  spiritibus  carorum 
nostrorum  offerimus,  in  odorem  bonae  suavitatis 
accipiat.  Unde  supplices  sumus,  ut  beatissimorum 
Patriarcharum,  Prophetarum,  Apostolorum  et  Mar- 
tyrum,  omniumque  Sanctorum  piis  precibus  adju- 
vemur.  Per. 

Collectio  ad  PACEM.  Deus,  cui  acceptissimum  ac 
jucondissimum  sacrificium  est  Sanctorum  tuorum 
fides  atque  devotio,  adesto  familiae  tuae  tibi  sup- 
plici,  misericordiam  tuam  per  sanctorum  tuorum 
Acauninsium  suffragria  postulanti,  et  da,  ut  qui 
te  peccatorum  suorum  errore  laeserunt,  placere 
tibi  per  Sanctorum  tuorum  intercessionem  merean- 

tur.  Per. 

Septembris  Tomus  VI. 


'  forte,Ex- 
cipcrc,  ctf. 


-  6G  ImmolatioMiss^.  Dig-num  et  justum  est,  nos 
Sanctis     tibi  &ratia8  agere,  Doraine  sancte,  Pater  omnipo- 

tens,  ffiterne  Deus.  Tu  enim,  Domine,  Thebaeorum  *cr**'?w* 
exercitum,  ad  populi  tui  supplicium  destinatura, 
ita  subita  jussionis  tuae  gratia  revocasti,  ut  plue 
eligerent  sedula  devotione  interfici,  quam  de  Chri- 
stianorum  sanguine  eatiari,  Nefl  cum  tantis  ut 
(credo  legendum  Nec  cunctantes)  te  auxiliante 
persecutionis  onus  excepere  *,  cervices  suas  per- 
sequentibus  inclinare.  Et  cum  rabies  inimici  de- 
cerneret,  ut  Dei  Populu*  denuraerationis  iastantia 
deperiret,  ille  raptus  est  decimus,  qui  antici- 
patione  martyrii  fieret  primitivus.  Clamor  in 
castris  oritur,  virtus  dimicandi  contemnitur,  de 
adsumatione  martyrii  contentio  ardua  commove- 
tur.  Dei  Populus  ferro  confoditur,  sang-uis  in- 
nocentum  effunditur,  fides  inlibata  servatur.  Sic, 
Domine,  Milites  protegris  tuos,  ut  nec  dufuerit 
ra  passione  patientia,  ncc  in  confessione  con- 
stantia. 

07   lnter    Beatorum  bella  et  beata  certaraina,  amtc 
plus  metuit  gioriosa  confessio  de  Commilitonum  miUe- 
consortio  dividi,  quam  manus  caruificis  gloriari. 
Totus  namque  Dei  Populus  tanta  ardoris  fidei  ala- 
critate  flagrabat,  ut,  si  tardaretur  persecutio  cor- 
poris,  prascederet  devotio  passionis.  Tanta   enim 

fuit  constantia  populi  et *  inimici,  ut  nec  furor 

invenerit   postmodum,    quod  occideret,   nec  g-lo-  i>lend"m 
riosum  remanserit,   quod  periret.  Pactus  est  sacer  Crudclitas? 


E 


an.  nonsup- 


ille  Acauninsium  locus  per  suffrag:ia  Martyrum 
salus  praescntium,  praesidium  Aituroruin,  quem 
sanguinis  unda  perfudit,  pretiosorum  corporum 
societas  consecravit.  Unde  merito  tibi,  Domine, 
inter  choros  martyrum  et  voces  angelorum  lau- 
des  tibi  debitas  agimus  cum  exultatione  dicentes. 
Sanctus. 

Collectio  post  sanctus.  Oremus,  fratres  dilectis- 
simi,  ut  Dominus  ac  Deus  noster  speoieni  istam, 
suo  ministerio  consecrandam,  caelestis  gratiae  in- 
spiratione  sanctificet,  et  humanam  beuedictionem 
plenitudinc  divini  favoris  accumulet.  Per  Dominum 
nostrum  Jesum. 

6S  In  Notis  et  Observationibus  Menardi  ad  Sa-  De  iitdtm 
cramentarium  Gregorii  pag.  181  codex  Ratoidi  nl'a^tiqua 
secuio  Christi  x  conscriptus,  ad  \  Kalendas  Octo-  monnmenla' 
bris  Missas  duas  de  S.  Mauritio  et  Sociis  exhi- 
bet,  quas  huc  quoque  transferre  integras  nihil  F 
attinet.    Soium  observo,  muttum  iltas  intcr  se 
discrepare,  ex  diversis  codicibus  verosimititer 
transcriptas.  Primie  Oratio  talisest :  Annuequaj- 
sumus  omnipotens  Dcus,  ut  nos  sanctorum  Mauri- 
cii,   Exuperii,  Candidi,  Victoris,  Innocentis  et  Vi- 
talis  et  Sociorum  eorumdem  lastiiicct  festiva  so- 
lemnitas  etc.  Eadem   Sanctorum  nomtna  recur- 
runt  in  Oratione  super  Oblata  :  in  secunda  autem 
Missa  nulia  fit  de  SS.  Innocente,  seu  potius  luno- 
centio,  et  Vitale  mentto,  et  hxc  recitatur  Oratio  : 
Omuipotens  et  misericors  Deus,  qui  sanctismarty- 
ribus  tuis  Mauritio,  Exuperio  Candido  et  Victori 
eoronam  martyrii  prtestitisti  ete. :  unde  suspicor 
esse  priore  antiquiorem. 

69  Plura  per  teynporum  seriem  sparsa  toto  Occi-  qum  omnia 
dente  congeri  possent  monumenta  antiquis$im&  ««« j>roban(r 
popidorum  erga  sanctos  Maurieium  etSocios  mar- 
tyres  venerationis :  Verum  quod  hac  ad  Gioriam 
iiiorumposthumampotissimiiui  .yicctent,  illucre- 
ferimus.  Interim,  guse  retulimus  hactenus,  suffi- 
ciunt  ad  reprimendam  eam  Dubordeanx  kyper- 
critiae  partem,qua  contendit,sanctosAgaunen$e$ 
Martyres  fictitios  heroes  esse,  qui  numquam  in  re- 
rum  natura  cxstiterint.  Etenim sirepertum  semi- 

4")        esum 


SanctOS 


VCCTftRB 

J.C. 


non  essc  fi- 
ctitios  lieroes 
Eorumdtm 
apudMuriy- 
roloijos  se- 
ptimi 


B 


et  octavi  se- 
culi  memo- 
ria. 


Emtim  pro- 
lixum 


m  DE  S.  M.VURITIO  ET 

esum  vetustate  ntimisma,  si  detectus  sepulcralis 
lapis,  si  inscriptio,  cujus  se^isus  vixdwinando 
exponitur,  fidem  apud prudentes  faciunt,personte 

cujusdamvclfacti^cujusnusquamalihimentiofit, 
quis,  quxso,  sobrius  suspicabitur ,  fabulosos  San- 
ctos  esse,  quorum  antiquissimum  cultum  tot  pro- 
bant  monumenta,  licet  aliunde  nullum  scriptum 
esset  illorum  Martyrium,  licet  ficta  et  fabulosa 
essent,qusccumque  de  illis  scriptores  posteriores 
tradiderunt  ? 

70  Duo  sunt  alia  sophismata,  quibus  sanctorum 
Martyrum  existentiam  impugnat  ministellus, 
quseque  sequenti  §  refellam,  martyrologorum  hic 
classem  subtexo,  quse probet  disseminatum  magis 
magisque  Sanctorum  Agaunensium  cultum.  Po- 
steriorum  quidem  hisecutorum  testessunt,  atqui 
luculentum  nobis  faciunt,Passionem,  qucV  a  Chif- 
fletio  eruta  et  S.  Eucherio  Lugdunensi  vindicata 
est,  illis  seculis  in  Ecclesia  exstitisse,  atque  adeo 
non  csse  ab  eodem  Chiffletio  ex  Actis  Surianis  cu- 
sam,  quivestalia  hypercritici  ministclli  intempe- 
rans  suspicio.  Beda  itaque  Acherii  canit  ad  x  Ka- 
lendas  Octobris  : 

Mauritius  decimas  martyr  cum  millibus  una. 
Noster  ad  eumdem  diem  habet  :  Sanctorum  mar- 
tyrura  Thebaeorum  Mauricii,  Candidi,  Exuperii, 
Victoris.  Addit  apographum  regin&Suecia .-  Cum 
aliis  vicio  octuag-intaquinque  martyribus;  Florus 
autem :  Cum  Sociis,  quorum  omnium  numerus  sex 
millia,  sexcenti,  sexag-intasexfuisse  dicitur,qui  pro 
Christi  nomine  omnes  pariter  jussuMaximiani  caesa- 
ris  g-Iadio  sunt  interfecti. 

71  Prolixiores  sanctorum  Martyrum  annun- 
tiationes  ibidcm  mauctariis  videri possunt.  Rab- 
banus  Maurus  parcissime  illorum  hodie  memi- 
nit,  his  verbis  :  Sanctorum  martyrum  Thebaeorum 
Mauvicii,  Candidi,  Euperii.  Eorumdem  longissi- 
mum  est  apud  Adonem  elogium,  quod  huc  trans- 
ferre  operce  pretium  est,  utpote  ex  Actisprimi- 
geniis  certo  desumptum,  licet  nonnxdlis  auctum 
sit.  Sio  igitur  ad  hunc  diem  scribit  Ado  :  In  Galliis 
oivitate  Seduno,  loco  Agauno,  natale  sanctorum 
martyrumThelxeorum  Mauricii,  Exuperii,  Candidi, 
Victoris,  Innocentii,  Vitalis  cum  Sociis  suis,  qui 
sub  Maximiano  passi  pro  Christo,  gloriosissime 
corouati  sunt.  Ut  igitur  beatissima3  carum  passio- 
nis  causa  breviter  loquamur,  sub  Maxiraiano,  qui 
Romame  reipublicas  cum  Diocletiano  collega  im- 
pcriura  tenuit,  per  diversas  fere  provincias  laniati 
sunt  atque  iuterfecti  Martyrum  populi.  Idem  nam- 
que  Maximianus  crg*a  Dominum  cseli  profanus  im- 
pietatem  suam  ad  exting^uendum  Christianitatis 
nomen  armaverat. 

72  Si  qui  tunc  veri  Dei  cultum  profiteri  aude- 
bant,  sparsis  usquequaque  militum  turmis,  vel  ad 
supplicia,  vel  ad  necem  rapiebantur.  Erat  eodem 
tempore  in  exercitu  leg-io  militum,  qui  Thebcei 
appellabantur:  leg"io  autem  vocabatur,  quae  tunc 
sex  millia  ct  sexcentos  viros  in  armis  habebat.  Hi 
in  auxilium  Maximiano  ab  Orientalibus  partibus 
accersiti  venerant;  Viri  in  rebus  bellicis  strenui, 
virtutenobiles,  sed  fide  nobiliores  :  erg-a  impera- 
torcra  fortitudine,  erg^a  Christum  devotione  certa- 
bant.  Itaque  cum  hi,  sicut  et  ceteri  milites,  ad 
dilaniandam  Christianorum  multitudinem  destina- 
rentur,  soli  crudelitatis  ministcrium  detrectare  ausi 
sunt,  atquehujusmodiprreceptis  se  obtemperaturos 
ueg-ant.  Maximianus  uon  long-e  aberat,  nam  se 
circa  Octodorum  itinere  fessus  tenebat.  Ig-itur, 
coguito  Thebaiorura  responso,  praecipiti  ira  fervi- 
dus,  ob  neglecta  imperia  decimum  quemque  ex 
eadem   Legione  gladio  feriri  jubet,  quo  facilius 


SOCIIS  TIIEB/EIS  MM. 

reliqui  rebus  certis  territi  metu  eedercnt 


D 


Redinte- 
g;ratis  mandatis,  edicit,  ut  reliqui  in  persecutionem 
Christanorum  cog-antur. 

73  Ubi  vero  ad  Thebaeos  denuntiatio  iterataper-  inAdone 
venit,  cog;nitumque  ab  eis  est,  injung;i  sibi  rursus 
executiones  profanas,  vociferatio  passira  ac  tumul- 

tus  in  castris  exoritur  affirmantium,  numquam  se 
ulli  in  hsec  tam  sacrileg-a  ministeria  cessuros.  His 
deinde  corapertis,  Maximianus  omni  bellua  cruen- 
tior,  rursus  ad  ing-enii  ssevitiam  redit,  atque  im- 
perat,  ut  iterum  decimus  eorum  neci  detur,  ceteri 
nihilominus  ad  haec,  quse  spernerent,  compelle- 
rentur.  Quibus  jussis  denuo  in  castra  perlatis, 
segreg-atus  est  atque  percussus,  qui  decimus  sorte 
obvenerat.  Eeliqua  vero  se  Militum  multitudo 
mutuo  sermone  instig-abat,  ut  in  tam  pweclaro  or- 
dine  persisteret.  Incitamentum  tamen  maximum 
fidei  penes  S.  Mauritium  fuit,  primicerium  Le- 
gionis  ejus,  qui  cum  Exuperio  (ut  in  exercitu 
appellant)  campiductore,  et  Candido  senatore  mili- 
tum  accedebat,  exhortando  sing-ulos  et  monendo, 
fidelium  Commilitonum,  etiam  Martyrum  exempla 
ing*erens. 

74  His  itaque  Primoribus  suis  atque  auctoribus  chgium 
animati  beatissimi  Viri,  Maximiano  adhuc  insania  E 
a^stuanti  mandata  mittunt,  sicut  pia,  ita  et  fortia. 
Milites,  inquiunt,  sumus,  imperator,  tui,  sed  tamen 
servi,  quod  libere  confitemur,  Dei.  Tibi  militiam 
debemus,  illi  innocentiam  :  a  te  stipendium  la- 
boris  accipimus,  ab  illo  vitse  exordium  sumpsimus. 
Sequi  imperatorem  in  hoc  nequaquam  possumus, 

ut  auctorem  ueg-emus  Deum,  utique  auctorem  no- 
strum,  Domiuum  ac  auctorem,  velis,  nolis,  tuum. 
Si  nou  ad  tam  funesta  compellimur,  ut  hunc  offen- 
damus,  tibi,  ut  fecimus  hactcnus,  adhuc  parebimus  : 
sin  aliter,  ipsi  parebimus  potius,  quara  tibi.  Offeri- 
mus  nostras  in  quemlibet  hostem  manus,  quas  san- 
guine  innocentium  cruentare  nefas  ducimus : 
dexterae  ipsae  pug*nare  adversus  impios  et  inimicum 
sciunt,  laniare  pios  et  cives  nesciunt. 

75  Meminimus    nos  pro   civibus  potius,  quam  ex  achs 
adversus  cives  arma  sumpsisse.  Pugnavimus  sem- 
perpro  justitia,  propietate,  pro  innocentium.salute; 

baac  fuerunt  hactenus  pretia  periculorum.  Pug-na- 
vimus  pro  fide,  quam  quoquo  *  pacto  conserve-  *aMiQuo 
mus  tibi,  si  hanc  Deo  nostro  non  exibemus  ?  -lura- 
vimus  primum  in  sacramenta  divina,  juravimus 
inde  in  sacramenta  reg-ia  :  nihil  nobis  de  secundis 
credas  necesse  est,  si  prima  perrumpimus.  Christia- 
nos  ad  poenas  per  nos  requiri  jubes,  jam  tibi  ex  F 
hoc  alii  acquirendi  non  sunt.  Habes  nos  hic  confi- 
tentes  Deum  Patrem  auctorem  omnium;  et  Pilium 
ejus  Jesum  Christum  Dominum  credimus  :  vide- 
mus  laborum  periculorumque  nostrorum  Socios, 
nobis  quoque  eorum  sang-uine  adspersis,  trucidari 
ferro,  et  sauctissimorum  Commilitonum  mortes  et 
Eratrum  funera  non  flevimus,  non  doluimus  sed 
potius  laudavimus  et  gaudio  prosecuti  sumus,  quia 
dig-ni  habiti  essent  pati  pro  Domino  Deo  eorum. 

76Nonnos  vel  ha3cultima  vitse  necessitas  in  re-  rrimigeniis 
bellionem  cogit :  non  nos  adversum  te,  imperator, 
armavit  ipsa  saltem,  qua3  fortissima  est  in  periculis 
desperatio.  Tenemus  ecce  arma,  et  non  resistimus, 
quia  mori,  quam  occidere  satis  malumus,  et  inno- 
centes  interire,  quam  noxii  vivere  prgeoptamus. 
Si  quid  in  nos  ultra  statueris,  si  quid  adhuc  jusse- 
ris,  si  quid  adraoveris,  ig"nem,  tormenta,  ferrum, 
subireparatisumus.  Christianos  nos  fatemur,  per- 
sequi  Christianos  non  possumus.  Cum  haec  talia 
Maxiraianus  audisset,  obstinatosque  in  fide  Christi 
cerneret  auimos  Virorum,  desperans  g-loriosam 
eorum  contantiam  posse  revocare,    una  sententia 

interfici 


desumptnm 
est.  Eorum 
dem 


B 


apud  Usuar- 
dum  et  alios 


c 

mentio.Igno- 
ti  sunt  Grx- 
cis.  Crassa 
rfe  Baronio 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 

.  interfici  omnes  decrevit  et  rem  confici  circumfu- 
sis  mihtum  ag-minibus  jubet.  Qui  cum  missi  ad 
beatissimam  Leg-ionem  venissent,  string-untin  San- 
ctos  impium  ferrum,  morinon  recusantes  vitae  amo- 
re.  Caedebantur  itaque  passim  g-ladiis  non  recla- 
mantes  saltem  aut  repugnantes,  sed  et,  depositis 
armis,  cervices  persecutoribus  prsebentes  etjugu- 
lum  percussoribus  vel  iuteotum  corpus  offereutes. 

77  "Victor  autem  martyr  nec  Legionis  ejusdem 
fuit,  nec  miles,  sed  emeritse  jam  militise  vetera- 
nus.  Hic  cum  iter  agens  subito  insidisset  in  bos, 
qui  passim  epulabantur  laeti  Martyrum  spoliis,  at- 
que  ab  bis  ad  convescendum  invitatus  prolatam 
ab  exultantibus  per  ordinem  causam  cog-noscens 
detestatur  convivas,  detestatusque  convivium  refu- 
giebat;  requirentibusque,  ne  et  ipse  forsan  Ckri- 
stianus  esset,  Cbristianum  se  et  semper  futurum 
esse  respondit :  ac  statim  ab  irruentibus  interfectus, 
ceteris  Martyribus  sicut  morte ,  etiam  bonore 
conjunctus  est.  Quid  deinde  circa  Maximianum 
tyrannum  sit  consecutum,  brevi  collig-ere  placuit. 
Cum  dispositis  insidiis  g-enero  suo  Constantino  mor- 
tem  moliretur,  deprehenso  dolo,  apud  Massiliam 
captus  est,  nec  multo  post  strang-ulatus  teterrimo- 
que  supplicio  affectus,  impiam  vitam  dig-na  morte 
finivit.  At  vero  beatissimornm  Martyrum  corpora 
postmultos  passionis  annos  sancto  Theodoro  episco- 
po  revelantur  et  in  eorum  honorem  basilica  boneste 
componitur. 

78  Sed  et  per  long^um  temporis  tractum  beati 
Innocentii  martyris  membra  Khodanus  revelavit; 
quae  non  ideo  a  sinu  terrae  protulit,  ut  in  g-urg-itis 
sui  procella  demerg-eret,  sed  ut  ceteris  Martyribus 
sepultura  venerabiliter  sociaretur.  Tam  prolixum 
Sanctorum  Agaunensium  elogium  ex  Adone  in- 
tegrum  refero,  quia  ubi  de  Passione,  ejusque  an~ 
tiquitate  disputabimus,  venient  ex  illo  aliqua  ob- 
servanda.  Breviorpro  more  Usuardus,  sic  hodie 
nuntiat.  In  Galliis  civitate  Seduno  ,  loco  Acau- 
no,  natalis  sanctorum  martyrum  Thebseorum  Mau- 
ricii ,  Exuperii ,  Candidi ,  Victoris  ,  Innocentii , 
Vitalis  cum  Sociis  sex  millibus  quing-entis  ,  qui 
sub  Maximiano  passi  pro  Christo  gloriosissime  co- 
ronati  sunt.  Monet  Sollerius  in  Auctariis,  varia* 
re  in  apographis  Martyrum  numerum,  et  pro 
6500,  aliafjQG6,  alia  GGGO  habere,  ut  ibidem  videre 
est. 

79  Wandelbertus  numerum  non  exprimit,  ca- 
nens : 

Mauritius  denum  socia  Leg-ione  coronat, 

Effuso  mortem  pariter  quae  sanguine  vicit. 
Galesinium,  Grevenum,  Molanum  ceteraque  mit- 
to  recentioraMartyrotogia,  quxomnia  Sanctorum 
Thebosorum  texunt  elogium.  Greeci  Agaunensium 
Martyrum  in  suis  Fastis  non  meminerunt;  habent 
illi  ad  diem  xxi  Februarii  Mauritium  suum  cum 
sociis  martyribus  Apamieensibus,  quorumJLcta  in 
Opere  nostro  ibidem  data  sunt.  Itlos  nonnulli  olim 
cum  ThebcVis  Martyribusconfuderunt :  Cuisenten- 
tise  (inquit  Baronius  in  Notis  ad  Martyrologium 
suum)  et  eg*o  aliquando  non  invitus  adhsesi,  cul- 
pans  Metaphrasten  [qui  Mauritii  Apamseensis  ge- 
sta  scripsit)  quasi  minus  assecutus  esset  res  Ocei- 
d.entaliumM'drtyrum,  Deindepluribus  narrat,  quo- 
modo  ex  Theodoreto  doctus,  diversissimos  esse 
Sanctos,  sententiammutarit.  Dubordeeus  ex  prse- 
fata  Baronii  confessione  argumentum  cudit  con- 
tra  veritatem  martyrii  Sanctorum  Agaunensium, 
quod  hic  negiigere  non  ticet,  ut  specimen  habea- 
mus  peregrinte  iogicie,  quam  sequitur. 

S0  Recitatis  iiaque  Baronii  verbis,  sicprosequi- 
tur  cap.  18  Dissertationis  :  Necesse  nou  est  Theo- 


221 
doreti  Iocum  examinare  aut  rationes,  quas  Baronius 
habuerit,  mutandiesentcntiae;  id  unum  sufficit,  quod, 
ut  ipsefateturCardinalis,  quondam  crediderit,  Alau- 
ntiuin  et  Socios  ejus  passosfuisse  Apamaja;  in  Syria, 
id  est,  relationem  S.  Eucherio  tributam  fabulosam 
esse,  atque  Latinos  scriptorcs  scenam  istius  tragce- 
due  ex  Syria  ad  Alpes  transtulisse  ad  honorandas 
Occidentis  ecclesias.  Frustra,  lector,  quecres,  ubi 
td  velper  umbram  asseruerit  Baronius;  at  ita 
ministellus  ratiocinari  debuit,  ut  ex  Cardinatis 
ve?>bis  sua  asserta  inferret.  Baronius  dicit  se 
carpsissc  Metaphrasten,  suspicaturnque,  quod  is 
Occidentatium  rerum  inscitialaborans,Agaunen- 
sesMartyres  Syriam  ad  Grsecos  avexisset,  ergo 
opinatus  est,  quod,  vera  dicente  Metaphraste,  Oc- 
cidentales  scriptores  Qrienlatibus  sanctos  Marty- 
res  eriperevoluerint,  et  Apmatca  Agaunum  trans- 
tulenni.  Hoc  Dubordcei  ratiocinium,  an  satis  so- 
briiho.uiutssil.ucscn,.  7W/„ /,/„„■„  ,,/,-, ,,.„„.  .,,,„ 
ejusdemargumentasunt,  qux  nunc  aggredimur. 


§  VI.  Refellitur  hypercritica  Dubor- 
daei  veritatem  martyrii  Sanctorum 
Thebaeorum  impugnantis  a  dubio 
de  tempore,  quo  coronati  sint. 
Proponitur  ejusdem  argumentum 
negativum  et  calumniae  aliquot 
refutantur. 


i.  c. 

tirw  kmt 
IhiJjf/rdxi 
impoitura. 


Hactenus  martyrium  S 
ejus  sic  defendimus 


ll/ . 


Dubordxus 
contcndit, 


F 


Mauritii  et  Sociorum 
licet  Acta  nidta  exsta- 
rent,  ea,  qiue  protulimus,  abunde  ejus  veritatcm 
probarent.  Eodem  adhuc  tramite procedemus ,  ni- 
hil  exeorum  scripta Passione pro causie subsid io 
repetentes,  atque  ideoprmtermittimus  hic,alioque 
examinanda  rejicimus  prima  aliquot  capita  Dis- 
sertationis  Dubordseanx,  quod  vel  Acta  ipsa  dire- 
cte  impugnent,  vel  refelli  debitenon  possint,  nisi 
vindicata  prius  ab  ejus  sophismatis  Actorum  pri- 
migeniorum  auctoritaie.  Duo  mocet  Duborda-us 
duobus  integris  capitibus  contra  passionem  san- 
ctorum  Agaunensiumprivcisam  ab  Actis,  quibus 
contendit,  Thebseos  nonessepro  Christo  passos, 
sed ' ficlitioshcfoeset  martyres esse.  Capiti  13/iunc 
titutum  facit :  Quod,  si  vera  csset  historia  illins  Le- 
g-ionis,  tanta  non  esset  incertitudo  super  tempore, 
quo  accidit :  atque  deinde  sic  fere  prosequitur : 
Martyrium  legionis  integrx  ,  res  est  tam  memo- 
rabilis,  ut,  si  vere  coutigisset,  procul  dubio  Anna- 
libusEcclesiseinscriptafuissetcum  suisadjunctis 
et  epochis.  Quod  si  scriptores  ectiesiastici  id  re- 
ferre  negiexissent,  Auretius  Victor,  Eutropius, 
Jornandes,  vet  quis  aiius  scriptor,  oblivionem  re- 
parasset. 

82  Titus  Livius  retulit  finem  tragicum  legionis,  ,wn  a$e  co 
quce  rebettarat  et  Wtegium  occuparat,  cum  Rotna-  ronomtan 
■ni  uifrersus   1'yrrhu.n,   hcUum  ijcccrcu/.    /:'/  ru/c/. 
ijuispiu,,!    lillOl)   cu,u    Ducibus    Mili/es  tritcidtrtos 

fuisse,  jubenlc  imperatore,  quodfalsis  diissacri- 
ftcare,velceteris  copiisadfundendum  t  '/>■  istiano- 
rum  sanguinem  se  jungere  nollent,  etneminem 
SCTVptOTum  tum  ecclesiasticoruui,  /"■><  profano- 
rum  verbo  utto  meminisse  dc  re,  quam  tot  adjun- 
cta  raram  et  stupendam  faciunti  Si  bene  kicDu- 
bordzeum  intelligo,  parum  aut  nikil  ab  antiquo- 
rum  omnium  scriptorum  testimoniis  accumutatis 

martyrio 


ctos  Mnrly- 
res,  quia 
martyrii 
epocha 


322 


AlCTORt 

J.C. 


DB  SS.  MAURITIO  ET 

martyrio  nostro  accederet,  nisi  ii  ipsi  notis  chro- 

noloqicis  certam  et  indubitatam  nobis  rei  gesUv 

enocham  reliquissent.  Idenim  nisi  hic  contendat, 

paraiogismum,  satis  sibi  familiarem  lectonbus 

obtrudit,  spectantem  ad  caput  Dissertatioms  siuv 

18,  quod  postea  discutiemus.  Sagacissimi  scripto- 

rum  Ecclesia?  Romanre  (prosequitur  Gallice  minis- 

tellus  Anglo-Sabaudus)  nonconveniunt  de  anno,  de 

Pontifice  tunc  scdcnte ,  de  consulibus.   Baronius 

martyrium  sanctorum  Ag-aunensium  figit  sub  Pon- 

tificatu  Marcellini,  in  quo  illum  secuti  sunt  eruditi 

duo  patres  Oratorii ,   Cointius  ad  annum  Christi 

dxxxviii,  etMorinusde  Rebus  a  Constantino  g-estis 

part.  2  cap.  3. 

neccertode-      83  Contra,  Antonius  Pag-iusidemmartyrium  Caji 

lerminatu      sedentis  annis  illig^at.  Baronius  asserit,  passam  esse 

e*t,  nec  de-  Leg.ionem  sub  XIV  consulatu  Diocletiani ;  Pagius, 

TidcT^pos-  primis  ejusdem  imperatoris  annis  coronatam  credit. 

u.  Jesuita    Labbeus    Chronol.    Hist.     anno    Christi 

cclxxxvi  suum  Baronium  deserit,  atque  hunc  forte 

Pag-ius  secutus  est.  Habe  illius  verba  :  o  Dicuntur 

o  [Galiice,  On  dit)  circa  anuum  cclxxxvi  Sebastia- 

((  nus  ..  Mauricius  et  plures  alii  cum  Legione  The- 

«  basa  pro  Christi  fide  subiisse  mortem  Ag*auni  in 

B  faucibus Alpium  Venniniimm.  Divertit  hinc  Dubor- 

dseusad  Chesnium,  in  Historia  Pontificum  argu- 

mentwn  deducentem  a  coltato,  ut  ipse  rebatur, 

Thefavis  Miiitibus  Romse  Confirmationis  Sacra- 

mento,  contra  Papze  Marcellino  imputatam  ido- 

lolatriam,  seu  thuris  oblationem  simulacris  :  ac 

deinde  laudat  bonam  fidem  Jesuitde  [quis  crede- 

ret!)  Labbei,  non  alleg-antis  martyrium  Thebaeo- 

rum  Martyrum,  tamquam  rem  indubiam,  de  qua 

testimonia  certa  in  probatis  monumentis  reperisset, 

sed  cvadentis  per  dicuntur.  :  (On  dit)  ut  ne  se  vddem 

certo  redderet  relationis,  quam  arbitrabatur  nonni- 

hil  fabulosam. 

impwjnan-       84  Quod  ad  Marcellinum  spectat,  non  eget  Che- 

lnr  snii  argumento  ejus  sanctitas  et  innocentia  :  nec, 

fuerint  Romce  a  Marcellino  confirmati  Thebsei, 

necne,  ad  martyriiveritatempertinet,proid  illud 

hactenus  defendimus.  Audiamus  cursim  Labbei 

verba,  qux  ministelius  laudat,  ut,  quantum  illi 

bona  fides  cordi  sit,  lectoribus palam  fiat.  Sic  ita- 

que  scribit  Labbeus  ad  prcefatum  annum  :  SS.  Se- 

bastianus,  Tiburtius,   Tranquillinus,  Marcellinus, 

Zoe  etc,  Mauricius  quoque  cum  Legione  Thebsea  ad 

Ag-aunum  in  faucibus  Alpium  Penninarum,  aliique 

phires  circa  ha;c  tempora  pro  Christi  fide  necati  per- 

C  hibentur.  Lectorem,  ni  fatior,  monere  non  debeo, 

inepte  Dubordcvum  ludere  in  voce  Perhibentur, 

qutv  profecto  apud  Latinos  non  minus  affirman- 

tis  est,  quam  dubitantis  :  paucis  hominem  conve- 

niOjdrca  id,  in  quo  omnem  argumenti  sui  vim 

positam  esse  arbitratur.  Non  negat  (neque  enim 

illum  usque  adeo  impium  depingo)  Christum  re- 

demptoremnostrum  natum  esse,  adoratum  aMa- 

gis,avectum  in  Mgyptum;  non  inficiabitur,  Dei 

Filium  baptizatum  et  mortuum ,  et  trucidatos 

fuisse  ab  Herode  infantes  in  Bethleem. 

mUdahxc        85  Litigant  circa  tempus,  quo  Juvccontigerint, 

non  RomancV  EcclesitV  scriptores  solum,  sed  eru- 

ditissimi  quique  heterodoxorum;  doceatitaque  nos 

ii  t/pc  /•<■  riticus  e  pochamccrtamJiorvm  factorum,ab 

auctore,  vel  Christiano,  vel  alio  sic  fixam  et  stabi- 

litam,  ut  dubium  nullum  relinquat.  Illam  ubi  at- 

tulcrit,  quod  tamen  numquam  faciet,  mille  illi  res 

alias,  tmnprofanas,  tumsacrasproferemus,  qua- 

rum  circumscriptum  certis  notis  chronologicis 

tempusabillo  requiremus,  cogeturque,  qux  sunt 

toti  orbi  certissima,  atque  ea  ipsa,  qutV  sunt  divi- 

na  auctoritate  stabilita,  abjicere,  nisi  ab  hac  inso- 

lentis  crxticce  suxreguladiscesserit.  Prseviderat 


SOCIIS  THEB.EIS  MM. 

ministellus  talia  fere  responderi  posse,  qualiajam  D 

attuti;  itaque,  destinguendummonetinter  factum 
et  factum.  Fatetur,  facta  esseplurima  in  historia 
Ecctesiastica,  circa  quxdebite  esset  hoc  ratioci- 
nium;  Sed,  inquit  martyrium  totiusLeg-ionis  estres 
tam  rara,  tam  singularis,  tam  illu.stris,  ut  incerti- 
tudo,  in  qua  sumus  circa  tempus,  sufficiat  ad  inge- 
rendam  suspicionem  de  facti  falsitate.  Hsec,  si  volet, 
iis  factis  applicet,  qucc  protuli,  qucVque  profecto 
minus  rara  non  sunt ,  nec  illustria  ,  dignaque 
proinde,  quorum  epoehtV  a  scriptoribus  maxime 
sacris  consignarentur. 

86  Quamquam  niartyrium  sanctorum  Innocen-  m(m'«e«j 
tium,  prodigiapenecontinuapublice,  totaJudcea  p',c°- 
inspectante,  a  Christopatrata,  miracidosus  defe- 
ctussolis  in  ejus  morte,  atque  his  nonpauca  simi- 

lia,  non  minus  suas  epochds  apud  scriptores pro- 
fanos  merebantur,  quam  Legionis  Thebtvx  mar- 
tyrium;  illaut  Dubord<vus,  certa  aliunde  auctori- 
tate  suadente,  licet  indubiis  notis  chronologicis 
non  sint  circumscripta,  credit  contigisse,  ita  fa- 
teatur,  passionem  sanctorum  nostrorum  Marty- 
rum  tot  antiquis  monumentis  firmatam  adfabel- 
las  relegandam  non  esse ,  quod  apud  antiquos 
scriptores  nidla  ejus  invcniatur  determinata  epo- 
cha,  etrecentiorescircaillamnonconveniant.  Se- 
cundum  argumentum,  ad quod capite  citato  viam  E 
straverat,  prosequitur Dubordtvus  Dissertationis 
sitcV  capite  1S  sub  hoctitulo  :  Quodduobus  integris 
seculis  post  Maximianura  scriptorum  nullus  memi- 
neritde  Legionis Thebasre  martyrio. 

87  Negativum  est  illud,  cui  vim  tantam  mini-  argwnmtum 
stellus  iribuit,  ut,  quasi  confecta  re,  triumpha-  ve3attmm> 
bundus  petulanter  exclamet :  Eripimus  Ecclesiae 
Romansera  hac  Dissertatione  Sanctos  sex  mille,  sex- 
centos,  sexaginta  sex,  quot  scilicet  Ecclesia  num- 

quam  sibi  vendicavit ,  quse  Martyres  Thebcvos  , 
Agaunipassos,  seu  Legionem  Felicem,j<im  apri- 
mis  quidem  secidis  venerata  est,  at  certum  horum 
Martyrum  numerum  numquam  definivit.  Verum 
de  hisrecurret  sermo,DubordcVumaudiamuscum 
suo  Achille  prodeuntem.  Mox  initio  capitis  prse- 
mittit  stolidamobservationem  circa  Baronii  dicta, 
quam  superius  explosi.  Suspicaturdeinde,  Cardi- 
nalem  de  martyrio  Legionis  ThebsctV  dubitasse 
(quodfalso  illi  ministellus  impidat)  propter  silen- 
tium  scriptorum  ecclesiasticorum  idtra  ducentos 
annos  posttempus,  quo  supponitur  Agauni passa. 
Enimvero,  inquit,  martyrium  leg-ionis  integrae  res 
est  mag-naadeoet  insolita,  ut  centum  locis  Annali-  F 
bus  Ecclesiffi  inserta  reperiretur,  si  vere  contigisset. 
Potestne  solida  ratio  quredam  hujus  silentii  adferri? 

88  Post  hxc  fabellam  de  JoannaPapissa  altegat,  petitum 
variisque  in  Ecclesiam  Romanam  sarcasmis  et  ca- 
lumniis  exornat .  Quod  deilia  Romani  scriptores 
siluerint,  facile  Dubordtvus  inteliigit;  novit  enim, 
quamsollicitacuriaRomanafuerit,  in  supprimen- 

dis  libris,  qui  ejus  nobis  memoriam  reliquissent. 
Piget  referre  commenta  et  calumnias  totiesprotri- 
ta,  utasani  cerebri  hominibus  sine  stomacho  iegi 
nonpossint.  At,  inquit,  de  silentio-auctorum  eccle- 
siasticorum  fere  usque  ad  Gregwii  Turonensis  tem- 
pora,  id  est  trecentorum  fere  annorum  intervallo, 
circa  martyrium  Leg-ionis  Thebseae  plausibilis  ratio 
afferri  non  potest.  §  2  hujus  Commentarii  scripto- 
res  tres  protuli,  qui  centum  fere  annis  ante  Gre- 
gorium  vixerunt,  ex  hac  igitur  parte  falsum  est 
prtvcipitis  ministelli  assertum.  Porro  juxta  Du- 
bordgeum  diicV  sunt  classes  scriptorum,  qui  illius 
martyrii  debuissent  meminisse.  Altera  sacrorum 
oratorum,  qui  pro  concione  Martyres  laudarunt, 
altera  eorum,  qui  chronica  et  historias  ecclesiasti- 
cas  texuerunt, 

89  Supersunt 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIUS. 


843 


A      89  Supersunl  autem  nobis  pturimse  homilise  Pa- 

asiUntioau-  trum,  qui  duobus  post  Maximianum  seculis  vixe- 
ctorum,       runtt  atque  in  iis  vet  particulares  Martyres,  vel 
generatim  omnes  laudantur.  Alise  non  paucas  tucu- 
brationes  similes  intericrunt.  Intereas,  quseex- 
stant, nulla est,  ubi  Thebseorum Martyrum  veluno 
verbo  fiat  mentio,  licet  eorum  Passionis  historia 
sit,  si  qusedam  alia,  ecclesiasticse  cathedrse  elo- 
quentuvque  aptissima.  Ephrem   Syrus  contexit 
elogium  (pergo  Dubordseum  agere)  omnium  Mar- 
tyrum  circa  annum  360,  Gregorius  Nazianzenus 
eodem  fere  tempore  eamdem  materiam  tractavit; 
habemus  homilias  S.  Joannis  Chrysostomi  deMar- 
tyribus  toto  orbe passis :  Asterius  episcopus  Ama- 
ssese  in  Ponto,  qui  floruit  initio  seculi  5,  pariter 
composuit  panegyrim  omnium  Martyrum;  at  nid- 
lum apud  hos de nostris  verbum.  Si  quisquam  san- 
ctos  Agaunenses  Martyres  laudare  debuit,  is  fuit 
Maximus  Taurinensis  episcopus,  mortuus  sub 
Honorio  et  Theodosio  juniore, 
(Htivixerunt       g<)  Maximus  scripsit  eo  loco,  ubi  martyrium 
contigisse  supponitur;  eo  tempore,  quo  recens  esse 
debuit  tam  illustris  facti  memoria;  at  neque  is 
Thebseorum  uspiammeminit.  Sednequein  Operi- 
bus,  quseperierunt,  xdtafuit  mentio  martyrii  The- 
"  bsese  Legionis.  Si enim  de sanctis  Martyribus  no- 
stris  egissent  scriptoresitli,  vestigia  qusepiam  in- 
veniremus  in  auctoribus  contemporaneis,qui  su- 
persunt,  quique  aliorum  Operibus  fuissent  usi. 
Methodius,  cujus  de  Martyribus  elogium  periit, 
scripsit  circa  annum  290.  Phileas  episcopus  in 
Mgypto  composuit  panegyrim  de  sanctis  Marty- 
ribus,  cujus  meminit  Hieronymus  de  Script.  Eccl. 
cap.  78.  Phileas  capite  truncatus  sub  Maximiano, 
si  de  martyrio  Sanctorum  nostrorum  egisset,  La- 
ctantius,  qui  initio  seculi  iv  floruit,  id  scire  debuis- 
set.  Prseterea  cum  Lactantius  in  Italia  natus  es- 
set,  verisimite  non  est,  factum  tam  recens  et  cele- 
bre  ad  ipsum  perventurum  non  fuisse. 
mnovei         91  Quod  si  martyrium  sanctse  Legionis  illi  in- 
notuisset,  locumprocul  dubio  suum postulasset  in 
libro  de  Mortibus  Persecutorum,  tamque  aptum 
fuisset  materise,  quamtractabat,  ut  credibile  non 
sit,  id  iltum  prsetermissurum  fuisse,  narrantem 
crudelitatem  et  furores  Maximiani,  inflictamque 
eapropter  csetitus  pxmitionem.  Quisquisfm^u^  to- 
tidem  verbis  Galtice  Dubordseus)  sine  prsejudiciis 
reflexerit  ad  silentium  Lactantii,   manebit  convi- 
C  ctus ,    quod   martyrium    Legionis   Thebase    com- 
mentum  sit.  Quod  ad  secundam  scriptorum  ctas- 
sem  spectat,  Eusebium,  Socratem,  Sozomenum, 
Theodoretum,  Evagrium,  Hieronymum,  Orosium, 
Sutpitium  Severum  super  martyrio  Thcbseorum 
interrogatos  cupit.  Si  verum  est  martyrium,  (in- 
quit  pag.   SUG)  fieri  non   potest,  ut  id  ig-norarint 
omnes,  credibile  non  est,  si  non  ig-norarint,  ita  inter 
eos  convenisse,  uteorum  ncmo  aliquid  nobis  de  illo 
dixerit. 
quinto  sem-      92  Mox  EusebU  ditigentiam  in  perquirendis, 
io.  Martymm  Actis,  dtque  bonam  fidem  in  referen- 

dis,  pturibus  vendicat;  sed,  cum  apud  itlum  aucto- 
rem  tum  viventem,  atque  ubiqite  Martyrum  ago- 
nes  tractantem,  de  Legione  Thebsea  nihil  invene- 
rit,  concludit :  Ejus  silentium  esse  demonstratio- 
nem  historicam,  quod  martyrium  Agaunensium  sit 
fabula.  ldemadvertit  apud  reliquos,  apud  ipsum 
Sulpitium  Severum  et  Orosium  maxime  credidos 
miracidorumassertores,  quorum  hic  de  Bagaudis, 
de  Amando  et  JEliano  scribit,  silentium.  Hujus 
eam  causam  assignat,  quod  Arcadii  tempore  non- 
dum  esset  cusa  Thebsese  Legionis  fabuta;  et,  tam- 
quam  re  confecta,  nihil  itaque  superest,  inquit,  ui- 


si  ut  examinemus,  utrum  in  principiis  doetorum 
Romanae  Ecclesia?  arg-umentum  hocnegativum  oon- 
cludat,  Launoii  principia  sequitur '.  Ad  hsec  qum- 
cumque  congerit,  non  vacat  referre.  Notisunt  eru- 
ditis  Launoiani  in  hac  rnateria  cavilli  et  errores  : 
notumpariterest,quantumvaleatargumentumne- 
gativum,  quibusque,  ut  vim  habeat,  conditionibus 
muniri  debeat.  An  requisitis  omnibus  gaudeat 
Dubordsei  argumentum  jamjam  examinabimus. 

93  Ceterum,  ubi  dixit  fabulam  Agaunensium  SS.Gregorhu 
Martyrum  sub  finem  secuti  sexti  cusam  esse,  in  Taron>  # 
Gregorium  Turonensem  et  Venantium  Fortuna-  ^Z^Tas- 
tum,tamquamprimosejusaactoresinvehitur.Gre-  s^umarcjHi 
gorium,  tamquam  hominum  simpticissimum  cre- 
didissimumquedepingit,citatqueDupinipro  se  de 
illojudicium.  Dupino  scilicet  definiente,  decisa  lis 
est,jacet  Gregorii  fama,  scripta  ejus  ad  tineaset 
blattas  relegata  sunt!Nec mitius  Fortunatum  tra- 
ctat.  Poeta,  inquit,  is  erat,  atque  adeo  capax,  qui  ve- 
ritatem  adulteraret.  Pictoribus  atque  poetis  etc.  Car- 
mine  complexus  est  Legendam  S.  Georgii,  quam  fa- 
tetur  Baronius  scriptam  ab  Ariano.  Cumque  Sanctum 
ex  Ariano  et  scelerato  fecerit,  errare  facile  potuit 
circa  factum  aliud  longius  ab  ejusa-tate  remotum. 
Nonne  solida,  lector,  est  hsec  ministelli  obsercatio? 
De  Gregorio  Turonensinonnulladixi^  knum.64,  E 
quibusejus  circacultumSanctorum  Agaunensium 
auctoritas  abundc  vindicatur;  pauca  circa  Fortu- 
natum  prsetermittere  hic  non  possum. 

94  Errare  Fortunatum  ut  hominem,  veritatem  auclore|P«"- 
adulterare  ut  Poetam  potuisse,  nuttus  est,  qui  ne- 
garepossit  :aterrasseilh<m ,  mifatemque  adulte- 
rasse,idporro  evincere  Dubordfvits  debuisset,  ut 
nobislucutentum  Fortunatiprovetustissimo  inec- 
ctesiaS  Mnuvitii etSociorumcidf>>  (rslimoniumta- 
bcfactaret.  Poeta  erat  Fortunatus,  at  sacer.  Sacri 
autempoetsemateriam  sibiveram,veros  heroes  se- 

ligunt,  quorum  gesta  floscidis  hinc indepoeticis  ab 
inventione  petitis  exornant,quique  hoc  sensu  veri- 
tatem  adxdterare  dici possunt,  quodiis,  qusevere 
contigerunt,  aliquaverishv  ilia  intermiscent:  sicta- 
men,  uthsecipsapassim  facilea  veris  discemerete- 
ctor  nonnovus  possit.  Quicumque  Fortunatum  le- 
gerit,  fatebitur,  parcissimum  interalios  illum  in 
exornando  esse.  Quod  si  aliud  itli  non  imputet  mi- 
nisteilus,  quamquam  nudissimum  sit  carmen  de 
Sanctis  nostris,  tamen  super  eo  titigarc  desina?n, 
modo  materiam  veram,  veros  Agaunenses  heroes 
reiinquat,  id  enim  solum  ad  institutum  meum  suf-  f 
ficit. 

95  Apud  Fortunatum  non  nisi  unum  carmen  in-  lruducit  h*- 
venio  de  S.  Georgio,  quod  est  lib.  2  decimuw  ter-  wiicu». 
tium.  Basilica  quondamfuit  Maguntisea  Sidonio 
sedificata,  de  qua  ibidem  sic  canit  Venantius. 

Martypis  effregii  pollensinicat  aula  Georgi, 

Cujus  in  hunc  mundum  sparg-itur  almus  honos. 
Careere  ,  caede  ,  fame  ,  vinclis  ,  sitc  ,   frigore  , 
flammis 

ConfessusChristum,  duxit  ad  astra  caput. 
Qui  virtute  potens  Orientis  in  axo  seputtus, 

EccesubOcciduocardiue  pi-H-betopem. 
Ergo  memento  preces  et  reddere  vota  viator, 

Obtinet  hic  meritis,  quod  petit  alma  fides. 
Condidit  antistea  Sidonius  ista  decenter, 

Proficiant  anim;r,  qu.83  nnva  templa  sute. 

96  Libro  10  carmine  10,  quod  est  de  Oratorio  tofdtiiw 
Artonensi,  enumerans  sacra  pignora,  quse  ibi  scr-    "" 
vabaidur,  sir  ilrrrm  vjusdcm  Saucti  ,ncnti,rit  : 

Hic  quoque  relliquiis  micat  illc  Georgius  almis, 
Qui  probus  igne  redit,  nec  pice  mcrsus  obit. 
Hic  Fortunatus  id  solum  ex  aliqua  Legenda  seu 
Martyrio  S.  Georgii  desumpsissc  videri  potest, 

quod 


ACCTOIIK 

J.  c. 


324  m  SS.  MAUIUTIO  ET 

quod  ex  pice  et  igne  ilhvsus  emcrserit,  et  similia 
fere  dixit  supra  versu  2,  ubi  tormenta,  quse  San- 
ctus  perpessus  est, strictim aliqua  enumcrat.Hsec, 
inqfam,sola,  nam  reliqua  ad  Sancti  cultum  diu 
posteriorempertinent,  hausissc  inde  viden  potest. 
BaroniusinNotisaddiem\JiuiApriiis,quoapud 
Grxcos  et  Latinos  colitur  Megaio-martyr  Geor- 
gius,  observat,  Acta  qusepiam  S.  Georgii  inter 
apocryphos  libros  a  Gelasio  Papa  recenseri,  quod 
ab  hscreticis  interpolata  et  alio  traducta  videren- 
tur.  Inquirit  deinde  pluribus,  qusenam  illa  Acta 
fuerint,  creditque,  illa  se  reperisse  in  antiquo  co- 
dice  suse  Bibliothecse.  Lcgendam  a  Gelasio  impro- 
batam  suspicatur  compositam  fuisseabArianis,  et 
hujuscensursesux  reddit  rationem.  Vixit  S.  Atha- 
nasii  tempore  Georgius,  homo  flagitiosissimus, 
qui  et  in  exsulantis  sedem  intrusus  fuit,  ac  deinde 
propter  horrenda  scelera  a  gentilibus  occisus. 
deFortunaio      97  Hunc  suse  sectse  hominem  Ariani  pro  marty- 
re  habuerunt,  ut  testatur  S.  Epiphanius  Hwresi 
70 .-  cumque  boni,  quod  de  illo  referrent,  magis 
quamdeperditissimo  quoque  non  haberent,  censet 
aliqua,  qit.v  ad  mortem  ejus  pertinerent,  Actis  sy- 
nonymiS.  Georgii  assuta  fuisse,  ut  ab  iis  splendo- 
B  remaliquem  acciperent,  ita  sensim  confunderen- 
tur  et  sic  callide  simplicibus  illuderetur.  Certe  in 
Legenda  illa  sunt  qusepiam,  quse  ad  solum  illum 
hsereticum  referri  possunt.  Prseterea  Baronius 
Passionem  S.  Gcorgii  suspectam  hdbet,  quod  nar- 
renturnimiumaccumuiaiatormenta,quseinterpo- 
lationisquidemetcommentisuspicionemingerunt, 
at  neutiquam pertinentad primam  rationem,pro- 
ptcr  quam  Acta,  ut  sitnt  integra,  non  censet  admit- 
tenda.  Deinde  Baronius  subdit :  His  enarratis,  jam 
accipe,qua3excertis  probatisque  auctoribus  de  egre- 
g-io  martyre  (Georgio  in  Pdlsestina  passo)  scripta 
reperiuntur  :  et  moxprimo  loco  profert  idem  For- 
tunati  epigramma,  quod  excudi.  Anne,  lector,  hoc 
est  faleri,  Legendam,  quam  contraxit  Fortuna- 
ius,  faisse  ab  Arianis  compositam? 
etbiasphe-         98  Verum  non  asserit  Dubordscus,dixisse  Baro- 
miacontra     nium,  quse  is  ipsc  deducit  ex  Fortunati  carmini- 
bus.Quamquam  verborumsensusobviusutcumque 
contrarium  insinuet,eslo  tamen\ubi,quscso,  didi- 
cit,  quiprobabit,  eam  ipsam  Legendam,  quamBa- 
ronius  ab  Arianis  interpolatam  credit,  Fortunato 
prse  oculis  fuisse?  Nihil  est  apud  hunc,  quod  tale 
quid  certo  suadeat :  muitipiicati  enim  cruciatus, 
C  in  illa  etiam  S.  Georgii  Passione  antequam  ab 
Arianis  corrumpcretur ,  vqrosimiliter  referedtm- 
tur.  Hujus  non  omnia  procul  dubio  exempiaria, 
qusepertotum  orbem  sparsaerani,  interpolarunt 
hseretici : potuit  crgo  Foiiunatus  prse  ocuiisha- 
buisse  ex  iltis  xtnum.  Certe  contrarium  non  evin- 
cet  ministellus,  citjus  hic  iterum  logicam  miremur. 
Venantius  aliqua  mutuatus  est  ex  Passione,  quse 
suspecta  estpropter  accumidata  tormenta,  quseque 
ab  Arianis  corrupta  fuit;  igitur  cx  scelerato san- 
ctum  fecit;  quse  est  altera  hseretici  hominis  bla- 
sphemia,  Ergoneex  scelerato  Sanctumfacit,  qui 
exprobatisst,,, ialiunde  Sancti  historia,  cui  nebu- 
lonis  alicujus  gesta  aliqua  adjecta  fuerint,  talia 
decerpit,  qux  aon  impio  illi,  sedvero  Sancio  con- 
venire possunt ?  Id  si  ita  est,  fateor,  esse  me  in  lo- 
gica  plauf  peregrinum: 
nomanom         gg  \eque  si  Dubord.vus  Pontanum  suum  legit, 
cnf,m      blasphcmautcm  tquod  aliusnon  sitGeorgius  abEc- 
ctesia  Romana  cultus,  a  Georgio  pscudu-patriar- 
cha  Alexandrino,  inde  causse  suse  subsidium  inve- 
nisse  censeripotesUEtenim siimmensa  molesno- 
strorum  voluminum,  quibus  utaitpag.  61  biblio- 
tkecx  fatiscunt]  ipsi  admanum  fuisset,  legcrepo- 
tuisset,  qux  Papebrochius  addiem  xxiii  Aprilis 


SOCIIS  TUER.T-IS  MM. 

de  S.  Georgio scripserat.  Tbi  §  v  invenisset  Ponta- 
num  suum  confusum  et protritum,  et  siquidquam 
illifroyitissupcrerat,  tam  confidentcrnon  blasphe- 
masset,  hominem  hsereticum  et  sceleratum,  a  For- 
tunato  Sanctis  adscriptum  fuisse ,  dum  aiium 
omnino,  Diospolitanum  Martyrem,  quem  inter 
Sanctos  peculiari  loco  habet  Romana  Ecclesia, 
Fortunatus  iaudavit.  Est  igitur  hsec  heeretici  mi- 
nistelli,  osoris  Sanctorum,  crassa  ignorantia,  vel 
impostura  apertissima,  tum  in  Fortunatum,  tum 
in  Christi  sptonsam  universaiem  Ecclesiam.  Ejus 
nunc  Achiilcm  seu  argumentum  negativum,  a  si- 
lentio  scriptorum  accersitum,  impetamus. 


VII.  Convellitur  Dubordsei  argu- 
mentum  negativum  adversus  ve- 
ritatem  martyrii  S.  Mauritii  et 
Sociorum  paragrapho  prsecedenti 
intortum. 


D 


E 


Qusecumque  Dubordseus  prsccedenti  §  movet,  Evertitur 
undeque  suum  cudit  argumentum  negativum,  argumentum 
ita  cruditissimus  abbas  de  Uisle  Defensionis  susc  nc9atwum 
cap.  ISrefutavit,  ut  non  muita habeam,  quse super- 
addam.  Ejus  hic  potissimum  armis  ministellum 
prostratum  exhibeo .  Igitur  falsumest  primo,  quod 
scriptorum  nullus  totis  duobus  primis  post  Maxi- 
mianum secidis  de  martyrio  SanctorumAgaunen- 
siummeminerit\scriptam  enima  S.Eucherio  epi- 
scopo  Lugdunensi,  qui  obiit  circa  annum  Christi 
44-1,  Passionem  eorum,  sequenti  §  a  Dubordseanis 
sopinsmatis  expediam,  ostendamque,  minime  id 
iliumsuis  sophisjnatis  ostendisse,quo  tamen  tam- 
quam  re  indubitata  nititur.  Siieo  S.  Maximum 
Taurinensem  antistitem,  qui  medio  secuto  quinto 
floruit,  et  homiiiam  composuit,  qusc  etiamnum  ex- 
stat,  et  habet  invetustissimis  Mss.  titidum  :In  na- 
tali  sanctorum  Tauricorum  martyrum  Octavii,  Ad- 
ventitii  et  Solutoris.  Hos  antiquissima  traditioas- 
serit  ex  Tliebscis  nostris  Martyribus  fuisse.  At 
res  pluribus  examinari poterit  ad  diemxnNovem- 
bris,  quo  Martyrotogio  Romano  inscripti  sunt. 
Demus  interim,  neque  Eucherium,  neque  Maxi- 
mum  de  sanctis  Martyribus  meminisse,  minime 
ministellus  vicerit.Etenim  argumentum  negati- 
vum  a  duorum  secidorum  silentio  peiitum  debite  p 
non  concludit,  nisi  conditionibus ,  iisque  non  anis, 
poiieat,  de  quibus  videri  potest  HonoratusaS.  Ma- 
ria  tom.  1  Dissert.  3  art.  2. 

101  Ex  piuribus  tres  assumo,  sine  quibus  apud  Dabonixi, 
sensatian  neminem  vim  faciie  obtinebit.  Acprimo  dauwm 
requiritur,  ut  probabilitas,  neque  enim  certitudi-  c"ndilwnibm 
nem  moraiem  utcumque  infimam  ex  hoc  argu-  "!e^USV 
mento  negativo  elicient,  ut  probabilitas,  inquam, 
quod  res  non  acciderit,  orta  exauctorum  silentio, 
probabiiitate  nulla  contraria  elidatur.  Secundo, 
ut  omnia  Opera  auctorum,  quorum  pro  se  siten- 
tium  negantes  allegant,  supersint,  et  ita  super- 
sint,  ut  constet  nobis,  nulla  interiisse.  Tertio  de- 
nique,  ut  probetur,  rem,  si  contigerit,  ad  aucto- 
rum,  quorum  pro  se  quispiam  siientium  allegat, 
notitiamperveniresaitemdebuisse,etsipervenerit, 
fuisse  iilorum  iucubrationibus  inserendam.  Con- 
ditionesplurc'sThie?-sus,MabittoniusetBasnagius 
requirunt :  has  tres  nostras  commendat  piuribus 
iaudatus  Honoratus  a  S.  Maria,  quem  si  iubet 
consute,  neque  enim  pluribus  ilias  hic  vacat  pro- 
bare ,  neque  operse  pretium  visum  est  id  moli- 

ri, 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


necessarns. 
Etenim  Pa- 
tresinhomi- 
Uis 


Thebxorum 
meminissc 


B 


non  debue- 
runt. 


Scriptorum 
aliorum  ope- 
raaliquape- 
rierunt, 


ri,  cum  a  criticis  omnibus  passim  admittantur. 
102  Destilutum  est  prima  conditione  ministelli 
argumentum,  utjam  superius  insinuavi;  etenim 
auctor  gravis,  qualis  fuit  S.  Eucherius  Lugdunen- 
sis,  qui  plurium  anteriorum  itidem  virorumgra- 
vium  et  sanctorum  traditionem  et  testimonia  alle- 
gatperductafereusqueadtempus,  quo  martyrium 
contigit,  abunde  aliorum  compensat  silentium. 
Mitto  Passionem  seculi  vi  initio  in  Ecclesia  legi 
solitam,  etmonumentaaliaantiqua,  dequibussu- 
perius  pluribus  egi.  Alterutram  ex  duabus  ceteris 
conditionibusad  impugnandumDubordieo  deesse, 
planumflettscriptores,aquibustestimoniummar- 
tyrii  exigit,  secundum  seriem  a  ministello  dispo- 
sitam percurrenti.  Quod  spectat  ad  classem  scri- 
ptorum,  qui  Sanctos  nostros  de  cathedra  laudare 
debuissent,  fatetur  ipse  ministetlus,  homilias  eo- 
rumnon  paucas  etpanegyres  Martyruminteriisse; 
qui  igitur  novit,  nidlam  in  deperditis  Opusculis  de 
sanctis  Agaunensibus  mentionem  fuisse  ? 

103  At  probabilissimum  idest,  inquies  :  sienim 
Patres  illorummeminissent,  vestigiainveniremus 
apudscriptoresalios,quiillorumlucubratiuncidas 
videre  potuerunt.  Nugze.  Quasi  vero  historici  et 
chronologi  soleant  res  suas  a  panegyristis  quse- 
rere,  aut  patres  alii  contemporanei  aliorum  homi- 
lias  et  sermones  tam  sollicite  expetierint  et  obti- 
nere  potuerint .  Sed  nec  in  iis,  qute  usque  hodie 
supersunt  illorum  Operibus  de  Sanctis  nostris 
agere  debuerunt ;  ridicidum  sane  est  (quod  agit 
Dubordwus)  in  homiliis,  generatim  sanctorum 
Martyrum  laudes  pr&dicantibus ,  quorumdam 
particularium  Martyrum  specialem  memoriam 
requirere,maximesieoloci,velinvicinia,ubipassi 
sunt,  non  vixerint  Patres,  soliti  auditoribus  suis 
ob  oculosponereeorum  maxime  Sanctorum  exem- 
pla,  quorum  velprmsentes  reliquise,  vel  particu- 
laris  causa  populorum  suorum  animos  ad  pieta- 
tem  excitare poterant.  Exteriautemplerique  sunt 
et  Orientales,  quos  arguit  ministellus  de  Thebmo- 
rum  martyrio  siluisse. 

101-  Verumest,  SS.  Ambrosium  Mediolanensem 
et  Maximum  Taurinensem  episcopos  habuissese- 
des  celebri  palcestree  Agaunensi  propinquas. 
Utrumque  historiam  passionis  sanctorum  nostro- 
rum  Martyrum  perspectam  habuisse,  non  dubito; 
at  nulla  occasione  de  illis  speciatim  agere  debue- 
runt :  non  erat  tum  temporis,  uno  minimum  seculo 
post  eorum  agonem,  res  admodum  recens,  et  neu- 
)  ter  historiam  vicinorum  Sanctorum^  omnium 
uspiam  narrandam  assumpsit,  non  estigitur  mi- 
rum,si  de  Thebseis  specialemmentionemnusquam 
faciunt.Ad  aliam  itaquescriptorumclassem  trans- 
eo,chronographorum  scilicet  ethistoricorum.  Ex 
his  Eusebium  toto  halitu  inclamat  ministellus, 
Dissertationis  sux  pag.  ZIG.  Laudes  superius  re- 
latas,  quas  Eusebio  tribuit,  ereptasnolo,  agnosco- 
que,  illum  eo  tempore  in  vivis  fuisse,  quo  apud 
Octodurum  necatisunt  saneti  nostri  Martyres. 

105  At  Eusebiii  liber  *kpx<x.[m  Maprupcay  2uva- 
ynyYt,  ubi  maxime  eorum,  si  uspiam  meminisse 
debuit,  latebatjam  a  Gregorii  tempore,  et  usque 
hodiepro  deperdito  habetur.  Aliumde  Martyri- 
bus  Palxstinse  librum  scripsit  Eusebius,  atque  is 
etiamnum  superest.  Verum  inter  Martyres,  quo- 
rum  certamina  episcopus  Ceesarmensis  coram 
spectavit  inPaltestina,  et  scriptis  deinde  commen- 
davit,Sanctinostri  stolide  quserentur.Quod  sinul- 
los  Martyres  admiseris,  quorum  in  sua  Historia 
non  meminit  Eusebius,  Ignatios  Antiochenos, 
Justinos,  Symphorosas,  Symphorianos ,  Lauren- 
tios  Sebastianos  aliosque  innumeros  Sanctorum 
albo  erade.  Etheec  quidem  Dubordasum  nonpun- 


gunt,  omnes  facite  Sanctos  paradiso  expulsospas- 
surum.  At  si  facta  alia  innumera,  quee  tacet  Eu- 
sebius,  et  aliunde  certissima  sunt,  pemegarevolet 
hypcrcriticus,  cum  illo  mihi  res  non  est,  nec  me 
morabitur  non  ratiociniis  edocendus.  Videamus 
interim,  quomodo,  quw  eedificat,  eodem  prorsus 
locopag.  220  sui  oblitus  destruat, 

106  Petita  ab  Eusebii  silentio  haic  si  ratio.m^ia*,  ei 
confirinatione  indig-eret,  adderemus,  idem  observari 
silentium  in  Socrate,  Sozomeno,  Theodoreto  et  Eva- 
grio,  qui  quandoque  retulerunt  facta  ab  Eusebio 
omissa.  Adderemus  S.  Hieronymum,  qui  secutus 
Euscbii  vestigiain  sua  Chronolog-ia  sollicite  corra- 
sit,  quse  illum  fug-erant,  nihil  nobis  de  Legione  The- 
baja  retulisse.  En,  qui  factum  nuttum  a  solertis- 
simo  Eusebio  prcvtermissum  fuisse  paucis  ante 
lineis  contenderat,  eidem  hic  adjutores,  qui  ejus 
omissiones  suppleant,  conducit.  Hxreat  suisso- 
phismatis  implexus  ministellus,  et  in  brevissimo 
Chronico,  quod  Hieronymo  non  certo  etiam  satis 
adscribitur,  particularium  Occidentalium  Mar- 
tyrum,  atque  nostrorum  Thebxorum  historiam 
quserat;  cum  Chronicum,  Hieronymi  nomine  in- 
scriptum,  ibi  exordium  sumat,  ubi  Eusebius  de- 
sinit,  oleum  et  operani perdet,  neque  enim  in  hu- 
jusmodi  Chronicis  reperirisolent,  quw  epocham, 
unde  ordiuntur,  prwcesserunt. 

107  Neque  Socratis,  Sozomeni,  Theodoreti  et 
Evagrii  silentium  angerc  quempiam  debent :  ete- 
nimtertia  conditione  carensclaudicathic  sophistte 
argumentum  negativum.  Socrates  Historiam  Ec- 
clesiasticam  a  limitibus  narrationis  Eusebiame 
continuavit  usqueadannumChristi I  10.  Tdem  fere 
fecerunt  Sozomenus  et  Theodoretus,  sic  tamen, 
ut  facta  qusepiam  alia  alii  referant,  qu<e  ab  aliis 
pro  institutoneglecta  sunt.  Evagrius  Scholasticus 
inde  tantum  initium  scribemU  fevit,ubi  Socrates 
et  aliijamlaudatiterminarunt.  Nullus  igitur  ho- 
rum  referre  debuit  martyrium  Sanctorum  Agau- 
nensium,  quod  contigerat  ante  tempora,  a  quibus 
Fastorum  suorum  emordium  sumpsere.Ab  Orosio 
nescio  cur  Dubordwus  testimonium  exigat.  Td  in 
OpuscidocontraPelagiumcertefecissenondebuit; 
igitur  de  tibris  Historiarum  adversus  Paganos 
ministello  sermo  est. 

108  Orosius  presbyter  Hispanus  capite  primo, 
Operis  sui  institutum  explicat,  sic  scribens  ad 
Augustinum:  Praeceperas  mihi,  uti  advcrsus  vani- 
loquam  pravitatem  eorum,...  qui  Png-ani  vocantur, 
sive  Gentile^...  qui  cum  futura  non  qua?rant,  pra> 
terita  autcm  aut  obliviscantur,  aut  ncsciant,  prse- 
sentia  tautum  tempora  veluti  raalis  extra  solitura 
infcstissima,  ob  hoc  solum,  quod  crcditur  Christ.us 
et  colitur  Deus,  idola  autem  minus  coluntur,  in- 
famant.  PriEceperas  ergo,  ut  cx  omnibus,  qui 
haberi  ad  praesens  possunt  historiarum  atque  anna- 
lium  fastis,  quaecumque  aut  bellis  gravia,  aut  cor- 
rupta  morbis,  autfamc  tristia,  auttcrrarum  raotibus 
terribilia,  aut  inundationibus  aquarum  insolita, 
aut  eruptiouibus  iyniuin  metuenda,  aut  ictibus  ful- 
minum  plagisque  grandinum  steva,  vel  ctiara  par- 
ricidiis  flag:itiisque  misera  per  transacta  retrosav 
cula  reperissem,  ordinato  breviter  voluminis  textu 

explicarem. 

109  Hxc  itaque  poposcerat  Augustinus  ab  Oro- 
sio,  hecc  Orosius  facienda  suscepit.Perquamvero 
rimam  hujusmodi instituti  Operi  martyrium  san- 
ctorum  Agaunensium  intrusum  cupit  mtmstellus 
noster?  Libro  septimo  cap.  25  Amandi,  JEliani  et 

■  Bagaudarum  meminit  Orosius,  gesta  sub  Diocle- 
tianobella  enumerans;  at  neque  ibi,  neque  sequenti 
capite  acerbissimse persecutionis  adversus  Chri- 
stianos  mentionem  faciens,  cujuspiam  Martyris 

specialem 


uenm 

J.  C. 


E 


gw  niptp- 

snnt 


non  ciigebat, 
vt 


3-2t; 


DE  SS.  MAURITIO  ET  SOCIIS  THEBjEIS  MM. 


AVCTORE 

J.  c. 


specialempassionem  attingit,  uti  nec  passim  alibi. 
Nonestigitur  mirum,  si  sanctse  Thebseorum  Le- 
gionis  memoriam  apud  illum  non  invenimus.  Qui 
librum  de  Mortibus  persecutorum  sive  Lactantii 
sit,  sive  alterius  Lucii  Csecilii,  auctoris  quarti 
post  Christum  natum  seculi,  vellevi  oculo  percur- 
rerit,  non  minus  mirabitur,  tanto  cum  molimine 
ibi  Martyrum  Agaunensium  mentionem  qusesi- 
tam  fuisse.  Brevissimi  illius  Opusculi  auctor, 
vastissimam persecutionem  et  innumera  Christia- 
nis  mala  illata  sic  percurrit,  ad  pcenas  cselitus 
persecutoribus  inflictas  enarrandas  festinans,  ut 
non  solum  nullos  nominet,  qui  a  tyrannis  illis 
necati  sint,  Martyres,  sed  vix,  imo  ne  vix  quidem 
tovorum,  ubimaxime  illorumcrudelitas  desseviit, 
speciatim  meminerit. 
dctancti»  UO  Solus  superest  Severus  Sutpitius,  cujus  in 

Mauritio  et  ffi$toria  sacra  silentium  de  Sanctis  Agauncnsibus 
maximi  pro  negativo  suo  argumento  ponderis 
esse  arbitratur  Dubordseus;  at  hic  etiam  maxime 
temeritatem  suam  et  inscitiam,  si,  quse  allegat, 
non  legerit  aut  non  intellexerit,  vel  si  legitet  in- 
tellexit,  dissimulando  malam  fidem  prodit.  Seve- 
rus  Sulpitius  ea,  quse  sub  Diocletiano  et  Maxi- 
B  mianopassa  est  Ecclesia,sic  libro  lcap.  32  suo  more 
'  perstringit  :   Post  eum  (Valerianum)  interjectis 
annis  fere  l,  DiocletianoetMaximiano  irnperantibus, 
acerbissima  persecutio  exorta  est,  quae  per  x  con- 
tinuos  annos  plebcm  Dei  depopulata  est,  qua  tem- 
pestate  omnis  fere  sacro  Martyrum  cruore  orbis  in- 
fectus  est :  quippe  certatim  gloriosa  in  certamina 
ruebatur,  multoque  avidius  tum  martyria  gloriosis 
mortibus  qiuerebantur,  quam  nunc  episcopatus  pra- 
vis  ambitionibus  adpetuntur  Nullis  umquam  mag-is 
bellis  mundusexbaustus  est,  neque  majore  umquam 
triumphovicimus,  quam  cum  x  annorum  stragibus 
vinci  non  potuimus.  Exstant  etiam  mandata^  lit- 
teris  pnEclarfB  ejus  temporis  Martyrum  passiones, 
quas  connectendas  non  putavi,  ne  modum  operis 
excederem. 
agerent.  1 1 1  Hsec,  si  Dubordseus  iegerit,  mirari  satis  non 

possum  hominis  audaciam,  qui  a  nobis  rationem 
silentii  exigit,  quam  ipsiauctores  luce  meridiana 
clarioribus  terminis  allegant.  Dicit  Sulpitius, 
Martyrum  Passiones...  connectendas  non  putavi,  ne 
modum  operis  exccderem;  ivito  tamen  extorquere 
Passionem  sanctorum  Agaunensium  Dubordseus 
cupit,  et  nisi  impetret,  de  re  tota  actum  est,  pro 
C  commento  explodetur.  Tatibus  scilicet  fundamen- 
tis  nititur  argnmentum  negativum  ministelli  no- 
stri,  talibus  armis  Sanctos  suos  Ecctesiee  Romanse 
eripit.  Vim  argumenti  negativi  nuilam  ipse  agno- 
scit,  si  silentii,  quod  pro  se  assumit,  ratio  assi- 
gnari  possit.  Ilanc  vel  credit  vel  simulat  se  cre- 
dere,proferri  nonposse.  Hinc  mille  locis  trium- 
phabundi  instar  con/identer  illam  inclamat.  Huic 
basi  iropiea  sua  Romanie  Ecclesisc  erepta  insulta- 
bundus  superstruit.  Dedimus  silentii  istius  ratio- 
nem  non  dubiam,  non  obscuram,  sed  manifestam, 
ex  ipso  Operum  insiituto  et  ipsorum  auctorum 
verbis  petitam  :  omnes  igitur  tantum  decantatia 
sectcv  ejus  hominibus  triumphi  in  fumos  et  ventos 
abeunt. 


Q2D 


D 


§  VIII.  Examinatur,  an  Acta  San- 
ctorum  Agaunensium  a  Petro 
Francisco  Chiffletio  S.  J.  primum, 
ac  deinde  a  Ruinartio  edita,  scripta 
sint  a  S.  Eucherio  Lugdunensi 
episcopo.  Diluuntur  Dubordaei 
sophismata. 

Hactenus  Dubordscum,  sanctorum  Martyrum  inmuitisdi 
nostrorum  Passionem  impugnantem,  sic  re-  ^ctm 
putimus,  ut  si  Acta  illorum  nidla  scripta  essent,  tiQa     '^' 
de  martyrio  tamen,  non  nisi  stolide  dubitari  pos- 
set.  Nunc  ad  eam  Dissertationis  ejuspartem  acce- 
dimus.  in  qua  contendit,  Passionem,  quam  S.  Eu- 
cherio  adscribimus,  ejus  non  solum  fcetum  non 
esse,  sed  alterius  dudum  posterioris  inepti  fabu- 
latoris  commentum,  quod  etiam  seipsum  destruat  B 
etfalsitatem  suam  non  uno  locoprodat.  Ejus  Pas- 
sionis  notitiam  dedi  initio  hujus  Commentarii  nu- 
mero  8  et  9,  illamque  primo  loco  infra  recudam, 
quo  lectorem  remitto,  ne  excerpendis  loeis  Com- 
mentarium  producam.  Sufficiat  hic  advertisse, 
nullam  ibi  de  recenti  tum  adventu  Martyrum  ex 
Oriente,  de  baptismo  Hierosolymis,  Confirmatio- 
nis  sacramento  Romse  acceptis,  de  Amando,  Miia- 
no,  Bagaudis  aut  Cerausio,  de  inventione  corpo- 
ris  S.  Innocentii  et  sanctarum  retiquiarum  trans- 
iatione,  mentionem  fieri. 

113  De  Sigismundo  et  amplificato  vel  constructo  Patsh  ub  u- 
per  ipsum  Agaunensi  ccenobio,  de  Ambrosio  de-  t<*,quamSu 
niqueabbate  et episcopis  Domitiano,  Graio  ct  Pro- 
iasio  altissimum  pariter  ibi  silentium  est.  Diffe- 
runt  prseterea  a  Surianis  Actis  et  aliis  apogra- 
phis  hisce  similibus,  quod  certum  numerum  san- 
ctorum  Martyrum  non  definiant,  sed  ex  rotundo 
numero  Legionis,  conjecturam  de  Martyrum  nu~ 
mero  ingerant.  Legio  autem  vocabatur  [inquiunt) 
qufiB  tunc  sex  millia  et  sexcentos  viros  in  armis  ba- 
bebat;  pro  quo,  varius  est  tn  apographis  aiiis  nu- 
merus.  Denique  ncque  hic,  prseter  Mauritium, 
Candidum,  Exuperium,  Victorem,  Ursum  et  Vio- 
torem  aiterum,  ulli  sanctorum  Martyrum,  ex- 
presso  nomine,  enumerantur.  Hsec  eum  in  finem 
hic  observata  volo,  ne  quis  credat  ministello,  as- 
serenti  pag.  55,  prseter  Marcellini,  Sigismundi, 
JEiiani,  Amandi  et  Bagaudarum  certsc  falsitatis 
notas,  reliqua  in  Chiffletii  Passione  eadem  repe- 
riri,  quse  apud  Baronium  et  Surium  narrantur, 
atque  adeo  ne  refellere pluribus  debeamDubordsei 
ineptias,  contra  Passionis  hujus  nostrse  veritatem 
arguentis  ex  verbis  et  factis,  quse  a  nostra  absunt, 
quscque  ipse  stolide  vel  callide,  ut  lectoribus  suis 
fucum  faciat,  ex  Actis  aliis  depromit,  et  in  Pas- 
sionem  hanc  irrito  ictu  torquet, 

1H  Itaque  Acta  fere  omnia  interpoiata  in  anti- 
quissimiscodicibus  S.  Euelieriinomenprseferunt', 
acceduntpurioraetiam,  queein  fronte  Eucherium 
auctorem  habent ;  interpotatis  etiam  plerisque, 
utiet  purioribus  nonnidlis  preefixa  est  Eucherii 
epistola  ad  Satvium  seu  Sijlvium,  quse  rationem 
scribendi  ita  exponit ,  ut  indubitatum  sit ,  it- 
lamad  PassioyiemsanctorumMauTiiiiet  Sociorum 
subjectam  pertinere.  Igitur,  cum  codices  ii  anti- 
quissimi  sint,  imo  inter  hos  aliqui  900  annos  exce- 

dant, 


rius  cdidit. 


P 


Vlraqac  S. 
Euclierii  no- 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBBI8. 


ZZl 


invarus  co- 
dicibus  pr,v 
fert. 


B 


Impostura 
Dubordxi 
adversus 
Chiftlctium 


retunditur. 
Ex  antirpii- 
tate  apogra- 
phi  Ms.  non 
judicamus, 


dant,  perspicuum  est,  antiquitus  in  Ecclesia,  non 
peculiari  aliquo  loco ,  sed  per  totum  Occidentem 
sparsam  fuisse  opinionem,  quod  S.  Eucherius 
Lugdunensis  episcopus  scripserit  sanctorum 
Agaunensium  Martyrium.  Ulud,  quod  illi  tum 
temporis  passimadscriptum  fuit,  fcetum  suppqsu 
titium  fuisse,  tuculenter  probant  varia,  quse  tum 
initio  hujus  Commentarii  produxi,  tum  infra 
observabo ,  ubi  Tiltemontii  criticam  discutie- 
mus. 

115  Altera  Passio,  quam  Chiffletius  noster  edi- 
dit  ex  antiquissimo  codice  monasterii  Jurensis, 
cui  adstipulantur  codices  Mss.  Ruinartii,  inter 
quos,  ut  ipse  testatur,  Fossatensis  suo  tempore  ad 
900  annos  accedebat,  idem  Fucherii  nomen  prse- 
fert,  illique  in  optimse  notse  codice  bibliothecse  re~ 
giseeademad  Salvium  espistolaprsemittitur ,  qua- 
propter  a  viris  eruditissimis  criticisquc  rigidissi- 
mis  a  S.  Eucherio  scripta  credita  est  laudata  jam 
ssepe  S.  Mauritii  et  Sociorum  Passio.  Adversushsec 
Dubordseus  Dissertationis  suse  capite  7  proban- 
dum  assumit :  Quod  Passio  Martyrum  quam  Petrus 
Eranciscus  Chiffletius  editioni  suaePaulini  inseruit, 
tam  falsa  sit,  quam  illa,  quam  Surius  et  Baronius 
secuti  sunt.  Id  an  evicerit,  et  tam  antiquum 
martyrii  Thebseorum  testimonium  Catholicis  eri- 
puerit,  hic  indagamus.  Martyrii  Agaunensium 
causa  ex  certse  falsitatis  indiciis  pro  deplorata 
habebatur ,  inquit  inductionis  loco  ministellus 
Anglo  -  Sabaudus ,  cum  ecce  tempori  Chiffletius 
Actasincera  reperit  inMs.  monasterli  S.  Claudii 
Jurensis. 

116  Nondum  igitur  (pergit  Dubordseus)  Catho- 
licis  desperata  res  fuit :  homines  admirabiles  sunt 
Jesuitse,  cuilibet  nodo  cuneus  ipsis inpromptu  est. 
Viri  magis  suspicaces  crederent,  non  sine  myste- 
rio  id  esse,  quod  certa  falsitatis  indicia,  quse  in 
aliis  ubique  reperiuntur,  ex  Ms.  a  Chiffletio 
Jesuita  edito  disparuerint .  Nimirum  sic  maligne 
lectoribus  suis  suspicionem  ingerit,  quam  toto  suo 
Opuscuto  sparsim  interserit  et  apertius  manifes- 
tat,  ne  forte  Acta  sua  Chiffletius  cuderit,  velpro 
libitu  ab  iisprseciderit,  quse incommoda  videban- 
tur.Similescalumniseet  impostursepluribus  refel- 
li  non  debent,  patebant,  patentque  etiam  hodie  bi- 
bliothecse,  unde  sua  extraxerunt  Chiffletiuset  Rui- 
nartius,  viri  de  antiquitate  optime  meriti.  Potuit 
ministellus  codices  examinare,  suosque  testes 
ocidos  adhibere,  facite  saltem  id  distinguere  po- 
tuisset  homo,qui  tam.alto  supercilio  se  injudicem, 
erigit,  an  codices  a  Chiffletio  et  Ruinartio  laudati 
vetustate  secidum  prseteritum  non  superarent,  vel 
lituris  recentem  correctionem  non  proderent  iis 
locis,  unde  disparuisse  notas  falsitatis  queritur. 
Utrumque  uno  ictu  ocidipoterat  deprehendere,  et 
alterutrum  si  comperisset,  Chiffletii  imposturam 
toti  orbi  palam  facere. 

117  At  matuit,  opinor,  ccecutire  et  conjecturis 
impudentibus  rem  agere,  quampropriam  suam 
in  antiquissimis  Mss.  ignominiam  invenire.  Per- 
gamus.  Frustra  inquit  hypercriticus ,  Chiffletius 
jactat  Manuscripti  sui  antiquitatem  :  monuerunt 
nos  Marsham  et  Papebrochius,  non  esse  fidcudum 
Mss. ,  quas  apparent  vetustissima.  Et  recte  id 
quidem  am  bo  illi  auctores  monent,  eo  sensu,  quod 
asserenti  antiquitatem  alicujus  codicis  et  monu- 
menti,  statim  sine  idlo  examine  fides  haberi  non 
debeat,  cum  experientia  constet,  quam  faciles 
scioli  quidamsint  in  codicum  setate  defmienda,  a 
qua  ex  aliorum  eruditorum  judicio,  quieospro- 
pius  examinant,  sex  et  amplius  seculis  interdum 
aberrant.  At  viri  fuerunt  Chiffletius  et  Ruinar- 
tius,  quibus,  ni  fallor,  in  eo  eruditionis  genere 

Septembris  Tomus  VI. 


i.  c. 


tuto  credi  potest ;  nec  desunt  critici  celebres,  qui 
postea  examinarunt,  quique  hactenus  illorum  ju- 
dicio  unanimes  subscripserunt. 

118  Quod  si  igitur  ministellus,utdesiderasse se  Aaaa  auf- 
verbis  significat,  Chifflctii  Ms.  cum  eo,  quo  usus  !*#"#&* 
est  Surius,  contulisset,  judicasetque,  nulla  data  ZTaluZu! 
sitcv  censurse  ratione,  hoc  illo  prsestare,  merito 
hominem  eruditi  explosissent,amplius,utparest, 
tot   eruditorum  censu-tw ,    quam   novi  in    hac 
palsestrahominisjudicio  tribuentes.  Veinde,qum 
huc  plurima  congerit,  inepta  sunt  etplane  inutilia 
ad  probandum  id,  quod  adsumjisit;  neque  > 
pro  Passionis  nostrev  sinceritate  ab  antiquitate 
codicum  quisjnam  sicarguitjUtChiffletiiActa 
primigenia,  sinceraeta  S.  Eucherio  scripta  esse 
contendat,quia  Manuscriptis,unde  sua  desumpsit 
Surius,  vetustiores  sunt  codices  S.  ClaudiiJv \ 
sis  et  Fossatensis  a  Ruiyiartio  et  Chifftetio  laudati. 
Nihil  igitur  fecissct  hypercriticus,  licet  demon- 
strasset,  Suriivel  Mombritii  Mss.fuisse  omnium 
antiquissima.  Quippe  de   invento  suo  glorwnti 
homini  respondissemus,  nxdlum  ex  Mss.  nostris 
habere  nos  pro  aiUographo,  atque  adeo  ex  setate 
Manuscriptorum  pro  setate  velpersona  scriptoris 
frustra  argui;  credere  nos,  desumpta  esse  apo-  E 
grapha  Mss.  nostra  ex  aliis  antiquioribus,  jam 
S.Aviti  Vienneyisis  tempore in Ecclesiategi solitis 
eta  S .Eucherioprimoauctore  successiveprofcctis. 

119  Nihilo  metius  est  id,  quodpag.  57 proponit,   VerisimiU 
his  verbis  :  Quis  Chiffletio  dixit,  Manuscriptum  nonett, 
ejus   correctum  non    fuisse   a   monacho   aliquo, 

qui  satis  in  historia  eruditus  osset,  ut  percelleretur 
anachronismis  et  contradictionibus,  quas  in  Actis 
Legrionis  Thebaeae  (a  Surio  et  Mombritio  editis) 
observabat.  Res  non  est  sine  exemplo  :  plura 
proferri  possent.  Adverte,  lector,  probare  minis- 
tellus  debet  exemplis,  monachos  tempore  poste- 
riores  a  primigeniis  Actisanachronismoset  con- 
tradictiones  prsecidisse,  atque  illud  sic  prsestat  i 
Faustus,  inquit,  composuerat  Vitam  S.  SeverinS 
abbatis  Agaunensis,  de  quojam  egiraus.  Anonvmus 
aliquot  seculis  posterior  quaxlam  illi  adjecit, 
prsecidit  alia,  illamque  pro  Ubitu  suo  ordinavit, 
de  quo  conqueritur  Cointius  in  Annalibus  (ad 
annum  606 .)  Is  nos  docet  insuper,  Eaustum  alium 
elucubras.se  Vitam  S.  Mauri :  at  illam,  cura  non 
arrideret  Odoni  cuipiam  abbati,  tam  insolito  modo 
ab  eodem  mutatara  fuisse,  ut  dolendum  sit,  quod 
illi  uraquam  raanum  admoverit.  J' 

120  Dixerit  hscc  Cointius,  quse  dixisse  itlum  Pa$$b 
ministellus  asserit :  at  his  certe exemptis  non pro-  s 
batur,  monachos,  subodoratos  Vitas  anachronis- 
mis  et  contradivtionibus  inspcrsas  esse,  illas  ipsas 
correxisse.  Dolemus,  Acta  S.Severini  (cujusforte 
fortuna  sincera  Acta  a  Mabitlonio  accepimus,  ut 
tutius  judicare  possemus)  et  S.  Mauri  ab  inter- 
polatore  posteriore  anachronismis  et  contradic- 
tionibus  insparsa  esse;  igitur  monachi  vitia  et 
indicia  falsitatis  in  instrumentis  reperta  correxe- 
runt.  Belle!  Discat  ministellus,  fateri  Catholicos 
scriptores,  qui  Vitas  Sanctorum  eataminarunt  et 
ad  sanse  criticx  regulas  discusserunf ,  quod  ex  iis 
plurimse  interpolatsc  et  corruptsr  sint  a  monachis, 
qui  barbaris  illis  secidis  viventes,  quibus  omnis 
fere  exsulabat  scientia  et  cruditio,  dum  amplifi' 
careetornare antiqiws  Vitasvoluerunt,falsaplu- 
rima,  anachronismos  atque  vitia  his  similia  ex 
inscitia  et  errore  inseruerunt.  Tdprofecto  Baro- 
nius,Cdintius,  Mabitlonius  et  quotquot  sunt  critici 
merito  dotuerunt,  et  nos  prse  ceteris  querimur 

indies. 

121  Verum  raro  admodum  hactenus  comper- 
tum  est,  quod  quispiam,  ante  seculum  saltem 

46        xv  Vitas 


(rihntam 


ADCTOKt 

J.C. 

olim  ex  Su- 
rii  Actit 


correctam  et 

exstractam 

fuim. 


B 


Ukm  impc- 
rite 


exqualicwn- 
(jite  tlivcrii- 
tate  stili. 


328  DE  ss 

xv  Vitas  et  Acta  Sanctorum  correxerit.  Hujus 
tamen  rei  exempla  proferre  debuisset  ministellus 
adsuum  assertum stabiliendum.  Sed  hominisatis 
est  lectoribus  sophismatis  suis  fucum  facere  et 
chartas  implere  parergis,  quee  deinceps  ego  casti- 
gare  negligam.  Porro  ut  redeam  unde  discessi,  ad 
Dubordcvi  interrogationem  respondeo  :  Neminem 
forte  Chiffletio  dixisse,  Acta  ejus  non  essea  mo- 
nacho  posteriore  ex  Surianis  correcta,  sed  virum 
eruditissimum  id  facile  per  se  ipsumjudicasse, 
sunt  enim  illa  antiquissimis  monumentis  confor- 
mia.  Ado  ex  illis  totum  elogium  sanctorum  The- 
bseorumMartyrum  desumpsii  ad  huncdiem-.Missse 
Gothicx  a  mille  abhinc  annis  scripLv  Prsefatio  ex 
iis  desumpta  est,  utconferenti  cuilibet  luculentum 
fit :  Vitce  S.  Romani  seculi  6  initio  exaratx  locus, 
supra  num.  27  relatus  manifeste  iterum  cum 
Actis  illis  convenit. 

122  Meritoigiturcensuit  Chiffletius,  Passionem 
repertam,  cujus  seculo  nono  Ado,  ante  seculum 
forte  octavum  Missa  Gothica.  et  ducentis  ante 
annis  Vita  S.Romaniindiciamanifestacontinent, 
antiquiorem  esse  Surianis  Actis,  qucV  certe  ante 
seculi  sextimediumnon  sunt  scripta.Merito  etiam 
judicavit,  eam  ipsam,  quam  S.  Avitus  Viennensis 
jam  Sigismundi  tempore  asserit  ex  consuetudinis 
debito  legi  soluisse ,  ac  denique  primigeniam 
S.  Eucherii,  cui  Martyrium  aliquod  sanctorum 
Agaunensium  Martyrum  omnia  antiqua  monu- 
menta  tribuunt,  lucubrationem  esse.  Paulo  sanius 
Dubordcvus  laudata  Scvpe  Chiffletii  Acta  impugnat 
Dissertationis  suas  cap.  8,  contendens,  S.  Euche- 
rii  stilum  diversum  esse  ab  eo,  quo  Martyrium 
Legionis  Theb<vse,  quod  Chiffletius  edidit,  exara- 
tum  est.  Moxinitio  confidenter  asserit,  Suriano* 
rum  Actorum  eumdem,  qui  Chiffletianorum,  sti- 
lum  esse,  easdem  expressiones ,  cogitationes , 
sententias  plane  easdem  observari,  eamdem  de- 
nique  lucubrationem  esse,  a  qua  tantum  prsecisa 
sint,  qucV  pertinent  ad  regem  Sigismundum,  plu- 
ribusannis  Eucherio  cvtate  posteriorem. 

123  Observavi  jam  superius,  DubordcVum  sic 
passim  loqui,  acsi  Eucheriana  Acta  eo  solum  ana- 
chronismo  carerent,  qui  a  Sigismundi  cvtate  ori- 
tur.  Diceres,  hominem  non  legisse  Surii  Acta, 
ubi  occurrunt  Ambrosius  abbas  Agaunensis,  Do- 
mitianus,  Gratus  et  Protasius  episcopi,  certiora 
indicia  interpolatoris  dudum  posterioris.  Sed  hsec 
leviora  sunt  et  utcumque  condonari  possunt  mi- 
nislello  ad  triumphos  properanti .  Magis  miror 
ejus  inscitiam  et  temeritatem,  qui,  cumpaxdo  post 
jutfitvmagnt  n/  d iscernendis ex stilo  SCriptoribus, 
hic  tam  confidenter  asseverat,  auctorem  eumdem 
ulrorumque  Actorum  esse.Ocidatos  omnes  incla- 
mo ;  Passioyiem  similem  illi,  quam  Surius  edidit, 
seeundo  loco  exhibebo;  utraque  conferant ,  judi- 
tvnhfiu',aii  itfrm  sif  ilforun/,  qui  nostrorum  stilus. 
Invenient  certa  indicia,  quod  ex  Chiffletianis 
profecta  sint,  at  interpolatorem  posteriorem  et 
ineptum  reformatorem  periodorum  et  sensuum 
hinc  et  inde  tam  aperte  et  certo  reperturi  sunt,  ut 
non  dubitem,  quin  illis,  sicut  mihi  deinceps,  in  hac 
materiapro  Myda  futurus  sit  Dubordteus. 

12i  Pergamus  hominem  audire.  Certum  est, 
(si  Superis  placet )  quod,  si  S.  Eucherius  auctor 
sit  espistoUv  ParseneticcV  ad  Valerianum  cogna~ 
tum  de  Comptemptu  mundi  et  secularis  phitoso- 
pfi  i.v,  qiicvexstat  in  Bibliotheca  Patrum  tom.  6  pag. 
857  editionis  Lugdunensis,  non  scripserit  Marty- 
rium  Agaunensium.Quomodo  id  probatur?  Dicit 
Erasmus,  cujus  sententuv  subscribit  Andreas 
Schottus,  de  illius  episiolcV  auctore,  quod  nullus 


D 


ab  co,  quo 
epistola  ad 
Valcrianwn 
scripta  eat, 


E 


evictitm  cu- 
pit,  Pumo- 
nem 


MAURITIO  ET  SOCIIS  THEB  EIS  MM. 

fuerit  scriptorum  Catholicorum,  qui  siili puritate 
et  eloquentise  laude  cum  illo  comparandus  sit. 
Esto  Laudes  tam  exquisiUv  datcvque  a  viris  in  eo 
genere  tam  eruditis  non  cadunt  in  Martynum 
sanctorum  Agaunensium,  id  enim  cum  tlta  con* 
ferri  tantum  debet,  ut  inveniatur  sententiarum  et 
verborum  diversitas.  Hoc  medium  asvum  et  ieta- 
iem  Cassiodori,  illa  Augusti  seculum  sapit.Liceat 
hic  mihi  ministellum  interrogare,  an  Erasmi  et 
SchottilaudesinlibrosFormularumspintualium, 

de  Questionibus  V.  T.  et  Hebrworum  nomtnum 
interpretationum  cadant. 

125  Non  asseret,  opinor,  quamvis  soleat  audax 
esse  et  contra  eruditorum  omniumjudicium  e  iri- 
podedefinire;  horum  enim  Opusculorum  stilus, 
ut  ut  satis  purus,  magis  aphrasi  laudatce  sscpius 
epistolv  differt,  quam  Chiffletii Passio .  Atquita- 
men  ab  Andrea  Schotto  nostro,  quem  eruditissi- 
mum  in  eo  generejudicem  mox  agnovit,  libri  illi 
indubie  Eucherio  'tribuuntur ;  quid  igitur  et  Mar- 
tyrium  Legionis  Thebcvae  illi  adscribipossit  ?  Ilias 
Homeri  magis  ab  Qdysscvadiscrepat,  Cyropcvdia 
Xenophontis  magis  ab  aliis  operibus  ejus  Histo- 
ricis,  quam  passionis  nostrge  stylus  a  phrasi  epis- 
tol8e  ad  Valerianum  ;  et  tamen  hsec  Opera  utcum- 
que  diversissima  stilo  iisdem  auctoribus  merito 
adscribuntur ;  Passio  Agaunensium  Martyrum 
non  item  Eucherio,  quia  ministello  judice ,  purior 
phrasis  est  alterius  cujusdam  ab  eodem  Eucherio 
profecti  Opusculi. 

126  Fatetur  quidem  hypercriticus,  auctores  et 
hos  et  alios  non  raro  stilum  mutasse  secundum 
materiam,  mtatem  aliasque  animi  dispositiones  et 
adjuncta :  verum  in  hac  quaticumque  varietate  in 
diversis  Opusculis  auctor  idem  ita  se  Dubordeeo 
tegere  non  potest,  ut  eum  non  deprehendat.  Est 
interna  stili,  inquit,  cvqualitas  qutvdam,  ordo, 
methodus,  et  phrasis  dispositio  scriptori  illipro- 
pria  et  singidaris,  et  nescio  quid  denique,  quod  in 
ejus  Operibus  singulare  ubique  dominatur,  sic  ut 
se  ipsum  ubique  prodat.  Absit  autem,  ut  simile 
quid  in  utraque  lucubratione,  de  qua  agimus,  de- 
prehendatur.  Si  Dubordcvus  suam  in  discernendo 
stylo  peritiam  eruditionemque  aliunde  probasset, 
et  deessent  virorum  in  eo  genere  literaturtv  eru- 
ditissimorum  judicia,  posset  hic  forte  impune 
Thrasonem  agere,  cum  de  re  admodum  obscura, 
qucvvix  verbis  explicaripotest,  et  ab  interno  sensu 
gustuque  legentis  repetitur,  sermo  sit. 

127  Sed  qui  styli  phrasisque  identitatem  in 
Chiffletianis  et  Surianis  Actis  deprehendit,  pati 
debet,  si  hic  diversitatem  illam  radicalem  duorum 
Opusculorum  assereniinoncredatur,maximecum  scribi 
Chiffletius,  Ruinartius,  Tiltemontius,  et  quotquot 
alii  hactenus  eruditi,  qui  Acta  nostra  Eucherio 
tribuerunt,  majorem  stili  varietatem  non  repere- 
rint  inter  laudatam  epistolam  et  Martyrium 
Agaunensium,quam  sit  inter  illam  et  cetera  S.Eu- 
cherii  Opuscula.  Ceterum  assere,  Passio?iis  Le- 
gionis  Thebsese  stilum  Cassiodori  wtatem  sapere, 
non  est  illam  efficaciter  S.  Eucherio,  qui  eodem 
seculo,  vix  triginta  annis  ante  Cassiodori  ortum 
vivit,  abjudicare.  Martyrium  nostrum  sub  finem 
viLv  scripsisse  potuit  sanctus  Lugdunensis  epis- 
copus,  cum  jam  stilus  ejus  non  nihil  senuisset. 
Quamquam,  ubi  id  materia  exigit,  in  Passione  illa 
suscitatum  auctoris  ardorem,  revirescentemque 
phrasimcernerelicet.Sanetotumilludresponsum, 
quod  ad  tyrannum  remittunt  sancti  Martyres, 
Christiano  Cicerone  Eucherio  et  Augusti  seculo, 
sententiarumpondere,phrasisnitorepuritateque 
sermonis  dignissimum  est. 

128  Nihil 


a  Chifpetio 
etlitam  per- 
pera77i  S.Bu- 
chcrio  ad- 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  8EFEEMBBIS. 


329 


A       12S  Nihil  itaque  ministellus  hactenus  confecit. 

napu  hanc    piura  deinde  arguit  ex  epistola  Actis  pnvfixa,  at 

STiwm     *$ue  wfeliciter.  Fuerit  enim  ksee  ab  inscito  edi- 

tore  aliis  Opusculis  prsefixa,  ipsa  satis  materia 

ostendit,  illam  huc  pertinere :  Theodorum  Octodu- 
rensem  episcopum  aliquem,  qui  basiticam  Agau- 
nensem  primus  exstruxerit,  ante  S.  Eucherium 
vixissejamsuperiusdetnonstravimus,  atque  adeo 
frustra  inde  atiquid  arguit .  Capite  9  Dissertatio- 
nismachinasduasalias  admovet.  InChiffletii  Pas- 
sione  dicitur:  Incitamentum  tamen  maximum  fidei 
in  illo  tempore  penes  S.  Mauritium  fuit,  primicerium 
tunc,  sicut  traditur,  Legiouis  etc.  Quod  tribunus  le- 
gionis  hicejusdem~Primw,eriusnomiyietur,  ipsi  est 
indicium  certum,  Passionem  a  S.  Eucherio  scri- 
ptam  non  esse,  cum  vox  Primicerius  inepte  ad  di- 
gnitatemprsefectisignificandam  translata sit.  De- 
mus  tantisper  verum  esse,  quodasserit,neque  us- 
piam  inveniri  preefectum  Legionis  Prirnicerii  no- 
minevocatum,  non  est  incredibile,  Eucherium,  ut 
ut  ceteroquin  bene  Latine  scribentem,  voce  qua- 
piam  fuisse  abusum,  et  titulum primorum  in  aliis 
dignitatum  ordinibus,  ad  primum  dignitate  seu 
Pr&fectum  Legionis  franstulisse. 
&       129  Quamquam  Vegetius  auctor  4  seculi,  qui 

aim  argu-  iauda(um  a0  eruditis  omnibus  de  Militia  Romana 
Opus  Valentiniano  imperatori  inscripsit,  lib.  2 
cap.  21  sic  loquitur  :  Ideo  primipili  centurio...  in 
prima  cohorte  ad  hanc  pervenit  palmam,  in  quaex 
omni  legione  infinita  coramoda  consequitur,  sicut 
Primiceriusin  officio  prasfectorum  pra"<>rio,  ad  ho- 
nestum  quiestuosumque  militia?  pervenit  gradum. 
Deinde  S.  Hieronymus,  cui  non  negabit  Dubor- 
deeus  stili  puritatem,  in  epistola  ad  Pammachium 
bis  inter  dignitates  militares  Primicerium  nomi- 
nat;  nugas  igiturhicministellusagit,  utiadcapi- 
tis  preecedentis  finem,  ubi  ex  Senatoris  appella- 
tione,  qucV  est  ab  eodem  Hieronymo  usitata,  ut  in 
Annotatis  ostendam,  suspicatur,  Passionis  hujus 
auctoremAnglumfuisse.  Itlam  idterius  impugnat 
ex assignato  ibidemmilitum numero. Leg-io  autem 
vocabatur,  quas  tunc  sex  millia  ac  sexcentos  viros  in 
armis  habehat.  Mox  contendere  videtur,  Legiones 
Romanas  numquam  ultra  quinque  peditum  rnillia 
et  trecentos  equites  habitisse. 

eonfirmai.  130  At  Vegetius  lib.  2  de  Re  militarieap.  2  scri- 
bit :  Romanileg'iones  habent,  in  quibussenamillia, 
interduni  amplius,  militare  solent.  Id  auctoris  di- 
^  ligentissimi  et  in  Romana  militia  versatissimi 
testimonium  posteaforte  habuit  obvium,  vela  igi- 
tur  contrahit :  Verum,  inquit,  difficile  probabitur, 
.  fuisse  tempora,  quibus  eum  determinatum  nume- 
rum  militum,  quem  Acta  definiunt,  leg-ionesKoma- 
nae  habuerint.  Quid  ni  sic  etiam  Vegetium  aggre- 
ditur,  et  aliunde  asserti  ejus  probationem  exi- 
git  ?  Habemus  auctorem,  qui  uno  circiter  seculo 
ante  Eucherium  vixit,  asserentem,  legiones  Ro- 
manas  ulira  sex  millia  militum  numerasse-:  hoc 
ex  hujus  testimonio  admittitur  :  alius  secido  uno 
posterior  sexcentos  millibus  determinate  adjicit, 
sed  fatso,  nisi  dtiorumtestimoniis assertum  suum 
probet.  Bella  profecto  estheec  argumentandiratio, 
sic  tandem  vixerit  aliquid  advey^sus  delirantis  ho- 
minis  criticam  tutum.  Demustamen  supereroga- 
torii,  ut  aiunt,aliquid.  Plutarchus  in  Romulo  scri- 
bit :  Geminata  Urbe  (receptis  sciiicet  Sabinis)  cen- 
tum  ex  Sabinis  senatores  allecti,  legiones  constitu- 
tse  expeditibus  senis  millibus,  equitibus  sexcentis, 
quoe  saltem  innuunt,  determinatum  hunc  nume- 
rum  Legiones  quondam  Romanas  habuisse.  Quod 
si  id  nolis,  et  Plutarchum  etiam  erroris  arguas, 
da  hunc  locum  legisse  Eucherium,  ex  eoque  Le- 


ktxjtyu 


gionem  Thebceam  computasse,  errasse  illum  con- 
vinces,  at  stolide  propter  hunc  errorem  lucubra-        J- c 
tionem  illi  abjudivabis. 


§  IX.  Refellunter  Dubordaei  argu- 
menta,  quibus  contendit,  Passio- 
nem  nostram  perperam  S.  Euche- 
rio  Lugdunensi  tribui. 

Capite  10  et  xi  Dissertationis  suae,  duo  aggre-  Perperam 
ditur  ministellus;  horum  primo  probare  ni-  0,«^'(m'n,- 
titur,  miraculum  in  Actis  Chiffletianis  memorari,  *uUuh 
quod  et  sanctis  Martyribus  nostris,  et  S.  Euche- 
rio  auctore  indignumsit.  Est  autem  tale.  Inter 
Christianos,  qui  exstruemUe  sub  S.  Theodoro 
Octodurensi  episcopo  basilicx  operam  navabant, 
faber  gentitis  aderat.  Quodam  Dominico  die,  reli- 
quis  ad  festum  celebrandum  profectis,  solus  is  in 
basilicaremanserat;  cumapparent  sayicti  Marty- 
res,  hominem  increpant  et  verberibus  castigant, 
Quod  vel  die  Dominico  ecclesia;  solus  deesset,  vel  E 
illud  fabricae  opus  sanctum  suscipere  g-entilis  aude- 
ret.  His  itte  territus,  mox  Christianus  effectus  di- 
citur.  Duo  hiccarpit  Dubordcvus  etcensuramsuam 
peiidantibus  blasphemisque  satibuscondit.  Incre- 
dibile  est,  inquitpag.  89,  auctorem  g-ravem,  qua- 
lis  Eucherius  fuit,  exhibuisse  Sanctos  tam  stolide 
loquentes  :  ex  eorum  enim  verbis  facile  coucluditur, 
pag-anos,  in  quantura  pag-auos,  oblig-atos  fuisse  ad 
observationem  Sabbati  Judasorum. 

132  Atque  hoc principiutu  Sanctis  indulgeri  non  in  Pa**ionc 
potest  :  Nam,  si  mandatum  quartum,  sicut  cetera 
prscepta  Decalogi ,  cthnicos  aique  ac  Judseos 
obstrinxisset,  signum  essetindubium,  quoddebitum 
per  pneceptum  quartum  impositum,  essentialiter 
morale  ct  rectitudinis  naturalis  et  inviolabilis.  Qmv 
deindepiurimaibi  congerit  eo  tendunt,  ut  py^obe- 
tur,  paganos  hoc  pnvcepto  obstriclos  non  fuisse 
quod  facile  illi  concedimus,  secundum  eampay*- 
tem,  qux  ad  diei  certi  divino  cidtui  iynpendendi 
determiyiationem,  seu,  id  toquuntur  Theologi,  ad 
id,  quod  inobservatione  festi  tegate  ct  cey^emoniale 
est,  spectat :  nayn  lege  naturse  quostibet  homines 
Deo  auctori  suo  cultum  debere  certum  est.  At  yio-  E 
gaynus  ex  illis  verbis  sequi,  fabrum  illum,  quate- 
yzus  paganum,  obstrictuyn  fuisse  legi  ea  lesise,  cu- 
jus  noyidum  eratper  baptismuyyi  subditus.  Apud 
nos  nonobtinent  luv  ct  sunites  sequeLv :  Dubor- 
dteus  ministelius  Anglo-Sabaudicus est  eruditus  : 
ergo  quatenus  ministellus  est  eruditus;  quia,  ut 
aiunt  phitosophi,  a  termino  non  reduplicato  in 
affirmativis,  adeumdem  redupiicaiumnonvalet 
argumentatio.  Propter  eamdem  rationemnon  se- 
quitur  :  Punitur  faber  gentitis,  quia  non  facit  id, 
ad quod  tenetur ;  igitur punitur  fabert  <j"i"  omit~ 
tit  id,  ad  quod,  quatenus  gentitis,  tenetur:  quod 
est  Dubord&H  ratiociyxiuyn. 

183  Itaque  castigatus  faberinteiligitur,quodlot  primigcnxa 
exemptis  aiiorum  itlectus  solus  ipse  veram  fidem  ^W^' 
amplexus  yiondum  esset,  non  suscepisset  baptis- 
mum,  et  sic  cum  Christianis  in  ecclesiajam  non 
adesset:forteetiamquodsuaabsentia,vetoperando 
sacris  diebus,aliis  essetscandalo.  Quidquidsit,  si- 
yyiitibus  exemplis  refertx  s<-„t  historise,  et  yion 
inepte  hcruscastigareservuyndicitur,quod  nousit 
inGallia  V.G.,quianonadkibuitante,utexmanda- 
to  heri  tenebatur,  operam,  ut'heo pervenircU  Car- 
piletiarnministetlussatwtos  Martyres,  cosque  cru- 

detitatis 


UCT041I 
J.C. 


qux  m  m- 


vnphujunt, 


330  DE  SS.  MAURITIO  ET 

defi/atis  insimidat,  quod  hominem  immcrentem, 
qualem  fabrum  ittum  fuisse  ex  superiori  sophi* 
supponit,  verberibus  cedant.  Sed  non  erat 
proculdubio  inter  <  'hristianos  vivens  homo  ille  in 
ignorantia  invincibili,  erat  igitur  in  culpa,  quam 
per  sancios  Martyres  castigare  voluerit  Deus,  ut 
temporalibus pcenis prodigiose  infiictisac  ample- 
ctendam  veram  fidem  illum  misericorditer  effica- 
citerque  moveret :  inquo  nihilest  magis  insolens, 
quam  in  sanctiPauli  historia,quiDamascumpro- 
perans,  csecitate  percussus  et  Ccvtitus  territas,  in 
vas  electionis  ex  Saxdo  formatus  est. 

|:;i  Atque  ex  iis  facile  exploditur  reliqua  con- 
namThcoio-  gesta  hic  Dubordsei eruditio  :  quodenim  scriptor 
$iam  Actorum  insinuat,  Sanctos  segre  tulisse,  conditc- 

tum  fuisse  operarium  gentilem  exstruendse  sibi 
basiticse}non  alio  sensu  accipi  debet,  quam  quo  ea, 
qucvjam  diximus;  ut  scilicet  hominem  ethnicum, 
atque  eatenus  certe  indignum,  qui  sancto  operi 
adlaboraret,  ad  fidem  perducerent :  quse  omnia 
nec  sanctis  Martyribus,  nec  S,  Eucherio  auctore 
indigna  sunt.  Sequenti  Dissertationis  suse  capite 
si  theologum  agit  iterum  Dubordseus,  at  magis 
adhuc,  quam  superius  specialem.  Contendit,  ar- 
B  dorem  martyrii,  quo  fervebant  Sancti,  speciem 
potius  furoris  esse,  quo  abducti  non  fugerent,  non 
vitam,sumptisarmis,  tuerentur,sed  oviitm  instar 
jugulum  carnificibus  prseberent.  Hsec,  inquam, 
magnanimitas,  quam  Acta  enarrant,  hic  ardor 
fundendi  pro  Christo  sanguinis  e  diametro  op- 
posita  sunt,  mimistello  judice,  principiis  religio- 
nis  Christianse  et  doctrinse  Christi. 

135  Si  horura  Actorum  auctor,  inquit  pag.  98, 
credidit,  Sanctos  Deum  offensuros  fuisse,  conando 
se  fug*a  imperatoris  mandatis  et  crudelitati  subdu- 
ccre,  aliis  non  est  opus,  ut  concludamus,  S.  Euche- 
rium  Passionis  illius  auctorem  non  esse.  Gratis  id 
quidemesto,[ita  sentire  Eucherium  nonpotuisse: 
ntdlibi  certe  vel  verbo  innuit  Passionis  laudatse 
auctor,  tale  quid  se  judicasse.  Laudat  quidem, 
quod  in  confessione  constantes  Martyres  necem 
crs/tfi-tariitt  intrepidi:  verum  <n>  fortejam  l«u- 
dari  non  poterunt,  nisi  ea,  quse  sine  peccato 
omitti,  vel  quorum  contraria  sine  offensione  Dei 
fteri  non  possunt?  Simile  quidpiam  ministello 
principium  esse  debuit,  ut  ex  laudibus,  quibus 
scriptor  Sanctorum  magnanimitatem  Christia- 
nnm  prosequitur,  species  aliqua  dubii hujusmodi 
oriatur,  nam  alibi  verbum  nullum  occurrit,  unde 
vel  suspicari  lieeat,  auctorem  in  ea,  quam  illi  mi- 
nistellus  affricat,  opinione  fuisse.  Quamquam  as- 
Suetus  paralogismis  ministellus,  solitusqite  calti- 
de  lectoribus  suis  fucum  facere,  eo  dubio  hic  ege- 
bat,  ut  aliquid  saltem  dixisse  videretur,  etpagi- 
nas  aliquot  impleret  rebus  cuilibet  notis ,  qui 
Theologiam  vel  a  limine  salutavit ,  quibusque 
proinde  immorari  non  lubet. 

186  Ignatioset  Albinas,  inqitit,  oportet  Chris- 
ttansefortitudinis,  non  Catones  etLucretiasexem- 
pla  Christianis  esse :  fatemur.  Novimus,  quod  S. 
Cyprianusaliique  antiqui  Patres  Christianosplu- 
rimum  adhortati  fuerint,  ut  ne  se  sponte  crucian- 
dosjugidandosquetyrannisofferrent;novimus,SSt 
Paulum,  Cyprianum,  Athanasium  persecutorum 
furores  instantesque  ab  illis  minas  fugisse,  secun- 
dum  id,  quod  Christus  docuit  Matth.  10  >%  23,  Cum 
autein  pcrsoqucntur  vos  in  civitate  ista,  fugite  in 
aham;  novimus  denique,  ipsum  Redemptorem  no- 
strwnjudcvorutn  iras  etiamprodigiose  declinassex 
verum  negamus,  sanctos  Martyres  nostros  contra 
horum  aliquid  o/fendisse.  Fugit  Salvator  noster, 
nondum  enim  venerat  hora  a  Patre  prwfixa  et  po- 


ct  sanctia 

Martyribus 

■rquc 


SOCIIS  TIIEB.EIS  MM. 

testastenebrarum.  Christiconsilium  Matthseiver- 

bis  expressum  dirigiturpotissimum  adApostolos, 
quorum  ore  Evangelium  per  totum  orbem  disse- 
niinandu?n,quibusqueproinde  vita  summoin  pre- 
tio  habenda  erat.  Idem  id  consilium  secuti  sunt 
prudentissime  Sancti  nonnulli,quorum  opera  Ec- 
clesiaplurimum  egebat  cuique  proinde  plus  dam- 
ni  ex  morte,  quam  glorise  ex  fortissime  toterato 
martyrio  accessisset. 

137  Verumnihiltalesuadebat,  Thebseos  Marty- 
res  vitam  studioshts  conservare.  Diffidebant  de 
aliquorum  Catholicoritmprsecipitiardore  Patres, 
ne  is  scilicet  viribus  majoresset  et  ita,  eo  in  tormen- 
tis  subsistente,  succumberent.  Idem  pr&sentissi- 
mum  periculum  facit,  utpro  illicito  apxtd  omnes, 
quos  novi  Theologos,  habeatur,  sine  peculiari  S. 
Spiritus  impulsu  cruciatibus  sponte  se  ingerere. 
et ultroinaccerbissimasmortesruereiAliud  etiam 
totum  est,  intentatam  a  tyrannis  necemnon  decli- 
nare,  eamque  ultro  accersere.  Illud,  non  hoc,  in 
Sanctos  Agaunenses  cadere  potest :  neque  enim  te- 
guniuruUroseMaximianoobtulisse,seddetrectan- 
tes,  qitod  sane  innoxii  facere  non  poterant,  Chri- 
stians  ad  supplicia  pertrahere,  Christianossepro- 
fessi  esse  et  causam  allegasse,  quare  imperatoris 
mandatononobsequerentur .  Pro  Christianishabi- 
ti,  cernentesque  imminentem  mortem  ssevientem- 
que  in  Socios  Maximiani  iram,  non  fugerunt  qui- 
deni;  at  non  sic  fitrorem  suum,  sed  magnanimita- 
tem  ardoremque  gloriositm  martyrii  ostenderunt. 

13S  Ignatium  nobis,  Thebseorum  magnanimita- 
tem  impugnans,  pro  Christiani  herois  exemplari 
esse  vult  Dubordseus  :  at  is,  tantum  abest,  ut  im- 
minentem  mortemquovismododeclinavit,utChri- 
stianos  his  verbis  compellet :  Obsecro  vos,  ne  intem- 
pestivam  mihi  benevolentiam  exhibeatis.  Sinite  me 
ferarum  cibum  esse,  perquasDeumconsequilicet.... 
Utinam  fruar  bestiis  mihi  prasparatis,  quas  et  opto 
mihi  promptas  invenire,  quibus  et  blandiar,  utcito 
me  devorent;  non  ut  quosdam  veritae  non  tetig-erunt. 
Si  autem  lllte  repugnantes  noluerint,  egx>  vi  impel- 
lam.  Ecce  Christianse  fortitudinisexemptar  Igna- 
tius,  obsecrat  Christianos,  ut  ne  apud  Deitmpro 
sua  liberatione  precentur,  aut  apud  imperatorem 
etjudices  intercedant;  feras,  non  ut  parcant  sibi, 
demutsurum  se,  sed  ad  furorem  exstimutaturum 
asserit :  et  definiente  Dubordseo,  sancti  nostri 
Martyres,  ut  hujus  exemplum  sequerentur,  in- 
tentatam  sibi  mortem  tranquille  magnanimiter- 
que  exspectare  non  debuerunt,  sed  fuga  saluti 
suse  consutere. 

139  Quis  hic  iterum  sui  oblitum  suisque  sophi- 
smatis  implexitm  ministettum  non  rideat,  dum  ad 
probanditmid,quodintendit,exe7yiplaprofert,quse 
contrarium  omnino  persuadent  ?  Nultam  illi  hic 
iterum  evadendo  rimam  rclinquamus.  Demus,  er- 
rore  quopiam  deceptos  fuisse  omnesfere,  quotquot 
fuerunt  Martyres,  qui,  qusepoterant,  tormenta  et 
mortem  non  vitarunt;  Legionem  Thebseam,  sipo- 
tuityfugeredebuisse;  Dubordseo  ostendendum  res- 
tat,  illos  Maximiani  manibus  elabi  potuisse.  Val- 
lis  angxtstissima,undequaqueprserupiis  montibus 
vel  Rhodani  aquis  cincta,  quam  apud  Agaunum 
Martyres  occupabant,  omnem  elabendiviam  prse- 
clusitpotius,  quam  aperuit.  Denique  rem  exipsis 
Actis  repetamus ;  ibi  Mauritius...  accendebat,  es- 
hortando  sing'u!os  et  monendo  fidem,  commilitonum 
etiam  Martyrum  exempla  ing-erens,  pro  sacramento 
Christi,  pro  divinis  Ieg-ibus,  si  ita  necessitas  ferret, 
omnibusmoriendum  suadebat. 

140  Ibisancti  Martyres  Maximianum  his  ver- 
bis  alloquuntur  :  Et  nunc  non  nos  vel  hffic  ultima 

vitse 


D 


ac  S.  Euche- 
rio  indigna 
sunt. 


E 


Exjiloduntur 
cjusdem  sto- 
lida  sophis- 
mata, 


E 

quibus  COW- 
tcndit,  San- 
utosfugasibi 
consul&re 


vel  vitn  vi 
repellere 


DIE  VIGESIMA  SECUXDA   M;i'Ti;\IIJl;ls. 


tkbuissc 


Non  est  a 
verisimilifi 
dine  alie- 
num, 


A  vitre  necessitas  in  rebellionem  coegit,  non  nos  adver- 
sum  te,  imperator,  armavitipsa  sallem,  quss  fortis- 
sima  est  in  periculis,  desperatio.  Ex  quibus  nemo 
facitesuspicabitur,  commode  illos  fugerepotuisse, 
cum  in  extrema  vitiv  necessitate  esse  se,  et,  cum 
ferret  necessitas,  morituros  profiteantur.  At  for- 
tissimos  Viros  decebat  arma  sumere,  irruere  in 
tyranniexercitum,et,  si  superare  carnifices  non 
poterant,  multitwline  oppressos  caro  vitam  suam 
multorum  Ccvdibus  vendere  et  sic  non  inultos  mo- 
ri.  Sit  hsec  ministelti  doctrina,  alia  Christi  est,  se- 
cundum  quam  Thebsei  Martyres  imperatori  re- 
spondent:  Tenemus  ecce  arma,  et  non  resistimus: 
quia  mori,  quam  occidere  satis  malumus,  et  inno- 
centes  interire,  quam  noxii  vivere,  peroptamus. 

141  Ceterum  nescio,  quam  Albinam  viraginem 
Christianam,  potius  quam  Lucretiam,  quse  gen- 
tilibus  decantata  heroina  est,  sequendam  Marty- 
ribus  pag.  99  proponat.  Atbimv  hactenus  in  Ope- 
re  nostro  occurrerunt  duge,  ambae  Martyres,  qua- 
rum  altera  Lugduni  passa  colitur  2  Junii,  altera 
xvii  Februarii  inter  30  Martyres  incerti  loci  nu- 
meratur,  nec  hujus  Acta  invenimus  uspiam. 
Lugdunensis  Albinse  gesta  particularia  etiam 

B  nulla  sunt.  Alterius  Atbinde  Ciesariensis  marty- 
ris ,  cujus  reliquiis  gloriatur  Caeta,  ad  diem  xvi 
Decembris  meminit  Baronius  in  Martyrologio 
Romano ,  et  Ferrarius  in  Calalogo  Sanctorum 
Itatise,  ubi  compendium  invenies  Actoncm,  quse 
nos  ampliora  habemus.  In  his  admiranda  est  duo- 
dennis puellcV  fortitudo  constantiaque,  qua  Decio 
repondet,  ejusque  blanditias  et  minas  contemnit. 
Hanc  si  Victori,  a  quo  mentitur  ministellus  epu- 
lantes  deque  spoliis  exultantes  milites,  conviciis 
et  maledictis  impetitos  fuisse,  ut  ceteris  sanctis 
Martyribus  Ignatium ,  exemplar  esse  velit,  non 
refragor,  in  illo  enim  pariter  Christianam  ma- 
gnanimitatem  ardoremque  martyrii  mirabor. 


$  X    Dissolvuntur    alia    ministelli 

sophismata    adversus  Passionem 
Eucherianam  cusa. 

Inter  ea,  quse  verisimilia  non  videntur  Dubor- 
dceo,  quxque  proinde  ipsi  ineptum  fabulatorem 
produnt,  etiam  illud  est:  Hi  (sancti  Martyres 
nostri)  in  auxilium  Maximiano  ab  Orientis  partibus 
acciti  venerant ;  contendit  certe  Dissertationis  sucB 
cap.  12,  verisimile  nonesse,  quod  Legio  ex  Oriente 
accita  sit,  ad  sedandas  turbas  in  Galliis  exortas. 
Observasse  juverit,  in  Actis  Chifftetianis  de  Gal- 
liarum  turbis  nullum  uspiam  verbum  fieri.  Accer- 
siit  htee  ministettus  ex  interpolata  Surii  Passio- 
ne,  ex  qua  hic  Acta  nostra  sincera^  ut  passim  ali- 
bi,  subdole  impugnat,  sicque  lectoribus  suis  illu- 
dit.  Audiamus  reliqua.  Non  neg*amus,  inquitpag. 
107,  leg-iones  Thebseas  in  Oriente  fuisse.  Liber  de 
Digrnitatibus  imperii  meminit  quatuor  legionum 
Theba?arum.  Recte  hactenus:  a  Pancirolo  enim 
ad  Notitiam  imperii  Orientiscap.  i-Qpagina  apud 
me  33  sic  enumerantur :  Sub  dispositione  viri  il- 
lustris  Mag-istri  militum  per  Orientem  inter  Leg"io- 
nes  comitatenses  ix,  sic  dictas,  quod  imperatores 
in  expeditionibus  comitari  ^solerent :  Secunda 
Flavia  Constautia  Thebteorum.  Secunda  Felix  Va- 
lentisThebffiorum. 

1 LS  Deindepag.  36.  Sub  dispositione  viri  illustris 
Magistri  militum  per  Thracias  inter  Leg-iones  comi- 


331 

tateuses  xxi.  Prima  Maximiana  Thebaeorum.  Tertia 
Diocletiana  Thebreorum.  Pancirolus  in  suo  Com- 
mentario  de  secunda  Flavia  Constantia  Thebseo- 
rum  scribit :  Heec  successit  secundae  Thebaeorum 
Christiame,  qua-  apud  Trevirosa  Kictiovario,  Maxi- 
raianipnefecto,  martyrioest  coronata;  de  Secunda 
vero  Felice  Valentis  Thebseorum:  Haec  aliisucces- 
sit,  quae  et  ipsa  propter  Christum,  in  subalpinis  Ita- 
liie  apud  Albing-aunos  a  Maximiano  est  trucidata. 
Credidit  itaque  Pancirolus,  duas  prirnas  Thebne- 
orum  legiones,  Maximianam  sciticet  et  Dioctetia- 
nam,pro  Christi  fide  necatas  fuisse.  At  non  im- 
merito  emendandum  itlum  Dubordaeus  censet, 
cum  ex  cohorte,  de  qua  in  SS.  Thyrsi  et  Bonifacii 
Actis  qu<v  postea  examinabimus,  tegionem  inte- 
gram  fecerit.  Alius  adverti  potuisset  hic  ab  ocu- 
lato  critico  et  minus  piwcipiti  lapsus  Panciroli. 
Testatur  is  ipse  in  Prvefatione,  Notitiam  Dignita- 
tum  imperii  scriptam  esse  sub  finem  principatus 
Theodosiijunioris  etpost  Arcadii  et  Ronorii  tem- 
pora,  seu  post  annum  125  ejusque  auctorem  Ro- 
mani  imperii  dignitates  et  copias  enumerare,  non 
prout  ese  ante  sub  priecedentibus  imperatoribus 
fuerant,  sed  prout  erant  quo  tempore  seribebat. 

144  Supererant  igitur  post  annum  425  tegiones 
MaximianaetDioetetianaThebieorum,atqueadeo 
duobus  ante  secutis  sic  deletse  non  fuerunt,  ut  iis 
suffecUe  fuerint  Constantiana  et  Fetix  Vatentis. 
Siconjectare  tubuisset,verisiniilior  erat  suspicio, 
atterutram  a  Dioctetiano  vel  Maximiano  denomi- 
natam  in  yioshw  martyrio  coronatee,  cujuspecu- 
liarem  militise  titutum  ig?iora?nus,locumsubstitu- 
iamfuisse.  Excorrecto  sic  Panciroti  errorefun- 
ditus  convetlitur  unicum  in  specie  ac  futile  argu- 
mentum  in  asserti  sui  probationem  hic  ab  hyper- 
critico  ?iostro  productum.  Exemplaria  Surii  et 
Chiffletii  (inquitpag.  108]  consonant  Maximinimm 
Leg;ionem  ex  Oriente  evocasse,  ita  ut  in  sensu  Pseu- 
do-Eucherii  nec  primaMaximiana.nec  tertiaBiocle- 
tianaThebaiorura  esse  possit,  cuni  luemorarenturin 
Thracia :  Thcodosii  junioris  tempore  scilicet,  id 
est,duobus  fere  seculis  post  initia  Maximiani;  un- 
de  ejus  ratiocinium  huic  cVquivalet.Legiones,  qiuv 
Maximiana  et  Diocletiana  Thebceomtm  vocantur, 
anno  Christi  circiter  430  erant  in  Thracia;  igitur 
ducentis  annis  ante  ex  Orientc  accersiri  nonpo- 
tuerunt:  quamprofectosequelamnemo,cuisanum 
est  cemhi-mu,  ndniittet. 

145  Quod  si  Dubordams  urgeat,  in  Notitia  im- 
perii  >nni  ejns  solnm  sub  Theodosio  statum  descri- 
bi,  sed eoitt  etiaiit;  quiseenmtut/i  tliynitatum  ordi- 
nem  copiarumque  numerum  etstationes  subprse- 
cedentibus imperatoribus  esse  solerel,  irlieXtabo 
ad  Pancirolum,  in  Vnefatione  sic  contrarium 
evincentem,  ut  advertat>  de  provinciis  Romano 
imperio,  subtempora  Theodosii per  barbaros  ere- 
ptis,  nutlam  in  Notitia  fieri  mentionem.  Quam- 
quam,  si  ministetio  etiam  uttro  id  dedero,  Maxi- 
miani  tempore  duas  iltas  Thebseas  legiones  fuisse 
suh  dispositione  Magistri  mititum  per  Thracias, 
pvrperam  intle  t!etlneeret,eas  e.e  Orien/.r  tnm  lem- 
poris  evocari  non  potuisse  :  erant  enim  inter  Co- 
mitatenses,  siedictas,  quod  imperatores  comitari 
solerent.  Potuerunt igitur Diochi Ha nu m  inOrien- 
te  comitatse,  ab  eo  ad  Maximianum  ad  sedandas 
turbas  in  Gatlia  exortas  transm it '/ '/ . 

146  Imo,  etiamsi  ulterius  admisero,  Legiones 
iiiasex  Thracia  ipsa  subsidio  missas  fuisse Maxi- 
miano,  nihit  Fucherii,  nihil  ipsius  interpotatoris 
Suriani  verbis  contrarium  concessero,  Scribit  is, 
Legionem  Thebieam  nostram  ex  Orientalibus  mi- 

litibus 


J.  c. 


agm  i>'.cu- 
liarem  fi/u- 
lum  ignora- 
mui, 


rx  Oriente, 


subsidiofu- 
luram  Ma- 


unrou 
J.C. 


332  DE  SS.  MAUMTIO  HP 

litibus,  ille  ab  Orientifl  partibus  ad  exercitum  Ma- 
xvnianiacccssisse.  In  Thracia  agentesmUites,  et 
ejusprovincicv  magistro  subjecti,  ad  Orientisim- 
perium,  sicut  et  ipsa  Thracia,  licet  illi  tantum 
contigua  pertinebat.  Recte  igitur  Orientales  Mi- 
lites  vocantur,  prwterquam  quod  Thebaei  essent, 
Thebxque  procul  dubio  ad  Orientis  imperium 
spectarent,  adeoque  a  patria  sua  Orientales  mili- 
tes  appetlari  potuerunt.  Tracia  insuper  Galiis, 
inter  quos  scribebat  S.  Eucherius  Lugdunensis 
episcopus,  Orientalis  est .-  atque  adeo,  inde  accer- 
sitas  copias  usitatissimo  scriptoribus  moredicere 
potuit,  ab  Orientis  partibus  advenisse. 
aeeertttam  147  Senserat  htecforte  Dubordxus;  at  in  despe- 
fiitat.  rata  causa  erat  cavillandum  :  itaque  infide  utriu- 

squescriptorisverba  referens,  iis  crude  Ex  Orien- 
te  substituit,  utresectis,  quw  mitiorem  sensum 
ingerunt,particidis,  liberius  ludere  et  lectoribus 
minuscautis  imponere  posset.  Porro  ex  iis,  quae 
ministellum  confutans  sparsim  hic  inserui,  cla- 
rum  mihi  videtur  fieri,  neque  Maximianam  ne- 
que  Diocletianam  Thebmorum,  felicem  nostram 
Legionemesse,  nisi,  eodem  retento  nomine  legio- 
nis,  alii  deinde  milites,  pro  nostris  ad  Agaunum 
_B  coronatis,  suffecti  fuerint,  sitque  tota  nova  con- 
scripta  legio ;  quod,  ut  est  omnino  incertum,  sie 
necfacit  aliquid  contra  Passionis  nostrae  sinceri- 
tatem.  Nihil  speciatim  monui,  quod  nonnulli  ex 
eo,  quod  sanclam  Legionem  nostram  a  S.  Avito  in 
Homilia  superius  laudaia  Felicem   exercitum,  a 
Gregorio  Turonensi  et  Fortunato  Legionem  Peli- 
cem  appellatam  invenerunt,  crediderint,  Felicis 
agnomen  illi  proprium,  et  Secundam  Felicem 
Valeniis  Thebzeorum  nostram  fuissse  :  hsec  enim 
opinio  satis  refellitur  ex  eo,  quod  Valens  impera- 
tor,  a  quo  titulum  sortita  est,  non  paucis  annis 
fuerit  sanctis  Martyribus  Thebaeis  posterior. 
nefeWtur         14S  Pro  nata  ex  Legionum  computu  atque  expe- 
aitadiifimi-  ditione  Maximiani  contra  Bagaudas  occasione, 
difficultatem  aliampag.  110  Dubordaeus  movet. 
Proposita  belli  illius  necessiiate  et  difficuitate, 
Neutiquam,  inquit,  verisimile  est  (Maximianum 
ad  illam  tanti  momenti  expeditionem  in  Gallias 
cum  exercitu  properantem)  pro  beneplacito  priva- 
turum  se  fuisse  Leg-ione,  quam  ex  ultimis  imperii 
rinibus  accersiverat.  Tsedet  me  hominem  continuo 
eo  revocare,  quod  probandum  suscepit,  undeque 
continuo  dilabitur.  DePassione  S.  Eucherii  no- 
mine  inscripta  vulgataque  a  Chiffietio  nobis  quae- 
C  stio  est,  nihil  ibi  de  evocata  ex  ultimis  imperii  fi- 
nibus  ad  comprimendos  Bagaudas  Legione  san- 
cta.  Nihii  igitur  ex  his  adjunctis  contra  hujus 
sinceritatem  eruitur.  An  sub  id  tempus,  cicm  Ma- 
ximianus  in  Gailias  bellaturus  proficisceretur, 
martyrium  passi  sint  Thebaei  Ileroes,  sequenti§ 
discutiemus :  pergamus  interim  audire  hypercri- 
ticum. 

£a  BiT  ^ l9  Credatur'  inauit>  quantum  poterit,  Maximia- 
ehtriamT  nus  usque  ad  fur0rem  &lsorum  deorum  cultui  ad-  ' 
diqtus,  hosti  et  persecutov  implacabilis  Jesu  Cbristi 
discipulorumquc  ejus  :  at  sine  probationibus  extre- 
mteevidentiie  deping-i  non  potest  tam  insanus,  tam 
male  politicus,  ut  jusserit  internecione  delei-i  unam 
exoptimisleg-ionibus,idque,  utita  dicam,  in  con- 
spectu  hostium,  et  cum  jam  ag-grederctur  bellum, 
cujus  successus  orbi  universo  probare  debebat  ele- 
ctionem  a  Diocletiano  factam.  Haec  iterum,  utjam 
supramonui,  Surii  Acta,  ubi  de  Bagaudis susce- 
ptoque  adversus  illos  bello  agiturnon  nostra,  ubi 
altissimum  est  de  his  omnibus  siientium,  impu- 
gnanU  Accipio  tamen  hic  oblatam  a  Dubordeeo 
conditionem,  ut  ne  postca  huc  cogar  regredi.  Re- 
pnesento  mihi  Maximianum,  quatem  Lactantius 
asserit  fuisse,  in  omnibus  Diodetiano  simiiti- 


SOCIIS  THEB.EIS  MM. 

mum,  nisi  quod  illo  plus  animi  habuerit,  non  ad  D 
bene  faciendum,  sedadmale;  qualcm  mihi  Eutro- 
pius  exhibet  lib.  9.  Summarii  Romanac  historix .-' 
Propalam  ferum  et  incivilis  ingenii ,  asperitatem 
suam  etiam  vultus  borrore  sig-nificantem ;  natura3 


sn 


ie  indulg-entem,  Diocletiano  in  omnibus  sever 


LO- 


ribus  consiliis  obsequentem.  Denique  iolem  mihi 
depingo  Maximianum,  qualem  Aurelius  Victor 
in  Epitomepag.  G40  fuisse  asse^nt .-  JVatura  ferum, 
ardentem  libidine,  consiliis  stolidum 

150  Stolidum  consiliis  hominem  potitices  regu-  sinceritatem 
tis  vincire  velle,  nescio,  an  non  sit  ipsum  se  stoli- 

dum  probare.  Plurimae  rationes  esse  poiuerunt, 
qiitV  ad  exercendam,  in  quam  ex  suapite  naiura 
plurimum  propendebat,  ferociam  Maximianum 
in  hisce  etiam  bellorum  adjunctis  impellere  potue- 
runt.  Millies  imperatorum  gentilium  furores  ac- 
cendit  superstitio,  quae  tum  potissimum  valebat 
piurimum,  cum  gerendae  aderant  res  magnse, 
responsaque  ab  oraculis ,  auspicia  a  victimarum 
extis  petebantur,  et  somniorum  deliria  pro  indu- 
bitatis  futurorum  eventuum  arrhis  venditaban- 
tur.  Nemo,  opinor,  Dubordscum  monuit,  nihil 
tale  a  sacrificulis,  in  omnem  nocendi  Christianis 
occasionem  intentis,  motum  fuisse.  Mentiri  po- 
tuerunt,  infaustum  belli  exitum  imminere,  cla-  E 
dem  omnia  portendere,  irascideos,  quodin  exer- 
cituessent,  qui  eorum  numina  spemerent ,  atque 
his  similia,  quae  centies  suggessit  superstitio  et 
in  Christiayios  odium,  quaeque  centies  imperato- 
rum  crudelitas  audivit  et  credidit,  unde  mille 
mortes  secutae  sunt. 

151  Habemus  Mamertinum  praeter  omnia  Her-  «  Dubordxo 
culii  superstitionem  pietatis  nomine  laudantem  in  mo'a* 
Genethliaco  pag.  102.  Senserit  itaque  Maximia- 

nus,  summi  momenti,  nec  minoris  difficultatis  et 
periculi  bellum  csse,  quod  aggrediebatur ;  quanto 
magis  crediderit,  famam  et  fortunas  suas  Roma- 
nique  saiutemimperii  ab  ista  expeditione  pendere, 
tanto  magis hostes  Christiani nominis ,Dioctetiani 
lenitate  infensi,  calumniari  potuerunt,  et  Maxi- 
miani  furorem,  incendere,  suggerentes,  idolapro 
felici  expeditionis  successu  expetcre  sacrificia  ab 
omni  exercitu,juramentaque,de  Chrisiia7iis,quos 
vei  audierant  vei  suspicabantur  plurimos  esse 
inter  hostes,ad  quos  debellandosproficiscebantur, 
e  medio  toilendis.  Sicut  horum  neutrum  Thebseis 
Militibus  per  religionem  Christianam,  quampro- 
fitebantur,  ticebat,  sic  utrumque  potuit  glorioso 
illorum  certamini  occasionempraebuisse .  Frustra  p 
itaque  a  defectu  verisimilitudinis  hic  ministellus 
arguit. 


XI.  Retunditur  assertum  Dubor- 
daei,  quod  martyrium  Legionis 
Thebsese  componi  non  possit  cum 
historia  et  annis  Maximiani. 


Hoc  caput  15  Dissertationis  suae  plus  ceteris  MinimUi 
omnibus  ineptis  parergis  farcit  ministellus.  P^rerga,qai 
Mox  tria  a  Maximiano  suscepta  in  Gallias  itinera 
a  Lactaniio  enumerata  recenset.  Primo  inquit, 
Faustam  filiamsuam  matrimonio  junxit  Constan- 
tino,eumque  Augustum  creavit.Secundumsusci- 
pere  coactus  fuit,  fugiens  furorem  militum,  indi- 
gnantium,  quod  filium  suum  Maxentium,  a  quo 
purpurampriusdepositamreceperat,impe?Hoexu- 
ere  tentasset.  Tertio  denique  in  Gallias  venit,  rever- 
sus  ex  Pannonia,  ub.i  Diocietianum  incassum  sol- 

licitaveral 


non  cvmat, 
quod  pro- 
bandum  as- 
sumit  .• 


B 


etcnim  varii 
assignantur 
anni, 


auibus  non 
probat,  Ma- 
ximiunum 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SBPTBMBBlS. 

licitaverat  ad  resumendum  imperium.  Eo  tem- 
pore  Constantinus,  cum  comperisset,  illum  vit<e 
sux  insidiari,pricoccupandum  scelus  censuit,jus- 
sitque  strangutari.  Sed  cum  nxdlo  horum  itinerum 
componipotest  martyrium  Legionis  Thebcvx,  cum 
omnia  posteriora  fuerint  anno  Christi  306,  et 
omnes  scriptores  consentiant,  ab  eo  tempore 
cessasse  persecutionem  per  Occidentem. 

153  Nullus  Catholicorum,  qui  pro  sincera  ha- 
bentPassionemSanctorumAgaunensiumaS.Eu- 
cherio  seriptam  contenderat,  sanctos  Martyres 
post  illum  annum coronatos  fuisse,  igitur  aerehic 
verberat  ministellus,  et  multo  conatu  propugnat, 
qusenegantur  anemine.  Verum,  ubi  ig-itur  inve- 
niemus  (inclamatpag.  133J  quartum  iter  Maximiaui 
in  Gallias,  in  quo  imperator  ille  potuerit  delere  Le- 
g-ionem  Thebajamr1  Nullum  superest  praster  illud, 
cujus  meminerunt  Eutropius  et  Aurelius  Victor, 
confectum,  quando  exercitum  adversus  Bagaudas 
duxit.  Sistamus  hicnonnihilDubordteum,pereay 
quse  a  nemine  in  dubium  vocata  sunt,  tuto  cur- 
rentem,  at  vel  ea  nescientem,  vel  dissimidantem, 
ad  quee  offenderepotuisset.  Demus  tantisper,  cum 
nullo  horum  quatuor  itinerum  in  Gallias  marty- 
rium  nostrum  componi  posse;  multum  aberit  a 
demonstrato  asserto  suo,  quod  negativum  estt 
adeoque  temerarium  et  nullum,  nisi  ostenderit, 
alio  tempore  in  Galliis  agere  cum  exercitu  Maxi- 

mianumnonpotuisse,quodnecprcestitit,necpr£B- 
stare  potuit. 

YaiEtenim  indubitatumest,Herculiumpost  de- 
bellatosanno  Christi  ZSGapudParisiosBagaudas, 
pluribus  annis  in  Galliis  fuisse,  transiisse  non  se- 
mel  in  Italiam,  rursumque  inde  eo  reversum  esse. 
Anno  Christi  287  ibidem  Francos,  Burgundiones, 
aliosque  barbarosfudit,etanno  28S,  superato  Rhe- 
no,in  Germaniam  traduxit  exercitum,et  Aleman- 
nos  variis  cladibus  attrivit.  Quidsequentianno,et 
ubi  plerumque  egerit,  fere  incompertum  est.  Si 
hoc  tempore,  ut  conjectant  plerique,  panegyricum 
suum  primum  coram  Maximiano  dixit  Mamerti- 
nus,  Treviris  fuisse  credipotest  mense  Aprili,cum 
jam  naves,  quas  adversus  Carausium  paraverat, 
per  flumina  in  Oceanum  advectse  essent.  Caruit 
effectu  illa  Romanorum  expeditio,  et  Carausius 
purpuram,  quam  sumpserat,  gerere  impune  in 
Britannia  perexit,et  insulse  imperiumper  sex  aut 
septem  ultra  annos  retinuit.  Reliqua  Hercidii 
gesta  obscura  sunt,  usque  ad  iter  in  Italiam,  quod 
290  cet  291,  Scvvissima  grassante  hieme,  suscepit, 
teste  Mamertino,  Diocletianum,  quieo  ex  Oriente 
advolarat,  conventurus.  Qui  sub  anni  290  finem, 
vel  sequentis  initio  Mediolanum  Augusti  convene- 
rant,menses  ibidem  aliquot  transegerunt,  indeque 
ad  exercitus  suos  reversi  sunt, 

155  Quamdiu  ibi  co?isilia  contulerint  et  quando 
inde  discesserint,  enucleate  auctores  nulli  indi- 
cant;  verumcumMamertinusin  Genethliaco  pag. 
107,  id  imperatorum  felicitati  magme  adscribat, 
quod,  quo  tempore  in  interiora  imperii  seu  in  Ita- 
liam  se  recepissent,  et  otiosi  degerent,  barbari  ani- 
mos  attollere  et  quidpiam  movere  non  sint  ausi, 
verosimile  est,  cvstivos  menses  ibidem  transactos 
fuisse.  Porro  Mamertinus  in  Genethliaco  pag.  101 
scribit,  Maximianum  ex  Gatliis  in  Italiam  pro- 
perantem,  arcem  Monceci  Hevculis  prcVteriisse,  et 
ibidem  pag.  104  ait,  illum  per  Alpes  Cottias  iter 
habuisse.  Promontorium  Monceci  Herculis,  quod 
est  hodiernum  Monaco  in  ora  maris  Ligustici,  in- 
ter  Intemeliam  (Vintimiliam  hodie  appellant,)  et 
Niccvam,  longius  abest  ab  Alpibus  Cottiis,  nec  ve- 
rosimile  est,  festinantem  imperatorem,  sseviente 
hieme,  tantum  fecisse  circuitum.  Quamquam  id 


i.  c. 


VaUaia 


ad  nos  non  pertinet;  certequa  via  regressus  sit  in 
Gatlias,  non  edicit.  Mediolano  Treviros  profecturo 
brevissima  et  Romanis  usilatissima  eratperAlpes 
Graias  et  Valesiam,  ubi  Octodurum  est.  Quid  si 
zgitur  in  hoc  ipso  Maximiani  reditu  contigisset 
carnificina  apud  Agaunum? 

156  Certe  difftcile  esset  Dubordcvo  contrarium  in 
evmcere,  et  discordiam  cum  historia  probare : 
Maximianus  enim,  qui  cum  paucis  in  Italiam 
properaral,potuit  in  reditu  copias  ex  Italia  novas 
in  Gallias  traducere,  imo  et  a  Dioctetiano  aug- 
mentum  exercitus  impetrasse,  forte  adversus  Ca- 
rausium,  cujus  tranquillampossessionemBritan- 
nuvpacato  oculo  aspicerenonpotuit  superbusprin- 
ceps,  memoria  infclicis  adversus  illum  suscepti 
belli  exacerbatus.  Non  legimus  quidem,  illum  ali- 
quidpostea  contra  Carausium  tentasse;  at  conce- 
ptumcumDiocletiano  consilium,  et  fortissimarum 
copiarum  Ccvde,  et  nimia  rei  difficultate  preepediri 
posteapotuit,  Unum  est,  unde  arma  adversus  hanc 
conjecturamdepromere  ministellus  videaturpos- 
se.  Mamertinus  natali  die  Maximiani  Genethlia- 
cum  dixit,  eodem  anno,  quo  ille,  hieme  ScWiente, 
Mediolani  cum  Diocletiano  egerat.  Natalis  dies  E 
Herculii  putatur  fuisse  xwJulii;  eo  igiturmense 
Treviros  redierat,  nec  proinde  potuit  mense  Se- 
ptembri  reversurus  in  Gallias  Agauni  Legionem 
Thebcvam  martyrio  coronare.  Verumexhis,  quie 
Tillemontius  asserit,  aliqua  in  ipsius  chronotaxi 
valde  incerta  sunt.  Mamertinus  in  Panegyri  illa 
bis  asserit,  in  Gemini  natalis  solemnitate  se  dicere, 
quo,  quid  intelligendum  sit,  mdlus  hactenus  satis 
claredocuit. 

157  Mitto,  nihilo  certius  esse,  Hercutium,  eo  '«*»»  «P& 
potius,  quam  quolibet  alio  annidie  natum  fuisse, 
ut  ostendam,  Mamertinum  non  anno  Christi  291, 
quo  cum  Diocletiano  Mediotani egit,  scdverisimi- 
liter  se?nus  Orationem  secundam  dixisse.  Illius 
initio  sic  loquitur  encomiastes :  Sentio  tamen  a 
me,...  hoc  pise  vocis  officium  jure  quodam  sacro- 
sancti  fcenoris  postulari,  ut  exspectationem  sermonis 
ejus,  quem  tuis  Quinquennalibu.s  pra-paraveram ,  hac 
gemini  natalis  praxlicatione  compensem.  Et  post 
aliqua  :  Gaudeo  ig-itur  (si  fas  est  confiteri)  dilatam 
esse  illam  cupiditatcmmeam ;  neque  enim  Orationis 
ejus,  quam  composueram,  faciamjacturam,  sedeam 
reservo,  ut,  quinquennio  rursus  exacto,  Decennali- 
bus  tuis  dicam.  Ex  his  tucutentum  fit,  Ma?ne?ii- 
num,  quam  composuerat,  0?-ationem  dice?*e  non 
potuisse,  eo  quo  statue?*at  et  debebat  lempore.  Ma-  F 
ximianusKalendisAprilisa?iniChristi  201, exacto 
quinto  imperii  anno,  Quinqitennatia  cetebrare 
debuit.  Erat  tum  procul  dubio  adhuc  in  Italia, 
atque  hsec,  nisi  multum  fallor,  causa  fuit,  cur 
Ma?nertinus  nequiverit  coram  ipso  perorare. 
Usque  ad  id  temporis,  mensem  scilicet  Aprilem 
anni  Z§\,MediolanifuisseHcrcidium,pene  certum 
mihi  faciunt,qucV superius  num.  155  adverti,  cum 
etiam  probabilius  videatur,  non  anno  2P0  exspi- 
rante,  sedpotiussequentis  initio  Mediota?ium  Au- 
gustos  convenisse. 

158  Ut  ut  est,  tota  profecto  panegyris  illa  non 
obscure  innuit,  dicta?n  itlam  fuisse,  postquamRo- 
mani  imperii  hostes  ??iutuis  sese  bellis  ct  cladibus 
conficerent.  Inter  varia,  quic  Ma?nertinus  enume- 
rat,  venit  rebetlio  Ormies PerscV adversus  fratre??i 
Varanem,  quam,  sianno  291,  ut  censet  Tillemon- 
tius,  exorta  est,  menseJuliorefewe  ?ion  potuit  Ma- 
mertinus,  ta?xto  inde  te?rarum  spatio  semotustDe- 
nique  TiUe?nontii  opinionem  circa  epocham  dicti 
Panegyrici  forte  quatit  ipse  Mamertinus,  in  con- 
clusione  sic  loquens  :  Gemini  ergo  natales  pias  vo- 
bis  mentes,  et  imperatorias  tribuere  fortuuas,  atque 

inde 


ntcnse  Se 
plcmbri 


384  DE  SS.  MAUIUTIO  ET 

«ctor.       indesanctitatis  vcstra,  omniumque  successuuin  ma- 

J-  c  nat  exordium,  quod  nascentes  vos  ad  opem  grenerfs 

bumani  bona  sidera  et  amica  viderunt :  quas  vobis 

concordiam  Bempiternam,  et  vestrorum  generum 

caritatem,  et  fovendae  reipublioee  studia  conciliant. 

Exc,  inquam,  nescio,  an  suspicionem  injicere  non 

debeant,  ne  forte  non  ante  annum  Christi  292  hsec 

oratio  dicta  fuerit. 

agereet  Le-      159  Etenim  Aurelius  Victor  et  Eutropius,  qui- 

giontm  nc-  ^  ul  dcouitj  Tillemontiussubscripsit,asserunt, 

b'am  Diocletianum  et  Maximianum,  ut  magis  sibi  no- 

vos  creatos  cmares  devincirent,effecisse,  ut,  uxo- 
ribus  repudiatis,  filias  suas  acciperent.  Ei  Vale- 
ria  quide?n  Diocletiani  fdia  Maximiano  Galeno 
junctafuit,  Theodorum  Herculii  privignam  Con- 
stantius  accepit.  Certumest.  quod  multis  probat 
Tillemontius  Nota  xi  ad  Diocletianum,  Constan- 
tium  et  Galerium  csesares  creatos  non  fuisse  ante 
Kalendas  Martii  292.  Jam  vero  dubitari  potest,  an 
non  de  his  ipsis  Augustorum  generis  agat  Mamer- 
tinus,  cum  dicit,  vestrorum  generum  caritatern, 
contracte  scilicet pro  generoram.  Certe  qui perio- 
dum  integram  attentius  perpenderit,  fatebitur, 
nifallor,  si  gQnerum  pro  stirpium  sumatur,  vacil- 
B  laresensum,  qui,cum  de  concordia  interprinci- 
pes  ad  stabiliendam  imperii  felicitatem  unice  sit 
sermo,  perfectissimus  est,  quando  g-enerorum  le- 
gimus.  Atque  tunc  oratio  illa  Mamertini  erit  dif- 
ferendaposicreationemcsesarum,quodpropterea 
eamdem,  opinor,  rationem  fecit  Bucherius  Belgii 
Romani  lib.  7  cap.  6  num.  3.  Et  ha?c  quidem,  ut 
liquet,  certa  non  sunt,  at  saltem  tam probabilia,  ut 
nonsolum  nihil  incredibile  asserant;  verum  etiam 
conjecturam  non  ineptam  fundare  possint. 
ibidcmmur-  160  Ceterum  ut  hicexipsa  historialiquet,  Ma- 
tyrio  ximianum  circa  Octodurum  fuisse,  sic  etiam,  illa 

tacente,  nihil  vetat,  illum  tempore  aliquo  antece- 
denteet  ab  ejus  expeditionibus  vacuo  ibidemegisse 
et  in  Legionem  Thcbseam  sseviisse.  Hactenus  ita- 
que  falsum  est  Dubordsei  assertum  :  pergamus 
Maximiani  annos  percurrere,  tempus  etiam  aliud 
figendo  martyrio  nostro  apium  reperturi.  Cdesar 
dicius  Constantius  mox  classem parari  jussit  ad- 
versus  Carausium  :  at  is  anno  Christi  293  occisus 
est  ab  Alecto,  qui  ejus  loco  tyrannidem  in  Britan- 
nia  arripuit.  Contra  hunc  variis  ante  bellis  in  Bel- 
gicaperfunctus  Constaniius  tandem  anno  Christi 
C  290  paratam  classem  eduxit,  atque  appulsus  in 
Britanniam,  CcVso  in  pugnaAlecto,  insulam  recu- 
peravit.  Hoc  tempore  rursus  in  Gallios  veyiit,  egit- 
que  circa  RhenumMaximianus  Hercuiius,  cavens 
ne,  absente  Conslantio,  aliquid  ibi  barbari  moli- 
reniur,uttcstaturEumeniusinPanegyricopagina 
apudmetW:  Quidibidem  speciaiim  fecerit Maxi- 
mianus,  quamdiuque  moratus  sit,  historia  non 
satis  explicat.  Videtur  sequenti  anno  Mauros  in 
Africa  dcbellasse. 
coronare  161  Id  i/Uerim  certumest,  patere  rursum  tem- 

nonpotuissc.  pUS  ioc(mdo  Sanctorum  Agaunensium  martyrio, 
cui  sane  historia  neutiquam  refragatur .  Aitqui- 
dem  toco  citato  Eumenius,  quod  Maximianus  Rhe- 
ni  limitem,  non  equestribus  neque  pedestinbus  co- 
piis,  sed prcV.sentii¥ sute  terrore  tutatus  sit;  verum 
hxc  de  ingenti  exercitu  intetligi  debent;  recteenim 
o.dvertitTiihnahitiusJynperatoremcopiasaliquas 
secitm  habuisse ;  ct  heec  rursus  optime  cohserent, 
si  Thcb.vam  Legionem,  cum  quapotuit  in  Galiias 
advolare  votuisse,  in  ipso  ingressu  Ccvsam  statuas. 
Inutile esset  reliquosHercutii annos  usque  ad  ma- 
gnx  persecutionis  initium  percensere  singulos, 
sufficere  Dubordteo  debent  assignati  hactenus, 
quibas  2>assio  Sanctotntm  Agaunensium  sic  illi- 


SOCUS  TI1EJ3.EIS  MM. 

gari  potest,  ut  non  credam,  quempiam  ostensu-  D 
rum,  quod  histornv  contradicat,  qui  id  asseruerit. 
Redco  ad  primamMaximianiexpeditionemadver- 
sus  Bagaudas.  sub  cujus  initium  passim  figitur 
Thebcvorum  martyrium,  quamque senieniiammi- 
nistcllus  talibus  argumentis  impugnat,qucvsiquid 
valent,  fere  omnia  valere  pariter  debent,  adver- 
sus  tempora,  qucV  assignavi. 

1G2  liaque  posiquam  recensuit  opiniones  varias  FutUia  mnt 
auctorumdissidentiumsuperanno,quoMaximia- 
nus  Augustus  creatus  est,  et  parergis  aiiispturi- 
ma  fcedavit  folia,  Primo  (inquit  pag.  HOJ  nemo 
in  historia  Komana  non  plane  novus,  credet,  Maxi- 
miauum  recens  in  imperii  societatem  assumptum, 
auctoritate  propria  Leg'ionem  integram  jussisse 
perimi.  Quamvis  Diocletianus  illum  Augustum 
creasset,  jus  indivisum  habebant  in  imperium,  in 
provincias.in  exercitus,  in  legiones.  Esto  hsec  vero 
sint,  qitcV  profecto  non  sunt  certa.  Quisquis  histo- 
ricos  et  alios  auctores  contemporaneos,  Mamer- 
tinum  et  Eumenium  legerit,  summam  inter 
imperaiores  illos  concordiam,  morumque  simi- 
litudinem  ubique  assertam  inveniet ;  sic  tamen, 
ut  Diocletianum  timiditas,  Maximianum  audacia 
distinxerint.  Lactantius  lib.  de  Mortibus  perse-  E 
cutorum  cap.  7  scribit :  Hic  (Diocletianns)  orbem 
terrffi  simul  et  avaritia  et  timiditate  subvertit.  Et 
capite  sequenti  eumdem  rursus  timiditatis ,  Maxi- 
mianum  vero  ferociseeicrudetitaiis  arguit.Quam- 
vis  itaque  et  indivisum  inter  se  imperium  habuis- 
sent  imperatores,etintantamperniciemet  cladem 
exercitus  forte  non  consensurus  fuissei  Diocletia- 
nus,  id  profecto  non  evincitt  eam  a  Maximiano 
patratam  nonfuisse. 

163  Stoliditas  ejus  ab  Eutropio,  superstitio  a  urgtmenta, 
MamertinOyCritdelitas  ab  omnibus  assertascripto- 
ribus  faciunt,  ut  mirari  non  debeamus,  tale  quid 
ausumesse  machinari,etiam  inconsulto  Diocietia- 
no,  quem  et  paritm  timere  debuit,  et  cujus  forte 
etiam  iniquam  in  Christianos  mentem  perspectam 
haberepotuit.  Qucvcumque  crudelia  consilia  sic 
tegere  noverat  Diocletianus,  ut  aiiis,  non  sibi  ad- 
scriberentur,  teste  Lactantio  laudato  cap.  xi.  Ad- 
verterit  hoc  Maximianus,  nec  ingratum  coliegse 
facturum  se  arbitratits  s^homo  natura  ferus,  nihil 
sic  fingetur  ab  Herculii  indole  dtienum,  qui  etiam 
ex  perversx  politices  regulis  censerepotuit,minus 
sibi  timendum  esse  ab  inerti  ira  Diocletiani,  si  is 
forte  factum  suum  improbaret,  quam  ab  ea  Le-  F 
gione,  quse  communia  cum  hostibus,  quos  debella- 
tum  properabat,  sacra  haberet.  Sane,  ut  ut  non 
contendam,  Bagaudas  veram  omnes  fidem  ample- 
xos  fuisse,  verosimile  tamen  est,  Christianos  in- 
ter  iilos  non  paucos  fuisse,  sicut  omnino  certum 
est,jam  tum  Gallias  sancise  fidei  htmine  fuisse  il- 
lustraias,  quse  sola  sufficiunt,  ut  tam  perversa  su- 
spicio  ab  idolorum  sacerdotibus  injici  Maximia- 
no,  veiin  ipso  nascipotuerit. 

164  Hoc  itaque  ministelli  argumentum  non  est,  <zul'&us  cm_ 
qualepromiserat.Audiamustamen  illumsibiblan-  ctxm  cu?"'' 
dientem  pag.  110.  Ostendimus  (inquit)  auctorem 
commentiistius  (Passionis  S.Mauritii  etSociorum) 
verisimilitudinem  non  observasse.  Quamquam,cum 
facta  quaepiam  sint  certa,  licet  a  verisimilitudine  ap- 
pareant  aliena,  subnectimus  fortius  aliquid  con- 
jecturis.  Enimvero,  si  daremus  Dubordseo, 
qucvcumque  de  martyrio  Thebseorum  narran- 
tur,  apparere  contraria  indoli  Maximiani  adjun- 
ctisque  temporis,  quo  ponuntur  contigisse,  7'atio- 
cinium  ejus  non  nisi  conjecturam,  eamque  satis 
levem  fundaret,  nisi  ostenderet  nobis,  ab  intpera- 
toribus  ira,  furore,  aliave  animi  perturbatione 

abreptis 


DIE  VIGE8IMA  SECUNDA  8EPTEMBRIS. 


A  abreptis  nihil  umquam  insolitum  actum,  nihil 
■  contra  politices  regutas  peccatumumquam  fuisse , 
imo  nec  peccari  potuisse.  Ostendimus  contra,  nec 
ab  Herculii  indoie,  nec  a  temporis  adjunctis  alie- 
num  esse,  quod  asseritur  .-  nihil  igitur  superest, 
quod  exigere  ministellus  possit.  Pagina  143  aliud 
cudit  argumentum,  quod  ut  jamjarn  monuit,  con- 
jecturis  fortius  est.  Ejusverba  contraho.  Marner- 
tinus  in  Genethliaco  Maximiani  sub  finem  dicit  : 
Utvero  lucem  gentibus  extulistis,  exinde  salutares 
spiritus  jug-iter  manant. 
mariyrium  165  Consonat  Eusebius  tib.  Scap.  \3scribens  : 
Igitur  antequam  bellum  nobis  indictum  esset , 
quamdiu  imperatores  placito  ac  benevolo  erga  nos 
animo  fuerunt  ,  quanta  copia  omDium  bonorum, 
quantaque  felicitate  abundaverit  imperium  lloma- 
num,  quis  explicare  sufficietp/w  eumdem  sensum 
citato  libro  cap.  1  ita  ioquitur :  Qualem  quantam- 
que  gloriam  simul  ac  libertatem  doctrina  veraa 
erg*a  supremum  Deum  pietatis,  a  Christo  primum 
hominibus  annuntiata  ,  apud  omnes  Grascos  pa- 
riter  et  barbaros  ante  persecutionem  nostra  me- 
moria  excitatam  consecuta  sit,  nos  certe  pro  me- 
B  rito  explicare  non  possumus.  Argumeuto  esse  pos- 
sit  imperatorum  beniguitas  erga  nostros,  quibus 
reg*endas  etiam  provincias  committebant,  omni  sa- 
criticandi  metu  eos  liberantes  ,  ob  singularem  , 
qua  in  relig"ionem  nostram  affecti  erant ,  bene- 
volentiam.  Quid  opus  est  dicere  de  iis,  qui  in 
imperatorum  palatiis  versabantur.  Quid  de  impe- 
ratoribus  ipsis,  qui  domesticis  suis  eorumque  uxo- 
ribus ,  liberis  ac  servis  ea  ,  quse  rcligionis  suse 
erant ,  tam  verbis ,  quam  factis  libere  exequendi 
coram  semetipsis  potestatem  dederuut ,  ipsis  ob 
hanc  fidei  suas  libertatem  gloriari,  ac  se  ostentare 
quodammodo  permittentes,  eosque  pra*  ceteris  omui- 
bus  ministris  praacipuo  quodam  amore  complecte- 
bantur? 
Sanctorum  166  Etpostpauca  :  Similiter  et  sing^ulis  ecclesia- 
Agauncn-  rum  antistitibus  summum  honorem,  cultum  acbe- 
nevolentiam  ab  omnibus  tam  privatis,  quam  pro- 
vinciarum  rectoribus  deferri  vidisses.  Jam  vero 
quis  innumerabilem  hominum  quotidie  ad  fidem 
Christi  confugientium  turbam,  quis  numerum  ec- 
clesiarum  iu  singulis  urbibus,  quis  illustres  popu- 
lorum  concursus  in  aedibus  sacris  cumulate  possit 
describere?  Hasc  et  hujusmodi  alia  ibidem  Euse- 
bius,  quibus  Gallicerecitatis,  quxrit  Dubordcvus: 
C  Quiscredat,  Leg-ionem  Theba^am  peremptam  fuisse 
eo  tempore,  quod  Mamertinus  et  Eusebius  uobis 
describuntPTempusne  pacis,  benevolentiffi  et  feli- 
citatis  appellari  potest,  tempus,  quo  sex  mille  sex- 
centi  viri  crudelissime  necati  sint?  Dicitur  Maxi- 
mianus  eos  capitis  damnasse,  quod  renuerent  idolis 
sacrificare,  et  jamjam  docuit  nos  Eusebius,  Maxi- 
mianum  et  Diocletianum  provincias  sic  Christianis 
reg^endas  dedisse,  ut  eos  etiam  a  sacrificiorum  ne- 
cessitate  exemerint. 
iUirju,;  no>,  1G7  Respondeo  :  Quiattentius  Mamertinum  et 
posse  Eusebium  tegerit,  facile  judicabit,  hunc  de  iis 

partibus  Orientis,  ubiversabatur,  dequesolo  Dio- 
cletiano  agere,  illum  hic  audiri  non  debere.  Ma- 
mertinus  panegyrim  coram  Maximiano  dicens, 
adulatorum  more  silet,  qxav  in  principe  suo  tau- 
dare  non  poterat  ipsa  gentititas;  alia,  qitcV  Ma- 
ocimiano  dedecori  vertebantur,  contrariis  etogiis 
mendacissime  convertit.  Testor  inter  alia  siten- 
tium  ejus  deinfelici  successu  expeditionis  contra 
Carausium,  quem  astute  tegit,  testor  hsec  ipsa, 
qucB  de  felicitate  imperii  sub  Maximiano  menti- 
tur,  aliorumomnium  scriptorum  testimoniis  con- 
traria.  Audiamus  Lactantium  de  Mortibus perse- 
Septembris  Tomus  VL 


cutorum  cap.  8.  Nam  cum  ipsam  imperii  sedcmte-       «croi* 
neret  Italiam  subjaeerentqueopul'  Lfle  provin- 

cite  vel  Africa  vcl  Hispania,  non  erat  in  custodiendis 
opibustam  diligens,  qviarum  illi  copia  suppetebat. 
Et  cum  opus  esset,  non  deerant  locupletissimi  se- 
natores,  qui  subornatis  indiciis,  affectasseimperium 
dicerentur,  ito  ut  effodercntur  assidue  lumina  sena- 
tus.  Cruentissimus  fiscus  male  partis  opibus  afflue- 
bat. 

IflS  Jam  libidoin  homine  pestifero  non  modo  ad  exped,t,>,n, 
corrumpendos  morcs,  quod  est  odiosum  ac  detcsta-  ewUra  Ba~ 
bile,  verum  etiam  ad  violandas  primorum  filias.  °audat' 
Nam  quacumquc  iter  fecerat,  avulsie  a  consprotu 
parcntum  virg-ines,  statim  pnesto.  llis  rebus  beutum 
se  jurlicabat,  his  constare  felieitatcm   imperii  sui 
putabat,  si  libidini  et  cupiditati  malaMiihil  dene- 
g-aret.  Addantur  his  Victoris  de  inaudita  et  spur- 
cissima  ejus  libidine  et  crudelitate  testimonia;  et 
frustraassertamaMamertinoimperiitantamfeli- 
citatem  qiucremus.  Scio,  non  paucos  scriptores, 
quod  de  Africa  et  Hispania,  nulla  de  Galliismen' 
tio  fiat,  suspicari,  dcpingi  hic  Maximianum,post- 
quam  inter  quatuor  divisum  esset  impei  ium,  fe- 
rocientem;  at  alii  non  pauviores  numero  conje-  E 
ctant,  velAfrica  vel  Ilispania//*  textumex  margi- 
ne  irrepsisse;  iis  certe  rejectis  verbis,  sensus  ctarior 
et  purior  phrasis  est.  Quidquid  tamen  sit,  cuti 
mo  derepente picsshnus  fiat,  ejus hic descriptain- 
doles  Mamertinum  merito  adulationis  arguit,  cu- 
jus  etiamsi  convinci  certis  rationibus  nonposset, 
munus  oratoris,  quod  coram  Maximiano  exer- 
cuit,  merito  suspectum  reddit. 

169  Quod  ad  Eusebium  pertinet,  et  is,  si  aliis  ««  '««« 
scriptoribus  cretiinrus,  feiicitatcm  primorum  sub 
Diocletianotemporumliberaliuspaidoexaggerat, 

nisi  forte,  quse  in  PaLvstina  vicinaque  JEgypio  vi- 
derataccidisse ,  ad  totumimperium  traduxit.Certe 
res  Occidentis parum  sibiperspectasfuisse,pluri- 
buslocisprod U,clprofitctureiiam  eodem  cajyiteVd, 
non  nisi  ea  pertractare  se  vcdc ,  quse  in  Oriente,et 
iis  quidem provinciis ,  quibus  proximus  erat,  con- 
tigissent.  Denique  furorem  hunc  momentaneum 
Maximiani  et  ignorare  facillime  potuit,  et  si  il- 
lum,  quod  videtur  minus  verisimite  ,  audiverat, 
parum  id  ad  totius  reliqui  orbis  quietem  compa- 
ratum  videri  potuit,  quapy^opter  ct  ab  eo  rcfc- 
rendo  forte abstinuit.Eodcni  recidit, et eadem  fere 
responsione  refeUHnr,  tertia  a  ministetto  mota 
dtjjicidtas.  Aperte,  inquit,  edicilEusebius,  TuiD  di-  F 
vina  ultio  lcvi  brachio,  ut  solet,  integro  adhuc  Ec- 
clesia3statu,  et  fidelium  turbis  libcre  conveniontibus, 
sensira  ac  modcratc  in  nos  coepit  animndvertere,  or- 
sa  primuin  pcrsecutioue  ab  iis,  qui  militabant;  ubi 
de  magnte  persecutionis  ewordio,  qux  anno  801, 
adeoque  dudumpost  expediiionem  Maanmiam  in 
Gallias,  contigit. 

170  Et  itlud  qitidcm  vcrum  est;  at,  quiasscrit,  jmteame 
tumprimum  latumfuisseedtch>ni  adversus  Chri- 
stianos  mitites,  secundum  quod,  nisi  paruissent, 
militia  omnes  sotverentur,nonexclr<hi {»cidia- 

rem  aliquam  in  Mitites  aliquot  animadversionem, 
quam  etiam  facile  potuit  ignorasse.  Certe  ex 
bus  rursum  diaiectictv  regutis  kocsuum  ratiocu 
niumpaq.  150,  Milites primi gencralem persecu- 
tionem  expertisunt;  Agaunenses  Martyresin  mi- 
UtiamerebantiergoantemagnwpersecuHonisinu 
tium  non  suntpassi,  deduxcni  ministeltus,  non 
capio;  eodem  enim  ego  <>nncam,  antesecvit  I 
tium  nultos  uspiam  milites  pro  Christo  passos  es~ 
se,  quod,  ut  ut  Sanctorum  btasphemus  osor  est, 
opinor,  non  admittet.  Ceterum  hoc  capite  sua  Dis- 
sertationis,  suis  iterum  paralogismis  implexus 

47        P-  Petrum 


ivcTons 
J.  C. 


mngnx  per- 

tccuitonis 

initium 


13 


Ejtttdcm  cr- 
rores  ulti 


etpurcrgu. 


;•:;,;  DE  SS.  MAURITIO  ET 

P.  Petrutn  Franciscwn  Ckiffletium  vindicat  Du- 
bord<vus.  Iniquam  ejus  suspicionem  de  Actisa 
Chiffletiopro<h<ctissuperiusexplosimus.Hicpag. 
131  et  seqq.  agnoscit,  aptissimum  tempus,  quo  to- 
cari  martyrium  Sanctorum  nostrorum  possit,  es- 
seexpeditionemMaximianicontra  Bagaudas;  ad- 
vertit  epocham  illam  in  Actis  interpolatis  Suria- 
nis  expressam  esse,  minime  vero  reperiri  in  Ms. 
Jurensi  P.  Chiffletii. 

171  Censet  itaque  futurum  fuisse,  ut  non  nisi 
stolide  sibi  Chiffletius  de  invento  suo  apptausisset, 
nisiin  Surianis  Actis  occurrissct  Sigismundire- 
gis  mentio;  et  sic  simulprobat  bonam  Chiffletii  fi- 
dem,  talia  Acta  edentis,  qualia  repererat,  nec  dele- 
iHriproculdubiOj  quodActa  sua  commendare  po- 
tuisset,si  Suriana  Acta,  utministellus  ridiculesu- 
spicatur,  correxisset.  Eodem  capitepag.  137  mi- 
ratur,Baronium,qui  Surianis  Actis  usus  est,  ubi 
epocha  illa  exprimitur,  martyrium  Legionis  The- 
tsese  illigasse  anno  Christi  297,  duodecimo  scilicet, 
postquamMaximianuscopiasadversusAmandum 
et  JElianum  eduxerat.  Mirarer  mirantem  mini- 
stellum,  nisi  illum  refellcndo  persuasum  omnino 
haberem,  quod  ea,  qitcV  adfert  et  impugnat,  vel  non 
legerit,  vet  prtccipitanti  oculo percurrerit.  InSu- 
rii  Actis  prwter  m,entionem  de  Bagaudis,  quccpro 
martyrii  epocha  ponitur,  occurritalia,  qucvvix, 
imo  nevixquidem  cum  hac  componi possit. 

172  Sub  cxordiumlegitur ;Hi  ig-iturmilitesChri- 
stianse  religionis  ritum  Orientali  traditione  ab  Hie- 
rosolymitana?  urbis  episcopo  susceperant,  fidemque 
sacram  virtuti  et  armis  omnibus  prasponebant.  Ad 
urbem  quippe  Romamitinere  atting-entes,  eamdem 
Christianitatis  fidem,  quam  acceperant,  apud  bea- 
tum  Marcellinum  praedictffi  Romanae  urbis  Pontifi- 
cem  confiYmvi\!eT\mt.  MarcellinusPontifex  creatus 
est  anno  Christi  296;  non  igitur,  eo  sedente,  Ro- 
mam  venerunt  sancti  Martyres,  si  undecim  ante 
annis  passi  fuerint,  atque  ita  pugnant  luv  duse  epo- 
chse,  Papebrochius  noster  in  PropyLvo  Maji  ad 
S.  Caji  PapcV  decessoris  S.  Mareellini  Acta,  illas 
combinare  conatur,  suspicaturque,  Pontificis  ti- 
tulum  per  anticipationem  Marcellino  tribui  in 
Actis  Surianis, Martyres  vero  nostrosab  eodem  in 
fideconftrmatosquidemfuisse,sedjiissuPontificis 
S.  Caji,  qui  annos  xn  sedit,  cum  scilicet  Marcelli- 
nus  adhuc  tantum  esset  Romanse  Ecclesue presby- 
ter  in  aliquo  Urbis  titulo.  Sic  utcumque  salvantur 
ambse  epochse.  Verbis  exPassione  Suriiallatis  vim 
aliquam  inferre  noluit  Baronius;  itaque  cum  alte- 
rutram  epocham  rejiciendam  censeret,  illam  reti- 
nuit,  qiuv  est  a  Marcellini  Pontificatu,  cuiproinde 
passionemMartyrumAgaunensiumiltigavit.Tan- 
tum  miratus  non  fuisset  ministellus,  si  tam  probe 
chronotogiam  Pontificiam,  quam  Joannie  Papissx 
ridiculam  fabxdam  cailuisset. 

173  Capite  Dissertationis  sUcV  16  ostendere  ni- 
titur,  Bagaudas  non  fuisse  Christianos,  ubi  sic 
aera  verberat,  ut  pluribus,post  ea,  qucvsuperius 
paucis  strinxi,  refetlere  ejus  hypercriticam  super- 
vacaneum  ducam.  Fuisse  sub  finem  secuti&spar- 
sam  lateper  Gallias  Catholicam  fidem,  non  nisi  is 
negare  potest,  qui  monumentis  nidlis  fidem  ha- 
bet.  Inter  Bagaudas,  simplex  rusticorum  genus, 
fuisse  atiquos  Christianos  est  omnino  verisimile. 
Fides  Christiana  docet  nos,  vexationes  patienter 
toierare,  rebeUionem  prohibet.  At  tam  difficiiem 
doctrinam  non  omnes  semper  homines  sequuntur, 
neque  eo  ipso  tempore  sancti  omnes  evadunt,  quo 
sanctam  fulem  suscipiunt.  In  errore  igitur  fuisse 
BagaudcV  Christiani  potuerunt.  Quamquam  ex 
Salviano  discimus,  non  ideo  eos  anna  sumpsisse, 
quodfidei  Christianx  causa  vexarentur,  sed  quod 


SOCIIS  TIIEB^EIS  MM. 

a  judicibus  et  preefectis  prxscriptionibus ,  rapi-  D 
nis,  exactionibus  et  inductionibus  tributariis  de- 
vorarentur,  ut  loquitur  Salvianus,  nec  eorum  que- 
retcV  audirentur,  sed  indies  mala  ingravescerent, 
qucV profecto  facile  titidum  eorum  rebellioniprse- 
texere  potuerunt.  Quidquid  tamen  sit,  esse  inter 
illos  Christianipotuerunt,  etsinon  fuerint,  potuit 
id  suspicari  Maximianus,  atque  sic  difflatur  tota 
hic  ministelli  critica. 


%  XII.  Examinatur   Tillemontii   et 

Bailleti  critica  de  Actis  Eucheria- 
nis,  et  inquiritur,  an  martyrium 
Sanctorum  Agaunensium  magnse 
persecutioni  illigari  non  possit? 
Dubordseani  circa  hsec  errores. 

Tillemontius,  et  illum  presse  sequi  solitus  Bail-  pa8Si0  pr,'. 
letus,  circa  Acta  Sanctorum  nostrorum,  qurn  n|«na 
Chiffletius  ac  deinde  Ruinartiusediderunt,vacil-  E 
lare  videntur,  vei  saltem  sibi  non  ubique  constant. 
Admittunt,  iliaaS.  Eucherio  Lugdunensi  episco- 
po  sub  medium  secidi  quinti  scripta  esse,  imo  id 
habentpro  indubitato.  Hinc  summam  auctorita- 
tem  hujus  Passionis  sic  agnoscunt,  ut  tamen  ali- 
binon  satis  illi  tribuant,  maxime  circa  epocham 
martyrii.  Etenim  xderque  statuit,  passos  esse  The- 
bcvos  Martyres  primo  anno,  quo  Maximianus  Her- 
cidius purpuram  gessit,  et  ad  sedandos  in  Galliis 
tumuitus  a  Bagaudis  excitatos  profectus  est,  quod 
tamcn  cum  S.  Eucheriiverbis  non  videtur  compo- 
niposse.  Hauserunt  fundamentitm  opinioni  su3e 
ex  interpolata  Surii  Passione,  de  qua  eorum  criti- 
camsequenti  §  discutiemus.  Cumpro  sinceris  ha- 
beant,  qucvcumque  Eucherius  narrat  alia,  ettem- 
pus  martyrii  ex  iisdem  percepisse  sanctus  scri- 
ptor  censeri  debeat,  ex  quibus  martyrium  cum 
suis  adjunctis  intellexit,  iliique  non  hoc  magis 
ignorare,  quam  cetera  debuerint,  credo,  parem 
S.  Eucherio  fidem  hic  habendam,  quam  illi  alibi 
non  negamus,  nisi  aiiquid  absolute  suadeat  illum 
deserere,  quod  nunc  inquiro. 

175  Juverit  autem  preemonuisse,  quod  pluribus  quxS.Eu- 
infra  ostendam,  nuttius  penes  me  ponderis  esse  chuiotrib\A> 
Sitriana  Acta  in  hoc  saltem  puncto,  quod  Euche- 
rianis  Actis  sic  ab  interpoiatore  adjectum  legi- 
tur,  ut  satis  aperte  videatur  S.  Eucherii  assertis 
adversari.  Nullum  his  certe  uspium  verbum  ha- 
bet,  quod  innuat,  passionem  sanctorum  Agaunen- 
sium  Martyrum  ad  primam  titaximiani  in  Gal- 
lias  expeditionem  referendam  esse.  Habent  qui- 
dem  Acta  a  Chiffletio  edita,  Hi  (sancti  Martyres 
nostrijin  auxilium  Maximiano  ab  Orientispartibus 
acciti  venerant;  sed  nusquam  asseritur,  quodtum 
primum,  cum  passi  sunt,  advenissent;  nusquam 
quodHerculioadversus  Bagaudas  moventi,  auxi- 
lio  missi  sint;  nusquam  denique,  quod  tamen  so- 
lita  fide  pag.  131  refert  Dubordmus,  quod  tum 
temporis  necati  sint.  Scribit  S.  Eucherius  :  Maxi- 
mianus  non  longe  aberat,  nam  se  circa  Octodurum 
itinere  fessus  tenebat,  sed  neque  hinc,  neque  ex  se- 
quentibus  conficitur,  imperatorem  ex  Italia  po- 
tius,  quam  ex  Galtiis  eo  tum ,  cum  Legionem 
Thebcvam  martyrio  coronavit,  advenisse;  ita  ut 
solis  hactenus  Chiffletii  Actis  inhserenti  pro  epo- 
cha  martyrii  essepossit,  quodcumque  tempus,  quo 
potuit  apud  Veragros  cum  copiis  agere  Maximia- 


tur,  apcrtc 
suadct 

F 


nus. 


MQAlibi 


A 

nwtyrimn 
Sanctorum 
niagnx  per- 
secutioni 


B 


ittiganditm 
esse.  Idem 
suadetur 


ex   Actis  S. 
Victoris 
murtyris 
MassUicnsis. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SKPTEMBRIS. 

176  Alibi  epocham  distinctius  assignat  sanctus 

scriptor,  gucV  an  admitti  non  possit,  videamus. 
Itaquc  S.  Eucherius  Passionem  sic  orditur ;  Sub 
Maximiano,  qui  Komana;  reipublicffl  cum  Diocle- 
tiano  colleg-a  imperium  tenuit,  per  diversas  fere 
provincias  laniati,  aut  interfecti  suntMartyrum  po- 
puli.  Idem  namque  Maxiniianus,  sicut  avaritia,  li- 
bidine,  crudelitate  ceterisque  vitiis  obsessus  furebat, 
ita  etiam  g-entilium  ritibus  deditus,  et  erga  Deum 
c»li  profanus,  impietatem  suam  ad  extinguendum 
Christianitatis  nomen  armaverat.  Si  qui  tunc  Dei 
veri  cultum  profiteri  audebant,  sparsis  usquequaque 
militum  turmis,  vel  ad  supplicia  vel  ad  necem  ra- 
piebantur,  ac  velut  vacatione  barbaris  g-entibus 
data,  prorsus  in  relig-ionem  arma  commoverat.  Erat 
eodem  tempore  in  exercitu  Legio  militura,  quiThe- 
bsei  appellabantur.  Mitto  ex  laudatis  Actis  locos 
alios  nonpaucosexcerpere,  qui  si  non  manifeslius 
in  eamdem  sententiam  inducant,  sunt  sanejam 
relatis  simillimi,  et  lectorem  eruditum,  qui  Acta 
Surii  non  viderit,  vel  alium  quemtibet  prsejudi- 
ciis,  quse  ex  illis  hausit,  vacuum  requiro,  interro- 
goque,  an  non  sentiat,  hujus Passionis  scriptorem 
agere  de  universali  quapiam  et  atroci  persecu- 
tione,  cum  ad  perqutrendos  undequaque,  et  ad 
supplicia  pertrahendos  Christianos,  milites  adhi- 
berentur.  Fallor,  si  talisquispiam  negare  audeat: 
claranimium  mihi  verba  apparent. 

177  Neque  negat  id  etiam  Tillemontius,  sed 
contra  aperte  fatetur,  martyrium  Sanctomm 
Agaunensium  ad  magnam  pcrsecutionem  deci- 
mam  referri  ab  Eucherio.  Ast  contendit,  in  eo 
illum  errasse,  uti  et  scriptores  nonnullos  alios,qui 
similiter,  quse  ante  sub  Maximiano  contigerant, 
huc  pertraxerunt .  Verum  nescio,  an  hsec  illius 
censura  non  sit paulo  iniquior.  Etenim  si  penitius 
ejus  opinionem  inspiciamus,  disquiramusque, 
quare  contendat,  Thebseorum  csedem  necessario 
ad  expeditionem  contra  Bagaudas  referendam 
esse,  inveniemus,  solum  fere  ejus  fundamentum 
esse,  asseri  id  in  Actis  Surianis.  Certe  quas 
aliunde  verisimilitudines  pro  sua  sententia  corra- 
dit,  non  videniur  tantse  esse,  ut  difficultates  oc- 
currentes  penitus  elevent,  sicut  in  decursupare- 
bitInterimnemodiffUebitur,perperamauctorita- 
tem  ignoti  hominis,  seculo  (ut  censet  Tillemontius) 
septimo  scribeniis,  asserentisque ,  martyres  The- 
bseos passos  esse,  cum  bellum  adversus  Bagaudas 
pararet  Maximianus,  anteponi  auctoritatiS.  Eu- 
cherii,  auctoris  gravissimi,  qui  medio  seculi  v 


337 


vixit,  nisi  hujus  errorem  aliorum  aiiunde  testi- 
monia  convincant.  Antequam  illa,  quse  hactenus 
protata  invenio,  discutiam,  videamus,  quseS.  Eu- 
cherii  asserto  non  parum  favent. 

178  Quo  loco  apud  me  sint  Acta  S.  Victoris 
Massiliensis,  Gommentarii  hujus  §  2  num.  30  et 
seqq.  significavi.  Ibi  ita  legitur :  Maximianus 
enim, cum  pro  Sanctorum  sanguine,  quem  per  totum 
orbem  crudelius  aliis,  maximeque  per  totas  Gallias 
crudelius  fuderat,  et  praecipue  profamosissimailla 
Thebaeorum  apud  Agaunum  caede,  nostrorum  pluri- 
misnimiumterribilisfactus,Massiliamadvenisset... 
tota  rabie  bellum  indicit,  Christicolasque,  nisi  sa- 
crificent  idolis,  exquisitis  mortibus  deperire  jubet. 
Aique  hse  in  Passionibus  variis  istius  sancti  Mar- 
tyris,  quas  vidi,  totidem  fere  verbis  referuntur, 
quibus  non  obscurius  harum auctor ,quam Eucjie- 
rius  de  generali  persecutione  loquitur.  Porro  eo- 
dem  circiter  tempore  S.  Victoris  martyrium  et 
Sanctorum  nostrorum  csedes  contigit,  cum  in  hu- 
jus  Actis  inter  recentia  Maxhniani  scel&ra  famo- 
sissima  narretur  Thebseorum  apud  Agaunum 
carnificina.   Ruinartius    Thebseorum  certamen 


anno  28G  illigat,  fassusque,  iltud  ad  an» 
riores  differri  posse,  martyrioS.  ViHoris  Massi- 
liensisannos  290  veVm  assignat,quo<\tum,inquit, 
Maximiauus  apurt  Massiliam  versaretur.  Ego  pro- 
pter  aperta  scriptoris  verba  utrumque  arctissi- 
mo,  quo  potest,  temporis  intervatlo,  et  proinde 
umus  anni  rotundi  periodo  innectendum  marty- 
rium  credo. 

1 79  Passum  esse  S.  Victorem  menseJulio,  consi- 
gnata  in  Fastis  Ecciesiastnis  <<>l(stans  ejusdem 
tllo  mense  memoria  suadet.  Propter  eamdem  ra- 
tionem  non  immerito  suspicamur,  Sanctos  Agau- 
nenses  xxn  Septembris  coronatos  fuisse,  Igitur 
S.Victorismartyrium  crit  iUigam/am \tnensiJulio 
anni  subsequentis  Septembrem,  quo  Thebseipassi 
^^'''■EharirroqxieiUigandummagnc-ppersecutioni 
decimas,  si  Eucherio  et  auctori Passionis  S.  Victo- 
risquem  Tillemontius  Monument.  ecctes.tom.\ 
pag.hld  asserit  esse  Cassianum,  aut  alium  certc 
virum  gravem  ejusdem  irmjxrrisveletiamante- 
rioris,ftdemhabeamus.IdemquidemTillcrnontius 
Nota  2  ad  Martyrium  S.  Victoris  pag,  V>1,  hunc 
etiam  scriptoremejusdemei*roris  arguitjpso  mox 
initio  sic  obse?*vans  :  Doctissimi  viri  seculi  v  inter- 
dum  minusnorantadjuncta  rerum,  qme  praeceden- 
tibus  seculis  contig-erant,  ut  observavimus  de  S.Eu- 
cherio  in  Historia  S.  Mauritii.  Nemo  itaque  mirari 
debet,  si  epocha  martyrii  S.  Victoris  confuse  sig-nata 
est,  et  ita,  ut  neg-otium  facessat;  nimirum  quia,  ut 
paulopostsignificat,Actaillasupponunt,imonon 
obscure  asserunt,  Passionem  S.  Mauritiipersecw- 
tionis  magnse  tempore  contigisse. 

180  Atque  ita  gravissimi  duo  scriptores  inscitiae 
et  erroris  arguuntur  in  rebus,  a  quibus  tantum 
uno  alterove  seculo  aberant,  et  in  quibusperdi- 
scendis  opermn  diiigentiamquese  posuisse  testan- 
tur.  Neque  vero  rationes  tanti ponderis  sunt,  qum 
proferuntur,  itt  hunc  nobis  errorem  indiibitatum 
faeiant.CerteTillemontiusNotaVZadActaS.Mim- 
ritii  tom.  4  Monument.  jxtg.  698,  ubi  epocham  no- 
stram  ex  professo  examinat,non  nisi  duas  adferl , 
easque prorsus  levissimas . Harum  alteraest,  quod 
Bagaudarum  tumultus sedati  fuerint  ante  annum 
288,  itautde  illis nihii memoratum  amplius  inve- 
niatur  sub  Diot  tetiano ,atque  adeo  contra  eos  non 
moverit  Maximianus postannum  303,  seumagnai 
persjecutionis  initium.Atque  hsec  sunt  plane  certa; 
at  Tiliemontius  ita  ratiocinando  prseconcepta  ex 
Surii  Passione  prsejudicia  prodit,  neque  < 
aliunde  didicit,utjam  non  semeladverti,  inexpe- 
ditione  adversus  Bagaudas  martyrio  coronatos 
fuisse  Thebicos,  quam  ex  Actis  illis  interpolatis, 
quse  cum  nullius  in  hac  re  auctoritatis  sint,  contra 
aperta Eucheriiverba  evincere nihilpossunt. 

181  Alteram  hanc  ibidem  rationem  atlegat.  Prce- 
terea,  inquit,  non  probatur,  imo  ncutiquam  verisi- 
mile  est,  Maximianum  copias  in  Gallias  ducendas 
habuisse  anno  cccm,tv?/  ccciv .Verum est quod nui- 
lus  forte  id  probandum  susceperit,  quod  probari 
neutiquam  debet  i  neqxie  enim  S.  Eucherius  asse- 
rit,  neque  aliunde  necesse  est  credere,  Sanctori<,,t 
Thebseorum  certamen  tunc  contigisse,  cum  e.rr,  ■•  ■>  - 
tum  in  Gallias  ad  betticam  expeditionem  aliquam 
duceret  Maximianus.  Imo  Eucherii  verba  talia 
sunt,  ut  destinatas  pertrahendis  ad  necem  Chri- 
stianiscopiassolumhabuissevideaturtquodquare 
tam  sit  a  verisimilitudine  alienumt  ego  hactenus 
nonsatisvideo.Sanehiec,  quse ibidem  Tiliemoutius 

sohi  mifrrl.,  iiOii.su/ficiunt,  ><i  rrrh' ,,>  nobis  S.  Eu- 

cherii  errorem  faciant.  Fortius  est  contra  Euche- 
rium,quod  Nota  2  ad  S.  Victorem  Mass/h--r\< m 
loco  citato  sic  paucis  intorquet  argumentum.  Po- 
tuit  Maximiauus,  inquit,  Massilia;  fuisse  menseJulio 

anni 


J.C. 


PTjxram 
aurtortt  tam 
gravet 


K 


arotii  ar- 
giiuntur  a 
Tiltcnwntio, 


qat  errortm 

ftfum  nenti- 

qttamprobat 


AUCTOBS 

J.C. 


vti  nec  />ii 

bordrua 


f/n,r  cntm 
contra    mo 
vent 


c 

lallem  incer- 

tamnt.  Du- 
hiiiti  i  tjiiippc 
potcst, 


33$  DE  S 

anni  ccciu  vel  ccciv,  tcmporc  mag-nae  persccutionis. 

Verum  fortissimis  rationibus  opus  esset,  ut  persua- 

deretur,  id  factum  esse;  cum  Galliae  non  essent  ejus 

jurisdictionis. 

1 S2  Hoc  argumentumpotuit  a  Tillemontio  mu- 
tuari  Dubord&us,  qui  probaturus,  Sanctorum 
Agaunensium  martyrium  tempore  magmv  perse- 
cutionis  figi  non  posse,  Dissertationis  susecapite 
Upag.  12b  sic  fere  scribit :  Etiamsi  tcmpuseser- 
cendffl  ferociffl  Maximiano  inveniretur  magme  per- 
secutionis  annis,  non  omnis  tamen  esset  sublata 
difficultas,  cum  forte  persecutio  se  non  extenderit 
usque  ad  reg-ionem,  in  qua  Militum  Thebasorum  pa- 
lxstram  collocant.  Conveniuntomnes,  Vallesiam  et 
Agauni  viciniam  fuisse  eorum  martyrio  nobilita- 
tam  :  inquiri  autem  debet,  an  illa  ad  Gallias  et  Con- 
stantiijurisdictionemnonspectarit.  AureliusVictor 
qufflstionem  decidit,  scribens :  «  Quse  trans  Alpes 
i  Gallise  sunt,  Constantiocommissa  »  Etenimmap- 
pam  geographicam  inspicienti  in  oculos  incnrrit, 
Agaunum  Romanis  trans  montes  esse.  Pluribus 
deinde  ostendere  nititur,  Alpes  Graias  et  Penninas, 
quas  habitabant  Veragri,  ubique  Ag-aunum  erat, 
plerasque  spectasse  ad  Gallias,  facta  per  Romanos 
B  partitione  provinciarum. 

183  Deinde  concludit :  Cura  ig-itur  Vallesia,  ubi 
A^aunum  erat,  adGallias  pertinuerit,  illotempore, 
quo  earum  imperium  habebat  Constantius,  hasc 
aiiimadversio  sufficit  ad  demonstranduni,  quod  Le- 
gionis  Thebseui  passio  magnae  persecutioni  non 
possit  innecti :  Bosquetus  enira  Montispessulani 
episcopus  Historiae  eccles.  lib.  4-  cap.  xi  et  Dodwel- 
lus  Disscrt.  Cypriano  xi  probarunt,  solum  inter 
quatuor  imperatores  Constantium  Chlorum  num- 
quam  in  Christianos  saevisse.  Ita  ille.  Constantium 
Chlorum  in  atroeissi?na  illa  persecutione  partes 
exiguas  habuisse,suadent  prseter  alia  luculentum 
Lactantii  testimonium.  Is  de  Mortibus  persecut. 
cap.  15  scribit :  Etiam  litterse  (Diocletiani)  ad  Ma- 
ximianum  atque  Constantium  commeaverant,  ut 
eadem  (Christianos  persequendo)  facerent.  Et  qui- 
dem  scnex  Maximianus  libcntcr  paruitper  Italiam, 
homo  non  adeo  clemens;  namConstantius,ne  dissen- 
tire  a  majorum  prceceptis  videretur,  conventicula, 
id  est  parietes,  qui  restitui  poterant,  dirui  passus 
cst:  verum  autem  Dei  templum,  quod  est  in  horai- 
nibus,  incolume  servavit. 

1 8 1<  Nec  minus  aperta  sunt  ejusdem  in  hanc  rem 
verba  capite  sequcnti.\Jextib<xt\\v  erg-o,m<^«Y,uni- 
versa  terra,  et  prrctor  Gallias,  ab  Oriente  usque  ad 
Occasura  tres  acerbissimffl  bestiae  saeviebant.  Quse, 
siLactantium  ab  omni  assentationis  suspicione 
exemptunt  asseris,  plane  evincunt,  sanctorum 
Thebivorum  MarUjrum  necem  patratam  non  esse 
in  provinciis  Constantio  subjectis,  vel,  si  ibi  con- 
tigerit,  Constantio  neutiquam,  sed  Maximiano 
Augusto  adscribi  debere.  An  autem  in  Vallesia 
perimi  magnte  persecutionis  tempore  nonpotue- 
rint  Martyresnostri,  nisi  alterutrum  consequa- 
tur  indago.  Gallia  Narbonensis,  ab  Italiaflumine 
Varo  discreta,  ad  Pyremvos  montes  etMediterra- 
neum  mareaMeridie,  ab  Occidente  adNovempo- 
pulanam  provinciam,  a  Septemtrione  usque  ad 
Qebennam  et  Juram  montes,  vel  certe  usque  ad 
Rhodanum,  recepto  nondum  Arari,  et  Lemanum 
lacum  apudveteres  extendebatur,  testibus  Plinio, 
Dione  et  aliis  apud  Cettarium  Geographise  anti- 
quse  tom.  1  pag.  103  et  UQ.Comprehendebat  igitur 
prorinciam  Viennenscm,  in  eaque  Massitiam,  et 
AlpesGraias,  inquibusest  Agaunum,  Sanctorum 
Thebworum  paliestra. 

L86  Ammianus  Marcellinus,  qui  floruitmedio 


MAUMTIO  ET  SOCIIS  TIIEB.EIS  MM. 

seculo  iv,  ita  in  hanc  rem  scribit  lib.  15  cap.  xi 

sub   finem :   Khodanus Viennensem    latere  si- 

nistro  pcrstring-it,  dextero  Lug-dunensem,  et  emen- 
sus  spatia  flexuosa,  Ararim  (quem  alii  Sauconnam 
appellant)  inter  Germaniam  primam  fluentem, 
suum  in  nomen  adsciscit :  qui  locus  ubi  Araris 
apud  Lugdunum  Rhodano  immiscetur,)  est  exor- 
dium  Galliarum :  In  ItinerarioPeutingeri  Lug-du- 
num  etiam  caput  Galliarum  dicitur,  quia  Roma- 
nis,  per  Narbonensem  provinciam  itinerantibus, 
prima  Gallise  civitas  occurrit.  Ex  his  conficitur, 
regionem  omnem  cis  Rhodanum,  eoque  Italise 
propinquiorem,  Narbonensi  provinciee  primitus 
inclusam  fuisse.  Apud  Pagium  in  Critica  ad  an- 
num  Christi  374-  num.  7  etseqq.  in  subscriptioni- 
bus  conciliorum,  Arelatensis  anno  314,  etAqui- 
leiensis  anno  381  celebratorum,  Narbonensis  an- 
tiqum provincise  prscsules  abepiscopis  Galliarum 
se  discernunt. 

186  In  primo,  post  episcopos  Italise,  et  Vien- 
nensis  provincise,  qiuv  pars  fuit  Narbonensis,  sub 
titulo  item  de  Galliis,  earum  prsesules  enume- 
rantur  varii  :  in  secundo  autem  Tbeodorus  Octo- 
dorensis,  Proculus  Massiliensis  et  alii  ordine  subsi- 
gnant,  sed  qui  soli  forte  ex  Galliis  trans  RJioda- 
num  aderant,  Constantius  episcopus  Scisciauensis 
et  Justus,  Leg-ati  Gallorum  appellantur.  Patet  igi- 
tur,  Narbonensem  provinciam  secuto  etiamnum 
quarto  Galliis  non  raro  non  annumeratam  fuisse, 
sed  potius  Italise ,  quia  nimirum  jam  olim  colonia 
Romana  fuerat,  post  Carthaginem  prima,  ut 
notat  Vallesius  inNotitia  Galliarum,  quareetiam 
a  Jidio  Ccvsare,  Agrippa  apud  Plinium,  Suetonio 
inJulio,  a  Galliis  exclusa  fuit.  Atque  exhisdu- 
bium  utcumque  videri  potest,  an  Narbonensis 
Gatlia,  in  qua  Agaunum  est  et  Massitia,  Maxi- 
miano,  an  Constantio  in partitione  imperii  cesse- 
rint.  Herculium  illam  sibi  reservasse  apparet 
mihi  saltem  probabile. 

187  Huic  opinioni  suffragantur  potius,  quam 
adversentur,  scriptores  tertii  et  quarti  seculi,  qui 
Gallias  obtigisse  Constantio  scribunt;  est  enim  ve- 
risimile,  illos  loqui  secundum  vxdgarem  illo  tem- 
pore  divisionem,  qiicV  a  Galliis  Narbonensem  pro- 
vinciam  excludit.  Sane  Aurelius  Victor,  verbis  a 
DubordcVO  superius  citatis,  cuncta,  quee  trans 
AlpesGalliaasunt,  Constantiocommissa,  contrarius 
non  est :  multum  enim  fallor,  nisi  Alpes  alias, 
quam,  quivproxime  Italiam  terminant,  nobis  hic 
designet,  dum  Alpes  GalliEe  vocat.  Certe  insolito 
hoc  Alpium  nomine  videtur  Victor  significare,  vel 
Alpes,  qucV  in  Gallia  sunt,  velsattem,  qum  Galtiis 
sunt  proximie.  Inter  illas  procul  dubio  Penninse 
itlie  censendie sunt,  qucvValtesiam  a  Septemtrione 
cingunt,  atque  ab  Oriente  Rhevtiam  ab  Hetvetia 
dividunt.  Imo  ipsemonsJura  nonnumquam  apud 
antiquos,  teste  Cluverio,  inter  Alpes  computatur: 
undePtotomieusDubim  fluvium  scribit  ex  Alpibus 
fluere,  qui  ex  monte  Jura  originem  trahit,  atque 
ita  Victor  non  Vatlesiam  solum,  sed  Helvetiam 
insuper  Maximiano  relinqueret. 

lss  Quidquid  sit ,Vallesiam  ab  ejus  imperio  ita 
certo  non  excludit;  demus  enim  etiam,  Victorem 
hic  Alpes  GallicV appeltare,  ne quis Pannoniam It- 
tyricumque,  quee  Romanis  trans  Alpes  sunt,  cre- 
deret  etiam  Constantio  commissa  fuisse,  tamenad- 
huc  ambigua phrasis  est,  an  Vatlesiam  ceterasque 
ipsis  Alpibus  septas  ditiones  Galliis,seuConstantii 
imperio  inctudat,  an  veroexcludat.Certe  si  Hispa- 
niam,  quod  ex  Lactantii  verbis  lib.  de  Mortibus 
persecut.  cap.  8  quidam  autumant,  sibi  Maxi- 
mianus  retinuit,  verisimiltimum  etiam  est,  Nar- 

bonensem 


D 

«ti  Valktia 


m  partitione 
impcrii 


E 


Constantio 
Chioro, 


an  Maxtmia- 
no  Herculio 


DIE  VIQESIMA  SECUNDA  SEPTEMBm 


339 


cesscrit.  Dif- 
ftcultates 
alix  in  illa 
opinionc  non 

eonvincenles, 


B 


Dubordxi 

incptissimu 

sophismala 


exptoduntur. 
Alia  conjc- 
ctnra,  secun- 
dum  quam 
talvtttur 


bonensem  Galliam  eumdem  obtinuisse,  ut  copiis 
suis,  in  omnem  eventum  terrestre  iter  pateret  in 
Hispaniam.  Deinde,  quoties  videmus  Maximia- 
num,  Italia  egressum  totiesfere  illum  reperimus 
in  Narbonensi  Gallia  circa  Massyliam  agentem, 
qua>  omnia  huic  conjectune  nostrve  favere  vi- 
dentur. 

189  Porro  fatetur  ipse  etiam  Tillemontius  lau- 
datus  in  Notisad  Acta  S.  Victoris,  Maximianum 
duobus persecutionis  annis,  antequam purpuram 
exuisset,  Massiliie  versari  potuisse  mensibus  Ju- 
liis.NequeobestaliquidquominusinValiesiamense 
Septembri  anno  303  esse  potuerit,  eo  enim  stante, 
RonicV  circafinem  ejusdem  anni,  et  Mediolaniini- 
tio  305  agere potuit,  quee  solum  duo  ejus  itinera 
ab  auctoribus  cxpressa  reperimus.  Ceterum  novi, 
contra  propositam  hactenus  conjecturam  diffiad- 
tatesnon  unas  formariposse,  etvelmaximea  San- 
ctorum  nostrorum  Sociis,quiin  Germania pluri- 
?ni  coronati  dicuntur.  At  examinari  postmodum 
poterit,  an  sancti  Martyres  illi  ex  Thebiea  hac  Le- 
gione  fuerint,  ut  traditio et  vidgaris  opin io  asserit; 
sanehactenusidnon  satisprobatum  reperi.Quam- 
quam,siid asseruerimus ,  elevari  utcumque  etiam 
difficidtas  inde  orta  poterit,  neque  enim  credo,  ad- 
missum  iri  adjuncta  qusecumque  in  illorum  Actis 
asserta,  necnecesse  est  adstruere,  eodem  tem- 
pore  cum  reliqua  Legione  coronatos  martyrio 
fuisse. 

190  Interim  pneterire  hic  rursum  nequeo  Du- 
bordiei  priecipitantiam,  vel  malam  fidem.  Pagina 
126  probaturus,  Vallesiam  Constantio  paruisse, 
ait  :  ProbatPag-iusin  Criticapag.  218,  (primse  edi- 
tionis)  quod  Alpes  Graias  non  pertinuerint  ad  quin- 
que  provincias,  quae  antiquam  Narbonensem  compo- 
nebant ;  imo  quod  inter  Galliarum  provincias  com- 
putarentureotemporejquoNarbonensemprovinciam 
separarunt,  Italiae  jung-endam.  Pagius  loco  citato 
num.  19  enumeratauctores,  guicrediderunt,  Quin- 
que  provincias,  ex  divisione  factainterannum  370 
et  373,  fuisse  duas  Narbonenses ,  Viennensem,  Al- 
pes  Maritimas  et  Alpes  Pcnninas  cum  adjunctis 
Grais.  Hanc  deinde  opinionem  impugnat.  Verum, 
inquit,  licet  certum  sit,  antiquam  Narbonensem 
Quinque  memoratas  olim  comprehendisse,  eamque 
partem  Galliarum  habitam  non  fuisse,  tamen  etc. 
Igitur  hic  fateturPagius,  quod  Alpes  Graiee  cum 
Penninis,  licet  ad  Quinque  sic  dictas  provincias 
nonpertinuerint,  spectarint  tamen  ad  Narbonen- 
sem  antiquam ,  quse  inter  Gallias  computata 
non  fuit.  Quse  profecto  Dubordcvum  confun- 
dunt;  nam  postremum  hoc  solumnobis  hic  suffi- 
cit,parum  eurantibus,  an  integro  fere  seculo  post, 
cum  facta  est  divisio  in  Quinque  provincias,  inter 
illas  fuerint  Alpes  Grauv  et  Penninw,  modo  ha- 
beamus,  fuisse  olim  Narbonensi  antiquic  inclusas 
et  a  Gatliis  proprie  dictis  separatas. 

191  Juverit  hic  xdterius  observasse  singularem 
arguendi  rationem  ministelti,  ex  contradictoriis 
contradictoria  elicientis.  Asserit  Pagius,  Alpes 
Graias  in  provincia  Narbonensi  et  extra  Gallias 
fuisse;  at  sophista  indededucit,  fuissein  Galliis, 
neque  ad  Narbonensem  spectasse  Maximiani  tem- 
poribus,  quia  sexaginta  annis  post  Alpes  Graiie, 
pars  Narbonensisprovincuv  sotidrv,  inter  quinque 
partes,  in  quas  illa  provincia  secta  tum  fuit,  rece- 
pta  non  sit,  sed  alio  rejecta.  Quo  non  compellunt 
angusticV  et  libido  caviltandi !  Ceterum  sicut,  qiuv 
hattenus  dixi,  non  nisi  conjectando  protuti,  liceat 
aliam  hic  etiam  conjecturam  adjicere,  in  qua  Nar- 
bonensis  Gallia  Constantio  subjecta  manet,  ct  ta- 
men  S.  Eucherii  narratio  salvatur,  dum  Sancto- 
rum  Thebcvorum  martyrium  magnev  persecutioni 
atiaviainnectimus.  Usqueadannum  ChristiMS, 


quo  imperium  Maximianus  deposuit  et  transtutit 
inConstantium,  is  non  nisiCsesarerat,  neque  enim 
Augustus  dictus  fuit,  quamdiu  imperii  habenas 
tenuit  cum  Diocletiano  Hercutius.  Maximianus 
Constantiumadoptarat,  et  ceesarem  dictum  pur- 
pura  induerat,  ilti  Theodoram  privignam  suam 
dederat  uxorem.  Plurimum  Maximiano  hisce  ti- 
tulis  debebatConstantius,  et  plurimumprocul  du- 
bio  dctulit,  homo  beneficiorum  nec  immemor,  nec 
debitorotiosus.  Non  igitv.r  mirum  adeo  videri  de- 
bet,  si  in  provinciis  Constantio  subjectis  atiquid 
contra  christianos  Maximianus  forte  molitus  sit. 
192  Prfcterea  Augustos  , i< ,-i s>! i<t ioyiem aliquam 
in  subditam  Ccvsaribus  imperii  Romani  partem 
tum  temporis  habuisse,  est  omnino  verisimilti- 
mum.  Tillemontius  ipsein  Diocletiano  pag.  23  ob- 
servat,  partitionem  imperiinonobfuisse,  quo  mi- 
nus  frequenter  Augusti  in  CcVsarum  ditionibus 
non  otiosi  egerint.  Jurisdictionis  qualiscumque 
exercendcv  ansam  prcvbere  Maximiano  potuit  ce- 
lebre  adversus  Christianos  Dioclctiani  edictum, 
quodlubens  suscepit  Maximianus,  quodque  negti- 
gentissime  a  Constantio  observabatur .  Ejusexse- 
cutionem  potuit  Herculius  Augustus  ex  innata 
animi  ferocia,  et  concepto  pridem  in  Christianos 
odio  efficacius  urgere  votuisse.  Certe  si  id  sine  utto 
aliunde  jure Maximianus  tentasset,  dubitari  non 
sine  ratione  posset,    an  Constantius,  tot  titutis 
Maximiano  obstrictus,  tum  ipsi,   tum  duorum 
aliorumpurpuratorum  sententicV  refragari  ausus 
fuisset,  coactus  necessitati  cedere.  HcVc,  qiuv  non 
sunt  aprobabilitate  aliena,si  admittantur,  erro- 
ris  argui  non  debebunt  Eucherius  et  atii  graves 
auctores,  acsi  perperam,  qiuv  prius  contigerant, 
admagnam  persecutionem  retidissent ;  quodqui- 
dem,  qua  ratione  faciant,  qui  Eucheriumnorint, 
illique  certo  Acta  sanctorum  nostrorum  adscri- 
bunt,  iterum  fateor,  menonconcipere.  Tidiussane 
assertaviri sagacissimi  et  diligentissimi defende- 
rent,  easi  quoquam  modoadmitti,  necatiundeex 
certis  indiciis  falsiindubieargui possint  Scio  ad- 
versus  fuvc  difficidtatem  moveri  idterius  posse,  ex 
silentioLactantii,indescriptioncperseeidionisnon 
privterituri  extraordinarias  illas  Maximiani  mo- 
litiones. 

193  Locum  hic  non  unum  habet,  ubi  materia, 
quam  tractat,  hujus  rei,  sicontigisset,narrationem 
exigere  videri  possit.  At  diffiteri  nonpotest  Title- 
montius,  Scvpissime  etiam  in  narratione  Laclantii 
occasionem  occurrere  loquendide  Maximiani  cru- 
delitatein  Christianos,  eamsijampridem  ante  la- 
tum  edictum  horrendis  exemplis  et  tot  millium 
Martyrum  civdibus  probasset.  Silet  tamende  his 
Lactantiits,  sic,  ut  saltem  idnusquamsatis  certo  ex 
ejus  verbis  extundipossit .  Sitentium  itaque  silentio 
opponatur  ,etpar  fereeritvis  lUriusqueargumenti 
negativi.Adeaporro,qitic  Lactantius  et  Eusebius 
assererevidentur,  mdtam,  vel  mitissimam  ptane  in 
Galliisfuissepersecutionem,cumillisprieessetCon- 
stantius,  reponi  etiam  nonnulta  possunt,  gtUBSi 
auctores  ittos  adutationis  suspectos  nbn  reddant, 
certc innuunt,nontam pacoh' ihitlcmcum  Chrtst ta- 
nisactum  fuisse,  quamauctorcs  ilti  ridcnturper- 
suadere  velte.  Eusebius  ipsesubfinem  tibri  deMar- 
tyribus  Patvstincv  itascribiti  Nam  quae  ulterius  si- 
tassuntregriones^ItBliavidelicettotaetSiciliaj  Gallia 
quoqueetquawumqueadOccasumsolisporrigruntur, 

IIirq>;.nia,  Mauritania  «t  Afrirn,«'iim  vixduobusperse- 
cutionisannisintegrisfurorem  bclli  expertae  essent, 
divini  Numinispr^sentissiinum  auxilium  et  pacem 
brevi  sunt  consecuta;. 

VH-QuiGattias  furorembelti,  adversus Christia- 
nos  sciticet  a  tyrannis  moti,  duobus  primis  perse- 
cutionis  annis,  Christi  303  et  804  cxpertas  esse, 

sine 


J.  c 


S.  Eitrkerii 
narratio, 

ettamti  tup- 
jwnatur 


Vattetia  Con- 

xtunfto 


obtigtist 


auctom: 
J.C. 


340  DE  89.  MAl  KITIO  ET 

sineuliaexceptioneasserit,secumcertecommodius 
conciliari  non  videtur  posse,  quam  si  dicas,  qua 
in  Gaitiis,antequam  Constantius  Augustus  dictus 
esset,  mala  Christianis  illata  fuere,  non  ab  eo,  sed 
a  Maximiano  profecta  fuisse,  ita  enim  laudes 
Consiantiopropterlenitatemtum  dbEusebio  Ilist. 
Eccles.  Ub.  Bcap.  13,  tumab  aliisscriptoribustri- 
butse  convenient,  et  sseviisse  etiam  in  Galliis  per- 
secutionem  inteliigetur .  Ceterum  sicconjectando, 
id  saltem  consecutus  sum,  ut  iucuientum  fiat,  te- 
merejactare  hubordceum,  quod  martyrium  San- 
ctorum  Thebieorum  neque  magnse  persecutioni, 
neque  aliis  quibusdam  annis  Maximiani  innecti 
possii,  cum  rationes  nullasprotulerit,  quarum  in- 
ineptiam  non  ostenderim.  Tempus  ego  certum 
martyrio  illi  non  assignavi,  quamquam  enim  mal- 
lem,  salvari  S.  Eucherii  narrationem,  ex  qua  an- 
no  Christi  305  passi  sancti  Martyres  credi  debe- 
rent,  tamen,  cum  non  nisi  conjecturis  id  stabilire 
potuerim,  electionem  arbitrio  lectorum  permitto. 
Non  invenient,  opinor,  certius  fundamentum,  quo 
certo  alicui  ex  assignatis  anno  innectatur.  Hacte- 
nus  Acta  S.  Eucherio  adscripta  sic  a  Dubordwa- 
B  nis  sophismatis  vindicavi,  ut  nihil  arbitrer  me 
prseiermisisse,  quod  alicujus  momenti  videri  pos- 
sit  :  nunc  pauca  de  interpolatis  dicenda  sunt. 

%  XIII.  Examinantur  Acta  interpolata 
et  Tillemontii  ac  Bailleti  de  illis 
censura.  ^Etas  scriptoris,  qui  Si- 
gismundi,  Ambrosii  et  S.  Inno- 
centii  mentionem  Actis  adjecit, 
incerta  est. 


Actorvm 

Suriunnmm 

tcriptor, 


qui  ex  Tilli- 
moniii  o/ii- 
nioiic 


Miror  hic,  si  alibi  uspiam,  horum  criticorum 
indulgentiam.  Fatetur  uterque,Acta  hsec  no- 
strapost  medium  seculum  vn,  hocest  quadringen- 
tis  pene  annis  post  Sanctorum  Agaunensium  mar- 
tyrium  conscripta  esse,  nec  tamen  omnis  auctori- 
tas  illis  abjudicatur,  in  iis  ipsis,  quse  martyrii 
adjuncta  habent  superaddila.  Videmus,  inquit 
Tiiiemontius  Monumentorum  eccies.  tom.  ^pag. 
421,  Passionem  a  Surio  editam  ex  Actis  Chiffletii 
profectam  esse,  cum  aliqua  tamen  mutatione  et  in- 
terpolatione.  Verisimile  est,  posteriorem  illam  a 
monacho  quopiam  A^aunensi  post  annum  dcl  scri- 
ptam  etcompositamfuisse  ex  traditionibus  sui  mo- 
nastorii,  vel  ox  monumentisantiquioribus  :  nam  sti- 
lus  pulcherrimus  est  in  iis  ipsis  rebus,  quas  ab  Eu- 
chcriononestmutuatus.  Ig-itur  judicavimus,  nosilla 
quibusdam  locis  uti  posse.  Hisce  paria  omnino  ha- 
bet  Bailletus  in  Tabula  Critica  ad  hunc  diem.  Et 
uterque  stat  promissis  suis;  etenim  tempus  cau- 
samque  seu  occasionem  martyrii,  expeditionem 
Ma.rimiani  scitirct  ttt/ccrsus  Bagandas,  cxactum- 
que  per  ipsum  a  Legione  juramentum  de  Chri- 
stianis  persequendis,  ex  interpolata  Surii  Pas- 
sione  hausit,  atque  inde  haustis,  tamquam  re 
penecerta,  nititur. 

196  Actum  ageretn,  sitam  insolentem  criticam 
excuterem,  demonstraremque,  inepte  simitibus 
conjecturis  seu  verisimilitudine  homines  niti,  qui 
alibipassim  rejiciunt  et  explodunt,  guseeumque 
secundo  tantum  seculopost  resgestas  scripta  sunt, 
licet  plerumque  etiam  verisimile  videri  possit,  ea 
scilicet  verisimilitudine,  qure  nullam  rationem 
pro  fundamento  habet,posterioresiltosscriptores 


SOCIIS  THEBJSIS  MM. 

ea,  qu<v  narrant,non  nisiex  traditionevel  instru- 
mentis  anterioribus  tradere.  Videri  potest  Ilono- 
ratus  a  S.  Maria  Observationum  in  regidas  criti- 
ces  tom.  i  Dissert.  8  articulo  3,  ubierudite  criticos 
illos  vellicat,  propriisque  ipsorum  verbis  atque 
stabilitis  alibi  regulis  confutat.  Et  profecto  quis 
credat,  monachum  Agaunensem,  ultra  duo  secula 
Eucherio  in  ipsorum  opinione  posteriorem,  sub- 
sidia  invenisse,  quse  Eucherio,  viro  doctissimo  et 
diligenti,  qui  procul  dubio  cuncta  perquisierat 
seduto,  ita  latuerint,  ut  coactus  sit  fateri,  Passio- 
nem  se  scribendam  suscepisse,  ne  per  incuriam 
tam  gioriosi  gesta  martyrii  ab  hominum  memoria 
tempusaboleret;  addideritque,  seab  idoneisaucto- 
ribus  rei  ipsius  veritatem  qusesivisse,  atque  demum 
accepisse,per  qitaiuorminimum  canales  adseper- 
ductam. 

197  Non  credo,  virum  eruditum  et  perspicacem 
S.  Eucherium,  ex  traditione,  per  quatuor  ectates, 
non  sine  alterationis  pericuto  deducta,  Passionis 
ordinem  hausturum  fuisse,  si  jam  ejus  tempore 
relationes  Martyrii  alim  exstitissent,  atque  Acta 
conscripturum,  ne  eorum  memoria  oblivione  de- 
leretur,  cum  illa  certior  puriorque  apud  illos  tra- 
ditionevel  instrumentis conservareiur :  Reponent, 
ni  fallor,  Titlemontius  et  Baitletus,  non  incredi- 
bile  videri,  quod  aliqua  episcopo  Lugdunensi 
ignota  fuerint,  qusc  ejusdem  loci,  ubi  passi  sunt 
sancti  Martyres,  hominibus  potuerunt  esse  per- 
specta.  Non  id  mihi  facile  persuadebunt ;  nec 
enim  tanto  terrarum  spatio  aberat  Eucherius 
Agauno,  ut  non  id  per  se  facile,  vel  per  alios  in- 
quirere  potuerit.  Silvium  seu  Salvium,ad  quem 
Passionem  suam  dirigit,  Octodurensem  antisti- 
tem  fuisse,  iidem  pro  cerio  habent.  Ejus  itaque 
sedi  subjectum  erat  proximum  Agaunum.  Crede- 
musne,  Eucherium  illi,  tamquam  novam  obtru- 
sisse  rem  ex  traditionibus  haustam  et  non  prius 
inquisivisse ,  an  alise  relationes  reperirentur  in 
ipsa  Octodurensis  episcopi  ditione,  ubi,  si  qusc 
erant,  maxime  conservari  debuissent  ? 

198  Qui  Eucherium  Lugdunensem  ex  scriptis 
ejus  rebusque  gestis  noverit,  non  fingit  sibi  tam 
incurium  et  imprudentem.  Pr&terea,  cum  Tille- 
montius  et  Bailletus  videaniurineaessesententia, 
quod  ante  Sigismundi  restauraiionem  monaste- 
rium  Agauni  non  exstiterit,  difpcile  illis  erit, 
traditiouum,  quas  monacJtus  seculo  vn  ex  mona- 
steriosuo  habere  potuit,  exordium  ad  priora  Si- 
gismundo  tempora,  seu  tdtra  annum  515  protra- 
here.  Sic  autem  traditiones,  natse  plusquam 
duobus  secidispost  SanciorumThebseorummarty- 
rium,  narrationi  pondus  exiguum  auctoritatem- 
que  nullam  addent.  Mitto  alio  plurima,  quse  itlo- 
rum  conjecturam,  seu  liberaiiter  assertam  veri- 
similitudinem,  ex  ipsis  iiiorumprincipiispenitus 
conveliunt  :  mihi,  ut  jam  non  semel  superius 
innui,  qusecumquemartyrii  adjuncta,  ab  interpo- 
latore  posteriore  adjecta,  exiguse  prorsus  aucto- 
riiatis  sunt.  Aiiter  judicandum  esi de  narrationi- 
bus  eorum,  quse  post  Eucherii  eetatem  contige- 
runt.  Circa  htec  pauca  dicenda  veniunt,  reliqua 
enim  in  Opere  nostro  tom.  iii  Septembris  pag.  1% 
et  seqq.  examinata  sunt. 

199  Itaque  prseier  duo  miracida,  quorumalte- 
rum  est  de  fabro  gentiii,  alterum  de  uxore  Quin- 
tii,  qusequea  S.  Eucherio  scripta  creduntur ,sunt 
aliqua,  qusesic  interpolatori  posteriori  tribuenda 
sunt  ut  nulio  modo  credi  possint  a  S.  Eucherio 
scripta  fuisse.Hsec  autem  tam  varie  in  variis  Mss. 
Passioni primarise  insertasunt,  ut  vel  ex  eo  ine- 
ptum  interpolatorem  facilesuspiceris.  Stevartzus, 

qui 


I) 


nonmsisecu. 
lo  Jcyi(imo 
Pusmnem 
primariam 
tntcrpoluvit, 


E 


cxigux  au- 
cto7-itatis  esse 
debet  in  iis 
qux  scire  S 
Eucherius 
potuit. 


Aliqua,  '/»■' 
po&t  ejus 
mortem  con- 
tirferunt, 


in  intcrpola- 
ta   Passionc 


B 


narrqntw; 


ct  exempla- 
rtbus  divcr- 
sit 


DIE  VIGESIMA  SECUXDA  SBPTBMBBIS. 

qui  Acta  S.  Mauritii  et  Sociorum  Ingolstadii  edi- 
ditannoprxteriti  secutiH,  cum  Surio,post  nar- 
ratam  Maximiani  necem,  sic  prosequitur :  Ne- 
que  lioc  omittendum  est,  quod  post  lon^um  tem- 
poris  tractum  beati  Inuocentii  martyris  membra 
Rhodanus  revelavit.  Jug"i  quippe  alluvione  vici- 
mim  iu  se  czespitem  vergens,  religiosa  quadam  so- 
li  pcmicie  ad  sepulturam  Martyris  famulatrix  un- 
da  pervenit;  prolatas  namque  reliquias  leniter  lam- 
bens,  non  ideo  a  sinu  terrse  protulit,  ut  in  g;urg-itis 
sui  procella  demerg*eret,  sed  ob  gloriosam  devotio- 
nem,  quasi  intra  ambitum  basilicEe  ceteris  Martyri- 
bus  sepuitura  prreciperet  sociari. 

200   Cujus  translationem  a   sanctte  recordatio- 
nis  Domitiano  Genevensi  et  Grato  Augustanae  ur- 
bis,  vel  Protasio,  tunc  temporis  illius  loci  episco- 
po,  celebratam,  recolentes,  quotidiana  devotione  et 
laudibus  frequentamus.  Post  hsec  resumuntur  ver- 
oa  ex  Passione  primaria  :  At  vero  beatissimorum 
Ag"aunensium  Martyrum  corpora,  post  multos  pas- 
sionis  suae  annos,  S.  Theodoro  illius  loci  episcopo 
revelata  traduntur.  In  quorum  houorem  cum  ex- 
strueretur  basilica,  quae  vastee  tunc  adjuncta  rupi 
uno  tantum  latere  acclivis  jacebat  (Acta  Chiffletii 
et  Ruinartii,  omisso  tunc,  habent  in  pr&senti ja- 
cet.  Porro  hinc  incipit  rursus  interpolatio)  Sed 
nuncjubente  praeclaro  meritis  Ambrosio,  loci  illius 
abbate,  denuo  sedificata  biclivis  esse  dig-noscitur, 
quid  miraculi  tunc  apparuerit,  nequaquam  tacen- 
duni  putavi.  Sequitur  post  hsec  duplex  miracu- 
lum,  quorumalterumfabro,alterumuxori  Quin- 
tii  contigit,  iisdem pene  verbis  narratum,  quibus 
in  Chiffletii  et  Ruinartii  Mss.  purioribus  refer- 
tur;  ac  tandem  post  Jwec,  sic  nova  interpolatione 
clauditur  Passio. 

201  Ceterum  satis  multa  sunt,  quse  vel  in  expu- 
gnatione  drernonum,  vel  in   restauratione  claudo- 
rum,  aut  sanitate  febrium,  caeterisque  infirmantibus 
quotidie  per  Servos  suos  virtus  Domini  operatur; 
quse  multanarranda  sunt,  si  per  singula  scribautur 
Tamen  fidelium  cordibus  absque  lectione  cognita 
esse  noscuntur,  quae  et  quanta,  et  qualia  miracula 
per  Servos  suos  ad  honorem  et  g-loriam  nominis  sui 
Dominus  operari  non  desinit.  Pro  eo  ipso  die  noctu- 
que  psalmorum  hymnorumque  decantatio  non  desi- 
nit :  quod,  jubente  sanctoetprteclaro  Christi  marty- 
re  Sig-ismundo  reg-e,  institutum,  hinc  usque  hodie, 
Deo  proteg"ente,  est  conservatum.   Propterea  lau- 
1  des  servi  Dei  canentes,  ore  persolvunt  illi,  cui  est 
honor  et  gloria,  imperium  et  potestas,  per  orania 
secula  seculorum  amen.   Vides,  ni  fallor,  lector, 
quantum  implexa  Oratio  ab  Eucheriani  stilipu- 
ritate  differat  :  mirare  itaque  Tillemontium,  in- 
terpolatoris  stilum  laudantem,  et prosequamur . 

202  Acta  nostra,  quie  superius  puriora  nomi- 
navi,  quod  in  ceteris  passim  cum  Chiffletii  et  Rui- 
nartiiMss.  conveniant,  easdem  (praeter  unum  ec- 
graphum  Marchianense,  ubi  non  reperitur  nar- 
ratio  inventionis  S.  Innocentii)  interpolationes 
habent,  at  ineptissimeActis  insertas.  EtenimFul- 
densis  codex  noster,  et  alter  huic  antiquitate  non 
cedens,  notatusQMs.  7,  ceteriquepassimomnes, 
qui  Acta  habent  hisce  similia,  post  illa  verba  ex 
primaria  Passione  desumpta,  Theodoro  ejusdem 
loci  episcopo  revelata  traduntur,  sic  pergunt :  In 
quorum  honore  cum  exstrueretur  basilica,  quje  va- 
stEe  tunc  adjuncta  rupi  uno  tantum  latere  adcli- 
•vis  jacebat,  sed  nunc ,  jubente  preeclaro  raeritis 
Ambrosio,  hujus  loci  abbate,  denuo  a;dificata  bi- 
clivis  esse  dig-noscitur.  Neque  enim  hoc  omitten- 
dum  est,  quod  per  longnm  temporis  tractum  bea- 
ti  Innocentii  martyris  membra  Rhodanus  revela- 


341 

vit.  Post  quee,  iisdem  iterum  verbis  refertur  in- 
ventio  corporis  S. Innocentii,  at  eanarratione  in- 
tercisus  sensus ,  post  clausutam  cotidiana  devotio- 
ne  et  laudibus  frequentamus ,  resumitur  his  ver- 
bis  :  Quid  miraculi  tunc  apparuerit ,  nequaquam 
tacendum  putavi. 

203  Fluunt  deinde  reliqua,  sicut  superius  re- 
citavi,  nisi  quod  in  unico  exemplari  Ms.  S.  Sal- 
vatoris  Ultrajectini  in  fine  eaomniadesiderentur, 
qutv  Sigismundi  mentionem  continent,  et  Passio- 
ni  ChiffletiantV assuta  fuerunt.  Ex  Mss.  aliis,  quse 
ad  edita  a  Surio  propius  in  prcccedentibus  acce- 
dunt,  pturima  etiam  eodem,  quo  jamjam  memo- 
rata,loco  interjectam  habent  luxato  sensui  inven- 
tionem  corporis  S.  Innocentii :   at  apographum 
edendum  secundo  loco,  atque  cum  eo  Ms.  Lectio- 
narium  S.  Audomari,  habent  ultimo  loco,  quam 
alii  alibi  inepte  inseruerunt,  narrationem  inventi 
corporis  S.  Innoccutii.^vC/iis  tiquet,  argumentum 
nullum  deduci  posse  ex  ordine,  quo  hsec  aut  illa, 
in  aliquo  interpolatorum  Actorum  exemptari  du 
sposita  sunt.  Difpcile  esset,  si  quidem  fieri  possit, 
indubitatis  argumentis  setatem  interpolatoris  sat 
certis  limitibus  circumscribere.  InS.  Grato  tom. 
3  Septembris  loco  superhts  citato  conjectura  data 
est,  scripsisse  illum  circa  medium  seculi  vi.  Ve- 
rum  epocha  illa  sic  ibidem  figitur,  ut  tamquam 
certa  nonadstruatur,  sed  solnm  rejicitnrcoiiret- 
titurque  Tillemontii  opinio,  contcndentis,  Acta 
esse  interpolata  sub  finem  seculi  vn,  credentisque 
S.  Gratum  cum  reliquis  in  narrationetranstatio- 
nis  S.  Innocentii  citatis  episcopis  vixisse  circa 
medium  ejusdem  seculi  vii. 

204  Ad  male  funtlatam  iUam  opinionetn  conftt- 

tandam  abundeest,  modo  Actis  ante  tempus,  quo 

S.  Gratitm  slatuitsedisse,  translatio prsefata  fue- 

rit  adjecta.  Ego  nihilo  magis  laboro  certiorem 

aliquam  Actis  interpolatis  epocham  figere.  Quo 

quidem  tempore  Commentarium  meum  scripsi  in 

easemper  opinione  perseveravi,  quod  circaini- 

tium  seculi  vn  sua  Eucherianis  Actis  inseruisset 

anonymus;  at,  cum  id  non  nisi  conjectitris  ad- 

struerepossim,  nihilque  argumentis  meis  decedat 

sive  post  nseculi  medium,  sive  sequentis  initio 

scripserit,  nihil  juverit  operosius  indagasse.  Au- 

getitr  certe  dubitatio  de  interpolatoris  setate,  quia 

mihi  dubium  apparet,  an  idem  ubique  sit,  nam 

prsvterquam,  quod  stilus  narrationis  de  invento 

S.  lnnocentii  corpore  appareat  mihi  multopurior 

eo,  quo  cetersc  interpolationes  exaratsc  sunt,  non- 

nidta  etiam  exemplaria  Sigismitndi  et  Ambrosii 

mentionem  nullam  habent,  licet  iltis  ad  catcem  an- 

nexa  sitprsefata  retatio  inventarum  reliquiarum 

S.Innocentii,  utjamsuperiusmonui.  Tale  ego  apo- 

graphum,  quod  in  ceteris  non  muttum  ab  editis  a 

Surio  discedit,  cum  hisce  etMss.  aliis  collatum  se- 

cundo  loco  edam;  at  prius  Acta  primigenia,  S. 

Eucherio  episcopo  Lugdunensi  tributatexhibeo. 


i.C. 


inierla.  £>u- 
bium  ett,  an 


iibiquf  inter 
polator  ttt. 


C0) 


PASSIO 


m 


PASSIO  S    MAUIUTII 


A.  S.  Bocni 


PASSIO 

Auctore  S.  Eucherio  Lugdunensi 
episcopo, 

Edita  a  Petro  Francisco  Chiffletio 
S.  J.,  et  a  Ruinartio  cum  aliis 
Mss.  collata. 

EPISTOLA  EUCIIERII  BPISC.  AD  SALVIUM. 


-\omino  sancto  ac  beatissimo  in  Christo  Salvio 


d: 


ptaaUmw   J-^episcopo  a  Eucherius.  Mitto  ad  beatitudinem 
tyrii  retatw.  tuain,   nostrorum   Martyrum  Passiouem.  Verebar 
enim,  ne  per  incuriam  tam  gloriosi  gesta  martyrii 
B  ab  hominum  memoria  tempus  aboleret.  Porro  ab 
idoneis  auctoribus  rei  ipsius  veritatem  qusesivi;  ab 
his  utique,  qui  affirmabant,  ab  episcopo  Genavensi 
6  S.  Isaac  b  hunc,  quem  retuli,  passionis  ordinem  co- 

g-novisse;  qui,  crcdo,  rursum  haec  retro  a  beatissi- 
mo  cpiscopo  Theodoro  c,  viro  temporis  anterioris, 
acceperat.  Itaque  cum  alii  ex  diversis  locis  atque 
provinciis  in  honorem  officiumquc  Sanetorum  auri 
atque  argenti,  diversarumque  rerum  munera  offe- 
rant,  nos  scripta  hasc  nostra;  fsi  vobis  suffraganti- 
rf  bus  diguanturc/)  offerimus,  exposcens  pro  his  inter- 

cessionem  omnium  delictorum,  atque  inposterum 
juge  prgesidium  Patronorum  semper  meorum.  Me- 
mentote  vos  quoque  nostri  in  conspectu  Domini, 
Sanctorum  sempcr  officiis  inhserentes,  Doniine  san- 
c  cte,  et  merito  beatissime  fratere. 

Tmporetx-      %  Sanctorum  passionem   Martyrum,  qui  Acau- 
vutimKper<  num  n-i0rioso  sanguine  illustrant,  pro  honore  ere- 

eecutionin  ...  ..  ,.  „,  , 

eubttaxi-      storum  stilo  exphcamus,   ea  utique  nde,  qua  ad 

miano  nos  martyrii  ordo  pervenit.  Nam  per  succeden- 

tium  relationem ,  rei   gestce  memoriam  nondum 

intercepit  oblivio  :  et  si  pro  martyribus  singulis  lo- 

ca  singula,  quas  eos  possident,  vel  singulas  urbes 

insignes  habentur,   nec  immerito,  quia  pro  Deo 

summo  pretiosas  animas  fuderunt,  quanta  reveren- 

C  tia  excolendus  est  sacer  ille  Acaunensium  locus, 

in  quo  tot  pro  Christo  Martyrum  millia  ferro  cse- 

sa  referuntur  P  Nuno  jam  ipsam  bcatissimce  passio- 

nis  causam  loquamur,  Sub  Maximiano,   qui  Eo- 

manai  reipublicae  cum  Diocletiano  colloga  impe- 

f  rium  tenuit  /;  per  diversas  fere  provincias  laniati, 

aut  interfecti  sunt  Martyrum  populi.  Idem  nam- 

que  Maximianus,  sicut  avaritia,  libidine ,  crude- 

9         litatc,  ceterisque  vitiis  obsessus  furebat  g,  ita  etiam 

cxsccrandisg-entiliumritibusdedituB,  etergaDeum 

COBli  profanus,  impictatem  suam  ad  cxtinguendum 

Christianitatis  nomen  armaverat. 

L<9*<>  Tia-        3  Si   qui  tunc  Dci   vori   cultum   profitcri  aude 

bgarenuii    Dant,  sparsis  usquequaque  militum  turmis,  vel  ad 

adtvppticia  suppncia,  vel  ad  necem  rapiebantur,  ac  velut  va- 

prriruhcrt ;    cat  ione  bnrbaris  gentibus  data,  prorsus  in  religio- 

ncm   arma   commovorat.  Erat  eodem  tcmpore  in 

exercitu  Legio  militum,  qui  Thebffii  appellaban- 

tur.  Legio  autem  vocabatur,  quffi  tunc  sex  millia 

ac  sexecntos  viros  h  in  armis  habcbat.  Ili  in  auxi- 

lium  Mnximiauo  ab  Oriontis  partibus  i  acciti  ve- 

nerant,  viri  in  rebus  bellicis  strenui,  etvirtuteno- 

biles,  sed  nobiliores  fide,  erga  irapcratorum  for- 


ET  THEB^ORTTM  MM. 

titudine,  erga  Christum  devotione  certabant.  Evan-  D 
gelici   praecepti   etiam   sub  armis    non   immemo- 
res,  reddebant,  quse  Dei  erant,  Deo,  et  qua?  cae- 
saris,  caesari  restituebant.  Itaque,  cum  hi,  sicut  et 
ceteri  militum,  ad  pertrahendam  h  Christianorum  k 

multitudinem  destinarentur,  soli  :  crudelitatis  mi- 
nisterium  detrectare  ausi  sunt ,  atque  hujusmodi 
praeceptis  se  obtemperaturos  ntgant.  Maximianus 
non  longe  aberat ;  nam  se  circa  Octodorum  l  iti-  / 

nere  fessus  tenebat :  ubi,  cum  ei  per  nuncios  dela- 
tum  esset,  Legionem  hanc  adversus  mandata  regia 
rebellem  in  Acauneusibus  angustiis  m  substitisse,  m 

in  furorem  instinctu  indignationis  oxarsit. 

4  Sed  mihi,  priusquam  rcliqua  comraemorem,  quareAgau 
situs  loci  ejus  relationi  inserendus  videtur.  Acau-  n'Jtl***~Ma- 
nus  sexaginta  ferrac  millibus  a  Genavensi  n  urbe  mcl 
abest,  quatuordecim  vero  millibus  distat  a  capite  „ 

Lemanni  lacus ,  quem  influit  Ehodanus.  Locus 
ipse  jam  interAlpina  jugaiu  vallesitusest,  adquem 
pergentibus  difficili  transitu  asperum  atque  artum 
iter  panditur.  Infestus  namque  Khodanus  saxosi 
montis  radicibus  vix  pervium  viantibus  aggerem 
relinquit.  Evictis  transmissisque  angustiarum  fau- 
cibus,  subito  nec  exiguus  inter  montium  rupes 
campus  aperitur.  In  hoc  Legio  sancta  consederat.  jj 
lgitur,  .sicut  supra  diximus,  cognito  Maximianus 
Thebaeorum  responso,  prfficipiti  ira  fervidus,  ob 
neglecta  imperia,  decimum  quemque  ex  eadem 
Legione  gladio  feriri  jubet  o,  quo  facilius  ceteri,  o 

regiis  praeceptis  territi,  metu  cederent,  redintegra- 
tisque  mandatis  edicit,  ut  reliqui  in  persecutio- 
nem  Christianorum  cog-antur.  Ubi  vero  ad  The- 
basos  denunciatio  iterata  pervenit,  cognitumque  ab 
eis  est,  injungi  sibi  rursum  exsecutiones  profanas, 
vociferatio  passim  ac  tumultus  in  castris  exoritur, 
affirraantiura,  numquam  se  ulli  in  haec  tam  sacrile- 
ga  ministeria  cessuros,  idolorum  profana  semper 
detestaturos,  sacrae  et  divinffi  religionis  cultui  in- 
stituros  :  unum  se  aeternitatis  Deum  eolere  :  extre- 
ma  experiri  satius  esse,  quam  adversus  Christia- 
nam  fidem  venire. 

5  His  deinde  compertis,  Maximianus  omni  bel-  aiqueiterum 
lua  cruentior,  rursus  ad  ingenii  sui  saevitiam  re-  *c«Haftir. 
dit,  atque  imperat,  ut  iterum  decimus  eorum  morti 

detur ,  et  ceteri  niliiloniinus  ad  hasc ,  quae  spre- 
verant,  compcllerentur.  Quibus  jussis  denuo  in 
castra  perlatis,  segregatus  est  atque  percussus,  qui 
decimus  sorte  obvenerat :  reliqua  vero  se  Militum 
multitudo  mutuo  sermone  instigabat,  ut  in  tam 
prseclaro  opere  persisterent.  Incitamentum  tamen  E 
raaxiraum  fidei  in  illo  tempore  penes  sanctum 
Mauricium  fuit,  primicerium  p  tunc,  sicut  tradi-  v 

tur,  Legionis  cjus,  qui  cum  Exuperio,  ut  in  exer- 
citu  appellant,  campidoctore  q,  et  Candido  senatore  q 

militum  r,  accendebat  exhortando  singulos  et  mo-  »■ 

nendo  fidem;  commilitonum  etiam  Martyrum  exera- 
pla  ingerens,  pro  sacramento  Christi,  pro  divinis 
legibus,  si  ita  necessitas  ferret,  omnibus  moriendum 
suadebat,  sequendosque  admonebat  Socios  illos  et 
contubernales  suos,  qui  jam  in  ccelum  prascesserant. 
^lagrabat  onim  jam  tunc  in  beatissimis  Viris  mar- 
tyrii  gloriosus  ardor. 

6  His  itaque  Primoribus  suis  atque  auctoribus  Supmtite* 
animati,  Maximiano  insania  adhuc  a^stuanti  man-  s"ncli  mi- 
data  mittunt,  sicut  pia,  ita  et  fortia,  qufe   ferun-  '" ,M('ulrUii 
turtuisse  m  hunc  modum  5.  Milites  suraus,  impe-  ni0us  mim- 
rator,   tui,   sed  tnraeu   servi,   quod  hbere  confite-  ti 

mur,  Dei.  Tibi  militiam  debemus,  illi  innocen- 
tiam  :  a  te  stipendium  laboris  accepimus,  ab  illo 
vitae  exordium  sumpsimus.  Sequi  te  imperatorem 
in  hoc  nequaquam  possumus,  ut  auctorem  nege- 
mus    Deura ,    utique   auctorem    nostrum ,    Domi- 

num 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIUS. 


fortissima 
responsa  re- 
mittunl  ad 
tyrannum, 


qut  omnes 

trucidari 

imperat, 


ct  stragcm 
horrcndam 
edit. 


num,  auctorem,  velis,  nolis,  et  tuum.  Si  non  ad 
tam  funesta  compellimur,  et  hunc  offendamus , 
tibi,  ut  fecimus  hactenus,  adhuc  parebimus,  sin, 
aliter,  illi  parebimus  potius,  quam  tibi.  Offerimus 
nostras  in  quemlibet  hostem  manus,  quas  sangui- 
ne  innocentium  cruentare  nefas  ducimus.  Dexterse 
ista?  pugnare  adversum  impios  atque  inimicos 
sciunt,  laniare  pios  et  cives  nesciunt.  Meminimus, 
nos  pro  civibus  potius,  quam  adversus  cives  arma 
sumpsisse. 

7  Pugnavimus  semper  pro  justitia,  pro  pietate, 
pro  innocentium  salute :  hsec  fuerunt  hactenus  no- 
bis  pretia  periculorum.  Pugnavimus  pro  fide,  quam 
quo  pacto  conservabimus  tibi,  si  hanc  Deo  nostro 
non  exhibemus?  Juravimus  primum  in  sacramenta 
divina,  juravimus  deinde  in  sacramenta  regia :  uihil 
nobis  de  secundis  credas  necesse  est,  si  prima  per- 
rumpimus.  Christianos  ad  pcenam  per  nos  requiri 
jubes  :  tam  tibi  ex  hoc  alii  requirendi  non  sunt : 
habes  hic  nos  confitentes  Deum  Patrem  auctorem 
omnium  ,  et  Pilium  ejus  Jesum  Christum  Deum 
credimus.  Vidimus  laborum  periculorumque  no- 
strorum  Socios,  nobis  quoque  eorum  sanguine  as- 
persis,  trucidari  ferro  ;  et  tamen  sanctissimorum 
Commilitonum  mortes,  et  Eratrum  funeranon  flevi- 
mus,  nou  doluimus,  sed  potius  laudavimus,  et  gau- 
dio  prosecuti  sumus,  quia  digni  habiti  esse  et  pnti 
pro  Domino  Deo  eorum. 

8  Et  nunc  non  nos  vel  haec  ultima  vitae  neces- 
sitas  in  rebellionem  coegit  :  non  nos  adversum  te, 
imperator,  armavit  ipsa  saltem,  quae  fortissima  est 
in  periculis,  desperatio.  Tenemus  eece  arma  ,  et 
non  resistimusj  quia  mori,  quam  occidere ,  satis 
malumus,  et  innocentes  interire,  quam  noxii  vi- 
vere  peroptamus  t.  Si  quid  in  nos  ultra  statueris,  si 
quid  adhuc  jusseris,  si  quid  admoveris,  ignes,  tor- 
menta,  ferrum  subire  paratisumus.  Christianos  nos 
fatemur,  persequi  Christianos  non  possumus.  Cum 
haec  talia  Maximianus  audisset,  obstinatosque  in 
fide  Christi  cerneret  animos  eorum,  desperans  glo- 
riosam  eorum  constantiam  posse  revocari ,  una 
sententia  interfici  omnes  decrevit,  et  rem  confici 
circumfusis  militum  agminibus  jubet.  Qui  cum  mis- 
si  ad  beatissimam  Legionem  venissent,  stringuntin 
Sanctos  impii  ferrum,  mori  non  recusantes  vitte 
amore. 

9  Caedebantur  itaque  passim  gladiis,  non  recla- 
mantes  saltem  aut  repugnantes,  sed,  depositis  ar- 
mis,  cervices  persecutoribus  prsebentes,  et  jugu- 
lum  persecutoribus  vel  intectum  corpus  offeren- 
tes.  Non  vel  ipsa  suorum  multitudine ,  non  ar- 
morum  munitione  elati  sunt,  ut  ferro  conarentur 
asserere  justitiae  causam,  sedhocsolum  reminiscen- 
tes,  se  illum  confiteri,  qui  nec  reclamando  ad  oc- 
cisionem  ductus  est,  et  tamquam  agnus  non  ape- 
ruit  os  suum,  ipsi  quoque  tamquam  grex  Domi- 
nicarum  ovium,  laniari  se  tamquam  ab  inruentibus 
lupis  passi  sunt.  Operta  est  terra  illic  procumben- 
tibus  in  mortem  corporibus  Piorum,  fluxeruntque 
pretiosi  sanguinis  rivi.  Quae  umquam  rabies  ab- 
sque  bello  tantam  humanorum  corporum  stragem 
dedit?  Quae  feritas  ex  sententia  sua  tot  simul  perire 
vel  reos  jussit?  Ne  justi  punirentur  ,  multitudo 
non  obtinuit,  cum  inultum  esse  soleat,  quod  multi- 
tudodelinquit.  Ilac  igitur  crudelitate  immanissimi 
tyranni  confectus  est  ille  Sanctorum  Populus,  qui 
contempsit  rem  praesentium  ob  spem  futurorum. 
Sic  interfecta  est  illa  plane  angelica  Legio,  quae,  ut 
credimus,  cum  illis  angelorum  legionibus  jam 
conlaudat  semper   in   coelis  Dorainum  Deum   Sa- 

baoth. 

10  Victor  v  autem   martyr  nec  Legioms  ejus- 
Septembris  Tomus  VI. 


MB 

dem  fuit,  neque  miles,  sed  emeritae  jam  militije 
veteranus.  Hic,  cum  iter  agens  subito  incidisset 
in  hos  ,  qui  passim  epulabantur  laeti  Martyrum 
spoliis,  atque  ab  his  ad  convescendum  invitatus, 
prolatam  ab  exultantibus  per  ordinem  causam  co- 
gnovisset ,  ac  detestatus  convivas,  detestatusque 
convivium  ,  refugiebat  :  requirentibusque,  ne  et 
ipse  forsitan  Christianus  essct,  Christianum  se  esse, 
et  semper  futurum  esse  respondit :  acstatimabin- 
ruentibus  interfectus,  ceterisque  Martyribus  in  eo- 
dem  loco,  sicut  morte,  ita  etiam  honore  conjun- 
ctus  est.  Haec  nobistantum  dc  numero  illo  Marty- 
rum  comperta  sunt  nomiua;  id  est  beatissimorum 
Mauricii,  Exuperii,  Candidi  atque  Victoris  u  :  ce- 
tera  vero  nobis  quidem  incognita,  sed  in  libro  vi- 
tae  sct ipta  sunt.  Ex  hac  eadem  Legione  fuisse  dicun- 
tur  etiara  illi  martyres  Ursus  et  Victor  w,  quos  Sa- 
lodoro  passos  fama  confirmat.  Salodorum  vero  ca- 
strum  est  supra  Arulam  flumen,  neque  longe  a 
Rheno  positum.  * 

11  Operee  pretium  est  etiam  illud  indicare,  qui 
deinde  Maximianum  trucem  tyrannum  exitus  con- 
secutus  est.  Cum ,  dispositis  insidiis,  genero  suo 
Constantino,  tuncregnum  tcnenti,  mortem  molire- 
tur  x,  deprehenso  dolo  ejus,  apud  Massiliam  ca- 
ptus,  nec  multo  post  strang-ulatus  ,  teterrimoque 
hoc  supplicio  affectus,  impiam  vitam  dig-na  mor- 
te  finivit.  At  vero  beatissimorura  Acaunensium 
Martyrum  corpora,  post  multos  passionis  annos, 
S.  Theodoro  y  ejusdem  loci  episcopo  revelata  tra- 
duntur;  in  quorum  honorem  cum  extrueretur  ba- 
silica,  quae  vastaa  adjuncta  rupi,  uno  tantum  late- 
re  adclinis  z  jacet,  quid  miraculi  lunc  apparuerit, 
nequaquam  tacendum  putavi.  Accidit,  ut  inter  re- 
liquos  artifices ,  qui  invitati  convenisse  ad  illud 
opus  videbantur,  quidam  adesset  faber,  quem  ad- 
huc  g-entilem  esse  constaret  llic,  cum  Dominico 
die,  quo  ceteri  ad  exspectanda  diei  illius  festa  ab- 
scesserant,  in  fabrica  solus  substitisset,  in  illo  se- 
creto  se  subito  clara  luce  manifestantibus  Sauctis, 
hic  idem  faber  rapitur,  atque  ad  pcenam  vel  ad 
supplicia  distenditur  aa  :  et  visibiliter  turbamMar- 
tyrum  cernens  ,  verberatus  etiam  et  increpatus  , 
quod  vel  die  Dominico  ecclesiaB  solus  deesset,  vel 
illud  fabric33  opus  sanctum  suscipere  gentilis  au- 
deret. 

12  Quod  adeo  misericorditcr  a  Sanctis  factum 
constitit,  ut  faber  ille  consternatus  et  territus,  sa- 
Iutare  sibi  nomen  poposcerit,  statimque  Christia- 
nus  effectus  sit.  Neque  illud  in  Sanctonira  mira- 
culis  prrctermittam  ,  quod  perinde  clarum  atque 
omnibus  notum  est.  Mater  familias  Quincii,  egre- 
gii  atquc  honorati  viri  bb,  cum  ita  paralysi  fuisset 
obstricta,  ut  ei  etiam  pedura  usus  neg-aretur,  a  viro 
suo,  ut  Acaunum  per  multum  itineris  spatium  de- 
ferretur,  poposcit.  Quo  cum  pervenisset,  sancto- 
rum  Martyrura  basilicae  famulantium  mauibus  inla- 
ta,  pedibus  ad  diversorium  rediit,  ac  sauitati  de  pra> 
mortuis  restituta  mcmbris,  nunc  miraculum  suum 
ipsa  circumfert.  Ila^c  duo  tantum  mira  Passioni 
Sanctorum  inserenda  credidi :  ceterum  satis  multa 
sunt,  quae  vel  in  purgatione  dsemonum,  vel  in  n-h- 
quis  curationibus  illic  per  Sanctos  suos  Domini  vir- 
tus  operatur. 

ANNOTATA. 

a  Monet  Ruinartius,  in  codicibus  nonnullis  legi 
Silvio,  epistotam  autem  illam  in  plerisque  Mss. 
purioribus  non  haberi  Passioni  annexam.  Sal- 
viumplerique  statuunt  fuisse  Octodurensem  epi- 

scu/WMt ,re.itt tiucheritisattejiistoLv  finem  illiunas- 

4S       serat 


A.  S.  Eccse 

KIO   It 

Saneth  Mat 
djribui  tu- 
jxrveniem 
Victcr  jun- 

gitur. 


Maximiani 
tyranni  in- 
tcritut,  Can- 
vertitur  ad 
/idem  genti- 
Itl 


adlaborans 
condendx  il- 
tn  bitsitici-, 
ubi tanatur 
paralytica. 

F 
hb 


11 


3U  PASSIO  SS.  MAURITH 

a.s.Eichi-  serat  Sanctorum  semper  officiis  inhserere,  quod 

*,0BP-         inter  episcopos  Octodurensi,  utpote  viciniori,  in 

cvjuseUam  dicecesiAgaunumest,  apprime  conve- 

nire  videtur.  In  Sammarthanorum  Catalogo  inter 

S.  Theodorum  I,  qui  inclinato  seculo  iv  illi  sedi 

pnvfuit,  et  S.  Theodorumll,  ejusdem  sedis  tem- 

pore  Sigismundi  antistitem,  non  nisi  duo  medii 

sunt,  adeoque  Salvio  facile  locus  inveniri  potest. 

b  Non  nisi  nudum  hujus  nomen  in  Caialogo  epi- 

scoporum  Genevensium  apud  Sammarthanos  oc- 

currit.  Videtur  jam  non  exiguo  tempore  obiisse, 

cum  hsec  scriberet  Eucherius,  adeoque  secuio  v, 

uon  mt'tftt,tt  j/rorecto,  satisse. 

c  De  S.  Theodoro  Iepiscopo  Octodurensi,  de  quo 
hic  sermo  estt  agitur  in  Opere  nostro  ad  diem  26 
Augusti,  quo  nomen  ejus  aliquot  Fastis  sacris  in- 
scriptumest.  Asseritur  ibidem  ad  Superos  trans- 
iisse  sub  finem  secidi  iv.  Facile  igitur  hasc  Isaaco 
narrare  poluit. 

d  Ruinariius  edidit ;  Nos  scripta  haec  nostra,  vo- 
bis  suffragantibus  ,  dignanter  offerimus.  Videtur 
prscferenda  Chiffletii  lectio. 

e  Ilic  terminatur  epistota,  quse  ssepius  in  Mss. 
subnexa  est  Passioni,  quam  prsefixa. 

f  Adtectusanno  Christi  £36  inconsortium  impe- 
riiMaximianus ,purpuram  Augustus  gessitusque 
ad  annum  305.  Eamdem  postea  resumpsitquidem, 
at  res  ejus  tum  iemporis  non  videntur  permisisse, 
itainMiliiessiemre.  Consule,  si  lubet  Commenta- 
rii  prsevii  §§  xi  et  12,  ubi  martyrio  nostro  collo- 
cando  varios  annos  assignavi.  Interim  manife- 
stum  videtur,  Eucheriumnon  hic  de  peculiari  et 
nata  ex  occasione perseciUione,  sed  de  generali  ea- 
que  atrocissima  agere.  Igitur  iis,  qui  ejus  verbis 
presse  alit>/  tulhcerent,  epocha  martyrii  erit  ma- 
gna  persecutio  decima,  quse  anno  303  exorta  est. 
g  Videricirca  hsec  possunt  testimonia  aliorum 
auctorwn,  quse  Commentariiprsevii  §  10  num.  14-9 
produxi,  ut  ne  cui  incredibile  videatur,  Maxi- 
mianum  in  fortissimos  tanto  numero  Milites  ita 
sseviisse. 

h  Commeniarii  prmvii  §  8  num.  130  habes  Plu- 
tarchiverba,  totidem  in  legionibus  Romanis mili- 
tesnumerantis.  Observavi  tamen  etiam,  hunc  de- 
terminatum  Martyrum  nitmerum  non  nisi  ex  ro- 
iHndolegionisnumeroassignare  Eucherium.Mul- 
tum  circa  iltum  variare  Martyroiogiaex  proiatis 
tt  ti  tt  v  ,tt  iationibus  ttti  !■<■  rii  poiuii,quod  unde  ortum 
sit,  satis  certo  assequi  non  potui.  Frequentiores 
q  Fastisacri  sexagmta  sex  superaddunt. 

i  Ostendi ComitHoi/c/ii prcwii§  \Znum.  175  we- 
quehinc,  neque  ex  aliis  ullis  Eucherii  verbis  se- 
qui,  quod  tum  primum,cum  martyrio  voronati 
sunt,  exparte  Orientis  adventassent,  adeoqueni- 
hil  inde  confici  pro  expeditione  adversus  Bagau- 
das,qu&  pterisque  ex  interpolatis  apud  Surium 
Acfis  <i>t«si  certa  martyrii  epocha  fuit.  Deiegio- 
nibus  Thebatisnonnulla  ibidem  etiam  disserui§io 
mm.  1  II  c/  s<>lN.crici<im>,nifallor,quodnidlaex 
quatuor  in  Notitia  utriusque  r.iperii  apud  Pan- 
ciroium  atlegatis  sancta  hsec  nostra  sit,  ut  tum 
ipse,  tum  aliinonnulli  crediderunt. 

k  Votat  RuinartiuSj  induobus  codicibus  suis  ie- 
gi,  ailaniandam,  utiet  paulopost  a  orudelitatis  mi- 
nistorio  sc  detrahere  ausd  sunt. 

1  Sedcs  episcopafis  Octoduro  Sedunum  circa 
medium  seculum  sextum  translatavidetur.  Oppi- 
dutum  indigenis  Martigny  et  Martinaoh  eodem 
loco  hodie  cernitur,  indeque  Agaunum  distat  rer- 
sus  Oecidentem  eestivum  guarto  milliari  Helreti- 
''"/  Oeterum  codex  Oermanensis  Ruinartii  habet 
/»c  :  Nam  ac  octo  dierum  itinere  fessum  tenebat, 


ET  TIIEB/EORUM  MM. 

ac  deinde  :  Furore  instinctus  idifrnatione  exarsit.  D 

m  Ita  appellantur,  quia  Agaunensis  ager  aitis- 
simis  hinc  montibus,  hinc  Rhodano  ftuvio  cingi- 
tur.  Plura  de  his,  et  quse  sequuntur,  initio  Com- 
mentarii  dicta  sunt. 

n  Nota  est  urbs  Genevensis,  sita  ad  Lemanum 
lacum,  ubi  ex  hocRhodanusemergit.  Quse  hic  Ge- 
navensis,  non  raro  etiam  Gehennensis  apud  anti- 
quos  nominatur,  ab  eaque  Lemanus  tacus  hodie 
nomenhabet,  et  passim  Genevensis  appettatur. 

o  Decimationem,  quse  infra  secundo  recurrit, 
apud  Romanos  in  militum  seditiosorum  suppticiis 
usitatam  fuisse,  ex  Poiybio,  Jutio  Capitolino  et 
Livio  aliisque  in  Notis  ad  Martyrologium  suum 
ostendit  hodie  Baronius,  quem,  si  plura  deside- 
ras,  consule. 

p  Dubordmus  ex  hac  voce,  quam  apud  Latinos 
pro  tribuno  vetprtvfecto  legionis  inusitatam  fuisse 
credebat,  Passionem  S.  Eueherio  abjudicandam 
censuit.  S.  Hieronymus  in  epistoia  38  ad  Pamma- 
chium,  qihv  est  in  editione  Benedictinorum  38, 
tom.  4  col.  316  scribit :  Volo,  quod  dico,  manifestius 
fieri.  Fing-e  aliquem  tribunitise  potestatis  suo  vitio 
regradatura  per  sing-ula  militiae  equestris  officia  ad 
tironis  vocabulum  devolutum.  Numquid  exTribuno  E 
statim  fit  tiro?  Non  :  sed  ante  Primicerius,  deinde 
Senator,  ducenarius,  biarchus,  circitor,  eques,  dein- 
de  tiro.  Habuit  igitur  Eucherius  auctorem  bene 
Latine  scribentem,  quem  hic  potuit  sequi. 

q  Ruinartius  habet  campiductore  cum  pterisque 
apographis.  Campiductores  erant,  qui  scientiam 
armorum  militibus  tradebant.  Vide,  si  lubet  Can- 
gium  in  Glossario.  De  Sanclis  hisce  nominatis 
S.  Mauritii  Sociispiurapost  Gloriamposthumam. 

r  S.  Hieronymus  supra  senatoris  munus  mili- 
tareproximum  Primicerii  dignati  recenset.  Pro- 
latis  Hieronymi  verbis  sitbnectit  hanc  notam  Rui- 
nartius :  De  his  digmitatibus  passim  apud  auctores : 
at  Senatoris  militum  appeilatio  non  est  certe  mul- 
tum  alibi  obvia. 

s  Toia  hsec  responsio  auctoris  inventioni  pro- 
cut  dubio  relinquenda  est,  quod  maie  cedere  Tilie- 
montio  et  Bailleto  debet,  qui  maximi  hsec  Acta  fa- 
ciunt,  dum  interim  alia  frequenter  rejiciunt  pro- 
pterincerta  aliqua  a  biographis  cottoquia. 

t  Chiffletius  legit  praeoptamus,  et  melius  confor- 
miusque  cum  Adone. 

v  DeS.  V ictore  pluribus  agemus  infrapost  Gio- 
riam  posthumam,  ubi,  quse  ad  illum  pertinent, 
speciatim  examinabimus.  }? 

u  Ptures  tamen  hodie  nominantur,  de  quibus  di- 
ctavide  adfinem  Glorise posthumse . 

■w  Sancti  hi  martyres  Martyrologio  Romano  in- 
scripti  sunt  ad  diem  30  Septembris,  quo  de  iiiis  in 
Opere  nostro  agetur.  Ceieberrimi  Sancti  sunt,  sed 
pauca  hactenus  nobis  de  iilis  submissa  sunt,  et  non 
nisi  tatia,  quse  videntur  multis  fabuiis  conspur- 
cata.  Ceterum  notum  est  Salodorum  seu  Sotodo- 
rum,  indigenis  Solothurn,  Gailis  Soleurre,  a  quo 
pagus  Helveticus,  cujus  caput  est,  nomen  habet. 

x  De  Maximiani  in  imperatorem  Constantinum 
molitionibus  etperfidia,  deque  ejus  suppticio plu- 
ra  Eusebius  tib.SHist.  eccles.  cap.  13.  Paulus 
Orosius  lib.  7  cap.  U,  et  prsecipue  Lanctantius  de 
Mortibus  persecutorum  num.  29  etSQ.  Strangu- 
latus  autem  est  Maximianus  anno  31 1 . 

y  De  S.  Theodoro  I  vide  dicta  et  citata  adlit- 
teram  c.  Inventionis  cetera  adjuncta  iatent. 

zPro  hisce  habent  edita  a  Ruinartio  Acta  :  Quae 
vastffl  nunc  adjuncta  rupi  non  tantum  latere  adcli- 
nis  jacet.  Pro  adclinis,  adclivis  iegunt  aliqui.  Ne- 
scio,  qiuv  sitprseferendaiectio.Idcertescriptorhic 

signtficare 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


A 


13 


Maximianxis 
Herculius 
profecturus 
eontra  Ba- 
gaudas, 
a 


sacrtficare 
idoiis  cxerci- 
tum  jubet, 
quod  rcnuit 
Legio  Tlie- 
bxa, 


significare  voluit  ecclesiam,  vel  integram,  vel  ex 
parte  non  inplano  &dificatam,sed  expede  montis 
pendulam  iwequali  pavimento  et  strato  fuisse. 

aa  Vide,  si  lubet,  lector,  sanam  Dubordsei  ad 
hsec  Theologiam  Comment.  preevii  §  9  num.  131 
et  seqg. 

bb  Cum  incertum  sit.unde  paralylicaAgaunum 
delata  sit,  frustra  maritum  ejus  Quincium  quse- 
remus. 

cc  Est  Agauni  hodieque  lapis,  super  quo  mar- 
tyrio  coronatus  dicitur  S.  Mauritius,  quem  sum- 
mopere  horrent  in  energuminis  immundi  spiri- 
tus.  Consule  Gloriam  posthumam  §  3  num.  37. 


PASSIO    INTERPOLATA 

Ex  Ms.  S.  Maximini  Trevirensis,  col- 
lato  cum  editis  a  Surio  et  Mss.  Ful- 
densi,  S.  Salvatoris  Ultrajeetensis, 
et  Marchianensi. 

CAPUTL 

Tkebcei  Milites,  ex  Oriente  subsidio 
missi  Maximiano,  renuentes  sacri- 
lega  sacrificia  idolis  offerre,  Agauni 
bis  decimantur. 


Diocletiauus  a  quondam  Romanae  reipublicae 
priuceps ,  cum  ad  imperium  totius  orbis 
fuisset  electus ,  omnesque  provincias  turbari  quo- 
rumdam  praesumptione  perspiceret,  ad  consortium 
imperii  vel  laboris  olim  sibi  commilitonem  Her- 
culium  Maximianum  caesarem  fecit,  eurnquc  con- 
tra  Amandum  et  /Elianum,  qui  in  Bagaudarum  b 
nomen  praesumptione  servili  arma  commoverant, 
ad  Gallias  destinavit :  cui  ad  supplementum  exer- 
citus  Legionem  Thebaeorum  ex  Orientalibus  mi- 
litibus  dedit.  Quae  Leg-io.sex  millia  sexcentos  sexa- 
ginta  viros  c,  validos  animis  et  instructos  ar- 
mis,  antiquorum  Komanorum  habebat  exemplo. 
Hi  ergo  Milites  Christiauae  relig*ionis  ritum  Orien- 
rali  traditione  susceperunt,  fideinque  sacrain  vir- 
tuti  et  armis  omnibus  praeponebant  d.  Maximianus 
caesar,  usu  quidem  militiae  bellis  aptus,  sed  idolo- 
rum  specialis  cultor,  ferus  animo,  et  qui  severita- 
tem  imperatoriam  nimia  crudelitate  pollueret,  in 
Galliam  properaus,  ad  Alpium  Penninarum  aditum 
venit. 

2  Transmeantibus  iter  Alpium  per  arduam  et 
horridam  viam  subito  aequalis  loci  campestris  oc- 
currit  grata  planities.  Quo  in  loco  oppidum  fa- 
ctum  est,  quod  Octodori  nomen  accepit :  circa 
quod  irrigua  fluminibus  prata  aut  agrorum  ferti- 
lis  cultura  porrig-itur.  Prsecipue  deinde  Khodani 
fluminis  cursus  offertur,  qui  e  mole  sua  leniter 
fluens,  reg-ionis  ipsius  g-ratiam  propria  amoenitate 
commendat.  Transcensis  igitur  Alpibus,  Maximia- 
nus  CEesar  Octodorum  venit,  ibique  sacrincaturus 
idolis  suis,  convenire  exercitus  jussit,  atroci  appo- 
sita  jussione,  ut  per  aras  daemonibus  consccratas 
jurarent,  asqualibus  sibi  animis  contra  Bagaudarum 


345 

turbas  esse  pug-nandum  ,  Christianoque ,  velut 
inimicos  diis  suis,  ab  omnibus  persequendos.  Quod 
ubi  primum  pervenit  ab  notitiam  Thebaidae  Le- 
g-ionis ,  praeteriens  Octodorum  oppidum  ,  ad  lo- 
cum,  cui  Agauno  nomen  est ,  celeriter  propera- 
vit,  ut  duodecim  f  millium  spatio  ab  Octodoro 
separata  necessitatem  commitendi  sacrilegii  prae- 
teriret. 

3  Ag-aunum  accolse  interpretationc  Gallici  ser- 
monis  Saxumdicunt:  quo  in  loco  ita  vastis  rupi- 
bus  Rhodani  fluminis  cursus  arctatur,  ut  com- 
meandi  facultate  subtracta,  constratis  pontibus 
viam  tieri  itineris  neccssitas  imperarct.  Undiqueta- 
men  imminentibus  saxis ,  parvus  quidem,  sed 
amceuus  irriguis  fontibus,  campus  includitur:  ubi 
fessi  milites  Legionis  Theba?ae,  post  laborem  tan- 
ti  itineris  resederunt.  Maximianus  cajsar,  dum  ad 
sacramenta  supcrius  memorata  cunctos  in  exer- 
citu  suo  cogeret,  agnovit  pnetergre.<sam  ,  ut  di- 
ximus,  Legionem.  Subito  iracundiae  furore  rcple- 
tus,  satellites  mittit,  ut  Legionem  ad  sacramen- 
torum  suorum  sacrileg-ia  revocarent.  Erat  in  eadem 
Leg'ione  primicerius  Mauritius,  et  signifer  g  Exu- 
perius,  et  Candidus  senator.  Qui  ita  Commilito- 
nibus  prseerant,  ut  amore  potius  requalibus,  quam 
terrore  militari  obedienda  pnecipereut.  Requirunt 
itaque,  quid  Maximiauus,  ira  dictante,  praecipe- 
ret. 

4  Dictum  est  ab  his,  quos  ccesar  miserat ;  mi- 
lites  omnes  immolasse  hostias,  libasse  sacrificia  et 
sacramenta  fanatici  ordinis  prEebuisse.  Jubere  cae- 
sarem,  ut  Legio  festinanter  revertens  commilito- 
num  pareret  exemplo.  Tunc  hi  ,  qui  pra:erant 
Legioni  ,  miti  afTatu  dedcre  responsum.  Praiter- 
gressos  se  Octodorum,  quia  jam  faina  ad  eos  sa- 
crificiomm  ordinem  detulisset.  Pas  sibi  visum  es- 
se,  ue  daemonuni  aras  Christianorum  videret  ob- 
tutus  h.  Esse  sibi  iu  animo  Deum  vivum  colere, 
traditam  Orientali  morc  religionem  usque  ad  diem 
vitae  ultimum  perenniter  custodire.  Ad  bellorum 
usum  paratamLeg-ionis,  csse  virtutcm  :  adcommit- 
tenda  sacrilegia,  sicut  coesar  pnecepit,  Octodorum 
nonredire.  Reversi  itaque  satellites  nunciavcrunt, 
obstinatos  esse  animos  Legionis,  nec  velle  prasee- 
ptis  imperatoris  obedire.  Tuuc  Maximianus  caesar 
iracundiae  uimietate  succensus,  ad  hanc  vocem  su- 
bito  furore  prosilivit. 

5  Erg-one  milites  mci  imperatoria  prtecepta  et  sa- 
crificiorum  meorum  ordinem  spernunt?  Saucieuduni 
erat  vindicta  publica,  etiamsi  tantum  majestatem 
reg"iam  contemnere  voluissent.  Jung-itur  despectui 
meo  cffilestis  iujuria,  et  mecum  pariter  religio  llo- 
mana  contemnitur.  Sentiat  contumax  miles,  mc  uon 
solum  mihi,  sed  etiam  numinibus  meis  dare  posse 
viudictam.  Jam  nunc  fidclissimorum  meorum  turba 
festinet,  decimum  qucmque  morti  fuucsta  sors  prae- 
beat.  Discant  avqualium  nece,  quos  ordo  pra?miserit 
moriendi,  qualiter  Maximiauus  vel  sibi,  vel  numi- 
nibus  suis  sevcritate  hac  dederit  ultiouem.  Post 
hanc  vocem  parituris  i  jussio  iufausta  porrigi- 
tur.  Ad  Leg-ionem  velociter  properatur.  crudclia 
prascepta  reserantur.  Traduntur  neci,  ijuos  ordo  re- 
pcrit  numerandi.  Lecti  percussoribu  r,-v\  nv.s  prae- 
bcnt,  solaquc  inter  eos  est  de  gloriosa;  mortis  occu- 
patione  contentio. 

G  Perfecto  scciere  ,  ut  Octodorum  Legio  re- 
dcat,  jubetur.  Tunc  Mauritius  primicerius,  pau- 
lulum  a  satellitibus  reg-is  BegTOgatus ,  couvocat 
Legionem,  et  hac  oratione  sancti  oris  h  alloqui- 
tur.  Gratulor  virtuti  vestne  ,  Commilitoucs  opti- 
mi,  quod  amore  religionis  nullam  vobis  caesaris 
pnecepta  attulcre  formidinem,  Gaudcntibus  quo- 

dammodo 


f-'.M 


et  Agaunum 
a  reitquis 
copiitsfcedit, 


et  secessus 
rationem 
missis  ad  ic 
a  tyranno 
mititibusred- 
d,(. 


Uis  cxacer- 
batiis  Sfaxi- 
mtanus  deci- 
mati  The- 
bxosjubet. 

F 


S.  Mmuitii 
pntfecti  Le- 

gionis 


PASSIO  INTEBPOL.  SS.  MAURITII  ET  TIJEB.EOR.  MM. 


Ek  Mss. 


nd  reUquoi 

adhortalio, 
nt  fortiter 


B 


jrri}  fide  mo- 
ri<mtur:qua 
anhnati 


commum 
tmtentia  re- 
tjiomnm  ad 

Maxtmia- 


346 

dammodo  animis  tradi  ad  necem  gloriosam  Com- 
militones  vestros  vidistis.  Quam  timui,  ne  quis- 
quam  quod  armatis  facile  est,  specie  defensioms 
bcatissimis  funeribus  manus  obvias  afferre  tempta- 
ret.  Jam  mihi  ad  hujus  rei  interdictum  Chnstmo- 
stri  parabatur  exemplum,  qui  exemptum  vagina 
Apostoli  gladium  proprise  vocis  jussione  recondi- 
dit,  docens  majorem  armis  omnibus  Christianse 
confidenfe  esse  virtutem.  Hic  Deus  Christus  pla- 
ne  mentes  manusque  vestras  prohibuit,  ne  quis- 
quam  divino  operi  mortalibus  dextris  obviaret. 
Quinimo  cepti  operis  fidem  perenni  religione  com- 

plete. 

7  Hactenus  exempla  sacris  incerta  codicibus 
legebamus,  jam  nunc  per  nos  metipsos,  quos  se- 
qui  dcberemus,  aspeximus.  Ecce  vallatus  sum 
Commilitonum  meorum  corporibus,  quos  de  la- 
teremeo  funestus  satelles  eripuit.  Aspersus  sum 
cruore  Sanctorum,  et  sacri  cruoris  reliquias  ve- 
stibus  meis  porto :  et  dubito  eorum  sequi  necem, 
quorum  gratulans  admiror  exemplum?  Et  vacat 
cogitare,  quid  imperator  jubeat ,  qui  sorte  mihi 
mortalitatis  sequalis  est?  Si  habere  aliquid  virium 
imperatoria  praecepta  potuissent,  et  si  quid  circa 
beatissimorum  puerorum  corpora  regis  Persarum 
valuisset  incendiura,  nec  contempnere  leonum  ru- 
gituslueu  clausus  propheta  potuisset;  sacramenta 
olim  dedisse  nos,  memini,  quod  contemptu  lucis 
istius  et  desperatione  vitas  defensare  rempublicam 
debcrcmus.  Jara  tunc  proraisi  meicorporisvilitatem, 
et  spopondi  hanc  imperatoribus  fidem,  nec  tamen 
mihi  ullus  tunc  regna  cselestia  promittebat.  Quid, 
Christo  spohdente,  faciendum  est,  si  hoc  potuimus 
militise  devotione  promittere? 

8  Quinirao,  fortissiini  Commilitones,  olim  devotas 
animas  subdamus  preciosissimse  passioni,  et  nobis 
virilis  anirauset  fides  inviolata  permaneat.  Jam  cer- 
no  ante  tribunal  Christi  stantes  eos ,  quos  neci 
pauloante  satcllesregiusdeputavit.Illavero  gloria 
est,  qua:  a'ternitatera  beatara  vitae  hujus  brevitate 
inereatur.  /Equali  omnes  animo,  una  voce  respou- 
suiu  satellitibusdemus.  Milites  quidera  sumus,  im- 
perator,  tui  l,  sedtamen  servi,  quod  libere  confite- 
mur,  Dei.  Tibi  militiam  debemus,  illi  innocentiam. 
A  tc  stipendium  laboris  accipimus,  ab  illo  vitae  exor- 
dium  sumpsimus.  Sequi  impcratorem  inhoc  nequa- 
quani  possumus,  ut  auctorem  negemus  Deum.  Uti- 
nam  auctorem  nostrum  Dominum,  auctorem  velis 
esse  fcuum  m.  Si  non  tam  funesta  agere  compelli- 
mur,  ut  hunc  offendamus,  tibi,  ut  hactenus  feci- 
mus,  adhuo  parebimus;  sin  aliter,  illi  parebimus 
potius,  quam  tibi.  Offerimus  nostras  in  quemlibet 
hostcm  raanus,  quas  sanguine  innocentium  cruen- 
tare  nefas  ducimus. 

9  Dexterre  istee  pugnare  adversus  impios  atque  ini- 
micos  sciunt,  laniare  pios  et  cives  nesciunt.  Memi- 
nimus  nos  pro  civibus  potius,  quam  adversus  cives 
arma  sumpsisse.  Pugnavimus  semper  pro  justitia, 
pro  pictate,  pro  innocentium  salute.  Haec  fuerunt 
haetenus nobis  precia  periculorum.Pugnavimus  pro 
fide,  quam  quo  pacto  conservemus  tibi,  si  hanc 
Deo  nostro  non  habemus?  Juravimus  primum  in 
sacramenta  divina,  juravimus  inde  in  sacramenta 
regia.  Nihil  nobis  de  secundis  credas  necesse  est, 
si  priora  perrurapimus.  Christianos  ad  pcenam  per 
nos  requiri  jubes ;  jam  tibi  ex  hoc  alii  requirendi 
nonsunt.  Habes  nos  hic  confitentes  Deum  Patrem, 
auctorem  omnium,  et-Filiura  ejus  Jesum  Christum, 
in  quem  credimus  n.  Vidiraus  laborum  pericu- 
lorumque  nostrorum  Socios,  nobis  quoque  eo- 
rum  sanguine  aspersis,  trucidari  ferro  et  tamen 
sanctlssimorum   Commilitonum   mortes ,    et   fra- 


trum  funcra   non    flevimus ,  non  doluimus;  sed  D 
potius  laudavimus  ,  et  gaudio  prosecuti  sumus , 
quia  digni  habiti  essent  pati  pro  Domino  Deo  eo- 
rum. 

10  Non  nos,  vel  ha3C  ultima   vitae  necessitas  in  remiuunt, 
rebellionem  coegit,  non  nos  adversum  te,  impera-  "  Becund° 
tor,  armavit,  ipsa  saltem,  qua3  fortissima  est  in  pe-  ^'™-ur 
riculis,  desperatio.  Tenemus,  ecce,  arma,  et  non 
resistimus,  quia  mori,  quam  occidere  satis  malui- 

mus,  etinnocentes  interire,  quam  noxii  vivere,  pra3- 
optamus.  Si  quid  in  nos  ultra  statueris,  si  quid 
adhuc  jusseris,  si  quid  admoveris,  ignes,  tormenta, 
ferrum  subire  parati  sumus.  Christianos  nos  esse 
fatemur,  persequi  Christianos  non  possumus. 
Haec  o  sicut  Yir  sanctus  dixerat,  Legionis  proban-  a 

tur  assensu  ,  et  caesari  per  satellites  nuntiantur. 
Qui  inclementi  praecepit  jussione,  ut  iterum  deci- 
mum  renovatse  crudelitatis  ordo  consumeret.  Post 
hanc  vocem  ad  Legionem  velociter  properatur, 
crudelia  praBcepta  peraguntur,  reliquis,  ut  Octo- 
dorum  redeant,  jubetur.  Tunc  Exuperius  ,  quem 
.  principem  seu  campiductorera  superius  memo- 
ravi  ,  correptis  Legionis  susb  signis ,  hac  cir- 
cumstantes  oratlone  confirmat.  Tenere  me,  Com- 
militones  optirai  ,  saecularium  quidem  bellorum 
signa  perspicitis,  sed  non  ad  haec  arma  provoco,  B 
non  ad  ha^c  bella  animos  vestros  virtutemque  com- 
pello, 

11  Aliud  nobis  genus  eligendum  est  praeliorum  adsanctos 
Non  per  hos  ffladios  potest  ad  regna  c?elestia  pro-  Marl1Jres 
perari.  Kobur  nobis  opus  estammorum,  mvicta  est 

p  defensio,  fidem,  quam  Deo  promiseris,  in  ultimis  p 

custodire.  Jam  de  Commilitonum  nostrorum  gloria, 
ea,  quae  divino  cernebat  obtutu,  Mauritius  est  locu- 
tus:  ego  vobis  victoriam  plenam,  si  Christo  credi- 
deritis,  repromitto.  Projiciant  dexterse  nostra^  arma 
ista  cum  signis  militaribus.  Prsestabit  hoc  Chri- 
stus,  ut  mox  in  ipso  cselesti ,  sicut  promittitur, 
regno,  alia  vobis  Exuperium  vestrum  videatis  si- 
gnamonstrare.  Vadat  quinimmo  funestus  satelles, 
et  ha3c  truculento  regi  nuntiet .  Inexsuperabiles 
Legionis  istius  animos,  caasar  ,  agnosce.  Tela 
projicimus:  exarmatas  quidem  ^dexteras  satellites  q 

tui,  sed  armatum  fide  Catholica  pectus  invenient. 
Occide,  prosterne,-  resecandas  gladiis  percussori- 
bus  cervices  prasbemus  intrepidi.  IlEec  nobis  jocun- 
daria  sunt,  dummodo  te  cum  sacrilegiis  tuis  con- 
tempnimus,  ad  regna  jam  nunc  cselestia  properan- 
tes. 

ANNOTATA.  E 

a  Mss.  reliqua  omnia  prologum  habent,  qui 
etiam  est  apud  Surium  i  Sanctorum  Passionem 
Martyrum  etc.  Ubique  etiam  ipsa  Passio  inchoa- 
tur,  ut  apud  Chiffletiwn:  Sub  Maximiano  etc. 

b  Sic  apographa  nostra  omnia.  De  hisce  sic  lo- 
quitur  Aurelius  Victor  de  Ceesaribus  in  Diocte- 
tiano:  Quideamemorem,  adscivisse  consortio  mul- 
tos  externosque  tuendi  prolatandique  gratia  juris 
Eomani?  Namque  ubi  comperit,  Carini  discessu 
Helianum  Amandumque  per  Galliam,.  excita  manu 
agrestium  ac  latronum,  quos  Bagaudas  incolse 
vocant,  populatis  late  agris,  plerasque  urbium 
tentare ,  Maximianum  statim...  imperatorem  ju- 
bet...  Herculius  in  Galliam  profectus,  fusis  hosti- 
bus,  aut  acceptis,  quieta  omnia  brevi  paraverat : 
atquehis  similia  Eutropiusin  Breviario.  Varii 
de  Bagaudarum  nominis  origine  varia  suspi- 
cantur,  et,  ut  solet ,  incerta  pturima  proferunt. 
Salvianus presbyter  Massiliensis  et  scriptorbse- 
culi  lib.  5  de  Providentia  tumultus  causas  in 
eorum  prsepositos  rejicit,qui  illos acerbitatibus  et 

exactionibus 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


S47 


A  exactionibus  tyrannicisexasperabant.  VitaS.  Ba- 
boleni  apud  Chesnium  tom.  ipag.  662  asserit,  Ba- 
gaudas  omnes  Christianosfuisse.  Quamnullius  illa 
momenti,  sit  in  Opere  nostro  ad  diem  xxvi  Junii 
pag.  179  demonstravimus ;  credibile  tamen  estt 
aliquos,  imo  non  paucos,  inter  illos  Christianos 
fuisse.  Vide,  quae  dicta  sunt  Commentarii  praevii 
§  xi  num.  170  et  seqq.  Ceterum  Bagaudarum  re- 
bellionemplerique  referunt  adannum  Christi  286, 
de  quo,  si  plura  desideras,  adi  Tillemontium  Hi- 
storiae  imperat.  tom.  opag.  599. 

c  Acta  Suriana  paulo  ante  habent ;  Ex  Orienta- 
libus  miiitibus  ire  prsecepit;  at  hic,  ut  Ms.  S.  Maxi- 
mini  et  reliqua  fere  omnia  Mss.  praeter  codicem 
nostrum  Q.  Ms}  1,  et  Marchianensem,  ubi  sexag-in- 
ta  sex  omissum  est,  et  in  codice  Fuldensi  adscri- 
ptum  manu  multo  recentiori.  Ibi  etiampraetermis- 
sum  est  antiquorum  Romanorum  exemplo,  et  a nar- 
ratis  Bagaudarum  tumultibus,  cum  Actis*primi- 
geniis  hic  fere  consonant.  Surius  nostris  superad- 
dit,  fidem  Orientali  traditione,  ab  Hierosolymita- 
na?  urbis  episcopo,  eos  suscepisse.  Hunc  fuisse  Zab- 
dam  non  pauci  scriptores  asserunt,  nescio  ex  qui- 
bus  documentis.  De  Zabda  Hierosolymitano  pa- 
triarcha,  qui  Sancti  titulum  apud  nonnullos  obti- 
B  net,  breviterinPraetermissorumcatalogoaddiem 
6  Maji,acdeinde  fusius  in  Tractatit  praeliminari, 
tomo  iii  ejusdem  mensis  praefixo,  actum  est  pag. 
xiv.  Utroque  loco  de  conversisper  eum  et  baptiza- 
tissanctisMartyribusnostrisexTheodoriciverbis 
agitur,  quae  ibidem,  si  lubet,  consule.  Papebro- 
chius,  qui  epochae  expeditionis  contra  Bagaudas 
cum  reliqitispassimomnibusadhaeret,  inHistoria 
chronologica  loco  citato  Zabdam  statuit  37  Hiero- 
solymorumpatriarcham,  censetque  exHieronymi 
verbis,eumad  sedem  ascendisse  anno  Christi298, 
eum  qua  epocha  pugnat  martyrium  Thebaeorum 
annis  ante  tredecim  locatum.  Eapropter  judicat, 
sanctosMartyresab  ejusdecessoreHymenxo  sacra 
unda  ablutos  fuisse.  Dicietiamposset,  fuisse  illos 
a  Zabda  ipso  baptizalos  ,et  hitncperanticipationem 
episcopumvocari;  at  operas pretium  non  eststudio- 
sius  laborare  in  conciliandis  epochis  rerum,quie 
ex  instrumentis  non  magni  momenti  natee  sunt. 
Certe  Thebaeomtm  baptismus  facile  potuit  ab  ali- 
quo,  qui  haec  vel  similia  interpolata  Acta  legerat, 
determinate  Zabdae  ex  conjectura  adscribi,  sicque 
haec  omnia  homtm  Actorum  auctoritate  niteren- 
titr,quamprofectoapitdmenonmagnamobtinent. 
C  d  Sequitur  apitd  Surium  :  Ad  urbem  quippe  Ro- 
manamitinere  atting-entes,  eamdem  Christianitatis 
fidem,  quam  acceperant,  apud  beatum  Marcelli- 
num,  prsedictre  Komanre  urbis  Pontificem,  confir- 
maverunt,  ut  ante  g*ladio  interirent,  quam  sacram 
fidem  Christi,  quam  acceperant,  violarent.  Recepti 
igitur  a  Diocletiano  caesare,  jubentur,  ut  post  Maxi- 
mianum  colleg-am  iter,  quod  ceperant,  ad  Gallias 
tenderent.  Duie  hic  sunt  epochae,  quae  Actorum 
illorum  propugnatoribus  difficultatem  pene  inex- 
tricabilem  pepererunt;  Diocietiani  sciticet  Ro- 
mae  praesentia,quiin  Oriente  semperillo  iempore 
versabatur ,et  Pontificatus  Marcellini  duditm  post 
exstinctas  Bagaudarum  turbas  inchoati.  Videsis, 
qxtae  observavi  Commentarii praevii  §  xi  num.  172. 
Usque  ad  medium  fere  numerumsequentem  exem- 
plar  hoc  cum  Surianis,  Mss.  nostra  reliqua  cum 
Chiffletianis  consonare  pergunt. 

e  Non  habet  hiec  Surius;  in  sequentibus  non  nisi 
uno  alterove  verbo  differt  -.pergunt  cum  primige- 
niis  Actis  codices  reliqui. 

iLegitSurius  Octo,  etmelius.  Non  est  apud  il- 
lum  etymon  vocis  Agaunum,  at  compensatur  id 


ntediosequentinumero,ubipostTese&erantSurius  '  Hi 
ex  Actis  primigeniis  interjecta  habet :  0  quanta 
reverentia  excolendus  est  sacer  locus  iste,  in  quo  tot 
proChristoMartyrummilliaferrocaesarispuniuntur! 
Ceteri  codices  Mss.  eadem  habent,  quw  Chifflettus, 
nisiquod  inpluribusGenuen$\,proGentivensi  scri- 
bitur,  et,  ubi  de  Agauno  sermo  est,  pronomen  de- 
monstratwimihicitaiibiqueadhibeturinMss.Ful- 
densi  et  codicibus  nostris,  ut  facile  sentias,  cujus- 
dam  Agaunensis  monachi  eam  interpolationem 
esse. 

g'  Hic  ex  campiductore,  ut  etiam  postea  vocatur 
Exuperius,  signifer  factus  est,  verisimiliter  ut  ad 
vexillum  suum,Commilitones  adhortans,  alludere 
posset.  Post  numeri  hujus  finem  cum  Actisprimi- 
geniis  pergunt  Suriana :  Yiri  in  rebus  bcllicis  stre- 
nui  et  virtute  nobiles,  sed  fide  in  Deum  nobiliores; 
erg-a  imperatorem  fortitudine,  erga  Cliristum  devo- 
tione  certabant.  Evangelioi  pra>ccpti  sub  armis  cu- 
stodes,  reddebant,  quse  Dei  erant,  etc. 

h  Surius  edidit  .-  Ne  dsemonum  aris  Christiani 
contaminari  viderentur.  Dcum  vivum  colere  etc. 
Porro  tota  illa  sequens  Maximiani  et  S.  Mauritii 
oratio,  ut  a  Chiffietianis,  sic  et  a  nostris  omnibus 
Mss.  Actis  abest.  Eane  sit,  qxtge  tam  elegans  et  gra- 
vis  Tillemontio  visa  est,  nescio  :  at  a  me  laudem  E 
illam  profecto  non  feret. 

i  Apud  Surium  ad  apparitores,  fortecorrectius, 
uti  et  infra  lreti  pro  lecti. 

k  In  Surianis  sanctiores.jwoc?  hic  vix  aliquid  si- 
gnificat. 

1  Totum  hoc responsum,  non  solumin  Mss.  no- 
stris  reliquis,  sed  etiam  in  hoc  nostro  apographo 
ex  genttinis  Actis  pene  ad  verbum  transumptum 
est :  at  a  Surio  nonitno  interpolatum  loco  exhi- 
betur.Hic  enimita prosequitur :  Et  ad  defensionem 
reipublicse  Romanre  arma  suseepimus  :  nec  umquam 
aut  desertores  bellorum,  autproditorcs  militise  fui- 
mus,  aut  ignave  formidinis  mcruimus  subire  flagi- 
tium.  Tuis  etiam  obtempcraremus  praeceptis,  nisi 
instituti  leg^ibus  Christianis  dpemonum  cultus  et  aras 
semper  pollutas  sang^uine  vitarcmus.  Comperimus 
preecepisse  te,  ut  aut  sacrilegiis  pollueresCliristia- 
nos  autdedenis  interfectis  nos  velis  terrere.  ?\'on  in- 
quiras  longius  latitantes  :  nos  omnes  Christianos 
essecogriosce.HabebispotestatituffiSubditaomnium 
corpora  :  auctorera  vero  suura  rcspicioiitcsChristum 
animas  non  tenebis.  Atque  hcvc  sunt  omnia,  quee 
,  S.  Mauritio  verba  relinquuntur.  Porro  tam  im- 
mensum  ab  aureo  illo  in  genuinis  Actis  re- 
sponso  stili  inconcinnitateperplexitateque  senten-  F 
tiarum  differt  hsec  oratio,  xtt  nullius  judicii  cen- 
seam  eum  esse,  qui  interpolationem  ipso  moxini- 
tio  non  deprehendat. 

m  Qui  apographum  nostrum  descripsit,  verisi- 
militerhsec  legere  nonpotuit  in  codice,  vel  non  in- 
tellexit,  plurimis  enim  lituris  haesitantiam  suam 
prodidit.  Forte  ibi,  ut  in  primigeniis  Actis  legi- 
tur  :  Sequi  te  in  lioc  nequaquam  possumus,  utau- 
ctorem  neg-emus  Dcum,  utique  auctorem  nostrum, 
Dominum,  auctorcm,  vclis,  nolis,  et  tuum. 

n  Nostra  apographa  omnia  etpiernque  codices 
cum  Germanensi  apud  Ruinartium  consonant, 
omisso  scilicet  et  in  Spiritum  sanctum,  quae  habet 
Chiffletius. 

o  Hic  aprimigeniis  Actis  nostra  hsec  iterum  di- 
sceditnt  et  ad  edita  a  Surio  accedunt,  pergunt  cum 
primis  Mss.  reliqua. 

p  Edidit  Surius  :  Robur  nobis  opus  est  ani- 
morum,  invictaque  defensio :  fidem,  quam  Deo 
promisimus,  in  ultimis  custotjire.  Jam  de  Com- 
militonum  nostrorum  g-loria,  quae  divinum  cernit 

obtutum 


Ex  M*. 


348 

obtutum,  gloriosus  vir  Mauricius  etc,  qux  non  sunt 

nostris  correcftora..  . 

q  Hic  partem  laudati  responsi  magnam  inter- 
Jlator  Surianus  interserit,  nimirum  usque  ad 
hmc  auctorem  velis,  nolis,  tuum,  et  omissis  reh- 
nuis  prosilit  ad  non  nos  adversum  te  imperator  etc 
usquead  finem,  quibus  deinde  nostram  hanc  Exu- 
perii  adhortationem  subnectit,  tantum  a  prssce- 
denti  diversam,  ut  mox  alteri  assuetas  aures 
feriat.  Desunt  in  nostro  Suriana  hmc :  Flagrabat 
enim  jam  tum  in  beatissimis  Virismartyrii  glonosus 
ardor,  quse  sunt  sane  ibi  plane  inutilia  et  super- 
flua. 

CAPUT  II. 


B 


Permpla 
Legionesan- 
cta,  super- 
viens  Victor 
miles  vetera- 
nus, 
a 


ejusque  translatio. 


seseque  Chri- 
stianumpro- 
fessus 


mavtyrio  co- 
ronatur. 


PASSIO  INTEKPOL.  SS.  MAURITII  ET  THEB/EORUM  MM. 

lumus,  optainus;  seimus,  aut  cupimus.  Totus 
mundus  caligine  submersus,  tenebris  circumfluen- 
tibus,  latet,  nisi  nobis  aut  viam  ostenderit  Christus, 
aut  lumen  Christus  effulserit  f.  Quod  egofideli  mente 
perpendens,  utinam  ultimo  contester  effectu! 
Quod  si  me  ad  tempus  paulo  ante  trucidatse  Le- 
gionis  itineris  necessitas  detulisset,  conviviis  et 
epulis  vestris  horum  funerum  consortium  praetulis- 
sem.  Sednunc  etiampraestabitChristus,  utChristia- 
num  me  vel  post  professionem  meam  transire  ulte- 
rius  per  beata  funera  non  sinatis.  Hebc  eum  loquen- 
tem  subita  percussoris  obtruncat  insania.  Ita  Yir 
sanctusconsortium  Sanctorum  celeri  professione 
promeruit^. 

15  Haec  nobis  tantum  de  numero  istorum  Mar- 
tyrum  comperta  sunt  nomina :  id  est  beatissimi 
Mauritii,    Exuperii,    Candidi,    Innocentii    h,    Vi- 

,  ,  .  ctoris,    atque  Vitalis.    Caetera  vero  nomina  nobis 

Sandi  MartyteS,  nihil  temtt  bOClOrum     quiaem  incognita,  sed  in  libro  vitae  sunt  scripta. 

/W*7i«c     nrnnP*    wprantnr     Ti<i    ad     De  hac  eadem  LeSione  fuisse  dicuntur  etiam  illi 

cwdibus,  omnes   necaniur%  its   aa    martyres  Ursus  et  victorj  quos  Saiodoro  passos 

laureolam  aCCedit  Vktor.  InVCntiO  fama  confirmat.  Salodorum  vero  castrum  est  su- 
.  ..       per  Ara  i  flumine,  neque  longe  a  Eheno  pusitum. 

prodigiosa    COrpOUS    b.    InnOCentll,      0pers  precium  k   est  etiam  illud  indicare,  quis 

deinde  Maximianum  trucem  tyrannum  !exitus  con- 
secutus  sit.  Cum,  dispositis  insidiis  genero  suo  Con- 
stantino^,  tunc  regnum  tenenti,  mortem  moliretur, 
deprehenso  dolo  illius,  apud  Massiliam  captus, 
nec  multo  post  strangulatus,  teterrimo  hoc  sup- 
plicio  affectus,  impiam  vitam  digna  morte  finivit. 
At  m  vero  beatissimorum  Martyrum  corpora  post 
multos  passionis  annos  S.  Tbeodoro  hujus  loci 
episcopo  revelata  traduntur.  In  quorum  honore 
cum  strueretur  basilica,  quse  vastae  nunc  adjun- 
cta  rupi  n  est,  quid  miraculi  apparuerit,  nequaquam 
tacendum  putavi. 

16  Accidit,  ut  inter  reliquos  artifices,  qui  in- 
vitati  convenisse  ad  hoc  opus  videbantur,  quidam 
adesset  faber,  quem  adhuc  gentilem  esse  constaret. 
Hic  cum  Doniinico  die,  quo  cseteri  ad  exspectan- 
dum  diem  festum  abscesserant,  in  fabrica  solus  sub- 
stitisset,  in  illo  secreto  se  subito  clara  luce  mauife- 
stantibus  Sanctis,  hic  faber  idem  rapitur,  atque  ad 
poenam,  vel  ad  supplicia  distenditur,  et  visibiliter 
turbam  Martyrum  cernens,  verberatus  etiam  aspere 
increpatur,  quod  vel  die  Dominico  ecclesiEe  solus 
deesset,  vel  illud  fabricse  opus  sanctum  suscipere 
gentilis  auderet.  Quod  ideo  misericorditer  a  Sanctis 
factum  constitit,  ut  faber  consternatus  et  territus 
salutare  sibi  nomen  posceret,  statimque  Christianus 
effectus  est.  Neque  illud  in  Sanctorum  miraculis 
praetermittam,  quod  perinde  clarum  atque  omnibus 
notum  est.  Mater  familias  Quintii,  egregii  atque 
honorati  viri,  cum  ita  paralytica  fuisset  obstricta, 
ut  etiam  pedum  usus  negaretur,  a  viro  suo,  ut 
illicpermultum  itineris  o  spatium  deferretur  popo- 
scit.  Quo  cum  pervenisset,  sanctorum  Martyrum 
basilicffi  famulantium  manibus  illata,  pedibusaddi- 
versorium  rediit,  ac  sanitate  de  prsemortuis  restituta 
membris  miraculum  suum  ipsa  circumtulit.  Hsec 
duo  tantum  miracula  Passioni  Sanctorum  inserenda 
credidi. 

17  Cseterum  satis  multa  sunt,  quae  vel  in  pur- 
gatione  d£emonum,  vel  in  reliquis  curationibus 
cotidie  illic  per  sanctos  Martyres  Domini  virtus 
operatur.  Neque  p  enim  hoc  omittendum  est, 
quod  per  longum  temporis  tractum  beati  Innocen- 
tii  martyris  membra  Hhodanus  revelavit.  Jugi 
enim  eluvie  vicinum  in  se  cespitem  vergens  religio- 
sa  quadam  soli  pernicie  ad  sepulturam  Martyris 
famulatrix  unda  pervenit.  Prolatas  namque  reli- 
quias  leniter  lambens,  non  ideo  a  sinu  terrse  pro- 

tulit, 


D 


Haec  mandata  Legionis  remeans  ad  Maximia- 
num  csesarem  satelles  nuntiat.  At  ille  a,  quasi 
nihil  fuissetiteratoscelere  perpetratum,  irepropere 
exercitum  jubet  et  circumfundi  imperat  Legio- 
nem,  nullumque  de  tanto  Sanctorum  exercitu  prge- 
cepit  relinqui.  Ventum  itaque  est.  Circumsistitbea- 
tam  Legionem  turba  carnificum.  Omnis  aetas  si- 
ne  discretione  perimitur,  lanianturque  beata  cor- 
pora,  et  devotas  Deo  animas  fideli  mortis  profes- 
sione  commendant  b.  Peracta  tandem  csede,  inter 
omnes  Sanctorum  percussores  praeda  dividitur  : 
namque  Maximianus  facultatem  dederat,ut  quisquis 
Legionis  illius  militem  jugulasset,  interempti  spoliis 
utereturc.  Divisa  igituromnium  prceda,  ad  vescen- 
dum  epulaudumque  victrix  turbaconsedit.  Cum  in- 
terea  veteranus  quidam,  ultimEe  aetatis  senio  fatiga- 
tus,  nomine  Victor,  ad  contaminatum  caadibus  lo- 
cum  itineris  necessitate  deductus  est. 

13  Dum  ad  epulas,  pro  setatis  veneratione, 
ab  omnibus  rogaretur,  requirere  cepit,  quaeuam 
esset  causa  loetitise,  quod  inter  tot  corpora  perem- 
ptorum  gaudeutes  exultautesque  possent  milites 
epulari.  Dictum  est  a  quodam,  quod  Legio  Chri- 
stiansa  legis  studio  caeremonias  Romanas  cultum- 
que  numinnm  pariter  cum  jussionibus  contemne- 
re  voluisset,  dataque  neci  esset,  ut  disciplinsa  mi- 
litaris  traditus  ordo  severius  teneretur.  Tunc  Victor 
altegemitum  trahens  graviterque  suspirans  d,  ex- 
clamat.  Ileu  me,  qui  per  tot  annorum  militiam  ad 
hanc  aetatcm  veni  et  in  hac  Legione  militare  non 
merui !  Quam  bene  inter  tales gloriosae mortis  honore 
donatus  vitae  finem  invenire  potuissem !  Saltem  si 
commilito  indignus  eram,  ante  actas  e  horas  viandi 
necessitasdetulisset,  ut  senilis  pectoris  cruor  tanto- 
rum  virorum  victimismisceretur!  Obtuleram  corpus 
Uoo  neci,  dummodo  tantae  laudisconsortio  non  care- 
rem!  Talia  dicentem  profanorum  statim  turba  val- 
lavit,  quffl  utrum  Christianus  esset,  respondere  mi- 
naciter  jubet. 

14  At  ille  paululum  oculos  ad  coelum  erigens, 
tali  percunctantibus  sermone  respondit.  Longus 
me  vivendi  usus  ad  hanc,  quam  videtis,  perduxit 
ajtatem.  Qiuecumque  in  hoc  mundo  aguutur, 
aut  studium  reperit,  aut  rerum  volubilitas  agit, 
aut  varius  semper  casus  infestat.  Quodcumque  vo- 


Maximiani 
morsctreve- 
latio  sancto- 
rvm  cotpQ- 
runi 


E 


ad  qux  Deus 
varia  bene/i 
cxa, 


invocantibus 
Martyrum 
opem  contu- 
lit. 

P 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS 
A  tulit,  ut  ingoirg-itisprocellademergeret,sed  obgdo- 
riosam  devotionem  intra  ambitum  basilica;  ceteris 
Martyribus  sepultune  pnecepit  sociari,  cujustrans- 
latiouem  a  sanctae  recordationis  Domitiano^  Gene- 
vensi  et  Grato  Augrustanse  urbis,  vel  Protasio  tum 
temporis  hujus  r  loci  episcopo  celebratam  reco- 
lentes,  cottidiana  devotione  et  laudibus  frequen- 
tamus,  adjuvante  Domino  nostro  Jesu  Christo, 
qui  vivit  et  reg-nat  Deus  in  ssecula  sseculorum. 
Amen. 


&49 


AMTOTATA 

a  Hic  Surius  ex  primaria  Passione  inserta  ha- 
bet :  Cum  talia  audisset,  obstinatosque  in  fide  Chri- 
sti  cerneret  animos  Virorum. 

b  Ex  iisdem  Chiffletii  Actis  sic  pergunt  Su- 
riana;  Operta  est  terra  illic  procumbentibus  ih 
morte  corporibus  Justorum,  fluxeruntque  pretiosi 
sang-uinis  rivi.  Quse  umquam  rabies  absque  bello 
tantam  humanorum  corporum  stragem  dedit?  Quas 
feritas  es  sententia  sua  tot  simul  perire  vel  reos 
jussit?  Ne  justi  punirentur,  multitudo  non  obtinuit, 
cum  inultum  esse  soleat.  quod  multitudo  delinquit. 
B  Hac  ig-itur  crudelitate  immanissimi  tyranni  confe- 
ctus  est  Sanctorum  populus,  qui  contempsit  rem 
prsesentium  propter  spem  futurorum.  Sic  interfecta 
est  illa  plane  angelica  Leg-io,  quse,  ut  credimus, 
cum  an^elorum  legionibus  jamcollaudat  Deum  in 
cselis.  Quse,  quantum  rursus  reliqua  phrasis  pu- 
ritate  sententiarumque  pondere  superant ! 

c  Bene  excogitata  et  S.  Eucherio  supposita  est 
hsec  Maximiani  permissio.Vereor,  ut  facilis  fue- 
rit  exactaquedivisio,  nisi  singuli  milites  singulos, 
quos  occiderant,  Martyres  mox  expresso  nomine 
in  pugiliares  redactos,  exhibuerint. 

d  Hic  Surianus  interpolator  mutuatus  est  a 
Chifflelianis  Actis,  detestatus  convivas  detestatus- 
que  convivium,  quse  noster  omisit. 

e  Surius  habet :  Ante  has  duas  horas. 

f  Surius  legit :  Lumen  Christi  effulserit.  Porro 
quis  non  videat  hic  ineptum  interpolatorem,  qui 
veteranum  militem  Victorem,  tam  contorta  ora- 
tione  exhibet  nobis  de  mundanarum  rerum  incon- 
stantia,  de  caligine,  qua  in  mundo  pleraque  ab- 
strusa  sunt,phitosophantem  coram  aliis  mititibus, 
quorum  scilicet  parum  intererat  scire,  quscnam 
studio  reperiri  et  in  apertum  protrahi possint  ? 
q  g  Ex  primariis  iterum  hausta  Actis  subjicit 
interpolator  Surii :  Caeterisque  Martyribus,  in  eo 
loco,  sicut  morte,  ita  est  honore  conjunctus. 

h  Innocentiiei  Yitalis  menlione?n  mdlamhabent 
Acta  Sariana;  eadem  etiam  in  omnibus  aliis  Mss. 
nostris  absunt.  De  utroque  aliqua  speciatim  dice* 
mus  infra. 

i  Ms.  S.  Maximini  habet  Ararim,  Surius  et 
Chiffletius  cum  apographis  reliquis  fere  omnibus 
Aruldm.Araris  Gallis  La  Saone,  in  Lotharingia 
oritur  atque  ad  Lugdunum  Rhodano  immiscetur, 
qui  proinde  perperam  substitutus  est  Aruhe  seu 
Arolae,  indigenis  Aar,  Helvetiw  fluvio,  qui  in  fini- 
bus  Vallesnne  ortus,  indeque  in  Septemtrionem 
fluens,  Bernam  alluit,  Solodorum  secat,  acpostea 
propeWaldhustum,  SuevicV  oppidum,  in  Rhenum 
se  exonerat. 

k  Hxc  nostercum  Chiffletii codicc;  at  Surianus 
sic  phrasim  mutavit :  Neque  illud  silendum,  quem 
deinde  Maxiniianus  progressus  exitum  consecutus 
est.  Forte  prwplacebat  hxc  transitio,  quse  infra 
recurrit  iterum,  ubi  de  inventione  corporis  S.  In- 
nocentii.a^we  tertioadsanationem  uxorisQuintiu 

1  Suriis  edidit  Constantio,  qui  Constantini  pa- 


ter  dudum  ante Maximianum  obiit.  VideAnnotata  Ex  Ms. 
ad  Acta  prsecedeyxtia,  littera  x  . 

m  Nostra  hic  prosequuntur  cum  Chiffletianis ; 
at  Surius  inventionem  reliquiarum  S.  Innocentii 
ita  interserit :  Neque  hoc  omittendum  est,  quod  post 
longum  temporis  tractum;  acdeiwh  reliqua,  qu& 
in  hisce  nostris  ultimo  loco  habentur.  Post  heec 
resumit;  At  vero  etc. 

n  Inserta  habes  apud  Surium  :  Uno  tantum  la- 
tere^  acclivis  jacebat,  sed  nunc,  jubente  prceclaro 
meritisAmbrosio,loci  illius  abbate,denuo  ffidificata, 
biclivisessedignoscitur.  Consule,  silubet,  quw  ad 
hxc  observavi  in  Annotatis  ad  Passionem  purio- 
rem  littera  z.  Ceterum  Mss.  nostra  alia  omnia, 
quse  cum  Chiffletiano  hactenus  conveniunt,  eam 
etiam  deAmbrosio  interpolationem  habent.Sotum 
Marchianense  nihil  habet  de  inventione  corporis 
S.  Innocentii,  quse  in  codice  Fuldensi  inepte  et  sine 
idlosensuinseritur  mox  totidem  fereverbis,  quot 
hic  infra  narralur,  ac  post  laudibus  frequentamus, 
resumitur  interruptus  sensus  koc  modo :  Quid 
miraculi  tunc  apparuerit  etc. 

o  In  exemplari  nostro  est  temporis,  quod  cor- 
rexi,  ratus,  vitium  amanuensis  esse,  cum  parum 
hic  significet.  g 

p  Monui  superius  ad  titteram  n,  narrationem 
hanc  in  aliis  ecgraphis  atibi  interseri.  Videri 
etiam  potest  Commentariiprsevii%\Z,  num  199, 
ubi  hcvc  enucleatius  assignata  sunt. 

q  De  enumeratis  hic  episcopiset  tempore  trans- 
lationis  S.  Inuocentii  disputata,  silubet,  videin 
Opere  nostro  addiem  vn  Septembris. 

r  Inpterisque  aliis  eosemplaribus  legitur  illius, 
etin  uno  alterove  istius,  quod  passim  conjectant 
referendum  esse  ad  Octodurum,  in  cujus  dicecesi 
Agaunum  est. 


GLORIA     POSTHUMA 

§  I.  Inventio  corporis  S.  Mauritii 
quandonam  et  ubi  contigerit. 
Viennensium  in  Gallia  traditiones 
discutiuntur. 


Latissime  propagati  vetustissimi  celeberrimi- 
quecultus  S.  Mauritii,  ducis  ThebsesB  Legionis 
famosissimi,  indit  iasunt  innumerse sancto  M",-- 
tgri  cxstrucLv  antiquitus  arw,  consecrafcV  basi- 
UccV,  monasteria  ejus  nomini  dicata  per  Italiam, 
Galliam  et  Germaniampturima.  Factuperquam 
difficilc,  imo  penc  impossibite  esset,  monumenta 
singida  percensere,  quse  per  totum  pene  Occi- 
dentem  sparsa,  fere  innumera  sunt:  neque  etiam 
qucvcumque  adhibita  in  perquirendo  diligentia 
facit,  ut  mihi  persuadeam,  fuisse  omnia,  quse 
memorari  ?nerebantur,  sic  collecta,  utnihilprse- 
termiserim;  imo  nutlus  dubito,  quin  in  particu- 
laribus  quibusdam  ecclesiis  celebrior  fortc  S.  Mau- 
ritii  et  Sociorum  cultus  notabilioresque  reliquim 
sint,  quam  tocis  aliis,  quorum  mentionem  feci; 
at  id,  confido,  lector  non  negligentise,  sed  nimise 
materiarum  copise  adscribct.  Ceterum  materiam 
hanc  sic  tractabo,  ut  post  pauca  de  inventopri- 
mum  S.  iMnuritii  corpore  prsemissa,  varias  re- 
giones   percursurus,   quid   in   singulis  quoad 

sancti 


('<•/  I>US  S. 

Mauritii  et 
nli<lYiorum 
SoclorvmejuM 


OLORIA  POSTU.  SS.  MAURITII  ET  TIIEILEOR. 


AUCTORE 

J.C. 


a  S.  Tlicodo- 
ro  I  epitcitjio 
Octoduremi 
invcntum 
fuit 

13 


gCCllto  i. 

AUtjni  circa 
lixc  erroics 


Breviarii 
Sbdunentis, 


860 

sancti  Ducis  et  Commiiitonum,  maxime  anony- 
morum,  cultum  reperero,  ob  ocutospositurus  sim. 
De  nominatis  autem  Exuperio,  Candido,  Vietore 
sicubi  mentio  incidet,  brevibus  agam  quidem9pr&- 
cipua  lamen  ad  illos  spectantia  post  gloriam  hanc 
posthumam,  vei  si  per  temporis  angustias  non  li- 
cuerit,  ad  Addendain  calcetomipertractandare- 
jicio;  ubi  etiam  singulatim  examinanda  venient 
nonnulla  de  sanctis  Thebeeis,  qui  post  inventa 
sacra  eorum  pignora  nomen  accepisse  videntur. 
Ordo  quidem  forte  exigeret,  ut  speciatim  de  sancto 
Duce  prius  agerem,  at  experientia  medocuit,  et 
taedium  inde  lectori  et  duplicatam  mihi  molestiam 
obvcntura,  dum  seligere  ea  seorsum  cogerer,  et 
lector  post  interceptam  rebus  aliis  narrationem 
eo  revocandus  esset,  undejampridem  discesserat, 
sicque  vel  renovari  deberet  pluribus  repetitioni- 
bus  memoria,  vel  eadem  rursus  esset  relegenda 
via,  quas  utraque  evitata  cupio. 

2  Itaque  S.  Mauritii  corpus  primum  a  Theodoro 
Octodurensi  episcopo  inventum  fuit  cum  sacris 
exuviisaliquotsanctorumSociorumejus.Testatur 
id  S.  Eucherius,  sub  finem  Passionis  scribens  : 
At  vero  beatissimorum  Acaunensium  martyrum 
corpora  post  multos  Passionis  annos.  S.  Theodoro 
ejusdem  Ioci  episcopo  revelata  traduntur.  De  quo 
hic  Theodoro  loquatur  Eucherius,  tum  in  Com- 
mentario  prsevio ,  ium  in  Annotatis  ediximus.  De 
eodem  sancto  precsxde  speciatim  in  Opere  nostro 
actum  est  ad  diem  xxvi  Augusti,  ubietiam  osten- 
ditur  diversus  esse  a  synonymo  Theodoro  et  Theo- 
duto,  ejusdem  sedis  episcopis.  S.Theodorus  itlius 
nominis  primus  Octodurensis  episcopus  concilio 
Aquileiensi,  quod  anno  381  celebratum  fuit,  cum 
S.  Ambrosio  interfuit,  ibique  contra  Palladium 
Arianum  egit.  De  eo  ex  probatis  monumentis, 
pricter  ea,  quee  modo  recitata  sunt,  vix  aliquid 
constat.  Acceperunt  Majores  nostri  ex  antiquo 
Breviario  Sedunensis  ecclesiie  Ofpcium  deSancto 
preesuie,  ex  quo  Lectiones  tNocturni  propriec  loco 
citato  excusee  sunt. 

3  Lectione  secunda  leguntur,  queehucperiinere 
possunt,  sequentia  :  Ad  sedem  suam  Octodurensem 
remissus,  (post  finitam  Aquileiensem  synodum) 
frreg-i  suo  condito,  vig-ilem  pastorem  agens,  verbo 
et  exemplo  fructuose  praefuit.  Sicut  enim  erat  in 
Dei  prirdicntione  praefervidus...  itaerat  in  idolorum 
vanis  et  superstitiosis  cultoribus  viva  ratiouum  vi 
convincendis  potens...  Passionem  sanctorum  The- 
bajorum  martyrum  Ag'aunensium,  Mauricii  et  So- 
ciorum  ejus,  episcopo  Genevensi  (ex  conjectura 
hmc  vox  substituta  a  nobis  fuit,  quod  in  apogra- 
pho  legi  non  posset)  transmisit,  communieandam 
omnibus  episcopis  Galliffl,  quain  Eucherius  Lug-du- 
nensis  episcopus,  pro  fragrantia  sui  stili,  omnibus 
oommunem  fecit.  Lectione  3  heec  etiam  habentur  : 
Qum  supeverant  idolorum  fana  subvertit,  et  in 
eorum  loenm  aras  S.  Mauritio  et  ejus  Sociis, 
templa  vero  Deo  dicata  erexit.  Ambrosium  abbatem 
^gaunensem  ad  construendam  ecclesiara  acclivem 
sanctis  iMartyribus  ex  colleetis  provinciaa  insig-niter 
adjuvit,  et  pnedictorum  Sanctorum  ossa  cum  Am- 
brosio  abbate  legrit. 

4  Ad  k&c  loco  citato  pag.  815  a  Majoribus  meis 
animadversum  est,  turpem  anachronismum  com- 
mitti,  dwm  Ambrosius  Agaunensis  abbas,  qui 
anno  51(1  regere  ccepit,  contemporanus  statuitur 
S.  Theodoro,  qui  annis  ante  185  concilio  Aqui- 
kiensiinterfuih  Alius  scilicet  est  S.  Theodorus 
etiam  Octodurensis  episcopus,  qui  fundationi 
monasterii  Agaunensis  cum  Sigismundo  rege 
adfuit.  Ejus  Acta,  qua  hic  cum  S.  Theodori  I 
gestis  confusa  sunt,  paucis  iltustrata  habes  tom.vi 


MM 


qnorum  «/i 
quos  tutari 
conatisunt. 


E 


Augusti  pag.  43.  Qutv  etiam  in  illo  Officio  dicun-  D 
tur  de  missa  ad  episcopum,  quisquis  ille  fuerit, 
Passione  Thebaeorum  Martyrum,  communicanda 
cum  omnibus  episcopis  Gatliae,  quam  S.  Euche- 
rius  communem  fecerit,  non  intelligo.  S.  Euche- 
rius  sub  medium  seculi  quinti  mortuus  est,  nec 
certe  cathedram  Lugdunensem  occupabat,  quo 
tempore  Octoduri  sedebat  S.  Theodorus.  Deinde 
S.  Eucherius  in  Passione  testatur,  se  illam  scri- 
psisse,  ne  tanti  martyrii  memoria  inieriret,  atque 
ejus  ordinem  accepisse  a  traditione;  non  igitur 
scriptam  acceperat  a  S.Theodoro.  Si  dicas,  Theo- 
dorum  II  scriptam  ab  Eucherio  Passionem  ad 
episcopos  misisse,  duorum  rursus  Gesta  confun- 
dis  etprodis  ineptias  istarum  Lectionum. 

5  Eaedem  tameyx,  uti  et  Breviaria  annol^dl  im- 
pressa  etplurima  alia  ejusmodi  instrumenta,  quee 
vel  in  Agaunensi  ccenobio,  vel  in  archivis  ecclesiae 
Sedunensis,  in Castro  Majoriee  etValeriee  invenit, 
tantce  auctoritatis  fuerunt  apud  Sebastianum 
Briguet,  canonicum  Sedunensem  et  auctorem 
Vallesiae  Christianee,  anno  hujus  seculi  44  editse, 
ut  tum  hsec,  tum  alia  ejusdem  furfuris  ex  syno- 
nymorum  episcoporum  Octodurensiuni  confusis 
gestis  deprompta,  retinenda  et  defendenda  hinc 
inde  judicaverit.  Majores  mei,  ut  supra  ccepi 
dicere,  duos  Sanctos  Theodoros  duosque  Theodu- 
los,  subtimide  hos  tamen,  Octodurenses,  seu  post 
translatam  sedem,  Sedunenses  episcopos  distin- 
ctos  Operi  nostro  inseruerunt  Cuperus,  qui  Acta 
S.  Theoduli  addiem  xvi  Augusti  illustravit,  cer- 
nens  intricata  ibidem  non  pauca,  eorum  solutio- 
nem  dixerat  se  a  Gallias  Christianae  continuato- 
ribus,  quam  promiserant,  vel  ab  eruditis  Vallesiae 
incoiis,  exspectare.  Briguetus  exspectationi  ut- 
cumque  respondit,  et  apag.  105  libelli  memorati 
erudite  ostendit,  duos  Theodoros  atque  unum 
saltem  Theodidum  inter sanctosOctodurensespree- 
sules  admittendos  esse,  utjamante  ad  diemejus- 
dem  mensis  xxvie^xxvn  in  Operenostro probatum 
fuerat.Porro  quamvis  idex  coagmentatis  instru- 
mentis,qitcv  Briguetus  allegat,non  dubieconsequa- 
iur,quodTheoduiusaduobusTheodorisdiscernen- 
dussit,  non  erani  tamen  admittenda,  quas  de  tri- 
bus  illis  episcopis  ibidem  asseruntur  fere  eadem. 

6  S. Theodorol reliquias  sanctorumThebcVorum 
revelatas  fuisse,  testatur  Eucherius.  De  Theodo- 
ro  II  paria  narrato,  admittit  Briguetus  pag.  69, 
assignatque  Breviaria  antiqua  ecclesiarum  Sedu- 
nensis,  Genevensis  et  Lausanensis.  In  apographo, 
quod  in  Opere  nostro  ad  diem  xxvn  Augusti  de 
S.  Theodoro  II  ex  Breviario  Sedunensi  excusum 
est,  nidium  de  inventione  illa  verbum  invenio,  sed 
in  Actis  S.Theoduli,  qui  CaroiiMagnitemporibus 
vixit,  eademfere  rursus  legere  est  de  inventis  san- 
ctorum  MartyrumAgaunensium  corporibus .Non 
diffdeor,  contingere  potuisse,  ut  succedentibus 
temporibus  aliaeet  oiiae  tot  millium  Martyrum  sa- 
crae  exuviae  detegerentur  in  voiie,  quam  suo  san- 
guineasperserant,et  ubiplerosque  sepultos  fuisse, 
videtur  extra  dubium;  at  de  tribus  diversis  San- 
ctis,  fere  synonymis,  rem  eamdem  nonnisi  in  Bre- 
viariis  similibusve  instrumentis  totidem  verbis 
assertam  et  repetitam,  nemo  facile  admittet  criti- 
cus,  sed  saltem  suspicabitur,  eorum  gesta  confusa 
et  sensim  tribus  adscripta  fuisse,  quee  non  nisi  uni 
contigerant,  quod  de  hac  translatione  vix  dubito 
affirmare. 

7  Ceterum  ex  S.  Eucherii  testimonio  indubita- 
tum  quidem  habe^nus,  sanctorum  Martyrum  cor- 
pora  S.  Theodor  ol  revelata  fuisse,  et  senescente  verlx  sacr* 
secido  quarto  id  factum  licet  opinari.  Locum,  ubi 
inventa  sunt,  modumque  ecque  ignoramus.  Credi- 

bite 


scnptores  re 
centiorcs. 


Videntur 
primum  re- 


apud  Agau- 
num,  certe 
fabutosa  ap- 
parent, 


B 


qux  scripto- 
res  nonnulti 
tradnnt 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  «SPTEMBBie 

bile  est,  non  procul  a  patsestra  ct  in  Vallesia  re- 
condita  primum,  ac  deinde  reperta  fuisse.  Quot 
Sanctorum  exuvicVtumdetectcV  fuerint,  S.Euche- 
nus  non  expticat,  et  non  nisi  ex  conjectura  habe- 
mus,  corpora  SS.  Mauritii,  Exuperii,  Candidi  alque 
Victoris  cum  primis  revelata,  et  sic  dislincta  si- 
gno  aliquo  fuisse.  ut  a  tot  aliorum  sanctorum  eo- 
dem  lococonditorumMartyrumsanctisossibus  di- 
scernipotuerint.  Forte  divina  aliqua  revelatio  in- 
tervenit,  vel  Ducis  et  aliorum  Priefectorum  san- 
ctas  Legioniscorpora  loco  aliquo  decentiori  contu- 
mulatafuerunt.  Quidquidsit,  exChartafundatio- 
nis  monasterii  Agaunensis,  de  qua  Commentarii 
praevii  num.  36  et  seqq.  novimus,  horum  nomina- 
torum  Sanctorumcorpora  refectee  basiliccV  Agau- 
nensiprimum  illata  fuisse,  dum  aliorum  Socio- 
rum  exuvise  adhuc  extra  ecclesise  ambitum  quie- 
scerent. 

■  8  Eumdem  S.  Theodorum  I  Octodurensem  an- 
tistitem  mox  sanctis  Martyribus  basilicam  condi- 
disse,  ex  S.  Eucherii  verbis  probabilissimum  fit, 
ut  Comment,  prsevii  §  %  et  seq.  ostendi.  Certe  indu- 
bitatum  est,  ecclesiam  Agaunensem  sanctis  Mar- 
tyribussacram,medio  seculov  exstitisse,cumidem 
sanctus  auctor  narret  miracutum,  quod  in  ejus 
exstructione  acciderat.  Joannes  le  Lievre  tibro  de 
Antiquitate  Viennensi  cap.  15  totam  aliam  refert 
narrationeminventioniscorporis%.  Mauritii.  Ver- 
ba  ejus  aliqua  inde  decerpo  et  Latinereddo.  Pa- 
gina  apud  me  101,  postquam  historiam  martyrii 
ex  Surii  Passione  contraxit,pergit  :  Peractacar- 
nirjcina,maguaparscorporum  Sanctorum  capitibus 
mutilorum  et  sanguine  manantium,  projecta  est  in 
Rhodanum  fluvium,  qui  eo  loci  oritur,  atque  tum 
fluctus  vehebat  sanguinis  potius  quam  aquarum.  Iu- 
ter  ea  S.  Mauritii  fortissimi  ducis  corpus,  fluctibus 
supernatans,  secundo  flumine  Viennam  advectum 
est.  Ejusdem  caput  a  reliquo  corpore  resectum;  cly- 
peoque  incumbens,  eo  etiam  appulit.  Utque  peran- 
gelum  S.  Paschasio  revelatum  fuerat,  descendit 
cum  clero  episcopus  destiuatum  sibi  divinitus  ex- 
cepturus  thesaurum,  qui  ecclesiam  suam  ornaret  et 
usque  hodie  ex  parte  conservatus  est,  ut  majorum 
nostrorum  nobis  reliquit  traditio,  scripto  per  S.  Eu- 
cherium  Lugdunensem,  et  S.  Adonem  Viennensem 
in  Legendis  ejusdem  ecclesiag,  quze  etiam  antiquitus 
depicta  est  insacello  ejus  nomini  dicato. 

9  Andreas  Saussayus,  ut  monuit  Bollandus  ad 
diem  xxn  Februarii,  agens  de  S.  Paschasio,  ea- 
dem  fere  refert  in  suo  Martyrologio  Gatlicano  ad 
prgedictum  diem,  additque,  collectas  sanctorum 
Martyrum  reliquias  a  Sancto  episcopo  conditas 
fuisse  in  sacrario  cryptse  S.  Petri.  Unde,  inquit, 
et  tanti  Athletae  (S.  Mauritii)  patrocinia  urbs  illa, 
quibus  hodie  gloriatur  ac  fruitur,  adepta  est.  Hos 
timide  secutus  est  Maupertuy,  qui  seculi  hujus 
initio  edidit  Historiam  Ecclesise  Viennensis,  Gal- 
lice  scriptam,  illique  adversus  Dubordseum  prae- 
fixit  in  Prsemonitione  catalogum  auctorum,  quos 
de  martyrio  Sanctorum  Thebscorum  asserit  men- 
tionem  facere.  Virum  ibi  miratus  sum  tam  confi- 
denter  rem  aggredientem,  et  sic  perperam  aucto- 
res  antiquos  citanteyn,  ut  nec  vola  nec  vestigium 
sit  apud  eos  illorum,  qucv  indicat.  Maltem,  non 
ita  Sanctorum  historise  defeyiderentur  adversus 
hsereticos;  illi  enim,  quamvis  atii  magis  indidgen- 
tes  forte  credituri  sunt,  factum  id  esse  oculorum 
vitio,  vel  nimia  credulitate,  dum  auditaab  aliis, 
sine  examine  pro  certis  asseruntur,illi,  inquam, 
clamare  possent,  sic  mendacibus  citationibus  sim- 
plicibus  imponi. 

10  Porro  scriptor  ille  pag.  19  post  narratam  pa- 
riter  historiam  martyrii,  subdit :  Rhodanus,  qui 

Septembris  Tomus  VI. 


t'i>nium 
Rhodaniflu- 
rtibia  adve- 
ctis, 

E 


351 

ex  Lemano  lacu  effluit,  etnon  inde  procul  originem      *cci«t 
habet,  projecta  sanctorum  llartyrum  excepit  corpo-       .  J- c 
ra,  quae  pleraque  capite  mutila  erant.  Spectaculum  ^JpZ^T 
horrendum  ;eque  ac  tristc  pra;bebat  ingens  numerus  poupmu,- 
capitum  ettruucorum  cadaverum  sanguineis  flucti-  ««* 
bus  supernatantium.  Rhodanus  quippe  noneratibi 
locmisi  cloaca  cruoris,  quam  vix  alveus  capiebat. 
Hsec  in  elegantioraverbaverosimiliterex  XAk 
transierunt,  nultum  certe posterior  auctor,sicut 
nec  qui  illum  prsecesserunt  alii,  antiqu  i  cujuspiam 
testimonium  protulerunt,  quo  res  tam  insotens  as- 
seratur.  Quas  nobis  Lievreus  ab  Adone  Viennensi 
compositas,  quas  antiquitus  inparietibus  sacelli 
depictas  traditiones  obtrudat,  nescio :  certum  est, 
falso  eum  affirmasse,  traditionis  assertorem  S. 
Eucherium  esse,  cum  nec  in  Passione  primigenia, 
nec  in  interpolata  quidem,  verbum  reperiatur  ul- 
lum,  quod  traditioni  jactatas  patrocinetur,  imo 
contra  in  utraque  occurrat  productum  superiits 
assertum,  quod  Sanctorum  corpora  post  multos 
passionis  annos  S.  Theodoro  revelata  fuerint. 

11  Si  sermo  est  apud  Lievreum  de  illisLegen- 
dis,  qucv  Martyrologio  Adonis  inserta  sunt,  ea- 
dem  illas  fide  citasse  debuit,  qua  PassionemaS. 
Eucherio  scriptam;  utroque  enim  loco  pariade 
inventionecorporum  asseruntur.  Pictune,  quwsi 
forte  ad  ducentos  annos  peHinytnii ,  pro  remotm 
antiquitatis  monumentis  altegam  non  raro  solent 
ab  iis,  qui  studio  patrise  nimium  indulgent,  tra- 
ditionis  vetustatem  nihito  minus  probare  pos- 
sunt.  Non  a  liberioribus  et  imbellibus  conjectu- 
ris,  opinor,  aliquis  subsidium  qiuvret,  dicetque, 
qusc  prodigiose  eo  advecta  fuerunt  sawa  corpora 
et  mox  a  S.  Paschasio  in  ecciesia  deposita,  dein- 
de  inter  bellicos  tumidtus  irruptionesque  barba- 
rorum  ablata  alio,  vel  caute  abscondita  fuisse : 
periisse  rei  istius  memoriam,  ac  deinde  S.  Theo- 
doro  revelata  fuisse.  Quamvis  enim  lubens  fa- 
tear,  simitium  casuum  exempla  non  deesse,  qui 
talia  protulerit,  postulabitur  a  mc,  rationem  ali- 
quatem  reddere ,  quare  id  S.  Eucherius  igno- 
rare,  vet  in  Actis,  quse  scripsit,  silentiopremere 
debuerit.  Eumdem  denique  rogabo ,  ut  aucto- 
rem  nobis  proferat  asserti  prodigii  testem,  se- 
culo  decimo,  imodecimo  quarto  antiquiorem.  Si 
forte  aliquem  repererit,  tunc  demum  disceme- 
mus,  an  ejus  testimonium  fidem  apud  prudentes 
invenire  debeat.  Intcrim  nutlus  ego  dubito,  quin 
fabella  tota  cusa  sit  dudum  postquam  metropoti- 
tana  Viennensis  ecclesia  S.  Mauritii  pro  titulo 
sanctorum  Machabworum,  quem  prius  gerebat, 
nomen  obtinuit. 

VI  S.  Eoaldus  Viennensis  episcopus,  coatputan- 
te  Sollerio  nostro  ad  diem  vn  Julii,  quo  nomen 
ejus  sacris  Fastis  inscriptum  est ,  ad  Superos  ^'"''/y1 
transiitanno  Christi  l\hvel  sequcnti.  De  itto  ad 
prwdictum  diemAdo  in  Martyrologio :  Apud  Vien- 
nam  Euoldi  episcopi,  cujus  industria  delatffl  suut  re- 
liquiae  sanctorum  Martyrum  Thebreorum  ad  urbem 
Viennam.  Prolixius  de  eodem  sictoquitur  in Chro- 
nico  pag.  208.  Tunc  sanctus  episcopua  Euoldus 
Vienuensem  ecclcsiam  rebus  auxit...  quiqucetiam 
intra  civitatera  in  honore  beatorum  Martyrum 
Thebaeorum  Mauritii  et  Sociorum  ejus,  domun- 
eulam  cryptatim  construxit,  ibique  non  medio- 
crem  partcm  reliquiarum  ,  sive  ex  his  Marty- 
ribus,  sive  ex  aliifl  posuit.  Atque  ex  eo  tempore 
reseccIesiasnomineS.  Mauritii,  attitulautur,  quan- 
do  ex  antiquo  et  major  domus  in  honore  septem 
martyrum  Machaba^orum ,  et  facultates  ejusdem 
ecclesia?,  sub  nomine  eorum  a  fidelibus  offerren- 
tur  et  consecratae  manerent.  Atquc  fuvc  paido  fu- 
siora  huc  transferenda  duxi,  ut  scriptorum,  de- 

49        quibus 


et  < -111/1.  i,i 
videnlw 


352 


GLORIA  POSTIT.  83. 


J.  c. 

(ptoreliquias 
aliqua»  S. 
ManritU  eo 
attulit  S, 
Eouldut, 


c.r 


B 

ct  eecletia 
ojus  nominc 
imiqniri  coe- 
pit. 


Historix 
Agaunmtia 
ntonaiferii 
Gatiice  a  se 
conscriptx 


quibus  superius  egimus,  apertior  errorfiat. 

13  Saussayus  verosimititercryptamS.  I  etn 
Adonis  Chronico,  velab  alio,  quiid  pndeminde 
desumpserat,  accepit,  atque  in  cam  induxit  sub 
Paschasio  S.  Mauritii  corpus,  quatuor  seculis  an- 
tequam  a  S.  Eoaldo  condita  esset.  Ex  eodem 
Adone  discere  potuit ,  S.  Mauritii  reliquias  ab 
Eoaldo  Viennamdelatasfuisse,  et  non  ibidem  in- 
ventas.  At  hevc  iraditioni  populari  adversaban- 
tur;  maluit  itaque  illi  amplius  concedere,  quam 
Adonis  testimonio,  atque  ideo,  nifallor  quipro- 
lixapassim  Sanctorum  elogia,  et  ubi  instrumen- 
tis  destitutus  est,  non  raro  ex  solis  conjecturis 
texit,in  Supplemento  sicparceS.Eoaldum  laudat: 
Viennffi  S.  EvoMi,  qundrag-csimi  metropolitame  ec- 
clesiie,  sub  S.  Mauritii  nomine,  instauratoris.  Hic 
nimirum  altum  siletur  de  reliquiis  S.  Mnmitii  per 
eum  Viennam  allatis,  quod  ex  Adone  didicerat, 
et  alia  iecte  asseritur  fabula,  quod  scilicet  me- 
tropolis  Viennensis  jam  a  S.  Paschasii  tempore 
S.  Mauritio  sacra  fuerit,  quam  apertissime  lauda- 
tusAdo  confutat. 

14  Atque  hsec  hactenus  sufficiant :  de  Viennen- 
si  ecclesia  rursus  infra  recurret  sermo.  Interim 
pro  indubitato  videtur  haberiposse,  seculis  quin- 
to,  sexto,  septimo  et  octavo  (vuigarem  opinionem 
fuisse,  quod  corpus  sancti  Ducis  non  alibi,  quam 
in  Agaunensi  basilica  quiesceret.  Pro  quinto  ha- 
bemus  S.  Eucherium  Lugdunensem,  Passionis 
auctorem;  pro  sexto  S*  Avitum  episcopum  Vien- 
nensem,  id  non  obscure  innuentes.  Clariora  sunt 
pro  utroque  seculo  testimonia  in  Vitis  SS.  Seve- 
riniet  Romani  abbatum,  quee  singula  videri  pos- 
sunt  Commeniarii  pr(vvii  §  2  et  seqq.  Succedunt 
Vitee  sanctorum  primorum  abbatum  Agaunen- 
sium,  Charta  fundationis  ejusdemmonasterii  per 
Sigismundum  regem,  sanctorum  Gregorii  Turo- 
nensis  et  Venantii  Fortunati  Pictaviensis,  episco- 
porumverba,quividem  clarissime  sequcnti  §  Com- 
mentarii  pricvii  testantur  pro  seculo  sexto  et  se- 
quentis  initio.  Pro  eodem  asserendo  valent  etiam 
Acta  Surii,qucVnonanlemedium  seculum  sextum 
ab  anonymo  aucta  fuerunt,  ut  superius  innui :  ibi 
enim  interpolator  alicujus  translationis  non  so- 
lumnon  meminit,  sed  ita  etiam  toquitur,  ut  sen- 
tias,  illum  in  ea  opinione  fuisse,  quod  sacra  ci- 
melia  Mauritii  martyris  suo  adhuc  tempore  Agau- 
nicolerentur.  Inde  quidemper  intervalla  portio- 
nes  aliqiuv  sacri  corporis  alio  ablatse  sunt,  sic 
tamen  ut  usque  hodie  pars  itlius  non  exigua  ibi 
servari  credatur,  ut  videbimus. 


$  II.  Submissa  ad  nos  instrumenta 
de  monasterio  Agaunensi  :  charta 
cjusdem  restaurationis  correctior 
illa,  quam  Sammarthani  edide- 
runt. 


Dum  illustratam  sancti  ducis  Mauritii  et  Socio- 
rum  sacris  exuviis  Europam  percurremus, 
justum  est,  ut  a  palevstra,  ubi  fortiterpro  Christo 
certantcs  mart  y,-ii  ptil  H/a  >,/  consecutisunt,lustran- 
di  initium  faciamus.In  Valiesia  situm  cst  ceteber- 
rimum  totiesque  memoratmn  hactenus  Agaunense 
monasterium,  et  antiquissimum  sacrarium  tot 
millium  Martyrum  pretioso  sanguine  circumfu- 
sumt  tot  illorum  sacris  7'eliquiis  ditatum.  De ejus- 
dem  situ  nonnulla  Commcntarii  prxviiinitio  dixi: 


MAURITII  ET  TIIEBJEOR.  MM. 

plura  hicalia  adiliud  spectantia  dici  possent,  ni- 
sime  typiurgerent-.postquamenim  Commentarius 
prsevius  absolutus  et  pars  maxima  Gtoruv  hujus 
PosthumcV  prelo parata  erat,  admeperlatum  est 
manuscriptum  autographum  HistoricV  abbatise 
Agaunensis,  Galiico  idiomate  compositcV  ab  am- 
plissimo  ac  reverendissimo  Domino  Josepho  de 
Uisle,  abbate  5.  Leopoldi  Nanceiensis  Ordinis  S. 
Benedicti,  unde  plurima  decerpipossent,  ab  insti- 
tuto  nostro  non  futuraaliena.  Quamquamet  locus 
hic,  et  grata  de  accepto  beneficio  memoria  a  me 
exigit,  utspeciatim  de  laudata  mox  Historia  ra- 
tionem  aliquam  reddam.  Prmnuntiaverat  itlam 
eruditissi?nus  auctor  in  Sccpissime  laudata  Defen- 
sionemartyriisanctorumThcbcVorumMartyrum, 
quam  anno  1737  adversus  DubordcVum  edidit. 

16  Ex  priore lucubratione  nonpotui  non mihide 
Historia  polliceri piurima.  Igitur  ratus  typis  edi- 
tam  esse,  magno  studio  et  cura  in  illam  inquisivii 
at  diu  irriti  conatus  fuere,  et  me  omnis  perquisi- 
tio  fefellit;  donec  tandem  datis  litteris  confugi  ad 
R.  P.  Smackers,  collegii  Nanceiani  Societatis  no- 
sircV  rectorem,  rogans,  ut  si  minus  obtineri posset 
desiderata  iucubraiio,  iucis  saltem  aliquid  circa 
illam  ex  celeberrimcv  abbaticV  alumnis  (dignissi- 
mumenimet  eruditissimum  abbatem,  quemSupe- 
ri pergant  suis  atque  erudito  orbi  servare  incoiu- 
mem,  rebar  fatisconcessisse)  mihi  subministraret. 
Spem  meam  ionge  superarunt  datcV  ad  me  xxvii 
Februarii  hujus  anni  1755  a  patre  rectore  iittercv: 
prcVterquam  enim,  quod  benevolum  ejus  erga  nos 
animum  testarentur,  attuierunt  inclusas  reveren- 
dissimi  abbatis  Josephi  de  Uisle  binas  epistolas, 
quarum  altera  ad  iiium  data,  altera  mihiinscripta 
est.  Iiia  significatR.  PatriSmackers,mittere  Histo- 
ricV  sucV  autographum  ad  nos  destinandum,  curas- 
seque  qitcvsingularis  ejusmunificentiaest,utetiam 
vecturcV  sumptus  persolverentur :  hac,  inter  piu- 
rimabenevotenticvtestimoniajiumanissimeeadem 
fere  repeiit,  additque  rationes,  quar^e  promissa 
Historia  lucem  hactenus  publicam  non  viderit. 

17  Eas,  inconsuito  benefactore  meo ,  propatare 
non  ausim :  id  unum  asserere  liceat,  amantes  an- 
tiquitatis  et  eruditionis  forte  nec  immerito  con- 
questuros,  si  entditissimus  auctor  propter  eas, 
quas  altegat,  rationes,  judicio  alterius  cujusdam 
deferre  semper  pergat.  Addit  in  datis  ad  me  lit- 
teris  amplissimus  ac  reverendissimus  abbas,  per- 
gratum  sibi  fore,  si  ex  destinata  ad  nos  Historia 
aiiquid  usui  esse  possit.  Pervolvi  attente  manu- 
criptum  integrum.  Continuatam  a  seculi  v  fine 
usque  ad  hsec  nostra  tempora  abbatum  Agaunen- 
sium  et  episcoporum  Sedunensium  historicam  se- 
riem  exhibet,  memorandis  inspersam  factis,qum 
instrumentis  antiquis  ad  caicem  subjiciendis  pro- 
bantur.  Hinc  lector,  cuiauctoris  eruditio  aliunde 
perspecta  sit,  colligere  poterit,  nihiine  laudata  iu- 
cubratio  instituto  nostro  utile  subministret,  cum 
per  totum  Opus  nostrum  tam  frequens  et  occasio 
et  necessitas  occurrat,  agendi  de  Agaunensibus 
abbatibus  et  Sedunensibus  episcopis,  quorum  non 
habemus  hactenus  nisi  hiantes  et  mendosos  a 
Sammarthanis  editos  Catalogos. 

^EnimveroopercVpretiumessetiiioshicexAgau- 
nensismonasteriiHistoriaproferre,atcandidcfa- 
teor,nonuniitsdieilaboresset,qucBibifusededucta 
sunt,co?itrahere.Deindeinstrumentaadcatceman- 
nectenda  admanum  non  habeo,  sine  quibuspossent 
lectores  aliquid  non  raro  ad  probationem  deside- 
rare.  Facitquidem  amplissimi  ac  reverendissimi 
abbatis  erga  nos  humanitas  et  benevolentia  fidu- 
ciam,  fore  ut  ab  itto  facile  impetrarentur,  at  mo- 
ram  non  patiuntur  typi,  et  magna  illorummoles 

iongius 


autographum 
M&.  ad  not 
miiU  reve- 
rendissimus 
de  Visle 


abbas  S.Leo- 
poldi  Nan- 
cciensis, 


cx  qno  decer- 
pitur.  Char- 
tu  fundatio- 
nisejusdem 
vionasteni 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIIIS. 
longius  me  etiam  forte  abduceret.  Spe  itaque  fre- 
tus,  futurum,  ut  Historia  lueem  tandem  videat, 
non  nisi paucainde  inpreesentiarum  delibo,  quse 
scilicet  propius  ad  propositum  meum  facere  vi- 
dentur.  Inter  illa  primum  locum  occupet  Charta 
fundationis  monasterii  Agaunensis,quce  licetnon 
omninavo  careat,  habcatque  aliquid,  quoddeejus 
antiquitate  primigenia  male  ominari  faciat,  est 
tamen  ex  Ms.  multo  antiquiore  desumpta,  Reve- 
rendissimo  de  Eisle  teste,  quam  fuerit  illa,  qute 
a  Sammarthanis  edita  est. 

19  Emendationes  lector  colligere  poterit  ecc  va- 
riantibus  tectionibus,  quas  ad  marginem  exSam- 
marthanorum  catalogo  annotabo.  Apographum, 
quod  prse  oculis  habeo,  a  ssepe  laudato  abbate 
wria  oratio  Nanceiensi  perhumaniter  submissum  est,  et  mu- 
nitumsigilloReverendissimidominiClaret,Agau- 
nensis  ccenobii  hodierni,  forte  abbatis,  qui  testa- 
tur,  apographum  cum  Ms.,  xtnde  extractum  est, 
ad  litteram  convenire.  Est  autem  tale.  In  timore 
Domini  nostri  Jesu  Christi  cum  foelicitate  [re- 
gnante  *]  domino  nostro  Sig-ismundo  pio,  sub  die 
pridie  Kal.  Maji  a  lx  episcopis  totque  comitibus  ha- 
bito  consilio  in  Dei  nomine  Ag-auui  publice,  idem 
rex  exorsus  est  dicere  :  Audivi  in  Evang-elio  Domi- 
numdicentem  :  Ubi  duo  vel  tres  congregati  fuerint 
in  nomine  meo,  in  medio  eorum  sum.  Certus  sum 


353 


AOCTOU 

J.C. 

OmciUi  tia- 

(uiaeircart- 

litjuuu 

*  Scdunensit 


editaaSam- 
marthanis 
correctior. 
Siijismundi 
ad  episcopos 


'ApudSan 
inarthnnas 


Thbxorum 
Martyrum, 


qtiam 


cl  ttorum  re 
sponsa  ad- 
hortationes- 
que. 


eS°  enim  *  de  vestra  sanctitate  dominici  patres,  ut 

in  isto  conventu  adjutor  sit  nobis  omnipotens  Deus. 
Tunc  sanctus  Maximus  urbis  Genevensis  episco- 
pus  ait :  Quoniam  nihil  est,  quod  ex  ipso  non  ag'a- 
tur,  petendum  nohis  est,  ut  adminiculo  ejus  ad- 
juti,  viam  veritatis  gradiamur,  ut  ad  g-audia  seter- 
na  pervenire  mereamur.  Tunc  rex  ait  :  Ad  hoc 
enim  vos  adunavi,  ut  mcerentem  me  consoleniini, 
et  quid  ag*am  vel  respuam,  addiscatis.  Responde- 
runt  episcopi  :  Honor  tuus  est,  o  rex,  judicium 
dilig*ere  et  facere  misericordiam,  et  sollicitum  am- 
bulare  cum  Deo  tuo.  Quibus  rex  dixit  :  Jam  ab- 
jeci  omnem  anibiguitatem,  et  abstersit  Deus  a  me 
omnem  perfidiam  Arrianorum;  adeptus  sum  fidem 
Catholicam,  servus  sum  Jesu  Christi.  Instruite  me, 
quomodo  ei  placeam,  cujus  me  profiteor  esse  ami- 
cum. 

20  Jam  prsefatus  strenuus  praedicator  Maxinius 
dixit  :  Audi  sanctissimum  reg-em,  o  piissime  rex, 
dicentem  :  Accedite  ad  eum  et  illuminamini,  et 
vultus  vestri  non  erubescent.  Et  alibi  :  Jacta  cogi- 

C  tatum  tuum  in  Domino,  et  ipse  te  enutriet.  Et  Do- 
minus  in  Evangelio  :  Venite  ad  me  omnes,  qui  la- 
boratiset  onerati  estis,  et  eg*o  reficiam  vos.  Ad  hanc 
erg"o  rationem  compunctus  rex,  ait  :  Dic  ergo,  alme 
pater,  valde  delector  in  tuis  sermocinationibus. 
Tunc  sauctissimus  ille  ait  :  Quamvis  indigui,  no- 
strum  officium  est  ad  auDuntiandura,  sed  tuum  est 
ad  implendum.  Sit  erg*o  eloquium  nostrum  sale 
conditum,  ut  audiant  mansueti  et  latentur,  et  non 
ut  vituperetur  ministerium  nostrum  :  sermoncs  no- 
stri,  Deo  adjuvante  et  divina  auctoritate,  salutem 
prjcfcrani  tuam  proferant  *.  Dilige  eos,  qui  recto  sunt  corde 
ambuia  et  ambulant  *  simpliciter  coram  Domino  in  omni 
bonitate,  justitia  et  veritate.  Teipsum  castrum 
custodi,  et  noli  *  communicare  peccatis  alienis, 
ut  cum  beato  David  securus  dicas  :  Odivi  con- 
gregationem  malig-nam,  et  innocentes  *  et  recti 
adhaeserunt  mihi;  hoc  enim  faciens,  teipsum  sal- 
vum  facies,  et  eos,  qui  *  te  audiunt.  Nobis  oppor- 
tuuum  est,  ut  juste  vivas,  propter  illud,  quod  pro- 
pheta  ait  :  Qualis  fuerit  rector  *  civitatis,  tales  et 
habitatorescivitatum. 

21  Heec  et  iis  similia  beato  Maximo  dicente, 
rex  et  omnis  populus,  qui  cum  eo  erant,  suspiran- 


nulli 


mvocantci 


quiete  au 
dicnt 


doctor 


tes  et  Deo  grratias  ag*entes,  quia  talem  haberent 

iustructorem,  qui  omnem  h&esitantiam  auferret  a 

cordibus  eorum.  Tuuc  sauctus  Theodorus  epiBCO- 

pus  Octodurensis  *  ait :  Instantia  cordis  mei  est, 

utproferam  sermonem  vestris  salubribus  consiliis, 

quid  agendum  sit  de  beatorum  Martyrum  Thebajo- 

rum  corporibus,  id  est  Mauritii  cum  suis  Com- 

militonibus,   qui  pro  Deo   summo  a  Maximiano 

perempti  sunt,  et  inhumati  jacent  ?  Nescio,  quis 

sit  homo,  qui  praevaleat  secundum  merita  corum 

sing-ulis  fabricare  ecclesias.  Tunc  omnes  episcopi 

dixerunt :  De  cruore  eorum  locus  iste  sacer  est  et 

electus.  Illi  exules  fuerunt  a  patria,  vitam  mundi 

contemnentes,  caduca  respuentes,   cousanguinita- 

temproximi  non  recogitautes,  juventuti  non  par- 

centes  pro  Christi  amore  mortui  sunt,  ct  per  Chri- 

stum  sanctificati  sunt.  Tunc   rex    ob  devotionem 

plenissimam  lacryrnabili   voce  prorupit  :  Utinam 

impietas  mea  mihi  impedimentum  non  fecisset,  ut 

cum  illis  fuissem  et  occubuissem,  et  socius  fierem 

gaudio  eorum  !  Sed  nunc,  auxiliante  Deo,  videte, 

quomodo  honorifice  accipiant  sepulturam. 

22  Inito  consilio,  ad  regem  dixerunt  ■•  Visum 
est  nobis  bonum  esse,  ut  hi  tantum,  quorum  no- 
mina  comperta  sunt,  id  est  Mauritii,  Exuperii, 
Candidi,  Victoris  infra  ambitum  basilica?,  quod  * 
clementia  regis  ad  hoc  opus  ornare  jussit,  sepelian- 
tur  :  reliqua  vero  corpora  congerantur  in  tutissimo 
loco,  atque  aptissimo  in  uno  coudantur  loco,  et 
sub  eximia  custodia  sanctissimi  custodes  deputen- 
tur,  ne  forte  ( quod  absit)  falsato  ex  eis  furen- 
tur;  et  constituatur  officium  psallendi  die  uoctu- 
que  indesinenter.  Una  cum  reg*e  omnibus  placuit, 
ut  *  virum  sanctissimum,  in  omnibus  operibus  bo- 
nis  comprobatum,  in  ipso  loco  Ynemondum  cou- 
stituerent  *  abbatem,  qui  et  ipse  accersitus  a  vene- 
rabilibusepiscopis.uuacumsauctissimisvirisS.  Aci- 
vo  *,  et  sancto  Amhrosio,  sancto  Proto,  et  san- 
ctis  viris,  qui  ad  hoc  opus  suscipieudum  de  mo- 
nasterio  Gravensi  *  venerant.  Haec  episcopi  inter 
se  agitantes  cum  praeclaro  reg-e  Sigismundo,  quam 
monachisRegulaeinstitutiouem  imponere  deberent, 
quia  propter  illud  institutum  psallentium,  quod 
ibidem,  Deo  proteg-ente,  a  modo  et  in  perpetuum 
sit  conservandum,  uon  potest,  ut  cietera  monasteria 
exercere  opera. 

23  Sanctus  Victorius,    urbis   Gratianopolitanai  ututUutm 
episcopus,  ait :  Dixit  Salomon,  ubi  plura  sunt  con- 

silia,  maxima  est  salus.  Ad  hoc  venimus,  ut,  pro-  f 
latis  ex  divina  Scriptura  sententiis,  devotio  regis 
snppleatur,  ejusque  virtus,  *  roboretur.  Tandem 
quid  utilius  invenirc  possumus?  Favere  est,  non  si- 
lere,  ut  subditi  queant  subirc,  et  ne  nos  versuti 
judices  videamur,  de  quibus  Domiuus  in  Evaugelio 
ait  :  Alligant  euim  onera  g;ravia  etimportabilia,  et 
imponunt  ea  in  humeros  hominum,  digito  autem 
suo  noluut  ea  movere.  Ecce  enim  jam  dictus  domi- 
nusnosterSigismuudusrcxmonasteriumAgaunense 
larg-itatis  opibus  *  ditavit.  Conveniens  itaque  ost, 
juxta  quod  supradictus  *  almus  pater  Ynemondus 
abbas  perfectissimam  vitam  g-erit,  posteri  ejus 
imitentur,  et  exemplum  sauctitatis  ejus  in  corde 
meditentur,  ct  in  opere  exerceant.  Itecte  mihi  vi- 
detur,  ut  secundum  plenissimam  devotionein 
domini  rcgis ,  de  psallendi  institutionibus  fiant 
novem  normae,  id  est  Gravensis,  Isiana,  Jurensis,  et 
Melvensis,  etcaeteraj;  ut  succedeutes sibi  illOffloiifl 
canonicis,  id  est  Kocturnis;  Matutinis,  Prima,  Ter- 
tia,  Sexta,  Nona,  Vespertina,  in  pace  *  die  noctuque 
indesinenter  Domiuo  famulcntur. 

24  His   vero   dictis,  omnes   episcopi  cousense- 
runt;  quihus  rex  ait :  Jam  enim  de  psalleudi  oili- 

cio 


•  conslituc- 
runt 

*  Acino 

'  Grancnsi 


senusquc 


M|irl  iliil-. 

ilictus 


'  Imih 

monastcrii 
Agauntnsit, 


GLORIA  POSTH.  SS.  MAURITII  ET  THEB.EOB.  MM. 


AVCTOBi 

J.  c. 


*  Correctin* 
iJcbcaut 
sortiii,  (iili- 
grnter  cxa- 
minetur 


B 

rm  variie 
regufa  pr«- 
icribunlur, 


cnpUalio 


divulsiono 


omissa 

'  potCDS 

*  rausnm 

*  omma 

el  prstflcUnr 

I!i/i)iiu  iiion- 

iUis.  Sigi- 
ennmdi  regtt 


851. 

cio  desiderio  meo  mtisfactum  est.  Quid  vobis  vi- 
detur  de  munificentia  monasterii  et  exhortattone 
doctrime,  velqualiter  ipsi  monachi  vivere  debeant? 
Jamenim  supradictum  est,  ut,  quia  sicut  caetera 
moiiasteria  propter  institutum  psallentium  non 
queunt  opera  exercere,  quam  Regulae  institutionem 
debeant  tractare,  et  diligenter  examinare  *,  ut  ex 
nostra  auctoritate  sit  munitum,  et  firmitate  manus 
no^trae  roboratum,  atque  sub  vinculo  anathematis 
obligatum.  Ad  hanc  interrogationem  venerabilis 
vir  Viventiolus,  urbis  Lugdunensis  episcopus,  una 
cum  aliis  episcopis  dixit  :  Optime  uobis  videtur, 
ut  munificentiam  ad  regem  habeant,  exhortationem 
et  doctrinam  habeant  ad  Sedem  Apostolicam.  Jam 
quia  scimus,  probatam  habere  disciplinam  et  san- 
ctam  conversationem  sanctum  Ynemondum,  quem 
praeesse  constituimus  monasterio  huic,  et  posteri 
ejus  ipsum  sequantur  ad  omne  opus  explendum; 
tamen  sub  brevitate  instituimus,  ut  omnes  obediant 
ei,  et  sine  prceceptis  ipsius  nihil  agatur,  et  quid- 
quid  a  prioribus  ordinatum  fuerit,  juniores  sine 
murmuratione  expleant,  et  per  singulas  normas 
singuli  dccani  constituantur  digni,ut  abbas,  diviso 
pondere,  de  providentia  eoriim  sit  securus. 

25  De  vestimentis  vero  scimus,  quia  locus  iste 
aeris  intemperie  intemperatus  est,  propterea  tam 
ad  induendum,  quam  et  in  lectis  in  abbatis  sit  con- 
sideratione.  Similiter  de  cibo  et  potu.  Unum  ha- 
beant  dormitorium,  unum  refectorium,  unum  lo- 
cum  ad  calefaciendum.  De  disciplina  vero,  de  gra- 
vioribus  culpis  secundum  canones  judicentur,  de 
minoribus  autem,  ut  abbas  judicaverit,  et  Eratres 
consenserint,  melius  est  enim  cum  amico  flagel- 
lari,  quam  cum  adversario  iu  interitum  preecipi- 
tari.  Jejunium,  ut  caetera  monasteria  agant,  et  die 
noctuque  orationibus  vacent,  et  semper  mediten- 
tur,  [ut  Deo  placeant  *]  et  egredi  de  monasterio 
sine  permissu  prioris  nullus  praesumat.  Placuit  et 
nobis,  ut  et  ipse  abbas,  qui  nunc  est,  et  qui  futuri 
sunt,  sint  instructi  ex  necessitate  tam  de  Veteri 
Testamento,  quam  de  Novo,  ut  alii  asdificentur, 
et  per  capitula  *  scribantur,  ut  posteri  teneant. 
Ha3C  instituta  sunt  propter  eum,  qui  dilexit  nos, 
et  tradidit  scmetipsum  pro  nobis  in  odorein  suavi- 
tatis.  Vidcat,  ne  quis  sit,  qui  violare  hajc  audeat, 
ct  iram  omnipotentis  Dei  incurrat.  Et  si  tempus 
advenerit  (quod  Deus  avertat)  quod  convulsione  * 
aut  disceptatione  coutra  hsec  agere  tentaverit, 
tunc  abbas  pnedicti  monasterii,  [quasi  ad  fon- 
tem  *,]  concursionem  ad  Sedem  Apostolicam  ha- 
beat,quasi  lumen  petens  *  illuminans,  et  inde  ad 
oallam  *  suam  revertatur,  et  probet,  quod  omnium 
potentiorest  sapientia,  [et  quod  sit  distinctio  inter 
sulsum  et  insulsum*.] 

2ti  Et  ideo,  Deo  auxiliante,  monachi  de  exhor- 
tatione  sanctaconfortati,  inconcussa  stabiltate  per- 
maneant,  indivisa  charitate.  Et  sicut  nunc  est  glo- 
riosissimi  regis  devotio  suppleta,  et  omnium  con- 
sensus  sit  in  perpetuum  conservatus  atque  robo- 


stus  loquitur,  dicens  :  Beati  misericordes.  quoniam 
misericordiam  consequentur  :  et  :  Date  eleemo- 
synam,  et  omnia  munda  sunt  vobis  :  et  :  Quicum- 
que  reliquerit  domos,  aut  agros  propter  nomen, 
meum,  centuplum  accipiet,  et  vitam  aeternam  pos- 
sidebit. 

27  Ideo  ego,  pertractans  verba  redemptoris  no- 
stri,  eidem  monasterio,  pro  animae  meae  salute, 
de  rebus  meisdona,  donatumque  in  perpetuum  esse 
volo;  hoc  est  in  pagis  vel  territoriis  Lugdunensi, 
Viennensi,  Gratianopolitano,  et  Augusta  Came- 
raria,  etpago  Genevensi,  "Waldensi,  et  fine  Aven- 
ticensi,  et  Lausanensi,  et  Bisunticensi,  curtes,  sic 
nuncupatas;  Briogia,  Olona,  Cacusa,  [Staties  *, 
Olgana;  et  in  pago  Genevensi,  alias  curtes,  sic 
nuncupatas  :  Communiacum,  Mariniacum  :  et  in 
pago  Bisunticensi,  Saliumno  cum  castro  de  Bra- 
con,  Wallemo  de  Mieges  :  et  in  pago  Waldense 
in  tine  Aventicense  seu  Juranense,  alias  curtes 
sic  noncupatas;  Muratum,  Auronum,  Wadingium, 
Bedelofei,  Luliacum,  Lustriacum  :  et  in  pago  Val- 
lensi,  alias  curtes,  ita  nominatas  ;  Contextrix 
Sidrium,  Leucam,  Bramosium,  Duodecimum  Pa- 
ternum ,  Bernonam,  Aulonum ,  Villiacum  Wu- 
bregium,  Actania,  Octunellum,  Silvanum,  et  om- 
nes  Alpes  a  capite  lacus  usque  Martigniacum. 

28Etin  valle  Augustana,  quae  est  a  finibus  Ita- 
lise,  Turrem  unam,  quse  respicit  ad  Occidentem; 
et  alias  curtas,  ita  nominatas ;  Cleuva,  Lagona, 
[Levira] ,  Gizocolis  et  Morga,  cum  omni  inte- 
gritate  et  appendentiis  ,  vel  adjacentiis  earum  , 
id  est,  in  terris,  domibus,  aedificiis,  mancipiis, 
liberis,  libertis,  plebeis,  accolis,  vineis,  sylvis, 
olivetis,  campis,  pratis,  pascuis,  aquis,  aquarum- 
que  decursibus  et  incursibus  ,  mobilibus  et  im- 
mobilibus,  seu  decimis,  exquisitum  totum  ad  inte- 
grum,  quidquid  ad  ipsas  villas  aspicere  videtur, 
ad  locum  praefati  monasterii  de  S.  Mauritio  dona- 
mus,  tradimus,  atque  indulg*emus,  ea  enim  ratio- 
ne,  ut  ab  hac  die  ipsasres  superius  intimatas  praedi- 
cta  casa  Dei ,  vel  rectores  ejus  in  luminaribus 
ipsius  ecclesise,  vel  ad  stipendia  ibidem  decertan- 
tium  monachorum,  habeant  atque  possideant,  te- 
neant,  vel  quidquid  exinde  facere  elegerint,  libero 
perfruantur  arbitrio.  Propterea  hanc  donationem 
nostram  fieri  jussimus,  per  quam  omnino  jubemus, 
ut  nullus  quilibet  de  fidelibus  nostris,  neque  de  ju- 
diciaria  potestate  prsedictam  casam  Dei,  vel  bea- 
torum  Martyrum ,  et  rectores  ejus ,  nec  non  et 
monachos  ibidem  consistentes  inquietare,  nec  ca- 
lumniam  generare  praesumat,  sed  sub  firmitatis  no- 
strae.  studium,  Deo  propitiante,  nostris  et  futuris 
temporibus,  sicut  diximus,  pro  mercedis  augmen- 
to,  in  luminaribus  ipsius  ecclesiae,  vel  ad  mona- 
chorum  ipsorum  stipendia  proficiat  in  augmentis, 
qualiter  ipsam  congregationem  beatorum  Marty- 
rum  melius  delectet,  pro  nobis  Domini  misericor- 
diam  attentiusexorare. 

29  Et    ut   hsec   donatio   vel    auctoritas    firmior 


D 


erga  Sanctos 
vencratio,  et 
ergatnona- 
chos  Agau- 
nenscs 


*  hnc  omnia 
scquentia 
nudium  dif- 
ferurit. 


munificentia 


ratus.  Propterca  ego  Sigismundus,  gratia  Dei  rex     habeatur  et  per  tempora  conservetur,  et  per  ma 


nd 


Burgundionum,  Christo  auspice,  consideravi,  una 
oum  supradictis  lx  episcopis  totque  comitibus, 
dejam  dicto  monasterio,  quod  vocatur  Agaunum, 
quod  nunc,  Domino  adjuvante,  infra  regnum  no- 
strum  Burgundionum  construximus,  et  venera- 
bilem  virum  Ynemondum  (sicut  prfediximus)  ibi- 
dem  coustituimus  abbatem,  ubi  tanta  et  talia  sa- 
cra  corpora  Thebanorum  Martyrum,  qui  pro  Chri- 
sto  eorum  sanguinem  non  dubitaverunt  fundere. 
Circa  lnmina  vel  *  stipendia  monachorum,  quid 
agere  debeo,  nisisicut  Dominus  noster  Jesus  Chri- 


nus  nostrae  signaculum  omni  tempore  obtineat  fir- 
mitatem,  Maxiraus,  urbis  Genevensis  episcopus, 
subscripsit.  [Theodorus,  urbis  Octodurensis  epi- 
scopus,  subscripsit  *.  ]  Victor,  urbis  Gratianopoli- 
tanae  episcopus  ,  subscripsit.  Viventiolus  ,  urbis 
Lugdunensis  episcopus,  subscripsit.  Viudemarus 
comes  signavit.  Fredemondus  comes  signavit.  Gon- 
deulfus  comes  signavit.  Benedictus  comes  signa- 
vit.  Agano  comes  supscripsit.  Bonifacius  comes 
subscripsit.  Theudemondus  comes  subscripsit.  Fre- 

deboldus 


Instrumenti 
subscriptio- 
nes,  etsuspi- 
cio 


*  Desunt  hxc 
apud  Sam- 
marthan. 


S.  Sigismundi 


de  ejus  anti- 
quitate. 

B 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 
A  deboldus  comes  subscripsit.  Data  sub  die  Idus  Maji, 
in  yirorum  coetu  prope  Agaunum  monasterium,  fce- 
liciter.  Vides  hic,  lector,  sublatummendum,  unde 
arma  Cointius  et  alii  deprompserunt  adversus 
Sammarthanorum  Chartam,  dum  ubique  Theodo- 
rus,  non  Sedunensis,  sed  Octodurensis  episcopus 
dicitur.  Ego  Commentarii  prsevii  §  3  num.  37  po- 
tius  arma  retudi  hactenus  intorta,  quam  ipsam 
instrumenti  sinceritatempropugnavi,  vel  asserui. 
Neque  hic  aliud  in  me  suscipey^e  ausim,  quamvis 
pro  valde  verisimili  habeam,  esse  illud  apogra- 
phum  ex  Sigismundi  charta  olim  desumptum.Cer- 
te  potuit piissimus  rexqusedam  episcoporum,  qui 
aliquot  ante  diebus  super  fundatione  monasterii 
Agaunensis  congregati  fuerant,  verba  in  chartam 
suam  transtulisse;  at  non  minus  certum  est,  esse 
ea  omnia  a  scriptore  posteriore,  qui  forte  chara- 
cteres  legere  non  poterat,  valde  deturpata.  Porro 
apographiprimarii,quodexcudi,setatemnuspiam 
determinatam  invenio;  sed  unum  est,  quod  timo- 
rem  mihi  injicit,  ut  sit  seculo  saltem  septimo  anti- 
quius.  Dat  Sigismundus,  de  quo  nihil  habent  in 
sua  Charta  Sammarthani,  omnes  Alpes  a  capite 
lacus  (Lemani scilicet)  usque  Martigniacum. 

30  Hanc  vocem  hactenus  non  reperi  apud  aucto- 
res,  qui  scripserunt  ante  translatam  'Sedunum  se- 
dem  episcopalem,  post  excisum  vel  dirutum  bello- 
rum  tumtdtibus  Octodurum,quodgeographinon 
pauci  contendunt,  eodem  loco  situm  fuisse,  ubi  ho- 
diedum  est  Martiniacum.  Sedes  Octoduro  Sedu- 
num  translata  creditur,  ab  aliis  sub  medium  secu- 
lumvi,  ab  aliis  sub  ejusdem  finem,  quo  tempore 
Longobardi  Vallesiam  misere  devastarunt.  Sta- 
timne  post,  forte  ex  diruti  Octoduri  ruinis  exsur- 
rexerit  Martiniacum,  nescio;  sane  qui  ejus  origi- 
nem  etnomen  ad prisca  Romanorum  temporaex- 
tendunt,  asserti  testes  non  adferunt,  neque  adeo 
meum  illud  mihi  dubiuni  evellunt,  quodforte  ma- 
gis  chartse  sinceritati  vetustatique  adversari  pos- 
set,  sivacaret  accuratiusin  vocis  Martiniacum  ini- 
tium  inquirere.  Verum  hsec  dicta  hic  sufficiant :  ad 
sanctorum  Martyrum  in  Agaunensi  monasterio 
cultum  sacrasqne  exuvias  contemplandas  festi- 
nemus. 


m 

iv  Vasa  duo,  repletasanguine  sanctorumThebseo- 
rum  Martyrum. 

v  Caput  S.  Candidi  inclusum  argentea  usque  ad 
umbilicum  statua,  variis  gemmis  ornata. 

vi  Caput  S.  Victoris.  Donum  est  serenissimse  do- 
musSabaudicse. 

vii  Lipsanotheca  praedives,  in  qua  sunt  reliquiae 
sanctorum  Petri  et  aliorum.  Donum  est  Eugenii  III 
Pontificis,  qui  consecravit  veterem  basilicam,  pro- 
fecturus  ad  concilium  Remense.  Ejus  effigies  specta- 
tur  in  apice. 

viii  Capsa  argentea,  in  qua  servantur  ossa  aliqua 


J.C. 


restauratoris   monasterii  Agaunen- 


sis,  ejusque  filiorum  Gistaldi  et  Gondebaldi. 

32  ix  Capsa  altera  itidem  argentea,  continens  ossa 
aliquot  Thebseorum  Martyrum.  Servantur  preeterea 
in  tribus  aiiis  capsis  ligneis  deauratis,  prseter  illa, 
quibus  duse  majores  cistse  repletse  sunt. 

x  Argentea  brachia  duo,  aliquot  gemmis  ornata, 
in  quibus  sunt  ossa  aliquorum  Martyrum. 

xi  Brachium  aliud  pretiosius  praedictis,  contiuens 
costam,  mentum,  etpartemextremam  stolse  S.  Ber- 
nardi. 

xn  Annulus  S.  Mauritii. 

xm  Crater  Caroli  Magni  vermiculatus. 

xivCalix  alteropere  simpliciori. 

xv  Lipsanothcca?  duse  variis  ornatie  geinmis,  in 
quibus  servantur  varise  reliquise. 

xvi  Capsa  argentea,  in  qua  sunt  partes  vestium 
sanctissimee  Virginis,  et  capitis  S.  Felicis. 

xvii  Lipsanotheca,  quse  per  crystallum  spectan- 
dosexhibet  duos  dentes  S.  Apoloniae. 

xvni  Altera,  in  qua  etiam  videtur  portio  pollicis 
S.  Antonii. 

xix  Pars  crucis  S.  Andrea?  apostoli,  inclusa  cruce 


'|iu  Agauni 
"tservantur. 


0 


III.  Thesaurus  sacer  Agaunensis 
monasterii  et  varise  ibidem  asser- 
vate  sanctorum  Thebseorum  Mar- 
tyrum  reliquise.  De  prodigioso  la- 
pide,  super  quo  trucidatus  dicitur 
S.  Mauritius,  cultuque  et  reliquiis 
Sanctorum  in  urbe  Sedunensi. 


Eknchus  so-     a   Iterum  instrumentum,  quod  Ristoriee  sum  ad- 
crarum  reii-  x\.junc(,um  ad  me  misit  reverendissimus  et  eru- 
ditissimus  abbas  ssepe  laudatus,  est  elenchus  re- 
liquiarum,  quse  in  Thesauro  Agaunensis  abba- 
tise  accumulantur,  quem  ex  Gallico  Latinum  fa- 

cio. 

i  Spina  coronse  Salvatoris  nostri,  missa  a  S.  Ludo- 
vico  Galliarum  rege,  cui  plura  sanctorum  Thebaeo- 
rum  Martyrum  corpora  concessa  sunt. 

ii  De  vera  Cruce  Salvatoris  nostri. 

iii  Magna  lipsanothecaargentea,  gemmis  ornata, 
quee  continet  reliquias  S.  Mauritii,  praefecti  Thebaea3 
Legionis. 


qutarum 


xx  Fragmenta  aliquot  vestium  S.  Mauritii  in  pul- 
cherrima  statua  equestri  argentea  S.  Mauritii,  douo 
data  a  serenissima  Sabaudire  domo. 
Prseter  luec,  lipsanothecse  argentese  quatuor  sunt 
minus  spectabiles,  iisque  servantur  reliquise  aliquse 
S.  Amati,  Sedunensis  episcopi  et  abbatis  S  Mauritii, 
SS.  Elorentini,  itidem  Sedunensis  praesulis,  et  dia- 
coni  ejus  Hilarii,  martyrum. 

33  Porro  aliquie  ex  hic  enumeratis  saa-is  reli- 
quiis  quomodo  ad  abbatiam  Agaunensempervene- 
rint,  docere  poterunt  instrumenta  aliqua,  quseeru- 
ditissimus  abbas  citat  Histori<v  siuv  subnectenda, 
de  solis  sanctorum  Martyrum  exuviis,  qiuv  atiun- 
de  accersi  non  debuerunt,  nobis  hic  sermo  est. 
Quamvis  autem  earum  thesaurus  ingens  inprevdi- 
cto  catalogo  inveniatur,  mirari  tamen  non  imme- 
ritoposset  aliquis,  nonplures  ex  tot  Athletarum 
exuviis  ibi  accumxdatas  esse,  nisi  ingentem  earum 
numerum  per  tot  revoluta  secula,  requirentium 
undequaque  popidorum  piis  votis  concessum  fuis- 
se  disceret,  crederetque,  plurimas  forle  etiam  fu- 
turis  temporibus  detegendas  reservasse  Deum. 
Quod  autem  de  celeberrimis  quibusque  Sto/r/ts 
evenire  sotet,  ut  sacra  iltorum  corpora  varue  sibi 
civitates  adscribant,  de  gloriosissimo  Thebseorum 
Duceejusque  inclytis  Sociis  vixpotuit  non  contin- 
gere,  ubi  errori  ansamprtvbent  tot  millium  Mar- 
tyrum  sacra  ossa,  quse,  cum  cujus  nominatim  es- 
sent,  nesciretur,  facile  debuerunt  prsecipuorum 
nomina  accipere,  et  sic  confundi. 

34  Credidisse  semper  usque  ad  hiec  nostra  tem- 
pora  Agaunenses,  possidere  seportionem  corporis 
S.  Mauritii,  luculentum  fiet  ex partibus ,  quas  eo- 
rum  abbates  per  singula  fere  secula  concesserunt 
particularibus  quibusdam  ecclesiis,  vel  personis 
in  ecclesiastica  velseculari  dignitateprseminenti- 

bus; 


S,  Maurilii 
twnvix  pr.r- 
ripux 


tiaque  ad  fi- 
nnn  teculi 
x\i  servatx 
futnmtAgaU' 


356 


GLOIUA  POSTH.  SS. 


Aucronc 
i.  C. 


ubi  lamen 
etiam  non- 
nuUx 


B 


tunt  aii  ini- 
nimum  val- 
de  incertx. 


Lapis,  qucm 
horrvnt  d.i- 
mones,  »f  sit- 
perqnocapi- 
(e  truncutus 
creditur  S. 
NmriUui. 


bus-  ita  ul  hxc  illis  possessio  non  nist  perperam 
videatur  disputariposse,  maxime,cum  non  corpus 
integrumse  habere  glorientur,  sedpartem  ingen- 
tem,  qux  quanta  sit,  ex  Taurinensium  instrumen- 
tis  i  9  luculenter  videbimus.  De  annulo  vasisque, 
sanctorum  Thebseorum  sanguine  plenis,  minus 
certa  sunt  pro  Agaunensibus  testimonia.  Celebra- 
tissiynus  estannutus  S.  Mauritii,  quem  serenissimi 
Sabaudisv  duces  posteris  suis,  tamquam  adeundse 
in  ditiones  hsereditatis  testimonium,  per  plura 
usque  secula  remittere  sueverunt,  cujus  etiam  at- 
tactu  beneficia  obtenta  referuntur,  uti  ostende- 
mus,  dum  Sabaudiamperagrabimus. 

35  Similis  etiam  annulus,  S.  Mauritii  nomine  in- 
signis,  fertur  in  Maurianensi  ecclesia  servari;  cir- 
ca  quos  omnes  idem  estojudicium,  quodpaato  ante 
de  sancti  Ducis  reliquiis  innuere  cozpi;  neque  enim 
verisimile  apparet,  S.  Mauritium  tres  annulos  ge- 
stasse,  caruisse  annxdis  Socios  omnes,  vel  saltem 
nullos  alios  prseter  Mauritianos  inventos  fuisse. 
Quodspectat  advasasanctosanguineplena,  vereor, 
uiisaS.Martinoexvicinoagrodudumposteorum 
martyrium  elicitus  sit;  qua  de  re  nonnulla  dicam, 
ubiSanctorum  Thebseorumcultum  etreliquias  Tu- 
ronis  lustrabimus.Fateor  interim,  prsefatas  am- 
pullas  a  Christianis,  quiMartyrum  corpora  sepe- 
lierunt,  sanguine  adhuc  recenti  repleri,  et  ab  his 
ad  Agaunenses  pervenire  postea  potuisse;  quodsi 
verum  est,doterem,remtampretiosam  fabellisde- 
turpari.Scripsit  ad  Majores  meos  P.Ernestus  Bi- 
verman,  Societatis  nosirse  saccrdms  literas,  signa- 
tas  Friburgi  in  Helvetia  iv  Junii  1GG8,  quibus  si- 
gnificat,  se  ab  Henschenio  rogatum  in  Vallesiam 
excurrisse,  ut  in  monumenta  sacra  antiquitatis 
cultumque  S.  Theoduli  inquireret,  lustrasseque 
abbatiam  Agaunensem. 

3G  Ex  ejus  epistola,  ad  hunc  diem  seposita,  huc 
sequenlia  transfero.  Porro  spectavi  Agauni  insi- 
gnes  reliquias  et  monmnenta  in  templo  monasterii 
ad  8.  Mauritium  asservata,  Intercetera  lagenam  ex 
achate  lapide,  plenam  sanguine  sanctorum  Marty- 
rum,qui  cxdemesso  per  S.  Martinum  Turonensem 
gramine  fluxit,  eidemque  ab  angelo  transmissam,  et 
hodieque  sigilloS,  Martini  superneex  ceraalbamu- 
nitam.  Seulptura  vasis  circumsecus  incredibilis  est 
artifieii,  exhibeus  sacrificium  quoddam  iEgyptia- 
cum,  utvideatur  spolium  ^Egypti  esse,  unde  Legio 
Thebtea  erat  oriunda.  IIoc,  ni  fallor,  unum  est  ex 
vasis,  de  quibus  in  catalogo  pr(vmisso,  ubi  similia 
fereprimum  adjecta,  calamo  deleta  esse  comperio, 
unde  suspicionem  ineptiarum  confirmo.  Reveren- 
dissimus  de  Uisle  in  stvpe  laudata  Historia  Ms. 
cap.  16  asserit,  amputlam  iltam  credi  donum  Ca- 
roli  Magni,  qui  donationes  plurimas  fecit  Agau- 
nensi  monasterio,  et  iltius  etiam  privilegia  et  im- 
munitates  per  Adrianum  I  confirmari  curavit. 
Pnvtioso  vasi  suspicor  diupostea  sigillum  S.  Mar- 
tini  et  tradUionem  ineptam  accessisse. 

37  Laudatus  supra  Bivermannus  in  iisdem  li~ 
teris  sic  scribit  :  Veni  primo  Ag-aununi,  ibidem  vi- 
sitavilocum.in  quosancti  Martyrespassisunt.  Spe- 
ctavi  lapidem  grandem,  suspensum  ex  catenisfer- 
reis,  in  quo  S.  Mauritius  genibus  innixus  capite 
plexus  fuit.  Cernuntur  adhuc  notae  sanguinefe,  lo- 
canturque  a  parcntibus  ©gri  infantes  sub  eodem  la- 
pidc  totis  diebus  et  noctibus  ,  donec  ope  sancti 
Martyris  convalescant.  Ilorrent  etiam  supra  mo- 
dum  maligni  spiritus  in  energumenis  eo  adductis, 
lapidem  illum.  Ha;c  prresens  spectavi  mille  passi- 
bus  ab  Agauuo.  In  Topographia  Vallesuv  Meriani 
invemo  ahquot  passibus  Agauno  dissitum  sacel- 
tum,  quod  a  S.  Mauritio  nominatur,  et  ubi  is  forte 
servaturprodigiosus  lapis,  de  quo  plura  adhuc 
scnbit  Baldesanus  inHistoria  Thebxcv  Legionis 


Reliquus 

Sanctorum 

Thebxorum 


E 


antiquus  cl 
cctcbris  cul- 
tus  Agauni, 


MAUKITII  ET  THKB.EOH.  MM. 

aucta  pag.  527,  ubi  ctiam  traditionem  allegatpag.  D 

408  et  seqq.  asserentem,  S.  Mauritium  a  reliqua 
Legione  separatum,  et  eo  loci  capite  truncatum 
fuisse,  qucV  nec  valde  antiqua  videtur,  nec  facile 
fidem  apud  criticos  inveniet.  Atque  hcec  sunt,  quse 
de  sanctorum  Martyrum  Agauni  reliquiis  sola 
inveni. 

3S  De  cultu  illorum  ibidem  nunc  aliqua,  prse- 
ter  ea}  quse  in  Commentario  latius  deduximus, 
dicenda  sunt.  Ad  manum  habeo  apographum  , 
non  adeo  recenter  scriptum,  si  ex  characteribus 
et  charta  judicare  liceat,  ubi  sub  hoc  titulo  :  In 
solennitate  S.  Mauricii  et  Sociorum  ejus  sequitur 
Officium,  in  quo  Antiphonce,  Vcrsiculi,  Hymni 
et  Responso^na  propria  sunt,  uti  et  Lectiones  ibi 
subjectcv,  quibus  prcvfigitur  Rubrica  :  Lectiones 
primseetoctavaediei.  HcV  ex  Actis  Surianis  inter- 
polatis  desumptcV  sunt,  uti  et  retiqua,  quapropter 
iis  referendis  supersedeo.  Officium  prcvdictum 
unde  desumptum  sit,  notatum  non  invenio;  verum 
faciunt,ut  suspicer,  Agaunensis  monasterii  pro- 
prium  esse,  ea,  qucV  immediate  Lectionibus  sub- 
nectuntur,  et  sunt  hcec  :  Missas  olim  decantari  so- 
litse,  quae  etiam  nunc  in  usu  habentur  apud  avitum 
et  celebre  monasterium  Agaunense  in  festo  S.  Mau- 
ricii  et  Sociorum  ejus,  atque  in  eorum  Octava  extra 
tempus  Paschale. 

39  Quod  siquispothts  opinari  voluerit,  alterius 
cujuspiam  ecclesim  Missas  esse,  qucV  nunc  ibi  re- 
citare  desierint,  per  me  licet  :  certe  in  Agaunensi 
ecclesia,  si  fides  apographo,  tum  temporis  adhuc 
legebantur.  Notatur  autem  ibi,  quod  ad  xxn  Se- 
ptembris  sit  Missa  de  S.  Mauritio  et  Sociis  tota  pro- 
pria,  ac  deinde  subjunguntur  haec  :  Solet  etiam 
apud  eos  Missa  fieri  de  S.  Mauricio  cujuslibet  he- 
bdomada?  prima  die,  nonimpeditafesto  duplici,  se- 
miduplici, aut  simplici,  tam  tempore  Paschali, quam 
extra,  exceptis  temporibus  Quadragesimas,  Adven- 
tus,  et  Quatuor  temporum  ac  jejuniorum  diebus. 
Additur  deinde  nota  :  Revelatio  S.  Mauricii  et  So- 
ciorum  ejus  inciditin  xxvi  Octobris,  qua3  etiam  dies 
habetur  apud  eosin  summaveneratione;  sed  neque 
de  his  quid.piam  alibi  invenio:  itaque  ad  Sedunen- 
ses  transeo,  monito  cursim  tectore,  quod  canonici 
Regulares  abbaiicv  Agaunensis  gestent  humerale 
seu  palliolum  rubrum,  in  memoriam  fusi  eo  loci 
Thebcvorum  sanguinis;  quam  prserogativam  illis 
indulsit  primum  Eugenius  III  Papa,  ut  testatur 
Scvpe  laudatus  de  LHsle  in  Historia  Ms.,  ubi  etiam 
instrumentum  citat,  quo  anno  1210  Wilhelmus  co- 
mes  Monasteriolensis  legat  abbatise  Agaunensi  p 
annuas  13  libras  monetse  Parisiensis,  pretium  20 
xdnarum  panni  rubri,  ex  quo  conficerentur  cano- 
nicis  cuculliseu  humeralia. 

40  Quse  Sanctorum  Agaunensium  apud  Sedu-  et  m  civitme 
nenses  cultum  illustrant.  Aliqua  narrat  laudatus  ct 
supra  Sebastianus  Briguet  Pag.  80  ita  loquitur  : 
Consonat  narratio  haec  (de  S.  TheodiUo,  quemarbi- 
tratur  secuti  ix  initio  cum  S.  Grato  Augustensi  in~ 
ventioni  corporis  S.  Innoceutii  et  aliorum  sancio- 
rum  Martyrum  Thebseorumtranstationiadfuisse, 
de  quibus  consule  disputata  ad  Acta  S.  Gratitom. 
iii  Septembris pag.  72  et  seqq.J  traditioni,  scriptis 
pictisque  tabulis  et  Annalibus  sacris  ecclesiffiSedu- 
nensis,  quibus  docemur,  S.  Theodulum  reliqua  sacra 
ossa  Thebaeorum  Martyrum,  Numinis  instinctu  re- 
velata,  collegisse  et  honorifico  Ioco  reposuisse,  qua- 
lia  esse  arbitror  illa,  quae  non  exiguo  numero  asser- 
vantur  ab  immemorabili  in  sacello  S.  Catharinse  ec- 
clesias  collegiata;  castri  Valerias  canonicorum  Sedu- 
nensium;  neque  enim  constat,  qua  occasione  alia 
Sedunum  delata  fuissent.  Est  autem  Valerise  ca- 
strum  in  ipsa  urbe  Sedunensialtocolliimpositum. 

41  Pater  Mauritius  Chardon,  societatis  nostrse 

sacerdos 


A 

Diacesi  Sc~ 
dtmenti 


B 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEFTEMBRIS. 

sacerdos  et  Constantiensis  collegii  nostri,alibique 
Scvpius  rector,  et  Operis  nostri  adjutor  impiger, 
smpe  laudatus  swpiusque  cum  grata  memoria 
memorandus,  strenue  imprimis  laboravit  in  con- 
quirendis  iis,  quse  Patroni  sui  gloriam  illustrare 
possent,  collectaneaque per  Helvetiam  Saxoniam- 
que  conquisita  nonpauca  nos  transmisit,  quibus 
plurimum  hic  utar.  Sub  titulo  Vallesia,  sic  scri- 
bit :  Seduni,  ubi  sedes  episcopi  est,  in  ecclesia  cathe- 
drali  honoribus  beatissimae  Virginis  et  S.  Theoduli 
dedicata,  elegans  altare  visitur,  quod  S.  Mauritium 
exhibet,  totius  Vallesise  electum  Patronum.  Ibidem 
in  castro  Valeriae,  ubi  est  ecclesia  collegiata,  quae 
frequentatur  indies  a  dimidia  parte  canonicorum 
cathedralis  ecclesise,  asservantur  in  duabus  prae- 
grandibus  cistis  ossa  quam  plurima  dictse  Legionis 
S.  Mauritii.  Inclusa  etiam  argenteae  statuse  ossa 
S.  Mauritii.  publicae  venerationi  exponuntur.  Solent 
eam  statuam,  venerabili  clero  et  senatu  comitante, 
supplici  ritu  deferre  in  ecclesiam  cathedralem  festo 
die  S.  Mauritii.  Celebratur  autem  in  tota  dioecesi 
Sedunensi  sub  ritu  i  Classis  cum  Octava.  Ceterum 
tanta  est  hujatis  populi  incuria,  ut  vix  quidquam 
transcribat  posteris,  contentus  beneficia  accepisse, 
quibus  quod  superaddam,  nihil  habeo. 


*CCTO»I 

J.C. 


tt  reliquir 


In  Dicecesi 
Lausanenst 
est  Ojficium 
daplex  de 
Sanclis;  va- 
ria  per  pa- 
gvm  Fribur- 
gensem 


IV  Cultus  et  reliquise  S.  Mauritii 
Sociorumque  ejus  in  dioecesi 
Lausanensi,  in  pagis  seu  Canto- 
nibus  Friburgensi ,  Solodorensi, 
Basileensi  et  Lucernensi  in  Hel- 
vetia. 

A   Lausanacivitate,septemtrionali  lacusLemani 


Ps. 


ripee  propinqua,  initium  faciamus  lustrandi 


sacramona- 
menta 


celeberrimi  apud  Helvetios  Catholicos  sanciorum 
Martyrum  cultus.  Speciale  hic  quidem  nihil  de 
reliquiis  templisve  eorum  nomine  sacris  occurrit, 
at  Officium  fit  de  illis  per  totam  dicecesim  duplex, 
jussu  UtustrissimiPetriaMoJitenach  episcopitqui 
illud  edidit  anno  1703  cum  Lectionibus  &  Nocturni 
propriis,  ut  docuit  me  P.  Franciscus  le  Jeune, 
hodiernus  collegii  Bruxellensis  Societatis  nostrse 
procurator.  Celebriorest  inpago  Friburgensi  San- 
ctorum  memoria.  Est  Friburgum  conventus  Ca- 
tholici,  seu  Cantonis,ut  vocant,  in  Helvetia  caput, 
civitas  celebris  ad  Sanam  fluvium,  quatuor  mil- 
liaribus  Lausana,  medioque  longius  a  septemtrio- 
nalilacus  Lemani  ripa  distans.Inde  scripsit adpa- 
trem  ChardonumpaterXaverius  Fegeli,Societatis 
nostrcV  sacerdos,  tum  temporis  Friburgi  agens, 
in  Martii  1745  epistolam,  quam  prse  ocidis  habeo, 
undeque  aliqua  decerpo.  Eriburgi  in  urbe  dedica- 
tumest  S.Mauritio  unum  templum,  quod  estpatrum 
Augustinianorum  Eremitarum  :  in  Cantone  autem 
Friburgensi  templa  sequentium  paroeciarum  :  Bar- 
bereche,  Billens,  Morlens,  Masconens,  Ottigny, 
Puntau,  Grangetter.  Sacella  Sancto  eidem  erecta 
sunt  Griarise  (est  urbs  et  pr&fectura  ac  comitatus 
Cantonis  Friburgensis)  Sant-Ursen,  Pierra-For- 
ceat,  Willer,  Romarance. 

43  Ex  his,  si  recte  scripta  sunt  nomina,  paulo 
enim  difficilior  lectu  epistolcV  character  cst,  pagos 
aliquos  in  mappis  geographicis  Guilielmi  de  Lisle 
et  Ottens  non  invenio,  in  Catalogotamenpersona- 
rum  et  locorum  diozcesis  Constantiensis,  abhinc 
sex  annis  ibidem  typis  edito,  plures  comparent. 
EpistolcV  reliquum  audiamus.  Altaria  S.  Mauritii 


suntFriburgi  apud  patres  Conventuales,  extra  Yrr 
burgum,sed  intra  Cantonem,Rotodimontis^w^ 
et  prsefectura)  et  Grangesii.  Templum  nostrum 
S.  Michaelis  habet  de  Theboea  Legione  frusta  ali- 
quot  majora,  cum  aliis  sanctis  reliquiis  in  lipsano- 
theca  magna  ex  picto  ebeno  nigro  et  argento  affa- 
bre  ornata.  Hic  interseruntur  aliqua ,  quee  ad 
S.  Ursum  pertinent,  et  noslra  rursus  materia 
resumitur:  In  ecclesia  collegiata  D.  Xicolai  hic 
Pnburgi  habetur  lipsanotheca  argentea  S.  Mauritii 
cum  plunbusossibus  ejusdem  Sancti  ejusque  Socio- 
rum.  Apud  patres  Conventuales  est  confratcrnitas 
operariorum,  qui  petasos  componunt,  pannos  texunt 
et  tingunt,  iisque  singulis  annis  audiunt  solenne 
Officium  ad  S.  Mauritii  aram  cantari  solitum,  atque 
interdum  educunt  legionem  imaginibus  et  crucibus 
S.  Mauritii  munitam,  ad  solennitatem,  qua?  hic  quot- 
anpis  ad  honorem  sanctorum  trium  regum...  in- 
stituisolet,  celebriorem  reddendam... 

44  In  pago  Ottigny  (hoc  nomen  in  laudatis  map- 
pisgeographicisnon  reperi,  forte  est  Otis,  pagus 
sesqui  milliari  Friburgo  in  Septemtrionem  dissi- 
tus)  habetur  ossiculum  S.  Mauritii  in  argento  inclu- 
sum,  et  a  me  donatum,  cum  essem  in  Vallesia,  illud- 
que  circumfert  parochus  in  supplicationibus.  Cete- 
rum  in  toto  Cantone  festum  S.  Mauritii  celebratur 
tum  in  choro,  tum  in  foro,  saltem  mane.  Ubi  vero 
est  Patronus,  credo  celebrari  toto  die.  Celebra- 
tur  certe  in  tota  ditione  et  colitur  sub  ritu  duplici. 
Insuper  ecclesia^  S.  Mauritio  dicataj  sunt  in  dioscesi 
Lausanensi,etLanderone,in  comitatu  Neoburgensi, 
ad  lacum.  Inter  instrumenta  a  laudato  patre 
Mauritio  Chardono  ad  nos  missa  nonnulta  sunt 
Solodorensia,  ubi  prsecipuo  in  honore  sunt  san- 
cti  ThebcVi  martyres,  Sociique  S.  Mauritii  Ursus 
et  Victor,  de  quibus  ad  diem  xxx  hujus  mensis 
cum  Martyrologio  Romano  erit  speciatim  agen- 
dum.  Habet  specialem  suum  ibidem  cultum  Le- 
gionis  sancUv  Praefectus,  ut  docent  sequentia  So- 
lodoro  ad  Chardonum  ab  aliquo  canonico  missa. 

45  Extat  Solodori  in  ecclesia  collegiata  ad  S.  Ur- 
sumaltare  D.  Mauritio  dedicatum.  Existit  quoque 
ibidem  sacellanus  S.  Mauritii,  cum  obligatione  qua- 
rumdam  Missarum,  per  hebdomadem  pro  collatore 
applicandarum,  estque  capellania  illa  beneficium 
bene  fundatum.  Habetur  etiam  in  eadem  ecelesia 
insignispars  reliquiarum  ex  Societate  D.  Mauritii. 
Osnempe  sacrum  coxa?  integrum,  auro  nunc  et  ar- 
gento  inclusum,  quod  anno  mdcxxxvii,  die  xx.Junii  F 
ex  monasterio  venerabili  S.  Mauritii  Agauneusi  in 
Vallesia  ab  illustri  et  venerabili  domino  abbate  et 
conventu  supradicti  monasterii  concessum  atque 
huctransmissumest,  cum  authenticis  supra  perga- 
meutum  scriptis.  Hujus  instrumenti  talem  copiam 
aulhenticam  adjectam  habeo. 

46  Os  istud  sacrum  coxm  cx  pede  alllatum  huc  inetrumtntu 
fuit  anno  mdcxxxvii,  die  mensis  Junii  xx  a  domino  probat*, 
Guilielmo  Gothardo,  canonico  et  custode  hujus  ec- 
clesisecollegiatae,  ex  monasterio  venerabili  S.  Mau- 

ritii  Agaunensis  in  Vallesia.  Cum  ad  visitandum  id 
ipsum  monasterium,  commissione  Apostolica  able- 
gatus  fuisset,  impetravit  tunc  dictus  dominus  com- 
missarius  os  praifatum  ab  illustri  et  venerabili  do- 
mino  abbate  et  conventu  supradicti  monasterii,  hac 
spe  et  conditione,  ut  os  similis  quantitatis  vicissim 
eidem  monasterio  concederetur  e  societate  S.  Ur- 
si,  cum  istuddesumptum  sit  ox  reliquiis  Societatis 
S.  Mauritii.  Tcstor  esse  ex  originali  desumptam 
copiam  de  coxa  S.  Mauritii,  Georgius  Eranciscus 
Sury,  pra3positus  et  commissarius  episcopi.  Adver- 
tisti,  nifaltor,  lector,in  instrumento  asseri,coxam 
iltam  esse  ex  Societatc  S.  Mauritii,  quw  ejus  ipsius 

liberaliter 


utietSohdo- 
ri,  qux  sunl 


cum  inttgnt 
Sanctor  um 
cullu  : 


quieliam  ce- 
leberritnus 
at  in  Haura- 
cia, 


358  GLORIA  POSTH.  SS 

MGiou      liberaliter  dicitur  in  subscriptione :  pergamus. 

'■  C  Insuper  in  thesauro  hujus  ecclesiJE  (Solodorensis) 
exstat .protiosaS.Mauritii  statuaex  auroargentoque 
elaborata,erecto  totocorpore  reprasentans  strenuum 
belli  Ducem,  inclusis  in  ea  Sanctorum  reliquiis  ex 
Societate. 

47  Celebratur  autem  festum  S.  Mauritii  die  xxii 

Septembris   sub   ritu  duplicis  2  classis,  solemni 

pompa,  cum  expositione  sanctarum  reliquiarum  at- 

que  statuae  argentese  S.  Mauritii.  Exhibentur  etiam 

eodem  die  ad  majorem  venerationem  istius  Sancti 

sacrse  reliquise  deosculandse  inclyto  serenissimo  ma- 

gistratui,  civibus,  ac  populo  cum  concursu   ma- 

gno.  Post  hmc  advertit  P.  Chardonus,  in  ditione 

Solodorana  S.  Mauritio  dedicatas  esse  ecclesias 

parochiales  in  pago  Kriegstetten,  prope  Solodo- 

rum,  in  dicecesi  Constantiensi,  et  alteram  in  dioe- 

cesi Basileensi,  inpago  Lucellaminore,  quemvul- 

go  Lutzel  appellant.  Habeo  instrumentum  aliud 

ab  eodem  missum,  cui  titulum  fecit  ex  Rauracia. 

Est  autem  Rauracia  pars  episcopatus  Basileensis, 

quee  quousque  se  extendat,  nullibi  satis  determi- 

natum  invenio.  Rauraci,  seu  Raurici  populi,  vi- 

cini  Helvetiis,  illorumque  civitas  Augusta  Rauri- 

B  corum  in  antiquis  Itinerariis  Romanorum,  et 

apud  Ctesarem  lib  i  cap.  5  notisunt.  Civitatis pri- 

mum  nomen  retinuit  usque  hodie  pagus  Augst, 

duobus  miltiaribus  Basilea  in  Orientem  distans, 

ubi  plurima  spectantur  pristinse  urbis  ingentia 

rudera. 

48  Ita  autem  in  laudato  instrumento  scribitur : 
Scirenihil  licuit,  nisi  quod  in  pago  Cheveney,  inte- 
gra  leuca  ab  urbe  Bruntrutana  dissito,  templum 
parochiale  sitdedicatum  S.  Mauritio,ejusque  festus 
dies  celebretur  sub  ritu  duplicis  i  Classis,  et  eodem 
die  ac  duobus  subsequentibus  sit  comprecatio  xl 
horarum  cum  indulgentiis  plenariis,  uti  etiam  tertia 
Dominica  cujusvis  mensis  in  ipsius  honorem.  Est, 
ni  fallor \Bruntrutum  oppidum  decem  milliaribus 
Basilea  versus  occidentem  remotum,quod  in  map- 
pis  geographicis  scriptum  reperi  Porenthrut : 
invenio  enim  dissitum  inde  dicto  spatio  pagum 
Chev cney.  Ceterumita  claudit  memoratus  ssepeP '. 
Mauritius  Chardon :  In  dioecesi  Bisuntina  et  Ba- 
sileensi  ejus  festum  celebratur  sub  semiduplici, 
sic  scribitur  Bruntruto  xxx  Martii  MDCCxLi.#m<?  ad 
Lucernensem  conventum  seu  Cantonem  transi- 
mus.  De  S.  Mauritii  et  Sociorum  ibidem  cidtu 
rursus  aliqua,  nescio  cujus  manu  scripta,  accepi- 
^  mus  ab  egregio  Operis  nostri  adjutore  Chardono. 
Inde  aliqua  delibo. 
etincivitate  49  Principalem  civitatis  Lucernensis  ecclesiam 
ttpago  g_  Leodegarii  episcopi  et  martyris,  S.  Mauritii  ac 
Sociorum  honoribus  fundavit  Wighardus  sacerdos. 
De  fundatione  illa  et  ecclesia  sequuntur  deinde 
plurima,  qu<v,  quia  minus  hic  necessaria,  preeter- 
mitto.  Incendio  ad  cineres  redacta  basilica,  pree- 
terito  seculo  re<vdificatafuit,  et  anno  mdcxliv,  xxi 
Aprilis  consecrata  sub  patrocinio  S.  Leodegarii, 
S.  Mauritii  ac  Sociorum,  de  quorum  sacris  reliquiis 
asservantur  hraehium  et  alia  ossa.  Altera  in  hono- 
rem  SS.Trinitatis,ac  sanciorum  Mauritii  etSociorum 
ejus  Martyrum,  ereeta  est  ecclesia  parochialis  in 
Ruswil ,  pago  comitatus  Ruswilensis  prsecipuo. 
(Distat  is  quarto  fere  milliari  Lucerna  in  Occi- 
dentem  tvstivum)...  Reliquire  habentur  quidem 
multce,  sed  de  S.  Mauritio,  aut  sacra  illa  Thebeea 
Legione  nihil,  nisi  os  unicum,  magnum  tamen,  ut- 
pote  integra  tibia,  at  authenticum  veritatis  testi- 
monium  aliudnon  adest,  quam  quod  schedula  huic 
ossi  affixa,  notata  sit  his  vocibus  :  S.  Mauritii  M.  In 
pagoEmmenad  IUisani  comitatus  Rottenburo-ensis 


MAUIUTII  ET  THEB.EOR-  MM. 

tertia  est  ecclesia  S.  Mauritii  ac  Sociorum  ejus  hono- 
ribus  extructa  anno  Domini  mcxcv. 

50  Notat  Chardonus,  in  decanatu  quatuor  Can- 
tonum  Catholicse  Helvetiae  ecclesiam  parochialem 
in  Morsach  S.Mauritio  dedicatam  esse.Ceterum  in 
Catalogopersonarumecclesiasticarum  et  locorum 
dicecesis  Constantiensis ,  cujus  superius  fuit  fa- 
cta  mentio,  duplex  occurit  Rottenburg,  quorum 
alterum  dicitur  esse  prope  Lucernam,  venitque 
sub  decanatu  Hochdorff,  allerum  decanatus  est, 
habetque  sub  se  ingentes  pagos.  De  hocyputo,  hic 
sermo  est.  Rusa  fluvius  in  Orientali  Vatlesiae  li- 
mite  oritur,indeque  in  Septemtrionem  decurrens 
adLucernamelacu  emergit,  unoque  fere  milliari 
superius  Emmam  minorem  recipit.kb  eo  forte  is 
pagus  nomen  accepit;  certe  circumjacent  loca  reli- 
qua  decanatui  Hochdorffsubjecta;  Roitenburgum 
tamen  in  mappis  geographicis  non  invenio,  forte 
est  pjagus  secundo  milliari  supra  Lucernam,quem 
Root,  et  Rott  appellant.  Certe  apud  Merianum  in 
Topographia  Helvetise  pag.  22  notus  est.  In  domo 
equestri  Hohenscinensi  (prosequitur  epistola  ano- 
nijma)  ejusdem  comitatus  Rottenburgensis.exponi- 
turEideliumcultuiinsignisreliquiaquEedam.sacrum 
scilicet  os  de  S.  Mauritio  martyre,  cujus  festa  dies 
cum  processione,  concione  etOfficio  celebratur.  De- 
sunt  tamen  huic  reliquise  litterge  autenticEe,  quam- 
vis  in  archivio  habeantur  litterae  a  vicario  generali 
episcopi  Constantiensis  xxiii  Augusti  anno  mdclx 
datee ,  quarum  vigore  conceditur ,  ut  sacrum  os 
S.  Mauritii  Eidelium  cultui  denuo  exponi  possit, 
postquamilludtemporum  injuria  venerationi  fuerat 
subtractum. 


I) 


et  vicinis  lo- 

CI8. 


E 


V.  Reperta  in  pago  Schoz,  in  con- 
ventu  Lucernensi ,  anno  1489 
ducentorum  corpora,  qui  pro  Mar- 
tyribus  ex  S.  Mauritii  Societate 
habiti  fuerunt.  Beneficia  aliqua 
ibidem  impetrata. 


Ex  eadem  epistola  anonyma  hausimus,  quse  hic 
tractamus  :  etenim  ejus  scriptor  post  ea,  quse 
superiorem  §  claudunt,  ita prosequitur :  Denique 
in  Schoz,  pago  comitatus  Willisoviensis,  ecclesia 
Eilialis  habetur  S.  Mauritio  et  Sociis  sacra,  ad 
parochiam  Ettiswillanam  spectans  Tria  eodem  in 
pago  successive  erecta  fuerunt  sacella,  spatiis  non 
multum  a  se  invicem  distantibus.  Illorum  uni  jam 
anno  Domini  mccclvi  Innocentius  VI  magnas  in- 
dulgentias  concessit,  quibus  anno  mcccxvi  Hen- 
ricus  episcopus  Constantiensis  novas  addidit.  Du- 
centa  circiter  corpora  anno  mcccclxxxix  eo  in  lo- 
co ,  ubi  primum  sacellum  est  exstructum  ,  sive 
prope  sacellum,  sive  in  domibus  adjacentibus  mi- 
rabiliter  inventa  sunt,  ac  ibi  sacellum  majus  in  ho- 
norem  S.  Mauritii  ac  Sociorum  extructum  est,  a 
sacra  Sede  magnis  indulgentiis  pro  festis  Domini, 
etbeatne  Virginis,  aliorumque  Sanctorum  per  an- 
num  praecipuis  ditatum.  Qui  factum,  ut  tot  san- 
ctorum  Martyrum  corpora  hoc  loco  fuerint  sepul- 
ta,  non  constat.  Quod  ex  sociis  SS.  Ursi  et  Victo- 
ris  fuerint,  qui  prope  Solodorum  gloriosum  pro 
fide  martyrium  subierunt,  inde  colligi  potest, 
quo"d,  ut  Legenda  Solodorana  meminit,  alii  ex 
sanctis  Martyribus  capita  gestaverint  corpori  ap- 

pressa, 


In  conventu 
Lucernensi 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 
pressa,  alii  inpectore  reposita,  alii  autem  ad  pedes      glorietur.  Quidquid  sit 


:;:/) 


inventa  200 
corpora  et 
■pro  exuviis 
fiabitu 


B 


Martyrum 
Thebxorum, 
quibus  prx- 
fectus  fuerit 
aliquh  Ni~ 
casius, 


sine  sufficien- 
titamenfan- 
damento. 


deposuerint.  In  hoc  autem  situ  sepulta  in  dicto  loco 
Schoz  sanctorum  Martyrum  corpora  reperta  sunt, 
obvertentia  sing-ula  faciem  versus  ecclesiam,  seu 
Ortum  solis. 

52  Est  Willisaw  oppidum  et prsefectura  conven- 
tus  Litcernensis,  sex  milliaribus  Helveticis  ab  ur- 
be  primaria  in  Occidentem  sestivum,  (otidemque 
Solodoro  distans.  Pagus  Schoz  Willishovia  uno 
circiter  milliari  in  Septemtrionem  remotus  est. 
Quscautem  abanonymo  ad  sanctos  Martyres,  Ursi 
et  Victoris  Socios,  pertinentia  innuuntur,  exami- 
nandaerunt  ad  diemxxxhujusmensis  Septembris, 
ubi,  vereor,  utfidem  inveniant.  Levis  interim  satis 
est  anonymi  conjectura,  ultro  etiam  admissa  nar- 
ratione  Legendse  Solodorensi,  nisi  forte  velit,  in- 
numera,  quse  reperiri possent  et  reperta  sunt  cor- 
pora,  cum  fuerint  craniaavulsa,  vel  adpedum  ossa 
et  costas  devoluta,  obversaque  ad  Orientem,  esse 
Sociorum  S.  Ursi  sacras  reliquias.  Neque  volet 
opinor,  quispiam  nobis  persuadere,  sanctos  illos 
Martyres  capite  mutilos,  flumineque,in  quodprse- 
cipitati  faisse  feruntur,  egressos,  prsecisas  cervi- 
ces  detulisse  usque  in  Schoz,  ibique  sepuiturse  lo- 
cum  elegisse  :  assertum  enim  tam  insolens  firmio- 
ribus  testimoniis  egeret,  quam  ipsa  traditio,  quse 
reperta  ossa  sanctorum  Thebseorum  Martyrum 
esse  asseverat. 

53  Murer  in  Helvetia  Sacra  pag.  30  eadem  cor- 
pora  habetpro  Sociorum  S.  Mauritii  exuviis,  cre- 
ditque,  hos  ibi  occisos  fuisse  cum  eorum  duce  Ni- 
casio,  qitse  pariter  unde  hauserit,  nescio,  nullum 
enim  asserti  sui  testem  allegat.  Circa  traditionem 
popularem,cujusinitiavixitltraseculumdecimum 
sextitm  referuntur ,liceat  aliqua  conjectare.Saeel- 
lum,  seu  sacella  potius,  ibidem  erecta  S.  Mauritio 
et  Sociis,  eorumque  forte  sacris  exuviis  ditata 
erant  ,dudum  antequam  corpora  illainvenirentur. 
Sanejam  tum  eratcetebrissanctorumPatronorum 
ibidem  cxdtus,  ut  liquet  ex  concessisab  Innocentio 
VI,  ptus  integro  anteseculo  indulgentiis.  Totibi- 
dem  coagmentataossa  cumaliquocertetestimonio, 
prodigio  vel  revelatione,  ut  non  raro  factum  est, 
inventa  sunt;  quomodo  enim  alias  credi  potuisset, 
esse  sanctorum  Martyrum  potius,  quam  csesorum 
ibidem  inprseliis,quse  circa  illa  loca  non  pauca  com- 
missa  sunt,  militum  contumidata  cadavera?  Ubi 
autem  accumidata  ossa,  quse  vel  hac,  vel  alia  via 
noverunt  sanctorwn  quorumdamMartyrum  esse, 
adeptisunti7idigense,S.Mauvitio,quemaudierant, 
cum  multis  millibus  in  vicinia  coronatum  marty- 
rio  fuisse,  addictissimi,facillime  inducipotuerunt, 
ut  crederent,  sanctorumSociorum  ejus  hsec  sacra 
pignora  esse.  Hisce  postea  non  minus  facite  dux 
aliquis  et  antesignanus  Nicasius  ex  mitle  occasio- 
nibus  inveniri pariter potuit,  atque  sic  nascipro- 
pagarique  sensimtraditio,  qusesane  firmis  aliunde 
fundamentis  non  nititur» 

54  Quamquamest  et  aliud  quidpiam,quod,nescio 
quid,  de  traditione  ilta  pejus  ominari  faceret. 
Anonymus  iiterarum  laudatarum  scriptor  ita 
paucis,  qusehuc  non  pertinent,  interjectis,  loqui- 
tur  :  Quo  devenerint  tot  ibi  Sanctorum  reperta  cor- 
pora,  non  additur.  Credibile  est,  ea  per  varias  inde 
ecclesias  distributa  fuisse.  Ergone  nulla  ibidem  ex 
repertis  corporibus  servantur,  nullo  publicse 
venerationi  exponuntur?  Id  quidem  non  aperte 
hic  edicitur,  sed  subobscure  videtur  innui. 
Quod  si  ita  est,  suspicabuntur  non .  pauci, 
saltem  rigidiores  critici,  cuitum,  forte  paulo 
liberaiius  inchoatum,  intermissum  deinde  et 
abolitum  fuisse.  Certe  ego  hactenus  ecclesiam 
nullam    reperi,    quse  reiiquiis    inde    acceptis 

Septembris  Tomxts  VI. 


ACCTflM 

J.C 


Varia  ibi- 
dem,  S.  1/au- 
ritii  et  Socio- 
rum  invo- 
canUbut pa- 
trocinium. 


neque  enim  aliquid  de- 
finire  ausim,  debitis  utrimque  testimoniis  desti- 
tutas,  beneficia  in  prsefato  Scozii  sacello  conti- 
gere  plurima,  pleraque  invocato  S.  Mauritii  et 
Sociorum  patrocinio,  quibus  proinde  adscribide- 
bent.  Sed  audiamus  in  ssepe  memoratis  iiteris 
anonymum.  Miracula  in  boc  loco  contigere  et  ad- 
buc  fiuntplurima.  Illa  enim  terra  (ipsius  hsec  esto 
observatio)  sacrorum  olim  contactu  corporum  con- 
secrata,  calculi  dolores  abstersit,  lang-entibus  mem- 
brorum  usum  restituit,  surdisveroauditum,  visum- 
que  caecis  ac  mutis  loquelara,  infanti  etiam  aquis 
suffocato  vitam.  Sanata  insuper  inveterata  hernise 
mala,  crura  confracta,  phrenescos  malum  aliaque 
complura,  quaj  omnia  in  destinato  ad  id  libro  anno- 
tata  reperiuntur,  ex  quo,  quae  bic  leguntur,  excerpta 
sunt. 

55  Epistolse  huic  additum  fuit  extractum  bene- 
ficiorum,  ibidem  impetratorum,  Germanice  scri- 
ptum,  quod  Latine  reddidit  laudatus  ssepe  pater 
Mauritius  Chardonus,  quodque  ego,  quia  ma- 
gnampopulorumerga  S.  Mauritium  et  ejus  socios 
Martyres  venerationem,  fiduciamque  in  eorum 
patrocinio  demonstrant,  huc  totidem  verbis  trans- 
fero.  Titulus  est :  Esempla  et  patrata  prodigia  ab 
anno  mcccclxxxis  haec  sequentia  manifesta  sunt,  E 
absque  illis,  quse  Domino,  et  supra  omnes  mulieres 
beuedictse  Matri  Mariie,  ac  S.  Mauritio  martyri 
atque  Batrono  bic  Schozii  et  sanctaj  ejusdcm  So- 
cietati  sunt  cog-nita.  1.  Mulier  quaxlam  bic  Schdzii 
magno  in  terram  impetu  prolapsa,  surda  evasit. 
Quamprimum  ad  sanctam  banc  capellam  votum 
vovit,  se  lumenpro  lampade  curaturam,  ossiculum 
aure  decidit,  etmox  audire  coepit.  Alia  ex  Kiisnacht 
multis  aunis  eadem  surdidate  laborabat.  In  sacra 
hac  sede  audiendi  facultas  rediit.  2.  Puer  ex  pago 
Laugentbal  tam  misere  captus  pedibus  erat,  ut 
illos  grollis  innixus  post  se  traberet,  nou  absque 
suspicione,  a  Sanctis  ob  delicta  quapiam  immissam 
banc  poenam  fuisse. 

56  Hic  se  devovit,  et  rigor  nervorum  desiit.  3. 
Mulier  in  pag-o  Eriengen  xv  annis  toto  corpore  de- 
bilis,  et  puer  ex  pag'o  Enttlib  eodem  modo  per  vi 
annos  membrorum  vigore  destitutus,  post  votum 
ad  sacram  eam  capellam  peractum,  ire,  redire  vias 
potuerunt.  4  Iufans  ex  pag-o  Zostiug'en  rigebat 
infra  Iumbos.  Susceptis  variis  votis,  nullamali  me- 
dela  facta  est.  Huc  vero  delatus  sanitatem  rece- 
pit.  5.  Mulier  ex  Subsylvania  ing*eutibus  ealculi 
doloribus  torqucbatur;  sanctis  Martyribus  insacra  -p 
hac  capella  se  devovit,  et  sex  calculos  mirabiliter 
enixa  est.  6.  Quidam  Ettiswilae  nulla  ob  g*enu  tu- 
morem  quiete  ex  contiuuis  doloribus  frui  potuit. 
Alteri  ibidem  ferox  equus  calccs  illisit,  ut  crus  fra- 
ctum  crederetur.  Alter  ex  eodem  loco,  cum  in  sylva 
vehementius  labori  vacaret,  subito  loquela  desti- 
tuitur.  Omnes  tres  pio  voto  S.  Mauritio  atquc  ejus 
Societati  supplices  facti  sunt,  et  primus  est  libe- 
ratus  doloribus,  alter  pedem  mtcgrum  scusit,  tertio 
loquela  est  reddita.  7.  Henricus  Nag-elli  ex  pag-o 
Melcknau  oculorum  lumen  et  usum  prope  omncm 
deperdidit,  et  impetravit  iu  hac  capella,  utvideret 
iterum. 

57  Hsec  beneficia  et  alia  plura  contig-issc  tcstatur  Muti  et  cxci 
R.  D.  Casper  p.  t.  parochus  Ettiswila)  cum  multis 

aliis  honestis  viris.  Sequuntur  alia.  8.  Filia  ex 
civitate  Vitoduro,  septem  annis  eling-uis,  loquioc- 
coepit :  alius  infans  septennis,'  oeulis,  ling-ua  et 
manibus  captus,  simul  malisomnibus  se  libcrum 
sensit,  postquam  ad  piam  hanc  capellam  pia  pro 
iis  vota  oblata  sunt.  9.  Joannes  Stacscll  ex  pag-o 
Brettelen  usu  aurium  privatus  cst :  sc  ex  voto  ad 
sanctos  hos    Martyrcs   iturum    promisit   et  voto 

50        damnatus 


beneficia  coi- 
lata. 


360 


GLOBIA  POSTH.  SS.  MAURITII  ET  TIIEB^OR.  MM. 


xc. 


farnia 


atiUque 

morbis 


laborantm 


damnatusest:cumenim  capellam  praeteriret  nec 
votum  ex  aliquo  contemptu  exsolveret,  subito 
turbari  capite  ccepit,  ut  singulis  momentis  cor- 
ruere  videretur.  Negligentiam  suam  et  contemptum 
detestatus,  sacram  capellam  ingressus  est,  et  pro- 
missa  cerfe  libra,  totus  incolumis  domum  rednt. 
10.  Joannes  Mullimatter  ex  pago  Eriswill  Suriam, 
urbem  in  Cantone  Lucernensi  sitam,  ad  nundinas 
festo  S.  Georgii  martyris  equitabat,  cumque  et 
ipse  sacram  scdem,  ad  quam  se  venturum  de- 
voverat,  transiret,  momento  ossis  cujusdam  do- 
loribus  ita  est  obrutus,    ut  domum  revehi  coge- 

retur. 

58  Renovat  votum,  et  sancti  Martyres  iterato 
auxilio  veniunt;  verum  ille  paulo  post  iterum  Su- 
riara  (est  hoc,  si  recte  monet  Corneille  in  Lexico 
Geographico,  Sursee;  at  eo  recta  via  per  Schoz 
non  itur  ex  Ettiswill,  pago  WHlishovine  propin- 
quo,si  bene  notant  mappse  geographicie)  profectus, 
quin  in  itinere  sanctos  Martyres  veneraretur;  gra- 
viores  pro  commissa  noxa  dolores  pertulit :  quare 
commissae  pertinaciae  et  erroris  pcenitens,  datam 
fidem  magno  suo  bono  exsolvit.  12.  Vir  ex  pago 
B  Buttisholz  (est  is  'proximus  Ettiswill)  pluribus 
annis  defectum  oculorum  continuos  inter  dolores 
patiebatur,  ita  ut  cascitatem  timeret.  Jacobus 
Straby  vero  ex  pagoKuntwillfs^o  milliari secundo 
ultra  Schoz)  jam  non  amplius  consueto  labori  ob 
noxium  liumorera  instare  poterat.  Uterque  concepto 
ad  sanctos  Martyres  voto,  optatum  redditi  luminis 
fructum  retulit.  12.  Margarita  Glaser,  Augustana 
proles,  post  sectionem  hernise  in  idem  malum  re- 
cidit :  Nicolaus  Wifig  filium  habuit  simili  hernia 
periculose  laborantem :  soboli  Nicolai  Schmid  ex 
Bysigg  utroque  ex  latere  male  affectae  certam 
mortem  ominabantur.Invota  vocatus  cum  Societate 
sua  S.  Mauritius  in  hac  sacra  capella  omnibus  et 
singulis  sanitatcm  concessit :  id,  quod  etiam  Petrus 
Eelinger  de  suo  hernioso  filio  testatur,  quem  prius 
frustra  aliis  pie  devoverat.  13.  Fridolinus  Stabler 
ex  pago  Biiron  (in  catalogo  locorum  dicecesis  Con- 
stantiensis  ponitur  sub  decanatu  Ruswill  sive 
Sursee)  membris  omnibus  captus  movere  se  non 
amplius  potcrat:  a  fratre  suo  equo  impositus  ad 
sacram  capellam  perrexit,  etsanus  atque  incolumis 
cx  equo  descendit. 

59  Itta  Kiing  ex  pago  Neiienkirch,   (in  citato 
r*  Catalogo  sub  eodem  decanatu  occurrit)  distracto 

osse,  xv  hebdomadis  lecto  affixa  decubuit.  Emisso 
ad  sanctos  illos  Evergetes  voto,  vegeta  surrexit. 
Mulier  qiuedam  ex  pago  Bleyenbach  (venit  in  Ca- 
talogo  sub  Collegiata  ad  S.  Margaritam  in  di- 
strictu  capituli  ruralis  Friburgensis  Bleybach, 
de  quo  forte  hic  sermo  est)  per  omnem  vitam  ab 
ossis  in  vultu  extuberantiavehementerafflictabatur: 
cum  dolore  turaorem  abiisse,  gratahis  sanctis  Mar- 
tyribus  adscribit.  15.  In  pago  Greppen  (tertio  mil- 
liari  Lucerna  in  Orientem  distat,  in  adversa 
lacus  ripasitus)  infans  aquis  haustus  est.  Vota  ad 
sanctos  Martyres  fecerunt  parentes,  et  infans  ad 
vitara  rediit.  Joannem  Kestenholf  ex  pago  Egolfwill 
(quem  nuspiam  reperio)  in  crure  exagitabant  dolo- 
res,utmente  aberraturus  crederetur.  Supplex  factus 
bic  in  sacra  capella  Patronis,  sibique  et  sanitati  est 
redditus. 

60  Ejusdem  quinquennis  filius,  raentis  impos, 
scanderc  parietes  attentabat.  Pater  accepti  beneficii 
memor,  eadem  fiducia  ad  hos  Sanctos  confug-it,  et 
filiosanammentemirapetrat.  16.  Anna  Brodbeckin 
«  pago  Kohm  (neque  hunc  uspiam  reperio)  mul- 
bs  annls  palpitatioue  cordis  ad  mortis  ang-ustias 
torquebatur.  Cum  narrari  audiret  miram  corporum 


sanctorum  martyrum  ex  Societate  S.  Mauritii  in-  D 
ventionem,  spem  concipit,  et  bilibris  cerei  cordis 
anathema  promittit,  seque  mox  omni  cordis  an- 
xietate  liberam  sensit.  Similis  immunitas  Marga- 
ritaa  Amrhein  a  sanctis  Martyribus  obvenit,  quam 
anno  integro  intensi  capitis  dolores  vexabant. 
Henrico  Vischer  ex  parochia  Lotzdorfensi  (mihi 
incognita)  erat  filius  undennis,  qui  non  nisi  cum 
mag:no  dolore  et  diflicultate  inter  flebiles  clamores 
aquam  mittere  poterat.  Mali  origo  omnibus  in- 
cog-nita  erat :  alii  atque  alii  strang-uriam,  arenam 
aut  calculum  suspicabantur.  Suadetur  parenti,  ut 
Scozium  ad  sanctos  inventos  Martyres  ex  Socie- 
tate  S.  Mauritii  voia  faceret :  fecit,  et  illico  omnes 
posuere  dolores.  Contigit  hoc  Pentecostalibus  feriis, 
et  parentes  votum  non  nisi  circa  festum  S.  Galli 
exsolvere  poterant,  a  quo  primum  tempore  filium 
nec  minimam  passum  esse  molestiam,  grati  me- 
morabant. 

61  Similis  beneficii  ex  depulsa  dysuria,  cum  nulla  saniiatemre- 
medicina  proficeret,  Joannis  Schonauer  ex  pago  €llPeranC- 
Lotzwill  uxor  apud  eosdera  sanctos  Martyres  se 
ream  agnovit.  Pagus  Lotzwill  iterum  mihi  latet. 
Porro  clauditur  instrumentum  hac  subsigna- 
tione:ltgo  Marcus  Niiwgalles,  parochus  in  Geis-  E 
will,  notarius  publicus  juratus,  RomaB  immatricu- 
latus,  ex  auctoritate  etmandato  gratiosi  mei  domini 
abbatis  de  S.  Urbano  prasscripta  beneficia  attestor, 
cum  Petro  Muller  ecclesi^  preefecto,  Joanne  Smi- 
der  hospite,  Biitsche  jedituo  ibidem  et  plurimis 
aliis  honestis  viris.  Sunt  inter  hsec  aliqua,  quas 
videntur  contigisse  ob  fiduciam  in  eos,  quorum 
exuvitv  anno  1489  repertse  sunt :  at  forte  eorum 
sunt  observationes  illee,  quibeneficia  adnotarunt: 
certe  omnia  saltem  ad  S.  Mauritium  ejusdemSo- 
cios  Martyres  referuntur,  atque  eapropter  hic 
locum  meruerunt. 


VI.  Brachii  S.  Mauritii,  ejusque  et 
Sociorum  veneratio  in  Eremita- 
rum  coenobio  pagi  Suitensis,  et 
in  abbatia  et  territorio  S.  Galli 
in  Helvetia. 


p 

/»  Emno  S. 
Marix  in  Rel- 

vetia  pars 
brach»  S. 


In  Cantone  seu  conventu  Suitensi,  qui  Glaro- 
nensem  et  Lucernensem  interjacet,  prope  flu- 
violum  Sylium,  celeberrimum  est  Ordinis  S.  Be- 
nedicti  monasterium,  quod  Eremus  S.  Maritv,  MaurttU 
Eremitarum  Cella,  Sylva  nigra,  Cella  Solitario- 
rum,  Meginradi  cella,  et  ab  indigenis  Einsidlen, 
undeLatinum  nomen  Einsidlense  derivant  aliqui, 
appellatur.  Hujus  ccenobii  Annales  scripsic  Chri- 
stophorus  Hartmannus,  ibidem  monachus.  Is  ad 
annum  Christi%&%  ita  scribit  de  Ottone  I  impera- 
tore  :  Inde  (Ticino)  primo  vere,  relicto,  qui  Beren- 
garium  et  belli  reliquias  persequerentur  in  Italia, 
Cunrado  genero,  cum  parte  maxima  copiarum,  in 
Burgundiam  per  Penninum  (nunc  Majorem  S.  Ber- 
nardi  montem  vocant)  Adelheides  petititione,  qu® 
Berchtam  matrem  et  Conradum  fratrem  invisere 
in  Burgundia  cupiebat,  transiit.  Superato  Pennino, 
Agaunum  cum  pervenissent,  Udalricus,  Augusta- 
nus  episcopus,  qui  in  comitatu  ceesaris  erat,  a  prse- 
posito  raonasterii  S.  Mauritii  auctoritate  et  licen- 
tiaManfredi,  Sedunensisepiscopi,brachium  S.Mau- 
ritii,  et  alias  ejus  sacrse  Legionis  reliquias  im- 
petravit,  quas  ejusdem  Divi  novse  apud  Here- 
mitas,   quos  unice   colebat,    basilicaB   oflerret,   et 

suse 


a  S.  Udalri- 
co  episcojio 
Augusiano 
concesta. 


B 


Alix  ibidem 

Sociorum 

martyrum 


et   ipsius  S. 
Maurilii 


suse  perpetuum  observantice  monumentum  pone 
ret,  Brachium  id  argento  inclusum  et  lapillis  pre- 
tiosis  ornatum,  opere  pene  rudi,  sed  sanctissimi 
Martyns  cultu  et  tanti  episcopi  dono  antiquitate 
quoque  admodum  venerandum  cum  admiratione 
nunc  quoqueetreverentia  ostenditur. 
^  63  ln  Vita  S.  Udalrici  scripta  ab  auctore  iequa- 
li  et  in  Opere  nostro  excusa  tom.  2  Julii  pag.  97 
et  seqq.,  cap.  8  num.  55  plura  referunturde  con- 
quisitis  S.  Mauritii  et  Sociorum  reliquiis;  at  de 
his,  cum  Augustam  Vindelicorum  ab  eo  transla- 
tze  dicantur,  agemus  infra.  Rabeo  prse  manibus 
missum  ad  nos,  curante  eodem  adjutore  nostro  in- 
signi  P.  Mauritio  Chardono,  ex  abbatia  Einsid- 
lensi,  munitum  sigillo  et  subscriptione  amplissi- 
mi  D.  P.  Meinradi  Brenzer  capitularii  {ni  fallor, 
muneris  enim  nomen  contractum  et  lineis  ita  in- 
tricatum  est,  ut  legi  vix  possit)  Einsidlensis,  pro- 
tonotarii  Apostolici.  Ex  illo,  longius  enim  est, 
quam  ut  integrum  huc  transferri  possit,  aliqua 
ad  propositum  meum  facientia  seligo.  Postquam 
ibi  recitata  sunt,  quse  ex  Eartmanno  decerpsi, 
aliaque  nonnulla  deprimis  exordiis  basilicee,  in 
honorem  S.  Mauritii  et  Sociorum  ibidem  consecra- 
tcB,  ita  pergitur ;  Hujus  rei  testimonium  deducitur 
ex  Einsidlensis  custoriae  libro  pergameno  antiquo, 
compacturas  rubrae  holosericaa  et  musivo  argento  ob- 
ducto  pag*.  2  facie  2  edisserente  :  «  S.  Udalricus, 
«  comes  de  Kyburg  et  Dillingen,  episcopus  Augu- 
«  stanus,  e  Wallesia  Einsidlam  veniens,  brachium 
c  S.  Mauritii  attulit.  » 

64  De  aliis  S.  Mauritii  et  Sociorum  in  cele- 
berrima  illa  abbatia  reliquiis  asservatis,  in  in- 
strumento  leguntur  sequentia .-  Ceterum  Dominus 
Helias  Heymann  a  Sennheim,  Trevirensis  dioecesis 
sacerdos,  quondam  dignitatum  et  praelaturaa  titu- 
lis  muniisque  publicis  decoratus  prascipuis,  ter- 
tio  almse  universitatis  rector,  tandem  relictis  se- 
culi  curis  in  celebri  monasterio  B.  V.  Marias 
Einsidlensis  factus  peregrinus  hospes...  cum  Ko- 
postea  Lauretum  aliaque  pia  loca  visitasset, 


mam, 

ac  pro  illustri  monasterio  Einsidlensi  sacras  reli- 
quias  acquirendi  singulari  affectione  insisteret,  an- 
no  Domini  mdxcv  a  reverendissimo  episcopo  Se- 
dunensi  et  abbate  Agauuensi  prseter  alias,  etiam 
S.  Mauritii  sanctas  reliquias  impetravit  et  reve- 
rendissimo  principi  acdomino  Udalrico,  tunctem- 
poris  praelato  Einsidlensi,  in  sui  monasterii  thesau- 
rum  specialem  tradidit,  prout  litterse  designato- 
riae ,  familiares  et  testimoniales  ex  praedictis  lo- 
cis,  praecipue  vero  ex  Valesia  et  Agauno  a  prae- 
dicto  episcopo  simulque  cathedrali  capitulo  et  ab- 
bate  idcirco  scriptae  et  transmissae,  id  plenius  de- 
clarant,  demonstrant  et  contestantur.  Vide  authen- 
ticum  archivii  Einsidlensis  in  charta  pergamena  sub 
sigmatura  K.  M  :  n.  7. 

65  Hujus  ipsiusmet  sancti  reliquiarii  accura- 
tior  inspectio  et  instauratio  facta  fuit  ad  annum 
Christi  mdxcvii  ab  antefato  P.  M.  reverendissimo 
et  illustrissimo  principe  ac  domino  D.  Udalrico, 
abbate  principalis  monasterii  immediati  B.  V.  Ma- 
rire  Einsidlensis,  cujus  rei  testimonium  scriptum 
in  membrana  virginea  sic  habetur.  Anno  Dei  ho- 
minis  facti  millesimo  quingentesimo  nonagesimo 
septimo  hanc  argenteam  D.  Mauritii  archam  una 
cum  sanctissimis  reliquiis  in  hac  contentis  etc  il- 
lustrissimus  ac  reverendissimus  princeps  ac  domi- 
nus  Uldricus,  abbas  hujus  longe  lateque  celeber- 
rimi  monasterii  longe  vigilantissimus,  de  integro 
revisit,  instauravit,  ac  pristinae  dignitati  restituit. 
In  cujus  rei  fidem  hanc  etiam  schedam  eidem  ap- 
poni  curavit  idem  :  Orate  pro  me  vos  Sancti  et  vos 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  m 

cosnobita:.  Vide  authenticum  4in  archivio  Einsid- 
lensi  sub  signo  K.  M  :  n.  101.  Miror  sane,  instru- 
mentum  tam  prolixum,  quale  illud  est,  quodpra; 
manibus  habeo,  magna  cura  confectum  esse,  nec 
tamen  illi  adjungi  copias  duarum  ex  archivio  ci- 
tatarum  chartarum,  quasutique  multo  magisusui 
nobis  hic  esse  potuissent,  quam  quee  ibidem  se- 
quuntur  de  variis  reliquiis  Coloniaet  Treviris  al- 
latis,  quibus  sua  testimonia  non  desunt, 

G6  Quidquid  sit,  ad  calcem  laudati  instrumen- 
UdicunturprseterbrachiumK  Mauritii,  ali&ptu- 
res  ejusdem  Sancti  exuvige  ibidem  servari,  om- 
niumque  inventarium  subnectitur  sub  hoc  titulo  : 
De  ipsomet  S.  Mauritio  M. 

i  Inbrachio  S.  Mauritii  argenteo. 

ii  In  basi  imaginis  ipsius  argenteae. 

m  In  basi  imaginis  argentese  S.  Petri. 

iv  In  sarcophago  num.  n. 

v  In  sarcophagonum.  iv. 

vi  In  basi  imaginis  S.  Valentini  martyris  The- 
brei  lit.  0. 

vii  In  Cruce  Hispanica  majore. 

vni  In  imagine  argentea  B.  V.  Marige  majori  de 
vexillo  S.  Mauritii  M. 
Quis  sit  Valentinus  ille,  et  unde  habuerint,  quod 
hic  asseritur,  esse  illum  Thebseum  martyrem,  ha- 
ctenus  compertum  non  habeo. 

67  Valentini  martyres  multi  hactenus  in  Opere 
nostro  occurrerunt,  occurrentque  per  decursum 
nonpauci,  sednihiluspiaminveniode  Thebxo  hoc; 
proindeque  suspicor,  vel  synonymum  alium  con- 
fusum  esse,  vel  corpori  anonymi,  Socii  forte  S. 
Mauritii, hocnomenpro  arbitrio  inditumfuisse,  ut 
pluribus  aliis  contigit,  sicut  ad  calcem  videbimus. 
Ceterum  facilenobis,  confido,  abbatia  Einsidlen- 
sis  concedet,  utdicamus,  partem  aliquam  brachii 
S.  Mauritiiillum possidere potius ,quam  brachium 
integrum,  ne  iterum  multiplicatse  sancti  corporis 
partesoggerantur.HabuitetpagusTigurinussuas 
S.  Mauritii  reliquias,qucVaniconomachorum  hae- 
reticorum  rabiem  evaserint  et  usque  hodie  super- 
sint,  nescio.  Certe  Simlerus  in  Descriptione  Val- 
lesicV  lib.  2  pag.  50  asserit,  Wilhelmum,  abbatize 
Agaunensis  abbatem  et  Sedunensem  episcopum, 
inclinato  seculo  xn,  ossa  quaedam  Martyrum  colle- 
gio  canonicorum  Embraci  in  pago  Tigurino  donas- 
se,  idque  testari  litteras  ejus  rei  indices.  Proxima 
Tigurino  pago  ab  Oriente  icstivo  est  Turgoviaseu 
Turgea,  quam  cosmographz  aliquiita  exte?idunt3 
ut  non  solum  comprehendat  territorium  S.  Galli, 
sed  etiampagum  Abbatis-cellensem. 

68  De  cultu  ibidem  sanctis  Martyribus  nostris 
exhibito  instrumentum  habeo  munitum  sigillo  at- 
que  subscriptione  debita,  quod  debemus  rursusP. 
Mauritio  Chardono,  pro  Patroni  sui  gloria  labo- 
ranti.  Datum  illud  estex  monasterio  S.  Galli  i  Au- 
gusti  auno  Domini  \T15,subscripsitque¥.  /Egidius 
Hertman,  officialis  in  spiritualibusgeneralis.  Cele- 
berrimum  S.  Galli  ccenobium,  cujus  abbas  inter 
imperii  principes  locum  habet,  cwmS.Mauritiive- 
neratione  exordium  sumpsit.  Etenim  scribit  Wa- 
lafridus  Strabo  in  Vita  S.  Gatli,  ejusdem  abbatuv 
fundatoris,  Seculo  2  Sanctorum  OrdinisS.  Bene- 
dicti  pag.  236,  sanctum  virum,  cumaderemum 
pervenisset,  locumque  ibi  solitarise  vitse  aptum  in- 
venisset,  ex  virga  colurnea  crucem  efformasse  ter- 
rcvque  eo  toco,  ubi  deinde  cellam,  tanti  monasterii 
exordia,  construxit,  infixisse.  Habebat  autem,  in- 
quit,  pendentem  collo  capscllam,  iu  qua  contineban- 
tur  reliquiae  beata;  Dei  Genitricis  Mariaiet  sanctorum 
martyrum  Mauritii  et  Desiderii,  quam  cum  in  ipsa 
cruce  suspendisset,  vocavit  diaconum  ct  prostravc- 

ruut 


uxntt 
J.C 


sacrx  «u- 
nuf,  Mtcio 

quiM, 


annumeratur 
Tlithxis, 
qttorum 
quondam 

faerwU  in 

pago  Tiguri- 


nUqutM,  Eo 
nifli  cclcbcr- 
rimus  cultxts 


AVCTORL 

j.  c. 


e I  cxuvtx 
tacr* 


B 


in  abbatia  cl 
territorio  S. 
Galli. 


362  GLOETA  POSTH.  SS 

runt  separiter  in  oratione.  Tunc  virvenerabilis  hu- 
jusmodi  preces  emisit :  Domine  Jesu  Chnste...  ne 
despiolaa  desiderium  pro  peccatismeis,  sed  in  hono- 
re  sanctse  Genitricis  tuffl  et  Martyrum  Confessorum- 
que  tuorum  praepara  in  hoc  loco  habitationem  tuis 
&$tam  seYxitMt.Hvcpauloatiternarranturintau- 
dato  instrumento  ex  Lectionibus  2.  Nocturni  De- 
dicationis  basilicse  S.  Galli. 

69  Porro  perseveravit  ibi  usque  hodie  S.  Mau- 
ritii  ct  Sociorumcultus  :  etenimexst&tftnstrumen- 
ti  verba  sunt)  quoque  hodiedum  sncellum,  et  in 
eo  altare  abs  Burckardo  I,  comite  de  Montifor- 
ti,  Linzgow  et  Buochoru,  abbate  S.  Galli  (quiex 
Sammarthanorum  Catalogo  noscitur  prsefuisse 
paulopost  medium  seculum  xjexconsilioS.  Con- 
radi,  Constantiensis  episcopi,  supra  coryli  cespitem, 
sub  quo  B.  Gallus  olim  vepribus  ha^rens  et  ad  ter- 
ram  cadens  propheticum  illud,  Hcec  requies  mea 
inseculum  seculi,  occinuerat,  erectum,  etabeodem 
D.  Conrado  anno  Domini  dcccclxviii  consecra- 
tum.  Quod  altare  ab  iconoclastis  San-Gallensibus 
mdxxix  prophanatum,  denuo  restitutum  et  in  ho- 
norem  beatissimae  Virginis  Marias,  SS.  Mauritii  et 
Desiderii,  S.  Galli  ct  S.  Conradi  consecratum  est. 
Hujusrei  testesallcganlur.  P.  JudocusMetzler,  P. 
Mag-nusBruliswer,  P.  Ilermannns  Schenck  in  Chro- 
nico  S.  Galli.  In  eadem  abbatia  nomxidtse  etiam  ser- 
vanturreliquixS.  Mauritii et  Sociorum,  inter  quas 
aliquic  cx  Germaniaeo  allatsesunt,  unde  credere 
licet,  esse  eas  Sociorum  SS.  Thyrsi,  Bonifacii 
vel  Gereonis  :  etenim  dicuntur  in  memorato  testi- 
monio  servari  instrumenta  authentica  Agauno, 
Cotonia,  Mediolano.  Hirsfelda  accepta. 
■  70  Porro  sacrse  exuvise  sic  enumerantur  :  i.  De 
S.  Mauritio  Thebieomm  duce  habentur  condylus, 
ossiculum  alisque  insignes  particulae.  2.  De  So- 
cietate  os  brachiale,  item  aliud  os  brachii,  scapula, 
praiter  notabiles  partes  et  plurimas  particulas. 
llas  sanctas  rcliquias  auro  et  arg-ento  pulchre  exor- 
natascum  aliis  sanctis  reliquiis  illustrissimus  prin- 
ceps  Josephus  anno  Domini  mdccxxxviii  novo 
altnri  argenteoiuclusit.  Subnectuntur  deinde,  qucv 
S.  Mauritii  cultum  per  territorium  S.  Galli  il~ 
lustrant,  his  verbis  :  Per  territorium  S.  Galli  sub 
patrocinio  S.  Mauritii  et  Sociorum  martymm  ex- 
stant  trcs  ccclesiai  parochiales,  nimirum  in  Lin- 
genwyle,  Goldnch  et  Sumeri,  ubi  habetur  ossi- 
culum  de  Sociis  S.  Mauritii.  Ilisce  merito  annu- 
merari  debet  sub  codcm  S,  Mauritii  patrocinio 
ecclesia  parochialis  in  ditione  et  pago  Abbatis- 
Ccllensi  (vernacule  Appenzel)  primaevo  olim  S.  Gal- 
li  patrimouio,  quam  Nortbertus,  baro  in  Stafile  seu 
StoffiVn,  abbas  S.  Qalli,  constituit  et  dotavit  anno 
Doniini  mlxi,  confecto  eara  in  rem  publico  instru- 
mento,  quod  ita  incipit :  Quoniam  ex  varietate  re- 
rum  mortalium  etc.  P.  Judocus  Metzler  et  P.  Ha- 
g-nus  Bruliswer  in  Chronico  S.  Galli  ad  annum  mlxi. 
Festum  S.  Mauritii  et  Sociorum  martyrum  xxn 
Septembris  celebratur  intrnseptamonasterii  S.  Gal- 
li  sub  ritu  2  Classis,  per  territorium  vero  sub  ritu 
duplicis  Minoris,  uti  videre  est  in  proprio  S.  Galli 
abs  Paulo  V  approbato.  Atque  hsec  sunt,  quse  de  S. 
Mauritii  et  Sociorum  cultu  per  Helvctiam  hacte- 
nus  habui  obvia,  inferius  sub  dicecesi  Constan- 
tiensi recurrent  adhuc  aliqua  exelencho  ecclesia- 
rum  eorum  nomine  sacrarum ,  quem  submisit 
Chardonus  ;  at  prius  in  Italiam  properemus, 
quo  excellentiores  sancti  Ducis  reliquise,  aliaque 
huc  pertinentia  nos  evocant. 


MAURITII  ET  TIIEB.EOR.  MM. 


D 


Taurinenses 
MauritH 


E 


§  VII.  Occasio,  qua  reliquise  S. 
Mauritii  a  Vallesiis  per  Sabau- 
diae  ducem  requisitse  fuerunt.  Re- 
nitentibus  Agaunensibus,  non  nisi 
dimidiam  earum  partem  obtinent 
Taurinenses. 

Celebratissimae  inter  eas,  quse  variis  locis  ex- 
hibentur,  si  forte  Agaunenses  excipias,  sunt 
S.  Mauritii  vcnerandse  reliquise,  quse  Taurini  in 
regia  Pedemontii  urbe,  summa  cum  populorum 
venerationeservantur.  Scriptores  nonnidli,maxi- 
me  Itali,  pro  solemni  satis  more,  Taurinensibus 
corpus  S.  Mauritii  adscribunt.  Galli  contra,  quiin- 
strumenta  translationis  verisimiliter  non  vide- 
runt,  satis  negligenter  de  sacro  illo  thesauro  lo- 
quuntur.  Utrique  remittere  debebunt  aliquid,  si 
sine  prscjudiciis  ad  producenda  testimonia  ad- 
verterint  \  hsccenim,  sicut  pene  indubiam  ??%agnse 
portionis  sacrarum  exuviarum  Ducis  Thebseo- 
rum  possessionem  Sabaudis  asserunt ,simut  etiam 
evincunt,  non  corpus,  sed  corporis  tantum  partes 
eos  obtinuisse,  cum,  quo  temporeeasa  Vattesiis 
requisivit  dux  Sabaudise,  non  omnes  Sancti  reli- 
quias  ipsi  Agaunenses  habuerint,  et  earum,  quas 
habebant,non  nisi  mediam  partem  nanciscipo- 
tuerint  missi  eo  a  Carolo  Emmanuele  legati.  At- 
que  hsec  omnia  ex  dicendis  fient  perspicua,  quse 
ego  paulo  fusius  pertractabo ,  ut  de  Agaunensibus 
primum,  ac  deinde  de  Magdeburgensibus  reli- 
quiis,  quas  rur.sus  scriptores  Germani  corporis 
nomine  condecora?it ,  judicari  possit . 

72  Qucvcumque ad sacraS.  Mauritii  cimelia,  quse  sacrocorjme 
Taurinum,exspirante  secido  decimo  sexto,  trans-  Pa^oiibera- 
lata  fuerunt ,  pertinent,  lucubratione  peculiari 
fuse  prosecutus  est  testis  plerorumque,  quse  nar- 
rat,  oculatus  P.  Bernardinus  Rossignol,  Societa- 
tis  nostne  sacerdos.  Is,  mutuatus  nomen  Guiliel- 
mi  Baldesani  canonici  et  theologi  metropoiitanse 
ecctesise  Taurinensis,  sub  finem  seculi  xvi  Italico 
idiomate  edidit  Historiam  sacra?nS.  Mauritii,  du- 
cis  Thebsese  Legio?iis,  et  Sociorum  ejus,  et  eam- 
dem  ?nultis  a?nplifLcatam  recudit  i?xitio  sequentis 
seculi.  De  postrema  hac  lucubratio?ie  mihiin  ci- 
tatio?iibus  ser?no  est.  Itaque  pagina  309  orditur 
prolixissimam  relatio?iemdesolemni  translatione 
retiquiarum  S.  Mauritii  ex  Vallesia  Taurinum. 
Dubitavi,  an  non  verba  ejus  singula  Latine  red- 
dere  vellem  -.  at  cum  atte?itius  si?igula  perpendi, 
vidique,  ibi  intermixta  esse  nonpauca,  quibus  fa- 
cile  carere  lector  possit,  statui,  relationem  ejus 
in  co?npendium  redigere,  et  non  nisi  ea  exhibere, 
quse  ad  dilucida?idam  historia?n  spectarent  et  fi- 
dem  verbis  facerent,  i?istrumenta.  Igitur  sic  fe?^e 
enarrat. 

73  Prsecisum  cum  retiquis  vici?iis  p?*ovinciis 
Agaunum  a  Burgunduv  regno  sub  potestatem  se- 
renissi?nas  domus  Sabaudiese  venerat,  cu?n  adhuc  m*Ji(W 
in  vivis  ageret  comes  Pedemo?xtii  etpostrema  Se- 
gusix  marchio  Adelais,  mater  Amedei  I,  qusecir- 
ca  fine?n  seculi  xi,  Baldesa?xo  computante,  obiit. 
Ab  eadem  hac  potestatem  accepit  Anno,  archi- 
episcopus  Coto?iie?xsis,  transferendi  ad  dicecesim 
suam  cotyoris  S.  Innocenti,  et  capitis  S.  Vitalis 
ThebcVoru?n  martymmi.  Non  ex  hoc  ta??xen  tem- 

pore  S.  Mauritius  in  protectorem  domus  Sabau- 
dicseetectusfuit, sedpostea,  quandoVallesia, ejus- 
de?n  Saixcti  patrocinio  recepta  fuitper  Petrum, 

fratrem 


liits  gforian- 
tur. 


Inter  ditio- 
nes  Sabaudo 


Agatmim, 
ea  tege  Val- 
lesiis  cessic, 
ut  corpus  S. 
Mauritii  da- 
renl. 


Aguunen- 
siumpropter 
pactum 
utrimqueini- 
tum  minx 


et  tumuttuH 
fecerunt,  ul 
dtmidiutan- 
tuni  rcliqui- 
oritm  pciPB 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEP03BMBBIS 
fratrem  Amedei,  qui  vel  invexit,  vel  multum  au- 
xit  venerationem  erga  sanctum  Protectorem,  quse 
demde  in  familia  Sabaudica  mansit  hsereditaria. 
Franciscus  I  Galliarum  rex  Carolo  Sabaudia? 
duci,  Emmanuelis  Philibertipatri,  armis  eripue- 
rat  qusecumque  fere  in  Sabaudia  Italiaque  pos- 
sederat.  Duxit  deinde  Emmanuel  uxorem  Mar- 
garetam,  sororem  Henrici  II,  quipatri  Francisco 
in  regnum  successit.  Connubii  munere  plerseque 
amissse  possessiones  Emmanueli  Philiberto  fue- 
rant  restitutse. 

74  Vallesii  tamen  partem  non  exiguam  ablata- 
rum  olim  Sabaudo  provinciarum  retinebant ,  at- 
que  in  illis  Agaunum  erat,  in  eoque  S.  Mauritii 
nomine  et  reliquiis  insigne  monasterium.  Vt  au- 
tem  firmarent  sibi  possessionem  eorum  locorum, 
quse  armis  Sabaudo  extorserant,  cum  Carolus 
Emmanuel ,  Margaretse  Francicee  et  Philiberti 
filius,  anno  1589  bellum  moveret  contra  Geneven- 
ses,  horum  illi  partes,  motis  armis,  tutati  sunt. 
Itaque  SabaudicV  dux  videns,  Gallos  etiam  Gene- 
vensium  partes  fovere,  cum  Helvetiis  pacisci  coe- 
pit;  at  videbatur  non  sine  sui  honoris  dispendio 
fieriposse,  utvenerandse  Ducis  Thcbseorum  cele- 
berrimi  Mauritii  exuvise  subeorum,plerorumque 
heterodoxorum,potestate  manerent.  Gratiam  igi- 
tur,  quoad  jurisdictionem  temporalem  fecit,  con- 
cessitque  illis,  ut  et  Agaunum  et  loca  alia  possi- 
dere  pergerent,  hac  tamen  lege,  ut  memoratas  re- 
liquias  duci  cederent.  Hisce  conditionibus  conclu- 
sum  negotium  fuit  a  prscside  Rochetta  et  Lamber- 
to,  legatis  Sabaudisc  ducis  ,  qui  tum  temporis 
agebat  in  Provincia;  scripseruntque  ad  Cathari- 
nam  Austriacam,  Philippi  II  Hispaniarum  regis 
filiam ,  et  ducis  Caroli  conjugem,  pactum  foedus 
conditionesque,  de  quibus  conventum  erat,  expo- 
nentes.Catharina,nuntiis  acceptis,  moxrectorem 
collegii  nostri  Taurinensis  cumalio  Societatis  no- 
strse  sacerdote  et  daobus  equitibus  OrdinisSMcixi- 
ritii  misit  ad  episcopum  Augustanum,  ut  cum  illo 
sanctarum  reliquiarum  elevationi  adessent. 

75  Interim  cives  Agaunenses  probe  Catholici, 
tenerrimeque  erga  S.  Mauritium  affecti ,  rem 
omnem  intelligentes,  mussitare primum  et  obstre- 
pere  coeperunt,  neutiquampennissuros  se,  ut  the- 
sauruspretiosussibieriperetur.Etjam  inter  illos 
consilium  spargebatur,  corpus  aliud  S.  Mauritii 
reliquiis  substituendum,  vel  quocumque  modo  im- 
pediendum,  ne  vi  eriperentur  sibi,paratis  abigere 
vel  etiam  occidere,  qui  id  molirentur,  potius  quam 
pati,  ut  Protectore  suo  privarentur;  atque  adeo 
periculum  erat,  ne  vel  corpus  aliud  substituerent, 
vel,  si  vi  res  ageretur,  nec  testimonia  impetraren- 
tur,  jactarent  postea  Agauni  superesse  corpus 
S.  Mauritii.  Legati  verentes  interim,  ut  acceptis 
conditionibus  starent  Valesii,  si  ulterius  protra- 
heretur  exsecutio,  ad  Augustse  Prsetorise  episco- 
pum  dedere  literas  urgentes,  ut  quamprimum, 
quod  ab  aida  negotium  acceperat,  aggrederetur. 
Episcopus,  assumptis  in  comitatum  tribus  cano- 
nicis  etaliis  nonnullis  ,asperrima  anni  tcmpestate, 
Decembri  mense  >  per  altissimis  nivibus  tectos 
montes  advolavit;  utque  Agaunum  venit,  incola- 
rum  animos  male  erga  se  affectos  exacerbatosque 
in  primores  suos,  qui  talem  legem  acceperant, 
offendit. 

76  Et  sane  Agaunenses  omnia,  tum  apud  Sa- 
baudisc  ducem,  oblatis  pecuniis  et  militibus,  tum 
apud  Deum  jejuniis  publicis  et  orationibus  mo- 
liti  sunt,  ut  ne  sibi  protector  Mauritius  eriperetur, 
quod  non  passuros  se,  emissa  etiam  ad  aras  spon- 
sione,protestatifuerant.Igitur  episcopus,  et  qui 
cum  illo  legatiaderant,  cernentes,  rem  sine  sum- 


lenta  sit. 


.103 
■niopeniculo  tentari  non  posse,  apud  Vallesise  pri-  *«io« 
mores  institerunt,  ut  conditionem  adimplerent.  J  c- 
Hi  vero,nomine  episcopi  Sedunensis,  reipublicee 
prsefectict  aliorum  gubematorum,caduceatorem 
miserunt,  qui  Agaunensibus  civibus  talia  manda- 
taferret.  Quiescerent,  atque  exsecutioni  permit- 
terent  mandari  conditiones  in  favorem  pacisju- 

mittendas  postero  die  decem  legiones,  qux  doce- 
rentillos  inre  licita  debitaque  primorum  jussis 
parere.  Ad  has  minas  timor Agaunensium  quidem 
linguas  compressit,  sed  dolor  et  rabies  ora  occu- 
parunt,  sic  ut  legati  ducis  et  episcopus  Augusta- 
nus  totum  negotwmexsequi,integrumqueS.Mnu- 
ritii  corpus  auferre  non  fuerint  ausi,  satius  esse 
judicantes,  dimidiam  ejus  partem,  non  plane 
invitis  civibus,  nancisci,  quam  cum  evidenti 
vitse  pericido,  quod  illis  in  reditu  surdus  rumor 
prsenuntiaverat ,  omnes  Sancti  reliquias  vendi- 
care. 

77  Itaque  xxix  Decembris  (verba  sunt  Baldesani  r.im  «w  s. 
pag.  1315)  mdlxxxx,  liis  statutis,  cum  episcopus  Au-  Mau*^»  ab 
gustanus  solemniter  Sacris  operatus  esset  in  sacello  et'ixcoP°A^ 
S.  Mauritii,  atque  pie  orationes  fudisset,  deindeque  J"to' 
accepissetababbate  et  sacrista  memoratae  ecclesiie  E 
jusjurandum  de  reliquiarum  identitate,  aperta  est 
capsa  major,  intra  quam,  inclusie  minori  alteri  ca- 
psulae  arg-euteae,  auro  antiquo  hinc  etinde  distinctee, 
servabantur  Sanctiexuvkt-.  PoiTO  sacristasacrorum 
ossium  divisionem  fecit,  indeque  abstulit  partem 
episcopo  Aug-ustano  ex  condicto  concessam,  una  cum 
ense  invictissimi  Martyris.  Erat  ensis  ille  cum  va- 
g-ina  inclusus  vag-inie  alteri,  seu  capsulre.  quai  for- 
mam  crucis  prieferebat,  dono  cujusdam  principis 
Sabaudise.  Medium  occupabat  equestris  S.  Mauritii 
statua,  deductis  per  long-itudinem  litteris,  opere 
anag-lyphico,  leg*ebantur  vcrsus  duosequentes : 

0  bone  Mauriti,  tui  defende  cor  amici, 
Ut  numquara  laqueis  vinci  possit  inimici. 

78  Alludit  deinde  Baldesanus  ad  hos  versus,  do- 
musque  senerissimse  Sabaudicse  in  Sayictos  vene- 
rationem  extollit,  ac  pergit:  Itaque  Leg-ati,  ut, 
quantum  possent,  mentem  ducis  sui  pactasque  con- 
ditiones  exsequerentur,  iu  partitione  partes  prffloi- 
puas  omnium  memborum  sacri  corporis ,   prseter 
plurima  frag^raenta,  qua^discerni  vixpoterant,  obti- 
nuerunt.  Pars  altera  saneti  corporis  ducis  Mauritii 
in  cadem  arca  eodemque  monasterio  Ag^aunensi  re- 
licta  est.  H;ec  autem  omnia  clam  peracta  sunt,  eo- 
dem  scriptore  teste,  propter  timorem  a  popula- 
rium  tumultu.  Ne  vero  ex  qua  parte  sacer  the- 
saurus  in  dubium  revocaretur,  voluit  episcopus 
Augustanus,  rem  undequaqi"-  invictis  testimoniis 
munitam  esse  etconfirmatam.  Itaque  ab  episcopo 
Sedunensi  tale  obtinuit  testimonium,  quod  a  Bal- 
desana  productum,  hic  recudo.  Nos  Hillebrandus 
a  Eietmattcu ,    divina  favente  clcmentia ,  episco- 
pus  Scdunensis ,  prrcfcctus    ct  comcs   tcrne  Val- 
lesii ,  omnibus  ct  singulis,  quibus   expedit,    ve- 
rum  fore  attestamur,  quod  fide  dig-no  acccpimus 
testimonio,    sacras  rcliquias  corpus  divi  Mauritii 
martyris,  qui  ante  multa  saxula  Legioni  Theba^e 
prasfuit,  et  cum  ipsa  Legionc  eodem  in  loco   et 
divi  Mauritii  dioecesis  nostrtE  oppido,  propter  fi- 
dem   Cristianam  inartyrium   subivit  sub   Diocle- 
tiano    et    Maximiano    imperatoribus ,  sevcrissimis 
Christianorum  persequutoribus,  nec  non  ejusdem 
beati  Martyris  ensem ,  quem  cum  earumdcm  re- 
liquiarum  mcdietate  illustrissinio  ac  serenissimo  D. 
D.  Carolo  Emmanueli  Sabaudiaj    duci ,    confoede- 
rato  et  amico  nostro  observantissimo ,  ob  ejus  in 
prsedictas  res  sacras  studium  et  pietatis  affectum, 
quandoquidem  amplissimaj  ac  florentissima?  illius 

familiae 


!>\>  is.r  surrx 

BaruviQB  cum 

tcstimoniti 


IVCTORK 

J.C. 


GLORIA  POSTH.  SS.  MAURITII  ET  THEBiEORUM  MM. 
foederum    hoc  tempore  re-     alibi  ab  Agaunensibus  assertum  reperi,nec  asse- 


autfienticis 
episcopi  Se- 
dxmensis 


11 


rt  nhbatin 

monasterii 
Aguunensis, 


364 

familiie  sit  patronus 
novatorum  et  mutuae  amicitiJE  ac  vicimtatis  in- 
tuitu,  nos  episcopus  prafatus ,  bailivus  noster  , 
et  oratores  omnium  septem  desenorum,  nomine 
totiusreipublicajVallesii,  dono  contulimus,  a  ma- 
joribus  nostris  in  haec  usque  tempora  continue  pro 
certis  et  indubitatis  ejusdem  reliquiis  habitas  et 
reputatas,  atque  insigniter  magna  cum  devotio- 
ne  a  spiritualibus  et  secularibus  tam  dioecesis  no- 
strse,  quam  etiam  exteris  utriusque  sexus  hominibus 
veneratas,  et  evidentissimis  miraculis  illustratas 
fuisse ;  ita  ut  hac  de  re  nulla  penitus  suspicio  super- 
sit,  neque  aliquis  Christianus,  Catholica  religione 
imbutus,  diversum  sentiat,  etiamsi  ob  vetusta- 
tem  nulla  certa  de  hisce  exstent  litteralia  docu- 

menta. 

79  In  quorum  fidem  ac  veritatis  testimonium 
hujusmodi  concessimus  litteras  sub  sigilli  nostri 
appositione  et  secretarii  nostri  subscripti  manuali 
subsignatione.  Datum  Seduni  die  xxvi  mensis  De- 
cembris ;  stilo  novo,  anno  a  Christo  nato  mdlxxxx. 
Sigillo  munitum  et  subsignatum  Egidius.  Episco- 
pus  Agustanus  ceterique  oratores  ducis  Sabau- 
diee,  quos,  ut  supra  notavimus,  sparsa  Agaunen- 
sium  consilia  circumspectos  reddiderant,  ne  qua 
fraudi  locus  esset,  aliud  insuper  ab  Agaunensi- 
bus  canonicis  instrumentum  exegerunt,  et  impe- 
trarunl,  quod  ex  autographo  sic  exhibet  Baldesa- 
nuspag.  345.  Adriauus  a  Rietinatten,  permissione 
divina  humilis  et  indignus  abbas  electus,  et  com- 
mendatarius  electus  D.  Mauritii  Agaunensis,  nec 
non  et  sacrista,  coenobitae,  sive  canonici  Regulares 
sub  titulo  beatissimi  patris  nostri  S.  Augustini , 
omnesque  aviti  nostri  monasterii  immatriculati. 
Notum  iri  volumus  universis,  quod  cum  auctoritate 
et  jussu  reverendissimi  domini  nostri  Sedunensis 
episcopi,  nec  non  comitiorum  generalium  etordina- 
riorum  totius  reipublicse  Vallesianse,  vigore  man- 
dati  peremptorii  immediate  jussi  fuerimus,  reveren- 
dissiino  ac  pientissimo  domino  Joanni  Gottofredo 
Ginodeo,  Dei  et  Apostolicae  Sedis  gratia  episcopo 
Augustensi,  nec  non  et  clarissimis  et  eximiis  viris 
atque  dominis  oratoribus  pro  et  nomine  ducalis  cel- 
situdinis  Sabaudias  definitis,  impartiri  et  elargiri 
mcdictatem  reliquiarum,  una  cum  Spata  (utvocant) 
sive  ense  archiducis  et  martyris  Domini,  Mauritii 
supremi  patroni  nostri,  in  ejusdem  veridica  coporis 
capsa  et  scrinio  in  sede  sacri  thesauri  Agaunensis 
conservabilium. 

80  Quapropter  virtute  prsesentium  cum  nostris 
juramentis  solitis  attestamur  et  profitemur,  illas 
ipsissimas  sacras  reliquias  ex  verissima  custodia  et 
scrutinio  (prout  a  sseculo  ratum  et  habitum  fuit) 
hactenus  ejusmodi  Divorum  ossalium  reposibili, 
depromptas  et  exemptas  fideliter  et  ingenue,  omni 
dolo  et  fraude  semotis,  servatis  servandis  ,  contuli- 
mus  et  subrogavimus.  In  cujus  rei  memoriam  et 
testimonium  solita  sigilla  supprimere  voluimus. 
Datum  e  monasterio  nostro  Agaunensi  die  vigesimo 
nono  Decembris  anni  Verbi  incarnati  mdlxxxx.  Et 
infra:  Adrianus  electus  mauu  propria  subsignavit. 
Joannnes  Eranciscus  de  Plastro  sacrista  dicti  mona- 
sterii  (E.  S.) 

Post  qucV  iterum  ad  calcem:  Idem,  qui  supra, 
definitus  electus,  illustrissimas  et  serenissimas  cel- 
situdines  ex  ecclesia  Sedunensi  deque  beati  Theoduli 
sacro  metallo  et  thesauro  ornare  voluit.  Porro  ad 
heec  paucula  observanda  sunt.  Ac primo  quidem 
de  reliquiis  Agaunensibus  S.  Mauritii  sic  ubique 
sermonem  esse  in  instrumentis ,  ut  nullo  modo 
inde  liqueat,  totum  sancti  Martyris  corpus  usque 
ad  id  tempus  ibidem  quiecisse,  quod  nec  uspiam 


ri  modo  potuit. 

81  Baldesanus  quidem  passim  liberaliter  Cor- 
pus  nominat,  non  solum  coacervata  ante  divisio- 
nem  sacra  ossa,  quse  Agauni  reperta  fuerant,  sed 
eas  etiam  solaspartes,  quse  inde  Taunnum  trans- 
tatse  fuerunt,  sed  id  monuisse  sufficiat.  Adverti 
hic  etiam  potest,  videri  ex  verbis  Sedunensis  an- 
tistitis  reliquias  S.  Mauritii,  quse  %n  Agaunensi 
ecclesia  servabantur,  nullo  testimonio  authentico 
munitas  fuisse,  licet  a  traditione  pro  talibus  habi- 
tse  fuerint,  quod  satis  mirum  mihi  apparet,  cum 
tantus  thesaurus  procul  dubio  ssepissime  per  tot 
secidorum  decursum  apertus  et  inspectus  fuerit, 
atqueinde  tot  partes  ab  abbatibus  aliis  ecclesiis 
concessceetablatcereperiantur.  Quamquam  deiis 
forte  solum  instrumentis  sermo  est,  quse  reperti 
primum  et  in  Agaunensem  basilicam  illati  corpo- 
ris  fidem  facere  possent,  quseque  nulla  supersunt. 


VIII.  Translatio  solemnis  reliquia- 
rum  S.  Mauritii  Taurinum :  ali- 
quot  beneficia,  quae  tum  temporis  e 
narrantur  contigisse. 


n 


qa.se  smt. 


Post  ea,  quse  hactenus  retulimus ,  pergit  Bal- 
desanus  narrare  solemnem  obtentarum  reli- 
quiarum  translationem,  quam  cum  illo  prosequi- 
mur,  a  pag.  317,  contractis,  ut  supra  fecimus,  in 
arctiores  periodos  ejus  verbis.  Potitus  sacris  re- 
liquiis  Augustanus  episcopus  mox  reditum  ador- 
navit,portans  secum  sacrum  thesaurum.  Pariitio 
autem  reliquiarum  ita  clamfierinonpotuerat,ut 
Agaunensibus  civibus  non  suboluerit,  quid  agere- 
tur,  imo  ut  suspicax  timor  est,  pronum  erat  ex 
rumore  illo  conjectare  aliquos,  imponi  sibi  a  pri- 
moribus,  falsaque  spe  lactarise,  dum  ex  condiclo 
integer  thesaurus  sacer  clam  Taurinum  avehere- 
tur.  Sane  Taurinenses  metuentes,  ne  a  populari- 
bus  vis  sibi  inferretur,  quanta  potuerunt  diligen- 
tia  celeritateque  montem  S.  Bernardi  percurre- 
runt,  donec  ad  S.  Remigii,  quod  Sabaudo  parebat 
oppidum,  pertigissent.  Inde  gubernatori  et  archi- 
diacono  Augustano  adventum  suum  nuntiarunt, 
ut  sacris  reliquiis  obviam  procederent,  prsemoni- 
ta  tamen  prius,  ut  in  mandatis  acceperant,  sere- 
nissima principe  Catharina. 

83  Quo  tempore  montem  majorem  S.  Bernardi 
superabant,  tria  contigerunt  notatu  digna.  Pri- 
mum  est,  quod  ea  anni  tempestate  montes  supe- 
rarint,quse  solet  ibidem  a  ventis,nivibus  congestis 
et  immodico  frigore  esse  tam  aspera,  ut  non  sine 
evidenti  vitse  periculo  quispiam  hieme  illic  itine- 
raripossit.Fuitautem,cumepiscopusAugustanus 
Agaunum  properaret,  observatum,  quod  cum  vix 
asperrimum  montem  transisset,  subito,  nive,  quse 
nocte  Natalis  Domini  copiosissima  deciderat,  via 
undequaque  fuerit  interclusa.  Pariter  in  reditu 
episcopi  cum  sacro  thesauro  vestigia,  gelu  et  aper- 
to  sole  indurata  non  nihil  nive,  suffraganteque 
ventorum  sitentio  et  lecticariorum  industria,  fir- 
mum  utcumque  pedem  recipiebant,  at  illa  cum 
sacrse  reliquise  pertatse  essent,  mox  recens  nix  oc- 
clusit.Secundum  est:  transiredebebant  angustum 
valde  tramitem,cuinixaltissima  imminebat;  hsec, 
si  decidisset,  sanctas  reliquias  et  qui  illas  deporta- 
bant,  omnes  oppressisset.  Primicallem  intrare  de- 
bebant  lecticarii,ruricolse,quimontes  inhabitantet 
a  viatoribus  conducuntur,  ut  vias  prsemonstrent 

aperiantque 


Episcopus 
Augustanus 
obtentas  cum 
difficuUute 
reliquias 


E 


aspcmma 
hiemis  tem- 
pestate  per 
montes 


A 

alttssima  tii- 
ve  tectoi, 
non  sine  $in- 
ijnlari 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 
periantque,  vel  etiam  itinerantes  transportent.      rina  perlata  fuere.  Jubebat 

84-  ltti  itaque  propter  humiditatem  tramitis 
strati  per  nivem  infirmam  et  mollem  admo 


365 


Sanctorum 
adjutorio, 
defertAugu- 
stam  : 

B 


ubicumsum- 
mo  applaum 
excipiuntur, 


miti  de 
periculo  reditumsuadebant.  Sed  mox  episcopus , 
qui  sacrum  thesaurum  ferebat,  insolita  fiducia  in 
S.  Mauritium  se  plenum  sentiens,  ut  sequentibus 
animos  adderet,  cum  sanctis  reliquiis  prsecessit, 
inquiens,non  posse  illos  tuncperire,quandotan- 
tus  Protector  aderat,  ad  quse  universi  cum  pari 
fiducia  responderunt,  quod  vitam  suam  et  salutem 
Sancto  committerent  et  ita  secure  evidens  pericu- 
lum  evaserunt  ,nixque  snb  eorum  pedibus  indurata 
est  S.  Mauritii  meritis  et  patrocinio.  Eidem  ad- 
scriptum  fuit  beneficium  alterum.  Quo  tempore 
Alpes  nivibus  tectse  sunt,  solet  montibus  earum 
massa  aliqua  hinc  et  inde  ventis pluviisque  avelli; 
hsec  per  nives  inferiores  devoluta  in  tantamquan- 
doque  molem  excrescit,  ut  montem  induisse  dice- 
resf  atque  cum  tanto  impetu  ruit,  ut  non  solum 
homines  et  pecora  opprimat,  verum  etiam  arbo- 
res,  rusticorum  casas,  integrasque  sylvas  et  ter- 
ras  evertat. 

85  Contigit  igitur,  cum  Augustanus  episcopus, 
et  qui  illum  in  reditu  comitabantur,  procederent, 
ut  talis  nivium  moles,  quseprocul  dubio  opprimere 
omnes  et  tegere  poterat,  decideret.  Spectato  lapsu 
prsecipitique  impetu,  devolvi  debebat  in  eum  lo- 
cum,  ubi  cum  S.Mauritii  exuviis  incedebat  episco- 
pus  :  at  cum  jam  esset  proxima,  eique  immineret 
non  sine evidenti periculo,  aperuit  se,  etuirimque 
delapsa  est,  nullum  inferens  cuipiam  damnum. 
Hactenus  fere  Baldesanus.  Postrema  hsec  si  vera 
sunt,  non  immerito  sane  sancti  Martyris  potenti 
patrocinio  adscribipossunt.Pergit  translationem 
enarrare  Baldesanus  pag.  320.  Kalendis  Januarii 
annipostChristumnatum\h§\Augustamperlatus 
est  nuntius,  adventare  episcopum  cum  reliquiis 
S.  Mauritii,  quas  ordine  procedentes  pedesty^esque 
canonici  ferebant.  Gubernatorjussit  subjectassibi 
militares  copias  procedere  obviam.  Suaserat  is,  ut 
patres  equitesque,  quos  serenissima  ducis  conjux 
Catharina  submiserat,  translationi  adfuturos 
apud  se  morarentur,  quoniam  in  eorum  adventu 
via  per  montes  nivibus  interclusa  fuit,  ut  primum 
illac  Augustensis  episcopus  transierat. 

86  Postquam  igitur  milites  in  occursum  sancti 
thesauri  processerant,  gubernator  se  cum  patri- 
bus,equitibus  et viris aliisnobilibus  inviam  dedit, 
hosque  omnes  subsecutus  est  clerus  cathedralis 
ecclesise  solemniores  vestes  indutus.  Incedebant 
milites  sub  gubernatoris  vexillo,  quod  opportune 
exhibebat  crucem  S.  Mauritii,  flammis  igneis  ra- 
diisque  solaribus  circumdatam,  cum  lemmate, 
Gallico  expresso  idiomate,  Plus  ultra.  Cum  in  con- 
spectum  venerunt  sacra  lipsana,  milites,  explosis 
tormentis  minoribus  bellicis,  Isetitisc  initium  fe- 
cere,  clerus,  comitante  musicorum  turba  suaviter- 
que  modulante,  episcopum  cum  sacro  thesauro  ad 
vicinam  urbi  sacram  sedicidam  perduxit.  Ibi 
sanctse  reliquisc popidi  innumeri,  quiaccurrerat, 
conspectibus  fuerunt  expositse  :  episcopus,  qui  in 
peregrini  habitu  advenerat,  pontificalem  orna- 
tum,  equites  S.  Mauritii  pallium,  ordinis  sui  in- 
signe,  omnes  ardentes  cereos  sumpserunt,  ct  sic 
ordine  ad  cathedralem  ecclesiam  processum  est. 
Antiqua  erat  apud  Augustenses  veneratio  sancti 
Martyris,  quam  S.  Gratus  ejusdem  olim  sedis 
episcopus,  allatis  eo  aliquot  S.  Mauritii  reliquiis, 
invexerat.  Itaque  cum  triumphali  pompa  festivis- 
que  plausibus  sanctum  suum  Protectorem  exce- 
perunt;  allata  tipsana  in  sacello,  ubi  SS.  Gratus 
et  Joeundus  quiescunt,  post  decantatas  solemni 
musica  Vesperas,  inclusa  fuerunt. 

87  Mox  mandata  a  serenissimaprincipe  Catha- 


quanto  posset  cum 
splendore,ordine  etpompa  perferri  Taurinum  sa- 
cras  reliquias ;  monebat,  de  die  et  modo,quotrans- 
latio  fieret,  instrui  se  velle.  Mitteretur  ad  se  men- 
sura  arcie  ensisque,  spondebatque  sumptusomnes 
in  translationis  pompam  impendendos  aserefu- 
sum  iri.  Itaque  Augustensis  episcopus  consultis, 
quiaderant,  equitibus  patribusque  Societatis  no- 
strse,  serenissimx  principisvoluntati,  datis  litte- 
ris,  satisfecit.  Compositie  suntduaecapsce,  minor 
altera,  in  qua  sacer  thesaurus  deponeretur,  intus 
holoserico  pretioso  ornata.  Major,  quse  primam 
reciperet  conservaretque,  rosei  deforis  coloris 
erat,  cujus  est  habitus  Mauritianorum  equitum. 
Ejusdem  etiam  Ordinis  cruces  iltam  undequaque 
ornabant.  Dedit  insuper  mandatum  episcopus 
Augustensis  ad  omnes  dioecesis  suse  pa?*ochos,  ut 
parati  essent  cum  suo  grege  sancto  Martyri  so- 
lemniter  occurrere,  cum  ad  subjectarum  parce- 
ciarum  limites  pervenisset.  Simite  mandatum  a 
gubematoread  milites  missum  fuit.  Significatum 
insuper  fuit  episcopo  Eporediensi,  ut  eumdem 
ordinem  servaret  in  itinere  Taurinum  versus. 

88  Omnibus  ita  dispositis,  die  octava  Januarii 
sancta  ossa  prceparatie  recens  arcse  imposita  fue- 
runt,  postera  die  unum  illorum  Augustensibus 
deosadandum  datum  acdeinde  iterum  capsula  re- 

clusumfuit.CelebratasolemniterMissa,procedere 
supplicantium  in  morem  cceperunt  codem  fere  or- 
dine,  quo  fuerant  Augustam  ingressi.  Ejusdem 
urbis  nobiles  viri  omnes  cum  cereis  accensis  sa- 
crum  thesaurum  comitati  sunt,  usque  ad  scdem 
satisdissitam.  Ibiepiscopusbrevioresvestes  sum- 
psit,  et  processit  hoc  ordine.  Agmen  ducebant 
crux  prselata  ct  presbyteri  aliquot  musicique 
hymnos  modulantes.  Succedebat  canonicus,sancti 
Mauritii  ensem  ferens.  Sequebantur  alise  Sancti 
exuvise,  a  duobus  canonicis  poriatse.  Proximi  in- 
cidebant  pedites  episcopus  plurimique,  qui  de 
ejus  comitatu  erant.  Hinc  et  hinc  sacra  lipsana 
ambiebant  laternarii  qitatuor,  in  hunc  finem  ad- 
ornatas  ingentes  laternas  in  altum  deferentes,  ac 
tandem  claudebat  religiosum  agmen  multitudo 
ingens  virorum  et  mulierum.  Occurrebant  para>- 
ciarum,  per  quas  transitus  erat,  rectores  cum  vi- 
cariis  suis,  superpelliceis  pluvialibusque  induti 
cum  sanctis  reliquiis,  si  quas  haberet  eorum  ec- 
clesia,  ac  primum  thus  sancto  Protectori  adven- 
tanti  adolebant,  deindequc  cum  cantu  usque  ad 
parcecise  suscfinem  deduccbant  sacrapignora,  ubi 
ab  alio  rursus,  eodem  servato  ordine,  excipieban- 
tur,  accurrcntibus  undequaque  accolis,  et  cum 
summa  animi  teneritudine  reverentiaque  san- 
ctum  Mariyrem  venerantibus. 

89  Milites  etiam  ex  diversis  prsesidiis prodeun- 
tes,quse  inmandatis  habebant,prompte  alacnh  r- 
que  exsequebantur .  Adcujusque  dieifinem,  cum 
ad  assignatam  stationem  pervenissent,  sacra  li- 
psana  loco  tutissim.o subvigilum  militum custodia 
collocata  fuerunt.  Postridie  postquam  celebras- 
sent  ad  aras  patres  nostri,  inde  educebantitr, 
omnesque  sotito  ordine  procedebant.  Tantus  ubi- 
que  erat  poputorum  concursus  tantaque  devotio, 
vt  (tgmnt  hdcyrum  prr  nlius  nives  et  viarum  m- 
commoda  ad  maximi  momenti  expeditionem  bel- 
licam  properare  eminus  dixisses.  Gaudebant 
singuli  coronas  precatorias  sanctse  capsse  admo- 
vere,  spectareque  ensem  sancti  ducis,  qui  in  vico 
Ciambava  deosculandus  datus  fuit.  Cum  ad  con- 
finia  Eporedise  perventum  esset,  egressus  est  epi- 
scopus  cum  omni  clero,  religiosis  ordinibus,  piis 
sodalitiis,  et  primoribus  urbis  usque  ad  ecclesiam 
in  colle  sedificatam,  nominatamque  a  S.  Antonio. 
Ibi super  altare  deposita  sunt  sacra  pignora. 

90  Serenissima 


trcrrttt 
JC. 

tt  rv/vr  U- 
ptanottuc* 
in/:luduntur. 


ProfectU 
cum  tacro 
theaawo  cx 
purxciii  pa- 
rochi  cvm 
tuis, 

E 


etea  vicMt 

prxsidiismi- 
ftfM  <ircur- 

runt.Epore- 


«CTOUR 

J.  C. 

velii  preiio- 
sis  a  tercnis 
siinu  Calfia- 
rirta,  Sabnu- 
di  uxore, 
submmisor- 
naniur 


B 

el  cum  pom- 
pa  excipiun- 
tur. 


Anlr   re,CC- 
plionrmiiuli- 
clum  Tauri- 

nijfjuniiini. 


36G  GLORIA  POSTH.  SS 

90  Serenissima  princeps  Calharina  Eporediam 
miserat  canonicum  Taurinensem,  S.  Manritium 
veneraturum,  inspecturumque  suo  nornine  ejus 
sanctas  reliquias,adquas  totopectore  anhelabat. 
Una  destinarat  pannum  pretiosissimum  hetero- 
maliinum,  textili  etiam  opere  pulchrepictum,  ut 
47/ cmm  Hpsa noth ec am tegeret  decoraretque ;  addi- 
derat  insuper  velum  holosericum  alternis  auri  li- 
neis  distinctum,  quo  sacer  ensis  involveretur.  Iis 
coopertse  deinceps  in  itinere  fuerunt  sanctse  reli- 
quuv,  quie  ibidem  a  canonicis  Augustensibus  rur- 
sus  humeris  exceptee  et  ad  civitatem  latcV  fuerunt. 
Eraat  plateiv  omnes,  qua  transitus  erat,  omatev 
splewi  t<!<\>l  ispositishinc  indearismusicorumque 
choris,  urbi  de  tanti  Hospitis  adventu  grat%lanti- 
bus.  Post  tongum  circuitum  ad  ecclesiam  cathe- 
dralem  ventum  est.  Supra  portam  ejus  maximam 
spectabantur  depictse  decorativque  efpgies  sancto- 
rum  Bessi  etTegoli  Thebivorum,  quorum  corpora 
in  ilta  ecclesia  servari  asseruntur,  mediaque  illas 
inter  imago  S.  Mauritii,  eorum  ducis.  Ad  ecclesicV 
januam  sanctas  retiquias  episcopus  Eporediensis 
atque  archipresbyier  capituli  exceperunt,  easque 
ad  altare  princeps  pertulere,  et  post  concentum 
musicum  populo  spectandas  pnvbuere:  post  qucV 
ad  sacrarium  relattv  sunt. 

91  Eodem  vesperi  Eporediam  advenitVercellen- 
sisantistes,  ut  et  ipse  et  Eporediensis  Augustano 
comites,  solemni  translationi  adessent.  Postero  die 
mane  religiosum  agmen  rursus  se  in  viam  dedit, 
rtuinniris  Ejinredicnsibus  vicatim  OmnibuS  Sa- 
crum  onus  subeuntibus,  per  longam  viam,  donec 
parochum  aliquem  de  more  cum  suis  habuerunt 
obvium,  sicque  tandem  Clavisium  (Oppidulum  est 
Eporediam  inter  et  Taurinum  medium)  pervene- 
runt.  Vercellensis  et  Eporediensis  episcopi  bre- 
viori  itinere  jam  illuc  appulerant,  cierumque  et 
pias  confraternitates  congregaverunt,  cumquibus 

itrhr  ct/rcssi,  rursus  stirris  lipsnnis  ticciirrcruilt. 

HcVC  ad  ecclesiam  principem  iata  cum  pompa  et 
ciriiuii  tippiausu  fucrunl.  Ctavnsii  moratum  est, 
donec  mandata  nova  ab  Infante  Catharina  per- 
lata  sunt.Ejusjussu  versus  monasterium  patrum 
Capucinorum,  quod  uno  milliari  Taurino  distat, 
et  a  Diva  De  Campania  nomen  habet,  perrexe- 
runt.  Sanctum  Thebcvorum  Ducem  patres  illi  so- 
lemni  more  exceperunt,  pnvtiosseque  exuviee  il- 
lorum  ecclesicV  illatcv,  et  sub  militum  custodia 
depositiV  fuerunt. 

%  IX.  Inspectio  sacrarum  reliquia- 
rum  earumque  in  urbem  Tauri- 
nensem  cum  solemni  pompa  il- 
latio. 

Cum  Taurini  nuntiatum  esset  (pergo  Italice 
scribentis  Bernardini  Rossignolii  narratio- 
nem  stringere)  appropinquare  urbi  tam  ardenti- 
bus  votis  desidcratas  S.  Mauritii  retiquias,jamque 
adpatrumCapucinorum  ecclesiamper^venissetVir 
iliustrissimus  Melchior  Peletta,  episcopus  Chry- 
sopolitanus  et  suffraganeus  Eminentissimi  Tau- 
rinensis  archiprmsulis  Hieronymi  delia  Rovera, 
S.  R.  Ecclesim  Cardinalis,  indixit  jejunium  et 
Vigiiias,  et  solemnem  suppiicattonempro  sequenti 
die,  quo  in  urbcm  introduceretur  novushospes, 
dux  et  protector  Mauritius.  Eo  die,  quiMartis 
crat  et  xv  Januarii,  mane profecti  sunt  ad  mona- 
stcrium  Divse  campestris  illustrissimus  mtntius 
Apostolicus  Julius  Ottinetli  cum  illustrissimo  suf- 
fraganeo,  magnus  cancellarius,  referendarius,  et 


D 


MAURITII  ET  THEBiEORUM  MM. 

secretarius  serenissimi  SabaudicV  ducis  ad  inspi- 
ciendas  sacras  reliquias  nomine  etjussu  serenis- 
simee  Infantis,  cujus  recognitionis  instrumentum 
pubticum  et  authenticum  conditumcst.  Porro  vi- 
sitatio  facta  est  coram  episcopo  Eporediensi,  testi- 
moniumqueauthenticum  exhibet  Baldesanus  Ita- 

lice  scriptumpag.  340. 

93  Nihil  attinetiliud  hic  integrum  Latinever-  i™pecupro 
tere,  cum  eadem  fere ibi de  itinere  initio  referan-  £»£»■» " 
tur,  qum  jam  protulimus,  quevque  xn  testinwmo 
illustrissimi  Augustensis  iterum  postea  recur- 
rent.  Posteriorem partem,  quse  estde  inspectione 
etrecognitione  reliquiarum  huc  transfero  exeo- 
demBaldesanopag.  343.  Aperta  coram  illustrissi- 
mis  Nuntio  et  suffrag-aueo  Taurineusi  majore  capsa, 
educta  est  capsula  altera  lignea  cseruleo  colore 
picta,  involutaque  panno  holoserico  rubri  (Creme- 
sina)  coloris,  obserata  clave  et  pariter  sigillis  mu- 
nita,-  (sicutarca  major  fuerat,  ut  in  instrumento 
ante  narratur.)  Bina  sigilla  recognita  fuerunt,  ut 
supra,  et  deincle  aperta  est  lipsanotheca  coram  re- 
verendissimis  domiuis,  Nuntio,  suffrag-aneo  et  epi- 
scopo  Augustano,  inventaque  intus  vestita  tela 
subserica  (in  Italico  est  Cendale,  quod  in  Lexicis 
non  invenio.  Forte  barbarum  est,  a  Gallieo  et 
Hispano  Cendal,  et  Latino  ,  a  scriptoribus  medii  £ 
3evi  usurpato,  Cendalum,  cujus  varias  significa- 
tiones  Cangius,  hanc  ego  ex  conjectura  prcvtuii) 
rubea  et  apparuit  in  ea  primo  intuitu  desuper  gos- 
sipii  bombyx  alba;  qua  sublata,  detectus  est  pannus 
holosericus  rubeus,  prosime  sauctis  reliquiis  super- 
positus.  Detecta?  et  inventse  fueruut  partes  viginti 
duae  magnae,  et  viginti  parvse  ossium,  cum  pulvere 
et  fragmentis  minutis  collectis  et  involutis  cum 
chartis  testibus,  quod  essent  illius  S.  Mauritii,  si- 
gnatis  redditisque  ab  abbate  prasdicto  et  capitulo 
abbatise  prsefatse  S.  Mauritii  dicto  reverendissimo 
episcopo  et  dominis  aliis,  a  prsedicto  serenissimo 
duce  missis. 

94  Reverenter  autem  extractas  singmlatim  fue- 
runt  manu  propria  reverendissimi  Nuntii  et  epi- 
scopi  coram  preedictis  dominis  testibus,  et  collocatse 
super  carta,  cui  pannus  albus  substratus  erat; 
cumque  posita;  ibidem,  diligeuter  inspecta;,  con- 
sideratse  recognitseque  fuissent,  invenerunt,  quod 
aliquse  essent  de  cranio,  brachio,  femoribus,  tibiis, 
costis,  spina  dorsi  et  aliis  partibus  diversis  sacri 
et  venerandi  corporis  prsedicti  S.  Mauritii,  quas 
prsedictus  reverendissimus  dominus  episcopus  Au- 
gustensis  ibi  amrmavit  cum  juramento,  manu 
pectori  Religiosorum  more  admota,  esse  ipsa  ossa 
et  reliquias  extractas  ex  prsedicta  ecclesia  et  mo- 
nasterio  seu  abbatia  S.  Mauritii  Agaunensis,  et 
sibi  aliisque  prsedictis  dominis  traditas  et  remissas 
ab  abbate  reverendissimo  et  canonicis  prsedictae 
abbatise,  quae  deinde  omnes  per  preefatos  reveren- 
dissimos  dominos  singulatim  repositae  et  restitutas 
sunt  in  eamdem  capsulam,involutseque,ut  prius  fue- 
raut,panuo  serico  repositumque  desuper  gossipium. 

95  Postea  lipsanotheca  clausa  fuit  clave,  im- 
positaque  grandiori  arcse,  cum  duobus  sigillis  se- 
renissimae  principis  Catharinse.  Clavis  eidem  epi- 
scopo  Augustensi  relicta  est  custodienda  et  sere- 
nissimse  remittenda.  Eo  facto  mox  obtulit  tradidit- 
que  prsefatis  dominis  thecam  ligneam  factam  in 
formam  crucis,  tectamque  corio  impresso,  et  ve- 
tusta  equestri  S.  Mauritii  effigie  ex  uno  latere.  In- 
tra  illam  erant  tria  scuta  gentilitia  Sabaudiae  cum 
cruce  alba  in  campo  rubro,  et  qumque  annulis, 
quibus  videntur  olim  gemmse  insertse  fuisse.  In 
cruce  tres  erant  annuli  similes,  inque  medio,  cle- 
mentis  antiquissimis  contractis,  legebatur,  Sanctus 

Mauritius, 


quules  re- 
pertx  sint. 


ct  iterum  rc 
conditx. 


Gto&ii  inspe- 
ctio. 


B 


Ornatns  ct 
pompa 


DIE  VIGESIMA  8ECUNDA  SEPTEMMUS 

Mauritius,  inlongitudineautem  thecae  legebatur 
O  bone  Mauriti,  defende  tui  coramici,  ut  numquam 
subjici  laqueis  possit  inimici.  Differt  hic  inscriptio 
abeadem  num.  77  relata  :  sed pergamus.  In  altero 
autem  latere  in  eodem  corio  expressae  spectabantur 
quatuor  rosse  rubri  coloris,  scriptumque  inmedio; 
Petrus  Fornerius. 

96  Solutae  sunt  deinde  duae  tseniae  holosericae 
rubeae,  quibus  vinciebatur  theca,  quae  per  reve- 
rendissimos  aperta  inventaque  est  rubro  intus  du- 
plicata  panno,  atque  in  ea  machera  cum  vagina 
ex  pelle  piscium,  capuli  pila  contusa,  scutella- 
que  ferrea  etiam  extrema  vaginae  parte,  et 
ferrea   ex   duobus  laminis   in   crucem 


367 


sis 


ver- 
trans- 


dem  corio  fune  albo  circumligato. 
verendissimum 


versis,  ferreaque  etiam  extrema  vaginae  parte,  et 
frusto  cinguli  ex  bubalo  tenui  cum  capulo  de  eo- 

Educta  per  re- 
Nuntium  machaera  illa  apparuit 
rubigine  obducta,  videbaturque  fuisse  deaurata, 
larga  tres  digitos  longaque  quinque  circiter  pal- 
mos,  deinde  recondita  fuit  in  vagina  sua  et  the- 
ca  et  iisdem  revincta  ligaminibus.  Machaeram  il- 
lam  eamdem  esse,  quam  praefati  abbas  ,et  canoui- 
ci  Agaunenses  S.  Mauritii  deposuerant  tradiderant- 
que  cum  prsedictis  reliquiis,  reverendissimus  Au- 
gustensis  modo  praedicto  asseveravit.  Plorum 
omnium  praefati  domiui  concesserunt  testimoniaies 
ad  aeternam  rei  memoriam,  quae  per  me  Augu- 
stinum  Ripa,  civemTaurinensem,  notarium  et  secre- 
tarium  sanctioris  consilii  et  serarii  serenissimorum 
Sabaudiae  ducum,  Annuntiatae  et  mil'aris  Ordinis 
S.  Mauritii  et  Lazari,  exceptae  fuerunr.In  quorum 
fidem  cum  solitis  officii  mei  signis  subscripsi  etc. 

97  Ad  hsec  venient  aliqua  inferius  observanda, 
ordinem  narrationisBaldesaniresitmamus.  Post- 
quam  modo  supra  dicto  recognitse  et  inspectse  fuis- 
sentsacrseexuvise,  debite  reclusam  lypsanothecam 
canonici  Taurinenses  humeris  exceperunt proces- 
sitque  solemnis  supplicatio  Taurinum,versus  por- 
tam,  quse  Segusina  dicitur.  Extraportam  illam 
erecta  erat  leviopere  eedicula,  ornata  instarora- 
torii,  atque  in  ea  arapretiose  decorata  multisque 
cincta  iuminaribus,  ad  quam  per  gradus  aliquot 
ascendebatur.Superillamultotemporequieverunt 
sanctse  reiiqtdse,  donec  parata  cssent  adreceptio- 
nem  et  ordinata  cetera.  Assistebat  aulem,  inter 
affiuentium  undequaque  popidorum  innumeram 
■midtititdinem,  Augustanus  episcopus  cum  canoni- 
cis  aliquot  et  viris  nobilibus.  Interim  comparuit 
magna  series  puerorum  de  schola  doctrinse 
Christianse,  cselestes  genios  habitu  referentium, 
laudesque  canentium,  cum  duce  suo  et  antesi- 
gnano,  prseferente  vexiiium  cum  cruce  S.  Mau- 
ritii;  ab  iisque  carmen  recitatum  est,  quo  sancto 
Martijrieam  doctrinam  commendarunt,  pro  qua 
olim  gloriosum  sanguinem  fuderat.  Advenerunt 
paulo  post  illustrissimus  Nuntius  Apostoiicus  et 
orator  Venetus,  cum  aliis  aliquot  prscsxdibus  in- 
vitatis  a  serenissima  duce,  et  deputati,  qui  san- 
ctas  ferrent  reliquias,  archiprsesitles  Viennensis 
et  Tarantasiensis,  episcopique  quatuor  Vercellen- 
sis,  Astensis,  Eporediensis  et  Montis-Regalis, 
pontificaiem  omnes  cum  rnitra  induti  ornatum. 
Aderatpariter  illustrissimus  suffraganeus  Tauri- 
nensis  Peletta,  cum  capitulo  metropolitanx  eccle- 
sise  et  equitibus  S.  Mauritii,  Ordinis  sui  habitum 
gestantibus.  Dispositis  itaque  omnibus,  inchoata 
estsuppiicatio,  et  sacra  S.  Mauritii  tipsana  feretro 
festivo  novo,  eoque  venuste  ornato,  superposita, 
sicque  ab  illustrissimis  quatuor  episcopis  excepta 
et  lata  fuere. 

98  Initium  fecit  puerorum,  quorum  jam  memi- 
nimus,prolixa  series,successit  sodalitas  nobitium 

Sej)tembris  Tomus  VI. 


femmarum,  saccos  indutarum,  manuque  tenen- 
hwm  cruces,  insignia  iliius  sodalitii,  quodabhu- 
miiitate  nomen  habet :  secutse  sunt  confratemitates 
omnesflagellantiumiponeillasprocessereReligio- 
si  mendicantes,  quos  exceperunt  cives  innumeri, 

ardcntesmanxtcereosgestantes.Reliquahocordine 
sotemnis  pompa  subsecuta  est ;  sciopetani  Tauri- 

™nses,auhciserenissimiducis,equites$A\Kun\u 
clerus  secularis,  canonici  cathedralis  ecdesise  ve- 
stiti  superpetliceis  omnes,cum  cappisdesuperpur- 
purei  cotoris,  quibus  mustellse  Alpime  pelles  inius 
assutse  erant,  instar  canonicorum  Romanorum 
S.  Petri;  gubernatorurbisportans  S.  Mauritii  fra- 
meam,deinde archiepiscopi  Viennensis  et  Taran- 
tasiensis,  et  inter  hos  medius  Axtgustensis prsesul, 
custossanctarumreliquiarum,qua*poneabepisco- 
pis  Vercellensi,  Astensi,  Montis  Regalis  et  Epore- 

diensilat&sunt.SuccessemintOratoresHispanuset 
Venetus,magnusSabaudia2cancellariuscumrefe- 
7vndariis,  prwsides  senatus  cum  senaloribus,  ca- 
mera  ducalis,  magistratus  et  offwiales  urbis,  vica- 
rius  etprsetor,  syndici  et  consulescum  nobilibus 
aliis. 

99  Hosomnes  ex  utroque  latere  sepiebant  prse- 
toriani,  spicidatores,  aliiqueducis  satellites,  aper- 
to  capite  accensas  prseferentes  faces,  quas  non  ha- 
bentibusmitnificesuppeditaverotlnfansserenissi- 
ma.  Denique  innumera  multitudo  civium  ardenti- 
bus  instructi  omnes  cereis  claudebant  religiosum 
agmen,  quod  hoc  ordine  inter  bellicorum  tormen- 
torum  festivos  strepituset  campaniwrisrr  omm 
turre applaususurbem  ingressum pervias prwci- 
puasincessit.Muriomnesfaciesquedomoriimhoto- 
sericis  velis,  tapetibusque  tecti  et  ornati  erant. 
Patres  SocietatisJesu,  apud  quos  servantur  sacra 
corpora  trium  tutelarium  sanctorum,  Solutoris, 
Adventoris  et  Octavii  in  honorem  Dvcis  sancta?  Le- 
gionis  Thebsea;,cujusiliimilUes  fitisse  creduniur, 
ornarantsplendideiotum,quaparteplateammaxi- 
mam  i^espicit,  colleghtm  suum,quod  arcubus  duo- 
bustriumphalibusutrimqueinterctuserant.Parie- 
tes  omnis  genet^ispretiosi  panni  illisque  affixacar- 
minapompseaccomodatavestiebant.Contratempli 
faciemexutraqitevalvarumparteiu  priimnhihhis 
aras  erexerant.  Sitper  harum  xtna  exposita  erat 
pretiosa  lipsanotheca  trium  taudatorum  Thebseo- 
rum  cumillorumaffabre  mititari  habitupictisico- 
yiibus,  huic  ex  altero  latere  respoudebant  in  altari 
altero  sacra  lipsana  S.Juliana;  hospita?  qitondam 
prsedictorum  Martyrum,  et  S.  Goselini,  abbatis 
olim  cainobii  S.  Solutoria,  prodigiosse  religuia, 

100  In  superiori  frontis  parte  inter  varios  or- 
natusspectabantitrqitatuorjndchra.'statua;trium 
tutelariit>nMartyrumetbeata>Juiiana>.Arasduas 
prsedictas  inter,  in  eminentiori  loco  exstruxerant 
altare  tertium,  super  quo,  morante  supplicatione, 
depositse  sunt  novi  hospitis  S.  Mauritii  venerandas 
exuvise.  Post  concentum  musicum  dictamqueab 
episcopo  suffraganeo  de  sancto  Duce  orationem, 
juvenes quatuor  taudesS.  Mauritii  cecinerunt,  ur- 
bique  de  tanto  thesauro  carmine  gralidati  sitnl. 
Stabat  interim  ad  gradus  metropolitana>  ccrlrsi.v 
dux  serenissima  Catharina  cum  diiobusfdiis,alter 
enim  infirmabatur,  exspectans  novum  Hospitem 
et  aniiquum  Protectorem  serenissinuv  domus  Sa- 
baudicse,  vidensque  appropinquantes  sanctas  re- 
liquias  provoluta  in  genuajussit  fitios  feretrum 
deosculari  et  sanctam  lipsanothecam  amplccti  in 
signum  admissionis  dudum  desiderati  Hospitis 
r/  1'rotcctoris.  Cum  hsecad  templi  vaivas  fierent, 
perquatuor  equites  Ordinis  S.  Mauritii  eo  altatum 
est  ex  choro  corpus  S.  Secundi,  ducis  et  iocum- 
tenentisS.Mauvitii.Suffraganeuscumomnipopulo 

51       ter 


*CCTG«C 

i.C. 

eum  ijuHau 
*oc*t  Ovxau- 
rut  irtfra  ur- 
bem  rcceptui, 


ct  per  plaltat 
prhidpes  pvU- 
cftre  decora- 
tas  delatui 
ctt 


iul  metropo 

litunam  cc- 
clesiam.Pie- 
tas  erga  S. 
Mauritium 


11'CTORS 

J.  C. 


sfrrnnsimx 


368 

terprotectionem  imploravit  ejus,  qui  in  occursum 

Ducis  sui  venerat;  deinde  ad  altare  princeps  cum 

sanctis  reliquiis  processum  est. 

101  Eral  tum  illud,  tum  totum  intus  fonsque 

faniitCi-  templumad  triumphalem  tanti  Ducis  ingressum 

tharin*,qu*  Spiendide  omatum.  Super  ara,  ubi  jam  olim 

adaram      S.  Mauritii  brachium  collocatum  et  servatum  fue- 

rat,  reliqua  nunc  allata  Sancti  ossa  deposita  fue- 

re,  resonante  musicorum  concentu.  Serenissima 

princeps  adumbeilampreeparatam,  etoratores  ad 

destinatum  locum  serecepere,  cantaLvque  sunt 

ritusolemni  Vesperx.  Inter  hasprocessit  serenis- 

sima  duxadgradusaltaris,  ut  S.  Mauritium  vene- 

raretur,processitqucAugustensisepiscopus,atque 

itli  claves,  quibus  sacra  lipsana  occlusa  erant, 

remisit,  simidque  testimoniales  literas  Sedunen- 

sisepiscopi,abbatisetcanonicorumAgaunensium, 

quas  superius  exhibuimus,  obtulit.  Quid  deinde 

actum  sit,  narratuy%  in  testimonio  authentico  Au- 

gustini  Ripa,  quodexcudit  Baldesanus  pag.  350. 

Qu<v  huc perrtinent,  inde  transfero.  Praedicta  sere- 

nissima  Infans,  acceptispmefatislitteris  et  clavibus, 

jussit  aperiri  praedictas  lipsanotheeas  per  praefatos 

B  reverendissimos  Nuntium,   et  episcopum.  Solutis 

sig*illis  et  apertis,  dicta  majore  theca  et  altera  mi- 

nore  in  priore  contenta,  allatis,  et  positis,  ut  supra, 

inproesentiactcum  adjumentopraedictorum  Nuntii, 

archiepiscoporum,  episcoporum  et  leg-atorum   in- 

specta  et  reperta  fuerunt  omnia  praedicta  ossa  et  re- 

liquiae  venerandi  corporis  S.  Mauritii,  descripta  et 

recognitaut  supra. 

lipmnothccx      jq2  e0  peracto,  reclusa  est  de  novo  prsedicta  ca- 

claves    acci-  .      .,  „  ,  ... 

pitetsacras  psa  clavibus,  acceptaquc  praefatarum  reliquiarum 

rcWjuias  in  depositione,  et  traditione  facta,  ut  supra,  per  reve- 

capsam  op-  rendissimum  episcopum  Aug-ustensem  gratiae  Deo, 

fjcntcam       g;loriosissimae  Virgini  Mariae  et  S.  Mauritioactaesunt, 

et  testimoniales  datae,  quas eg;o  AugustinusRipa  no- 

tarius  etsecretariusetc.etc.  excepi.Taurini  in  basili- 

caS.  Joannisxv  Januarii  mdlxxxxi.  Porro,  eane  in- 

spectio inipsa ecclesia  Vesperarumtempore  facta 

sit,  exinterrupta  instrumentis  narratione  dedu- 

cere  nonpolui,  at  translationis  solemnitas  trium 

dierum  fuit,  quibus,  prsesente  semper  serenis- 

sima  Sabaudiw  ducis  conjuge  Catharina,  cum 

insigni  pompa  ecclesiastica  offlcia  peracta,  san- 

cUvque  reliquiee  deoscidandcV  datee  sunt.  Tauri- 

num  altraxerant  maximam  populi  midtitudinem 

C  non  ornaius  solum  splendidi,  sed  vel  maxime  ve- 

neratio  erga  sanctum  Martyrem,  et  concessm  a 

Sede  Apostolica  indutgentuv perpetuw,  iucrandze 

non  solum  translationis  die,  qui  xv  Januarii  fuit, 

verum  etiam  xxii  Septembris,  quo  cum  magno 

Taurinensium  concursu  celebratur  martyrium 

S.  Mauritii  et  Thebtvtv  Legionis,  cujus  ipse  prcvfe- 

ctus  fuity 

108  Postea  serenissima  princeps  veneranda 
^  S.  Mauritii  pignora  in  argentedm  lipsanothecam 
auihenticum  affabre  factam  transtidit,  duxque  CaroiusEmma- 
nuelquarto  genitum  suum  S.  Mauritii nomine  ap- 
petlari  voiuit  in  baptismo,  crevitque  cum  annis  in 
serenissima  domo  Sabaudica,  et  apud  Taurinen- 
ses  veneratio  ergasanctum  Martyrem,  utpostea 
paucis  attingemus;  hic  subnecto  instrumentum 
authenticum  episcopi  Augustensis,  quo  strictim 
referi 'nr  \ franslationis historia,  exBaldesano pag. 
310.  JoaunesGottofredus  Ginodius,  Dei  et  Apostoli- 
cffi  Sedis  g-ratia  episcopus  Augustensis  etc,  etc. 
Uxuversia  notum  facimus,  quodex  civitate  Augusta 
nomuu.  Bereaissimi  ducis  Sabaudiaa,  ad  monaste- 
rmm  S,  Mauritii  Agaunensis,  patrioe  Yallesii,  Se- 
auuensls  dicecesis,  profecti  sumus,  pro  habendis 
pretiosis  reliquiis  et  armis  S.  Mauritii   martiris, 


trantponi 

jubtt,  fti- 
stnimvntum 


GLORIA  POSTH.  SS.  MAURITII  ET  TIIEB.EOR.  MM. 

Archiducis  sacrae  Thebere  Legionis,  nobis  assi-  D 
stentibus,  et  comitantibus  dominis  Joan.  Christo- 
phoro  Guicciardo,  Joanne  Rodulpho  de  Cam- 
povillario,  et  Antonio  Puincterio  canonicis  ec- 
clesiae  nostrae  cathedralis  Augustensis,  et  nobili 
Laurentio  Avisedi  et  capitaneis  militiae  Augusta- 
nae,  et  in  reditu,  nobili  Petro  Roncasio  : 

104  Et  ibidem  die  Sabbati  vigesimo  nono  De-  episcopiAu- 
cembris  anni  mdxc  sacris  induti  vestibus,  Missa  S""'"*'!, 
per  nos  in  altari  S.  Mauritii  celebrata,  accensis  lu- 
minaribus,  et  ad  Deum  devotis  effusis  precibus, 
aliisque  servatis  servandis,  nomine  prselibato,  re- 
cepimus  a  reverendo  doraino  Adriano  a  Rietmat- 
ten,  abbato  electo,  et  domino  Joanne  Prancisco 
de  Plastro  sacrista,  aliisque  Religiosis  dicti  mona- 
sterii  medietatem  reliquiarum  existentiura  in  ma- 
jori  capsa  argentea  ipsius  ecclesiae  S.  Mauritii,  ejus- 
que  sancti  ensem,  auctoritate,  et  raandato  illu- 
strissimi  et  reverendissimi  domini  episcopi  Se- 
duuensis,  comitis,  prsefecti  patrise  Vallesii,  ejus- 
que  eximii  consilii,  ac  totius  recepturse  Yalle- 
sianoe,  peregregiumPetrum  Quarteriicastellanum, 
et  capitaneum  publice  lecto,  proesentibus  nobis 
et  clarissimis  dominis  Hieronj^mo  Lamberto  con-  E 
siliaro,  et  Carolo  Rocheta  etiam  consiliario,  et 
in  Mupremo  senatu  Sabaudise  praeside,  suae  cel- 
situdinis  delegatis,  atque  nobilibus  dominis  Mat- 
theo  Cyneo,  alias  Bailivo  patriae  Yallesii,  Bartho- 
lomeo  de  Supersaxo,  consule  civitatis  Sedunensis, 
Francisco  de  Platea  signifero  Syrri,  Joanne  Ro- 
sten  signifero  Raroniae,  et  castellano  Martignia- 
ci,  Antonio  Vualdino  procuratore  fiscali  dicti  il- 
lustrissimi  et  reverendissimi  domini  episcopi  Se- 
dunensis  a  Morgicontei  inferius ,  Georgio  Mi- 
chaele  de  Supersaxo  gubernatore  S.  Mauritii,  Gui- 
lielmo  Odetto  ejusdem  loci  sindico,  et  Gaspar- 
do  Brenlen  Gubernatore  Montiolo  pluribusque 
aliis. 

105   Qui  domini  abbas    et   sacrista   jurejuran-  quodimpe- 
do  attestati  fuerunt,  eas  esse  reliquias  dicti  S.  Mau-  tratarum  et 
ritii  martyris,  et  pro  talibus  habitas  fuisse,  et  pro  Tmrimm 
talibus  ab  omnibus  semper  (ut  a   majoribus  au- 
diverunt)  habitas  fuisse,    prout  latius,   in  litteris 
testimonialibus  dicti  domini  abbatis  dicta  die  vig-esi- 
ma  nona  Decembris,  sigillis,  tam  prsefati  dicti  do- 
mini  abbatis,   quam   ejus   capituli    munitas,    per 
ipsosque  dominos  abbatem,  et  sacristam  subscri- 
ptis,  continetur.    Quam  reliquiarum  medietatem,  p 
et  ensem  a  dicto  monasterio  Ag*aunensi  majori, 
qua  fieri  potuit  observautia,   et  ab  ingressu  dice- 
cesis  nostrae  Aug-ustensis  processionaliter  semper, 
unaquaque  parochia  per  sui  territorii  confines  de- 
vote    comitante,    et    duobus   ex    dictis    canonicis 
deferentibus,  aut  aliis   sacerdotibus   coadjuvanti- 
bus,  in  dictara  ecclesiam  nostram  cathedralem  Au- 
g-ustensem  die  prima  Januarii  anni  praesentis  ce- 
lebri  processione  totius  cleri  civitatis  nobis  obvian- 
tis  transtuliraus,  ibique  in  sacrario  usque  ad  diem 
nonam  ejusdem  reposuimus,    clave  dicti   sacrarii 
per  sacristam  nobis  fidelem  servata,  qui  iu  manibus 
nostris  juravit,  se  fideliter,  et  dilig-enter  conserva- 
turum. 

106  Tum  translatis  dictis  reliquiis  praidicta  die  translatamm 
nona  in  praesentia  reverendorum  dominorum  Lu-  r^iarm 
dovici  Mansouii  Panormitani,  et  Joannis  Baptistas 
Rosetti  ex  colleg-io  Societatis  Jesu  Taurinensi, 
et  reverendorum  dominorum  Ferdinandi  Scalise, 
et  Pabricii  Cevee  militum  relig-ionis  sanctorum 
Mauritii  et  Lazari,  aliorumque  multorum  in  alias 
duas  capsas  decentiores,  una  intra  aliam  clavis 
obfirmata,  et  utriusque  clavibus  obseratas,  si- 
g-illoque  nostro  munitas   a  dicta  civitate  Autru- 


stensi 


A  stensi  processionaliter,  ac  modo  et  ordine,  qui 
bus  prius  ,  comitantibus  etiam  ultra  reverendos 
patres  Jesuitas ,  canonicos  et  milites  supranomi- 
natos,  reverendo  domino  Marco  Antonio  de  Ala- 
bardo  achidiacono  ecclesije  nostrae  cathedralis  , 
necnon  multum  illustri  domino  Georg-io  de  Chia- 
lant,  gubernatore  Aug-ustae  et  Eporedise,  illustri 
domino  Prospero  de  Chialant,  Gaspare  de  Balbis, 
domiuo  Quarti,  Miehaele  de  Bceza,  domino  Bce- 
zae  ,  reverendo  domino  Gaspardo  Vaudano  dict3e 
religionis  milite,  et  nobili  Ammone  Salvardi  ex  ca- 
pitaneis  militiee  Aug-ustensis  in  ecclesiam  cathedra- 
lem  civitatis  Taurinensis  die  decima  quinta  hu- 
jus,  facta  prius  descriptione  reliquiarum  ipsarum 
et  status  capsarum  in  ecclesia  beatae  Marise-  fra- 
trum  Capucinorum  de  Campania  per  illustrissi- 
mum  et  reverendissimum  Nuncium  Apostolicum, 
et  reverendissimum  dominum  suffraganeum  Tau- 
rinensem  in  pragsentia  illustrissimi  domini  Ludo- 
vici  Miliet,  mag-ni  cancellarii  Sabaudice ,  pluri- 
morumque  aliorum,  et,  ut  latius  in  testimonialibus 
per  nobilem  Ripam  receptis,  constat,  transtuli- 
mus. 


fidcm  tndu- 
biamfatianl. 

B 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  309 

Respoudit,  inquit  Italice,  divina  clementia  civitatis 
devotioni  erga  sanctum  ducem  Mauritium,  mox  lar- 
giens  arrham  novi  patrocinii  ejus  in  filiolo  M.  Be- 
nedicti  Valle  ,  cui  nomen  erat  Joanni  Ambrosio 
Franco,  (quod  Latineest  Liber  seu  Exemptus)  quia, 
cumessetduodecima  ex  eodem  matrimonio  proles, 
patri  immunitatem  exemptionemque  a  publicis 
onenbus  attulerat.  Erat  infans  trium  annorum  ti- 
bns  tam  debilibus,  ut  iis  regere  se  et  incedere  non 
posset,sed  serpebat  per  terram,  cum  mag-no  ama- 
rore  parentum,  qui  frustra  omnem  chirurgorum  et 
medicorum  operam  adhibuerant.  Cum  igitur  sacnc 
reliquire  S.  Mauritii  a  templo  collegii  Societatis 
Jesu  portarentur  ad  ecclesiam  cathedralem,  cedes 
Benedicti  prteterlatae  sunt.  Ejus  uxor  Marg-areta 
prse  foribus  domus  suae  tum  stabat,  ei  affectu  ma- 
terno  compatiens  filiolo  debili,  illura  novo  Hospiti 
obtulit  ferventissimisque  precibus  Sancto  commeu- 
davit. 

109  Eo  facto,  cum  alio  qampiam  ob  causam,  ire 
co^eretur,  commendatum  filiolum  tradidit  puella?. 
vicini  sui  Stephani  Savuglio,  praefecti  officinis,  (in 
Italico  est  Fondicaro)  et  ha3C  credens,  quod  adhuc 
debilis  esset  ut  ante,  puerum  deposuit,  ut  hurai  se- 
deret.  Et  ecce  infans  tam  antedebilis,  post  humi- 
lem  commendationem  S.  Mauritio,  ejus  patrocinio 
tantum  roboratus  fuit,  ut  cum  se  in  pedes  erexisset, 
incedere  cceperit  eum  summo  stupore  omnium,  qui 
priorem  ejus  infirmitatem  cog-novisscnt.  Pr&ter 
hoc  beneficia  alia  sparsim  narrat  Baldesanus  , 
maxime  apag.  367,  quse,  quod  minus  manifesta 
videi^possint,  sciens pr&termitto,  ne  in  immen- 
sum  materiam  hanc  producere  cogar.  Nunc  ali- 
qua  observemus  ad  ea,  quse  superius  ex  eodem 
protuli.  Monuijam,  a  scripto?nbus  corpus  S.  Mau- 
ritii  Taurinensibus  adscribi.  Ferrariusin  Catalo- 
go  gcnerali  ad  xvni  Kalendas  Februarii,  ut  inter 
Prsetermissos  ad  illum  diem  animadversum  est, 
ad  Translationem  S.  ~M&\iritii  martyrisnotat :  Ex 
Tabulis  ecclesite  Taurinensis,  a  qua  haec  transhitio 
summa  celebritate  colitur  cum  Octava.  Trauslatum 
est  corpus  hujus  Sancti  Martyris ex  Agauno. 

110  In  Catalogo  autem  Sanctorum  Italise  ad 
hunc  diem  xxn  Septembris  rursus  observat :  Cor- 
pus  S.  Mauritii  his  temporibus  a  Carolo  Kramanuele 
Philiberto,  Sabaudise  duce,  Pedemontiique  principe 
ex  Agauno  Aug-ustam  Taurinorum  tranaferendum, 
praecipuequc  in  tota  ditione  hac,  et  die  xv  Januarii, 
(quo  translatumest)  colcndum  curavit.  Legerat,  ni 
fallor,  Ferrarius  Baldesani  de  sanctis  Thebscis 
Historiam;  facilc  ex  illa  doceripotuit,  non  corpus, 
sed  corporis  partes  aliquas  Taurinum  translatas 
fuisse;  sed  maluit  vulgato  Taurinensibus  more 
loqui,  et  sic posteris occasionem  eamprsebere,  un- 
de  errores  mille  contentionesque  graves  exortse 
non  raro  fuere.  Partes  corporis  S.  Mauritii,  quas 
Taurincnses possident,  habesnumero  superius  9 1 
enumeratas,  sictamen,  utdubium  etiam  aliquod 
relinquant :  etenim,  ut  infra  videbimus,  exlipsa- 
nis  S.  Mauritii,  quse  tum  Agauno  Taurinum  frans- 
tatafuerunt,  costa  postmodum  ad  reginam  Ilispa- 
nise  missa  cst;  rnterim  in  instrumento  recognitio- 
nis,  quod loco  moxcitato  exhibui,  utcumque  dubie 
enumerantur partes  vel  fragmenta  de  costis.  For- 

periUS  aSSerta.  Debrachio  S.Mau-     te  sub  majoribus  partibus  comprehendi  debent 

aliqucv  costse  intcgrse,  vel  non  nisi  pars  magna 
costse  Hispanis  concessa,  costa  vocatur ;  at  certo 
mirarilicet,in  neutro  instrumento  rem  distinctius 


J.  c. 

Puer  tUbitis 
libiit,  ctjm- 
mendatutS. 
Maurilio  $a 
natur 


107  In  qua  ecclesia  metropolitana  ante  mag-num 
altare  ipsius  ecclesia?  claves  dictarum  capsarum 
in  manibus  serenissimse  Infantis,  ducissae  nostrse, 
remisimus,  prassentibus  dictis  illustrissimo  domi- 
no  Nuncio  Apostolico,  et  reverendissimo  domino 
suffraganeo,  ut  aliis  testimonialibus,  per  dictum 
nobilem  Ripam  receptis,  apparet.  Quapropter  prae- 
sentium  virtute  nostroque  juramento  solito  te- 
stamur ,  et  profitemur ,  omnes  illas  sacras  reli- 
quias,  per  nos  nomine  dicti  serenissimi  ducis  re- 
ceptas,  fideliter  remisisse ,  omnemque  curam  ac 
dilig^entiam  circa  prasmissa,  tam  in  conservatione 
clavium  capsarum  ipsarum  et  sacristiarum  atque 
locorum,  in  quibus  repositae  fuerunt,  quam  per 
appositionem  sigrilli  nostri ,  ac  custodia  adhibuis- 
se.  In  cujus  rei  testimonium  praasentes  subscri- 
ptione  nostra  sigillique  nostri  appositione  commu- 
nivimus  die  decima  sexta  Januarii,  anni  a  salute 
mundo  parta  nonagesimi  primi  supra  sesquimille- 
simum.  Quas  cum  dictis  testimonialibus  praefati 
domini  abbatis  Agaunensis,  etiam  per  secretarium 
nostrum  signatas,  in  manibus  dictse  serenissimae 
Infantis ducissae nostrce reliquimus.  Ceterum  Adria- 
nus  aRiedmatten,  qui  tum  hic,  tum  inprseccden- 
tibus  instrumentis  vocatur  abbas  electus  monaste- 
q  rii  Agaunensis,  ad  hanc  dignitatem,sublatis peste 
omnibus  Agaunensibus,  qui  ad  dignitatem  illam 
aspirare  potuissent,  consentientibus  primoribus 
VallesicV,  assumptus  fuerat,  cum  esset  decanus 
cathedralis  Sedunensis,  at  confirmationem  Roma 
obtinere  non  potuit;  anno  tamen  1604  Sedunenses 
infulas  consecutus  est,  ut  docet  me  eruditissimus 
De  Visle  in  Historia  Ms. 


X.  Beneficia,  quse  narrantur  in 
translatione  et  postea  impetrata. 
Discutiuntur  aliqua  Baldesani  su- 


cumejutre 
liquix  rtd- 
}>ert~ntur. 
Ad  ante  di- 
ctu  obtertan- 
dum 


Taurinentet 
aliquot  libc- 
ralitts  tttis 
corput  tan- 
cti  Martyris 
adscribtre. 


ritii,  quod  pridem  habuisse  se  glo 
riantur  Taurinenses. 


N 


arrat  Baldesanus  pag.  333  prodigium  ipsius 
solemnis   translationis  tempore   contigisse. 


exponi. 

111  Gladium,  quem  obtinuerunt  cum  ceteris 
reliquiis  Sabaudi,  unde  Agaunenses  didicerint 
S,  Mauritii  esse,  nescio ;  per  traditionem,  opinior, 

ita 


AucTont 
J.  C. 

De  glatlw 
ilubilari  ut- 
eumque  pos- 
set,  an  ipsias 
S.  Mauritii 


anSociorum 

Martyrum 

sit. 

B 


Brrtchhtm 
cjusdem  san- 
cti  Ducis 
untlc  Tauri- 
ncnscs  accc- 
perint. 


370  GLORIA  POSTII. 

ita  a  majoribus  acceperunt.  Enses,  seu  mdchmras 

potius,  quw  sancti  Martyris  fuisse  creduntur, 
pluresper  decursum  occurrent.Arma  ahqua  san- 
ctorumSociorumejushactenusnoninveniuspiam 

in  honore  haberi,  vel  servari  j  conjectare  licet,non 
tamen  inermes  omnes  fuisse,  nec  omnium  gladios 
a  lictoribus  et  militibus  ceteris  tyranni  ministris 
fuisse  ablatos.  Certe  credibilius  est,  aliqua  ex 
armis  tot  millium  Militum  camificum  avaritiam 
effugisse,quamsoliusDucis  arma  eorum  manibus 
erepta  fuisse.  Illa  tum  neglecta,  vel  a  Christianis 
forte  paulo  post  tolli  potuerunt,  vel  cum  Sanctis 
consepidta  postmodum  inveniri,  et  non  difficuiter 
pro  S.  Mauritii  armis  haberi.  Hucprofecto  recur- 
rendum  erit,  ne  nimis  armatum  sanctum  Ducem 
fuisse  credamus.  Ubi  ostenderimus ,  reliquias 
alias  partesque  corporis  sanctorum  Sociorum 
ejus,pro  Mauritii  ipsius  reliquiis  et  sacris  ossibus^ 
haberi,  nemo ,  opinor ,  multum  mirabitur ,  si 
Commilitonum  arma,  Ducis  fuisse  asserantur. 

112  De  gladio  interim  Taurinensi  nihil  hic  ego 
certum  pronuntio.  Monumentis  antiquis  destituti 
erant  Agaunenses,  quibusprobarent,  huncdeter- 
minate  S.  Mauritii  frameam  esse,  nec  inspectionis 
descriptio  multum  suadet,  utid  credamus;  nihil 
tamen  etiam  ex  adversa  parte  contrarium  evin- 
cit  :  relinquenius  itaque  intactam  eorum  tradi- 
Uonem,  quam  ut  aliquo  modo  etiam  fulciamus, 
suspicabimur ,  maehcvram  illam  cum  Sancti 
corpore  revetatam  fuisse,  vel  ab  aliquo ,occisorum 
cadavera  spoliantium  militum  manibus  substra- 
etam  emptamve  et  conservatam,  vel  denique^cum 
aliquo  testimonio  postea  reperta^n  fuisse.  Scribit 
Baldesanus,  ante  solemnem  hanc  nostram  trans- 
lationem  jam  olim  brachiumS.  Mauritii Augustee 
Taurinorum  in  ecclesia  caihedrali  S.  Joannis 
fuisse  conservatum.  Idempag.  205  narrat,paucis 
annis  aniequam  scriberet,obtentum  illud  fuisse  ex 
ecciesia  beaiissimseVirginis  ex  OseckinBohemia, 
quo  allatum  fuerat  ab  Ottocaro  V,  Bohemise  rege 
sub  finemanni  1250. 

113  Est  porro  Ossecum  ccenobium  virorum 
Cisterciensium  in  districtu  et  dicecesi  Litomeri- 
censi,  in  Bohemia,uno  milliari  Germanico  a  civi- 
tatePontensi  disians,sitaquead  radicemmontium, 
qui  Misniam  a  Bohemia  dividunt.  Scribit  Sarto- 
rius,  auctorCistercii Bis-teriii pag .1-iQjOssecenses 
monachos  sacro  S.  Joannis  BaptistcV  indice  ab 
Ottocaro  sub  annum  Christi  12G0,  cum  Belam  et 
Stephanum  Hungariee  reges  debeltasset,donatum 
fuisse;  idem  narratpag.  751  et  1013,  tria  capita 
Thebmorum  Mariyrum  a  se  visa  in  laudato  mo- 
nasteriosquibus  adhuc  iestmwniales  schedcvadhcv- 
rebant,  censetque,  aliam  insignem  anonymarum 
reiiquiarum  coileciionem  ex  eodem  purpurato  S. 
Mauritii  agmine  esse,  at  accceptum  ab  eodem  rege 
brachiumejusdem  sancti  Ducis,nuspiam  invenio. 
Unde  undevenerit  Ossecum,  Bernardino  Rossi- 
gnoiio ,  sub  Caroto  Emmanuele  Sabaudiw  duce 
scribenti,  cui  et  ecclesiarum  et  ipsius  aulae  ex 
principis  benignitate  archivia  patuerunt,fides  hic 
negari  nonpotest,  saltem  in  eo  quod  serenissimus 
princeps  laudatas  reliquias  pro  brachio  S.Mauritii 
acceperit.  Sane  sia  reliquiis  anonymis,  ut  censet 
Sartorius}tempore  turbarum  a  Lutheri  et  Calvini 
asssectis  motarum,  avulsasunt  testimonia,  potuit 
idseculo  17  co7\tigisse,  quo  ccenobium  illud}  tum 
eUam  mcinnm  Ratschiciense  Thaumaturg(v  Do- 
loroscv  templum,  cuip?\vsunt  Ossecenses,  multum 
ab  hcvreticis  passa  sunt,atque  ita  Sabauduv  dux 
S.  Mauritii  brachium ,  etiam  testimoniis  mu- 
nitum,  et  ex  prioribus  tumidtibus  pecidiari 
cura  ereptuiti,  accepisse. 

111  Pneter  enumeratas  hactenus  sacras  reii- 


SS.  MAURITII  ET  THEB^OR.  MM. 

quias  inter  sacra  sua  cimelia  Taurinum  insuper 
numerat  S.  Mauritii  annulum.  Is  quomodo  ad 
serenissimam  domum  Sabaudicam  pervenerit,sic 
fere  narrat  Batdesanus  pag.  201.  Petrus,  Amedei 
III  SabaudicV  comitis  frater,  princeps  bellica 
virtute  ctarus,  et  ob  strenue  fortiterque  gestas  res 
alter  Caroius  Magnus  vulgo  apjpeilatus}acceptas  a 
gubernatore  Ccvsaris,  quivacuas,  sublato  Amedeo 
earum  principe ,  provincias  i?nperio  accessisse 
affir?nabat  et  imperatoris  ?\omi?ie  te?iebat,  trans- 
euntesque  iliac,  utscribit  Paradi?%us }  A?nedei  III 
legatus  indig?iissi?ne  habuerat,  fratris  i?vjurias 
utturus  excercitum  in  Vailesia?n  traduxit 
profligatisque  hostibus  Sotossios  Veragrosque 
comitu?n  Sabaudise  i?nperio  vendicavit  et  sub- 
jecit.  Petrus,  non  ?ninus  Christia?iis  virtutibus 
ctarus,  quam  armis  potens,  re  ta??i  prospere 
ceieriterque  gesta,  Agaimimi  profectus  esi,  Deo 
sunctoque  Mauritio,  cujus  patrocinio  felicem  belii 
exitu?n  tribuebat ,  debitas  gratias  acturus.  Itii 
obviam  venit  abbas  ccenobiiAgaune?isis  cum  mo- 
nachorum  cate?*va,a  quibus  sum?na  cu?n  voluptate 
lcvtitiaque  exceptus  est.ExhibitcV  deinde  ipsi  fue- 
mmt  sacraso?nnes  retiquicV,  quibus  illa  dives  est 
basitica.  hiter  has  cum  Petrus  vidisset  a?inuium 
S.Mauritii,m  illum  usque  dieni  religiose  servatu?n, 
tanto  captus  esi  ejus  obtinendi  desiderio  ut  instan- 
tissi??ie  abbatem  donimi  illud  flagitari  jusserit. 

115  Petitioni  pri?icipis,  cui  religiosissima  pro- 
?nissa  accesserant,  abbas  non  potuit  non  asse?i- 
tiri,  maxi?ne,  cimido?nui  SabaudiccV}resedificata 
per  Amedeu?n  III  Petri  fratrem  basilica,  piuri- 
mum  deberent  Agaunenses.  Concessit  igitur  de- 
sideration  amiulum,  i?iterposita  Petri  pro?nis- 
sio?te,  fo?v  ut  ad  nullos  aiios,  quam  ad  comites 
SabaudicV  transiret }itaque  hereditarium  serenis- 
simcV  domus  do?ium  esset,  sy?nboiu?nque  pe?npe- 
tuum  iilius  sti?^pis.  Pactum  cum  abbate  i?iituni 
Petrus  instru?ne?tto  pubiico  co?ifirmatum  voluit, 
deindeque  pluri?na  monasterio  Agau?ie?isi  be?tefi- 
cia  contulit.  I?istru?nentum  illud,  si  vidit  Balde- 
sanus,  miror  HistoricV  insertum  non  esse.  Ex  eo 
i?iteri?n  te?npore  in  sere?iissima  SabaudicV  domo 
crevit  erga  S.  Mauritium  veneratio,  anmdusque, 
que?n  qua??idiu  vixit  i?iter  pretiosissi?nos  thesau- 
ros  apudse  habuit  Petrus,  comitibus  Sabaudis  ac 
deinde  usque  hodie  ducibus  sig?iu??i  testimo?xium- 
que  esseccepit  legiti?7icV  suceessio?iis  in  ditib?ies  he- 
reditatemque,  non  sotum  filiis,  qui patribus  succe- 
du?%t}  verwn  etia?n  aliis,  du?n,  deficie?ite  stirpe,in 
imperium  ve?iiu?it.  Illi  porro  semper  ??%emores 
obtigationis  susceptcv,  cu?n  impetratus  est  sacer 
a?mulus,  (impe?%dendcV  scilicet  vitcv  i?%  obsequium 
defe?%sio?zemque  sa?%ctafidei,  quodPetrus  spopon- 
derat)  Ecciesia??i  semper  tutati  sunt,et  nonse?net 
armispropug?%aru?%t.SubnectitdeindeBatdesa?ius 
benefieiumadsacria?%i%idicontactu?ni???petratum. 

116  Crajevicius,  Bulgaritv  pri?%ceps,  Joa?%?%e??% 
PalcVologu?n  i?nperatore?n  Consta?iti?%opotitanu?n, 
f?*aud%denter  comprehe?isum  in  vincula  conje- 
cerat.  Amedeus  VI,  SabaudicV  comes ,  illata?n 
propi?iq%to  suo  injuriam  armis  vindicare  statuit, 
traductoque  in  Qrseciam  exercitu,  Crajevicium 
coegit  Joannem  imperio  suo  reddere.  Id  cum 
beii%t?n  Sabaudus  conficeret,  Barnabas  Mediola- 
ni  Vicecomes  ejusque  frater  Galeacius  in  Pede- 
?nontanum  agrumcum  hostiliagmineirruperant. 
At  pri??ius  de  adventu  Amedei  in  Sabaudiam 
nuntius  Vicecomites  in  Lo?nbardiam  redire 
compuiit.  Eo  vix  finito  beito,  Montisferrati  mar- 
chioni  suppetias  adversus  Viceco?nites  Astam 
obsidentes  feticiter  tulit  Amedeus  :  hinc  illis 
crevit  magis  ?nagisque  invidia  et  Sabaudi  odium. 
Cu?nque    tandem    eo    temetntatis   proterviseque 

venissent 


D 

Annulus 
S.  Mauritu 


E 


Agauno  ac- 
ccptus,  in  se- 
rejiissima  do~ 
mo  SabaudU 

cct 


pretiosus   tt 
hereditarius 


milites  hau- 
sto  veneno  a 
prxsenti 
morte  prx- 
sa-vat. 


B 


Annnli  alibi 
celebres  no- 
mineS.Mau- 
vitii,  qui  Su- 
baudix  et  Pc- 
demontiipro- 
tector  eligi- 
gitur. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS 
venissent,  utarma  adversus  Pontificem  converte- 
rent,confoederatis  Papx,  Caroli  IV  cxsaris  Joan- 
njequeNeapolitame  reginre  copiis  pr/efectus  Ame- 
deus,  recephs  mox  urbibus  arcibusque,  quas  illi 
mvaserant,  Ticinensi  Mediolanensique  agro  mili- 
tem  et  vastitatem  invexit.  Rebus  tam  celeriter 
retro  euntibus  territusGaleacius,pacem  a  Sabau- 
do  exoravit,  ea  lege  interposita,  nefratrem  confe- 
deratosque  illi  principes  re  ullajuvaret,  atque  ita 
in  Barnabonem  bellum  omne  translatum  est.  Ts, 
cum  victoris  Amedei  vires  pertimesceret,  nec 
aperto  marte  cum  illo  congredi  auderet,  indignis- 
simo  ausu  scelestissimas  insidias  confcederato 
exercitui  struxit. 

117  Vicomercati,  oppidum  est  ditionis  Mediola- 
nensis,quo  venturum  cum  copiis  Sabaudum  prx>- 
viderat,  panem  vinumque  omne  toxico  corrupit. 
Nefas,  ut  speraverat,  accidit,  milites  veneno  in- 
fectis  cibo  potuque  usi,  subita  infirmitate  corre- 
pti,  atque  ad  extrema  redacti  sunt.  Exhorruit  ad 
suorum  calamitates  necesque  Sabaudus,  cumque 
detectum  scelus  fuisset,  pius  princeps  adprote- 
ctoris  sui  Mauritii  patrocinium  opemque  confugit, 
ejus  sacrum  anmdum  aceto  cum  summa  fiducia 
immersit,  bibereque  ex  eo  militem  jussit.  Res 
mira, communicata ceelitus S.  Mauritii  meritisvir- 


371 
Italiam  propagationem  manifestisstme  ostendit,  mm» 
huc  ex  Baldesano  pag.  386  Latine  transfero.  ic 
Carolus  Emmanuel  Dei  gratia  dux  Sabaudise, 
Pedemontii  princeps  etc.  etc.  Quanto  majora  sunt 
beneficia  ^rateque,  a  Divina  bonitate  per  Sancto- 
rum  patrocinium  impetratae,  tanto  amplius  innobis 
publice  pnvatimque  crescere  oportet  erga  illos 
devotio. 

119  Non  possumusnos,neque  subditi  nostri,  satis  CaroiiEm- 
umquam  nos  prabere  memores  specialis  favoris  et  »»»"«*««*- 
smg-ularis  auxilii,  quae  in  omnibus  maxime  arduis    ctam'  ^ 
summi  momenti  et  periculo  plenis  expeditionibus  f£Z°o 
et  mohtionibus  belli  prajteriti  et  afflictionibus  no-  obtentaenu- 
strarum  ditionum  digmatus  est  coucedere  Altissi-  ",erant 
mus  precibus  g-loriosissimi  ducis  invictai  Leg-ionis 
Tbebaeai  S.  Mauritii,  serenissimse  domus  nostrce  Sa- 
baudicie  a  prima  imperatoria  sua  origine  antiqui 
Patrom  et  Protectoris  perpetui,  ad  cujus  majorem 
g-lonam,  conservationem  quietemque  provinciarum 
nostrarum,  placuit  divinas  providentia;  manifestius 
se  ostendere  in  victoria  tam  memorabili,  relata  de 
Bernensibus  et  Genevensibus  earum  usurpatoribus, 
haereticis  et  contemptoribus  venerationis  Sancto- 
rum,  eo  ipso  die,  qui  triumphantis  illius  Martyris 
memoria  festus  est.  Id  deinde  multo  amplius  in 


tute,  non  solum,  quos  venenum  nondum  Iteserat      TT  n0st™  ac;cendit  a^ntissimum  desiderium. 
t>r*servati  suni  L*  ,t  ii  ZLT^T**Z±      qU°d  S?m?er  habuuuus'  ^cuperandi  pretiosas  ejus 


El 


preeservati  sunt,  sed  et  n  omnes,  quos  przesens 
malum  ad  mortis  limina perduxerat,  convaluere. 
Atque  hoc  beneficium  eodem  fere  modo  narrant 
Annales  Sabaudim  ex  Paradini  Historia  contra- 
ctas,  et  Vanderburchius,  decanus  Ultrajectensis, 
qui  sub  seculi  decimi  sexti  finem  libros  duos  de 
Sabaudorum  ducum principumque  historia  gen- 
tilitia  Latino  sermone  conscripsit.  Advertit  is 
ipse  postremo  loco  laudatus  scriptor,  quod  Ame- 
deus,  morti  ex  hausto  veneno,ut  opinantur  aliqui, 
ad  divi  Stephani  fanum  in  regno  Neapolitano, 
ubi  cum  victricibus  copiis  tum  agebat,  vicinus, 
S.  Mauritii  annulum  cum  summa  curaadAme- 
deunz  filiumper  Gasparem  Montmeurium,prim& 
nobilitatis  virum,  miserit,  atque  is  idem  annulus 
est,  qui  usque  hodie  summa  in  veneratione  est  in 
serenissima  regiaque  Sabaudica  domo. 

118  Ceterum  de  illo  eadem  pene  ofyservari  pos- 
sunt,  qucV  superius  ad  machseram,  S.  Mauritii  no- 
mine  sacram,  indicavi.  Simili  etiam  annido  glo- 
riatur  ecclesia  Maurianensis ;  etenim  in  Appen- 
dicida  ad  vitam  S.  Tygris,  desumpta  ex  ejus 
archiviis  excusaque  in  Opere  nostro  tom.  v  Junii 
pag.  76,  aliis  enumeratis  reliquiis  additur,  annu- 
lus  qui  infantum  albug-inem  ab  oculispellit,  dicitur 
esse  S.  Mauritii.  Is  quomodo  eo  perveniret,  et  a 
quo  tempore  ibi  pretiosus  habcatur,  reperire  non 
potui.  Porro,  quod  ante  particulares  aliquse  civi- 
tates  fecerant  omnes,  post  translatas  S.  Mauritii 
Taurinum  reliquias,  SabaudicB  Pedemontiique 
et  ceterw  trans  atque  cis  Alpes  Sabaudo  subjectx 
ditiones  imitatee  sunt,  sanctumque  Martyrem  in 
patronum  peculiarem  protectoremque  elegere. 
Taurinenses  post  obtentum  sacrum  thesaurum, 
pnvter  festum,  hoc  die  in  pluribus  jam  antevi- 
cinis  locis  celebrari  solitum,  eum  etiam  diem 
S.  Mauritii  nomine  insignem  habere  cceperunt, 
quo  sacris  tanti  Martyris  exuviis  potiti  sunt, 
eumque  ecclesia  metropolitana,  in  qua  depositte 
fuerunt,  cum  Octava  celebrat.  Cum  autem  Pede- 
montani  dubitarent,  utro,  an  utroque  potius,  die 
Protectoris  esset  recolenda  solemnis  memoria, 
serenissiynus  princeps  Carolus  Emmanuel  edidit 
edictum,  quod,  quia  singularem  maximi  prin- 
cipis  pietatem  venerationemque  erga  sanctum 
Thebmrum  Ducem,  ejusque  solemnis  cidtus  per 


et  prodig-iosas  reliquias,  quas,  antequam  Vallesiis 
concederetur  renovatio  fo&deris  et  pacis  a  nobis 
petita?,  voluimus,  postposito  omni  mundano  com- 
modo,  nobis  remitti,  easque  in  ecclesia  primaria 
hujus  metropolis  Taurinensis,  apud  sacro  sanctum 
sudarhimRederaptorisnostrireposuimusctsing-ulis 
annis,  die  ipsi  sacro,  in  solemui  omnium  conspectu 
expositae  et  portatae  in  supplicatione  a  nobis  et  ab 
equitibus  in  ejus  honorem  institutis,  una  et  ab  omni 
clero  populoque  non  minori  cum  frequentia,  quam 
devotione  sunt  honoratae. 

120  Quapropter  volumus,   ut  ad  cxemplum  et  sakmnem 
imitationem  hujusce  civitatis  primariai  ditionum  o'"«r«Vn 
nostrarura  cis  raontes,  ubi  celebratur  et  observatur  per  dltimu 
festumillius  invicti  gdoriosi  Sancti,  etubitotinsu-  *'     mpm 
peralii  gloriosi  Athletas  istius  Leg-ionis  protectores 
eorum  quiescunt,  se  conforment  omnes  et  singuke 
civitates  dictarum   nostrarum  ditionurn,   terra;  et 
loca,  qute  ab  Alpium  jugis  usque  ad  maris  littora 
protenduntur.  Quare  ex  certa  nostra  scientia,  plena  p 
potestateet  auctoritate  suprema,  prcesenti  pcrprtuo 
et  irrevocabili    edicto  mandamus   et   imperamus 
omnibus  subditis  nostris  cismontanis,  Cujuscumque 
sint  dicecesis,  sexus,   qualitatis  et  conditionis,  ut 
deinceps  et  a  prima  promulg-atione  harum  nostra- 
rum  inviolabiliter  observent,  feriatura  et  solenne 
habeantfestum  illius  g-loriosi  martyris  S.  Mauritii, 
eo  die,  quo  ab  Ecclesia  Catholica,  Apostolica  et  Ro- 
raana  celebratur,  nimirum  vigesimo  secundo  mensis 
Septembris,  cessautes  ob  omni  opere  servili,  et  omni 
eo,  quod  solemnioribus  dicbus  prohihituni  sit,  sub 
posna  cuicumque  contraveuicnti  centum  scutorum, 
velduorum  ictuum  cordse,  secundum  casus  exigen- 
tiam  senatui  nostro  arbitraria.  Mulcta  illa  pecunia- 
ria  hospitali  militum  S.  Mauritii  hujus  civitatis  ap- 
plicanda  est.  Dcclaramus,  quod  copiaj  praiscutium 
impressarum  tanta  fides  haberi  debeat,  quanta  ipsi 
Orig-inali.  Quod  ita  nobisplacet,  et  exig-it  Divinurn 
et  nostrum  obsequium.  Datum  Taurini  die  xxiu  Au- 

gusti  anno  mdciii. 

C.  Emmanuel. 

121  Praeiverat  jam  anno  przecedenti,  S.  Mau-  Shnifa  mon- 
ritii  cultor  non  minus  religiosus,  serenissimus  daamduat, 

Vincentius,ducc  Mantua?  etMontisferrati,  edide-  Mantuantt 
ratque  die  xviii  Septembris  anni  1602  edictum 

simile 


ACCTOnK 

J.  c. 


qui  tanctt 
Martyris 
opcm 


in  BWpO&itiO- 
nc  contra 
Turcas 


cxpertusfuc 
rat, 


37o  GLORIA  POSTH 

simite,  quo  mandat  diem  xxii  Septembris  per 
omnes  ditiones  suas  festum  etsolemnem  haberi, 
itaque  sancti  Martyris  cidtus  per  Occidenlalem 
Italiam  auctus  et  propagatus  est.  Operse  pretium 
esset  itludpariter  edictum  serenissimi  ducis  Vin- 
centii  hic  Latine  reddere,  at  similia  longius  me 
aveherent.  Baldesanus  illud  Historiae  suse  pag.317 
inseruit,  ubi  ab  hujusmodi  rerum  curiosis  videri 
potest.  Prsetermittere  tamen  non  possum  id  enar- 
rare,  quod  ex  quodam  gratitudinis  debito  occa- 
sionem  prsebuit  amplificando  sancti  Martyris  cul- 
tui,  prscstitum  a  S.  Mauritio  serenissimo  Mantuse 
ducibeneficium.RefertiditaBaldesanuspag.Wl, 
acsi  acvepisset  a  P.  Bernardino  Rossignolio,  ad- 
ditque,  rem  totam  accepisse  praedictum  patrem 
ex  ore  serenissimi  principis  ejusque  sororis,quos, 
tecto  licet  nomine,  satis  manifeste  indicat.  Ipsius 
itaque  auctoris  Thebsese  Historise  tota  est  narra- 
tio,  quamstringo. 

122  Profecturus  anno  1601  Vincentius  Mantua- 
nus  dux  cum  nobilium  et  militum  manu  in 
Croatiam  ad  bellum  Turcicum,  memorque,  natum 
se  xxii  Septembris,  qui  dies  S.  Mauritio  sacer  est, 
huic  se  devote  commendavit,  eumque  inpatronum 

B  et  singularem  suum  protectorem  elegit.  Accessit 
mariti  votis  serenissima  uxor  ejus  Eleonora  Me- 
dicea,  Francisci  magni  Tuscise  ducis  fdia,conju- 
gem  ferventissimis  precibus  Sancto  protegendum 
offerens.  Pervenit  ad  exercitum  adversus  Chri- 
stiani  nominis  hostes  coactumprinceps,  deditque 
specimina  solitse  fortitudinis  :  interea  soror  ejus 
Margareta,  ni  fallor,  quse  partem  ditionum  pro 
fratre  administrabat,  die  quopiam  a  septuagena- 
ria  moniali,  quae  sanctitatis  nomen  obtinuerat, 
monita  fuit,  tempus  esse  indicendae  orationis  et 
supylicationis  publicse,  offerendaeque  ad  aras  in- 
cruentse  Hostiw  pro  fratris  incolumitate ,  ut  ab  eo 
Deus  averteret  periculum,  quod  eadem  hora  ca- 
piti  ejus  imminebat.  Mox  fieri  jussit  religiosis- 
sima  princcps,  quse  suaserat  monialis,  eamque 
postea  convenit,  intellectura  occasionem  causam- 
que  consilii  tam  insoliti.  Erat  moniali  illi,  ortae 
ex  illustrissima  Roveriorum  domo,  nomen  An- 
gelae  Marise,  atque  vel Casaliivel  in  ejus  confiniis, 
nisi  me  rursus  mea  fallit  opinio ,  in  parthenone 
aliquo  virtutibus  clarcbat. 

123  Interrogata  igitur  principi  narravit,quod, 
cum  post  decantatas  Matutinas  horas  ad  cubicu- 
lum  se  recepisset  pro  more  Deum  oratura,  obdor- 
misset  somniassetque,  (ita  quidem  referebat,  ut, 
qui  eam  ejusque  humilitatem  norant,  facile  intel- 
lexerunt,  manifestam  visionem  fuisse  ipsi  in  ora- 
tionis  fervore  exhibitam)  et  vidisset  apparentem 
nebidie  speciem  in  globo  splendido  et  rutilanti; 
quod  globusstatim  seseaperuerit,spectandumque 
dederit  bellatoremfortissimum  in  armiscandidis, 
cum  Sociis  aliquot  eodem  modo  armatis  ;  quod 
Betlator  ille  se  esset  allocutus,  mandassetque,  ut 
preces  funderet  pro  incolumitateprincipis,  idem- 
que  significaret  hujus  sorori,  quae  pro  absente 
partem  ditionum  moderabatur  :  quod  Ducem  in- 
tetvogasset,  quis  esset,  atque  is  benigne  reposuis- 
set,esse  se  Mauritiurn,  ducem  Thebaw  Legionis, 
cum  suis  Sociis,  missum  tum  temporis  a  Deo  et 
magnaejus  Matre,  utprincipi  succurreret,  eum- 
que  a  praesentissimo  periculo,  quodtumsubibat, 
hberaret;  quod  deinde  Sanctus  post  pia  data  mo- 
nita  disparuissct.  Contigit  res  luvc  Dominico  ali- 
qiio  die  expostremis  mensis  Octobris  anni  1601 
circafestum  SS.  Simonis  et  Judv,  atque  adeo 
xxix  dhusmensis,  quitumfuit  Dominicus. 

124  Reverso  ex  Pannonia  principi  soror  in 
primo  congressu  narravit,  qu%  sibi  contigerant, 


SS.  MAURITII  ET  TIIKB.EOR.  MM. 

atque  is  statim  recordatus  est,  quod  eodem  itlo  die  D 
mane  in  Turcarum  conspectum  progressus  fuis- 
set,  certumque  locum  occupasset  finiturus  flexuo- 
sam  fossam,  sibi  suisque  necessariam.  Addebat, 
cum  huic  rei  intentus  esset,  Turcas  supervenisse, 
unoque  impetu  magno  numero  sclopeta  explo- 
sisse,  seque  non  minus,  quam  sex  aut  septem  inde 
excussas  plombeas  glandes  vestibus  armisque 
excepisse,  sic  tamen,  ut  ne  minimum  inde  da- 
mnum  in  corpore passussit,et  quamvis  angustis- 
sima  fossa  esset,  ubi  cum  suis,  qui  numero  tri- 
ginta  superabant,  agebat,  et  hos,  et  se  prodigiose 
discrimen  evasisse.  Atque  hoc  beneficium,  ut  re- 
ligiosissimus  dux  S.  Mauritii  patrocinio  merito 
adscripsit,  ita  et  ejus  venerationem  erga  sanctum 
Marttjrem  sic  auxit,  ut  illam  publice  testatam  vo- 
luerit,  indicto,  ut  supra  narravimus,  per  omnes 
ditiones  suas  festoperenni  xxn  Septembris, 


E 


iniliis  Ordi- 
nis  S.  Mau~ 
rilii. 


$  XI.  Institutus  sub  S.  Mauritii  no- 
mine  et  patrocinio  militaris  Ordo 
in  Sabaudia.  Ejus  initia,  confir- 
matio,  prserogativse  a  Pontificibus 
principibusque  obtentse. 

Celeberrimus  est  per  Italiam  Ordo  militaris  m$a  scri- 
S.  Mauritii,  de  cujus  initiis,  ut  in  hujusmodi  JJJJJJwJu 
rebus  fieri  non  raro  solet,  non  conveniunt  scripto- 
res.  Itali,  quantum  possunt  maximam  antiquita- 
tem  illi  accersunt,  conquerentibus  auctoribus 
aliis,  quod  patriae  immodico  amore  abducti  com- 
mentitiam  vetustatem  militise  Mauritianse  emen- 
dicent  a  traditionibus popularibus  etfabulis,  quas 
usque  eo  instrumentis  certis  explosas  fuisse  con- 
tendunt,  ut  mirari  satis  nonpossint  aliorum  per- 
tinaciam  in  iis  asserendis propugnandisque .  Bal- 
desanus  ssepe  memoratus  lib.  %  Historise  Thebaeae 
pag.  204  ita  scribit :  Amecleus  septimus  (aliis  est 
octavus,  et  primus  dux  Sabaudise,  sub  nomine 
EelicisV  antipapse,in  historia  ecclesiasiica  secuti 
decimi  quinti  notissimus)  cum  ditionum  suarum 
regimen  dimisisset  secessissetque  cum  nobilibus 
aliquot,  voluit  ut  septem  ex  illis  vocarentur  Milites 
S.  Mauritii,  a  quo  tempore  ccepit  in  illis  septem 
adumbrari  generosa  militia,qufe  sub  nomine  S.  Mau- 
ritii  postea  erecta,  stabilita  est  a  prudentissimo  et 
piissimo  Pontifice  Greg-orio  XIII  ad  instantiam  Em- 
manuelis  Philiberti,  Sabaudise  ducis.  In  his  cau- 
tissimis  Baldesani  verbis  habes,  lector,  contro- 
versise  interalios  scriptores  exortse  occasionem  et 
fundamentum.  De  Amedeo,  seu  EeliceV antipapa, 
ita  scribit  Augustinus  Patricius ,  auctor  cose- 
vus,  in  Historia  conciliiB  asileensis  excusa  in 
Coltectione  Labbeana  tom.\2>  col.  14-88  et  seqq. 

126  Erat  is  (Amedeus,  cum  pseudo-synodi-Basi- 
leensis  ad  eum  venirent  legati)  Ripaliae,  ubi  in 
placido  nemore  mouasterium  construxerat,  ibique 
cum  decem  aliis  nobilibus  viris  habitum  g'estabat 
eremiticum,  vocabaturque  Militum  S.  Mauritii  de- 
canus.  Petrus  Monodus  Societaiis  nostrse,in  Ame- 
deo  Pacifico,  quam  secuti  17  initio  Latineedidit, 
duo  recenset  instrumenta,  quorum,  quse  ad  rem 
prsesentem  faciunt,partes  huc  transferendscsunt, 
Primum  esttabula  de  concessa  abAmedeo  filio  suo 
primogenito  Ludovico,  cui  vices  suas  in  admini- 
strationePedemontiicesseratfiiotestate.lbiautem 
pag.  40,  (editionem  Cramoisianam  anni  1626  prse 
oculis  habeo)  ita  loquitur  ad  fiiium  pater,  post- 

quam 


Aiiiedeussub 
Fclicis  Van- 
tipupx  nottti- 
ne  notus, 


Ripallixcon- 
gregationem 


septcm  vete- 
ranorumno 
bitium  mili- 
lum 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS 
A  quam  suos  labores  enumeravit :  Prospicientes  etiu 
tem  virentem,  morum  venustatem  et  alia  virtu- 
tum  pnmordia,  quibus  Omnipotentis  clementia  per- 
souam  vestram  dotare  dignata  est,  nolentes  praete- 
rea  illam  mundanis  moestitiis  sinere  inertem,  sed 
potius  sicut  a  lumbis  nostris  processit,  esseque  no- 
strum  contmuat,  et  in  typo  nostrammet  repraisentat, 
exaggeratis  diuturnis  praemeditationum  scrutiniis, 
virorumqueorthodoxorumpersuasionibus,nonlapsu 
vel  extemplo,  sed  ultro  et  animo  deliberato,  saluti- 
feras  aedes  militares,  illius  sanctimonio  inclyti  pa- 
tiendo  Victoris,  patroni  nostri  Mauritii  Thebeeorum 
ducis,  quas  in  conventu  nostro  itipallice  instrui  fe- 
cimus,  nuper  ingredi  decrevimus. 

127  Litteree  fflx  signatse  sunt  Eipallise,  die  Do- 
minica,  septima  Novembris,  anno  Domini  millesi- 
mo  quadringentesimo  trigesimo  quarto,  ludictione 
xni,  tectseque  inpublicis  comitiis,  si  vera  scribit 
Monodus.  Nunc  antequam  secundum  proferam 
monumentum,  jiwerit  ex  eodem  auctore  interji- 
cere,  quse  de  Ripalliensi  secessu  Joannes  Gobeli- 
nus,  seu  ut  volunt  alii  JEneas  Silvius.  qui  postea 
Pontifex  Pius  Ilfuit,  sub  amanuensis  suinomine 
personatus,  in  Commentariis  vitse  suse  auctor 

B  sequalis  et  oculatus  testis  retulit.  Ita  scribit.  Hic 
igitur  (Amedeus,)  relicto  ducali  fastigio,  et  omni 
saiculi  pompa  procul  ejecta,  gubernatione  subdito- 
rum  primogenito  commissa,  ad  heremum  concessit. 
In  ripa  lacus  Lemani,  e  regione  Losannae,  altissima 
fuerunt  nemora,  et  subhis  prata,decurrentibusaquis 
irrigua.  Ilorum  magnampartem  muro  cinx.it,  inclu- 
sitque  cervos  et  damas  et,  quae  non  sseviunt  in  homi- 
nes,  feras.  Prope  in  littore  lacus  ecclesiam  aedifica- 
vit,  sacerdotes  induxit,  praebendas  erexit,  etdignita- 
tes  aliquas  et  mansiones  construxit,  in  quibus  cano- 
nici  commode  degerent.  Nec  procul  hinc  palatium 
magni  operis  construxit,  fossa  etpropugnaculis  op- 
portune  munitum.  In  eo  septem  mansiones  fuere, 
sex  sequales,  dignae,qua;Cardmales  reciperent.  Nulli 
sua  defuit  aula,  nulli  camera  et  anticamera  et  se- 
creta  quaedam  cubicula,  seu  pretiosarum  rerum  re- 
ceptacula.  Septimam  principi  dicatam  nemo  rege 
aut  summo  Pontifice  judicasset  indignam. 

128  Hic  Amedaeus  habitavit,  quem  sex  proceres 
secuti  sunt,  grandaevi,  et  Eetate  pares,  quorum 
uxores  jam  pridem  obierant.  Nemo  non  sexa- 
gesimum  annum  attigerat.  Et  quoniam  equestris 
ordinis  milites  fuerant,  et  saape  in  bellis  ordiues 
duxerant,  nec  sine  gloria  militaverant,  in  ipsa  mu- 

^  tatione  sascularis  habitus  sub  Amedaeo  decano  et 
magistro  suo  professionem  induerunt,  et  S.  Mau- 
ritii  appellari  milites  voluerunt,  neque  enim  pro- 
cul  ab  eo  Ioco  S,  Mauritius  cum  Legione  The- 
baea  pro  Christi  nomine  martyrium  pertulit.  Cun- 
cti  penulam  et  pallium  et  ciugulum  et  baculum 
retortum,  quibus  Leremitas  uti  videmus,  assump- 
serunt ,  et  barbam  prolixam  nutriveruut...  Cru- 
cem  auream  heremitae  in  pectore  gestaverunt.  Id 
tantum  nobilitatis  signum  retinuere,  csetera  con- 
temptum  saeculi  pne  se  ferebant.  Ex  his  Amedei 
propositum,  etejus  instituti  forma,  satismanife- 
sta  sunt  fientque  ex  ejusdem  testamento  adhuc 
magis  luaUenta.  Ejus  fragmentum  hoc  authenti- 
cum,  ut  asserit,  laudatus  Monodus  cxhibet  pag. 
53.  Item,  quia  praanominatus  dominus  noster  dux 
testator,  authore  Deo,  jam  erexit  et  fundavit  juxta 
dictum  monasterium  suum  Ripallite  a  parte  venti 
unum  conventum  septem  militum  secularium,  et 
pro  illorum  statu  et  incolatu  septem  domos  conti- 
guas  in  ipso  loco,  cura  membris  opportunis,  sub 
clausuris,dote,  et  ordinationibus  infrascriptis,  vide- 
licet  in  toto  circuiti,  ct  extra  omnia  aedificia  di- 


373 


«CCTOK 

J.C 


intlituit  $ub 


ctorum  monasterii  et  domorum  militarium  unam 
bonam  et  sufficientem  clausuram  murorum  ,  seu 
nemorum.  Et  extra  ipsa  rasenia  ab  extra  bona  et 
profunda  fossalia  in  ambitu  dumtaxat  nemorum, 
prfedictis  domibus,  et  ledificiis  militaribus  deser- 
vientium  ,  pro  defensione  et  securitate  dicti  mo- 
nastern,  etdomorum  militarium  praadictarum,  vult, 
jubet,  et  ordinat  idem  testator,  infra  biennium  post 
ipsius  decessum  per  dictum  ejus  ha>redem  infra- 
scnptum  votive  compleri,  etperfici  ea,  qua>  deprse- 
missis  post  mortem  ejusdem  domini  testatoris  resta- 
rent  perficienda. 

129  Item  dccrevit  idem  dominus  testator ,  ut 
dicit,  quod  tam  hac  vice,  quam  in  futurum,  post  a/»7"*«* 
decessum,  vel  recessum  alicujus  ipsorum  septem  **""*• 
militum  per  ipsum  dominum  testatorem,  dux  vix- 
erit  in  humanis,  et  post  ejus  decessum,  per  suos 
successores,  duces  Sabaudiffl  viventes  pro  tempo- 
re,  ad  quos  idem  dominus  testator  ipsorum  mili- 
tum  de  novo  assumendorum,  quotiens  opus  erit, 
electionem  cum  aliorum  militum,  tunc  ibidem  de- 
gentium  consilio,  vult,  et  disponit  perpetue  ,  et 
plenojure  pertinere,  eligantur,  ct  assumantur  ad 
gremium  dicti  conventus  viri  egregii ,  iu  ordine 
militari  constituti,  ietate  provecti,  in  actibus  mi-  B 
litaribus  honorabilibus  et  longinquis  viagiis,  ac 
peregrinationibus,  principum  cousilio,  et  legatio- 
nibus,  ac  aliis  virtuosis  et  arduis  negotiis  diu  com- 
mendabiliter  exercitati  ,  prudentia  et  probitate 
comprobati,  et  ab  omui  opprobrioso  crimiue  im- 
maculati,  mundameque  militiffl  ac  poinpae  pro  fe- 
lici  vita;  suoe  conclusioue.  et  salute  sponte  renun- 
tiare,  et  deinceps  coutinenter  et  virtualiter  vivere 
dispositi,  qui  tanquam  proceres  et  consiliarii  prs- 
fatorum  domini  nostri  ducis  testatoris,  ac  ejus  suc- 
cessorum,  ducum  Sabaudiffl  eorumque  patria?, 
in  iis  praesertim,  qute  militaria  et  alia  ardua  po- 
litica  concernunt  negotia,  in  casibus  occurrenti- 
bus,  et  de  quibus  eis  darc  consilium  licebit,  fideli- 
ter  ipsis  dominis  et  patriee  consulere  valeant,  ac 
etiam  teneantur,  prout  idem  dominus  testator  sin- 
gulariter  confidit,  et  hac  de  causa  post  honorem 
Dei,  ad  hujusmodi  fundationem  pro  reipublicas  to- 
tius  patriae  suae  utilitate  asserit,  se  specialiter  esse 
motum. 

130  Item  decrevit  idem  dominus  testator,  ut  di-  fattUutomid 
cit,  quod  ipsi  septem  inilites  habeant  perpetue  a  Mililia  $• 
domibus  suis  prffldiotis  plenum  et  liberum  acces-  MauriliiaP 
sum  ad  ecclesiam  dioti  monasterii  Ripalliffl;  dum 
ibidem  divina  celebrantur  offlcia,  die  ac  nocte  pro 
Missis,   et  aliis  horis  cauonicis  audiendis,  suisque 
oratiouibus    dicendis    ac    devotionibus    exequen- 
dis;  ita  quod  Abbas  et  canonici  ipsius  monasterii, 
sint  iu  spiritualibu.s  niinistri,  et  scrvitores  militum 
praedictorum.  Item  decrevit  idem   domiuus  testa- 
tor,  ut  dicit,  quod  unus  ex  prfflfatis  septem  mili- 
tibus,  pcr  ipsum  dominum  testatorem  dum  vixe- 
rit,  ctpost  ejusdeccssum,  pcr  successores  suos  pne- 
dictos  duces  Sabaudiae-  cum  aliorum  militum  di- 
cti  conventus   consilio    eligendus ,    constituatur , 
et  sit  decanus  aliorum  sex  militum,  ac  eis  praesit, 
et  imperet  in  et  circa  honestum  modum  vivendi, 
cuiofflteri  in  omnibus  licitis  ethonestisobedirete- 
neantur.  Pro  cujus  quidem  conventus  militaris  do- 
te  ,  ac  ipsorum   militum  congrua  sustontatione  , 
prsefatus  dominus  tcstator  as.sfi-it,  se  dccrevisse,  et 
velle  dare,  et  assi^-uaiv  pfi^ictuc  ct  .sccure  prffldi- 
cto  conventui  inille  et  octies  centum  fiorenos  au- 
ri,  parvi   ponderis,   valente ,  seu  computato  pro 
quolibet  ipsorum  florcnorum  duodecim   gro^sos , 
moneta;   communis  ,  ipsiufl  domini   testatoris  an- 
nuae  revenutae,  in  et  super  rebus  ct  locis  conveni- 

entibus 


jiellatum  fuU, 

F 


4UCT0M 

J.C. 


atque  ad  U- 
litd  ultnm- 
que  referri 
posmnl 


initia  cele- 
borrimi  Or- 
dinis, 


m  GLORIA  POSTII.  SS. 

entibus,  volens  ct  disponens  idem  dominus  te- 
stator  quod  decanus,  qui  fuerit  ibidem  pro  tem- 
pore  'inde  percipiat,  et  percipere  debeat  smguhs 
annis  sexcentum  florenos,  et  quilibet  ahorum  sex 
militum ,  ducentos  florenos ,  ponderis  et  valons 
prsedictorum,  pro  suis  suorumque  servitorum  par- 
ticularium  victu  et  vestitu ;  ita  tamen,  quod  ldem 
decanus,  pro  tempore  existens  suis  propriis  sum- 
ptibus  debeat  manuteneve  cooperturam  omnium 
domorum  et  tedificiorum,  nec  non  supportare 
onus  victus  et  vestitus  ac  salariorum  servitorum 
communmm  ipsius  conventus,  cum  aliis  super  hoc 
fiendis,  per  ipsum  dominum  testatorcm  ordinatis. 
Idcirco  praefatus  dominus  testator,  siugulari  devo- 
tione  ductus,  ad  praedictae  fundationis  comple- 
mentum,  ut  dictum  cst,  vult,  et  disponit  et  ju- 

bet  etc. 

131  Hisee  et  similibus  monumentis  nituntur, 
qui  Mauritiani  Ordinis  initia  usque  ad  seculum 
decimum  quintum  et  Amedei  seu  Felicis  Vtempo- 
ra  producunt.  Hos  inter,  quantum  ex  Heiioto  in 
Historia  Ordinum  tom.Qpag.  80,  et  reverendis- 
simo  de  Visle  capite  ultimo  Historise  Legionis 
Thebicte  intelligo,  est  Justinianus,  auctor  Histo- 
ria  Ordinum  Militarium  scriptorque  Theatri  Pe- 
demontii  et  Sabaudise.  In  illum  ejusque  asseclas 
priores  laudati  scriptores  invehuntur,  contenden- 
tes,  talia  ab  iis,  quiBullam  GregoriiXIIl,  dequa 
infra,  legerint,  non  nisi  stotide  asseri  et  defendi 
posse.  Nisi  ego  midtum  fallor,  lis  est  de  lana  ca- 
prina,  quse  facile  componi  possit,  modoxdrimque 
atiquid  remittatur,  si  quidem  auctores,  qui  tan- 
tam  mititaris  Ordinis  antiquitatem  tuentur,  una 
contendant,  sub  eadem  norma  ab  Amedeo  incho- 
atum  Ordinem  fuisse,  sub  qua  a  Gregorio  stabili- 
tus  est;  quod  sane,  ut  ex  dicendis  manifestum  fiet, 
cum  aliqua  verisimilitudine  sustineri  non  potcst. 
Etenim  eospectare  unice  videtur  Amedei  institu- 
tum,  ut  ibi  emeritse  mititiac  prsefecti,  a  seculari- 
bus  expediti  rebus,  sic  tamen  ut  etiam  Sabaudise 
duces  consiliis  juvarent,  iranquillam  poslremam 
setatem  agerent,  Deo  et  animse  suse  saiuti  vacan- 
tes,  idque  sub  aliqua  regula,  non  quse  monachos, 
sed  qux  secularis  milites  Ordinis  faceret. 

1  32  Hinc  ex  adversa  parte  fatluntur,  qui  conten- 
dunt,  ab  Amedeo  Ripaliise  non  nisi  prioraium  ca- 
nonicorwn  Regularium  institutum  fuisse;  is  enim 
in  ailatis  instrumentis  manifeste  distinguitur,  ab 
aiio septem  virorum  nobiliumccctu, undemilitaris 
Ordinis  S.  Mauritii  initia scriptores  Sabaudi  repe- 
tunt;  nec  omnino,  quantum  apparet,  inepte.  Ete- 
nim  non  potest  iri  inficias,  congregatos  Ripatiise 
nobiles  veteranos  ab  iito  temporcMWite*  S.  Mauritii 
dictos,  eorumque coctum  Ordinem  militumS.  Mau- 
ritii  appellatum,  et  secidarem  fuisse,  cui  et  Ame- 
deus  Sabaudi3edux,Decaniassumptonomineprse- 
fuerai,  quem  nec  forte  titulum  posteriores  aiiqui 
duces  detrectarunt.  Ex  quibus  omnibus  quare  as- 
serinonpossitftamquamexprimordiisnatumpost- 
ea  esse  vcl  puUulasse,  sub  alio  licet  instituto,seu 
reformatione  potius,  Mauritianum  Ordinem,  ego 
plane  non  video.  Certe  evidenter  contrarium  non 
evincunt  referenda  inferius  Pontificum  verba,  de 
reformata  militia,  tamquam  de  re  nova  et  recenti, 
loquentium;  nisi  lubuerit  ab  Ordinum  omnium 
prim07'diisexcludere,  qusvcumque  eo  conducebant 
et  gesta  sunt,  antequam  Ivgitima  potestate,  sub 
quapiam  determinata  Reguia  fundatiet  confirma- 
ti  fuerint,  quod  esset  et  sentireet  loqui  cumpau- 
cis.  Pergamus  ad  Emmanueiem  Philibertum,  sub 
quoillustrissimusOrdoeamformameumquesplen- 
dorem  nactus  est,  quibus  usque  hodic  tucet.  Oc- 


gui  tamcn  a 

Gregorio 

XIII 


E 


MAURITII  ET  THED/EOR.  MM. 

casionem  formamque  et  finem  institutisic  Bullse  IJ 
Pontificise  exponunt,  ut  ad  nostrum  institutum 
fere  sufficiat  aliqua  inde  fragmenta  excerpere. 

\33Prima,  quiehucpertinet,  data  est  a  Grego- 

rio  XIII  anno  Incarnationis  Dominicce  millesimo 

quing-entesimo   septuagesimo  secundo  ,  sexto  de- 

cimo  Kalendas  Octobris.  Ibi,  post  enumeratape- 

ricula,  quse  ab  hsereiicis  Ecciesiee  impendebant, 

quseque  ob  vicinitatem  Emmanueti  Phiiiberto  in- 

tituendi  hujusmodi  Ordinis  mentem  injecerant, 

ita  loquitur  Pontifex  :  Itaque,  cum  dilectus  filius 

nobilis  vir  Emanuel  Philibertus,  Sabaudiai  dux,  pro 

sua  prsestanti  pietate  ac  prudentia  haec  dilig-enter 

consideraus,    in  animum  induxerit,  ad  alia,  quae 

ipse  consuevit  tuendae  et  augendse  Catholica?  reli- 

gionis  causa  in  locis  ditioni  suae  subjectis  adhibere 

remedia,  illa  et  adjungere,  ut  ex  delectis  omnis  ge- 

neris  Christiani  populi  militibus  unam  sanctae  Sedis 

auctoritate  conticiat  militiam,  beati  Mauritii  mar- 

tyris  nuncupandam,  quem  idem  Emanuel  Philiber- 

tus  dux  et  ejus  antecessores,  ut  prsecipuuni  s.uum 

ac  rerum  suarum  Protectorem,  eximio  ac  perpetuo 

studio  et  veneratione  sunt  prosequuti,  idque  nobis 

exponi  fecerit,  ac  simul  supplicari,  ut  hoc  ei  im- 

partiri  dignaremur.  Nos  optimum  illius  consilium, 

ac  ipso,   majoribusque  ejus  clarissimis  et  proestan- 

tissimis    principibus   dignum  animum  meritis  in 

Domino  laudibus  commendantes  ,   ac  prospicien- 

tes  ,    illam   sic  constituendam    militiam  maximo 

usui  et  praesidio  fore,  non  solum  ipsis  Sabaudise  et 

Pedemontium  provinciis,   sed    toti    etiam  Italiae, 

ad  sustiuendos  et  propulsandos  quosvis  haeretico- 

rum    et  infidelium   impetus,  ac  opportunissimum 

ibi  propug'naculum,  muuimentum  et  auxilium  ha- 

bituros  esse  ,   nos  ,  Ecclesiamque  Eomanam  ^   ac 

universam  Christianam  rempublicam  in  ipso  mili- 

tiae  robore,  ac  talis  ducis  maxima  virtute  rerum- 

que  bellicarum  summa  et  ssepe  cognita  peritia,  illi 

super  hac  re  prompto  ac  libenti  animo  annuendum, 

piosque  ejus  conatus  speciali  favore  ct  gratia  duxi- 

mus  prosequendos. 

134  Quare ejus    supplicationibus    inclina- 

ti ,    unam  militiam ,   ad   laudem  et  gloriam  Dei 

omnipotentis et  fidei   Catholicae  in  dictis   Sa- 

baudite  et  Pedemoutis  regionibus  defensionem, 
ac  universae  Italiae,  totiusque  Christianae  reipubli- 
cse  salutem  et  commodum  ,  sub  invocatione  S. 
Mauritii  martyris  et  Regula  Cisterciensi  nuncu- 
pandam  per  universum  Christianum  orbem,  cujus 
suprema  sedes  et  militum  conventus  in  loco  ab  eo- 
dem  Emanuele  Philiberto  duce  in  Sabaudia  statu- 
endo  et  assignando  perpetuo  sit,  et  in  ipsa  militia 
unum  magistrum  Magnum  vocandum,  supremam 
ejusdem  militiae  dignitatem  pro  uno  magistro,  qui 
illius  caput  existat ,  cum  eo  ,  quo  sibi  expedire 
videbitur  militum  et  ministrorum  numero  ,  qui 
milites,  cum  unica  tantum  et  virgine  conjugati, 
ad  habitum  et  professionem  Kegularem  admitti , 
seu  qui  pro  tempore  admissi  fuerint,  matrimonium 
cum  simili  virgine,  et  unica  dumtaxat  contrahe- 
re  possint,  alias  vero  ipsi  castitatem  conjugalem, 
et  obedientiam  expresse  profiteantur,  cum  mensa 
magistrali,  ofhciis,  juribus,  jurisdictionibus  et  in- 
signibus  consuetis  aliarum  hujusmodi  militiarum 
instar,  ex  nuuc  prout  postquam  ipse  Emanuel  Phi- 
libertus  dux  dotem  annui  redditus  quindecim  mil- 
lium  scutorum  de  propriis  et  patrimonialibus  bo- 
nis  suis  illi  constituerit,  et  e  coutra  auctoritate  Apo- 
stolica  tenore  praesentium  perpetuo  erigimus  et 
instituimus. 

135  Sequuntur  deinde  variseprgerogativse  magi-  nujas  aun 
stro  Magno,  (quod  muyius  in  perpetuum  Emma- 

nueii 


formam,  sub 
aua  hodie- 
dumest,  tan- 
tum  accejui. 


F 


militia  S. 
Lazarx 


DIE  VIOESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIUS. 


375 


A  nueli  duci,  ejusque  successoribus  tribuitur)  Ordi- 
nis  concessse,  quse  fere  in  Bulla  de  unione  Ordinis 
S.Lazari  enumerantur,subnectitque  hic  Pontifex 
professionem  fidei  ab  iis  recitandse  jurandseque, 
qui  in  Ordinem  admitterentur .  Puncta  singula, 
adversusquse  grassantes  twnfuvresesoffendebant, 
enucleate  secundum  veritatem  Catholicam  ibidem 
exposita  sunt.  Porro  abunde  ex  his  liquet,  totam 
aliamnormamesse  hujus  milttim  ab  ea,  qua  sub 
Amedeo  Itipaliise  congregatio  fuerat  instituta , 
quse  proinde  non  nisi  sano  sensu  hujus  exordium, 
seu  potius  occasio  dici  possit.  Quo  autem  tempore 
prsedicta  privilegia  ab  Apostolica  Sede  obtinuit 
Emmanuel  Philibertus,  erat  aula  Sabaudica  fre- 
quentissima  florentissimaque  exterorum  etiam 
principum  et  nobilium  virorum  accessu.Erant  in- 
ter  hos  nonnidli  equites  Ordinis  hospitalis  S.  La- 
zari  Hierosolymitani  tumtemporis  valde  afflicti, 
tum  quod  celeberrimus  Ordo  ille,  defuncto  Vercel- 
lis  Jannotio  Castillonio,  nobili  Mediolanensi  et  mu 
litise  magistro,  usque  sine  capite  esset,  tum  vel 
maxime,  quodPius  Vanno  1567  edita Bulla prse- 
fato  Ordinipiurimapriviiegia  a  decessoribus  Pon- 
tificibus' et  a  se  ipso  antecollata  eripuisset.  liigi- 
B  tur  censentes,  militiam  suam  non  metius  inpristi- 
num  splendorem  restitui  et  adversus  magnatum 
atiquorum  moltnones  defendi  posse,  quam  si  du- 
cis  Sabaudi  protectioni  gubernationique  subjice- 
retur,  mentem  suam  spemque,  ex  recens  totprivi- 
legiis  a  sancta  Sede  donata  S.  Mauritii  militia  con- 
ceptam,EmmanueliPkilibertointima,-icurarunt. 
conjunctioab  136  Cumque  Sabaudus remad  Pontificem  refe- 
coftemPontt  rendamjudicaret,  missus  est Romam  Carotus  Ci- 
*te  cogna,  prsecipui  nominis  eques  S.  Lazari,  qui  ne- 

gotium  tractaret,  censuitque  uniendam  utramque 
militiam ,  prout  edita  Bulla  Idibus  Novembris  ejus- 
dem  annisignificat.  Inde  aliqua  delibo .Postquam 
repetiit  Gregorius,  quse  superiore  constitutione 
decreverat,  perpetuumque  magisterium  Ordinis 
S.  Mauritii  iterum  dixit  in  ducum  Sabaudorum 
hereditatem  iturum,  subdit :  Nos  postea  dilig*enti 
meditatione  considerantes,  ipsam  de  novo  erectam 
etconficiendam  militiam  magmos  absque  dubiofru- 
ctus,  tali  prsesertim  ductore  atque  magistro,  fidei 
Catholicae  esse  allaturam,  sed  multo  tamen  majores, 
si  aliis  adjumentis  et  auxiliis  fulcita  atque  munita 
fuerit,  ac  praeterea  cernentes  militiam  Hospitalis 
S.  LazariHierosoIymitani,  sub  Regula  S.  Augusti- 
ni,  jam  pridem  magistri  regimine  destitutarn,  nobi- 
C  lem  illam  quidem  et  antiquam,  sed  ipsa  vetustate 
ac  temporum  injuria  valde  dejectam  et  prolapsam 
esse;  optimum  nobis  visum  est,  si  lianc  veterem  illi 
novse  et  nunc  nascenti  adjung-eremus,ut  quod  Inec  in 
ipso  initio  per  se  agere  perfecte  non  posset,  id  alte- 
riusadjutaauxilioet  viribus  geminatis  fortiorsitad 
agendum,  atque  citius  et  facilius  hse  simul  junctaj 
optatos  Ecclesise  Dei  et  Christiano  populo  fructus 
afferrc  possint. 
approbata  ct  137  Id  vero  facere  instituimus  cum  eo,  quod  Ema- 
itubntta.  liuei  Philibertus,  et  pro  tempore  existens  dux  et 
maguster  proedictus,  annexionis  hujusmodi  ratione 
duastriremes  dictis  militibus  instructas  pro  Sedis 
Apostolicse  defensione  contra  haereticos  ,  infideles, 
piratas,et  quoscumque  alios  cjus  hostes  continue  de 
suo  manutenere  debeat.  Quare....  motu  proprio,  non 
ad  ipsius  Emanuelis  Philiberti  ducis,  vel  alterius 
pro  eo  nobis  super  hoc  oblatce  petitionis  instantiam, 
sed  ex  mera  liberalitate  et  certa  scientia  nostra  ac 
de  Apostolicae  potestatis  plenitudine  militiam  S.La- 
zari  przedictam  cum  illius  magistratu  ac  omnibus  et 
quibuscumque  illius,  prioratibus,  praeceptoriis,  ho- 
spitalibus....eidem  militiaa  S.  Mauritii,  quae  in  po- 
sterum  militia  sanctorum  Mauritii  et  Lazari  nuncu- 
Septembris  Tomus  VL 


petur,  auctoritate  Apostolicatcnore  praesentium  ita  iocrou 
perpetuo  unimus,  annectimus  et  incorporamus,  ut  ,c- 
posthac  in  perpetuum  praedictus  Emanuel  Philiber- 
tus,  et  pro  tempore  existens  Sabaudiaj  dux,  militiae 
sanctorum  Mauritii  et  Lazari  mag-ister  sit  et  appel- 
letur.  Plura  refcrre  supersedeo,  quibushic  recita- 
ta  fere  enucleatius  explicantur,  ut  pauca  de  mi- 
tari  ordine  S.  Lazari  observem.  Sunt,  qui  ejus 
originem  usque  ad  seculum  quartum  et  S.  Basilii 
setatem  removeant. 

138  Seculo  certe  duodecimo  et  sequentibus  fuit  OrdinitS. 
celeberrimus  et  a  Pontificibus  Innocentio  IV,  Ale-  Uzari  unt4 
xandro  IV,  Clemente  itidcm  IV  atiisque,  amplis-  ZT^' 
simisprivilegiis  donatus.  Primumejus  institutum 
fuit  leprosis  servi?*e,  quod  chaintatis  munus  non 
nisi  aliquibus  ^iostea  reservatum  est,  aliis  militi- 
bus  pro  fidei  amplificatione  incotumitateque  bet- 
ligcrantibus.  Seculo  decimo  quinto,  cum  pauci 
admodum  in  Europa  leprosi  superessent,  equites- 
que  S.  Lazari  midtum  a  primarvo  instituto  mo- 
rum  dissolutione  descivissent,  Ordinem  per  Ita- 
liam  Bulla  anno  1190  edita  Innocentius  VIII  sup- 
pressit,  univitque  ejus  o?nnes  possessiones  militisc 
S.  Joannis  Ilierosolymitani,  j)0st  qiuv  tamen  Or- 
do  S.  Lazari  adhuc  substitit  in  Gallia,  indeque 
rursus paulatim  repultutavit  in  Italia,sicut  Ordo 
S.  Lazari  non  raro  duos  habuerit,  quorum  atter  E 
in  Gallia,  alter  trans  montes  se  magnos  ejus  ma- 
gistros  nominarint,  et  illum  quidem,  qui  Ilospitaii 
Capuano  prseerat,  agnovisse  Pontifices  Leonem  X 
ct  Pium  V  ex  eorum  Bultis  tiquet,  certe  uterque 
variasrursus  Ordinipirxrogatioas concessit, quas 
demum  revocavit  idem  Pitts,  ut  superius  animda- 
vertimus.  Postquam  GivgotHits  XIII  eumdem 
cum  MititiaS.  'Mauritn univit,  ejusqite perpetuum 
magisterium  Sabaudise  ducibus  tribuit,  reclama- 
runt  rursum  Galli,  Ordoque  apud  ipsos  pe?*seve- 
ravit,  donec  miiiiiie  Divsc  de  Monte-Carmeloju?i- 
ctus  fuit.  Porro  privitegia  et  immunitates  per 
Pium  Vanteunionem  ablata,  iterum plurimare- 
Stituit  Ctemens  VIII  Bulla  anqrfissima,  data  ix  Se- 
ptembris  anni\G03,qua  confirmatur  utriusque  ?ni- 
titise  conjwictio,  ejusque  perpetuum  ?nagisterium 
Carolo  E?n?nanueli  et  successoribus  ejits  asseril  ur* 

139  Cete?mm  E?n??xanuet  Philibe?Hus,  teste  Bo-  olctiritwU- 
na?ino,paulopost  Ordinis  iniliavonventum  AVr.yy*?  '"'s:  CmJ"']' 
Palese  vndixit,  ibique  leges  condidu,  qusv  demac  ^^ 
a  Pontifice  confirmatse  fuere.  Ex  his,  ni  fallor, 
su?tt,  quse  prseter  superius  ?ne??iorata  exigu?itur  f 
ab  iis,  qiti  mUitisc  Mauritianse  nomen  dant.  Pro- 
mittunt  nimirum  fidetitatem  Sabaudi.v  duci  cjus- 
que  successoribus,  portaturos  se  habitwn  et  cru- 
cetn  Ordinis,  venturos  ad  capitulum,  si  convoce- 
tur,  recitaturos  indies  psatterium  contractum  in 
honore??i  Jesu  Christi ,  sa?ictissimse  Virgi?iis  et 
sanctorum  Mauritii  et  Lazari,  jejunaturos  diebus 
Veneris  vet  Sabbati,  servaturos  castitatem  conju- 
galem,  caritatem  hospitalitatemque  erga  leprosos, 
observatwos  statuta  Ordi?iis,  non  alienaturos  bo- 
na  a  p?\vlorits  dvpvudcntia,  ?ion  etocatu?'OS  ad 
tongum  tempus  nec  in  emphyteusim  daturos,  ?xon 
consulto  et  co?isentiente  Sabaudise  duce.  Hieroghj- 
phicwn  scutorum  TheUeielegionis,  quod  exhihvt. 
Panciroius  in  Notitia  utriusque  imperii  cap.  46 
et  49  videtur  i?xitio  Mauritianis  equitibuspro  in- 
signifuisse.  Hodic  ex  mandato  Caroti E?nmanue- 
lis  gcstant  crucem  albi  coloris,  tribus,  sillehoto 
credi?nus,  na?n  Bonnani  totam  aiiamformam  ex- 
hibet,  globulis  ad  triangulares  radiorum  fines 
termi?iatam,  sic  ut  medios  anguiosju?igant  Ucnise 
virides,  quibus  S.  Lazari  conjuncta  Mau?*itia?ise 
militise  Religio  designatur.  Sole?nniores  equitum 
vestes  sunt  obiongsc  togse  sericse  rubri  deforis,  at 

52       intus 


iccron* 
J.C. 


376  GLORIA  POSTH.  S. 

intus  albicoloris.  Habet  hodiedum  sacra  militia 
plures  prxtorias,  duasque  prsccipuas,  alteram 
Taurini,  NiavcV  alteram,  ubi  equites  in  communi 
vivunt.  Atque  hsec  sunt,  qusv  hic  inserere  lubuit 
de  Ordineceleberrimo,  quisancti  Martyris  nostm 
nomen  non  minus  illustrat,  quam  ostendat  inde- 
fessum  zelum  Sabaudise ducum  pro  amplificando 
sancti  Protectoris  cultu.  Nunc  ad  alia  minoris 
nominis,  at  non  inferioris  in  S.  Mauritium  pieta- 
tis  et  venerationis  sodalitia  descendamus. 


MAURITII  ET  THEB.EOR.  MM. 

tes  assensere.  At  quia  iis,  quse  Beltramino  accide- 
rant,  plurimi  exiguam  fidem  habebant,  et  umus 
cujusdamparticularis  testimomum  parum  valere 
apud  animos  solet,  ad  alliciendos  m  novam  mili- 
tiam  Taurinenses  permisit  divina  providentiat 
ut  in  eadem  civitate  res  mira  alia,  quse  Sancti  pa- 
commendaret,  acciderit. 


D 


trocinium  summopere 
142   Narraverat   illam  Baldesanus  pag.  371 


CUij  audito 


XII.  Pia  sodalitia  sub  S.  Mauri- 
tii  patrocinio  instituta  in    Italia  ; 
de  sanctis  Mauritiis  qui 
Pignarolii,  et  in  pago  Serre  co 
luntur,  eorumque  reliquiis. 


Joanncs 
Daptista 
Bcltruminut, 
invocata  S. 
^fauritii 
ojw,  sanatus 


post  binnm 
itppttrititmcm 
initia  fucit 
sotlatitutis, 


ReligiossepiscquccongregationisinstitutcvTau- 
rini  exordia  occasionemque  ita  fere  describit 
Italice  Baldesanuspag.  379.  Festo  S.  Mauritii  die 
ad  augendam a?ino IGOl  solemnitatis pompam,no- 
vi  coloris palliis  dona7*atdux  Carolus  Emmanuel 
milites  S.  Mauritii,  cum  simili  ornatu  insignique 
sui  Ordinispublicissupplicationibus  adfuturos,fi- 
liumque  suum  Philippum  primogenitum  equitem 
S.  Mauritii  crearat.  Tum  hrne ,  tum  hujusmodi 
alia,  desiderium  nonnullis  injecerant,  principem 
suum,  quantum  licebat,  imitandi,  congregatio- 
nemque  sub  titulo  et  patrocinio  sancti  Martyris 
instituendi.  Anno  1601  Alexandria  Statelliorum 
(civitas  est  episcopalis  in  ducalu  Mediolanensi) 
Taurinum  venit  typographus,  Joannes  Baptista 
Beltramino;  cumqueper  Astensem  urbem  iter  ha- 
beret,  ibi  molesta  febri  correptus  est,  qua  ut  libe- 
raretur,  Dei  Matris  opem  invocavit,  visitans  ec- 
clesiamejus  nomini  sacram;  sed  ita  invaluit  ma- 
lum,  ut  Alexandriam  coactus  sit  redire,  ubi  diu 
mgrotareperrexit,  divina  providentia  gratiam  il- 
lam  S.  Mauritio  reservante.  Cum  tandem  segrotus 
multum  malo  pressus,  recordatusque  beneficio- 
rum,  quw  Sanctus  fratribus  congregationis  Mau- 
ritianse  AlexandrincV,de  qua  paido  post,  impetra- 
re  solebat,  ad  illum  recurrit  cum  firmo  proposito, 
cidtus  ejus  promovendi,  augendique  ipsi  devoto- 
rum  numeri,  si  ejus  intercessione  convalesceret 
pristinamque  valetudinem  recuperaret. 

14-1  Sequenti  nocie  levi  involutus  somno,  vidit 
seriem  flageltantium  cam  insigni  S.  Mauritii,  po- 
steroque  die  mane  sanum  se  et  incolumem  invenit, 
et  gtvitias  egit  suo  Sospitatori,  cognovitque,  a  se 
id  obsequii  requiri,  ut  curaret  extendi  spiritua- 
lem  militiam,  quse  sibi prseterita  nocte  fuerat  ex- 
hibita.  In  hunc  finem  statuit  in  patriam  suam 
Taurinum  redire,  ibique  domicilium  figere,  ra- 
tus,  non  defore  occasionem  propositi  exsequendi. 
Aderat  ibi,  cum  anno  1G02  solemnis  supplicatio 
festo  sancti  Martyris  die,  de  more  instituta  est, 
vidensque  sacra  lipsana,tenerrimo  affectu  S.Mau- 
ritio  supplicarat,  ut  sibi  i7iodum  solvendi promissi 
ostenderet;  cum  sequenti  nocte  eadem  apparitio 
turm<v  flagellantium.  sub  insigni  sancti  Protecto- 
ris  rursus  illi ostensa  fuit.Propositum  itaquepost- 
ridie  cum  aliquibus  suis  familiaribus  commu- 
nicavit,  atque  ii  simulomnes  recurrerunt  ad  ca- 
pilulum  metropolitamv,  rogaturi,  ut  sibi  ticeret 
in  quapiam  ecclesia,  ejus  subdita  jurisdictioni 
convenire.  Ptwbuere  se  canonici  non  minus  cupi- 
dospromovendi  cultus  sa^icti  Martyris,  et  luben- 


pturimi  ac- 
cedunl  Tau- 

rincnscs. 


unde  illam  huc  transfero.  Erat  Taurinensis  civis  ~-A- 
FranciscusRidale,consanguineusjam  smpe  nomi-  ob(enl0t 
nati  Beltraminitypographi.  Huic  natus  est  fihus 
die  iv  Ociobris,  quo  agitur  S.  Francxscx  memoria, 
ejusque  Sancti  nomen  puerulo  recens  nato  im- 
ponivolebat  genitor.  Accidit  autem,  ut  eo  ipso  die 
venerit  in  consortium  prxdicti  Beltramini}  ubi 
agebatur  de  nova  congregatione  sub  S.  Mauritii 
Ticini,  patrocinio  inchoayula.  Is  illum  hortatus  est,  ut  fi- 
lium  suum  a  glorioso  Thebseorum  Duce  Mauri- 
tium  nominaret ;  dictis  acquievit,  magis  tamen  ut 
consanguineo  gratificaretur,  quam  expropria  in- 
clinatione.  Voluit  divina  providentia  illa  occasio- 
ne  uti,  ut  mundo  palam  fieret,  quam  potens  esset 
S.  Meiuritii  patrocinium,  quamque  pnvsens  ejus 
auxiliumiis,quipieetmagna  cum  fiducia  illud 
invocarent,  immittens  prsefato  Ridale  magnam  e 
primum  afflictionem,  ex  tumore  extuberationeque 
oculorum  filioliejus,  tam  monsvrosa,  ut  intuenti- 
bus  admirationi  esset  et  horrori.  Rem  narravit 
afflictus  pater  consanguineo  suo  Beltramino,  qui 
illi  suasit,  ut  ad  S.  Mauritii  opem  confugeret, 
voveretque,  fore  ut  infans,  cum  per  eetatem  lice- 
ret,  instituendo  Sancti  sodalitio  adscriberetur,  si 
sanitatem  oculorum  obtineret;  fecit,  moxque  obti- 
nuitgratiam  et  disparuit  a  puelli  oculis  portento- 
sus  tumor,  atque  omnis  alia  infirmitas. 

143  Hsecper  urbem  disseminata  plurimos  in- 
duxere,  ut  piee  fraternitati  accedere  vellent,  quse 
paulopost,  urgentibus,  tum  qui  ejus  initia  posue- 
rant,  tum  aliis,  qui  audito  prodigio  ad  consilium 
accesserant,  feliciter  inchoata  est,  atque  sic  pro- 
mota,  ut  innumeri  illi  nomen  dederint.  Non  ta- 
men  ante  sequentem  annum,  cum  de  habitu  con- 
venisset,obtentcVque  essentab  Apostolica  Sede  in- 
dulgentise  amplissimiv,  solemniter  instituta  est 
preedicta  fraternitas.  Gestant  autem,  qui  illino- 
men  dedere,  convenientem  habitum  professioni 
flagellantium  cum  hieroglyphicis  sui  Protectoris, 
ejusque  iconibus.  Fuerat  jam pluribus  ante  annis 
instituta  AlexandrLv  Statelliorum  hujusmodi  sub 
S.  Mauritii  nomine  et  patrocinio  sodalitas,  quse  -p 
Beltramino  occasionem  prsebuit  de  altera  erigen- 
da,  ut  superius  advertimus,  primum  cogitandi. 
Est  Alexandria  Statelliorum,  Alessandria  della 
~Pag\i&Italis,  urbsmunita  in  ducatu  Mediolanensi 
ad  Tanarum  fluvium,  qui  illam  secat.  Episcopa- 
lis  effecta  est  ab  Alexandro  IllPapa  anno  1175,  a 
quo  et  nomen  sortita  est,  itaque  seu  amplificata 
seu  ornata,  ut  ad  illum  ejus'  originem  scriptores 
aliqui  referant.  Media  fere  est  Genuam  inter  ad 
Austrum  et  Augustam  Taurinorum  ad  Occasum 
hybernum,  utnos  Ferrarius  docet.  Porro  narrat 
Baldesanus  pag.  365.  cum  esset  Historuv  siuv  im- 
positurus  finem,  missam  fuisse  ad  se  a  bibliopola 
Alexandrino  informaiionem  congregationis  ibi- 
dem  erectcV  antiquitus,  imo  ab  ipsis  civitatis  exor- 
diis  sub  patrocinio  magni  Thebcvorum  Ducis. 

144  Deprimicva  ejus  institutione  progressuque  simM*  con- 
plura  non  suppeditantur 


at  de  statua  S.  Mauritii,  fvuler"™x 
quam  Alexandrinum  sodalitium  possidet,  deque  f^oZm. 
ejuspostacceptas  TaurinisanctiMartyris  reliqui- 
as ,  fervore  venerationeque  lisec  narraniur .  Sancti 
Protectoriseffigies,quamhabent(ligneanesit,mar' 
morea^  an  ex  ?netallo,  nescio)  vetustissima  est  tan- 

taquc 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


•',11 


A  taque  arte  elaborata,  ut,  cum  civitas  illa  cum  reli- 
quo  Mecliolanensi  ducatu  aliquot  ante  annis  in 
Gallorum  potestatem  venisset,  ab  illorum  proce- 
ribus  ejus  pulchritudine  captis,  in  Gallias  ablata 
fuerit.  Ejus  recuperandse  vias  omnes  cum  in  cas- 
sum  Alexandrini  tentassent,  adPontificem  recur- 
rerunt,  cujus  interventu  tandem  restituta  fuit 
laudata  statua,  tanto  cum  gaudio  et  incremento 
venerationis  crga  sanctum  Ducem,  ex  benefwiis, 
quse  ejus  patrocinio  mortalibus  tum  collata  fuere, 
ut  cum  locus  capiendis  omnibus  sodalibus  capax 
non  essety  congregationes  novse  inde  exortse  sint. 
Alexandrinumporro  sodatitium  cum  insigni  sua 
equestri  S.  Mauritii  statua  anno  1602  Augustam 
Taurinorum  venit,  ibique  Protectorem  suum  so- 
lemniter  veneratum  est.  Nunc  antequam  ad  spar- 
sum  per  reliquam  Italiam  sancti  Ducis  Legionis 
Thebsese  cultum  progredimur,  pauca  de  Mauritiis 
aliis,  qui  trans  montes  celebrantur,  et  ex  eadem 
LegioneMartyresfuisseasseruntur,dicendasunt, 
ne  horum  cum  magno  Thcbscorum  Duce  ejusque 
sacris  exuviis  oriatur,  vel  nata  dudum  confusio 
augeatur.  Papia,  civitas  Longobardise  episcopa- 
lis,  ad  Ticinum  fluvium  in  ducatu  Mediolanensi, 
B  imprimis  SS.  Mauritii  et  Exuperii  corporibus 
gloriatur. 
Diversimm  14,5  jn  Sanctuario  istius  civitatis  lib.  6  cap.  3 
Tholxol  °  Pos*  e^°9^um  Sanctorum  nostrorum,  ita  legitur 
Dace,  Pa9-   117.   Illustratur    autem  civitas  ipsa  eodem 

S.  Mauritio,  qui  a  Thebano  populo,  apud  quem  ob 
ejusdem   militise   strenuitatem  fideiquo  Catholicae 
constantiam,aliasque  egregias  virtutes  magnoerat 
in  pretio,  unius  leg*ionis  dux  est  constitutus  :  Exsu- 
perius  autem  vexillifer;  ambo  magma  nobilitate  et 
virtute  praestantes,  fide  vero  longe  praestantiores. 
Hi  namque  ad  Maximinum  Aug^ustum  mittuntur  in 
ejus  auxilium.  Dum  vero,  jubente  Maximino  ,ad 
trucidandos  Christianos  pro  evertenda  et  delenda 
Christi  fide  destinarentur,  parere  noluerunt.  Unde 
indigmatus  Maximinus  variis  cruciatibus  eos  caedi 
fecit.  Sed  ipsi  in  fide   constantissimi,  alios  etiam 
multos  pro  fide  mag*no  spiritu  ad  martyrii  palmam 
exhortabantur.  Ad  ultimum  strenui  atque  illustres 
ipsiThebaniChristianissimi  glorioso  ig-nismartyrio 
in  arce   cceli  perpetuum  meruerunt   triumphum. 
Quorum  corpora  cum  uno  sanctorum  Innocentium 
in  basilica  almee  pietatis  sedis  divi  S.  Matthaeide- 
centi  loco  sepulta,  praecipua  veneratione  coluntur. 
C  Eeec  unde  profecta  sint,  quibusque  antiquorum 
testimoniis  stabilita,  nescio.  Certe  necibi,neque 
alibi  apud  Ticinensium  rerum  scriptores  quid- 
quam  reperi,  quod  narrationi  pondus  addere 
possit,aut  Ticinensibus  SS.  Mauritii  et  Exuperii,  de 
quopluribus  infra  agemus,  possessionem  confir- 
mare.  In  oculos  incurrit,  martyrii  historiam  ex 
Passione  Sanctorum  Thebseorum,  quam  dedimus 
geminam,   profectam  esse :  at  Maximianus  in 
Maximinum  migravit,  dicunturque  igne  necati 
sanctiMartyres,  quos  Eucherius  tradit  gladio  ce- 
cidisse,  quse  forte  ex  nescio  qua,  midtis  fabellis 
farta  et  Italice  scripta  relatione  martyrii,  cujus 
meminisse  fere  puduit,  hauriri potuerunt. 
quicduntw      146  Ut  brevibus  absolvam,  proferant  nobis  mO' 
Pionarota,    numenta  antiqua  Papienses,  si  a  nobis  narrationi 
«  in  Pago     ^u{c  fidem  exigant.  Totum  S.  Mauritii  ducis  cor- 
pus  interim  itlis  non  concedemus,  propter  ea,  quse 
allata  sunt,  adferenturque  utterius.  Si  ejusdem 
partem  sibi  vendicant,  proferant  testimonia,  ne 
suspicemur,  tam  exiguam  esse,  ut  temere  corpus 
vocetur;  imo  nepotius  conjectemus,  aliorum  forte 
iqnotorum  Martyrum  corpora  esse,  quibus  hsec 
nomina  munifice  adaptarinL  De  8.  Mauritio,  die 


Serre. 


xxiv  Aprilis  Pignarolii  in  Pedemontio  colisolito,  *cctom 
creditoque  cum  duobus  sociis  Georgfio  ct  Tiberio  J*  c- 
sanctse  Legionis  Thebsese  mitite,  minus  laboran- 
dum  est.  cum  non  Mauritii  ducis,  sed  alterius,  qui 
cum  Sociis  martyrium  fuga  primum  declinarat, 
atqueibicomprehensusaMaximiani  satetlitibus  et 
csesusfuerat,  sacra  cimetia  se  possidere  fateantur 
Pignarolicnses.  De  sanctis  hisce  martyribus  in 
Opere  nostro  actum  est  adprsefatum  diem,  ubi 
videri  possunt,  quse  de  illis  paucaproferuntur, 
fereque  solum  ad  sanctorum  corporum  transta- 
tiones  et  cultum  pertinent.  Meminit  Baldesanus 
in  ssepe  laudata  Historia  Thebsva  alterius  etiam 
Mauritii  e  Legione  Thebsea  martyris,  cujus  inven- 
tionem  pag.  ^  ita  narrat  Itatice:  Sanctus  alter 
vocatur  Mauritius  nuperrime  inventus,  nimirum 
anno  mdci  prope  pagum  Serre  seu  Serradio  in  ec- 
clesia  S.  Justinse,  quai  olim  monachorum  fuit,  ac 
hodie  pertinet  ad  reverendissimum  dominum  Joan- 
nem  Paulum  Chierici,  prsepositum  generalem  con- 
gregationis  Oblatorum. 

147  Fuit  aedifieata  ecclesia  illa  a  prsedicto  reli-  incerta  om- 
g-iosissimo  rege  Luitprando,  deindeque  restaurata  "fcwnwfc 
et  ornata  a  quodam  ejusdem  gvntis  Longuljanlica?  ''"*  JjJ61 
marchione  Ottoberto,  occasione  accepta  a  multitu-  g 
dine  mrraculomm,  quse  ibi  patrata  sunt,  quorum- 
que  non   potui   obtinere  specialcm  notitiam,  sed 
earum  solum  rerum,  qme  a  praasentibus  spectantur. 
Harum  praecipua  est,  caput  ex  metallo  deaurato,  in 
quo  sunt  cinereset  ossa  cranii  illius  Martyris,  cujus 
etiam  picta  effigies  est  in  tabula  altaris  principis 
ecclesiae  ad  sinistram  Deiparse,  cum  chlamyde  cru- 
cibus  inspersa.  Cernitur  etiam  in  claustroillius  loci 
depictus  habitu  militari,  vexillum  mauu  tenens  cum 
palma,  martyrii  indice.  Quia  vero  iucola;  loci  cre- 
dunt,   caput  illud  esse  tribuni  sancttc  Legionis, 
prrefatus  reverendissimus  sententiam  meam  requi- 
sivit ;  atque  illi  respondi  -•  Nou  esse  caput  Ducis 
Legionis  Thebseae,  quamvis  idem  nomen  habeat,  ut 
synonymi  sunt  sancti  Mauritii  Ticinensis  ct  Pigna- 
roliensis  ctiam  Thebaei,  cum  indubic  asserta  habea- 
tur  solemnis  translatio  istius  Ducisex  loco,  ubi  cum 
majori  Legionis  parte  martyrium  passus  est,  ex 
monasterio    scilicet    et    pago    Agaunensi,  vulgo 

S.Mauritii  appellato,  ad  civitatemTaurinensem 

Vexillum,  quod  manu  tenct  deteetus  Mauritius, 
probabilius  sig-num  est,  fuisse  praefectum  inferio- 
rem,  seu  potius  sig-niferum  alicujus  cohortis  cx 
Leg-ione  Tlieba?a,  cum  multis  suorum  Militum,  qui  f 
secuti  fuerant,  in  istis  Iocis  martyrio  coronatum. 
Quod  confirmnnt  pluriimc  n!i;c  n'!iqui:e,  ossa  scili- 
cet  de  cruribus,  brachiis,  capitibus  et  membris 
aliis  Sanctorum,  quos  pro  Theba;is  populus  habet, 
utcontig-it  S.  Constantio,  etiam  sigmifero  istius  Le- 
g-ionis,  cum  multis  aliis  scpulto  in  marchiouatu 
Salinarum. 

1 18  Locum  Scrre,  seu  Sarradio,  quem  idem  au-  luutauu 
ctorpag.28  asserit  esse  in  dicecesi  Mediolanensi,^  i,rulata *mt- 
in  nullis  mappis  aut  Lexicis  geographicispohu 
reperire,  et  circa  inventionem  zlla>"  alia  non 
nulla  rogaripossenttqiicV  non  satis  vpse  eatposuit* 
Unde  V.  G.  didicerunt,  qui  caput,  seu  metallinum 
hermam  illum  invenerunt,  reprscsentare  S.  Mau- 
ritium  quempiam,  ejusque  sacras  eamtnas  tihzn- 
clusas  esse?  Repertumne  simulfuit  aliquod  lesti- 
monium,  et  cujus  setatis?  Profecto  non  recte  ea> 
depicta  in  altari  alibique  ducis,  vel  mihtis  ali- 
cujus  martyris  effigie,  arguitur,  detecta  eodem 
loco  sine  nomine  sacra  pignora,  ejusdem,  gui  tfe- 
pingitur,  et  quidem  de  Legione  Thebm  Mauritu 
esse.  Quod  si  demus,  poputari  traditioni  suffra- 
gata  csse  monumenta  aliqua  et  testimonia,  qu» 


AVCTOM 
J.    C. 


GLORIA  POSTU.  S.  MAUIUTII  ET  TIIEB/EOR.  MM. 

ratiocinum    non   satis      theca  arg-entea  inclusum.  Fuerat  Gaspar  ante  ob 


K 


378 

id  evincant,  Baldesani 
usquequaquefirmum  erit,  nisi  integrum  corpus 
S  Mauritii  sui contendant  in  reperto  capite  metal- 
lino  contineri,  neque  enim  tot  sancti  Ducis  reli- 
quias  Agauno  obtinuerunt  Taurinenses,  ut  non 
possint  civitates  alise  earum  parte  notabili  gau- 
dere,  ut  et  ex  instrumento  recognitionis,  quod 
protulimus,  patet,  et  ex  recensendis  aliarum  ec- 
clesiarum  thesauris  sacris  magis  luculentum  fiet. 
Tnterim  suspicor  ego,  id  nomen,  velanomjmi  de 
Legione  Thebma,  vel  alterius  sancti  martyris  in- 
cogniti  reliquiis  inditum  olim  fuisse,  sicutpluri- 
bus  S.  Mauritii  Sociis  nomina  alia,  qum  Latina 
sunt  omnia,  nec  Orientem  sapiunt,  data  fuerunt. 
Habent  et  suum  S.  Mauritium  Abulenses,  de  quo 
plura,  ubi  nobiscum  Tamayores  erit.  Sparsum 
per  Italiam  sancti  Ducis  et  Sociorum  cultumpro- 
sequamur. 


XIII.  Cultus  et  reliquise  S.  Mau- 
ritii  Augustoe  Pn£tori3e,Vercellis. 
Aste,  Mediolani,  Mantuse,  Romse 
et  in  aliis  Italise  urbibus.    # 


Rrtif/uir  ct 
cullus   San- 
clorum  Thc- 
bxorum 
apiid  Auiju- 
ttenm, 


Astcnses, 
Vcrcellensct, 


Poslquam  ea  fuse  narravimus,  qucV  ad  S.  Mau- 
ritii  gloriam  et  cultum  in  metropoli  Tauri- 
nensi  pertinent,  ad  vicinas  urbes  excurrimus. 
Inter  illas  Augusta  PrcVtoria,  media  fere  Tauri* 
num  inter  et  sanctorum  Martyrum  palecstram 
Agaunum,  civitas  antiquissima,  antiquitus  in- 
ducto  per  S.  Gratum  S.  Mauritii  cultu  gloriatur . 
De  his  ita  Sammarthani  in  Catalogo  episcoporum 
Augustensium  in  Grato :  Sanctorum  martyrum 
Mauritii  Sociorumque  ejusreliquiassordido  in  loco 
ad  Khodani  fluminis  ripas  jacentes,  divino  monitu 
una  cum  S.  Theodulo  Sedunensi  episcopo  in  Ag*au- 
nensi  ccenobioreposuit;  partem  aliquam  Sedunum 
et  Augustam  detulit,  ac  in  Cathedrali  honorifice 
rccondidit,  ad  altarc  in  eorum  nomine  erectum,  ad- 
hibito  perpctuo  censu  pro  quatuor  sacerdotibus, 
ut  in  eo  Sacrum  quotidie  ag'erent.  Eadem  fere 
habet  Ughellus.  Qui  in  hac  narratione  errores 
sunt,  observatos  inveniet  lector  ad  diem  vn  Se- 
ptcmbris  tomo  hujus  mensis  3  pag :  lletseqq  ,  quo 
de  S.  Grato  in  Opere  nostro  actum  est.  Fuerintne 
revera  ab  eodem  sancto  episcopo  Aagustam  de- 
latcV  aliqiuv  S.  Mauritii  et  Sociorum  reliquuv,  ex 
instmmientis,  quorum  fides  ex  tot  aliis  partibus 
vacillal,  confici  certo  non  potest.  At  esse  in  illa 
ecclesia  sanctorum  ThebcVorum  aliquas  sacras 
exuvias,  neque  recentem  esse  eorum  ibidem  cul- 
tum,  vicinitas  loci,  altare  illis  non  nuper  erectum, 
antiqiuvque  pnvbendx  suadent.  An  autem  nomi- 
natim  atiquas  S.  Mauritii  sibi  Augustenses  vendi- 
cent,  nescio.  Ceterum  festus  est  ibidem,  ut  per 
reliquam  Sabaudiam  et  Pedemontium  dies  hic 
xxn  Septembris. 

150  Asta,  urbs  est  LigurLv  episcopalis  sub  me~ 
tropoli  Mediolanensi,  sed  Sabaudix  duci  in  tem- 
2)oralibus  subdita.  Alexandriam  Statelliorum  et 
Taurinum  fere  rnedia  interjacet,  hinc  20,  illinc 
16  mitliarium  Italicorum  spatio  distans.  Civitas 
hwcpiwter  cultum  sancti  Protectoris,  per  omnes 
Sabauditv  ducis  ditiones  communem  solemnem- 
que,  speciatim  S.  Mauritium  veneratur propter  in- 
signes  religuias  ejusdem  Sancti,  quas  possidet. 
De  illis  scribit  Ughellus  in  episcopis  Astensibus 
tom.  4  noiw  editionis  col.  399  in  Gaspare  Caprio : 
Ecclesiic  S.  Secundi  donavit  brachium  S.  Mauritii 


tentas  infulas  Emmanuelis  Phitiberti  Sabaudise 
ducis  magnus  eleemosynarius,  a  quo  partem  san- 
ctih^achii,  quod  dudum ante solemnem  anno  1591 
reliquiarum  sancti  Protectoris  Agauno  transla- 
tionem  possedisse  se  Taurinenses  asserunt,  po- 
tuit  impet?wsse.  Vercellensis  civitas  ad  Sessitem 
fiuvium  vigesimo  miliari  Asta  in  Septemtrionem 
distans,  sitaque  in  ipso  limite  ducatus  Mediola- 
nensis,  sed  hodiedum  Sabaudo  parens,  pretiosas 
etiam  aliquot,  teste  Baldesano  sacrx  Historix 
ThebcVcV  Scvpius  laudatee  lib.  2  pag.  205,  S.  Mau- 
ritii  reliquias  possidet.  Mediolanum,  amplissima 
nobilissimaque  civitas  et  cognominis  ducatus  ca- 
put,  in  ditissimo  sacro  suo  thesauro  plures  etiam 
recenset  Sanctorum  Thebcvorum  exuvias.  Mitto 
illas  percensere,  quas  constat  ex  Germania  de 
sanctis  Gereonis,  Bonifacii  vel  Thyrsi  sociis  eo 
perlatas  esse,  de  his  enim  agipoterit,  ubide  San- 
tis  illis  speciatim  in  Opere  nostro  agetur. 

151  Diarium  Mediolanense  Joannis  Baptistse  ^iotamn 
Carisii  ita  habet  ad  hunc  diem  Italice :  Festum  ad  $c*' 

S.  Mauritii,  quod  vocatur  Majus  monasterium  mo- 
nialium.  In  S.  Francisci  honoratur  caput  S.  Candidi, 
unius  ex  Thebasis  Militibus.  Morigia  in  Sanctuario  E 
ejusdem  urbis  pag.  129,  inter  Majoris  monaste- 
rii,  quod  a  S.  Mauritio  nomen  habet,  sacra  cimelia 
asserit haberi de  SanjruineS  Mauritii.  Ait,  singula 
debite  recognita  et  testimoniis  munita  esse.  Nu- 
spiam  reperio,undesanctiMartyrissanguiseo  de- 
latus  sit.Siex  famosis  ampullis,dequibus  agemus 
infra,  desumptus  est,  videri  ibidem  poterit,  quid 
de  illo  censendum.  Idem  scriptor  pag.l  intersacra 
Martyrum  ossa,qucV  inecclesia  principe  asservan- 
tur,  numerat  retiquias  de  SS.Max.iino,  Alexandro, 
Sisinnio,  Sebastiano,Urso,  Mauvitio,  Duce,ni  fallor, 
Sanctorum  Thebcvorum,  quontm  hic  nonnidla  no- 
minarecenset.  Rursus  pag.  24  inter  lipsana  sacra 
ad  S.  Praxedis  recenset  duo  ossa  S.  Mauritii.  In 
ecclesia  S.BarnabcV  habetur,  inquit  pag.  27,  caput 
sancti  Militis  Thebsei  inclusum  capiti  ligneo,  quod 
partim  argento,  partimauro  obductum  est.  Alias  in 
aliis  etiam  ecclesiis  et  monasteriis  Sanctorum 
Thebcvorum  et  eorum  ducis  Mauritii  sacrasexu- 
vias  commemorat,  quas  enumerare  supersedeo  : 
in  Missali  insigni  Mediolanensi,  quod  anno  1522 
impressum  est,  et  in  Museo  nostro  servatur  ad 
xxn  Septembris  Missa  integra  Ambrosiano  ritu 
estde  SS.  Mauritio  et  Sociis  propria,  excerptaque,  V 
quantum  colligere  licet  ex  numero  recensitorum 
nominatim  sanctorum  Martyrwn,ex  Actisprimi- 
genitis,  velAdonis  hodierno  elogio. 

152  De  instituto  perMantuani  ducis  ditiones  so- 
lemni  S.  Mauritii  cultu  superius  egimus  §  10  num. 
121.  Prtvter  ejusdem  Sancti  brachium  (partem 
brachii,  ut  solet,  intellige)  in  ecctesia  S.  Barnabse 
duo  servantur  Sociorum  ejus  capita,  pretiosis  ex 
argento  et  crystallo  lipsanothecis  inclusa,  ut  scri- 
bit  Ilippolytus  Dunesmundus  HistoricV  ecclesia- 
sticcV  Mantuance  parte  2  lib.  9 pag.  354.  Possident 
etiam  Cremonenses  partem  aliquam  reliquiarum 
Sanctorum  Thebcvorum;  etenim  in  Diarioeorum 
sacro,  quod  scripsit  Josephus  Bresciano,  hoc  die 
Italice  lego  post  S.  Mauritii  mentionem,  Eestum 
in  cathedrali  propter  insigmes  reliquias:  an  So- 
ciorum,  an  ipsius  sancti  Ducis,  ignoro.  In  urbe 
Parmensi,  etsi  id  speciatim  expressum  non 
invenio,  verisimititer  celebris  etiam  est  S.  Mau- 
ritii  et  Sociorum  cidtus;  etenim  in  Theatro  San- 
ctorum  Parmensium  Ranucci  Pici  ad  diem  xxn 
Septembris  amplissima  est  relatio  martyrii  eo- 
rum,  propter  caput  unius  ex  sanctis  Commi- 
litonibus  ad  ecclesiam  cathedralemt  ubi  in  sum- 

mo 


Mantuanos, 

Crcmonenset, 

Piinnenset, 


DIE  VICESIMA  SECUNIU  SEPTEMBBIS. 


379 


A  mo  honore  habetur,  perlatum  ex  Belgio  nostro 
a  celeberrimo  Atexandro  Parmensi,  cujus  apud 
Belgas  Catholicos  numquam  delebitur  grata  me- 
moria.  Ceterum  conjectat  Theatri  auctor,  caput 
iltud  esse  alicujus  ex  sociis  SS.  Gereonis,  Boni- 
facii  et  aliorumt  qui  apud  Coloniam  et  Treviros 
palmam  consecuti  sunt,  et  ex  traditione  Thebeeis 
accensentur,  quee  conjectura  mihi  apparet  etiam 
valdeprobabilis. 
Bononicnscx,       153  Non  paucas  etiam  Sanctorum  Thebevorum 
''"Tre/!  uix  re^Qu^as  c^tatiszuvadscribunt  Bononienses.  An- 
nonnihii        tonius  Masinus  in  Bononia  perlustrata  tertiee  edi- 
tionis,  ittas  ita  ad  hunc  diem  Italice  percenset.  Ad 
S.  Jacobi  Majoris  sunt  duo  capita  Sanctorura  illo- 
rum,  et  ad  S.  Gabrielis  portas  Ravennatis  alterse 
eorum  reliquiae.  In  ecclesia  S.  Francisci  suntcorpus 
integrum  et  caput,  cum  costa  illorum  Martyrum, 
concessa  a  Gregorio  xv  anno  mdcxxii.  In  ecclesiaS. 
Catharinse  Caesaraug-ustanse  est  corpus  unius  ex  San- 
ctis  illis,  extractum  locis  sacris  Komanis  cum  li- 
centia  Pontificis  Greg-orii  XV  anno  mdcxxii,  Bono- 
niae  recognitum  et  approbatum  a  domino  Evang-e- 
lista  Carbonesi,  vicario  g-enerali  archiepiscopi,  jux- 
B  ta  testimonium  notarii  Pauli  Monari  xxix  Aug-us- 
ti  anni  mdcxxiv,  et  aliorum,  quorum  meutio  fit  ad 
xix  Januarii.  Ad  S.  Pauli  in  Monte  Franciscanorum 
reformatorum  extra  portam   S.   Mamoli   servatur 
caput  unius  ex  Sanctis  illis.  Ad  S.  Marise  (Di  Piz- 
zocalvi  est  in  Italico)  extra  portam,  via  Stephani 
est  caput  Socii  S.  Mauritii  maryris,  obtentum  ab 
episcopo  Vig-iliensi  Antonio  Albergatti  anno  mdcxvi. 
Deinde,  quarto  loco  venit  S.  Gaudentius  martyr, 
cujus  corpus  servari   dicitur  in  ecclesia   Om- 
nium  Sanctorum ,  extractumque  ex  cosmeterio 
Romano  S.  Priscillee,  cum  sepulcrali  inscriptio- 
ne;  ad  illud  saltem,opinor, Sanctorumnostrorum 
sacris  exuviis  non  annumeratur.  Succedit  ad 
eumdem  diem  heec  annuntiatio  :  Ad  S.  Joannis  in 
Monte  est  S  Vitalis  martyr,  propter  translationem 
insignis  reliquia;  ejusdem  Sancti,  obtentse  sub  Pon- 
tificatu  Innocentii  X,  x  Maji  anni  mdclh.  Subjun- 
git  deinde  Masinus  :  Est  una  ex  illis,  de  quibus 
scripsi  ad  xxi  Januarii. 

151-  Ibi  autem  ad  cultum  S.  Fructuosi  marty- 
ris  habet,  quee  sola  hucpertinerepossent,  ejus  mar- 
tyrisetaliorum  plurium  Sanctor^um  reliquias  Ro- 
mev  impetratas  fuisse  sub  Pontificatu  Innocentii 
C  Xa  P.  Honorato  Montecalvi  Bononiensi,  tum  tem- 
poris  abbate  generali  canonicorum  Regularium 
Lateranensium,easdemquerecognavissevicarium 
generalem  archiepiscopi,  Antonium  Ridolfi,  ut 
testaturvu  Augusti  anno  1652  notarius  Julius  Cee- 
sar  Cavazza.  Sancti  Vitales  coluntur  in  Ecclesia 
pturimi,  ejusne  Martyris,  qui  Thebxis  annume- 
ratur,  sacree  illee  exuviee  sint*,  ut  videtur  censuis- 
se  Masinus,  forte  ex  iis,  quee  de  S.  Vitale  specia- 
tim  dicemus,  conjectari  potcrit.  Interim  incerta 
sunt,  quec  exeodem  superius  retulimus,  fere  om- 
nia.  Ptereeque  recensitee  reliquiee  sunt  sine  testi- 
monio,  unde  acceptee  fuerint :  hinc  suspicio  nasci 
potest,  siquidem  non  recens  pro  Thebeeorum  exu- 
viis  haberi  coeperunt,  esse  easdeSociisalibi,  quam 
in  Valtesia  coronatorumMartyrum,  etpertradi- 
tionem  pro  Militibus  ex  eadem  sancta  Legione  ha~ 
bitorum.  Certe  testimonia,  (fuec  pro  unis  alterisve 
allegantur,  suspicionem  nihilomitiorem  injiciunt. 
An  non  loci  sacri,  ex  quibus  corpus,  quod  ad  S.  Ca- 
tharinee  Ceesaraugustanee  servatur,  extractum  di- 
citur,  sunt  ccemeteria  Romana?  At  ego  hactenus 
nusquam  legi,  nec,  utputo,  facilequispiam  proba- 
bit,  aliquosex  Thebeeis  Martyribus  nostris  ibidem 
sepidtos  fuisse.  Eorum  aliqua  sacra  corpora  pos- 
sunt  postea  Romam  ex  Vallesia  fuisse  translata, 


incertx  vt- 
i!entti7\ 


de  quo  tamenetiam  nihil  reperi,  et  ea  verosimiU-  »wo». 
terccemeteriisitlatanonfuerunt,nectammulla,ut  Jc- 
Gregoriusintegra  duo  Bononiensibusconcesserit, 
ItaquedispiciantBononienses,quiddehisomnibus 
censeridebeat,siinstrumentaiUisadmanumsunt, 
quibus  nos  caremus,  facitius  ipsis  erit  ferre  et 
probare  sententiam,  quam  libenter  edocebimur. 

155  Est  prope  Uneliam,  oppidum  in  ora  maris  •"  >K""'U  s 
Ligustici,  25  milliaribus  Intimelio  (hodie  Vinti-  """""' 
miliam  appetlant)versusSeptemtrionemdissitum, 
portus,quia$.  Mauritio,  cui  etiam  collegiata  ec- 
clesia  sacraest,  nomen  habet.  Antiquissimus  tocus 
ille  est,  et  de  imposito  ilti  nomine  aliqua  conjectat 
Baldesanus  laudatus  seepe  pag.  102,  sed  qu<e  non 
magis  credibilia  sunt,  quam  certa.  Narrat  idem 
pag.  400 prodigiosam  Sanctorum  Thebeeorum  ap- 
paritionem,  qua  imminentes  portui  inimicee  co- 
piee  territee  fuerint  et  aloco repulsee.  Nat-rationem 
in  pauca  contraho,  reticta  tamen  fide  aucfori,  qui 
vadem  allegat  preepositum  iltius  loci,  a  quo  rela- 
tionem  $e  accepisse  swibit.  Quo  tempore  Borbonii 
Romev  ceesi  Italiam  misere  populatus  inimicus 
exercitus  remeabat,  tegio  militum  ad  Portum  S. 
Mauritii^emm^.  IncoUv,  ctausisportis,  hostiob-  E 
tulerunt,  commeatumjustopretiopersotuto,  sub- 
ministraturos  se ;  at  hi  obtatis  non  acquiescentes, 
votebant  arbitrii  sui  esse  omnia  et  vi  in^umpere 
meditabantur  ,  minitantes  incotarum  sanguine 
deleturos  se  injuriam  sibi  illatam.  Pauci  admo- 
dumerant,  qui  irruentium  impetus  repetlere  po- 
tuissent,  itaque  ad  S.  Mawntxi  patrocinium  opem- 
que  confugerunt.  Aderat  destinata  ab  obsidenti- 
bus  irruptioni  hora,  cumecce  indigenee  aversam 
inimicam  aciem  seque  metu  liberos  intetlexerunt. 
Pauci  solum  remanserant  milites  commcatui 
comparando,  quicum  in  Portum  intromissi  fuis- 
sent,  confessi  sunt  cum  muris  imminerent,  audi- 
tum  intus  ingentem  armorum  fragorem,  compa- 
ruisse  supra  muros  magnum  numerum  bellato- 
rum  cum  suo  ducc  armis  candidis  iinhtt.ornm, 
terroremque  suis  incusssise. 

156  Ex  his  incotee  facile  inteltexerunt,  invo-  ^'cnctus, 
catum  S.  Mauritium  cum  sanctis  suis  Commilito- 
nibus  Theebeeis  pnesidio  adfuisse,  quare  publice 
iltis  gratiee  actee  fuerunt.  H,vc  fere  Batdesanus, 
addens,  in  eodem  toco  summa  in  veneratione  esse 
sanctasThebecorumre!r<iiaas,lipsanotheceeargen- 
teee  deauratee  inctusas,  exponique  solitas  eorum 
festo  die,  quo  etiam  idem  in  ecclesia  cetebratur, 
quod  Agauni  Offtcium.  Sanctos  nostros  singutari  F 
cultu  etiam  venerantur  Veneti.  Virnon  cruditione 
minus  admirandus,  quam  avita  nobilitate  insi- 
gnis  Fiaminius  Cornetius  tomo  ;3  egregii  Operis 
quod  Ecctesias  Vcnctas  inscripsit,pag.  379  monet 
me  parochialcm  ibi  et  antiquam  admodum  ecclc- 
siam  esse  S.  Mauritii  et  Sociorum  nomine  sacram: 
fuisse  iltamvastissimo  anni  1105  incendio  involu- 
tam,  ex  ruderibus  deinde  excitatam,  ac  rursus 
tcmporis  injuriis  ttdt<'/ii.cf.trf.am,  noro  tlaimm  ope- 
repro  majori parte  restitutam anno Domini  1580 
Cujusconsccrationissolemnia,  inquit  auctornobitis- 
simus,  xvn  Kalendas  Julii  annuo  Officio  celebran- 
tur,  eaquc  die,  cum  ad  sanctormn  Viii  el  Sociorum 
ecclesiam  pro  gratiarum  actionr  <!-■  jirn-servnta  ur- 
bis  libertate,  uterque  alerufl  efc  Majora  sodalitia  ac- 
cedant,  prius  ad  tlivi  Mauritii  teznplum  annuae  so- 
Iemnitatis  ratione  divertunt.  Condig-na  veueratio- 
nc  in  templo  noo  afleervatur  divi  Mauritii  titularifl 
martyris  os,  quod  inipsius  annua  soleinnitate  fide- 
lium  pietati  publice  exhibetur.  In  indice  totius 
Operis  remittor  adtomum  M,  inventurus  adden- 
da  atiqua,  at  is  tomus  hactenus  nobis  deest.  Ne- 
que  exiguus  cst  S.  Mauritii  et  Sociorum  Theb.vo- 

rum 


880 


GLORIA  POSTH.  SS.  MAUEITII  ET  THEB.EOR.  MM. 


ACCTORE 

J.  c. 


Rom& 


rum  cultus  in  urbe  Romana,  ubi  ut  in  ditissimo 
sacrorum  pignorum  gazophylacio  nonpaucse  il- 
lorum  sacrse  exuvise  asservantur. 

157  ReferentePiazzainHemerologio  sacro,  dies 
xxn  Septembris  solemnis  est  cum  indulgentiisple- 
nariis  in  ecclesia  sancti  Sudarii  Pedemontano- 
rumt  ad  conformitatem  cum  domo  serenissima 
Sabaudica,  ouse  S.  Mauritium  protectorem  habet. 
Ad  S.  MariamMajoremexponiturbrachiumsan- 
cti  Ducis  et  alterum  alicujus  ex  ejusdem  Commi- 
litonibus,  et  in  sacello  Paulino  caput  unius  ex 
Thebcca  Legioneanonymi.  Coluntur  etiam  Mar- 
tyresin  templo  domus  profesScV  Societatis  nostrse, 
ubi  caput  de  iisdem  sub  nomine  Zenonis,  in  cotle- 
gio  nostro  Romano,  ubi  caput  anonymi  alterius, 
ad  Divam,  quse  a  Victoria,  et  alteram,  quse  a  Po- 
pulo  nomen  habeni,  ubi  reliquise  diversse,  ac  de- 
niquead  S.  JoannemFtorentinorum,  ubipariter 
varise  Sanctorum  nostrorum  exuvise  populorum 
venerationi  exponuntur.  In  basilica  S.  Petri  sa- 
cellum  est  venerabili  Sacramento  sacrum,  ibique 
addexteram  altare  S.  Mauritio  dedicatum.kdprse- 
fatam  aram  solent  imperatores  coronari,  cum  Ro- 
mamrecepturi  auream  coronam  veniunt.  Racte- 

B  nus  fere  Piazzalaudatus.  Quam  celebris  ejusdem 
sancti  Martyris  cultus  sit  in  imperio  paulo  post 
videbimus.  Olim  autem  imperatores  ad  ejus  aram 
imperii  insignia  sumpsere,  cujus  in  bellis  insi- 
gnia  prseferre  et  protectionem  singularem  expe- 
riri  solebant . 
et  in  Siciiia  158  Habet  et  Siciliseregnum  sacras  Sanctorum 
nostrorum  exuvias:  narratenim  Baldesanus  pag . 
359,  anonymi  Thebsei  Martijris  caput  et  brachium 
debitis  testimoniis  munitum  Roma  Marsallam 
(SicilicV  civitas  est  in  valle  Mazarse)  ad  ornandam 
recens  Societati  nostrse  conditam  ibi  basilicam, 
missa  fuisse  a  P.  Jacobo  Dominichi,  provincise 
MediolanensisSocietatisnostrcVtumiemporisprse- 
posito.  Pompam,  cum  qua  sanctse  reliquise  ibidem 
exceptw  fuerunt,  pluribus  idem  describit.  Unum 
ex  illis  advertere  lubet,  episcopum  nimirum  Mar- 
sallensem  anonymis  Sanctis,  quorum  erant  exu- 
vicV,  nomina  imposuisse;  atqueillum,  cujus  caput 
nacti  erant,  appellasse  Lucianum,  alteri  vero  Ste- 
phani  nomen  indidisse.  Ceterum  nidlus  dubito, 
quin  plures  per  Italiam  Siciliamque  sanctorum 
Martyrum  nostrorum  pignorasacra  honorentur: 
at  enumerare  singula  non  minus  forte  tetricum 
esset,  quam  factu  difficile-,  itaque  ea  tantum  re- 
censui,  qucV  habui  quodammodo  obvia,  innumera 
alia  ecclesiis  variis  non  abjudicans,  et  in  Hispa- 

C  niam  t?*anseo. 

%  XIV.  S.  Mauritii  et  Sociorum 
Martyrum  anonymorum  reliquise 
ac  veneratio  in  Hispania,  Lusita- 
nia,  et  Brasilia, 

Essein  Ilispaniam  translatas  aliquas  sancti  Le- 
gionis  Thebavvtribuni  Mauritii  exuvias,  extra 
omne  dubium  est.  Etenim  Carolus  Emmanuel 
Sabaudiivduxnactus  pretiosassancti  Martyris  ex 
Agaunensi  monasterio  reliquias,  earumdem  par- 
tealiqua  gratificari  Margaretse  Austriacse,  con- 
jugi Sispaniarum  regis  Philippi  III,  cujusipse 
sororemCatharinam  uxorem  habebat,atque  itaS. 
Mauritii  cultum  promovere,  et  usque  in  ipsamHis- 
paniam  extcndere  voluit,  Iustrumentum  eade  re 
conditum  ex  authentico  ita  exhibet  laudatus  ssepe 
Baldesanus.  Nos  Carolus  Brolia  Dei  et  Apostolicae 
Kedis  gratia  archiepiscopus  Taurinensis  universis 
hasee  lecturisfideni  facinius,  nos  hodierna  die  sere- 


D 


Rrftgutff  tttt- 

tjuot  S.  Jl/nn- 

litiict  Socio- 
rum  a  Cn- 
rolo  Emmu- 
mteie 


nissimi  Caroli  Emmanuelis,  Sabaudise  ducis  et  Pe- 
demontium  principis,  jussu,  ex  ejusdem  sacello, 
in  Taurinensi  nostra  ecclesia  majori  divi  Joanms 
Baptistae  erecto,  in  quo  sacratissimaDomini  nostri 
Jesu  Christi  syndon,  et  divi  Mauntn  Iheb*»  Le- 
gionis  supremi  ducis  sanctum  corpus  (En,  lectort 
auod  toties  et  monuimus  et  monemus,  quam  so- 
lemne  sit,  sacras  aliquas  reliquias,  maxime  si 
paulo  notabilioressint,  Corpus  vocart)  pie ■  et  reli- 
giose  asservantur,  ex  theca  argentea,  ipsius  dm 
Mauritiicostamr^rwm^m^copn^^omsnum 

94.  productum,  dubium  utcumque  ingerit,  an  et 
tec/w^m^mjunammanibusnostrisextraxisse; 
tum,  canonicis  ejusdem  ecclesias  majons  annuenti- 
bus  ex  argentea  statua,  ubi  ad  latus  majons  altans 
sancti  Secundi,  ejusdem  Thebae»  Legionis  producis, 
corpus  est  constitutum,  ex  majori  digito  pedis  arti- 
culum  unum  eruisse. 

160Adhsec,  patribus  Societatis  Jesu  assentien- 
tibus,  quorum  in  templo  tres  Thebseae  Legioms 
priraarii  milites  Taurinensisque  hujus  urbis  patro- 
ni  Solutor  ,  Adventor  et  Octavius  singulan  pie- 
tate  excoluntur,  ex  ahenea  et  aurata  arca,  in  qua 
eorum  corpora  servantur,  tres  digitorum  articulos 
desumpsisse.  Demum  ex  sacra  sedicula,  m  sere- 
nissimi  ejusdem  ducis  palatio  extructa,  caput  ex- 
traxisse  unius  ex  iis  virginibus,  qua  cum  diva  Ur- 
sula  martyrio  coronatae  fuerunt,  cujus  nomen  ob 
vetustatem  est  deletum,  nec  non  crus  ex  commi- 
litonibus  S.  Gereonis,  Thebssae  Legionis  tribuni 
qui  apud  Coloniam  martyrii  palmam  sunt  assecuti. 
Hic  narratur,  quomodo  hse  reliquise  Taurinum 
pervenerint,  post  quse  ita  prosequitur  instrumen- 
tum:  Quibus  omnibus  Sanctorum  reliquiis  manu 
nostraexprEedictissacrislocis  desumptis,  cum  se- 
reniosimus  dux  ncster  (proutnobis  significavit)  do- 
nandam  statuerit  Catholicam  majestatem  Mariae 
Margaritae  Austriacae  Hispaniarum  reginaa,  nos,  di- 
scussis  omnibus  iis,  quibus  verae  ac  certae  esse  asse- 
runtur  prsedictae  reliquiae,  eas  pio  cultu  ab  omnibus 
venerandas  esse  affirmamus,  nec  cuiquam  licere  in 
dubium  revocare,  an  veraesint. 

161  Cum  vero  a  perillustri  domino  Petro  Leonar- 
do  Roncassio,  Castri  Argente  domino  et  serenissi- 
mo  duci  nostro  primo  a  secretis,  in  Hispaniam  sint 
deferendae,  Catholicaeque  reginfe  tamquam  pretio- 
sissimum  munusofferendae,  nosmanunostrapropria 
eas  in  cristallinam  capsulam  inclusimus,  aurogem- 
misque  constructam,  et  adamantibus,  pyropis,  sma- 
ragdis  aliisque  pretiosis  lapillis  ornatam,  quam  ca- 
psulam  in  aliam  rubro  holoserico  coutectam,  et  no- 
stro  sigillo  munitam,  et  hanc  tandem  in  aliam 
ligneam,  serenissimi  nostri  ducis  sigillo  item  obsi- 
gnatam  denuo  inclusimus.  Quse  omnia,  quo  firmis- 
sima  sint  ,  conscribendas  curavimus  has  litteras, 
nostra  et  ejus,  qui  nobis  est  a  secretis,  manu  obsi- 
gnatas,  sigilloque  nostro  archiepiscopali  impressas. 
Taurini  primo  die  Cal.  Octobris,  anno  a  Christo 
nato  millesimo  sexcentesimo  tertio.  Carolus  Tau- 
rinens.  archiepisc.  SanctcV  hse  reliquise  inclusse 
capSce  pretiosissimse,  quam  pluribus  describit 
idem  Baldesanus,perlatse  fuerunt  in  Hispaniam; 
an  inter  sacrum  aulse  thesaurum  repositse,  an 
potius  alicui  deinde  ecclesise,  serenissimse  regi- 
nse  dono  cesserint,  non  legi.  Tamayus  in  suo  Mar- 
tyrologio  non  contentus  de  more  sacri  corporis 
magni  Thebseorum  Ducis  partes  aliquas  Hispa- 
niarumecclesiis  vindicare;  maluit  relationes  alias 
suspectas  et  futiles,  quam  debitis  testimoniis  mu- 
nitas  adoptare. 

162  Miror  tamen,  illum  non  hic  martyrii  pa- 
Isestram  totamquesanctam  Thebseam  Legionem  in 

Hispaniam 


cum  tcstimo- 
niis  trans- 
missx 


E 


in  Hii 
niam. 


DIE  VIGESIMA  SECUOTA  SEPTEMBRIS. 


m 


A 

Tamayus  in 
Martyrolo- 
gio  Eispani- 
co  perperam 
titat 


B 


Bollandum 
pro  asscren- 
do  corpore 
S.  Maurilii 


ccclesivMan 
resann-,  ubi 
non  sunt 
nisi  exiguse 


Hispaniam  transtulisse.  Tamayo  favere  hic  Not- 
kerusutcumquepoterat.  Etenim  Notkerus  hodier- 
num  elogium  ita  orditur  :  In  Hispaniis  urbe  Se- 
duno,  loco  Acauno,  sanctorum  martyrum  Mauricii 
etSociorum  ejus.  Mendum  quidem  hic  agnoscunt 
omnes,  at,  quipatriae  suse  immodice  studens,non 
raro  contra  antiquorum  omnium  et  recentiorum 
asserta  novas  ibi  urbes,  regiones,  provincias  ex> 
cogitavit,  saltem  tutius  hic  mendosum  Notkeri  te- 
stimonium,  quod  nescio,  an  ex  ullis  ejusdem  Mar- 
tyrologii  antiquis  exemplaribus  corrigatur,  sequi 
poterat.  Quamquam,  Notkerum,  opinor,  non  vidit, 
vel  a  Lucio  Dextro  in  Hispaniis  locum  paUestrse 
assignatum  non  invenit,  et  ipse  tot  novas  colo- 
nias  in  illam  forte  invexerat,  ut  huic  figendee 
ager  spatiumque  deessent.  Itaque  contractas  nar- 
rationi  Martyrii  maluit  talem  Annotationem  sub- 
nectere.  Venio  ad  probationem  de  existentia  sacro- 
rum  pignorum  S.  Mauritii  apud  Athanasiam  seu 
Manresam,  in  principatu  Cathalonise,  quam  nobis 
suppeditarunt  Antonius  Vincentius  Domenec  Hist. 
SS.  Carthalon  Iib.  i  fol.  86  col.  3.  P.  Joannes  Bollan- 
dus  in  Actis  SS.  tom.  2  fol.  360,  ubi  translationis 
Actahujus  sancti  Martyris  cum  S.  Eructuoso  et  So- 
ciisad  amussim  recensentur. 

163  Hactenus  diceres,  Tamayum  non  nisi  par- 
tes  aliquas  de  corpore  Thebseorum  ducis  Manre- 
sarne  ecclesise  asserere,  at  quantas  illi  vendicet, 
sicpergens  dbunde  innuit :  Non  me  latet,  quod  in 
Kalendariis  perpetuis  S.  E.  Toletanse  dicitur;  scili- 
cet  in  sacrario  illius  metropolicae  ecclesiae  asser- 
vari  caput  S.  Mauritii,  et  in  conventu  S.  Josephi 
monialium  Abulensium  Excalceatorum  Carmelita- 
rum  custodiri  corpus  ipsius,  ut  ego  pluries  vidi,  et 
apud  me  translationis  authenticum  testimonium 
adest,  quia  credoibidem  aliquot  reliquias  inesse,  at 
caeterum  corporis  apud  Manresam.  Itaque  conten- 
dit  Tamayus,  tam  ingentem  parteni  corporis 
S.  Mauritii  ibi  asservari,  ut  reliquis  etiam  Hispa- 
niarum  ecclesiis  nonnisi  aliquotex  illo  reliquias 
relinquat.  Primo  Bollandum  nostrum  audiamus 
quem  tam  speciose  citat.  Is  loco  citato  narratio- 
nes  translationum  S.  Agnetis  ex  Domenecco  con- 
trahit,ut  in  fronte profitetur.  Postquam  retulit, 
quomodo  Sanctse  corpus  Viennam  a  Guilielmo 
Guilielmi,  istius  urbis  comite,  ex  Oriente  perla- 
tum  esset,  sic  prosequitur  :  Tertia  (translatio  re- 
liquiarum  S.  Agnetis)  Castella?  regis  ejusque  fra- 
tris  Toletani  prsesulis  rogatu  per  legatos  summa 
Guilielmi  comitis  largitate,  facta  est. 

164  Nam  cum  ossium  partem  insignem  oratum 
venissent,  pleraque  data  sunt,  retenta  solum  istic 
parte  exigua,  additaeque  D.  Mauritii  Thebasorum 
Martyrum  priucipis  reliquise.  Legati ,  superatis 
Pyrenseis,  mag"nis  itineribus  confecti,  ad  vicum 
S.  Eructuosi,  media  leuca  ab  oppido  Manresa,  in 
coenobio  instituti  Benedictini  cum  consedissent,  cu- 
perentque  a  via;  labore  recreari,  correpti  morbo 
plerique  ibi  exstincti  sunt.  Reliqui,  depositis  in 
ea  sede  reliquiis  his,  sanctorumque  Eructuosi,  Eu- 
logii,  Augurii,  quas  a  Tarraconensibus,  dum  in 
Galliam  proficiscerentur,  impetrarant,  spe  ducti, 
fore  ut  deinde  ex  eo  loco  et  contempto  et  devincto 
Bomanse  Ecclesise,  facilius  reducerentur ,  quam 
si  Manresae  collocavissent,  domum  profecti  sunt. 
Anno  Christi  mccclxxii  senatus  Manresanus,  magna 
ante  contentione  conatuque  consumpto,  demum  a 
Guidone  Portuensi  episcopo  summique  Pontificis 
in  Aragonia  legato  a  latere  potestate  impetrata, 
xxx  Augusti,  magno  apparatu,  frequentissimapro- 
secutione,  Manresam  SS.  Fructuosi,  Eulogii,  Augu- 
rii,  Mauritii,  Agnetis  ossa  deportavit.  Narrantur 


«C!OU 

J.  C. 


incertx.  To- 
letani  non 
rjus,  ied  ali- 
cujuseSociis 


deinde  miracula  aliqua  ct  beneficia,  qute  in  illa 
translatione  contigerunt,  neque  verbum  utterius 
ullum  de  S.  Mauritii  corpore  et  reliquiis  movet 
antesignanus  noster,  nec  suum  de  tota  hac  nar- 
ratione  judicium  promit. 

165  Atque  heec  sunt,  Tamayojudice,  quieposses-  «mct,  Ducu 
sionem  corporis  S.  Mauritii  luculenter  Manresanee  re/*/u"  -* 
civitati  asserunt,  et  tamen  essent  omnino  verissi-  ,{uidem  *"* 
ma,  etiamsinon  nisi  pilus  unicus,  vel  minimum 

saltem  ossis  fragmentum  eo  delatum  fuisset.  Fa-  ' 
teor,  Domeneccus  ab  illo  laudatus  pagina  85  his 
verbis  Hispanice  narrat,  quomodo  legati  S.  Mau- 
ritii  reliquias  obtinuerint  :  Et  ut  sacrum  corpus 
sancta;  virginis  (Agnetis)  alii  Sancti  comitarentur, 
nesciens  (Guilielmus  comes  Viennensis)  illos  (lega- 
tos)  obtinuisse  ossa  vel  cineres  S.  Eructuosi  ejusque 
diaconorum,  dedit  ipsis  illud  gloriosi  S.  Mauritii, 
mortui  in  Gallia  cum  Legione  Theba^a  pro  confes- 
sione  fidei,  octo  milliaribus  a  fluvio,  cui  nomen 
Rose;  undepost  multas  translationes  delatum  fuit 
"Viennam,  depositumque  ibidem  cum  SS.  Agnetis  et 
Antonii  confessoris  exuviis.  At  tales  ineptias  ocu- 
latus  Bollandus  procul  dubio  advertit,  maluitque 
tacite  corrigere  etpreeterire,  quam  critica  obser- 
vatione  explodere.  Perperam  igitur  Tamayus  E 
pro  confirmanda  tabula  Bollandi  suffragium  al- 
legat.  Ex  iis,  quse  nos,  tum  de  Vienyicnsibus  sa- 
cris  cimeliis,  tum  de  S.  Mauritii  exuviis,  per  va- 
rias  ecclesias  sparsis,  animadvertimus,  abunde 
liquet,  Hispanos  a  Viennensi  comitecorpus,  quod 
non  habuit,  accipere  non  potuisse,  atque  adeo  nec 
possidere. 

166  Partem  aliquam,  quamvis  forte  non  ma- 
gnam  debitoque  destitutam  testimonio,  non  abju- 
dicamus  Manresianis,  nec  tamen  etiam  iltisasse- 
rimus,  cum  causa  illorum  niti  videatur  soiis  Do- 
menecci  verbis,  cujus  erro?*es  in  paucis  verbis 
allatis  nonpaucos  mitto  castigare,  ut  ad  Toleta- 
nos  progrediar.  Illi,  ut  ait  superius  Tamayus, 
capite  $.  Mauritii,  in  sacrario  metropolitanie  eccle- 
sias  asservato,  gloriantur.  Circa  hsec  sufficiet pro- 
tulisse  monumenta  illius  ecclesiec,  cum  unius  alte- 
riusve  scriptoris  Hispani  testimonio.  Inter  Officia 
propria  Sanctorum  Toletamv  ecclesuc,  quw  an- 
no  1607  Madriti  impressa,  etjussu  illustrissimi 
Cardinalis  de  Quiroga  et  Rojas  archiepiscopi  To- 
letani  edita  sunt,  h&c  est  ad  xxn  Septeynbris  ru- 
brica  :  In  matrice  fit  de  SS.  Mauritio  et  Sociis  Olfi- 
cium  duplex,  eo  quod  in  ea  habeatur  caput  unius  ex  y 
Sociis  ejus.  Similia  eodcm  loco  repetuntur  in  ejus- 
dem  ecclesicV  Officiis  jussu  Eminentissimi  Cardi- 
nalis  Zapatw,  Toletani  archiepiscopi,  anno  1638 
ibidem  recusis.  Antonius  de  Quintanaduenas,  So- 
cieiatis  nostrze  auctor,  in  Sanctis  Toletanis  idem 
testaturpagM)h,  hcvc  scribens  Hispanice,quie  La- 
tine  reddo  :  Ad  regna  diversa  variasque  ecclesias 
Christiani  orbis  dispersoe  sunt  Sanctorum  illorum 
("2Vie&^orMmJreliquia;,uttestanturhistorici.Obtigit 
caput  unius  ex  illis  sancta;  ccch  ,si;r  Toletana;.  Serva- 
tur  et  cum  veneratione  colitur  in  ejus  sacrario  custo- 
diturquecumdecorc  et  in  dccenti  herma  argcnteo. 

167  Celebratur  titulo  possessionis  illius  festum  caputobti 
S.  Mauritii  et  omnium  Martyrum  Legionis  ejus,  ut 
proprium  ritu  duplici  ex  facultate  ecclesiis  Ilispa- 
nite  concessa  a  Gregorio  XIII  Poutificg.  Indicat 
ibidem  in  margine  inter  auctores,  qui  de  reli- 
quiis  illis  egerunt,  Blasium  Ortizium  Templi 
Toletani  cap.  25,  ubi  is  ita  habet,  pagina  apud 
me  63  :  Asservantur  etiara  in  dicto  sacrario  (eccle- 
site  Toletanse)  quatuor  capita  :  duo  ex  undecim 
mille  virginum  numero  :  tcrtium  S.  Mauricii,  in 
ejusdem  dimidiata  statua  ex  argento  eflicta.  At 

hsec 


nuerunt.  !n- 
rrrln  sunt 
etiam,   qux 
>!■  '  /usiiem 
corporcAbu- 
U 


:>s:! 


GLOBIA  POSTII.  SS.  MAURITIO  ET  TIIEB/EOR.  MM, 


AUCTORB 

J.  c. 


profcrunt. 
E$curit>lin- 
$es  eodem 
eiiam  glo- 
rianlur, 
t/uod  vtdetur 
Vimptna 

B 


h.vc  contra  Officiorum  propriorum,  et  Quinta- 
naduenas,  qui  hsec  ipsa  consuluit,  auctoritatem 
ull„-ari  nos  non  debent,  nec  asserto  Tamayi  pon- 
dus  addcrepossunt.  Ceterum  translationis  harum 
sacrarum  retiquiarum  meminit  Domeneccus  lau- 
datusad  xxx  Augitsti,  ut  dictum  est  in  Opere  no- 
stro  inter  Prxtermissos,  ad  prsedicium  diem.  De 
S.  Mauritii  sacrisexuviis,  quse  Abulse  servari  asse- 
runtur,  sic  scribit  Hispanice  Guilielmus  Gonzales 
Davila  in  Theatro  ecclesiastico  ecclesiarum  Hispa- 
nise  tom.  2  pag.  211  in  ecclesia  Abulensi :  In  con- 
ventu  S.  Josephi  Carmelitarum  Excalceatarum  cor- 
pus  S.  Mauritii  martyris.  Vellem  Tamayus  nobis 
exhibuissei,  quodprse  ocidis  habuissese  testatur 
in  Martyrologio  ad  hunc  diem,  translationis  hu- 
jus  insirumentum  autheniicum,  ut  tutius  de  sa- 
cris  reliquiis  judicare  licerel. 

168  Nihil  de  illis  alibi  habui  obvium,  quapro- 
pter  soium  indico,  vel  exiguam  partem  corporis 
sancti  Thebseorum  Ducis  ibi  servari,  vei  alterius 
sancti  Martyris,  forte  ex  Legione  Thebsea  Mi- 
titistcorpus  S.  Mauritii  credi.  Inter  insirumenta, 
quse  Pinius  noster  in  Hispania  anno  1722  exscri- 
psitex  Lipsanologio  Ms.  regalis  monasterii  Escu- 
rialensis  non  pauca  invenio,  quse  huc  pertinent. 
Primum  est  testimonium  tale  :  Ego  frater  Con- 
radusObcrich,  Prior  couventusVimpinensis,  notum 
facio  omnibus  inspecturis,  quod  reliquiae  hae,  quas 
illustri.ssimffi  doinime  Mariae  Manriquez  dono  dedi, 
verum  corpus  S.  Mauritii  sint.  Id  ut  certum  sit, 
ab  antecessoribus  nostris,  viris   sanctissimis,  me 
audivisse  profitcor.  Quocirca  ne  ulli  hoc  dubium 
adferret,  duobus  sig-illis,  monasterii  scilicet  et  Prio- 
ris,  confirmare  volui.  Actum  Vimpinffi  xxi  die  Julii 
anno  Mui.xx.  Notat  Pinius  haberi  hsec  Entreg-a  I 
fol.  8,  ubi  Entrega,  opinor,  Donationem  seu  in- 
strumentum   Donationis  signiftcat.   Est   autem 
Vimpina,   incolis  Wimpfen,  urbs  Germanise  in 
Suevia  provincia,  ad  Necarum  flumen,  ubi  Coc- 
carum  et  Jaxtum  fluvios  recipit,  imperiaiis  et 
libera,  quse  jam  a  senescente  secuio  decimo  sexto 
post  varias  turbas  hsereticis  cessit  et  per  magi- 
stratum  Lutheranum  regitur. 
aeeepium,         169  Apud  Franciscum  Petrum  in  Suevia  Eccle- 
tuntquafor-  siastica  invenio,  Vimpinse  monasterium  esse  ce- 
lebre  etantiquum  Ordinis  S.  Dominici,  cujus,  ni 
fatlor,  Priorfuit  iste  Conradus  Oberich.  Quomodo 
a  Maria  Manriquez  sanctum  corpus  ilhtd  ad  re- 
C  gaie  Escurialense  coenobium  transierit,  incom- 
pertum  habeo ;  vix  tamen  ditbito,  qitin  idem  illud 
sit,  de  qitoin  descriptione  illius  monasterii Fran- 
ciscusdetos  Sanctosiuecscribit  Hispanice pag.  37, 
qu;r  Latinafacio  \  Tertium  corpus  (inter  illa,  quse 
ibidem  visuntur  integra)  est  S.   Mauritii,  fortis- 
simiThebaiorum  ducis.  Houoratur  in  arca  ex  me- 
tallo  deaurato,  argento  et  ervstallo  multura  pretiosa, 
estque  ex   primis  thesauris,   quibus   ista  ecclesia 
ditata  est,  habetquc  etiam  peculiare  sacellum  in 
isto  templo.  Eadem  2)rorsus  refert  Josephus  Si- 
guenca  in  Historia  Ordinis  S.  Hieronymi  lib.  4. 
pagina  apud  me  S22.  Neuter  tamen  horum  au- 
ctoram   uspiam,   quod  sciam,    nos  docet,   unde 
corpus  illud  prius  acceptum  fiterit,   mirorque 
Tamayum,  qui postremo  laudatum  freqitenter  ci- 
tat,  hujus  rei  nidlam  meniionem  facere.  In  in- 
Strumentis  a  Pinio  exscriptis  ex  taudato  superius 
I-ipsanologio  Ms.,  undealiquid  forte  lucisjn  hisce 
tenebris  affulgebit,  siclego Hispanice:  Entrega  1, 
signato  fol.  51.  Remisit  Hcmandus  de  Virviesca 
(prssfBOtus  thesauro  regio,  ut  in  eodem  Ms.  fol.  42 
dicitur)  sanctas  reliquias,  quas  domiua  Anna  re- 
g'ina  nostra  dedit  et  obtulit  huic  ecclesia*,  cum  ad 


!•■  utiiu*  r;  I 

ttiam  ]itu- 


illam  majestas  ejus  venisset  xxiv  mensis  Maji  an-  D 
ni  mdi.xxii  :  Uuumcorpus  S.  Mauritii  Thebreorum 
Martyrum  ducis  et  prsefecti,  et  sunt  pra^dicti  cor- 
poris  trecentfe  et  octog-inta  quinque  partes  ossium 
diversaa  magmitudiuis. 

170  Addit  Pinius,  in  eodem  Ms.  sic  notari  %n  cxSocns 
margine  :  Ex  novem  craniis,  (Hispanice  enim  est 
Nueve  cascos)  quas  sunt  inter  illa  ossa,  compouitur 
caput  heteromallo  rubro  (vulgo  Cramesino)  et  au- 

reis  flmbriis  adornatum,  et  omnia  reliqua  ossa  or- 
nantur  et  involvuutur  chartfe  spissiori  cum  aureis, 
argenteis  sericisque  fimbriis,  ut  videntur  hodie  in 
eadem  capsa.  Ex  hisce primo  statim  intuitu  cerni- 
tur,  quale  corpus  illudsit,  quodS.  Mauritii  credi- 
tur,  acervum  scilicet  sacrorum  ossium  non  ejus- 
dem,  sed  diversorum  Sanctorum,  forte  Marty- 
rum,  etiam  Thebseorum,  quorum  faciie  ex  vicina 
Helvetia  sacras  aliquas  exuvias  obtinere  potuit 
monasterium  Vimpinense  Ordinis  S.  Dominici. 
Quse  ejusdem  Prior  in  testimonio  superius  pro- 
ducto  allegat  pro  asserenda  traditione  corporis 
S.  Mauritii,  nullo  modo  sufficiunt,  ut  iili  tuto  sub- 
scribamus  :  etenim  hujusmodi  traditioni,  quse, 
cumcsenobiumiliitdnonanteannumY&ffiexortum 
sit,  non  nisi  novitia  esse  potuit,  et  nuilo  nititur  j; 
testimonio,  parum,  imo  nihil  tribui  potest,  cum 
aiiunde  certissimum  videatur,  partes  corporis 
plurimas  alibi  servatas  et  honoratas  fuisse.  Ha- 
buerit  igitur  laudatus  prior  coagmentata  aliqua 
diversorum  Thebseorum  Martyrum  (quod  ipsum 
tamen,  an  verum  est,  certo  edicere  non  possum) 
ossa,  quse  et  unum  corpus  credi  coeperint,  et 
S.  Mauritii  ducis  nomen  induerznt.  Grassabatur 
hsereticorum  in  sacras  reliquias  sacriiega  rabies 
circa  tempus,  quo  facta  donatio  signatur. 

171  Hunc  sacrum  thesaurum  eorum  furoribus  coagmcntuta 
ereptum  forte  voluit  taudatus  Prior,  atque  ideo 
lubentius  Marise  Manriquez  in  Hispaniam  ave- 
hendum  concessit,  a  qua  deinde  ad  sacra  auise  re- 
gise  cimelia  accedere,  vei  ad  ipsum  prsefectum 
Hernandum  de  Verviesca  transire  potuit.  Cete- 

rum  in  iisdem  Pinii  apographis  binse  insuper 
S.  Mauritii  reliquise  ex  Lipsanologio  Escuriaiensi 
meynorantur.  Verba  Hispanica  rursum  Latine 
reddo  :  Eol.  45.  Item  os  brachii  S.  Mauritii...  inclu- 
sum  lipsanothecaB  figurae  ejusdem  ossis,  cum  qua- 
tuor  pedibus  figura^  animalium.  Capsa  tota  est  ex 
argento  deaurato,  et  in  clausura  argentea  spectatur 
inscriptio,  qua3  dicit  :  Hoc  brachium  S.  Mauritii 
fieri  fecit  "Wencislaus  III  anno  i.  Observat  post  E 
hsec  Pinius,  os  iltud  brachii  S.  Mauritii  inter 
alias  reliquias  missum  esse  ab  imperatore  Maxi- 
mitiano  II,  per  baronem  Dietristan,  majorem- 
domus  serenissimorum  principum  Rudotphi  et 
Ernesii  filiorum  ejus.  Deinde  rursus  ex  lauda- 
tis  instrumentis  prosequitur  Hispanice  :  Traditse 
sunt  Priori  fratri  Hernando  civitatis  Reg-ice  et  de- 
putatis  ejusdem  conventus  per  manus  Hernandi  de 
Virviesea,  prsefecti  thesauro  suse  majestatis,  die 
vin  Aprilis  anni  mdlxxii.  Hicne  de  reliquiis  supe- 
rius  memoratis,  an  de  osse  brachii  tantumsermo 
sit,  nescio;  athoc  certe  primum  tuto  locumoccu- 
parepotestinteromniasacracimelia,  quse  S.  Mau- 
ritii  esse  ibidem  feruntur.  Semiari  in  eodem  sa- 
crario  piurimas  alias  sacras  reiiquias  sanctorum 
Thebieorum  martyrum  anomjmorum,  asserit  ex 
Seguenga  laudatus  supra  Franciscus  de  los  San- 
ctospaginaW. 

172  Uterque  hic  scriptor  iisdem  iterum  pene  inregio 
vey^bis  de  capitequodam,  inter  sacra  lipsana  asse?--  Escurhimi 
vato,sicfere  loquitur:  Interthesaurum  monasterii  cwnob,° 
regii  Escurialensiscaput  est  argenteum,  diadema- 

te 


nssa.  Osh-ir 
vflii  aliarjue 
Thchxorum 
reliquix 


Ulissiponc 


«  m  Brasi- 
Ua. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBMS 

A  teornatum,  inquoauratis  littcris  legitur,  Caput 

sancti  Laurentii.  Antiquitas  fabricJ  et  testimo- 

niuminscnptum  faciunt  magnam  probationem, 

esseidrevera  S.  Laurentii,  quamvis Philippus  II, 

e)usdem  monasterii  fundator,  qui  cum  tanta  sol- 

ticitudine  conquisivit  S.  Laurentii  reliquias,  cen- 

suent,  id  non  tam  certum  esse,  quam  appareret, 

nisi  forte  esset  alicujus  e  Legione  Thebsea  Socii 

S.  Mauritii,  cujusid nomenesset.Merito sane pru- 

dentissimus  rex  arbitratus  est,  dubium  saltem 

esse,  an  caput  illudesset  S.  Laurentii,  sui  et  mo- 

nasterii  Escurialcnsis  patroni,  licet  id  atiquod 

forte  testimonium  assereret;  at  ignoro,  quareex 

hoc  dubio  suboriri  aliud  debuerit,  an  scilicet  esset 

Martyris  Thebsci potius ,quam  alterius cujuspiam 

Sancti.  Inter  Pinii  schedas  altera  est  ex  Lipsano- 

logiojam  ssepe  laudato  exscripta,  ubi  tertio  loco 

mter  regii  monastcrii  thesaurum  recensetur,  Ca- 

put  alterius  Martyris  exLegione  S.  Mauritii  positum 

in  theca,  quae  ecclesiam  cum  capitellis  refert.  Vnde 

caput  illud  impetratum  sit,  docet  Otho  Trusches 

episcopus  Albanensis  et  S.  R.  E.  Cardinatis,  de 

Augusta  nuncupatus,  in  testimonio  relato  in  eo- 

B  dem  Lipsanologio,  unde  decerpo,  quse  huc  spe- 

ctant :  Prffiterea  etiam  reverenda  et  illustris  comi- 

tissadeReychenstain,abbatissavenerabilismonaste- 

rii  S.  Csecilias,  ejusdem  civitatis  Coloniensis,  misit 

unum  sanctum  caput  ex  societate  S.  Mauricii  mar- 

tyris,  et  unum  sanctum  caput  ex  societate  S.  Gereo- 

nis.  Litterse  hse  notaise  sunt  Romse  anno  Domini 

1570  die  i  mensis  Januarii,  ex  quibus  mwsus  du- 

bitari  merito  potest,  an  non  sint  alicujus  ex  Mar- 

tyribus  in  Germania  passis. 

173  Lusitania  magni  Thebseorum  Ducis  sacris 
exuviis  etiam  gloriatur,  sed  parcius,  nec  immeri- 
to;  etenim  inter  divitem  thesaurum  sanctorum  os- 
sium,  quem  a  Rudolpho  II  imperatore  et  Maria 
ejusmatre  impetravit  Joannes  Borgia,  et  deinde 
debite  ab  archiepiscopo  Michaete  de  Castro  reco- 
gnitum  et  confirmatum  ecclesise  domus  professse 
Ulissiponensis  Societatis  nostrse  dedit,  memoran- 
turin  etencho,  quem  tom  2  Januarii  pag.  §\\et 
seqq.exhibetBoilandus,%.  Mauritii  reiiquisc  feretro 
\Oinsote7nnitranslatio7ieadlatce,cumcapiteunius 
ex  sanctis  martyribus  Sociis,  et  retiquiis  S.  Can- 
didi  martyris  et  S.  Acacii,  socii  S,  Victoris,  quipro 
1  Thebseis  habentur.  De  SS.  Candido  et  Victore  diver- 
sis  §§  speciatim  agimus,  quos,  si  lubet,  lector  con- 
sule.VerenenominatorumSanctorumiilorumThe- 
bseorum  sint  hse  sacrse  exuvise,  an  potius  atiorum 
synonymorum  Martyrum,  enucleate  dicere  non 
possum;  certe  S.  Acacium  inter  Thebseos  nusquam 
alibi  nominatum  invenio.  Locum  hic  etiam  suum 
postulat  cultus  sanctorum  Thebseorum  Martyrum 
ad  novum  orbem  et  ditiones  Lusitanorum  trans- 
vectus. Est  inBrasilia  oppidum  invigesimo gradu 
iatitudinis  Austratis  in  ora  maritima  situm,  quod 
asancto  Spiritunomenhabet.  Ibi  sub  finemseculi 
xvi  septem  aut  octo  patres  Societatis  nostrse  du- 
cendis  ad  veram  fidem  barbaris  operam  Apostoli- 
cam  navabant. 

17-4  In  sex  Brasiliensium  circumjacentibus  op- 
pido  pagisjam  ab  illo  tempore  Christianorum  de- 
cem  millia  numerabantur ,  quorum  tanta  erat 
pietas  atque  fiducia  in  Deum,  ut  miraculis  com- 
pensari  meruerit.  P.  Petrus  Jarricus  in  The- 
sauro  Indiarum  tom.  i  cap.  SQpag.  apud  me  403 
nonnulla  recenset,  et  inter  illa,  quee  S.  Mauri- 
tii  invocato  patrocinio  ad  ejus  sacras  reiiquias 
obtenta  sunt,  quseque  huc  ex  ilio  transfero. 
Sic scribit :  In  templo  Sociorumparsestreliquiarum 
S.  Mauritii,  ThebaBorum  Leg-ionis  ducis;  has  Bra- 
Septembris  Tomus  VI. 


AGC70M 

J.C. 


E! 


sih  mag-no  honore  prosequuntur  earumquc  (irno 
pottus  Sancti,  quem  in  illis  venerantur)  opem 
sajpe  m  suis  necessitatibus  experiuntur.  Numquam 
emm  illaa  in  supplicatioue  ad  pluviam  obtinendam 
deferuntur  (deferuntur  autem  Baspius)  quin  co- 
piosa  «Blo  descendat  pluvia  Nec  communi  mo- 
do  Martyr  necessitati  subvenit,  sed  et  private, 
ut  ex  eo,  quod  sequitur,  apparebit.  Erat  in  Brasi- 
liensium  pag-is  quidam  ex  optimatibus :  hie  wger 
ad  templum  se  deferri  postulat,  illius  nomini  di- 
catum,  cujus  cum  reliquias  magna  animi  pietate 
exosculatus  esset,  sanus  et  restituta  valetudiue  do- 
mum  rednt.  Anno  md  undenonag-osimo,  cum  ma- 
g-nopopuli  concursu  ac  frequentia  festum  Martyris 
ag-eretur,  puer,  qui  in  sublimem  queuidnm  locum 
celebritatem  spectaturus  ascendcrat,  derepente  in 
lapidum  acervum  corruit;  omnes  eum  colliso  pu- 
tabant  corpore ;  sospes  et  integ-er  apparuit,  idque 
non  sme  sing-ulari  sancti  Martyris  auxilio;  de- 
cidens  enim  illius  opem  auxiliumque  invocarat. 
Sed  in  accepti  bencficii  signum,  lineam  quamdam 
rubicundam,  cinguli  instar,  corpori  circum(1Uaque 
inhajrentem,  Deo  sic  permittento,  retinuit.  Hisce 
superaddii  Baidesanus,  S.  Mauritium  a  Brasilis 
in  proteciorem  electum  fuisse.  In  Europam  re- 
meemus  et  sanctorum  Martyrum  per  Galtias  cut- 
tum  examinemas. 


%  XV.  Antiqua  erga  Sanctos  The- 
baeos  veneratio  Viennensium  et 
Turonensium.  Discutiuntur  as- 
serta  de  ampullis  Turonensi,  An- 
degavensi  et  Condatescensi. 

Metropolitanse  ecclesise  has  S.  Mauritii  nomine  Turonentit 
insignitse  et  consecratse  anliquitus  fuerunt.  «Wmtwn- 
Tiwonensis  nomen  S.  Mauritii  amisit  quidcm,  sin-  "'* 'r'!"lu 
gularem  tamen  erga  sanctos  Martyres  veneratio-  f^"0  ^" 
nem  retinuit.  Vienncnsis  metropolitana  usque  ho- 
die  sanctiDucisnomenobtinet,  nec  minus  celebris 
ejus  est  ibidem  cultus.  Utrsequc  ecclesia*  Theb.vo-  p 
rumMartyrumretiquiisgloriantur,dequibusmox 
erunt  dicenda  atiqua.  §  i  hujus  Gloriw posihumm 
jam  observavimus  qusedam  pertinentia  ad  tradi- 
tiones  Viennensium,  advertimusque,S.  Mauritii/t- 
psana  a  S.  Eoaldo  verisimiliusprimum  eoperlata 
fuisse  circa  initium  seculioctavi,  quoetiam  Vien- 
nensis  basiiica  S.  Mauritii  appellari  ccepit,  et  San- 
ctorum  Machabccorum  nomen  amisit.  De  h  isplura 
qui  desideraverit,  adeat  Opusnostrum  tom.  ZJu- 
liipag.  484  et  seq.,  ubi,  quic  ad  S.  Eoaldum  spe- 
ctantfSolierius  examinavit.  In  Breviario  ecclesise 
Viennensis,  anno  Domini  1522  typis  excuso,  ad 
diem  xxvi  Ovtobris  est  Qfficium  novem  Lectionum 
sub  hoc  tituio  :  Revelatio  SS.  Mauritii,  Exuperiiet 
Candidi.  In  eo, licet  totum  sit  cum  Antiphonis,  Ver- 
sibus  et  Responsoriis  proprium,  nihit  occurrit  de 
Viennensium  traditione ,quamadoptavit  Lievreus, 
et  nos  §  i  excussimus :  soium  Responsorium  post 
Lectionemnonam,  reliquiarum  S.  MnmiiWhisver- 
bis  mentionem  facit.  Felix  locus  ^aunensifl  tot 
Sanctorum  pleuus  reliquiis.  Quorum  multisetim- 
mensis  sigrnis  ful^et,  g-audet  suffrn$riis.  Et  insi^uis 
urbs  Gallia,1,  Vienna  vocata,  sacro  Ducis  militis  ca- 
pite  dotata ;  qusc  profccto  saniora  sunt  iis,  quse 
Lievreus  ac  dcinde  etiam  Saussayus  de  adnatan- 
tibus  ct  ex  Rhodani  fluctibus  cxceptis  a  S.Pascha 


53 


sio 


GLORIA  POSTII.  SS.  MAURITII  ET  THEB.EORUM  MM. 


IVCTORK 

J.C. 

Pars  cnpilit 
Sancii  Dacis 
Vicnnx  ser- 
vatur  cum 
nliit  ejusdem 


B 


minus  nola- 
bitibu*  et 
ccrtis  reli- 
fjuiis. 


Turonentiwn 
traditio 


384 

siosacrisMartijrunfcimeliiscommemorant. 

17<>  Dies  xwi  Octobris  celebritati  speciatim  de- 
signatus,  quo  tempore  fuerit,  non  invenio,  uti  nec 
quare  Revelationis  titulo  insignitus  sit  Idne  ad 
revelata  S.  Theodoro  sanctorum  Martyrum  corpo- 
ra,  an  ad  perlatas  Rkodani  aquis  supernatantes 
eorum  exuvias,  an  alio  referendum  est  ?  Quiquid 
sit,  possident  usque  hodie  Viennenses partem  insi- 
gnem  reliquiarum  S.  Mauritii.  Lievreits  pag .  104-, 
postquam  contenderat,  totum  sancti  Ducis  corpus 
longissimo  tempore  Viennae  servatum  fitisse  fate- 
tur,suotempore  exillo  non  superfuisse,  nisi  solum 
caput,  quod  ipsum  satis  liberaliter  asserit,  cum 
scriptores  Viennensesnonpauci,atque  interillos 
Maupertuy  pag.  19,  candide  fateantur,  non  nisi 
portionem  sancti  capitis  ibidem  honorari.  Consen- 
tiuntomnes,pricfatassacrasreliquiasornatasfuis- 
seaBosone  rege  Arelatensi,qui  obiit  circa  annum 
Christi  890,  et  sepultus  est  in  Viennensi  ecclesia 
S.  Mauritio  sacra.  Quam  sedulus  fuerit  piissimus 
princcpsilleinexomandissanctiThebaniDucisci- 
meliis,  testatur  ejus  epitaphium,  cujus  inAntiqui- 
tatibus  Viennensibus  tales  sunt  versus  initiales  r 

Regis  in  hoc  tumulo  requiescunt  membra  Bo- 
sonis. 

Hic  pius  et  largus  fuit,  audax,  ope  benignus. 

Sancti  Mauritii  caput  ast  circumdedit  auro, 

Ornavit  g-emmis  claris,  super  atque  coronam 

Imposuit,  totam  g-emmis  auroque  nitentem. 

Hic  dum  vita  fuit,  bona  dum  valetudo  mane- 
ret, 

Muncra  multa  dedit  Patrono,  carmine  digno. 

177  Porro  pretiosa  lipsanotheca  illa  usque  ho- 
die  summa  in  vencratione  etpretio  est  apud  Vien- 
nenses,  asseritque  Lievreus  citatus,  ejusdem  San- 
cti  reliquias  alias  suo  tempore  cum  testimonio  in- 
clusas  fuisse  arse  principi  ab  archiepiscopo,  qui 
aram  illampost  incendium,  quo  tota  pene  ecclesia 
anno  15G7  consumpta  fuerat,  consecravit.  Nar- 
ratetiam  eodem  loco,clypeum  S.  Mauritii  tempore 
r.rnsfit>iu'sft  ijitudfi.m  m ii 'itc per piumcivem  redem- 
ptum,  ad  se  sacristam  relatum  jjostea,  et  ab  anti- 
quioribus  pro  eo  recognitum  fuisse,  qui  ante  eo 
nomine  Viennensibus  inveneratione  fuerat.  Quois 
postea  evaserit,  non  comperio  :  si  idem  is  ipse  est, 
(jiii  snjiptisitus  cujtif/  S  Mauritii  Viennam  adna- 
tavit,  non  multum  fiducuv  apud  prudcntes  inve- 
niet.  Quamquam  potuit  eo  a  S.  Eoaldo  diu  post 
inter  alias  Sanctorum  Thebccorum  reliquias  per~ 
latus'fuisse,  atque  illi  postmodum  accessisse  tradi- 
tio  fabulosa,  gittV  forte apud  Viennenses  effecit,  ut 
negtigeretur  clypeus,  cujus  allatio  tantocommen- 
toornata  ipsis exhibebatur.Certe  ego  apudrecen- 
tiores  non  invenio  clypei  mentionem. 

1 7s  Turonibus  celeberrimus  nostrorum  Marty- 
rum  et  vetastissimus  cuttus  fabellis  etiam  noyinul- 
lis  deturpatus  est.  Repertas  fuisse  in  ecclesia  Tu- 
ronensiS.MartiniaS.Gregorioejusdem  urbis  epi- 
scopo  reliquias  Sanctorum  Agaunensium,  Com- 
mentarii  precvii  §  4  num.  53  ex  ejus  scriptis  osten- 
dimus;  at  ibi  non  enucleate  exponit,qusenam  fue- 
rint  sacra  pignora,  quse  non  nisi  Reliquiarum  no- 
mine  appellat.  E<vne  sac?\v  exuviee,  quas  reperit 
Qregorius,  etiam  hodieinsacro  Turonensis  eccle- 
sias  thesauro  asserventur,  incompertum  habeo.  In 
Breviario  Tttronen$i,  anno  ChristilGlZ  impresso, 
addiem  ^uMajicstOfjicium  duplcxsubhoctitulo: 
Exceptio  ndiquiarum  S.  Mauritii.  Commemoratio 
S.  Marliiti  ctiam pr\vscribitur,de quo pariter est  9 
/.<  v/  io.TresLectionespropriasZNocturnilubet  huc 
transferre.  Ita  habent :  Ex  Eeg-ioneThebaida  sepul- 
ta  Ursi  et  Victoris  in  Saloduro,  prope  ripam  Arolse 


fluvii  non  long-e  a  Uheno  posito,  corpora  Theodo-  D 
ro,  dicti  loci  episcopo,  revelata  tradiderunt.  Sic  etiam 
post  multos  annos  Innocentii  membra  Rhodanus 
aperuit.  Jugi  enim  fluxu  loculum  leniter  lambens, 
non  ut  e  sui^  (forte  legendum  est  sinu)  terrae  in  vo- 
raginem  educeret,  sed  ut  detectum  honorifice  fideles 
deportarent.  Cujus  translationem  a  Domiciano  Ge- 
neva?  et  Grato  Aug-ustanae  urbis  episcopo  hac  die 
factam  celebramus. 

179  Incipit  deinde  Lectio  5.  Cum  S.  Martinus  deianguim 
Roma  rediret,  transactis  Alpibus,  venit  in  plani-  >W(onm 

inebxorum 


tiem,  ubi  sancta  Leg-io  Thebseorum  martyrum 
Mauritii  et  Sociorum  ejus  a  Maximiano  fuit  pro 
Christo  interfecta.  Plexis  itaque  g-enibus,  vir  bea- 
tus  Deum  oravit,  ut  de  sanctis  Martyribus  ali- 
quas  sibi  reliquias  revelaret.  Super  herbas  igitur 
prati  illius,  ubi  sang-uis  sanctorum  Martyrum  pro 
Christo  fuerat  effusus,  apparuit  ros  sanguineus, 
ex  quo  tres  ampullas  beatus  pontifex  replevit.  Ter- 
minatur  hic  5  Lectio,  et  6  inchoatur.  Unam  ex  il- 
lis  in  ecclesiam  Turonensem  hodie  reposuit,  et 
eam  in  memoriam  beatorum  Mauritii  et  Socio- 
rum  ejus  dedicavit.  Dictarum  vero  ampullarum 
ad  ecclesiam  Andegavensem  deleg-avit  alteram,qu£e 
postmodum  in  honorem  eorumdem  Martyrum  ae-  ^ 
dificata  est,  et  sub  eorum  nomine  consecrata.  Et 
tertia  ampulla  ad  ecclesiam  Candatensem,  ubi  post- 
ea  transivit  ad  Superos,  per  eum  transmissa  est. 
In  Breviario  altero  Turonensi  ecclesia*  S.  Martini, 
anno  Domini  1635  typis  ibidem  edito,  adprsefa- 
tum  diem  indicitur  festum  Subventionis  beatissi- 
miMartini  episcopi  confessoris  duplex.  Totum  fere 
offtcium  de  Subventione  illa  proprium  est;  at  Le- 
ctiones 2 Nocturni suntBe  Exceptione  reliquiarum 
S.  MauritiietSociorum  ejus,  atquc  eadem  fere  re- 
feruntur,  qua?  superius  ex  alio  Offcio  recitavi. 
Lcctioibidem  1  seu  4,  nescioquid,  de  SS.  Ursiet 
Victoris  corporibus  revelatis,  et  quidem  Theodoro 
Solodorensi  episcopo,  comminiscitur .  Theodori 
certe  sedes  Octoduro  Solodorum  liberaliter  trans- 
fertur,  et  pro  inventione  corporum  S.  Mauritii 
et  Sociorum,  revelatio  SS.  Ursi  et  Victoris  per- 
peram  substituta  est.  Quanto  sint  frmiora  reti- 
qua,  exploremus. 

180  Surius  ad  hunc  diempost  Acta  Sanctorum  qaemS.Mar 
nostrorum  edidit  Erag'mentum  epistolre  decani  et  tSmuflrtur 
canonicorum  Cnstri-novi  in  Galliis  ad  reverendissi- 
mum  archiepiscopum  Coloniensem  Philippum,  ex 
qua  conjecto,  cetera  omnia  profecta  fuisse :  qua-  E 
propter  illud  pariter  hic  repreesento,  nonnullis 
tamen  omissis,  qucV  ad  rem  non  faciunt.  Dum  bea- 
tus  Martinus  cum  paucis  admodum  comitibus  sub 
habitu  peregrini  Roma  regrediens  in  mente  haberet 
orare  in  loco  tanta  excolendo  reverentia.  in  quo  tot 
pro  Christo  Martyrum  millia  pretiosum  sang-uinem 
effudissent,  Agaunum  venit,  et,  completa  oratione, 
a  monachis  (nam  monachi  tum  temporis  locum  pos- 
sidebant)  de  reliquiis  eorumdem  Martyrum  aliquid 
sibi  devote  donari  petiit.  Qui  personam  adumbratam 
schemate  non  cog-noscentes  et  repellentes,  dare 
prorsusrenuerunt.  Abjectusigiturabhominibus  sa- 
cerdos...  ad  divinum  more  suo  se  contulit  praesi- 
dium,  et  ab  incolis  saltem  locum,  roseo  quondam 
cruore  purpuratum,  sibi  ostendi  obtinuit;  ubi  fle- 
xis  g-enibus,  corde,  vultu  et  manibus  in  caelum  di- 
rectis,  Dominatorcm  terrae  et  mortis  oravit,... 
ut,  qui  in  die  novissimo  totam  hominis  substan 
tiam  in  ictu  oculi  reparatus  est,  aliquid  ex  san- 
g^uine  Militum  suorum  pro  gloria  sui  nominis  illinc 
effusoet  absorpto  de  abyssis  terrae  ad  laudem  suse 
majestatis  et  Martyrum  honorem  dignaretur  refun- 
dere. 

181  Deinde 


prodigiosc 
exterra 


181    ]        Qtle 

manu 

mox  ut  altera  ii 


DIE  ViGESIMA  SECUNDA  8EPTEMBEIS. 


B 


elicuisse, 

monumentis 

rccentibus 


_,   exempto   vayina  cultello  ,   altera 

coma    g-raminis    comprehensa , 

gyro,   id  est,  in  modum  corona? 

CEEspitem  incisum  sustulit  (mirumdictu  et  inau- 

ditnm  hactenus  miraculuni!)  densus  ab  ipso  coe- 

spite  copiosi  sanguinis  imher  distiliare  ccepit :  de 

quo  Martinus,  quantum  Divina  larg-itas  contulit, 

cum    summa    veneratione    et    g^ratiarum   actione 

lffitus  suscipiens,  per  vascula  ad  hoc  de  industria 

facta  dispertivit,  et  reditum  cum  exultatione  matu- 

rans,    eum   suis   iter    arripuit.    Sed  ut  Martinus 

abjectus,  Martinus  electus  Dei  poutifex  appareret, 

iter  quidem  inchoare,  sed  occulta  vi  quadam  pro- 

hibitus ,   promovere   non  potuit  ;    donec   inspira- 

tione   secreta  voluntatem  Largitoris  intellig-ens , 

Ag-aunum  reversus,  quod  gestum  fuerat,  reseraret', 

et    avaros    illos   monachos ,    quos    inopes    copia 

faciebat,   redarguens,  et,    quis  esset,    apericns, 

data  parte  sauguiuis   cailitus    adepti   et   culteUo 

illis,  quo  caispitem  praeciderat,  dimisso,  participes 

tantae  benedictionis  efficeret.  Quibus  ad  hsec  tre- 

mefactis,  et  culpam  duritiei  suae  fatentibus,  veniam 

clementer  indulsit,  omnia  ei  .sua  seque  exponen- 

tibus.  Ipse,  qua3  Deus  sibi  praebuerat,  arbitratus 

suffiecre,  vale  facto  illis  et  accepta  a  Deo  facul- 

tate  prog-rediendi ,  Turones  rediit ,  ubi  cum  ma- 

ximo  clericorum   et  civium  universorum  tripudio 

et  applausu,  ut  pastor  et  dominus  luxque  patrize 

solenni  processione  susceptus,  ipsum,  quem  dese- 

rebat,  sanguinem   omni  rosa  et  obrizo  venustio- 

rem ,     per    quotquot    voluit     vascula    divisum , 

locis ,   quibus  judicabat  oporterc ,  dccenter  com- 

posuit  ejusdem  metropolis  principalem  ecclesiam, 

sed  et  Andegravensem  illi  subjcctam,-    tantorum 

pig-norum    parte   aliqua   nobilitans  ,   in  honorem 

eorumdem   martyrum   Mauritii  Sociorumque  ejus 

consecravit. 

182  Cujus  susceptionis  memoria  solenniter  in 
urbe  nostra  quotannis  ag-itur  quarto  Iduum  Maja- 
rum  etc.  Monet  Surius,  deinde  pauca,  forte  huc 
non  pertinentia,  inierseri,  atque  ex  mstrumento 
ita  prosequitur  :  In  tantum  autem  praedictorum 
Thebaeorum  Martyrum  sanguinem  veneratus  est 
Martinus,  ut  ampullam  ex  eo  completam  secum 
perenniter  habcndam  rctineret,  etin  locum  requie- 
tionis  sua3 ,  cum  hominem  exuisset,  reponi  prae- 
ciperct.  Hvec  cononici  Castri-novi  ad  Philippum 
Coloniensemarchiepiscopum>quicathedramitlam 
obtinuitj  computantibas  Gallix  Christianse  aucttV 
scriptoribus,a?ino  Christi  HGsJaudatosque  cano- 
nicos  Castri-novi  relatio?iem  rogarat  eorum,  quic 
rumor  ad  se pertuierat.Porro  quoe  hic  narrantur 
sunt,ut  ipsa  sua  insolentia  mox  suspicionem  com- 
menti  prude?itioribus  lectoribus  injicere  debeant, 
et  injicerent  procul  dubio,  etiamsi,  qui  refenmt, 
S.  Martino  setate  multo propiores  cssent.Ffftuens 
ex  prseciso  cxspite  copiosus  sanctorum  Martyrum 
cruor,  prscparata  excipiendo  itli  ex  prophetico 
spiritu  vascuia,vi  quadamsecretaretentus  sanctus 
pontifex,  donec  Agaunenses  insoiiti  prodigii  et 
obtenti  sanguinis  miraculosi  participes  fecisset, 
atque  his  similia  accumutata,sunt  miracula,qutv, 
nisi  optimie  fidei  vade  asserta  fuerint,  non  facile 
admittentur.  Accedit  ab  argumento  negativo,  Se- 
veri  Sidpitii  nimirum,  VenantiiFortunati,Grego- 
riiTuronensis  atiorumqueantiquiorumS '.Martini 
encomiastaru?nsiientio,nonfacUesuperandapnc- 
sumptio  de  rei  totius  faisitale,  quam  nemo  facile 
evellet ,  et  auxerunt  hactenus,  qui  novis  ampui- 
lam  iliam  tenebris  involverunt,ut  mox  videbimus. 
Interim  videtur  indubitatum  esse,  quod  ex  hac 
relatione  canicorum  Castri-novi  res  tam  parum 
credibilis  adBreviaria  ecctesicvTuronensis trans- 


variisque  /a- 
beltis  invotu 
ta. 


szeril.  Qui  tamen  Lectiones  recitatas  illis  inseruU,       «cto« 
videtur  rem  mitigare  voluisse  :  etenim  cruorem        J  c 
prodigiosum  narrat,nonex prsecisoper  S.Marti- 
num  cxspite  fluxisse,  sed  Sancto  orante,  roris 
mstarsuperprato  apparuisse  et  collectum  fuisse. 

183  Scrtptores  insuper  nonnulli  alii,  qum  inde  "*» 
hausta  sunt,  liberaliter  exceperunt.  Inter  itios 
Joannes  Maan  in  Metropoli  Turonensi  et  S.  Mar- 
ttnonum.  15  citans  Martyrologium  Turonense, 
quodnon  vidi,  fere  omniasine  scrupulo  adoptal, 
etsubnectit :  Eaque  fuit  jam  olim  ad  uostra  fere  tem- 
pora  (cessarant  ergojam  tum)  servandi  in  ecclesia 
luronensi  hujus  sanguinis  cura  studiumque,  ut,nisi 
qm  sanctissiine  juravis>ent,  non  pcrmissuros  se  am- 
pullam  tolli  ab  ccclesia,  in  canonicorum  ejus  colle- 
gium  minime  adscriberentur.  Accessit  his  Petrus 
Franciscus  Chiffletius  Societatis  nostrx  in  Ittus- 
trationibus  Jurensibus  Mss.,  ut  pauto  post  vide- 
bimus.Henschenius  noster  inter  Prxtermissos  ad 
diem  xn  Maji,  ubi  in  Fastis  sacris  Turonensibus 
hactenus  relata  occurverunt,  rem  hue  discutien- 
dam  rejecit.  Qui  inarte  critiea  non  omnino  novus 
esttfacileperspicerepotesttmagnamdiffieultatem 
creare simiiia  nondebuissc  :  qu<vcumqueenim pro  E 
asserendis  factis  tam  i?isolentibus  scriptores  Uli 
instrumc^itaprotuleruntJesteGcrvasiojrwposito 
ecctesice  S.  Martini  Turonensis,  in  hujus  sa?wti 
prsesulis  Vitalib.Spag.&ZO&tatemsexseculorum 
nonexcedimt,  adeoque  nata sunt eo tempore,  quo 
scriptores  defabulis  hioaumentissacris  inserendis 
magna  cVmulatio?ic  conten <!isse  videntur.  Aliunde 
eiiam p?\vfataan/pidh  noris  tenebrisinvotutaest, 
qiuv.  traditionis  inconstantiam  ineptiamque  satis 
ostendunt. 

tsi  Ne??iinem  sciiicet  enucteate satis  edisseren- 
tem  vidi,  an  ampulla  iitausque  hodie  Turonibus 
supersit,  et  credatur  plena  sanctorum  Martyrum 
nostrorum  sanguine,  tanto  cum  prodigio  ex  teri*a 
obtento,  an  potius  alio,  et  quando  ablata  sit,  vel 
quo  denique  evaserit.  Petrus  Franciscus  Chiffie- 
tius,  Operis  nostri  adjutor  ssepe  laudatus,  in  II- 
lustratipnibus  Jurensibus  ejus  ma?iu  scriptis,quee 
apud  nos  servantur,  censet,  eamdem  illam  phia- 
lam  esse,  quam  habet  hodie  inmagna  veneratione 
monasteriumMajus  apud  Turo?ies ;  quodsi  verum 
est,  tot  prodigiis  novaprodigia  substUuimtur  et 
accedunt.  Refert  Andrcas  Duchesne  tib.  2  Antiq. 
Francic.  pag.  507  ex  Seve?*o  Sulpitio  (ut  quidem 
aitiS.  Martinum  in  lapsu per  scalm  gradus  gra-  y 
viter  collisum  acpene  admortemcontusum,oleo 
inunctum  fuisse  et  sanatum  nh  angelo,  huncque 
ejusdem  oleiplenamphialam  S.Martino  reliquis- 
se,quo  sanctus prsesul  deinde  admiranda  plurima 
operatus  sit.Hanc  aute??i  amputlam  ciun  oleo  resi- 
duoaddit  usqueadsua  tempora  servatamet  hono- 
ratam  fuisse  in  monasterio  Majori.  Eodem  oleo 
Henricum  IV  QalHseregem  unctum  fuisse,  post 
Si-ijiiotiem Duj/lci.c  et  jjr.vsitlent  Thittuiitin,ns.\e,'it. 
Hiassertorumsuorumtestes  allegantpro  ampullse 
prodigiosic  origine  SeverumSulpitium  ,Paulinum 
Petricordiam,  Venantium  Fortu?iatum  et  Atcui- 
num.  Ab  hisce  scriptoribus  mentiofit  quidemplu* 
rimarum  sanationum,qiuv  oleo  8,  Martini patra- 
tcc  sunt,  sed  ab  iisdem  clarissimis  verbis  dicitur, 
non  oleum  iliitd  ab  angelo  perlatum  adsanctwn 
pricsulem,  sed  adhoc  liniendis  mgris  consecratum 
seu  benedictum  fuisse,quse  profecto  toto  cxlo  dif- 
ferunt. 

186  Quamquam  hd&c  leviora  sunt,  si  vere  Chif-  nonvidetur, 
fletius  asserit,  eamdem  ampullam  esse,  qiuv  modo 
plena  sanguine  Thebworum Martyrum  tam  mira- 
cutosc  obtento,modo  referta  tradituroleo  adS.  Mar- 
tinum  e  czetis  delato,  quw,  ni  fattor,  non  est  opus 

pturibus 


GLORIA  POSTH.  SS.  MAURITII  ET  TIimEORUM  MM. 


»l)CTORI 

J.C. 


facile  fidem 


H 


njiud  pru- 

tlnite&inven- 
turtt :  uti 
nec  ca,  gu« 
itc  ampulli» 
C 


386 

phtribus  exagitare.  Pro  diversa  iemporum  exi- 
gentia  et  scriptorumpiacito  mutatum  fuisse Mar- 
tyrum  sanguinem  in  prodigiosum  oieum,acrur- 
sus  cruorem  reversum  esse,  non  credam,  nisi  te- 
stimoniis  prorsus  indubitatis  convictus  fuero.  Ab 
oculato  inspectore  deprendi  facile  poterit,  con- 
cretusne  sanguis,  an  oleum  famosa phiala  Turo- 
nensi  contineatur.  Sipro  secundo  is  steterit,atque 
Turonensium  traditiunculis  in  ceteris  adluvserit, 
meminerit  antiquis  testimoniis  probare,a  S.Mar- 
tino  ad  hscc  usque  tempora  fuisse  conservatam, 
atque  allationem  ab  angelo  solidis  omnino  argu- 
mentis  stabilire,  alias  vel  nusquam  habebit  me 
consentientem,vel  saltem  non  suspicantem,de  oleo 
illo  esse  potius,  quod  S  Martinus  sanandis  segris 
benedixit,  quod  ad  ejusdem  sancti  episcopi  sepul- 
crum  scaturiit,  vel  denique  quod  aluit  tampades 
coram  ejus  effxgie  ardentes ;  de  quibus  phtra  Gre- 
gorius  Turonensis  de  Miraculis  S.  Martini  lib.  1 
cap.  15,  lib.  2  cap.  32  et  51 ,  et  lib.  4  cap.  24. 

186  Quod si is,qui ampullam  examinaverit,as- 
serat  sanguine  plcnam  esse  et  sanguine  quidem 
sanctorum  Thebceorum  Martyrum  :  mitissimam 
primum  conjecturam  rependemits  :  fuisse  forte  a 
Christianis,  qui  Sanctorum  corpora  sepelierunt, 
coiiectum,et  usque  ad hsec  nostra  tempora  conser- 
vatum.Uuic  porroconjectursesiindubie  adiuvren- 
tem  me  habere  voluerit,  suspicionem  meam  non 
evellet,  nisi  rei  testes  antiquiores,  quam  qui  xn 
seculovixerunt,produxerit.Hactenusnullumvidit 
qui  ante  canonicos  Castri-novi  famosse  ampuiise 
meminerit ;  ut  autem  lucidentius  fiat,  quam  levis 
momentisit  eorum  auctoritas ,  subnecto  fragmen- 
tum  aliud  epistohv,  cujus  partem  superius  recita- 
vimus.  Jnchoatur  id,  ubi  itia  desinit,  fuitque  ad 
nos  ab  eodem  P.  Petro  Francisco  Chiffletio  sub- 
missum.  Sic  habet  apographum  :  Ilanc  (prodigio- 
sam  ampullam)  nostris  modo  temporibus  ex  oeculto 
secretario,  quo  sub  arca  ejus  (S.  Martini)  est,  in- 
ventam,  et  ex  capsa  arg-entea,  quse  aliis  duabus, 
altera  reque  argentea,  alterea  lig-nea,  ambiebatur, 
prolatam  omnes  pene  vidimus,  populis  salutandam 
et  osculandam  lon^o  temporc  cxhibuimus,  et  in 
cminentiori  post  hmc  ecclesiae  loco  cum  eadem 
capsa  loris  argenteis,  clove  aurea  et  firmatura 
munita,  decenter  cum  aliis  reliquiis  exaltavimus. 

ls7  Cultellus  autera  viri  saneti,  et  ea  pars  san- 
guiinis,  quam  Ag^auni  reliquerat,  ut  saepe  auditnm 
est,  viris  devotis  pcr  locum  illum  transeuntibus, 
si  expetant,  adhuc  ad  testimonium  tantse  virtutis 
ostenditur,  et  multi  nostrnm  ante  paucos  annos  in 
ecclesia  nostra  viderunt,  aliquibus  ex  canonicis 
ejusdem  loei  (qui  monachis  substituti  sunt  (dum 
ad  collig;ondas  Fidelium  elcemosynas  pro  repara- 
tione  ecclesioe  suos  nuper  adustrc,  exissent,  et  ad 
nos  divcrtissent,  utrumque  nobis  ostendentibus,  et 
his,  qumsupra  retulimus  fideliter,  adstipulantibus. 
Cidtellus  prodigiosus  non  comparet  amplius  in 
thesauro  sacro  abbatiw  Agaunensis,  de  pretiosa 
ampidla  operis  JEgyptiaci  in  reliquis,  ni  fallor, 
sermo  est;  at  si  Agaunenses  asserant,  Martyrum 
suorumcruorcm  iUacontineri,suspicor,malleillos 
credcre,  a  Christianis  ineorum  passione  exce- 
pturn  fuisst\quam  tam  prodigiose  a  S.Marlinoob- 
tentum.  Quidquid tamen  fuerit,  habemus  hicpro- 
digios.r  ampullse  Turone?isis  exordia,  qmv  si quis 
ad  anteriora  tempora  referre  voluerit,  doceat  nos, 
xtnde  didicerint  canonici,  non  solum  S.Martinum 
ampidlammiraculosoMartyrumsanguine^eo^quo 
narrant,  modo  replerisse,  sed  insuper  eamdem 
hanc  ipsaut  esse,quam  sub  ejus  loculo  repererunt. 
Verisimiliter  non  id  itlis  constitit  ex  aliquo  anti- 


quo  monumento,  apud  phialam  illam  reperto  ; 
neque  enim  omisissent  id  volenti  singida  edoceri 
Phillippo  narrare,  quod  repertum  thesaurum 
suum  imprimis  commendare  debebat,  dum  nec 
testimonium  idlum  aliud,imo  ne  traditionem  qui- 
dem  allegant.Atque  htec,nifallor,  sufficiunt,utne 
rem  tam  insolentem  hic  adoptemus.  Quev  in  fra- 
gmento  epistolse  apud  Surium  de  ampullis  simili- 
bus  Andegavensi  et  Condatescensi  asseruntur,non 
minus  fabulam  sapiunt.  Certe  quse  in  Breviario 
illius  ecctesise  anno  1624-  typis  eclito  ad  diem  2  De- 
cembris  aliegantur,  totidem  fere  verbis  ex  episto- 
toiaprofectasunt.  Condatescensis  ampidla  id  in- 
super  prodigii  cum  Turonensi  commune  habuit, 
quod  in  ea  ex  oleo  S.  Martini  sanguis  Thebseorum 
Martyrumnatus  sit. 

188  Anonymus  scriptor  Vitarum  trium  primo- 
rum  abbatum  Jurensium,  de  quoptura  Commen- 
tariiprsevii  §  3  num.  44  et  seqq.  in  S.Augendo  re- 
fert,  phialam  olei  S.  Martini  pendentem  ad  cer- 
vicat  Antidioli  monachi,  toto  ccenobio  una  nocte 
pene  in  cineres  redacto,  postridie  inter  vasta  in- 
cendia  et  ccenaculorum  adhucardentium  flammas 
plenam,  clausam  et  iltsesam  repertam  fuisse,  ac 
deinde  magno  in  honore  habitam.  Ampulla  illa, 
teste  Chiffletio  ssvpe  laudato,  in  quaoleum  in  san- 
guinem  transierat,usque  admediumseculumprse- 
teritum  perduravit ,  quo  tempore  a  monacho 
incautius  tractata,  manibus  elapsa,  soloque  illisa 
dissiliit,  faciieprsebensexamen,  an  oleumea,an 
sanguis  contineretur.  Ceterum,utexagitandantm 
fabularum  finemfaciamusjiabuerunt  Viennenses 
etTuronenses , prseter  hactcnus  assignatum,  hunc 
etiam  diem  S.Mauritio  ejusque  Sociis  speciali  cultu 
sacrum;  etenimin  Viennensi  Breviario  citato  ad 
diem  xxi  Septembris,  quo  colitur  S.  Matthivus, 
Officium  a  Capitulo  est  desanctis  ThebseisMarty- 
ribuspropriu?n,et  exeorumPassione  desumptum. 
Apud  Turonenses  cedit  a  Vesperis  S.  Matthseus, 
et  estOfficium  totum  de  sanctisMartyribits  nostris 
proprium  cum  Octava,  ubi  etiam  Lectiones  2  No- 
cturnidiebus  non  impeditis  cumResponsoriis  pro- 
prise  sunt.  Teste  Bailleto,  hodiedum  in  plerisque 
GatiicV  dicecesibus  Officium  Martyrum  nostrorum 
redactum  estadritumsemiduplicem,quod  forte  ad 
laudatas  ecclesias  etiam  extenditur.  Suspicor  au- 
tem  Turonibitsprseter  ampullamet  exuvias  sacras 
ad  S.Martini,  nonnidias  servari,vel  servatas  sal- 
tem  fuisse  sanctorum  Martyrum  nostrorum  reli- 
quias  in  ?netropolitanaecclesiayqitcV  longo  tempore 
a  S.  Mauritio  nomen  obtinuit. 

%  XVI.  Reliquise  et  veneratio  san- 
ctorum  Thebseorum  Andegavi , 
Remis  et  per  reliquam  Galliam. 

Prcvter  enumeratas  superiori  §  duos  metropo- 
litanas  ecclesias,  habet  Galiia  binas  cathedra- 
ies  S.  Mauritii  nomine  sacras,  Andegavensem  sci- 
Ucet,etMirapicensem.  Andegavenses  cidtus  sancti 
ThebcVorumDucis  initia  adS.Martinum  referunt, 
a  quo  asserunt  ecctesiam  suam  eo  nomine  consecra- 
tam  et  pretiosa  ampulla  ditatam  fuisse.  De  am- 
pulla  quid  censendum  sit,jam  dixi:  quse  ad  S. 
Martinum  consecratamque  ab  iilo  Andegavensem 
ecclesiam  spectant,  ad  ejus  Acta  examinari  pote- 
runt;certum  interimest,CaroiiMagnitemporibus 
iliamhoctituiosacramfuisse^utliquetexprsecepio, 
quod  Mauriolo  concedit,  apud  Sammarthanos  in 
CataiogoprsesulumAndegavensiumJnejusdemec- 

clesia 


n 


Andegavemi 
et  Qmdati- 
scensi  adfe- 
runtui- 


Brarfiium, 
qaod  habent 
Andegaven- 
$es,  forte  est 


B 


5.  Mauritii 

martyrii 

Apamxen- 

sis  : 


niE  VIGE8IMA  SECUNDA  SEPTEMBEIS. 

clesiae  Breviario,  Parisiis  anno  Christi  1621  ex- 
cuso,  festus  mtntialur  hic alies  xxn  Septembris,  et 
prxscnbitur  Offitium  totum  proprium  de  S.  Mau- 
ntio  et  Sociis  cum  Octava.  In  eodem  Breviario  die 
2  Decembris  de  S.  Martyribus  nostris  rursus  est 
Officium  simiduplex  in  festo  Receptionis  braehii 
S.  Mauritii  martyris.  Lectione  i  secundi  Noctur- 
nipost  ea,  quas  dixi  de  ampulla  ex  epistola  cano- 
nicorum  Castri-novi  excerpta  esse,  sequitur  :  Ha- 
bet  etiam  (Andegavensis  ecclesia)  caput  S.  In- 
nocentii  ,  Ag-auno  allatum  ab  Eusebio  episcopo. 
Habet  insuper  bracbium  S.  Mauritii  :  quod  qua 
occasione  acceptum  fuerit,  ita  narratur  (Lectione  2.) 
Anno  salutis  mcciii,  cum  magna  classe  Pranci  cum 
Venetis  juncto  fcedere,  ad  sacrum  bellum  profici- 
scerentur,  Romano  Pontifice  Innocentio  III  per  le- 
g-atos  iustante,  ut  occasioue  Expeditionis  Hieroso- 
lymitanse  Grseci,  qui  pridem  ab  ecclesia  Romana 
defecerant  ,  ad  officium  revocarentur ;  eo  ducta 
classe,  Alexins  Ang-elus,  Isaaci  filius,  in  imperium 
cum  patre  ea  conditione  restituitur,  ut  Grseca  eccle- 
sia  deinceps  in  Komanae  Sedis  obsequio  permane- 
ret. 

190  Sed  eo  fraude  Alexii  Ducce  ,   cog-nomento 

Murzufli,  intra  sextum  mensem  sublato,   et  uni- 

versa  civitate  conditionem  fcederis  detrectante,  Con- 

stantiuopolis  acri   obsidione  expugnata  in  Latino- 

rum  potestatem  venit,   eique  impositus  imperator 

Balduinus,  qui,  sublato  schismate,  Orientalem  cc- 

clesiam  sanctas  Romanse  Sedis  auctoritati  subjecit. 

Capta  urbe,  cum  archiepiscopi  Philippensis,  qui 

patria  Bothomagensis  erat,  pietati  concessum  fo- 

ret,  ut  complures  Sanctorum  ibi  conditorum  reli- 

quias  acciperet,  inventum  in  iis  brachium  g-lorio- 

sissimi  martyris  Mauritii  pra3  ceteris  magno  in  ho- 

nore   habuit ,  atque  Andeg-avensi    ecclesia;   dono 

dedit.  Sacrum  pig-nus  mag-noomnium  ordinum  con- 

cursu  et  veneratione  in  ecclesiam  exceptum  est , 

ejusque  sacrario  illatum  iv  Nonas  Decembris  :  at- 

que  ex  eo  tempore  ccepta  est  quotannis  eo  die  cele- 

brari  solerani  ritu  raeraoria  Reccptionis  sacratissimi 

hujus  brachii,  in  qua  regi  Martyrum  Christo  pro 

tanto  beneficio  exolvuntur  gratiarum  actiones.  Cir- 

ca  hsec  suspicionem  mox  aliquam  legentibus  in- 

gerunt  ita  narratur,  quod  innuere  videtur,  rem 

magis  traditione,  quam  indubitatis  monumentis, 

quse  nec  ego  alibi  usquam  inveni,  niti.  Difficite 

creditu  videtur,  S.  Mauritii  Agaunensis  martyris 

brachium  Constantinopotim  avectum  fuisse.  Ha- 

bent  etsuum  Graeci  cum  sociis  Mauritium,  cele- 

brem  martyrem  Apamceensem,  ut  Commentarii 
prwvii  §  3  nuYii.   79  et  seqq.  moniti  Idem  sacris 

Fastis  inscriptus  estxxiPebritarii,  ejusquesacrae 
exitvise  procul  ditbio  per  Orientem  sparsee  fue- 
runt.  An  non  hujus  Mauritii  brachium  Constanti- 
nopoli  acceperunt  Andegavenses?  Ego  maxime 
dubitare  pergam,  donec  quis  me  certiora  docue- 
rit,  si  nimirum  ea  via  id  accepisse  se  consentiant, 
quam  laudatum  Breviarium  assignat. 

191  Ad  Mirapicensem  ecclesiam  transeamus. 
Hsec  anno  tantum  1818  in  cathedralem  erecta  est, 
ut  advertunt  Sammarthani  in  Catalogo  episcopo- 
rum  illius  ecclesiee  :  an  autem,  cum  parochiatis 
rjusreittjuuts  ad}iUc  esset,  S.  Mauritii  nomen  gesserit,  fueritque 
reliquiisditata,incompertumhabco,destitutusqui- 
buscumque  ejus  ecclesiie  monumentis.  Morlotus 
Historuv  Metropolis  Remensis  tom.  2  lib.  2  cap.  21 
refert  instrumentitm,  quod  fidem  facit,  canonicos 
S-  Symphoriani  Sancti  nostri  et  Socioritm  ejus 
Thebxorum  exuvias  obtinuisse,quod  huc  trans- 
ferrimeretur,  et  est  tale.  Viris  venerabilibus  et  di- 
scretis,  decano  etcapitulo  S.  Symphoriani  Remensis. 


Sftl 

N...  sanctas  Agaunensis  ecclesiae dictus  abbas  et  to- 
tiusejusdemloci  conventussalutem  in  Auctore  sa- 
lutis.  Ad  pneces  ct  instantiam  dilecti  et  compatrio- 
taj  nostri  \Villelmi  canonici  nostri  per  eumdem  de 
reliquiisbeati  Mauritii  Sociorumquc  ejus  portionem 
non  modicam  vobis  transmittimus,  accepta  per  eum- 
demjuratoriacautione.quod  eaidem  reliquiaj  cum 
rehquiis  S.  Symphoriani  reponentur,  vel  in  altari 
consecrato  proprio  in  honore  S.  Mauritii  rcconden- 
tur.  Datum  annogrntia-  «coxxv,  anno  primo  revela- 
tionis  S.  Mauritii,  quie  sub  vn  Cal.  Nov.  Sammar- 
thani  in  suo  Catalogo  Agaunensium  abbatum  ab 
anno  1170  usque  12S2  non  nisiquinque,  eosque,  si 


i.  c. 


i«  qao  agttur 
de  alupta  ra- 
lelnltone  cu- 
jns  adjuncta 


K 


licclesiu  Mt 
rapicensi.i 
Sanctosucra 
lientcnsex 
obtimterunt 


cuin  ntstru 
i»enlu 


pnmum  et  quintum  excipias,  indistincto  utteHus 
tempore  abbatesstatuunt.  Exhis  mediisunt  Hu- 
go  II,  Gualterus,  et  Nantebnus. 

192  Laudatus  Scvpe  abbas  S.  Leopoldiin  Histo- 
ria  Ms.  cap.  22  post  Hugonem  II,  anno  Christi 
1217  Aimonem,  Guachen  coati/is  liurquudi^wm 
fratrem,  sitfficit,  sub  quo,  inquit,  Honorius  III 
confirmavit  donationem  comitis  Monasteriotensis 
pro  20  idnispanni  rubri,  de  quadonatione  usuque 
panni  superius  num.  39  mentionem  feci.  Idem 
eruditissimus  auctor  advertit,  anno  122 1  Aimoni 
substitutum  fuisse  Nantelmum,  qui  procut  du- 
bio  idemesl,  cujusnomen  in  instrumento  Remen- 
si,  nescio  quare,  nisiforte  legi  non  potuerit,  omis- 
sumest,  vet  certe  non  nisi  initiali  littent  desi- 
gnatum.  Nantehnum  anno  1225  abbatem  fuisse, 
liquet  ex  veteri  inscriptione  hac,  quse  habeturin 
herma,  seu  dimidiata  S.  Mauritii  argentea  sta- 
tua,  unde  ejus  reliquuT  extractse  postea  fuerunt, 
et  substituta  sunt  SS.  Innocentii ,  Candidi  atque 
Vitnlis  sacnz  atiquotossa.  Inscriptionem  Latinam 

fadO  :  ANNO  GltATI.-E  MCCXXV,  XXIV  OciOBlUS  Kl  \  i  - 
LATUM  FUIT  COItl'US  S.  MAURITtl,  ET  1'OSITUM  in  hoc 
HEItMA   TEMP0UE   NaNTEI.MI    ABBATI8  HUJXia  LOOI,  Dlf- 

fert  hic  duobus  diebus  tempus  revetationis,  cum 
vii  Kalendas  Novembris  cum  die  \wi,  ct  non  cum 
xxiv ,  conveniat;  at  si  numeros  Romanos  habet 
inscriptio,  facile  errari  potuit.  Porro,  quienam 
sit  illa  revelatio  corporis  S.  Mauritii,  de  qua  in 
utroque  instrumento  est  sermo ,  enucleate  ex- 
positum  non  invenio.  De  eadem  verisimiliter  agi- 
tur  in  Officio  Ms.  ccenobii  Agaunensis,  de  quo 
supra  num.  39;  at  neque  hinc  aliguid  lucis  afful- 
sit. 

11)3  Detislius  inter  instrumenta  su<v Historise  -'-...■,.-.,-.,.■ 
subnectenda  assignat  bultam  Gregorii  IX,  datam  s-  •*'<»«''>"'« 
xx  Octobris  anno  1228,  qua  Pontifex  hortatur  Se- 
dunenses,  Genevenses  et  Lausanenses,  utabbatem 
Nantelmumjuvent  etcemosynis  adremlificandum 
Agaunense  monasterium,  qitod corruerat.  Basiti- 
CcV  etiam plurimum  a  temporum  injuriis passa,  si 
non  pene  diruta  et  cottapsa,  eodem  regente  fuerat. 
Etenim  Nantetmus  tegitur  annutum   S.  Mauritii 
anno  1250  dedisse  Petro  in  gratiaritm  actionem, 
quod  fratcr  cjus   Anteileits  III,  Sahautli.-f  coiues, 
illam  rewdificaret.  Iis calamitatibus  involutiV san- 
cti  Ducis  reliquiw,  an  deperditcV  sub  rxtinis  ali- 
quando  latuerint.  an  toco  incognito  aquopiam  re- 
cundit.v  <ie  detude  ineenLv  fuerint,  ignoro,  ncque 
vestigium  idtum  invenio,  quo  vel  conjectura  niti 
possit.  llevertor,  itnde,  obtata  occasione,  diverti, 
ut  moneam  in  Clarissarum  Remensium  parthe- 
itottc  serettr/  costam  S.  Vlnnntii,  ut  iileai  Martotus 
tradit  lib.  3  cap.  27  subfinem.  Urbem  Parisiensem 
varicV  etiam  sanctorum  Martyrum  yxostrorum  re- 
t/qei.r  e.romant.  Ad  S.  Benedicti  et  S.  Martinia 
Campis  apitd  Ciciestinos,  in  Valle  gratiie  et  tcmplo 
coltcgii  Societatis  nostrse  exponuntur,  cotiturque 
S.  Mauritius  itt  Patronus  secundus  in  sacello  ma- 

jori 


cultnt  Pavi- 
tiil, 


4CCT0HR 

J.C 


Aurrli.1 ; 
Cainone  ct 
in  pturimis 


194 


388  GLORTA  POSTH.  SS. 

iori  archiepiscopali.  Duo  sunt  insuperpagi  in  Pa- 
^unJieiniL  Mn.tcnv.  ortu  S.  GenovevcV  ce- 
lcbris.et  Charentontquorum  ecclcsns  Patronus 
est,ettitidumfacit.  _     . 

Celeberrimus  quondam  fuit  sancti  Vucis 
urbe  Aurelianensi.  Testatur  id  Franci- 
Maire  in  Antiquitatibus  ecclesuv  et  dioe- 
cesis  Aurelianensispag.  36,  ubi  in  lnventano  re- 
liquiarum  ecclesiiv  S.  Crucis  11  Maji  annoim 
in  turrim  novam  illatarum  itaobservat  Gallice  : 
Brachiumunum  ct  reliqui*  S.  Mauritii  inclusa  ca- 
psae  arsenteffi  duobus  leonibus  argenteis  suffults, 
cujus  Sancti  festum  celebratur  in  hac  dioscesi.  In 
hac  civitate  est  ecclesia  a  S.  Mauritio  nommata, 
qujeetiam  S.  Eligiiappellaturetadquamantiquitus 
g-eneralis  supplicatio  ricbat  Dominica  pnecedente 
festum  S.  Mauritii,  quod  est  xxii  Septembris.  Ea- 
dem  kabet  contracte  Carolus  Sausseyus  in  Annah- 
bus  Aurelianensibuspag.  011  :  at  sanctiv  hte  reli- 
quiiv  cum  reliquo  fereomni  thesauro  sacro  eodem 
illo  anno  a  Calvinistis  iconomachis  sacrilege  di- 
reptiv  etprofanatv  fuerunt.  Solemnior  etiam  est 
Cainone,  seu  ut  alias  vocant,  Chinonii  Sanctorum 
nostrorum  veneratio.  Caino,  vicus  quondamfuit, 

v,  nunc  oppidum  est  non  inelegans  inprovincia  Tu- 
ronensi  ad  Vigennam  fluvium  versus  agrum  Pi- 
ctaviensem.  Offtcia  propria  Cainonensis  ecclesise 
S.  Maximi  habemus  anno  1  0  1  \)  impressa  Salmuri, 
unde  7  milliaribus  in  Ortum  distat.  In  Calendario, 
Offwiisprwfixo,  ad  xxn  Septembris  ita  notatur : 
Mauritii  ct  Sociorum  MM.  duplex.  In  primis  Vespe- 
ris  fit  processio  ad  ecclesiam  parochialem  ejusdem, 
etin  die  ibidem  celebrat  chorus  Missam  solcmnem. 
Ad  ipsum  vero  diem,  ubi  Offxcii  ordo  pnvscribi- 
tur,  est  hic  titulus  :  Mauritii  et  Sociorum  MM.  du- 
plex  :  iVslivatnr.  Haud  dubie  quia  vel  Patronus  ec- 
clesice  est  S.  Mauritius,  vel  ejus  ibi  particulares 
reliquise  servantur. 
Gaiiix  loch;  1 95  Inpluribus  insuper  aliis  Gallnr  ecclesiis  Of- 
ficium  habuerunt  sancti  Thebsei  Martyres,  qitod 
tamen  dubito,  an  usque  hodie  ubique  obtinuerint. 
Inter  alia  cidtus  illius  indicia  sunt  sequentium  ec- 
clesiarum  Breviaria  et  Officia  propria.  Biterren- 
siaanno  1031  impressa  monent,  esse  celebrandum 
diem  xxn  Septembris  ritu  duplici;  Cabillonensia 
anni  1020  indicunt  pro  ecclesia  cathedrali;  Dien- 
sis  ecclesia  preescribit  ad  eumdem  diem  duplex  to- 
tumque  proprium  de  S.  Mauritio  et  Sociis  cum 
Octava,  in  qua  diebus  non  impeditis  rursus  sunt 

C  Lectiones  aluv  propriie.  In  primis  Vesperis  diei 
S.  Matthseus  non  habet  nisi  commemorationem. 
Proprium  autem  illud  Diense  excusum  est  anno 
L669.  Tam  singularis  Duv  Sanctorum  nostrorum 
cultus  a  sacris  aliquol  reliquiisverisimUiterocca- 
sionem  fiabuit.  Certe  Colu7nbus,utobservavit  Hen- 
schenius  in  Annotatis  ad  Acta  S.  Marcelli  toyn.  1 
Aprilis  pag.  $>9,$,asserit,  ibi  quondam  fuisse  cce- 
nobium  monachorum  S.  Mauritii.  Prseterea  Bre- 
viaria  et  Ofpcia  impressa,  Lemovicense  anni  16SS5, 
Maurinianense  L512,  Morinense  154A,  Nanetense 
1623  pro  cathedrali  tantum,  Offcium  duplex  et 
proprium  de  sanctis  Martyribus  habent.  In  Mis- 
sali  Rotomagensi  anno  Christi  1585  excuso  prse- 
seribitur  Missa  ritu  duptici,  at  in  Bremariis,  qiuv 
annis  1527  et  1730  edita  sunt,  non  est  Officium, 
nisisemiduplex,  quo  ritu  inplerarumgue  aliarum 
Qallise  ecclesiarum  antiquioribus  monumentis  si- 
milioribus  passim  cum  Lectionibus propriis  cele- 
bratur.  Mitto  cicinas  Germanix  Galliarum  civi- 
tates  perlustrare,  eo  excursurus,  cum  S.  Mauritii 
et  Sociorum  cultum  in  Germania  examinabimus, 
utde  notabilioribus  adhucaliquot  reliquiis  lecto- 
rem  moneam. 


MA.URITII  ET  TIIEIS.KOR.  MM. 

190  Est  uno  milliari  Gallico  infra  Noviomum  in  D 
Orientali  IsarSB  fluminis  ripa  celeberrinia  opu-  in  abhutia 

Vrsi-Ca 


mjH, 

Claromonte, 
in  casiwbio 
Belltfoccnsi, 


lentissimaque  abbatia  Ordinis  S.  Augustini,  quse 
Ursi-campi,  indigenis  Orcamp  seu  Ours-camp,  no- 
men  habet.  Lievreus  ssepe  memoratus  Antiquita- 
tis  Vienrnv  cap.  15  pag.  101  refert,  mentum  et  na- 
sum  S.  Mauritii  eo  translatum  fuisse;  eadem  habet 
Bailletus  in  Historia  cultus  sancti  nostri  Marty. 
ris,  neutertamen  allegat  asserti  sui  vadem.  S.  Bo- 
nitus  episcopus  Claromontanus  sub  seculi  vm  ini- 
tium  celeberrimam  basilicam  Agaunensem,  Mar- 
tyrum  patrocinium  imploraturus ,  adivit,  ut  te- 
statur  biographus  ejus  auctor  cocvtaneus  in  Opere 
nostro  tom.  1  Januarii  pag.  1073.  Insignis  ejus 
tempore  fuit  Claromonte  S.  Mauritii  ecclesia,  ut 
idemanonymuspag.  1075,  et  1076  testatur,  quam 
acceptis  aliquot  Agauno  reliquiis  credo  sanctum 
virum  ditasse.  Claromontio  duobus  milliaribus 
GallicisadMeridiemdissitumcelebreestmonaste- 
rium,  quodBelluslocus,  et  vernacule  Beau-lieu  vo- 
catur,  eogue  fuit  olim  translata  pars  ingens  bra- 
chii  S.  Mauritii.  Rem narrat  RichardusabbasS.  Vi- 
toni  inVita  S.  Rodingivel  Chraudingi,  fundatoris 
illius  coenobii,  illustrata  in  Opere  nostro  ad  diem 
xvn  Septembris,  ubi  hsec  videri  possunt  cap.  2  E 
pag.  510.  Hericus  monachus  in  MiraculisS.  Ger- 
mani,  in  Opere  nostro  excusis  tom  vn  Julii pag. 
255  et  seqq.,  describit  cap.  3,  quomodo  suo  tempore 
S.  Mauritii  reliquise  obtentm  translatccque  fue- 
rint  in  cryptas  S.  Gcrmani  Autissiodorensis.  Ju- 
verit  aliqua  huc  transtulisse. 

197  Emensis  alpibus  [inquit)  ad  sanctos  Agau-  Autiariodori, 
nenses  Martyres  diverterunt  (monachi,  qui  Roma 
cum  obtentis  a  Nicolao  I  sacris  reliquiis  anno 
862  vel  sequenti  redibant)  Ibi  ab  Hueberto,  abbate 
famosissimo,  excepti  quam  familiariter,  tanti  fati- 
g-ationem  itineris  plena  viri  benevolentia,  ing-enti 
Religiosorum  affcctu,  larg-a  denique  totius  liberali- 
tatis  indulgentia  relevarunt.  Dehinc  oblatam  sibi  ne- 
g-otii  opportunitatem  intentatam  linquere  non  sibi 
integrum  fore  arbitrantes,  SanctorumAgaunensium 
reliquias  a  pramominato  principe  poscendas  decre- 
verunt.  Is,  volente  Deo,  quod  postulabatur  excepit 
benig-nissirae,  quodetvirisessetfamiliarissimus,  et, 
utpote  seculariameditanstantum,  in  Sanctorum  lar- 
g-iendis  patrociniis  non  satis  avarus.  Quamobrem, 
sacrorum  corpomm  accito  custode,  pretiosi  martyris 
Mauritii  complectendam  reliquiarum  partem  cum 
venerando  capite  S.  Innocentii,  leg'ionarii  quondam  F 
ejus,  incunctanter  largiri  prascepit.  Id,  quamquam 
omnesferrent  segerrime,  obtinuittamen  jussioprin- 
cipisin(Hffcrenterfieri,quodvolebat.JVa^r«^^em^e, 
quomodo  collectus  pervaria  loca  sacer  ihesaurus 
Antissiodori  exceptus  et  reconditus  fuerit.  Huber- 
tus  seu  Huebertus  abbas  Agaunensis,  de  quo  hic 
sermo  est,  frater  eral  Theodebergccregime,  uxoris 
Lotharii  regis  in  historia  illius  temporis  notissi- 
nicV.  Non  minus  famosus  est  Hubertus  pudendis 
criyninibus,  quibuspost  excussum,  quojuvenis  ini- 
tiatus  fuerat,  clericatum,  non  secularem  modo, 
sed  etiam  dissolutissimam  vitam  agens  se  macula- 
vit,  abbatiarum  et  bonorum  ecclesiasticorum  ra- 
pacissimus  invasor  decoctorque  turpissimus.  Quo 
deinde  sacra  hcvc cimelia evaserint,  non  comperio. 
In  Breviariis  ecclesiee  Autissiodorensis  tum  anti- 
quis,  tum  recentioribus,  non  nisi  semiduplex  est 
Offtcium  de  S.  Mauritio  et  Sociis.  De  S.  Innocentii 
capite  recurret  infra  sermo. 

19S  Ditissimus  exuviarum  sanctorum  Marty 
rum  Thebcvorum  thesaurus  per  S.  Ludovicum  ob 
tentus  Silvanectum  (Senlis)  translatus  et  in  eccle-  ^miata 
sia  prioratus  S.  Mauritii,  quem  sanctus  rex  fun-  sunt 

davit 


Sylvanecti. 
quo  per  S. 
Ludovicwn 


DIE  VIQESIMA  SECUNDA  SE?TE.Mi:i:lS. 


389 


A  davit,  reconditus  fuit.  Hujus  rei  indubitata  testi- 
monia  kabemus  inBulla  Clementis  IVt  cui  inser- 
tve  sunt  litteree  Roberti,  tum  temporis  Silvane- 
ctensis  episcopi,  ut  videre  licet  apud  continuatores 
Galliae  Christianas  auctse  tom.  10  col.  235  inter  In- 
strumenta.  In  Bulla  illa  dicitur  :  Prcefati  religiosi 
(Agaunenses)  ejus  (S.   Ludovici)  precibuset  de- 
sideriis  annuentes,  plura  corpora  de  thesauro  sui 
monasterii    sanctorum   Martyrum   regise  devotio- 
ni  exhibere  eurarunt,  et  ad  ipsum  reg-em  idem  abbas 
cum  quibusdam  ex  suis  Eratribus  ea  personaliter 
una  cum  solcmnibus  nunciis  deferenda.  Quamquam 
lubet  ex  Vita  ejusdem  sancti  regis,  a  reginse 
confessario  scripta,  et  in  Opere  nostro  secundo 
loco  excusa  tom  v  Augusti  pag.  571  et  seqq  ,  de- 
cerpere  ,    quse    sancti    Ludovici    venerationem 
erga  sanctos  Thebcvos  Martyres  probant,  et  ad 
Silvanectensem  sacrum  thesaurum  spectant;  sic 
igitur  ibi  legitur  cap.  A-.pag.  583  :  Quandoquidem 
venerabilis  sanctus    Ludovicus   decreverat   Silva- 
necti  prope  palatium  suum  construendam  curare 
sedem  ad  honorem  S.   Mauritii  ejusque  Sociorum, 
tantum  egit  atque  effecit,  ut  viginti  quatuor,  aut 
circiter,  corpora  Sociorum  S.  Mauritii   ex  eadem 
B  Legione  acceperit  ab  abbate  ac  monachis  istius  ab- 
batise ,  ubi  dicta  corpora  requiescebant,  quse  si- 
ta  est  in  Burgundia.  Abbas  cum  quibusdam  suorum 
Fratrum  nuntiisque,  eo  a  venerabili  rege  missis,  ea 
Silvanectum  detulit, 
uiiffna  san-       199   Ubi   autem   pervenerunt  tam  prope  Silva- 
ctortim         nectum ,  ut  in  urbem  deferri  possent,   venerabi- 
siumcorpo-  lis  rex  ea    ueP0D1  jnssit   in    domo    quadam  epi- 
r«,  scopi  ,   quee  Mons  nominatur  ,  ac  media  circiter 

leuca  Silvanecto  distat.  Tunc  congregari  jussit 
episcopos  abbatesque  multos,  ac  prsesentibus  pro- 
ceribus  multis  numerosaque  populi  turba,  instrui 
jussit  agmen  supplicantium  ex  omnibus  clericis 
urbisSilvanectensis.  Imposita  fuere  memoratacor- 
pora  sancta  variis  thecis,  panno  serico  splendi- 
de  coopertis,  atque  ea  portari  jussit,  ingenti  pro- 
cedente  supplicautium  agmine,  in  urbem  ad  ec- 
clesiam  principem  hoc  modo.  Ipse  beatus  rex  pro- 
priis  humeris  portabat  thecam  ultimam  cum  vi- 
ro  clarre  memorke  Theobaldo,  Navarrae  rege,  ab 
episcopi  domo  usque  ad  ecclesiam  ante  dictam  : 
aliasque  etiam  thecas  ante  se  portari  jussit  per  alios 
magnates  equitesque.  Putabat  enim  rex  beatus,  ut 
creditur,  congruum  esse  ac  bonestum,  ut  dicti  San- 
C  cti,  qui  equites  fuerant  Jesu  Christi,  gestarentur 
ab  equitibus.  Idem  prioratus  ipsius  S.  Mauritii 
ducis  Thebcvorum  sacras  exuvias  etiam  nactus 
est.  Testantur  id  continuatores  Gallice  Christia- 
nse  in  serie  priorum  S.  Mauritii  in  Adamo,  sic  sa- 
tisobscure  scribentes:  Anno  mccclxxvi  dieultima 
Novernbris  Amedeus  Sabaudiae  comes  huic  ecclesise 
dedit  partem  ossis  brachii  S.  Mauritii,  olim,  in- 
quit,  acceptam  ab  Agaunensi  abbate  ex  illustri 
gente  de  Barthelem,  prEesente  Carolo  imperatore  et 
abbatise  secretario  Girardo  de  Beve  vel  de  Veue, 
nunc  abbate. 
os  quibus  200  Ubi  id  dicat  Amedeus,  nescio,  nam  instru- 
ununi  ressii  mentum  nullum  assig?iatur.  Qui  hic  Girardus  de 
abbaiixs.     B  j  yeue  appeiiatur   est  Girardus  Bernar- 

Caroii-io-      di,  cujus  exstat,  teste  reverendissimo  de  L  isle  xn 
censi,  Historia,  Ms.  cap.  22,  procuratio,  signata  anno 

1377.  Idem  prcvcedenticapiteobservat,  Joannem 
Bartholomsei  abbatiam  Agaunensem  gubernasse 
ab  anno  1356  usque  ad  1376,  ejusque  tempore  co- 
mitem  Sabaudite  Amedeum,  cognomento  Viridem, 
cum  Carolo  imperatoretAvenionereversof  Agau- 
num  venisse  anno  1365  ;  de  hoc  igitur  abbate 


hic  sermo  est.  Ceterum  xd  aliis  postea  S.  Mauritii       »tc?oii 
reliquiis  ditata  fuit  ecclesia  prioratus  Silvane-         ic- 
ctensis,  sic  partemetiam  detati  eoprius  sacri  the- 
sauri  amisit.  Anonymus  monachus  abbatise  S. 
Dionysii  apud  Chesnium  tom.  5  Script.  pag.  401 
testatur,  corpus  unius  ex  Martyribus  illis   ad 
suum  ccenobium  translatum  fuisse.  Ejus  heec  ver- 
ba  sunt .-  In  signum  etiam  amoris  sanctus  rex  Ludo- 
vicus  S.  Dionysio  contulitcorpusuniu*  Martyris  de 
illa  pretiosa  Thcbeorum  Societate.  Siquidem  tum 
temporis  plura  praefatorum  Sauctorum  corpora  im- 
petravit  sibi  dari,  quae  honorifice  transtulit  in  eccle- 
siam,  quam  apud  Sylvanectum  construi  fccit.  Sar- 
torius  in  Cistercio  bis  Tcrtio  tit.  ,6  pag.  742  et  seq. 
inter  sacra  cimelia  ecctesiarum  sui  Ordinis  recen- 
sety   In  Caroli-loco....  sanctoruin   Martyrum  e  co- 
horte  S.  Mauritii  corpora  duo,  qu;e  cum  insigni  re- 
verentia  nudis  pedibus  eoattulitsanctus  Galliarum 
rex  Ludovicns.  Continuatores  Gallin-  Christiamv 
auctse  tom.  10  in  Elencho  abbatum  Carolilocen- 
sium  in  Petro  Ilscribunt  :  Petro  sedente,  S.  Ludo- 
vicuspropriis  humeris  cum  magno  comitatu  detulit 
ad  Caroli-locense  monasterium  duo  corpora  sancta, 
uuum  videlicet  de  Sociis  S.  Mauritii  et  alterum  de  £ 
de  corporibus  undecim  millium  virginum,  qiue  in 
majorialtari  requiescere  dicuntur. 

201  Iivc,  ut liquet, plurimum  dtfferunt  "hante  rornu«« 
altatisex  Sartorio.  Qiuvnaxn  autem  ex  hispnvfe-  CtnUtlx 
renda  sint,  dicere  non  possum;  silent  enim,  quan- 
tum  comperi,  antiquiora  monumenta  deprssfata 
translatione,  Ucet  in  Gestis  S.  Ludovici  regis  non 
semel  fiat  mentio  ornati  ct  dotatiper  eumdem  re- 
bus  aliis  Caroti-locensismonasterii.  Scripsit  Am- 
biano  anno  167S  pater  Emardus  Le  Caron  Socie- 
tatis  nostne  ad  Majores  meos ,  qui  de  S.  Emano 
seu  Emardo  documenta  flagitarant,  epistolam, 
qu(v  ad  hunc  diem  est  seposUa,  quod  doceat,  Car- 
nuiialiquas  etiam  S.  Mauritii  exuviasservari.  Ad- 
do,  inquit  P.  Le  Caron  habcre  me  prffl  mauibus 
Martyrologium  vetustum  ,  ubi  xvi  Maji  legitur  : 
Passio  S.  Emardi,  cujus  corpus  quiescit  ct  in  eccle- 
sia  et  in  capsa  S.  Mauritii.  De  collegiali  autem  Car- 
nutensi  agit,  xd  pricmissa  ibidem  ostcndunt.  Ce- 
terum  ex  scripto  S.  Angilberti,  Operi  nostro  ad 
diem  xvin  Febrxiarii  pag .  103  inserto  constat  il- 
lum  reliquias  SS.  Mauritii,  Candidi,  Kxuperii,  Vi- 
ctoris,  Innocentii  in  thesaxirxtm  Centulensem  intu- 
lisse.  In  eamdem  Picardiam  in  Veromanduos  p 
fuerunt  olim  etinm  Remis  Ininslalti  SS.  Mauritii, 
Candidi  et  Exuperii  cimetia  sacra,  positaque  ad 
caputj  S.  Rigobertiut  docetnos  Ilistoria  transla- 
tionum  hujus  sancti  Rcniorum  episcopi  data  a 
Botlando  nostro  tom.  i  Janunriipag.  I7S  ct  seqq, 
Atque  hcvc  suntfere,  qiue  de  Sanctorum  Thebxo- 
rum  nostrorum  cullu  et  reliquiis  per  Gailiam  oc- 
currerunt :  mitto  monasteria  eorum  nomine  sa- 
cra  dicatasque  alias  illis  ecclesias  recensere, 
quod  ese  apud  Coiniium  etMabiUoniumsint  pas- 
simobviee. 


GS) 


5  wii 


390 


4CCTOIH 

J.C. 


GLOEU  POSTII.  SS.  MATIUTII  ET  THEB^OB.  MM. 

204  In  collegio  nostro  ejusdem  urbis,  inter  va-  1 
ria  sacrapignora  Treviriset  Colonia  accepta,  ser- 
vantur  etiam  parvula  ossa  de  Sociis  S.  Mauritii.  .  et 
de  capite  S.  Mauritii,  quse  reliquise  munitse  pn- 
mum  fuerant  testimonio  Gisberti  Masii,  episcopi 
Buscoducensis,  et  approbatse  postea  fuerunt  ab 


%  XVII.  SS.  Mauritii  et  Sociorum 
Thekeorum   Martyrum  reliquiae 


BruTellU  et 
mi  lucis  VICI- 
tiis,  Ganda- 
vi,  Brugis, 


Pnlmiim    nnarum  ma^na  pars     Emesto  archiepiscopo  Coloniensi,  litens  datis 
per  BelglUm,  quarum  UW0ua  Va  *ia5fl9  die^Augusti,utdocuit  meexar- 

r*    i      •-  .4  T^^r^mc  allata   ftst.  .i. .-...--  ^^L-R^-roU.PMsilaii.datusP.  Franascus 


/WlVyuw  el 
cultui  $tm 
elorum  in 
dotnoprofc* 
ta  Socieluli* 
nottrx 


B 


dnftsorpfi . 

Mecltlmi.r. 

Lovanii, 

Andcrlnei, 


Colonia  et  Treviris  allata  est 


^  Uissimus  etiam  per  Belgium  nostrum  sparsus 
Dr-t  thesaurus  exumarum sanctorum  Marty 

rura  Thcbxorum,  quarum  tamen  plerscque toto- 
niavei  Treviris  huciransiatic  fuerunt,  utveiie- 
ZtliLpressa,  vel  suspicio  propter  v^mta- 
icmloci  suadet,  adeoque  ad  SS.  Gereoms,  Bom- 
facii  vet  Thyrsi  socios  martyres  verisimihter 
Lrtinent;  quia  tamen  plurimm  certo  discerninon 
nossunt,  et  Agauno  etiam  eo  prius  dciaix  forte 
sunt,  enumerabohicsingulas,quas  Thebscorum 
Martyrum  nomine  celebriores  invenero.  ln  templo 
,/„,„«   hr,ns]'ro/rss.rAntverpiensishabemusptu- 

rh„o  h»]« h  sarm   r ■//«    suis   testimonitS 

authenticis  munita.  Habeoprsc  oculis  htteras  Lo- 
tharii  archiepiscopi  Trevirensis  signatas  Oie  xxi 
Augustianno  1617,  quibus  testatur,  concederese 
ecclesim  nostrm,  flagitante  R.  P.  Jacobo  Tirmo 
domui  huic  tum  temporis  prscposito,  Duo  mtegTa 
ferecapita,  quatuor  craniorum  partes,  duas  mandi- 
bulas,  sex  oblonga  ossaex  .sanrtaLegioneThebaso- 
PUin  Martyrum  Trevirensium.  Duo  insuper  sacra 
ossa  Martyrum  ex  legione  Thebasorum  Mauritii  et 
Socioram  ct  atfanonnwfte  minora  cum  debito  testi- 
monio  huic  ecciesise  donata  sunt  a  P.  Ludovico 

Thorarrfo   rrrlore   raUrgti   nostri   C0lonienSlSt  Ut 

fidem  facit  R.  P.  Oliverius  Manarwus  provinax 
HHtjic.v  procinrialis  in  literis  signatis  xx  Junn 

anno  159-1, 

fc03  Ceterumsacrse  hm  exuvisc  sarcophagts  duo- 
bus  majoribus  affabre  argento  tectis  inciussc  sunt 
et  xxu  Septembris  in  allari  principe  populorum 
veneralioniexponunlur.Continenturautemhpsa- 
nothecis  illis  C  capita,  8  mandibuUc,  12  tibim,  3 
brackia  et  20  ossa  majora,  quorum  aliqua  ab  eo- 
dem  Trevirensi  archiepiscopo  Lothario  olim  mis- 

satol  arhan  lluscorfneensem ,  har  rfcinde  ab  hscre- 
//■  isoccupata,  nrf  nos  cum  testimoniis periata  fue- 
re.  Nonnulla  horum  insuper  ab  abbate  S.  Maxi- 
minicum  instrumentisobtentasunUatpariterad 
martyres  Trevirenses,  S.  Bonifacii  Socios  spe- 
ctant.  Templum  collegii  Societatisnostrx  Mechii- 
n,a\  eodem  /'.  Jacobo  Tirinopostulante,  obti- 
nuit  Treviris  deiisdem  Martyribus  caput fere in- 
tegrumt  4  partes  craniorum,  mandibulam,  os 
ohlo,i(/no,  cinn  tin.obus  aliisi  duo  insuperossadono 
Domini  Nicolai abbalis  imperialis  monasteriiS. 
Maximini,  caput  alterumdono  priorissw  conven- 
ins  \  alliS'angelorumt  ac  triaoblonga  ossaexcol- 
legio  Luwemburgensi.  Lovanii  incosnobio  S.  Ger- 
trurfis  canonicorum  Regularium  S.  Augustini 
conspicitur  caput  Martyris  e  Legione  Thebxa, 
teste  Rayssio  in  Eierogazophylacio  Belgicopag. 
l§2,quo  referente  pag.  103,  Parcensest  canonici 
Ordinis  Prsemonstratensis  prope  Lovaniumt  < 
liquias  habent  De  sooiisS.Gereonia  et  sanoti  Mauri- 
tii.  Apud  patres  Ordinis  S.  Francisci  a  Pauia, 
quosMinimos  vocant,  BruaseUis  duo  xntegra  bra- 

chin  inclytorum  Martyrum  Legionis  Thebsm,  S. 

MauTitio  antesignano,  ostenduntur,  ct  os  aUerum 

magnum  de  iisdem   Anderlacit  gui  pagus  est 

BrutcelUepropinquus* 


E 

fnau 

Dnaci, 


chivio  nostroBruxellensilaudatusP.  Franciscus 
Le  Jeune  collegii  procuraior.  Rayssius  sxpelau- 
datus  pag.  222  computat  insuper  SanctorumThe^ 
btcorum  caput  in  parthenone  Vorstensi  Ordnrs  S. 
Benedicti  sesqui  milliari  Bruxeihs  distante ,  ossa 
ipsius  S.  Mauritii  ducis  Legionis  Thebxx  in  Swi- 
vecanomrginumCistercimsiumjuxtaTenerfmun- 

dam  ecenobiopag.  500,  Uapita  de  iisdem  m  cotte- 
gionostro  Gandavensi pag.  190,  etdecorpore^ 
Mauritii  apud  Ciarissas  ibidem  pag.  lo9.  Apua 
eumdempag.mexhibenturlittercvAntoniiTriest 

episcopi  Brugensis,  quibus  testatur,  inecclesiab. 
Salvatoris  ejusdem  urbis  inter  aiia  plunma  sacra 
cimelia  reperiri,  Majorera  partem  maxillse  S.  Mau- 
ritii  martyris  a  decessoribus  suis  debito  munitam 
testimonio,  quam  etipserecognovit,  novisquemu- 
nitam  sigillis  in  lipsanothecam,  qua  corpus  b. 
Eligii  custoditur,  reposuit. 

205  Insuiis  in  iribus  diversis  ecclesns  etiam  ve- 
nerationi  exponuntur  retiquise  Sanctorum   The- 
bmorum  :  in  tempio  sciiicet  coilegii  nostri,  apud 
patres  Minoritas  et  in  camobio  virginum  Clans- 
sarum  :  de  primis  nihit  speciatim  addit  Rayssius 
pag.  192,  de  secundis  ait  pag.  391 :  Os  ing-ens  umus 
e  Leg-ione  Theoajorum  a  Societatis  Jesu  patribusln- 
sulensibus  in  mutuae  tesseram  benevolentise  acce- 
ptum,  quodproinde,  ut  sunt  nostra  cimeiia  plera- 
que  Thebxorum  nomine  sacra,  suspicor  Trevins 
acceptum  fuisse.  De  tertiis  dubium  non  relinquit 
laudatus  Rayssiusfpag.  159  scribens  :  Unura  cor- 
pus,  et  quidera  integrum  sodalitiiThebajorumMar- 
tyrum  possident,  cum  amplissimo  Trevirensis  ar- 
chiepiscopi  testimonio.  Duacenses  apud  eumdem 
pluribus  Sanctorum  Thebscorum  retiquiis  gloria- 
tur.In  thesauro  sacro  ecclesix  S.Amati  numeran- 
tur.  Dens  S.  Mauritii,  ducis  cohortis  Thebieorum  et 
martyris,  pag.  39.  Coltegiata  S.  Peiri  Caput  ex 
Sociis  S.  Mauricii,  ducis  Leg-ionis  Thebrcorum,  ima- 
g-ine  pectore  tenus  arg-entea  industricelaborata  con- 
decoratum,  possidet  pag.  106.  In  templo  coltegii 
nostri  sunt  Capita  aliquot  Sociorum  Leg;ionis  The-  F 
biEorum,  duce  etantesig-nanoMauritio  pag.  479.  In 
templopatrum  Trinitariorum  asservatur  Caput 
unum  Martyris  ex  Leg-ione  Thebcea,  duce  Mauritio 
pag.  511.  Ostenduntur  denique  in  thesamw  se- 
minarii  Scotorum,  cuipatres  nostriprsesunt,  ossa 
variapag.  1S7  et  488,  et  alia  in  S.  Amati  ecclesia 
pag.  41 ;  at  posteriorum  nonnxdia  sunt  certo,  alia 
verosimiliier  de  sanctis  Martyribus  Trevirensi- 
bus;  sintne  autem  inter  pauio  ante  enumerata 
qusepiam  Sanctorum  Agaunensium  pignora,  in- 
certum  videtur. 

206  Nec  amplius  affrmari  potest  de  iis,  qusc  Cambrtma 
inter  lipsana  S.  SepuichriCameracensispagAlO,  Lalm' 
et  Canonissnrum  Malborfiensium  recensentur.Di- 
stinctius  fit  mentio  reliquiarum  S.  Mauritii  et  So- 
ciorum  in  Cambronensi  Ordinis  Cisterciensis  ab- 
batia  custoditamtm  :  etenim  ita  scribit  Raissius 

pag.  130  :  Adservant  Cambronenses os  brachii 

S.  Mauritii  Legfionis  Militum  Theba?orura  coriphaei, 
qui  Seduni  in  Gallia  cum  Sociis  in  loco  Ag^auno 
sub  Maximiano  pro  Christo  necatus,  gloriosa  pas- 
sione  mundum  illustravit,  qua\  opinor,  ex  aliquo 

instrumento 


Andomaro- 
poli,  Trajectt 
ad  Mosam, 
in  monastc- 
riis  Clarifon- 
tis  et  Epter- 
va-i. 


B 


Colonix  A- 
grtppinte, 


DIE  VIGESIMA  SECU 

instrumento  excerpsit.  Subnectit  his ;  Item  caput 
unius  e  dictis  S.Mauritii  Sociis.Tn  abbatiaLcvtiensi, 
quse  cst  Ordinis  S.  Benedicti,  distatque  uno  fere 
milliari  Avenna,  Hannonix  oppido,  ad  Helpram 
flumen,  habent,  eodem  teste  pag.  2S1,  Brachium 
integrum  unius  Martyris  e  Leg-ione  Thebtea,  do- 
no  acceptum  a  Francisco  Bononio  Yercellcusi 
episcopo.  De  insigni  illo  viro  hic  agitur,  qui  apud 
Ughellum  vocatur  Joanncs  Franciscus  Bonomus, 
etpost  cgregiam  S.  Carolo  Boromeeo,  ac  deinde 
pluribusPontificibitsnavatamopjerahi  JnBchjiuiu 
anno  15S4-  a  Gregorio  XIII  legatas  missus  est; 
ubi  egit  etiam  cum  ingenti  Cathoticorum  bono 
primis  SixtiV amiis,  et  tandem Leodii obiit  anno 
1587. 

207  Audomaropoli  celebres  etiam  spectantur 
SanctorumnostrorumexuvicV.Etenimprieterossa 
pturima,Martyrum,  Tliebcvorum  etTrevirensium, 
qucvnostri  in  templo  collegii  possident,  refercnte 
eodem  in  Hierogazophylacio  pag.  160,  collegium 
Anglorum  cum  vencratione  custodit  Os  parvum  S. 
Mauritii  martyris,  et  aliud  os  unius  Martyris  San- 
ctorum  Thebreoruni  brachio  arg-entatoconvestitum. 
In  celeberrima  S.  Bertini  abbatia  ostenditur 
junctura  una  digitorum  S,  Mauritii,  Legionis  sa- 
crie  Thebcvorum  antesignani,  ut  idem  Rayssius 
testatur  pag.  592.  Trajectenses  ad  Mosam  apnd 
eumdem  pag.  471  asscrunt,  se  in  thesauro  sacro 
Ulustris  ecclesuv  S.  Servatii  habere  Brachium  S. 
Mauritii  martyris  ac  Legionis  Thebseorum  coriphffii. 
Rayssii  asserta  confirmatPapebrochius  noster  in 
Ms.  Excursione  ad  Mosellam  scribens :  vin  die 
(quo  Trajecti  agebant)  D.  decanus  Guilielmus 
Lipren  totum  Servatianum  thesaurum  nobis  ape- 
ruit,  iu  quo  prseter  alia  plura  siint. . .  .  brachia 
argentea  duo,  S.  Thoniae  apostoli  et  S.  Mauritii 
ossibus  brachialibus  instructa.  An  autem  etiam 
testimoniis  indubiis  munita  sint,  non  inoenio.  In 
comitatu  Luxemburgensi  est  abbatia  Sanctimo- 
nialium  Cisterciensium,  cui  Claro-fonti  nomen 
est,  ineaque,  Rayssio pag .  155  teste,  spectatur  Os 
unum  sancti  Militis  e  Legione  S.  Mauritii  martyris. 
Ejusdem  institutimonialesDifjerdingensesjuxta 
Longuichium,  ostendunt  Juncturam  pedis  S.  Mau- 
ritii  martyris,  pag.  188  :  in  Epternacensi  autem 
celeberrimo  OrdinisS.Benedicti  cccnobio  scrvatur 
Digitus  S.  Mauritii  Legionis  Thebaiorum  ducis,  ut 
idem  asserit  pag .  212. 

208  Nunc  autem  Coloniam  evocamus,  ubi  plu- 
rimae  celebranturSanctorum  S.  Mauritii  Sociorum 
ejusque  ipsius  sacr<v  exuvise,  ex  quibus  velle  seli- 
gereeas,  qucV  AgaunensiumMartyrum  sunt,essct 
oleum  et  operam  perdere.Nonnultas  solum  hic  cgo 
exGelenio  enumerabo,quas  distincte  non  reperero 
esse  de  S.  Gereonis  Sociis,  de  quibus  die  x  Octo- 
bris  cum  sacris  Fastis  agendum  erit.  ItaqueGelc- 
nius  in  Sacrario  Colonuc  Agrippime  et  thesauro 
ad  S.  Gereonem  hierotheca  14,  ait  servari  Duas 
particulas  unam  S.  Mauritii ,  alteram  ex  Socie- 
tate  ejusdem.  Item  ex  Thebacis  Martyribus  parti- 
c\i\as.Indecimaquintahierothecacristaltinaetiam 
computantur  S.  Mauritii  reliquuv.  In  thcsauro  ad 
S.  Cuniberti  numero  7  recensentur  cimelia  de  S. 
Candido    martyre  e   Societate    Thcbajorum    Mar- 

tyrum.  Item  de  eisdem  Thebseis  Martyribus, 

de  S.  Mauritio.  Ecclesia  B.  Marisc  Virginis  ad 
Gradus  in  \Zhierotheca possidet  de  S.  Mauritio,e£ 
basilica  B.  Mariie  in  Capitolio  num.  14  Os  S. 
Mauritii,  ducis  Militum.  Jn  domo  canonica  in  Wi- 
denbach  tertio  loco  ostenditur  herma,complectens 
partem  chlamydis  et  ossaS.  Mauritii.  Apud  Car- 
melitas  num.  13  veniunt  reliquite  De  S.  Victore  et 

Septembris  Tomus  VI. 


NDA  SEPTEMBIUS  3&1 

S.  Mauritio  etc.  in  monsirantiaargenteo-aureami- 
nori.  ///  nnuniJ.rii)  rirgiaumOrdinis  Cistercien- 
sisquodIIortusB.MaruvVirginisappeltatur,num. 
14  venerandum  exhibetur  Os  magnum  S  Mauritii 
mart.  cum  aliis  sanctorum  Thebteorum  exuviis. 
In  monasterioS.  Vincentii  servantur  plurimae  re- 
liquice  ex  Societatibus  S.  Mauritii  et  Gereonis.  In 
sacrario  monialium  Carmetitanarum  tertio  loco 
numeratur  herma,  concludens  partcm  brachii  S. 
Mauritii,  cujus  etiam  reliquicV  veniunt  in  thesauro 
saceltiSS.  WiUibrordi  et  Bonifacii. 

B09  Est  et  Colonuv  paroecialis  ecclesia  S.Mau- 
ritii  nomine  insignis,  tempore  Arnoldi I  arekiepi- 
scopi  Cotoniensis,  ut  Gelenius  lib.S  Syatagmate  30 
tradit,  exstructa.In  hujus  ecctesicV  thesauro  Zloco 
venerationi cxponit u \r  Scyphus  S.Mauritii,eiusdem 
brachinm,  et  sagi  ejus  purperei  pars,  diesque 
sancto  Patrono  sacer  ibidem  festus  agitur.  Buce- 
linusin  Germania  sacra,  pagina  apudme  131-,  in- 
ter  sacra  lipsana  monasteriiColoniensis  virginum 
Benedictinarum,  quod  a  S .  Agatha  nomen  habet, 
num  17  recensct,  Os  de  S.  Mauritio  martyre  cum 
pluribus  ossibus  ex  Societate  g-loriosissima  ejus- 
dem,  quibus  acccedit  ibidem  num.  :39  Mandibula 
S,  Mauritii  :  et  in  Sacrario  Agrippinensi  pag.  173 
dtritur,  caput  integrum  unius  ex  S.Mnuritii  Sociis 
translatum  fuissse  ad  ecclesiam  patrum  Domini- 
canorum.  De  iis  autem  omnibus  sacris  cimeliis, 
qutv  nomine  S.  Mauritii  et  Sociorum  Thebxorum 
Martyrum  venerationi  exponiadur ,  utinam  cer- 
tius  aliquidet  distinctius  ex  antiquis probatisque 
testimoniis  dicere  iiceret.nuda  enim  omnium  fere 
testis  est  apud  eos,  qui  ittas  possident,  traditio, 
vel  scheda  aliqua  sacris  exuviis  affixa.  Ceterum 
quoniam  Germaniam  ingressi  sumus,  celebratis- 
simum  quondam  S.  Mauritii  nomine  et  cultu  Mag- 
deburgum  nos  statim  invitat,  quod  ditorum  san- 
ctorum  Theb.vorum  insignium  Martyrum  corpo- 
ribus  olim  gloriabatur,  altero  S.  Mauritii,  attero 
S.  Innocentii. 


§  XVIII.  Exstructum  ab  Ottone 
I  imperatore  Magdeburgense  S. 
Mauritio  coenobium,  quod  deinde 
in  archiepiscopium  evehitur.  Ula- 
tse  eo  S.  Mauritii  reliquiae,  qua- 
rum  etiam  Ilalis  Saxonum  pars 
fuit  non  exigua. 


*CCTO*l 

J.  C. 


ufiiesltem- 

plumrjiuno- 
mmiiacrum. 


ittud  vicum,   seu  castettum  ow»™™ 
urbs  est  in  Saxonia  ad  Atbiiu 


Magdeburgum,   seu   Pa?Hhenopolis,    quorum  Magdcbur- 
hsec  civitatem 
Virginum  sonat 

fluvium.  Ejus  originem,  ut  sotet,reducunt  aucto- 
res  nonnulti  adRomanorum  tempora,scriptoribus 
aliis  contendentibus ,  ejus  fundatorem  fuisseOtto- 
nem  I  imperatorem,  cognomento  Magnum.  Quid- 
quid  sit  de  ejus  antiquitate,  Otto  I  itlam,  si  non 
erexit,  certe  amptificavit,  et  omavit,  atque  illi 
Magdcburgum  debet  eas  prcvrogativas  ,  quibus 
deinde  cumprimis  Qermaniie  urbibus  potuit  com- 
nururi.  Archir/iisco/tfdem  sctlcm  ibidchi  fundavit 
imperator,  atque  Magdeburgensi  ecclesise  prmfir 
ciendum  euravit  Adalbertum,qui  RomseaJoanne 
XIII  Ponti/ice  consecratus  est  anno  Christi  %S,u£ 
evicit  Janningus  noster  in  Appendice  ad  diem  vi 
Junii  tomo  ejusdem  mensis  <;  /,tuj.  .'18  et  seqq.  At 
jam  ante  Otto  monasterium  ibidem  condiderat, 

5 1        sub 


, 


GLORIA  POSTH. 


Aicront 
J.C. 


?  Petri  et  Mauritit  nomine,  quod,  translatis 

tot;!^ 


S      \huu,U- 

tucri, 


302 

.5 

^Xpas7minnictuntur  anno  M,ouo 

T%S«^«* annus  ab  otionis  cons71 

^onelnGermanizel  Lotharingix  rege?n,  facta 
Tuisgranianno  930.  Mdifieanto  sub  S.Mauritu 
Tmne  ccenobio  occasionem  Ottom  fuzssevotum 
Iraslit  Dresserus,  scriptor  hmreticus,  parte  5  de 
pZcipuisGermanuB  urbibusapud  Sagittarium 

bis  ■  Anno  dccccl  ante  conflictum  cum  Un-ans  ad 
Lcc-hum  sponsionesese  Deo  obligavit  Ottio  se,  par- 

(.viH.nn.t-mpi.nnspl.MHlidissimumMa-debur^ 

,,,».liturum  esse  S.  Mauritio.  Cujus  qu.dem  voti 
compofl  feotus  animum  statim  ad  erig-endum  tem- 
plum  cathedrale  in  urbe  Magxleburg-a  appulit. 

j>]  I   pr.rliollvngnros  delerit  OttoMagnuS  qum- 
quennio  tantum  post,  ut  ostendit  Sagittarius  lau- 
datus ;  eo  igitur  retrahendum  erit,  si  vera  Dres- 
serus  asserit,  ejus  votum.  Inter  Analecta,  quoe  ad 
p,  Mauritium  Chardonum  missa  fuerunt  a  P. 
Ludovico  Ligertz,  serenissimi  regis  Polonise  et 
Saxonix  ducis  confessario,allegantur  exSaxonim 
B  Chronicopag.  149  hsec  :  Dum  Otto  imperator  anno 
dccccl  vel  dcccoli  in  Italia  morabatur ,   ejusdem 
excrcitus  templum  S.   Mauritii  expilavit.  Quare, 
cum  ad  Lycum  non  procul  Aug-usta  cruentam  ini- 
re  puffnam  coactus  fuit,  prius  Deo  et  S.  Mauritio 
votum  vovit,   se,  si   contra  hostes  suos  victoria 
potiretur,  fundationes,   quas  pater  ex  parte  jam 
cceperat,    exsecuturum,  plures   ejusmodi    ordina- 
turum  ,   et    pra^cipuo  S.    Mauritii  long-e   mag-nifi- 
ccntiorem  basilicam,   quam  qua3  a  suis  spoliata 
fuiseetj  e  fundamentis  exstructurum  fore.   Versio 
esl  P.  Chardoni,  qui  nobis  Analecta  submisit,  ubi 
verba  cx  veteri,  ut  appellatur,  Saxoniae  Chroni- 
co  excerptaSaxonice  scripta  sunt.Cujus  sit  setatis 
quantaque  auctoritatc  valeat  Chronicum  lauda- 
tum  nescio,  at  silent  plerique,imo  ni  fallor,omnes 
scriptores  synchroniet  suppares  Ottonis,  de  con- 
cepio  voto  direptaque  ab  ejus  exercitu  Agaunensi 
basilica,  de  guo  nihil  pariter  reperi  in  Ms.  Hi- 
storuv  reverendissimideL'isle,ubiexmonuraentis 
abbatim  Agaunensis  similia  passim  occurrunt. 
etarchie-         212  Broioerus  Annalium  Trevirensium  lib.  9 
pt$copatut     iium.  87  aliud  laudat  insigne  Chronicon  membra- 
naceum  rerum  Saxonicarum,  unde  desumil  se- 
fjiiciit/ti :  Aiuio  Domini  Dccccxxxxvni,,  Ottonis  2, 
prffidlotua  rex  instinotu  et  petitione  piaj  coujug*is 
C  BU8S  Edith   reffinffl,  abbntinm  rrg-alem  intra  urbem 
Magdeburg  fundavit,  blno  urbis  conditu  ab  orig-iue 
tradito,    volebat    ibi   sedcm    episcopalem  facere , 
Bed  partem  paroohiiB,   quaa  Ilalberstandensi  dice- 
oeai  sutijMcebat,  a   Bernardo  ejusdem   sedis  epi- 
scopo,  quamdiu  Qle  vixit,   impetrare  non  potuit ; 
fundavit  ergo  inibi  regalem,  utdiximus,  abbatiam, 
in    honore  B.    PetPi    Apostolorum    principis  ,    ac 
Mnuricii ,    eg-reg-ii    Thebseorum    dticis ,    dignique 

contubernalis  illius  Ennocentii  militis,  cujuscor- 

pus  Kodolphus  rex  Burgundionum  ei  ac  reg-ime 
transmissum,  regium,  imo  divinum  munus  dona- 
vit.  Maximnm  quoque  partcm  corporis  S.  Mauricii 
ct  quOPUmdam  Sociorum  ejus....  in  eamdem 
eivitnt.Mii  transtulit  eodem  anno  jam  dictus  Otto 
iv\    gloriosus    x  i    Kalendas    Octobris.     Prrefecit 

autem  abbatia1   Annnncm qui  dominus  Anno 

postquam  abbatiam  per  annos,  quos  nos  iuvenire 
nequivimus,  strenue  rexit,  ^Yoruiaeiensis  prresul 
eliptur.  H.rr  ibit  </i<a>  citm  Ditmari  veterwnque 
aliorum  chronicorum  et  scriptorum  asscrtis 
magis  conveniunt  in  occasione  causaque  conditi 


cum  annus  2 
\um  937  vel  se- 


cxordia.  Eo 
translatx  S. 
Mauritti  re~ 
liquiai 


SS.  MAURITII  ET  THEB.EOR.  MM. 

monasterii.  Quamquam  possunt  in  speciem  con-  T> 
traria  scriptorum  assserta  utcumque  coneiliari, 
si  dicas ,  ab   Editha,  regina  piissima ,  mentem 
primum  marito  injectam  fuisse,  cui  exsequendse 
stimulus  ab   ingruentibus  ferocissimis  hostibus 
accesserit  Non  tam  facile  componuntur  nonnulla 
atia,qu<v  inBroweriChronico  asserunturtnulla  ha- 
bitatemporumrationefitanachronismisimptexa, 
utpatebit  infraet  ipso  initioliquet, 
Ottonis,  non  cum  anno  948,  sed 
quenti  concurrat. 

213  Jllud  interim  certum  est,  jam  ab  anno 

Christim  erectum  ca?nobium  fuisse,  cum  eo  an- 

no  imperator  diploma  dederit,  quod  legere  est 

apud  Meibomium  tom.  i  Rerum  Germ.  pag.  740, 

signatum  2  Ottonis  anno,  mense  Septembri.  Ex 

eodem  itlo  diplomate,  paido  correctius  edito  per 

Sagittarium  in  Antiquitatibus  archiepiscopatus 

Magdeburgensis  pag.  18,  sicut  manifestum  fit, 

jam  ante  eo  translatum  fuisse  S.  Innocentii  mar- 

tyris  Thebseicorpus,  ita  innuitur  contrarium  de 

corpore S.Mauritii:  qitippe dehoc altissime siletur, 

licet  Sancti  ipsius  fiat  mentio,  quod  de  priori  di- 

sertissime  asseritur.  Ditmarus  restitutus  a  Leib- 

nitio  tom.  i  Rerum  Brunsvicensium  pag.  334  scri- 

bit  ;Anno  Dominicae  incarnationis  dcccclxi,  reg-ni  E 

autem  ejus  (Ottonis)  vicesimo  quinto,  pra?sentibus 

cunctis  optimatibus,  in  Vig-ilia  nativitatis  Domini 

corpus  S.  Mauritii  et  quorumdam  Sociorum  ejus, 

cum  aliis  SS.  portionibus  Ratisbona  allatum  est; 

quod  maximo,   ut  decuit,  honore  Parthenopolim 

transmissum,  unanimi  indig*enarum  et  comprovin- 

cialium  ibidem  conventu  susceptum,  et  ad  salutem 

patriffi  hactenus  veneratum  est.  Cum  Otto  Magnus 

rex  Qermanim  inunctus  sit  anno   936,  ut  Otto 

Frisingensis  et  alii  notant,  annum  regni  vigesi- 

mum  quintum  exorsus  est  anno  Christi  960,  quo 

proinde  retrahenda  est  translatio,  nisiforte  a  Vi- 

gilia  nativitatis Domini et  non  ab  ipso  dienativita- 

tis,  anni  exordium  hic  desumat  Ditmarus. 

214  Et  hoc  quidem  anno,  vel  sequentis  initio  annoWOvel 
reliquias  S.  Mauritii  Magdeburgum    translatas  *W™& 
fuisse ,  innuunt  etiam  varia  Ottonis  diplomata 
apud  Sagittarium  laudatum  pag.  37  et  seqq,  ubi, 
cum  nihit  tale  in prwcedentibus  innuat,  ita  loqui- 
turpiissimus  rex,  ut  id,  quod  assero,  facile  sen- 
tias.  In  diptomate,  quod  est  Datum  ix  Kal,  Maji, 
anno  Dominicae  Incarnationis  dcccclx.i,  Indictione 
iv,  anno  vero  serenissimi  Domini  Ottonis  xxvi  di- 
cit,  dare  se  ad  dotera  cryptae  Magfdeburg-ensis  in  p 
houorem  SS.  Mauritii  martyris,  Valentini,  Agapiti 
et  Abundii  sacrata;  decimas  Stavorum.  Hxc  au- 
tem  crypta  constructa  fuisse  videtur  adcondendas 
nominatorum  Sanctorum   recens  obtentas  reli- 
quias,  neque  enim  in  diplomatibus  xdla  ante  fit 
crypLv  SS.  Valentini,  Agapiti  etAbundii  mentio, 
donanturque  omnia  monasterio  in  honorem   S. 
Petri  Apostolorum  principis  et  S.  Mauritii  con- 
structo  ;  sed  posteriora  passim  fidem  faciunt,  do- 
nationum  factarum  S.  Mauritio  in  Mag-deburg- : 
quod  quamcis  etiam  de  monasterio,  vulgari  more 
loquendi  intelligi  possit,videtur  tamenhic  propter 
phrasis  variationem  aliquid  de  quiescentibus  ibi 
Sancti  reliquiis  innuere,atqueitaDitmari  asserto, 
quodpauloinfra  istius  icm  instru?nento  alio  con~ 
firmatum  videbimus,  suffragari.Obscurius  multo 
est,  quomodo  autundeS.  Mauritii  retiquise  Ratis- 
bonam  perveneriyit.  Lupoldus  Bebenburgius  epi- 
scopus  Bambergensis  auctorque  seculi  xiv,  teste 
Trithemio  de  Scriptoribus  ecclesiasticis,  tibrode 
ZeloveterumprincipumGe?*manorumcap.\1scri- 
bit :  Idemetiam  Ottocorpus  S.  Mauritii  et  quorum- 

dam 


Eo  non  fuU 


ciorura  ejus,  (quod  sub  anno  Doraini  dcccclxi  per 
legatos  Ecclesiae  Romanae  et  quosdam  episcopos 
sibi  delatum  extitit)  Parthenopolim  transmisit. 
Eodera  quoque  die  plurimorum  reliquise  Sanctorum, 
Apostolorum  scilicet,  martyrum  atque  sanctarum 
virgiuum  regi  Ottoni  Ratispon.  allatse  fucruut. 
215  Ex  ita  contracto  in  impressione  civitatis 


DIE  VIGESIMA  SECUOTA  SEPTBMBEIS.  393 

num.  53  scribit,  S.  Udalricum  Romse  a  clerico 
quopiam  caput  S  Abundi  martyris  obtinuisse,  et 
num.  55  .•  Itegionem  quoque  Burgundionum,  inquit, 
tcmpore  alio  adiit  et  ad  Ag"aunensem  basilicam, 
ubi  S.  Mauritius  cum  suis  sequacibus  propter 
nomen  Domini  raartyrium  sumpsit,  magnee  humi- 
litatis  studio  visitavit....  sanctus  episcopus  eosdem 


J.C 


pus  inte 

Qtum 


B 


S.  Maurilii 
nostri,  scd 
vel  allcritts 

synonymi, 


aitatwncor-  nom(ne  dubium  relinquitur,  an  Ratisbonam  per- 
iatm  fuerint,  an  potius  inde  Magdeburgum  ave- 
ctce,quod  reiiquorum  scriptorum  assertis  magis 
est  conforme.    Anno  961  venisse  ad  Ottonem  a 
Joanne  XII  legatos,  quiillum  suppetias  rogarent 
adversus  nefarias  Berengarii  inltalia  moliliones, 
constans  est  scriptorum  assertum.  Sane  Pontifex, 
qui  Ottonis  auxitio  tum  unice  egebat,  veneratio- 
nemque  ejus  erga  Sanctos,  maximeqae  S  Mauri- 
tium  perspectam  procid  dubio  habebat,  missis  per 
legatos  eorum  reliquiis  ad  ornandam  Magdebur- 
gensem  basiticam,  potuit  eum  sibi  propitium  red- 
dere  voluisse;  at  ubi  Joannes  XII  S.  Mauritii  The- 
bwas  Legionis  tribuni,  tam  notabites  exuviasjmo 
corpus,  quod  mitteret,  acceperit,  mihi  hactenus 
incompertum  est.    Constanter    usque  ad  seculi 
fere  xvn  initium  creditum  fuisse,  quod  corpus 
S.  Mauritii  Agauni  quiesceret,  superius  ostendi- 
mus;  non  igitur  Romam  prius  avectum,  vela  le- 
gatis  in  transitu  Agauni  acceptum  fuit,  Parthe- 
nopolim   transferendum,   atque  adeo  vel  partes 
aliquas  sancti  corpo?Hs  solu?n  accepit  Otto,  vel  at- 
terius  S.  Mauritii  exuviee  ad  itlum  Roma  a  Ponti- 
fice  missx  fuerunt,  vel  denique  aliquisex  marty- 
ribus  Sociis  sancti  Tribuni  nomen  induit. 

216  CerteJoannes  XIII  erigens  Magdeburgen- 
sem  ecclesiam  in  archiepiscopalem  sedem  inBulla 
edita  anno  967  apud  Sagittarium  pag.  67,  ita  lo- 
quitur :  Nos  vero  ejus  (OttonisJ  animum  in  Dei 
servitio  ita  miritice  detentum  mirantes,  connivere 
ei  dignum  duximus,  statuentes,  praesente  et  consen- 
tiente  sancta  synodo  et  ipso  iraperatore,  ut  Magde- 
burg",   sita  juxta  Albiam  fluvium,  ubi  ipse  a  Deo 
btnedictus  imperator  corpus  S.  Mauritiicum  multis 
Martyribus  collocaverat,...  deinceps  metropolis  sit. 
Qua>  utique  abunde  confirmant,  corpus,   vel  si 
paulo  mitius  interpretari  lubet,  partes  notabiles 
corporis  aticujus  S.Mauritii  obtinuisse  Ottonemet 
in  Magdeburgensem  basilicam  transtulisse ;  at 
quasi  kudio  tum  hic,  tum  in  ceteris  monumentis 
C  fere  omnibus  omissi  suntproprii  sancti  ducis  The- 
bivorum  tituli,quibus  a  synonymis  aliis  distingui 
potuisset.  Quamquam  noiim  dicta  hxc  quispiam 
ita  accipiat,  ac  si  midtum  inciinarem  in  eam  opi- 
nionem,  quod  reliquuv  eo  allaUv  non  S.  Mauritii 
nostri,  sedalterius  synonymi  fuerint.  Res  est,fa- 
teor,  difficultatibus  aliquot  imptexa,  nec  de  ea  vi- 
detur  tuto  satis  aliquid  affirmari  posse,  maxime 
si  verba  Joannis  XIII  stricte  accipias,  nolisque, 
portionem  non  admodum  magnam  sacrarum  exu- 
viarum  ab  ipso  corpus  vozatam  fuisse.  At  err-asse 
potuit  Bebenburgius,  quatuor  seculis  rebus  gestis 
posterior,  et  Otto,  non  a  Pontifice  sed  aliundepar- 
tem  aliquam  corporis  S.  Mauritii  accepisse.  Quod 
si  dederimus,  facile  excusabitur  assertum  Joan- 
nis  XIII,  ex  aliorum  relatione  scribentis.  S.  Udat- 
ricus  Augustanus  episcopus  verisimiliter  tum  Ot- 
toni  Ratisbonw  cum  pturibus  aliis  episcopis  ad- 
fuit :  an  non  ab  hoc  forte  aliquot  sancti  Ducis 
reiiquias  obtinuit  imperator?  Est  atiquid,  quod 
eam  mihi  suspicionem  ingerit.  Vita  S.  Udalrici 
cpiscopi  Augustani,  quam  post  Velserum  et  Ma- 
bitionem   edidimus  die  iv  Julii    tomo   ejusdem 
mensis  2  pag.  97  et  seqq.,  scripta  est  ab  auctore 
zequati  et  sancto  prccsuii  familiari,  qui  capite8 


vel  eju$  i- 
;t*ni-*  reli- 
■y<  dumta- 
xal  atiqur, 


fratrcssalutavitct  muneribushonoravit.et  obquam 
rem  illuc  deveniret,  notum  fecit.  Qui  hilaritatis  ejus 
dulccdinem  ct  sanctitatis  religionem  persentientes, 
ne  delectabili  desiderio  privatus  abirct,  aperta  col- 
lationis  sanctorum  spclunca  in  scopulo  exciso, 
pluriraa  parte  sanctarum  reliquiarum  donatum  la;ti- 
ficaverunt. 

217  Cum  vero  optabili  licentia  clericorum  et  aman- 
tissimadiraissionc  populi  indc  rediret,...  adAug-iam 
insulam  venit  et  ab  Alewico  abbate  charitative  su- 
sceptus..,  est...  Bencvolentia  autem  abbatis,  cum 
audiret,  eura  pro  amore  sanctarum  reliquiarum 
exire,  desiderio  ejus  satisfacicns,  non  modicnm  par- 
tera  de  corporc  S.  Mauritii  et  de  aliorum  multorum 
Sanctorum  reliquiis  ei  donans,  hetuin  abire  permi- 
sit.  Vita  ejusdem  sancti prwsulis  a  Bernone  abbate 
Augiensi  secidi  xi  initio  adornata,  editaque  aVel-  E 
sero,  hxc  ita  narrat  pag.  610.  Processu  quoque 
teraporis  locura  Agaunensium,  ubi  S.  Mauricius 
cura  sacra  Le£'ione  quiescit,  orandi  gratia  adivit, 
ac  non  raodicas  Thebyeorum  Martyrum  reliquias 
acquisivit...  llis  quoque  diebus...  ad  monasterium 
Insulanense,  quod  Augia  dicitur,  venit,  ubi  tunc 
temporis  Dominici  gregis  vir  venerandus,  noinine 
Alvuig-us,  curam  g-essit,  qui  eura...  multiplicibus 
sanctarumreliquiarum  pig-noribusdonavit.  Qiue  in 
eumsmndfinem  huc  transfero,  ne  quis  ex priori 
Vita  credat,interruptam  tum  temporisopiuioucm 
fuisse,  quod  S.Mauritii  sacrss  exuvise  Agauniquie- 
scerent. 

218  Certe  si  corpus  S.  Mauritii  obtinuissent  Au-  £j*^*? 

gienses,  quod  -biographus  ille  videtur  innuere,  ne-  J  ^™   '" 

scio,curBernoejusdemlociabbasabUdalriciwtate 

non  iam remotas,  ut  cum  iiio  vivere  non  potuerit, 

inter  sacras  exuvias,  a  decessore  suo  pricsuli  Au- 

gustano  concessas,  post  biographumjn-imwn  non 

meminisset  reliquiarum  S.  Mauritii,  qiuv  vel  Au~ 

gustam  delaUv  fuerant,  vet  Auguc  etiam  tunc ser- 

vabantur.  Sed  ad  suspicionem  mcam  redcamus. 

De  duorum  Sanctorum  Magdeburgum  tum  tem- 

poris  translatorum  exuriis  potissimum  mentio 

invenitur:  Abundi  sciiicet  seu  Abundii,  et  Afau-  F 

ritii.  Earumdem  retiquiarum  a  sancto  prwsule 

obtentarum  nominatim  etiam  meminereS.  Udat- 

ricibiographi,  et  ininstrumentis  Augustanispost 

primam  eo  transtationem  sobria  admodum  est 

annuntiatio  reliquiarum  duorum  itiorum  sancto- 

rum  Martyrum,  quce  duo  dubium  saltem  mihi  in- 

gerunt,  an  non  integnv,  vel  earum  certe  partes 

non  ignobites  Ottoni  ab  Udalrico  fuerint  concessce. 

Mallem  sane  itapotius  suspicari,  quam  credere,  a 

Pontifice  ad  OttonemexRomanissacrariisirans- 

missum  fuissecorpus  integrum  S.  Mauritii,.sv  con- 

tenderem,  veras  sancti  Thebxorum  Ducis  reli- 

quias  fuisse  tum  concessas  Magdeburgensibus. 

Ut  ut  est,prwfatas  reiiquias  summa  cum  renera- 

tione  accepit  et  in  ecctesiam  transtutU  imperator, 

ut  testatur  Dresserus  citatus  a  Papebrochio  m 

Annotaiis  ad  cap.  i  Anaiectorum  Norbertmorum 

tom.  i  Junii  pag.  861  littera  I,  ubi  hcvc  e)us  verba 

allegantur.  Otto  I  imperator,  suramo  frigore,  nudis 

pedibus,  reliquias  ejusfS. Mauritii)  cx  coenobio  Ber- 

gcnsiS.  Bcnedicti  iu  cam  (ecctesiam)  intulit,  atque 

in  summo  altari  revercnter  deposuit.  Quce  si  sincere 

ab  homine  hivretico  scripta  sunt,  anliquis  procut 

dubio 


GLOBIA  POSTfl.  SS.  MAURITII  ET  THEB-EOR.  MM. 


AUCTOAI 

J.  C. 


JlaHt  Saxo- 
num 


!'• 


391 

dubio  testimoniis  nituntur.  Certum  quo  sacer  the- 
saurusevaserit,postquam  prseclara  civitas  Deo 
et  fkledesertis,novitiis  Lutheri  somniis  adhsesit, 
an  potius  ibi  usque  hodie  alicubi  recondxtus  sit, 

non  reperi. 

219  Celeberrima  quondam  fuit  etiam  veneratio 
sanctorum  nostrorum  Martyrum  Hallis,  seu  ut 
alii  scribere  malunt,  Halis  Saxonum.  Urbs  hsec 
decem  milliaribus  Germanicis  Magdeburgo  di- 
stans  adSatam  fluvium,  ab  Ottonell,  magni  fdio, 
xdificata,  Archiepiscopo  Magdeburgensi  dudum 
subjecta  fuit:  ortis  deinde  dissensionibus,  acde- 
mum  supervenientibus  tumultibus  a  Lutheranis 
eajeitafis  variis  vicissitudinibus  implexa,  tandem 
Brandenburgic-cV  domuicessit.  Saxonise  Chronica 
inductum  eo  specialem  S.  Mauritii  cidtum  ad secu- 
tum  xn  referunt.  Certe  ad  annum  ChristiUol, 
quo  Weichmannus  cathedram  Magdeburgensem 
tuiiil,  de  illo  legitur  :  Potentior  suis  antecessoribus 
fuit  et  cathedralem  ecclesiam  pluribus  redditibus 
auxit.  8  Mauritii  monasterium  Hallis  ipse  fundavit, 
et  ibi  canonicoa  Rcg-ulares  instituit.  Buschius  de 
Reformalione  monasteriorum  inter  Scriptores 
rerum  Brunsvicensium  Leibnitii  tom.  2  pag.  505 


advertit,  monasterium  Ilalense  S.  Mauritii  anno 
I.vmi,  translatis  ad  Yelum  Aureum  canonicisper 
Albertum  archiepiscopum  Magdeburgensem  ces- 
sissepatrihes  l)<ni<ia/eaais.  Inf.erCottet  taaea  sub- 
missa  a  P.  Ligeritz  num.  &  ita  scriptum  reperio  : 
Quanta  autem  templi  Halensis  ob  Mauritii  et  alio- 
imiii  Martyrum  reliquias,  maximam  partem  ab  Er- 
ncsto,  ducc  Saxoiiia*  ;i rchiepiscopo  Magdeburgensi 
colleotas,  religio  fuerit,  ox  Sanctuario  Halensijussu 
Alberti  anno  mdxx  vulgato,  optime  colligitur.  Lu- 
enbralioiifnf,  umle  sanctorum  Martyrum  nostro- 
rum  gloria  illustrariposset,admanumnonhabeo. 
Monumentum  unum  conservavit  nobis  laudatus 
/'.  Ludovicus  Ligeritz,  qui  ad  P.  Chardonum 
Dresda  \  1 1  Augusti  anni  1 7 1>5  scribit  in  hsecverba: 
Habui  in  manibus  Lipsia  mihi  allatum  librum,  Ha- 
lis  Saxonum  anno  hdxx  impressum,  in  quostylo  et 
obaractere  ?eteri  descript©  habentur  cum  figuris 
ari  incisis  omnes  lipsanotheacs,  cum  rcliquiis  iis- 
dom  Inoluaie,  queein  novem  ordines  distributaa  con- 
ficiunt  numerum  ooto  millium,  centum  et  triginta 
triumparticularum,qu©omnessubLeoneXteummo 
Pontifloe  tfalis  Saxonum  summa  oum  devotione  et 
C  indulgentiis  annexis  asservabantur. 

820  Sextusordo  inoipit  ab  imagine  et  reliquiis 
S,  Mauritii  Thcb:ri  martvris :   proinde  eg-o  ex  pe- 

ouliari  devotione  erga  uuncSanctum sequentem 

ioonem  ei  dicto  libro,  seoundum  orig-inale  Lipsiaa 
asservatum  mihique  auo  tranalatum,  delineari  cu- 
ravi.  Liber,  quem  feliciter  regnantis  Augusti  se- 
renissimi  PolonixregisetSaxonixducisconfes- 
sarius  /  ipsia  acceperat,  eodem  anno  impressus 
est,quo  editum  paulo  ante  dicitur  desideratum 
Sanctuarium  Halense :  qusecumque  in  illo  adfe- 
runtUr  in  eamdem  materiam  pariter  conspirant  ■ 
conjecto,  unam  eamdemque  lucubrationem 
esse-  Porr°  «'««&,  quam  ex  libro  ilfo  &ri  im 

ssese  ait,  exemplar accepimus i  hocduaspa- 
gmas  compUctitur  ■.  in  altera  herma  exhibetur,  in 
■'   vexillum,   Eermam  cingunt  Qermanice 
scriPto*  '/"■'■  <     ■  libro  excerptasuntetssepe 

iaudatus  Mauritius  Chardonus  ita  Latinafecit. 
ramo!  Argentea  statua  medii  S.  Mauritii,  patronj 
toUus  arohi-dicBoesia  (Magdeburgensis  J  Intus  eat 
de  n-onte  s.  Mauritii,  dens,  digitus.  De  ejusdem 
°ra^0PWticul®teeS,Deejusdemoorpor6xrxpar- 
ticul».  De  '.lu^nunvrxiUo.Doejusdeinsepulchro. 
Mucro  ejusdem  machwrie. 


/uiniiii  S 

Mautitii 


221  Sacree  omnes  hse  reltquise  videntur  inclusse  D 
fuisse  hermsc  argenteo,  quem  post  exemplarpa- 
tris   Ligeritz    habes   hic,    lector,  xglographice 
exprcssum. 


222  In  adversapagina,  ut  monui,  vexillum  an- 
tiquum  sculptum  exhibetursquod  nihil  attinet  huc 
pariter  transferre.  Illud  eodem  modo  ambiunt 
verba  Germanica,  quee  db  eodem  Chardono  Latine 
sicversa  sunt.  Secundo,  frustrum  in  longitudine 
ulna^,  in  latitudine  3  quadrantibus  de  vexillo  S.Mau- 
ritii,  patroni  hujus  archi-dicecesis...  in  arg'enteo  ba- 
culo  deauratae  Crucis  est  de  capite  S.  Mauritii.  Item 
xi  particulas  corporis  ejusdem.  xxn  particulas  de 
SS.  Mauritio,  Candido,  Victore  et  eorum  Societate. 
Dens  de  S.  Candido;  de  S.  Victore  2  particulae.  De 
quibus  omnibus  sacris  exuviis,  quid  actum  sit, 
postquam  et  civitas  hsec  in  hsereticorxmi  manibus  -* 
est,  rursus  ignoro.  Ceterum  ut  Agaunense  mona- 
sterium,  teste  du  Fresne  in  Glossario,  verbo  Mo- 
neta  MauritiensiSjJws  cudendse  moneUe  habuit,sic 
et  privilegium  idem  Magdebitrgensi  ecclesise  con- 
tulit  Otto,  ut  videre  licet  apud  Leuckfeldium  An- 
tiq.  Num.  Magdeburg.  pag.  158.  Eadem  prsero- 
gativa  cessit  etiam  Halensi  civitati  apud  Lude- 
wigium  Antiq.  Num.  medii  sevi  cap.  17.  Omnes 
autem  monetse  illee  S.  Mauritii  effigiem  cum  inscri- 
ptione  exhibent,  de  quarum  una  agit  Olearius  in 
Isagoge  ad  nummos  Bracteatos  pag.  36. 


e i  Sociorum 
reltquw. 


Q2D 


§xix 


Translatio 

reliquiaeum 
suncti  Ducis 


Hadama- 
riam. 


B 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  »95 

magnitudinis  majoris  grlobuli  lusorii,  marmorei^ 
opinor,  quo  ludunt  pueri, 

225  Urbi  Ehinga,  Rotenburgo  ad  Nicrum  ftu- 
vium  contigua,  specialiteretiam  veneraturS.~Sla\i- 
ritiura.  Uliusquese  ab  incendiopnrservatam  bene- 
ficio  adscribit.  Habeoptw  oculis  epistotam  valde 

cultus  in  urbe  Ehinga  et  reliquise    proliatamtscriptam  Ehingtr\iu  \iaj>  m.-j  ab  •<<,.■- 
in  variis  Germanise  locis. 


S  XIX.  Sacrse  S.  Mauritii   exuvise 
Hadamariam  translatse;   ejusdem 


WflWU 

J.C. 

Trantlatio 

rtiitjuittrum 

Ehingam 


Moguntia,  ubi  in  templo ,  quod  S.  Mauritio 
quondam  erexit  Luibertus  archiepiscopus, 
teste  Georgio  Rerum  Mogunt.  tom  1  lib  1  cap.  30, 
spectatur  hmc  inscriptio ; 

Sexcenti,  deni  bis  ter,  sexmillia,  seni, 
Libati  Christo  templo  venerantur  in  isto. 
distat  Hadamaria  versus  septemtrionem  octo  mil- 
liaribus  Germanicis,  totidemque  Confluentibus 
(Coblentz)  ab  Occidente.  In  partitione  comita.tus 
Ditlenburgensis  facta  anno  1600  Joannes  Ludovi- 
cus  Nassavius  sortitus  Hadamariam  cum  nonnul- 
lis  aliis  ditionibus  defuncti  patris  sui,  Catholicam- 
que  amplexus  fidem,  aidam  suam  ibi  fixit,  ubi 
domus  Nassavia  Catholica  deinceps  residereper- 
rexit.  Rector  collegii  ibidem  nostri,quod  Joannes 
Ludovicus  fundavit,  xi  Julii  anni  1665  litteras  ad 
Bollandum  dedit,  quibus  elevationem  sacrarum 
reliquiarum  festo  S.  Michaelis  anno  1601-  pera- 
ctam  enarrat,  addens,  quee  in  Litteris  annuis 
ejusdem  collegii  circa  hsec  relata  fuerant.  Inde 
atiqua  delibo.  Illustrissimus  et  revereudissimus 
prineeps  Hermannus  Otto  felicis  inemoria;  (episto- 
lcB  verba  sunt)  illustrissimi  principi.s  ac  domini  uo- 
stri  clementissimi  frater,  cum  ante  aliquot  annos 
Romse  esset  .  omnes  in  sui  traxit  amorcm,  effecitque, 
ut  S.  R.  E.  Cardinalibus,  aliisque  in  summa  dig-ni- 
tate  constitutis  proslatis,  tantum  non  in  araoribus 
esset.  Hi  erg-o  ut  Roma  discedenti  principi  aliquod 
sui  ranemosynon  relinquerent,  petenti  ipsi..  sacras 
aliquot  reliquias  et  Sanctorum  ossa  liberalissime, 
hic  hujus,  alter  alterius  alicujus  Sancti  ossium  no- 
tabilcs  obtulit  particulas. 

224  Ille  vero...  arbitratus  (est,)  se  dilectissimo 
fratri,  illustrissirao  priucipi  nostro  Mauritio  Hen- 
rico,eju^que  dilectissimaB  conjugi  Ernestina3  gratius 
xenioluni  conferre  non  posse,  quam  se  aliquas  par- 
ticulas  reliquiarum  S.  Mauritii  et  S.  Ernesti,  patro- 
norum  ipsorum,  Koma^  impetrare  et  dilectissimis 
sibi  offerre  posset.  Petiit  erg*o  et  impetravit  exper- 
tusque  est,  gratiusse  nihil  offerre  potuisse.  Hjb  sa- 
crse  reliquise  aliquotannis  in  arco  asservatas  fuerunt. . 
Hlustrissimi  erg-oprinuipes,  cum  cxpcndcrent,  tan- 
tum  tamqueprctiosumthesaurum  abscondituin  inu- 
tilem  prorsus  esse...,  hunc  in  lucem  protulerunt, 
affabre  factiset  pretiose  vestitis  cistulis  includi  cu- 
rarunt  et  cum  solemnitate  summa  e  vicino  sacello 
beatae  Mariae  Virginis,  quo  pridie  clam  delatus  fue- 
rat,  Hadamariam  ad  sacellum  aulicum  transferri 
voluerunt,  quod  in  ipso  S.  Michaelis  festo  mdclxiv 
factum.  Transtationispompampturibusin  lauda- 
datis  litteris  annuis  descriptam  habeo ;  at  htrc, 
confido,  lectori  hic  sufficient  -.juverit  tamen  distin- 
ctiorem  illi  praefatarum  retiquiarum  notitiam 
suggessisse  ex  scheda  litteris  illis  annexa,  cui  ti- 
tulus  :  Sanctai  reliquia*,  quvs  in  saccllo  aulico  Ha- 
daraarite  asservantur  Ipso  mox  initio  S.  Mauritii 
martyris  censentur  sequentes.  1  Nodus  aliquis,  seu 
osrotundum  a  parte  superiori,  ab  inferiori  planum, 
magnitudinis  articuli  pugrai  alicujus  pueri.  2  Os  ali- 
quod  magnitudinis  articuli  digiti  auricularis.  3  Os. 


plissimo  domino  Christophoro  Edelman,  collegia- 
ttcecclesicC  S.  Mauritii  ibidem pnrposito.  Litterse 
hcV  datse  fuisse  videntur  ad  P.  Mauritium  Char- 
donum,  responsorue  ad  quccdam  ejus  qutvsita.  Et 
adprimum  quidem  scribit, pr.rpositus ;  In  Austria- 
ca  urbe  Ehing-a  ad  Nicrum  sita,  Rottenburgo...con- 
tigua  ejusdem  communitatis.estecclesia  parochialis 
etcollegiata,  D.  Mauritio  ejusque  sociis  consecrata, 
in  cujus  altari  privileg-iato,  ab  aliquo  canonico 
mdccxxyii  neo-erecto,  pro  singulis  diebus  Luiiie, 
uti  in  aliis  duobus,  vonerationi  expositse  sunt  reli- 
quire  sanctorum  Martyrum  Thebreorum  artificiose 
elaborata?.  Scquitur  post  Jurc  extractum  ex  libro 
Traditionum  prsedictas  ecdesiie  collegiatic  atque 
ex  eximio  famoso  doctore  Ekio  de  primasacra- 
rum  reliquiarum  eo  transtatione  et  omatu,  quas 
prodigiis  ridicidis  vestita  sunt.Inde paucajector, 
accipe  Latine  versa,  ac  primo  ex  tibro  Traditio- 
num.  Anno  mcocxx  liudolphuscomes  Hohbergen.sis 
etdomina  Irmenganlis  comitissa  Wnrtenburffensis 
ejus  conjux  fundantes  prsepositum  unum  et  \i  ('ano- 
nieos,  ecclesia^S.  Mauritii  Khiugaeinitiuni  fecerunt. 
Ex  Ekio  autem  referunturhwG  :  Insignis  quidam 
dominus  etiam  aliquando  S.  Mauritium  invisit  in 
Sophey  et  multas  sacras  peliquias  jumentzs  impo- 
suit,  et  cinn  has  Teherel  perpagum  KliingTu  ad 
Nicrum  juxta  Ebttenburgum  irrationalia  animan- 
tia  gTessum  stitcrunt,  nec  ulla  vi  Longius  propelli 
potuerunt. 

2^6  Ubi  domiuus  hoc  vidit,  sacras  reliquias 
donavit  dominis  loci,  coraitibus  Hohbergensibus, 
qui  illic  asdificaverunt  in  eodem  loco  ecclesiam 
ad  g-loriosam  mcmoriam  S.  Mauritii  et  sanotorum 
Sociorum  ejus,  prout  ca^dem  sacraa  peliquiaa  ibi- 
dera  adhuc  vidcntur,  et  comitcs  pagum  hunc  muris 
cinxerunt,  et  jure  civitatis  Rottenburgensifl dona- 
runt.  Eamosus  ille  doctor  Ehius  est  proctd  dubio 
Joannes,  professor  sacrse  theologiw  et  doctor  uni- 
versitatis  Ingolstadiensis,  disputationibus  cum 
Luthero,  Cartosta"'i>>,  Melanchtone  celebfis,  Ubi 
sit  Sophey,  unde  primum  reliquias  Ehinganmob 
tentse  referuntur,  mihinon  innotuit.  CerteBkii 
asserta  mirabitibus  aliis  a  traditione  exoraohi 
sunt,  nisi  is  ipse  ex  traditionibus  ea  forte  selegit^ 
quB  minus incredibilia  rnh-hani.nr.  Addit  inlit- 
teris  laudatis  pnrpositus  Ehinganas,  prsefatas 
reliquias  servari  in  arca  picturis  condecorata,  in 
cujus  valvis  exhibita  est  historia  atlationis  sacra- 
rum  itlarum  retiquiarum.  Et  in  attera  quidem 
interius  spectari  S.  M;iuritium, mit\taribus  armis 
vestitum,  foris  vero  cametum  bajulantem  duas 
pidchras  lipsanothecas,  quem  vector  cumadstan- 
ti  domino  propellere  nituntur,  at  genium  ex  ad- 
verso  obstare  exhibereque  hanc  Germanice  epi- 
graphen,  Ne  procedo  amice. 

227  Communis  aiUem,  inquit,  traditio  et  popu- 
lorum  opinio  est,  cametum  has  voces  protidisse, 
atque  ita,siipsiscredimus,renovatum  habemus 
prodigium  toquentis  asimv  Balaam,  et  camelum 
in  Sueviam  invectum,  quir  profecto  nemo  facite 
ex  populari  opinione  admittet,  et  non  pro  fi- 
gmentis  abjiciet.Quod  ad  Ehium  spectat,si  locus, 
ubi  prtcfata  asserere  dicitur,  fuisset  assignatus, 
forte  alicunde  lucis  aliquid  ad  utteriorem  per- 

quisitionem 


fabeltis  imo- 
lentibus 


exornata  e$t. 
S.  A/uurt  lii 
ibidcm  cuttut 


lCCTOnE 

J.C, 


quisi 


GLOKIA  POSTH.  SS.  MAURITII  ET  THEB-ffiOR.  MM. 


tionem  affulgeret,  qux  nunc  inter  innumerK 


■ruditissimus  et  hereticorum  sui 


et  ctmclia 

Amorbnci, 

Miunx, 


Pragi 


fcre    auas  vir  er — 

temporis  acerrimus  debellator  lucubrationes  edi- 
dUomnemfacilediligentiamfattet.  Ceterum  mo- 
netlaudatus  sicpe  litterarum  auctor,  de  miracu- 
lis  et  benefwiis,  qucV  ibidem  plurima  B.  Mauritu 
patrocinio  impetrata  olim  fuere,  testimoma  au- 
thentica  non  superesse,suspicaturque,  ea  cum  mo- 
numentisceteris  antiquis  bello  Suecico  intemsse. 
Unum,  inquit,  etquidera  notissimum  miraculum... 
sit,  quod  dum  in  bello  Suecico  anni  mdcxliv  tota 
urbs  Bottenburg-  combusta  fuit,  nec domunculam ad 
parochiam  etcollegiatam  ecclesiam  S,  Mauritn  spe- 
ctantem,  etsi  proxime  contig;uam  et  quasi  anne- 
xj.m,  attig-erit  ignis  multo  minus  consumpsent, 
Quod  si  S.  Mauritii  invocato  patrocinio,  obten- 
tum  est,  merito  incotcV  magno  benefwio  adscn- 

buni.  n 

228  Ceterum,  ut  sunt  innumerx  fere  per  (jer- 

>,„iK/V/»iS.    MunVlWo  rl  Snrris   sarr,V  rrrlesrV,    S>r 

plurima?  etiam  eorumdem  coluntar  ibidem  sacrse 
eauvim.  AmorbacensisceleberrimaOrdinis  S.  Be- 
nedicti  abbatia  in  thesauro  suo  sacroapud  Igna- 
t,',rllt(Jropj,in  IJistoria  rjusdem  coenobiipag.  132 
habet  de  sanguine  Sanctorum  Thebacorum  et  in- 
B  signem  particulam  de  S.  Mauritio.  Ex  eodem 
^iurnstrnn  prufrrtum  (\nt  eomobium  in  monte 
S.  Gothardi  propr  HUdesiam,  quod  S.  Mauritii 
nomine  sacrum  et  verisimilius  reliquiis  ditatum 
fuit,  et,  ut  liquet  ex  chronico  Hildeshemensi  va- 
rns  loris,  pnssim  ctiam  Mutis  S.  Maurftii  fuitop> 
peitatum.  Monasterium  in  insida  Mindensi  in 
Saxonia  eidem  Patrono  etiam  dedicatum  fuit, 
monetque  laudatus  Scvpe  P.  Ludovicus  Ligeritz, 
rr/r/irari  pcr  totum  rpiseopatum  Misnensem  (est 
Misna  urbs  Germaniw  in  Saxonia  Superiori  ad 
Albim,  Saxonicvduci  subjecta,  tribus  dumtaxat 
milliaribus  Germanicis  Dresda  distans)  celebrari 
festum  S.  Mauritii  sub  ritu  duplicis  majoris  a  sa- 
cerdotibus  omnibus,  qui  in  Saxonia  superiori  et 
Lusatia  dcgunt.  Rex  screnissimus  Augustus  III, 
inquit,  inter  plurimas,  quas  singulari  et  vere  reg'io 
affeetu  veneratur  sacras  reliquias,  habet  etiam  par- 
tea  de  ossibus  prafati  8.  Mauritii  M.,  quas  die  illi 
eaora  in  capella  sua  regia  in  theca  pretiosa  clausas, 
tum  suae  tum  aulicorum  suorum  Catholicorum  ve- 
nerationi  exponijubet. 
829  Bohem  ia  insignes  ctiam  sanctorum  Thcbwo- 

ruru  Marti/rinr  /-r/ia/tiaspossidet.  IttustrissimztS 

Possina  in  Phosphoro  Scpticorni,  Radio  ^pluri- 
mas  rrrrusrt,  gux  in  ecclesia  Pragensi  S.  Vitive- 
nerationi  eajponuntur,  ln  secundo  ordine  sacro- 
rumpignorum,  quiB  rdgnireliquicvet  Cartsteinen- 
ses  appellanturt  pag.  1 1 1  occurrit Dens  S.Mauritii, 
,tc  deinde  sub  titulo,  Reliquio  Sanotorum,  tertio 
loco  numerantur  Reliquio  sanotorum  Thebaorum 
Mauritii,  Candidi,  Viotoria  et  aliorum  cum  titulis 
Buis.  Sacrm  ecowoisehm  in  arce  Cartsteina,aqua 
nomen  retinueruntt  p&r  duofacile  secula  abditse, 
o  1iH."i  dir  w  Augustijussu  Fordinandi  III 
eductasetad  Pragensem  S.Vitiecclesiam  transla- 
tmatquein  sacello  s,  Wraceslaiinarcaelegantis- 
simi  operisreconditmrecensitmque  ftieruntCata- 
logusearum  impressusad  Majores  meosmissus 
fuittUbidistincHuStqwehucpertinentt  sicenume- 
ranturJn  primoordiuedircrs^v  jxirtcs  S.Mauritii; 
(n  fertio  Caput  saucti  de  Societate  Thebajorum  Mar- 
tyrum  particuleain  uno  saooulo;  in  sexto  ordine 
s.  Mauritii  M.  fcpes  partes  in  flava  tapheta,  una  de 
braohio,  altera  de  tibia,  tertia  tenuior.  Tcrtia  apud 
laudatutn  Pessinam  reliquiarum  Pragensium 
olassisearum  esttqueejam  ante  msmoratam  trans- 


lationem    metropolitawe  ecclesiae  fuerunt  pro-   D 
pricV.  Pagina  431  asserit  basilicam  S.  Viti  ditatam 
/itmcBracliioetg-ladioS.Mauritii,qu33"WladislausII 

rex,  Mediolano  redux ,  uti  habetur  in  veteri  Ms. 

Martyrologio  sanctaa  ecclesiaB  Pragensis  ad  x  Kal. 
Octobris  ,attulit. 

230  Alias  notabiles  sancti  Thebani  Ducis  reli-  '"  Bofomia 
quias   Pragam  perlatas  fuisse,  advertit  ibidem 
Pessinaex  Jeroslavo,continuatoreCosmm  scriben- 

te  :  Anno  mccxii  allatio  reliquiarum  S.  Thomas...  et 
S.  Mauritii  de  Teutonia  in  Prag-am.itfem  illustris- 
simus  auctorpag.  463  asserit,  a  Carolo  IV,  in  Bo- 
hemiam  ex  Italia  reduce  anno  1355  vel  sequenti, 
relata  in  Bohemiam  fuisse  S,  Mauritii  brachium 
et  gladium,  additque  testimoniales  hujus  rei  litte- 
ras  suotemporein  archivio  capituli adhitc  super- 
fuisse.  Porro  sacra  pignora  ecclesicV  Pragensis 
propter  furores  heereticorum  alio  delata  fuerunt, 
et  in  Inventariis,  quibus  relata  Pragam  percen- 
sentur ,aliqua passim  occurrd  variatio.In  eo,quod 
anno  1476  confectum  fuit  et  habetur  apud  lauda- 
tum  ssepe  Pessinam  pag.  4S9  et  seqq.,  ad  huc  re- 
censentur  brachia  SS.  Mauritii  Victoris  Candidi,  et 
unum  caput  sanctorum  Thebseorum  Martyrum  E 
etalise  insuperpartes,etspeciatim  manusSSMau- 
ritii  et  Victoris  in  aliis  lipsanothecis,  circa  quse 
omniarestantpaucidaexaminanda.Quantumfue- 
rit  studium  imperatoris  Caroli  IV  comparandi 
ornandique  sacrasreliquias,scriptores  testantur, 
qui  ejus  gesta  posteritati  rcliquerunt.Habemus  in 
Historia  Ms.eruditissimiabbatis  S.LeopoldANan- 
ceiensis,  numero  200  allegata,  Carolum  anno  1365 
Agaunum  venisse.  Eodem  illo  tempore  obtinuisse 
illumpartem  brachii  SMnuritu  amonachis  Agau- 
nensibus  credcrem ,  nisi  Pessinsc  instrumenta 
assererent,  decennio  ante  reliquiis  illis  ditatam 
fuisse  Pragensem  basilicam. 

231  Ceterum  liquet,  Pessinam  ibiprscter  jam 
assignatum,  Pragensi  thesauro  duo  atia  brachia 
S.Mauritii  tribuere,  quorum  alterum  anno  1212, al- 
terum  a  Wladislao  II  rege  impetratum  sit;  at  de  eo 
parum  est  laborandum  ut  jam  seepe  monuimus ; 
deindeexiis,  quce  de  gladio  ejusdem  Sancti paulo 
post  disseremus,  saltem  utcumque  dubiitm  fiet,  an 
postrema  allatio  a  scriptoribus  non  fuerit  gemi- 
nata.  Proprium  Prageyise  propter  tot  sanctorum 
Martyntm  reliquias  festum  illorum  hoc  die  xxn 
Septembris  sub  ritu  duplici  celebrandum  prwci- 
pit.  De  Osseciensi  Cistercicnsiitm  celebri  in  Bohe- 
mia  ccenobio  superius num.  113  egimus.Sartorius  I1 
in  Cistercio  bis  Tertio  pag.  751  observat,  tria  ibi- 
dem  sanctorum  ThebasorumMartyrumcapitaser- 
varicumschedisadhgerentibus,aliumingentemsa- 
crorum  pignorum  cumulum  ibidem  conjectat  San- 
torum  Thebcvontmossaesse  ,qUtV  singiilaannoVoil 
ait  debite  recognita  et  apjyrobatafuisse.  Grugerius 
in  Memoriis  sac7%is  regni  Bohemiec  ad  diem  xxn 
Septembris  monet,  ditas  in  Moravia  sancto  Duci 
sacras  esseecclesias,ejusquenotabiles  reliquiasab 
abbate  Ferwardo  Gradiensi  Roma  ad  Gradeciense 
Prtvmonstratensium  circa  Olomucium  templum 
translatas  fuisse,  atiasque  ibidem  servari  Magde- 
burgo  acceptas.  Cratepolius  varias  etiam  sancto- 
rum  Agaunensium  Martyrum  reliquias  Viennensi 
t.i  Austria  urbi  attribuit;  at  luce  meridiana  cla- 
rius  est,  ittum  ex  synonyma  urbe  in  Gallia  sacra 
pignora  esse  eo  transferre.  Mira  sunt  qucV  de 
S.Mauritii  in  parthenone  Gossensi,  in  Syriasupe- 
riori  ad  ripamMurx  fluminis,exuviisreferuntur. 

&3fi  Ilabeo  prw  oculis  schedam  inde  otim  mis-  etGossnisi. 
sam,  quam  lubet  huc  transferre.  Responsoria  est 
adcujuspiam  interrogata  et  talis  l.In  parthenone 

Gossensi 


in  abbatitt 
Ossccienni 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


897 


A  Gossensi  nec  teraplum  nec  sacellum  est  nec  al- 
tare  S.  Mauritio  dicatum  aut  constcratum,  sed 
reliquije  tantum  in  long-itudine  dig-iti,  ampullie  vi- 
trese  in  pixide  argentea  inclusa?,  in  choro  monia- 
lium  in  altari,  in  quo  etiam  Sanctissimum  asser- 
vatur,  publicae  venerationi  exposita;  exstant.  2.  Un- 
de  reliquiae  illfie  advenerint,  monialibus  de  facto 
existentibus  propter  antiquitatem  compertum  non 
est,  uti  etiam  beneficia  ope  hujus  Sancti  conces- 
sa  annotata  non  sunt.  Per  traditionem  tamen,  etiam 
pluribus  seculis  firmatam,  monialibus  actu  viven- 
tibus  persuasura  est,  et  earum  non  paucse  fide  di- 
gnae  ab  experientia  testatur,  a  reliquiis  hujus  Sau- 
cti  in  altari  expositis,  sed  ab  ossiculis  etiam  rai- 
nutissimis  in  cellis  asservatis  pulsum  rcultoties  per- 
cepisse,  quasi  campanulte,  subtilissimi  quidem, 
sonori  tamen  toni,  certum  mortis  indicium  mem- 
bri  ex  hac  communitate  proxime  decessuri.  Ex- 
inde  non  tantum  privatus  cultus  hujus  Sancti  in 
monialibus  hujus  Ioci  tenerrimus  est,  sed  etiam  pu- 
blicus,  tamquam  sing-ularis  Patroni  non  exig-uus, 
cujus  dies  festivus  singnlis  annis  in  eodem  altari 
solemni  officio  condecoratur.  Variis  modis  et  pro- 
digiis   Deum  Sanctorum   suorum  cultum  pro- 

B  movere,  mortaiiumque  in  illos  augere  fiduciam, 
nemo,  qui  non  omnem  fidem  exuit,  inficiabitur; 
solent  tamen  similia,  qualia  hic  adferuntur  de 
mortis  prccnuntio,  cum  ex  re  quandoque  ievissi- 
ma  nascantur,  nataque  ex  metu  perturbari  solita 
fantasia  facile  apud  mxdieres  augmentum  ca- 
piant,  non  tam  facile  a  prudentibus  criticis  ad- 
mitti.  Simile  quidpiam  refertur  de  vivario  abba- 
tuv  Agannensis,  ubi  insolitcV  speciei pisces  nidriri 
dicuntur,  ex  quibus,  si  quis  moriatur,  imminen- 
tem  canonico  mortem  prsenuntiat,  quod  nec  ego 
alibi  referre  volui,  neque  hic  impugno,  sedfidem 
assertoribus  relinquo. 

%  XX.  Submissa  a  P.  Mauritio 
Chardono  analecta  alia  de  sancto- 
rum  Thebseorum  cultu  per  Ger- 
maniam. 


Si  exstructas  S.  Mauritio  et  Sociis  per  Germa- 
i 


Monumenta 

Uauriiii  in  ^**«MW  basiticas  dedicatasque  aras  singulas  enu- 
diaeesi,  merare  vellem,  modum  Operis  et  instituti  nostri 
excederem.  Occurrunt  similia  passim  inipsisin- 
dicibus  Operum,  quse  ad  historiam  ecclesiasticam 
Germanise  pertinent;  aliquas  tamen  prseterire  non 
possum,  quas  in  classes  redegit  laudatus  Scvpe 
pater  Mauritius  Chardonus,  egregius  Operis  no- 
stri  adjutor,  ut  beneficii  memoria  a  me  exigere 
videtur.  Ab  Augusta  Vindelicorum  exordium  su- 
mamus,  Chardoni  verba  ubique  contracturi,  nisi 
aliter  monuerimus.  Insignis  est  AugusLv  ecclesia 
collegiata  S.  Mauritii  nomine  sacra,  conditaque  a 
Brunone  episcopo,  S.  Henrici  imperatoris  fratre. 
Brunonis  sepulcrum  ante  summam  aram  vtsitur 
cum  hoc  epitaphio; 
'  fovtc  A  Anno  Domini*  cultus  pater  est  hic  Bruno  sepul- 

Domino.  +„  _ 

tus, 

Munere  de  cujus  fabricie  claretdomus  hujus. 

Grates  rcddat  ei  Leg"io  sacrosancta  Thebasi. 
Obiit  mxxix  in  profesto  S.  Georg-ii. 
Hoc,  uti  et  cetera  de  cultu  S.  Mauritii  August.v 
Chardonus  hausit  ex  Hierarchia  Corbiniani 
Khamm  parte  2  cap.  2.  Ex  sacris  reliquiis  non 
nisi  os  unius  circiter  palmi  hcvc  tam  celebris  basi- 
lica  habet.  Anno  1603  milites  prxsidiarii  Augus- 
tani  novam  ibidem  fraternitatem  sub  S.  Mauritii 


nomine  instituerunt  iltumque  fortissimum  Ducern       »rcrot» 
Mititum  invictissimumque  Martyrem  sibi  pecu- 
liarem  Patronum  etegerunt.  Ejusdem  fratemi- 
tatis  privitegia  et  incrementa  videri  possunt  apud 
Khamm  laudatum  sectione  4, 

294  Non  minori  sanciarum  retiquiarum  Mar-  Augu§tanot 
tyrum  Thebcvorum  thesauro  gaudet  coltegium  So-  ***■*■* 
cietatis  nosttw  ineademurbe,  cui  anno  1602  iltu- 
strissimus  princeps  Henricus  de  Knbrringen  epi- 
scopus  Augustanuspartem  cranii  S.  Mauritii  mar- 
tyrisobtutit,  ut  testatur  domestica  coilegii  Histo- 
ria.  Ob  notabiles  itlas  reliquias  festum  ejusdem 
ibi  celebratur  ritu  dupiici,  per  urbem  tamen  et 
dicecesim  tantum  colitur  cum  Officio  semi-duptici. 
In  vicinia  Etvacensi  dUcV  sunt  ecciesicV  sancto 
Martyri  dicaLv;  Westenhusii  scilicet  et  SebingcV. 
In  Brixinensi  dicecesi  plurima  sunt  venerationis 
incolarum  erga  Thebxorum  Ducem  monumenta. 
Oeniponti  in  armamentario  veteri  capella  est 
D.  Mauritio  consecrata  et  omnibus  aliis  ejusdem 
lociecclesiis  antiquior.  In  ara  Sancto  erecta  pro- 
stat  capsida  reliquiarum  variorum  Sanctorum, 
inter  quasprw  ceteris  visitur  notabilis  particula 
de  S.  Mauritio,  cui  etiam  saciw  sunt  ecclesice  in 
Taufer  et  Innichen.  HaLv  in  Oeni  valie  in  templo 
nostro  servantur  prcvter  parvam  particulam  E 
osseam  ipsius  sancti  Ducis,  duo  ossa  brachialia 
insignia  deejusdem  Societate  etduo  ossa  alia  mi- 
nora.  In  tempio  regii parthenonis  ibidem  habctur 
de  ipso  S.  Mauritio  pars  fere  dodrantatis  cosLv ; 
liber  autem  retiquiarum,  quibus  dives  cstyarae- 
ciaiis  ibidem  ecclesia,  ita  kabetaddiem  \\\\  Se- 
ptembris.  1.  De  S.  MauritioM.  os  magnum.  2.  Ulna 
de  brachio.  3.  Pars  de  dextro  brachio.  -I.  Dig-itus  : 
5.  Plura  ossicula  miuora.  6.  Particula  de  vexillo, 
quod  illi,  ut  addita  antiqua  scriptura  tostatnr,  de 
ca.lo  missum  est.  7.  Ex  societate  S.  Mauritii  duo 
sacra  capita.  8.  Mcntura  integrum  cura  uno  dente. 
9.  Os  paulo  g-randius.  10.  Duae  iterum  notabilcs 
partes.  11.  Pars  admodum  notabilis  cranii.  12.  De 
dente  et  aliis  pluribus  minoribus  partieuli.s.  18. 
S.  Thyrsi  capitanei  crus,  costa,  ct  alia  sacra  ossa. 
14.  S.  Liborii,  etiam  ductoris  ex  sancta  Societate, 
caput  et  aliquot  adhuc  particula;.  15.  S.  Gregorii 
Maurorum  colonelli  in  Log-ione  Thebaea  os  dorsi. 
16.  De  S.  Candido  os  paulo  grandius. 

235.  Chardoni  Analecta  hic  ego,  opinor,  inter-  prrcfpuo^ 
rumpere  non  debeo,  id  post  ea,  quie  toties  tum  in 
Commentario prcvvio,  tum  hic sparsim  observari, 
rursus  lectorem  moncam,  quidde  hisce  reliquiis, 
et  iis  maxime,  quse  nominatorum  Theb/corum 
Martyrum  cssc  asseruntur,  ccnscndum  sit.  Cerie 
nisi synonymi alii  Sancti huc  translati sunt,  habe- 
mus  iterum  tres,  quietnomen  et  pnefecturam  mi- 
litarem  diu  post  obitum  Martyrum  consecuti  vi- 
dentur :  prosequamur.  Pergit  liber  Halensis  me- 
moratus  :  8.  Mauritius  erat  dux,  juxta  antiquam 
Legendam,  quffl  fundntori  nostro  illustrissimo  do- 
mino  Floriano  Waldauft  de  Waldestein  cquiti,  una 
cum  vexillo  S.  Mauritii  et  virg-a  praetoria  ex  regia 
capella  aulae  nova;  Oeniponti  submissa  fuit.  Qufv 
quidsibi  veiint,  nescio.  Fortene  ibidem  etiam  vir- 
gaprcVtoriaproS.  Mauritii  cimeliis habctur? Certe 
tale  quid  innui  videtur,  quod  unde  hauriri potue- 
rit,  ignoro.  Festum  S.  Manritii  HaLv  in  illis  eccle- 
siis  ritu  duplici  cetebratur,  per  dieecesim  tamcn 
tegitur  Officium  ritu  a  Breviario'  Iiomano  prtv- 
scripto. 

23U  In  Constantiensi  dicecesi  prwtcr  monumen-  Constan, 
ta,  QUcV  inter  res  Hclcetise  enumeravimus,  aiia  timti 
suntnon  pauca.  Intcr  tres  basilicas,  quas  S.  Con- 
radus  episcopus  Conslantnv  condidit,  est  ecclesia 
S.  Mauritii  cathedrali proxima,  quam,  ut  suum  er* 

ga 


Eah  "i  Oeni 
vatle, 


, 


IICTOII 

J.C. 


in  ahlnttia 
Urnauijiensi, 


m  iliuce&ibus 
Bvutadk  n$t. 

Frisin-jtiiti, 


39 

ga  magnum  Martyrem  amorem  testaretur,  pluri- 
bus  sancli  lipsanis  ditavit,  atquejuxta  eamdem  se- 
pelirivoluit  sanctus  prsesul.  Intemplo  Societatis 
nostrxConstantiiepublicocultuiexponunturossa 
uniiOrapropeW  cumpluribus  minoribus  particu- 
lis  sanctorum  S.  Mauritii  Sociorum  qute  prged- 
pue  serenissimus  ac  reverendissimus  Philippus, 

vinnsijnr  ilarnn.i'  dn.r  ct  rpisCOpUS  Rotisbonm- 

sis,  ac  reverendissimus  Joannes  Jacobus  Murge- 
liusepiscopus  Sebastensis dono  dedere.  Indecana- 
tibus  dicecesi  Constantiensi  subjectis  mriee  sunt 
insuper  ecclesise  Sancto  sacrse :  nimirum  in  Mor- 
sach  in  decanatu  4  Cantonum  Catholicorum ;  in 
Stetten  ad  Forum  frigidum  in  decanatu  Ebingano 
ad  Danubium;  in  Btiemshofen  indecanatu  Egin- 
gano;  in  civitate  imperiali  Pfullendorfensi ;  in 
Algertshofen  in  decanatu  Munderkingano ;  in 
Laugen-Enslingen  in  decanatu  Riedlingano;  in 
Bochingen,  Fischbach,  Ilausach,  Nider-Eschach 
ni  >t/'canatu  Rottwilano ;  in  Dechingen  in  decanatu 
Vitlingano;  in  Ort-Schwaben  in  decanatu  Wiscn- 
thalensi;  in  Sunthausen  in  decanatu  Wumblinga- 
no;  in  Berchen  in  decanatu  Bremgartensi ;  in 
Obcrbergrti  /n  deco;ndu  Brisacensi;  inHunlhau- 
*  sen  in  decanaiu Ebingano ;  in  Aigcltingcn  et  Weij 
terdingen  in  decanatu  Engensi;  in  Wagenstadt 
in  decanatu  Friburyo-Brisgdico;  in  Nordstetten 
indecanatu  Baigerlocensi ;  in  Kfestikou  in  deca- 
natu  Hochdorfensi.  In  Ambtzell  in  decanatu  Ra- 
venspurgensi;  in  Frichenweiler  in  decanatu  Stoc- 
kaceusi ;  n<  denique  in  Durheim  et  Grieningen  in 
/lecftiittii'  1  itlingano. 

2."J7  Est  ct  in  eadem  dioecesi  in  ipsis  Suevias  fi- 
nibus,  quallelvetuc  contermina  est,  ceteberrimum 
Ordinis  S.  Benedicti  cccnobium  Renaugiense,  seu 
Rhinoviense,  indigenis  Khinow  cui  cum  S  Janua- 
rio,  de  quo  ad  xix  hujus  mensis  agitur,patronas 
est  s.  Mauritlus.  llabeoprse  manibus  litteras  Re- 
reri-inlissiini  domiui  abbatis  Bernardi,Renaugi& 
scriptas  w  Septembrisanni  mdccxlv,  unde  delibo 
sequentin.  Mnjor  pars  capitis  S.  Mauritii  statua? 
deauratffl  inclusa  fuit  anno  iicovi  sub  abbate  Henri- 
codc  Waterbach.  Anno  mdcvi  apertum  fuit  deaura- 
tum  hoccaput  S.  Mauritii,  inventaque  in  eo  est  in- 
scnptio  Jkh-  im  pergameno:  Theb.k.e  magni  ducis 
hoc  caput  lisx  aciei.  Porro  sub  abbate  Bernardo  I 
de  Freybur^  oaput  hoc  cleg-antius  adornatum  fuit. 
Pro  minoribus  aliis  particulis  autlientica  desuut. 
Colitur  autem  S.  Maurilius  ;ib  immemoriali  tempore 
BUO  ritu  diplici  i  classis  cum  Octava,  Officio  olim 
proprio,  nuno  autem  de  communi  plurimorum 
Martyrum.  Offlcium  illud  proprium  habeo  in 
apographo  Ms.  ea>  eadem  abbatia  submisso,  at 
oum  singulare  nihil  ibi  occurrat,  mitto  atiqua 
Bxcerpere.  Iu  iisdem  litterisde  aliis  etiam  reli- 
quiis,  de  iis  nimirum  quas  superius  observavi  in 
nagoTigurino  cultas  fuissejiasc  asseruntur.^ud. 
uosexstal  antiquum  templum  SS.  Eelicis  et  Rcg-u- 
Lffl  martvrum  TheDffiOrum  vetusti  schcmatis,  quod 
templum  minorum  monasterii  nostri  ecclesiam  ap- 
pellare  possunms  Hujus  etiam  patrocinii  intuitu, 
impetratffl  sunt  duffl  horum  sanctorum  Martyrum 
partioulffl  anno  mdcoxxxiv  ex  parochia  Ursariensi, 
vei  Urfellensi  Curiensis  diCBcesis,  pertinente  ad 
Cantonem  Helvetiffl  (Jraniensis,  quo  in  defectione 
religionis  Catholicffl  <>\  urbe  Ti-uriua  delataj  cum 
aliis  reliquiia  Juerant ,  prout  formatum  desuper 
"i8trumentumasserehat.5uniA«,ttt/Wtor,e*rfe»a 
«wr*  eantviat,  guas  Simlerus  tesiatur  in  paqo 
Itgurmo  fuisseserwtas. 

:;s/;,/il",x  Gvstadiensinon  nisiunioum  in- 
wnwtmplumt  guod  s.  Mauritio  olim  dedicatum 
mtiIngolstadiinimirumtdeguoEu  .,  Me- 

tropoh  Saltsburgensiparte  8  pag.  7  et  seqq.  ubi 


D 


E 


GLORIA  POSTH  SS.  MAUBITII  ET  THKByEOR.  MM. 

asserit,  illudanno  IZWsancto  Martyri  consecra- 

tum  fuisse  ab  Heinrico  episcopo  Eustadiensi.  Eu- 

stadii  in  templo  collegii  nostri plurimse  servantur 

sanctorum  Martyrum  Thebieorum  reliquise.Eber- 

spergte,  qua>  dicecesis  Frisingensis  urbs  cst,  apud 

patresnostros,  ibidem  Residentiam  habentes,  ara 

erectaest  S.Mauritio,  cujus  os  aliquodibidemeiiam 

venerationi  exponitur,  cum  quatuor  craniis  So- 

ciorum  et  particulis  aliis  minutioribus.Monachii, 

de  quojam  alibi  fuit  facta  mentio,  rursus  in  tem- 

plo  Societatis  nostrae  sunt  sequentes  Sanctorum 

Agaunensium  reliqunv.  Os  ipsius  S.  Mauritii.^ar- 

tes  aliquot  circiter  unciales  et  alise  minores,  os 

grandius  alicujusex  Sociis  martgribus  et  alterum 

pauto  minus,  nec  non  de  capitibus  ipsorum  fra- 

gmenta  aliqua,  qute  summatim  sacra  cimeliapro 

insignioribus  habentur ,  et  tum   Monachii  tum 

Eberspergx  dies  eorum  memoria  celebris  colitur 

ritu  duplici.  Monachii  erecta  msuper  promovendo 

sancti  Ducis  cultui  est  sodalitas  sub  S.  Maria> 

Magdalensc  et  S.  Mauritii  nomine  apudpatres  Au- 

gustinianos,  quam  frequentant  milites  cum  prse- 

fectis  suis  et  primariis  Ordinis  militaris  viris. 

Frisingm  in  crypta  cathedralis  ecclesice  sacellum 

est  eleganiissimi  operis,  ubiinter  plurima  sacra 

jngnorapierpetueevenerationiinara  prostat  caput 

unius  ex  Theboeis  Martyribus,  quare  in  choro  ca- 

thedralis  Officium  duplex  Martyres  7iostri  obti- 

nent.  In  Passaviensi  dicecesi  parceciales  basilicse 

in  Aneroltshirchen  et  Nideraltaich  a  S.  Mauritio 

nominantur,  uti  et  ecclesia  Lautterbacensis  epi- 

scopoRatisbonensi  subjecta.Situm  estLautterbach 

in  toparchia  ejusdem  nominis  illustrissimorum 

comitum  de Portia,  quinuncad  dignitatem prin- 

cipum  evecti  sunt.  De  hoc  Sancto  prredicti  comites 

velmaxime  gloriantur,  contendunt  enim  stemma 

acgcnussuuma  S.  Mauritio  descendere,  quod  ve- 

reort  ut  probari possit. 

S89  Quidquid  tamen  fuerit,  ea  opinio  illos  ad 
promovendum  sancti  Ducis  cidtum  non  segniter  Ratisboncnst, 
impulit,  festumque  ejus  ibidem  cum  summa  cele- 
britate  et  accolarum  ad  lucrandas  indulgentias 
plenarias  concursu  quotannis  peragitur.  Non  mi- 
nor  est  solemnitas  in  pago  See,  quo  anno  1730 
translataest  ecclesia  Willen]iofensis,pertinens  ad 
dynastiamParspergensem.  FestoS.  Mauritii^p- 
plici  agmine  ad  ecciesiam  illam  procedunt  non  so- 
lumSeciises,  sedet  Parspergenses,  Lupurgenses, 
Darschottenses  aliique  ex  vicinis pagis,  indulgen- 
tias  plenariaslucraturi.Juxta  aramappensa  sunt 
plurima  anathemata,  beneficioruyn  obtentorum 
testimonia.  In  eadem  dicecesi  S.  Mauritio  sacrum 
est  parceciale  templumNuntrachingense,  ejusque 
sacrx  exuvix  servantur  Ratisbonee  in  ecclesiis 
principalis  parthenonis^etcollegii  Societatis  Jesu. 
De  hisce  nihil  speciatim  additur,  at  illa  sic  enu- 
merantur-.  Vexillum  S.  Mauritii  martyris.  Ex 
ejusdem  Societate  ossa  varia,  quse  in  altari  S.  Er- 
hardi  Ratisbonensis  episcopi  anno  10G7  sunt  repo- 
sita.  Allata  eo  fuerunt  a  Juditta  Gisila  Bavarise 
et  Saxonix principe  et  conjuge  piissima  Henrici, 
fratris  Ottonis  Magni,  atque  ejusdem  ecclesise 
fundatrice.  Antiquissimum  monasterium  Altaich 
inferius  Oi-dinis  S.  Benedicti  in  honoren  S.  Mau- 
ntii  in  inferiore  Bavaria  ad  Danubium  fluvium 
etiam  erectum  fuit  seculo  vm 

210  In  archi-dicecesi  Salisburgensi  non  vulgaria  Saii&huratn- 
ettam  sunt  indicia  antiquissimi  cultus  sanctorum  si 
Thebxorum  Martyrum.  Qiuv  de  ynonasterio  Gos- 
sensi  supeinus  n.  232  observavimus,  hic  ex  Char- 
doni  schedis  doccor,  ab  ejusdem parthenonis  con- 
fessario  missa  fuisse.  Oettingseveteris  in  inferiore 
Bavaria ecclesia collegiata  hxcnumeratin  suo  the 

sauro 


Passuviensi, 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS 

A  sauro  sacro  sancti  Ducis  et  Commilitonum  sacra 
pignora.  Os  S.Candidi  et  4  dentes;  os  de  sancto  epi- 
scopo  Cornelio  ex  Societate  S,  Mauritii;  de  ipso  S. 
Mauritio  tria  ossa.  Sanctus  Cornelius  procul  dubio 
rursus  aliunde  acccditAgaunensibusMartyribus, 
quos  hactenus-non  reperi  secum  episcopum  talem 
habuisse.  Inecclesia  Societatis  nostra  ibidemse- 
quentia  ex  instrumento,  quod  addiditChardonus, 
Sanctorum  nostrorum  venerationi  exhibentur.  1 
Crus  ex  Legione  Thebaea  S.  Mauritii  integrum.  2 
Aliquot  alia  ossa  ex  eadem  Societate.  3  Aliud  crus 


399 


B 


et  (iuondam 
Wittebcrgx. 


integrum  de  iisdem.  4  Costa  itidem  integra.  5  Duae 
magnse  partes  ossium.  6  Tibia.  Propter  has  sacras 
exuvias  agitur  memoria  Sanctorum  Thebscorum 
in  duabus  illis  basilicis  (Ettingensibus  ritu  du- 
plici.  In  oppido  Fronleithem,  sexpenc  leucisGrse- 
cio  distanti,  templum  est  vetustissimum  olim  S. 
Mauritio  dedicatum,  ubi  annua  memoria  usque 
hodie  cum  magna  solemnitate  et  populi  accursu 
celebratur.  Porro  hsec  suntt  quse  ex  schedis  Char- 
donianis  huc  transferenda  duxi,  confidoque  fore, 
utsufficiant  tectori,quem  ulteriorienumeratione, 
fortejam  nunc  tetrica,  morari  amplius  non  lubet, 
postquam  tamen  adhuc  pauca  adjecero  de  sacris 
reliquiis,  quee  mihi  Gretzerus  noster  in  Synta- 
gmate,quod  delmperii  insig?iibus  scripsit,pag.l$ 
subministravit. 

241  Capiti  ibidem  Ihtitulum  facit;  De  osten- 
sione  multiplicium  et  pretiosissimarum  reliquiarum 
Wittebergae  in  SaxoniaanteLutheranismum  ipost- 
quam  autem  docuit,  quandonam  sacrse  exuvise 
Wittebergam  ad  templum  arcis  perlatse  fuerint, 
quandoque  ostendi  solerent,  pag.  78  ex  libello  Ger- 
manico ,  qui  etiam  iconismos  repreesentat ,  sic 
scribit  :In5  Hierothecamonstrabanturxcviparticu- 
lae  de  Legione  Thebaeorum,  et  duo  integra  ossaex 
eadem  Sodalitate...  Preterea  integrum  caput  etgla- 
dius  de  Sodalitio  S.  Mauritii.  In  alia  monstrantia 
ejusdem  missus  (ordinis)  ostendebantur  os  no- 
tabilis  quantitatis  de  S.  Mauritii  Legione  :  xvi 
particulse  de  ossibus  Martyrum  ex  eadem  Legione  : 
particula  de  vexillo  S.  Mauritii  :  item  de  laucea 
S.  Mauritii:  particula  de  lorica  ejusdem  :  dou  sei- 
titxtl  tDappenrock  una  particula :  de  manu  ejusdem 
similiter  una,  ut  et  de  scapula  :  de  maxilla  duae 
particulse.  Et  haec  omnia  inclusa  erant  pomo  ar- 
genteo,  cujus  circuli  aurei.  Ceterum,  quod  do- 
lendum,  idem  Gretzerus  pag.  76  nos  monet,  tot 
tantaque  monumenta  antiquse  venerationis  erga 
sanctos  Thebseos  Martyres  post  Lutheri  furias 
;  evanuisse. 


%  XXI.  Celebres  S.  Mauritii  no- 
mine  Gladii,  Vexilla.  Lancea 
ejusdem  inter  imperii  insignia 
quondam  in  magno  honore  ha- 
bita. 

u  giadn  -jnter  sacras  exuvias  Sanctorum  Thebseorum, 
fauritii  ±.quas  ex  variarum  ecclesiarum  instrumentis  re- 
censuimusjam  aliquaoccurrerunt,  quse  hicreno- 
vanda  sunt.  De  machsera  S.  Mauritii  nomine  cele- 
bri,  quam  Agauno  cum  dimidia  sacrorum  ossium 
portione  obtinuitserenissima  domusSabaudica,§x 
num.Wl  egimus,  ubi et  nonnulla  diximus de  mul- 
tiplicatis  sancti  Ducis  armis,quse  hic  appticari  de- 
bent.SaussayusinMartyrotogioGallicanoadhunc 
diem  xxii  Septembris  ait,  suo  adhuc  tempore  in 
matrice  ecclesia  Andegavensi  servatum  fuisse  S. 
Septembris  Tomus  VI. 


Var 
S.Ma, 
quondam 
Andegavi 


^Ti\xvit\\gladiumvaginseargenteseinclusum,dequo 
nihil  alibi  tegi.Pragenses  in  Bohemia  in  suo  the- 
sauro  sacrovidentur  tres  numerasse  ejusdem  san- 
cti  enses.  Apud  Pessinam  ssepe  laudatumpag .103 
in  prima  classe  reliquiarum,  quse  imperii  vocan- 
tur,recensentur  Duo  gladii,unusS.Mauritiieta!ter 
S.  Caroli  in  deauratis  vaginis.  Pagina  431  inter 
sacra  cimeliapropriaecclesisePragensis  asseritur 
hsec  ditata  fuisse  Brachioetgladio  S.Mauntii  mar- 
tyris,  qme  Wladislaus  II  rex  Mcdiolano  redux,  .... 
uti  habetur  in  veteri  Ms.  Martyrologio  sancta?  ec- 
clesiae  Pragensis  ad  x  Cal.  Octobris,  attulit.  Pagi- 
na  denique  403  asserit  Pessina,  Carolurn  IV  eo 
brachium  et  gladium  sanctiMartyris  ex  Itatia  de- 
tulisse  sub  annum  ISbb.Quartion  insuper  S.Mau- 
ritii  gladium  cimeliis  Pragensibus  adnumerare 
Pessina  videtur  pag.  407,  et  ita  ex  lancea  gla- 
dium  cudere.  Verum  Martyrotogium  audiamus, 
quod  secundo  loco  allegavit.  Est  illud  ipsum, 
ni  fallor ,  cujus  apographum  ad  Majores  meos 
Praga  olim  missum  est  a  P.  Theodoro  Moreto, 
exscriptum  ex  antiquo  codice  Ms.,  qui  ab  anno 
1502  servatur  in  bibliotheca  collegii  nostri  ad 
S.  Clementem. 

243  Ibi  ad  hunc  diem  ita  legitur  .-  In  Galliis, 
civitate  Seduno,  loco  Acauno,  natale  sanctorum 
Thebajorum  Martyruin  Mauritii  ,  Tyrapii,  Can- 
didi,  Victoris,  Innocentii,  Vitalis  cum  Sociis  sex 
millibus,  sexceutis,  sexaginta  sex,  qui  sub  Ma- 
ximiano  passi  pro  Christo ,  gloriosa  morte  niuu- 
dum  illustrarunt.  Hujus  S.  Mauritii  brachium  et 
gdadium  attulit  ex  Alemannia,  vel  verius  de  Me- 
diolano  cum  aliis  reliquiis  "Wladislaus  rex  Bohe- 
miae  secundus.  QuiMartyrologium  Pragense  com- 
pilavit,  hic  abunde  ostendit  dubium  suum,  unde 
gladium  S.Mauritii  Pragenses  acceperint.Pessina 
pag.Wlet  seqq.  plura  producil  instrumenta,  qui- 
busprobatur,  Wladislaum  marchioneniMoramse 
anno  Domini  1212  cum  aliis  sacris  cimeliis  reti- 
quias  S.  Mauritii  ex  Teutonia  Pragayn  detutisse, 
cujus  allationis  annua  memoria  fit  in  sacris  Fa- 
stis  istius  ccclesise  ad  diem  vm. Januarii.Fueritne 
inter  illas  gladius,non  exprimitur  quidemjudico 
tamen,  ex  hisce  confusionem  ortam  essemartyro- 
logo  Pragensi  in  duobus  Wladislais.  Legerat  for- 
te  apud  JEneam  Sylvium  vel  alios,  Wtadislaum 
IIBohemise  regem,  post  navatam  egregie  Frede- 
rico  I  in  belto  operam,  candetabrum,  quod  vulgo 
Salomonis  credebatur ,  cum  atiis  forte  aliquot 
reliquiis  Mediolano  Pragam  retulisse  :  has  inter 
sine  teste  gladium  S.  Mauritii  compiUavit,  ac  de- 
inde  Mediotanum  pro  Teutonia  substituit.Gladius 
primoloco  enumeratus  m/errcliquiasimpcrii, quas 
a  Ludovico  Brandeburgico  Monachii  anno  1350 
acceperat  Carolus  IVimperator,  Norimbergensi- 
bus  aSigismundo  cumejusdemSancti  brachio  uno 
oppigneravit  acdeinde  cessit. 

244  Inter  analecta  a  sscpe  laudato  patre  Lige- 
ritz  subministrata  ex  Joannis  Jacobi  Mascovii  de 
rebus  Germanorum  tom.  2  Observationibus  ita 
notatum  invenio  :  Ensis  Mauritu  olim  in  sacris  pro- 
cessibus  circumferri  solitus,  diuque  a  Burg^undicis 
regibus  adservatus,  Noribergae  intcr  insiguia  im- 
perii  exstat ;  ubisuspicordeeodemsermonemesse. 
Baldesanus  in  toties  memorata  Uistoria  Thebsea 
pag.  180  scribit,  Carolum  IV  ab  abbate  Agau- 
nensi  cum  S.  Sigismundi  regis  vertice  securim 
S.  Mauritii  adeptum  esse,  magnoque  cum  gaudio  in 
Bohemiamtranstuiisse.QusenamporrosecurUilla 
fuerit,  docetpag.  414,  qua  scilicet  sanctusMartyr 
fuerit  decollatus  :  verum  cumt  qusecumque  ibidem 
de  martyrio  S.  Mauritii  adjuncta  nova  commemo- 

55        ratt 


iCCTOtC 

J.C 


Pragr  et 
Norimbcrgir 

E 


aatervata, 
Ejusdem  ve- 
xillum  S. 
Mauritii 


HCffOM 

J.  C. 


IHagdebur 

qnniihui 

prxsidto, 


ciiju/  vai 
partti 


m  GLORTA  POSTH 

rat,  ex  conjecturis  recentibus  profecta  fuerint,  id 

forte  unicum  ab  illo  mutuaritutopossumus,quoa 

nongladius,  sed  securis  inter  Carlsteinensia  ci- 

meliafueritasservata.De  S.  Mauritii  vexillo  inter 

reliquias  Halenses  Saxonum  superius  brevibus 

aliquidinnui,ubietiamvideripotest,nonintegrum 

illud,  sed  ejusdem  portionem  aliquam  statuse  ar- 
genteseinclusam,velrecentiori  vexillo  insertam 
fuisse.  Apud  Menhenium  tom.  3  Scriptorum  Ger- 
manise  in  Chronico  Georgii  Torquati  col.  386  in 
llenrico  24  electo  episcopo  Magdeburgensi  refert, 
quod  huc  transferri  meretur,  sanctique  Mauritii 
patrociniumcommendat.Ita  legitur  :  Hujus  tamen 
(Henrici)  memorabilc  facinus  non  indig'ne  recen- 
scndum  est,  long-aque  mcmoriarepetendum. 

215  Afflixit  eo  tempore  (circa  annum  1278^ 
ecclesiam  Mag-deburg-ensem  Otto,  marchio  Bran- 
denburg-ensis  gTavi  bello  et  injusto,  numeroso  ex- 
ercitu  collecto  ex  Polonis,  Boemis  et  Pomeranis, 
adjunctis  sibi  comitibus  dc  Reystein ,  Hamersle- 
ben,  Arnsteyn  aliisquc ,  in  campo  Frose  secus 
Alboam  flumen  castra  metatus  est.  Qui  in  robore 
militari,    quod    maximum   sibi     coegit,    inaniter 

B  confisus,  comminabatur  ecclesia?,  se  velle  ad  al- 
terum  diem  proximum  in  basilica  majori  equos 
stabulnri.  Kxquisivit  per  exploratores,  quid  ab  epi- 
scopo,  quid  a  civitate  meditaretur  :  accepto  autem 
responso ;  omnem  civitatem  metu  terroreque  con- 
cussam,  mane  insequenti  auroraiterato  exploratores 
inisit,  qui  redeuntes  dicunt,  urbem  totam  tumultu- 
antem  plenam  esse  facibus  luminaribusque  cum 
tubarum  ac  tympanorum  sonitu  undique  resonan- 
te.  Nam  archiepiscopu.s,  assumpto  vexillo  S.  Mau- 
ritii,  uti  nocturna  visione  fieri  edoctus  erat,  vasal- 
lis  ecelesia3  una  cum  comitibusde  Anhalt  convo- 
eatis ,  cives  ad  arma  vocans  cohortari  coepit , 
quatcnus  ipsum  ad  congredienduin  cum  hostibus 
sub  debita  tidc  scquantur.  Cui  decreto  omnes  una- 
iiuiiiter  cum  animorum  promptitudine  paruerunt. 
EgTessi  autem  omnes  sub  spe  coelestis  auxilii 
Blaoriter  animati,  prteeunte  episcopo  cum  vexillo 
s.  Maurioii  (auda«  certe  facinus ! )  in  hostium 
castra  irrumpere  festinant,  pnelium  istud  confe- 
stiin  mloriuntur.  Pu&imtum  est  aliquamdiu  ab  ar- 
ohiepiscopo  atque  suis,  non  siue  adjutorio  Dei 
sanctique  Mauricii  cum  Sociis,  patronorum,  ne  * 

C  infelici  marte.  Capto  marchione,  mox  victoria  bel- 
li  in  partem  Itfagdeburgensium  cedit. 

84fl  Veoaillum  illud  8.  Mauritii  in  bellis  et  prse- 
tiis  circumferre  sotebant  Magdeburgenses,  cujus 
rtsiexemplnmaliifd  hubrmus  npud  eumdem  Men- 
kenium  co/. 372  et  Leibnitium  Rerum  Brunsvicen- 
sium  tom*  8  pag.  1 19,  his  verbis  expressum.  Pne- 
terea  oumde  quodam  castro  Domini  Ilildenscmen- 
sis,  scilicet  "Walmode,  per  residentes  in  eo  in 
quoBlibel  traiiseuntesfierviasmultaspoliaoommit- 
terentur,  neo  dominus  Itildesemensis  requisitus  a 
prinoipibua  remedium  adhiberet,  tandem  iste  do- 
minusTheodomaTchiepisoopu8(ifoyde6Mr^ewstsJ 
unacum  domino  Halberstadensi  episcopo  et  domi- 
no  lnajrno  de   Krunswirh   eonsilio  inito  pro   com- 

muni  pace  terra  oopiosum  exeroitum  congrega- 

verunt,  et  terram  Hildensemensem  intraverunt, 
abi  postquam  per  duos  dies  devastaverunt  terram 
Inoendiiset  rapinis,  tertia  die  locaverunt  se  prope 
oivitatem  Hildensemensem  cum  sun  gente,  pauca 
quidem  in  oomparatione  [stius  exereitus.  Ig-itur 
isti {Magdoburgenses)  in  exercitude  sui  multudiue 
confidentes  inordinato  tumultu  iu  hostes  iusilie- 
nxnt,  ex  quo  tumultu  plures  pedestres  in  exerci- 
tuper  eguestres  ejusdem  partis  fueruut  equorum 


D 


E 


SS.  MAURITII  KT  TIIEB.EOB.  MM. 

calcibus  conculcati  et  mortui,  multi  etiam  de  exer 
citu  fuerunt  abhostibus  captivati  et  plurimi  inter- 
fecti,  et  sic  bello  perdito,  reliqui,  qui  potuerunt, 
fug^am  acceperunt. 

247  Hoc  factum  est  anno  Domini  mccclxvii  al>°  (ramta 
tertia  die  Septembris.  Sed  unum  divinse  propitia-  '*/<""«« 
tionis  beneficium  ibi  przestitit  Deus ,  quod  vexil- 
lum  sive  bannirium  beati  Mauritii,  quod  in  ipso 
exercitu  habebatur,  cautulose  fuit  conservatum 
et  salvum  in  locum  suum  in  Mag-deburg-  repor- 
tatum.  Unde  bene  verificatum  fuit  illud  prover- 
bium,  quo  dicitur,  quod  vexillum  S.  Mauritii 
suffrag-atur  non  ad  invadendum,  sed  ad  defenden- 
dum  :  vulgaritur  : 

Qc  ne  toil  nicljt  Ijeren 
Suu&cr  si  uieren. 
Hmc  ibi,  at  hactenus  mihi  non  innotuit ,  unde 
vexillum  illud  Magdeburgum  delatum  sit,  aut 
quale  fuerit,  et  muttum  dubito,an  non  idem  illud, 
velparsejussaltemaliqua  inter  reliquiasHalenses, 
de  quibus  num.  219  numeretur,  Utut  est,  in  eodem 
ChronicoMagdeburgensiapudMenkeniumcotAWS 
dicitur  Albertus  Magdeburgensis  archiepiscopus 
ad  sedem  Luthmosthenensem,undepromotus  ante 
fuerat,  opera  CarolilV  imperatoris  revertentem, 
inter  reliquias  a#as  partem  quoque  vexilli  S.  Mau- 
ritii  secum  inBohemiamabstidisse.JZneasSylvius 
de  Statu  Europie  sub  Frederico  II  testatur,  suo 
etiam  tempore  vexiltum  S.  Mauritii  soluisse  quo- 
tannis  Magdeburgi  ostendi.  In  memoratis  ssepe 
Analectis  citantur  de  eodem  plura  scribentes  Po- 
marius  ChroniciMagdeburgensis  pag.  129  etDres- 
serus  de  Urbibus  Germanise  in  Magdeburgo  :  at 
neutrius  allegata  lucubratio  mihi  ad  manum  est. 

24S  Alia  insuper  celebris  vexilli partitio  facta  Lancea 
est,  vel  rursus  plura  vexitta  S.  Mauritii  nomine 
insignia  fuere  :  quippe prseter  ea,  quse  superius 
num.  235  ex  schedis  protuti,  Withelmus  Mahnes- 
buriensis  lib.  2  de  gestis  regum  Angtorum  cap.  6 
scribit  Hugonem,  quem  perperam  ibi  Francorum 
regem  nominat ,utpote  comitem  tantum  Parisien- 
sem  Hugonis  Capeti  patrem  filiumque  Roberti,  ut 
ex  Flocloardo  et  Westmonasterie?isi  tiquet,soro- 
rem  Adelstani  palcherrimce  formee  mulierem  sibi 
uxorem  poposcisse,  utque  voti  compos  fieret ,  pre- 
tiosissima  munera  per  legatos  misisse  cumpluri' 
bus  insignibus  reliquiis,quibus  Britanniee  regem 
plurimum  delectari  noverat.  Addit  autem,  inter  p 
sacra  cimetia  fuisse  Vexillum  beatissirai  Martyris 
Mauricii  et  Thebaese  Leg*ionis  principis,  quo  idem 
rex  (Carolus  Magnus)  in  bello  Hispanico  quamli- 
bet  infestos  et  confertos  inimicorum  (Saracenorum) 
cuneos  disrumpere  et  in  fug;am  solitus  erat  cog-ere. 
Igitur,  nisi  erravit  Malmesburiensis,  suumetiam 
S.  Mauritii  vexillum  habuit  Britannia.  Nonpau- 
ciores  tancese,  vel  lancete  S.  Mauritiipartes  enu- 
merantur.  Saussayus  laudatus  in  Martyrotogio 
Gallicano  affirmat,  nonsolum  clypeum  S.Mauritii, 
sed  lanceam  insuper  Viennse  olim  asservatam, 
fuisse,atque  hisce  armis,ceu  securis  prccsidiis  ar- 
matum  Carolum  Martettum  contra  Saracenos  in 
Galliam  irruentes  processisse,  eosque  tanti  Mar- 
tyris  ope  munitum  internecione  delevisse,  quse 
profecto  splendidius  dicta  sunt,  quam  bonis  testi- 
moniis  stabitita. 

211)  Celeberrima  est  S.  Mauritii  lancea ,  quse 
pluribus  seculis  interimperii insignia  habita  fuit. 
Deilta  scribit  JacobusGretzerus  noster  inSynta- 
gmate  delnsignibus  imperii  capite  l^.Contenderat 
cap.  S  et  seqq.  quatuor  lanceas  memorabiles  inter 
cnneha  iinperii  rccensitas  fuisse .-  primam,qua  la- 
tus  Salvatoris  nostri  morientis  apertum  fuit,  se- 

cundam 


S.  Mauritii 
nomine  insi 
gni$ 


DIE  VIGE8IMA  SECUNDA  SEPTEMBKIS. 


m 


A  cundam  Constantini  Magni,  tertiam  S.  Mauritii, 
acquartam  deniqueCaroli  Magni.  Exmultiplici- 
bus  illis  lanceis  orta  est  confusio  non  una  quam 
dispellere  nititur  laudatus  auctor,  quamque,  in 
quantum  adpropositum  meum  facit,paucis  attin- 
gam.  De  S.  Mauritii  lancea  primus,  nifattor,  men- 
tionem  fecit  Gotfridus  Viterbiensis,  qui  diupost 
Ottonem  Magnum  vixit,utpote  Frederici  I  impe- 
ratoris  cancellarius.  Is  parte  19  Chronici  de  In- 
signibus  imperii  agit,  et  sub  hoc  titulo,  Quid 
sig^nificatlanceaimperialis,  etwndexenit?  itacanit: 
Lancea  Mauritii  reliquis  pnemaxima  signis, 
Plurima  Christicolis  peperit  miracula  dignis, 

Clavus  namque  Dei  junctus  habetur  ei. 
Subjicit  imperio  bello  g-estata  potentes, 
Motibus  ipsius  nequeunt  obsistere  gentes, 

Hsec,  ubi  bella  movet,  vincere  cuncta  solet. 
Lancea  sancta  solet  regnorum  vincere  lites, 
Ipsa  facit  proceres  Romanos  esse  Quirites, 

Ex  hac  caesar  habet,  quod  sibi  reg-na  favent. 
Rex  Arelatensis  illam  dum  Boso  teneret, 
Et  sibi  pugnanti  semperfortuna  faveret, 
B  Exstitit  indigenis  terror  amara  ferens. 

inter  insi-        250Deinde  interserit  nonnulla  deBosonis  amen- 
gnia  tmpcru  2^  aique  s{c  prosequitur : 

Imperii  solium  cum  maximus  Otto  teneret, 
Et  valitura  satis  mundi  fortuna  faveret, 

Huic  rex  Boso  loquens  verba  g;emendo  refert. 
Trado  tibi  regnum,  cunctos  depono  decores, 
Amodo  nostra  tibi  sacra  lancea  prtestet  honores, 

Sola  mihi  monachi  vita  colenda  fovet 

Lancea  Mauritii,  meaqnam  tibi  dextiratradit, 
Est  caput  illorum,  quge  nunc  meo  regna  notavi, 
Nunc  caput  imperii  lancea  sacra  dabit. 
Inter  hgec  anachronismus  est  non  exiguus,  quippe 
Boso  rex  Arelatensis,  de  quo  hic  Viterbiensis  agit, 
mortuus  est  circa  annum  Christi  S87,  sepultus  in 
Viennensi  ecclesia,  ut  num.  176  observavi.  Otto 
Magnus  autem  GermanicV  rex  inunctus  non  fuit 
ante  annum  936,  nec  consecratus  imperator  ante 
annum  961;  non  igitur  Boso  insigne  imperii  Ot- 
toni  caesari  tradere  potuit,  70  minimum  annis 
ante  mortuus;  imo  nec  celebrem  S.  Mauritii  lan- 
ceam  ab  illo  accepit  is,  antequam  regnum  obti- 
nuisset,  nondum  natus  eo  tempore,  quo  Boso  de- 
cessit.  Boucheus  in  Historia  Provinciee  lib.  4 
pag.  768  anachronismum  deprehendit  etcorrigere 
conatus  est,  notans  in  margine :  Est  Odo,  rex 
C  Erancise,  cujus  idem  nomen  est,  quod  Oto;  at  Juvc 
Viterbiensis  asserta  non  combinant.  Neustrix 
regnum  adeptus  est  quidem  Odo,  ante  comes  Pa- 
risiensis,  anno  Christi  S8S,  mortuo  jam  Bosone; 
at  numquam  is  fuit  imperator,  qualis  certe  est 
Otto  Magnus  apud  Viterbiensem. 
rciata  non  251  Siffridus  Presbyter  Misnensis  chronotogus 
videtur  Vri-  secuu  XiV  Epitomes  lib.  i  ita  scribit  -.  dccccxxii 
Henricus  filius  Othonis  ducis  Saxoniae,  regnum  ade- 
ptus,  reg*navit  annis  xvn.  Iste  dicebatur  Auceps, 
quia,  dum  caperet  aviculas,  renitens  electus  est. 
Ipse  lanceam  S  Mauritiiaduce  Burgundice  accepit, 
et  a  Papa  invitatus,  dum  Romam  iret  consecrari, 
obiit,  et  sic  imperium  non  obtinuit.  Id  S.  Ulrico  in 
visione  gladii  sine  capitello  ostensum  est.  Gretzerus 
laudatus  pagina  70  hunc,  non  de  lancea  S.  Mau- 
ritii,  sed  Constantini  Magni,  loqui  arbitratur  :  at 
verba  hcVeViterbiensis,  Clavus  namque  Dei junctus 
habetur  ei,  innuere  videntur,  de  eadem  apud 
utrumque  sermonem  esse.  Quamquam  heecdiffi- 
cultatem  non  elevant;  sic  enim  adhuc  creditur 
lancea  S.  Mauritii  a  Bosone  per  Ottonem  accepta, 
quod  intelligi  neutiquam  potes,  si  eumdem  Bo- 
sonem  regern  Arelatensem  a  Viterbiensi  admittas. 


Alius  Boso  Richardi  Burgundiae  ducis  fdius  et  *octow 
frater  Hodulphi  Francorum  regis  cum  Ottone  ,c- 
inimicitias  exercens  occurrit  in  FrodoardiChro- 
nico  ad  annum  921,  idemHenrici  Germanise  regis 
partibus  nunc  favisse,  nunc  adversatus  esse  et  in 
gratiam  tandem  anno^,quo  in  expeditione  obsi- 
dionis  castri  $.  Quintini  defunctus  est,  receptus 
fuisse  tum  ibidem,  tum  in  Chronico  Virdunensi 
affirmatur.  Ad  illum  sine  anachronismo  referri 
utcumquepossent,  qux  de  lanceee  traditione  Got- 
fridus  scribit;  at  quse  atia  ibidem  canit,  non 
magis  Bosoni  huic  comiti,  quam  Arelatensi  regi 
convenire  videntur,  et  alium  nutlum  antiquorum, 
quod  sciam,  sufjragantem  habent,  ita  ut  res  tota 
ad  minimum  pro  valde  incerta  haberipossit.  Quod 
si  ex  certo  anachronismo  Viterbiensis  et  scripto- 
rwm  aliorum  silentio  suspectam  habeas  totam 
ejus  reliquam  narrationem,conjectesque,lanceam 
S.  Mauvitii  alia  via  ad  imperii  insignia  accessisse, 
notim,  id  ante  postremos  saltem  Ottonis  Magni 
annos  contigisse  opineris,  propter  ejus  ipsius  in 
diplomatis,  ubi  frequentissima  tamen  occurrit 
mentio  cimeliorum  S.  Mauritii,c^  coeevorum  atio- 
rum  auctorum  de ceiebri  lancea  silentium.  E 

252  Sunt,  qui  asserunt,  Sugerium  abbatem  in  oaona  M*- 
Vita  Caroli  Crassi  ejus  meminisse;  at  nec  ipsi  9nianni*> 
locum  citant  neque  ego  ibiea  dere  verbum  uitum 

lego  :qitcvsimut  faciunt,  ut  Siffridipresbyjterias- 
serto,etsi  magis  abadjunctisve?nsimili,sinescru- 
putonon  adhcvream.  Citatur  a  Gretzero  Chroni- 
con  Reicherspergense.  Ibi  adannu?n  Christi  1004 
ita  legitur :  Mortuo  sine  luerede  Ottone  (tertioj 

Henricus  II ab  omnibus  rcgni  primoribus  ele- 

ctus  lxxxvii  ab  Aug-usto  rex  creatur.  Hic  multa 
in  Germania,  Boemia,  Polonia,  Italia,  Apulia  for- 

titer  ac  prospere  bella  gessit Buvgundiorum 

quoque,  non  ex  humana  sed  divina  virtute  cessit 
ei  victoria.  Qui,  cum  armis  et  omnibus  belli  copiis 
essent  instructi...  depositis  armis...  rogantes  ea, 
qua3  pacis  sunt,  dexteras  doderunt  et  acccperunt,  et 
ad  insignia  regalia  lanccam,  clavo  Dominica;  Pas- 
sionis  insignitam,  addiderunt,  ctitavictoriosissimus 
princeps  Burgundiam  in  ditionem  accepit.  Iluic  ego 
asserto,  prx  duorum  aliorum  scriptorum  opi- 
nione,  si  eligendum  est,  adhcvreo.  Verum  recla- 
mant  Cromerus  et  Kranzius,  quoruni  alter  lan- 
ceam  S.  Mauritii,  qiuv  CracovicV  inprimario  urbis 
tempio  servatur,  tradit  ab  Ottone  II,  atter  ab  f 
Ottone  III  acceptam  fuisse.  Fateor,  sievicerint, 
Ottonem  aliqucm  laudatum  cimelium  possedisse, 
ab  opinione  mea  recedendum  videri;  at  nultos 
pro  se  testes  antiquos  adferunt.  Et  Kranzius 
quidem  assertum  suum  erroribus  impiicat.  Au- 
diamus  ejus  verba  ex  Hb.  2  Wandaluc  cap.  36 : 
Audivit  Otto  II  imperator,  cognomento  Rufus, 
famam  sancti  mavtyris  Adalbcvti  de  mivabilibus, 
qua3  operaretur  pcr  illum  Deus,  voluitque  invisere 
martyris  sancti  sepulchrum. 

253  Narrat  deinde,  quomodo  magnifice  exce-  nevtramiata 
ptus,  vices  rependere  votens,  Bolestaum  ducem  '"  potonxam- 
regem  crearit  atque  in  principum  concessu  alto- 

cutus  fuerit.  Etluec  dicens,  inquit,  coronam  capiti 
ejus  imposuit,  deditque  imperator  Bolislao  reg"i  pro 
regalibus  insigniis  lanceam  B.  Mauritii  et  clavum 
Domini.  Ilaec  autem  reg-alia  insig-nia,  corona  sci- 
licet  et  sceptrum  et  Iancea  ad  multa  tempora  in 
armariolo  Cracoviensis  ecclesia;  ad  memoriam  po- 
sterorum  conservantur.  Otto  II  S.  Adaiberti  epi- 
scopi  Pragensis  tumutum,diu  antequam  marttjrio 
coronatus  esset,  visere  non  potuit.  Obiit  Otlo  II 
imperator  Romce  anno  Christi  \^:),et  S.  Adalber- 
lus  tanium  lauream  adeptus  est  anno  997,  ut  ad 

diem 


AtCTfJRE 

J.  c. 


402  GLORIA  POSTH 

diem  xxnr  Aprilis,  ubi  nomen  ejus  sacris  Fastis 

inscriptum  legitur,  in  Opere  nostro  probatHen- 

schenius;  adeoque  perperam  hic  Ottoni  II  tn- 

buuntur,  qum  cle  itinere  Ottonis  III  ad  sancii 

Martyris  sepulcrum  ex  Ditmari  Chronico  lib.  4, 

Chronico  Hildensheimensi  aliisque  scriptoribus 

recte  quidem  accepit  Cromerust  at  qua>  de  data  ab 

illolancea  superaddita  sunt,nec  ipse,  nec  Dlu- 

gossus  ex  iisdem  fontibus  hausit,  sed  vel  ex  tra- 

ditionibus,  vel  ex  conjecturis  adjecisse  videtur. 

Hcvc  proinde  nos  movere  non  debent,  aliunde 

etiam  non  credentes,  Ottonem,  si  tam  pretiosum 

cimelium  ab  avo  inter  imperii  insignia  relatum 

fuisset,  tam  facile  Bolestao  daturum  fuisse.  In- 

terim  suam  S.  Mauritii  lanceam  Polonis  non  abju- 

dicamus,  licet  fateamur,  nescire  nos,  unde  ad 

ipsos  pervenerit,nec  quo  tandemjureeum  titulum 

consecuta  sit.  Certe  ex  Benzonis  episcopi  Albien- 

sis panegyrico  in  Henricum  IV  Germanise  regem 

apud  Menkenium  tom.  i  Scriptorum  col.  965  lucu- 

lentum  fit,  lanceam  S.  Maur itii  inter  cimelia  im- 

perii  adhuc  fuissc  post  medium  seculi  xi.  Ejus 

verba  accipe  ex  cap.  viii.  Processio  vero  Romani 

imperatoris  cclebratur  talibus  modis.  Portatur  ante 

eum  sacra  Crux  gravida  Jigni  Dominici,  etlancea 

B  S.  Mauritii.  Non  igitur  Germanis  sacrum  hoc  ci- 

melion  invideant  Poloni. 


%  XXII.  Apparitiones  S.  Mauritii  a 
scriptoribus  aliquot  assertse. 


SS.  MAURITII  ET  THEB.EOR.   MM. 

reliquit  in  ordinera  historiffi  digerenda 


Pnvter  apparitiones  binas  S.  Mauritii  et  socio- 
rum,  de  quibus  superius  egimus  §  10  num.  122 


Vrrtnr  S. 

S/auj  (tttu 

^'■nu  ',,'»,.  H  S(,'t'l->  rl  §  l:i  ""'"••  lrj:S  ll'es  alicv  sant  magis 

mum 


cflvhrnt.T.  I  'ri  uuiut  suggerit  auctor  Chronici  San- 

dionysiani  lib.  5  cap.    19,  unde  ad  Aimoinum 

transirit,  tjni  tthim  Ub.  \de  Gestis  regum Franco- 

rum  inseruit.  Narratur  ibi  cap.  34,  quomodo 

Ansoaldus  episcopus  Pictaviensis  itinerans  in 

Sicilia,  mortuo  recens  Dagoberto,  in  Joannem  so- 

litarium  inciderit,  a  quo  et  Dagoberti  mortem, 

qweque  illam  secuta  sunt ,  fuerit  edoctus.  Cum, 

inquit  solitarius,  multa  vig-iliarum  acjejuniorum 

simulque  seneotutis  fatigatione  depressus,  paulu- 

lum  membra  aopori  dedissem,  adstitit  mihi  quidam 

(    veneranda  decorue  oanitie,  raonens,  ut  propere  sur- 

fferem  el  pro  Dagoberti  reg-isauima,  quaa  eadem  ex 

corporeexierat  hora,  Doraini  exorarem  clementiam. 

Quod  oum  facere  maturato  curassem,  apparuerunt 

subito  haud  procul  in  pclag-o  deformes  truculenta 

facie  damonee,  vinctum  reg-em  Dag-obertum  per 

spatia  maria  agitantes,  inflictisque  insuper  verbe- 

ribus  ad  vuloania  loca  trahentes.    Qui  distentus 

oruciatibua  Inter  affitationes  et  verbera,  quorum- 

dam  Sanctorurn  audiebatur   postularc   suffrag-ia- 

oumrepenteapertocBJlointepfulminainfluotuscum 
fragore  ruentia  visi  sunt  descendis^e  viri  decore 
nitentes  mirabili.  Requirere  ccepi  abeis,  qui  essent, 
qui  dixerunt,  se  esse  illos,  quos  Dagobertus  ad 
suuiu  vooaverat  auxfflum,  Diouvsium  videlicet  ac 
Mauritium  martyjes,  neo  non  Martinum  confesso- 
rem.  lli  ereptam  deamonibus  animam  seoum  ad 
BBthera  levaverunt,  canenteshuno  psalmurn,  Bea- 
tus,  quem  eligisti  eto.  Subjungit  deinde Aimoinus, 
m  narrattoni  sux  fidem  faciat  et  pondus  addat  ■ 
H»ovirnie  venerabilis  Joannes  Ansoaldo  retulit' 
ee  vidisse,  quea  iUeinGalUas  reversus  S.  Audoeno 
narrovit,  quieain  una conseripta  chartulaposteris 


254  Advertit  Cointius  ad  annum   Christi  638 

num.  2,  Aimoinum  proeo,  quod  monachus  San- 

dionysianusscriptorGestorumDagobertidixerat, 

repertam  fuisse  relationem  itlam  in  vetustissima 

charta,  quam,  vr  ferebatur,  B.  Audoenus  episcopus 

scripserat,   absolutam  assertionem   substituisse. 

Rem  ipsam  impugnat  duobus  argumentis,  quo- 

rum  alterum  petitur  ab  setate  Ansoaldi,  qui  idtra 

55  annos  Dagoberto  supervixit,  alterum  a  Frede- 

garii  silentio,  qui  cum  tanium  20  annispost  regis 

obitum  scripserit,  visionem  tum  adhuc  recentem, 

si  contigisset,  nec  ignorare,  nec  in  suo  Chronico 

prcetermittere  debuit.  Hae  duasres,  inquit,  nos  ad- 

ducunt,  ut  super  ea  visione  sententiam  eamdem  cum 

Beslyo  et  Valesio  feramus.  Beslius  in  Episcopis 

Pictaviensibus  pag.  18  subtimide  et  per  interro- 

gationem  suam  opinionem  significat,  apertiusVa- 

lesius  lib.  19,  ubi  satis  intemperanter  narratio- 

nem  illampro  figmento  habet  et  explodit.  Solent 

quidem  apparitionesvisionesquesimiles  exseipsis 

suspecLv  prudentibus  esse,   nisi   ab  hominibus 

valde  gravibus  asserantur :  at  rationes,  quas  lau- 

dati  mox  scriptores  allegant,  tales  profecto  non 

sunt,  ut  quemquam  de  rei  falsitate  plene  convin- 

cant.Certe,si  dederis,  anno  v.  g.  615  natum  fuisse 

Ansoaldum,  setatis  anno  22  circiter,  quo  agebat 

in  Sicilia,  mortuus  erit  Dagobertus,  eritque  An- 

soaldus  senex  81  annorum,  cum  Priveligio  Age- 

rardi  subscribit  apud  Mabillonium  de  Re  Diplo- 

mat.  lib.  6  num.  23 ;  in  quibus  ego  nihil  incredi- 

bile,  imo  nec  insolens  deprehendo.  Argumentum 

aFredegarii  silentio  petitum  splendidius  videri 

potest,  et  forte  paido  gravius;  verum  apud  me 

auctoris  unius,  a  quo  ob  mitle  rationes  nobis  igno- 

tas  res  aliqticV  ignorari,  vel  notze  etiam  omitti  po- 

tuerunt,  silentium  numquam  faciet,  ut  pro  so~ 

mniis,  ne  imposturis  dicam,  habeam  aliorum  as- 

serta,  maxime  si  novitia  non  sint,  et  insuper  pro 

se  allegent  testimonia  antiquiora,  quse  fdtsi  con- 

vincere  absolute  nonpossim. 

255  Itaque  narrationem  illam,  quam  insuper 
Ludovicus  Pius  in  Litteris  ad  Hilduinum  abba- 
tem,  Sigebertus  in  Chronico,  Joannes  Besuensis 
aliique  admiserunt,  sicpro  dubuv  fidei  accipio,  ut 
siadmittatur,  velim  mystice pteraque  accipi :  dte- 
monesnimirum  irruentes  pro  tentationibus,  qui- 
bus  moribundum  regem  aggressi  fuerint,  forte- 
que  vicerint,  sic  tamen,  ut,  Sanctorum  invocato 
patrocinio,  eas  deinde  superarit  atque  ita  victor  e 
vita  ad  cselum  migrarit.  Profecto,  quibuscumque 
atlatis  exemplis,  persuaderi  mihi  non  facile  pa- 
tiar,  Dei  inimicum  in  mortali  ejus  offensa  mor- 
tuum,  extra  meriti  tempus,  cumjam  sera  esl  pce- 
nitentia  Sanctorum  utcumque  potenti  ope  htvre- 
ditatem  coslestem,  quam  solis  amicis  suis  reserva- 
vit,  adiisse.  Secundam  apparitionem  S.  Mauritii 
habemus  in  visione  Joannis  monachi  Leodiensis 
ad  S.  Laurentium  excusam  apud  Bernardum 
Peziumtom.\<ThesaurinovissimiAnecdot,parte2> 
col.  5  et  seqq.  Audiamus  ejus  initium :  In  illo 
temporefratererat  in  hoc  coenobio  beati  Laurentii 

Johaunes  nomine cui  ex  incautela  phebotomia3 

accenso  ardentium  febrium  sanguine  inflaramavit 
cerebrum.Cum  perquatriduumlang-uor  cresceret... 
jussu  abbatis  deportatus  est  in  cellam  secretiorem. 
Et  cum,  clangentibus  sig-nis,  ad  VespertimE  laudis 
Officium  omnes  concurrerent,  solus  ibidem  in 
lectulo  suo  relictus  est,  putantibus  iis,  qui  eum 
custodire  susceperant,  quod  obdormisset.  Illeautem 
factus  in  estasi,  id  estexcessu  mentis,  vidit  etc. 

256  Multum 


D 

d*inonibut 

Cr'/'UI«C> 

9"*  narratio 


«Qtfi 
(tliis 


»(io  e( 
"tpu- 


'jnatu, 


E 


dubix  saltem 
fidei  est.  Vi- 
sio  alia,  qux 
nurratur  a 
Joanne 


fnonaeho  S. 
Laurcntii 
Leodii,  imo- 
Untior  ett, 


B 


H  riJctUf 


tota  qutmta 
cstex  tnsano 
cerebro 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBBIS 

256  Multum  fidei  habere  visionibus  hominis,cui 
ex  incanta  phlebotomia  (ita  enim  legendum  est  ex 
Grseco  MsjSoro/xia,  quod  vense  sectionem  significat) 
ardens  suborta  febris  cerebrum  turbarit,  pruden* 
tis  non  est.  Talia  ibidem  etiam  de  statu  animarum 
post  mortem  narrantur,  quse  non  videntur  nisi 
credidis  hominibuspersuaderiposse.  Habejector, 
visionis  totius  analysim.  Mox  in  ignoto  sibi  vesti- 
bulo  sistitur,  ubi  cum  contemplatur  exhibitam 
sibi  picturam,  adest  illi  S.  Laurentius  martyr 
conquerens,  quod  non  sollicite  satis  suumpatroci- 
nium  exposceret.  Reflectit  mox  Joannes,  an  non 
forte  esset  illusio  somni  vel  turbati  cerebri :  at 
contrarium  a  Sancto  edoctus,  in  altum  rapitur 
usque  ad  orbem  iunse.  Inde  prospicit,  subjectum 
aera  tenebrescere,  atque  ex  eo  dsemones  ascen- 
dere,  qui  sonitu  a  superiori  globo  effiuente  depri- 
mebantur,  advertitque  confirmari  Bedse  asser- 
tum,  quod  diaboti  prohibeantur  ascendere  ultra 
circidum  iunse.  Moxa  parteOrientalisedes  longis- 
sima,  apparet,  ei  intuenti,  supra  quam  persome  se- 
debant  in  habitu  monachali.  Sedehant  silentes  et 
suhtristes  et  sine  suppedaneis  eorum  dependebant 
pedes.  Semi-ratse  (an  non  semi-rasse?)  et  demissse 
eorum  erant  facies.  Plures  ibi  ex  otim  notis  reco- 
gnoscit  intelligitque,  locumpurgatorii  ibiesse,  et 
esse  purgandarum  animarum  conditionem  diver- 
sam,  secundum  diversitatem  meritorum.  Gravis- 
sima  supplicia  sunt  earum,  quse  mox  dsemonibus 
traduntur  avehendse  in  locum  horrendum,   ubi 
inter  gravissimos  cruciatus  neque  visitationem  an- 
gelicam,  neque  lucem,  neque  salutis  spem  habent 
aliquam,  donec  inde  eductis  pcenitentia  leviorin 
aliis  locis  indulgetur. 

257  Mitior  est  sors  manium  aliorutn,  qui  vel 
vitse  merito,  vel  commendationeFidelium,vel  bea- 
tissimorum  patronorum  interventu  quietapurga- 
tionis  suse  loca  adipiscuntur.  Spes  salutis  et  visi- 
tatio  angelica  pro  tempore  et  lux  ipsis  non  deest. 
Hi  a  dsemonibus  nec  terrentur,  nec  cruciantur, 
sed  Deivisione  beatissima  privantur ,  et  in  amari- 
tudine  prseteritse  vitse  noxas  non  penitus  elutas, 
recogitant,donec ab  hiscepurgati  ad  summi  Boni 
fruitionem  admittantur.  Cum  autem  eo  tota  ten- 
dat  visio  illa,  ut  commendetur  fiducia  inpecidia- 
rem  aliquem  sanctum  patronum,  tate  narratur 
Joanni  exemplum  de  duobus  monachis.    Unus 
eorura  improvisa  morte  ad  judicium  est  raptus,  qui 
3  quamvis  lubricitati  obnoxius  fuerit,  maximi  tamen 
patroni  meruit  patrocinio  liberari,  et  cum,  suis  exi- 
gentibus  peccatis,  damnari  debuisset,  ejus  inter- 
ventu,  placato  judice,  felici  poenitentiajet  placidai 
purgationi  absque  dremonum  incursu  traditus  cst. 
Altervero  propter  animi  sui  impatientiam  loco  suo, 
id  est  patroni,  pra^tulit  alium,  serviens  ibi  Deo,  non 
tamen  culpse  ducens,  sanctum  quemquam  praeferre 
patrono.  Excessit  suo  tempore  etipse,  qui  procaci- 
tatis  quidcm  linguse  inter  caetera  reus,   sed,  quod 
pro  nihilo  deputaverat,  sui  defensione  patroni  desti- 
tutus,  deputatus  est  cum  miseris,  de  quibus  primo 
loco  actum. 

25H  Contemplatur  deinde  cselum,  quod  ridicule 
describit,  post  quse  S.  Laurentius  illum  deserttt 
cum  mox  in  equites  incidit,  quos  pro  Thebseis 
Martyribus  agnoscit,  diuque  inter  alia  contem- 
planti  purpuream  chlamydem  S.  Mauritii  dicit  is : 
Hac  vfiste...  milites  nostri  temporis  discernebautur 
a  popularibus,  nccnisi  de  pallioaut  purpura  licebat 
militi  Eomano  chlamydem  inter  alios  habere.  Mo- 
nachum  deinde  increpat  S.  Mauritius,  quod  non 
celebrasset,  vel  Horas  canonicas  sattem  non  reci- 
tasset  in  sacello  sibi  sacro  inWasega,  pago  comi- 
tatus  Namurcensis.  Joannes  veniam  negtigentise 


403 


fcCCTOU 

J.C. 


profceta :  n« 
mc  liorii  fidti 
$un(, 


E 


precatus,  sanctum  Martyrem  interrogat,  quare 

incotis,  qui  ittius  auxitium  ibi  exposcebant,  non 

succurreret.  Ad  hsec  S.Mauritius  monachum  dedu- 

cit  insacellum,  ibique  ostendit,  propter  enormia 

crimina  indignos  esse  beneficiis,  qui  suam  opem 

implorabant,  et  disparet ;  Joannes  autem  ad  cor- 

pus  remigrat,  a  quo,  si  ipsi  credimus,  anima  ejus 

toto  hoc  tempore  fuerat  separata.  Mitto,  quse  de 

dsemonibus,dc  globo  luwe,  deanimabus  inpurga- 

torio  cum  cappis  monachalibus  et  seyyiirasis  bar- 

bis,  sine  suppedaneis  et  in  corporea  spevie  seden- 

tibus  dicuntur  et  futites  fabulas  sapiuyd,  cxagi- 

tare,  ut  pauca  alia  obsei-vetyi.  Qui  in  durissima 

purgatioyie  suyit,  nullam  salutis  spem  habent;  id 

est,  yiifallor,  noy\  sperant  fore,  ut  ex  illa  purga- 

tione,  ayitequayyi  ad  mitiorem  transierint,  ad  csetos 

asswyiantur  :  alias,  si  nude  verba  sumantur,  no- 

vayyi  ibi  theologiam  doctus  est  Joannes. 

259  Quce  de  duobus  ynoyiachis  narrantur,  rur- 
sus  ad  minimum  valde  mihi  suspecta  sunt,  et  vix 
inducar,  ut  credam,  quod  iterion  superius  innui, 
Sanctoruyyi  patrocinio  hoyyiinis  in  noxa  lethali 
mortui  daymiayidayyi  ayiimayyi,  non  soium  sempi- 
teryiis  cruciatibus  eripi,  sed  etiam  yyiitissimam 
purgationeyyi  subire,  nisi  quis  yyie  docuerit,  quan- 
donam  et  quo  yyiodo  ejus  peccatwyi  yiecessariapce- 
niteyxtia  et  piacidari  divinse  offeyisx dolore  rrh-n- 
ctetur  et  eluatur.  Joayiyiis  etiam  parum  intererat 
scire,  quse  iyxducitur  S.  Mauritius  docere,  depur- 
pura  et  chtayyiyde,  quseque  nescio,an  siyit  tayyi  vera 
quayyi  ibi  asseruyitur,maximeiyyiperato>fn>  tem- 
pore,quipurpuram  solis  sibi  veluti propriam  ffcc- 
rant.Quidquid  sittutor  hic  libertate,quayti  visionis 
itlius  scriptor  offcrt,  cum  sub  fbiem  ait :  Arbitrio 
vero  legentiura  judicium  suhjacet  suam  adhibere 
vel  fidem  vel  derogationem,  cayxdideque  fateor, 
totayn  ejus  yiarrationeyn  esse  mihi  pro  somytio  et 
turbati  ex  febri  ayydente  cerebri  iilusione.  Ad  ter- 
tiam  S.  Mauritii  apparitioyieyn  accedayyius,  quse  et 
factis  adhuc  insoleyitioribus  cotyiitataest,  et  tucu- 
lentiora  figytietiti  iyidicia  prsebet.  Ejus  narratio- 
netn  contractam  iyiseruit  Stevartius  Notationibus 
ad  Martyriuyti  S.  Mauritii  pag.  92  ex  Campofui- 
gosi  libro  9  Dictorum. 

260  Eamdem  habeo  quadruplo  auctioreyn  exMs. 
codice  Uitrajectino  S.  Salvatoris,  ubi  Passioni 
Sayictorum  Thebseoram  subnexa  erat.  Eamdem  f,-nWtur. 
voco,  quia  etiamsi  notse  chronoiogicse  varient, 
cotispirant  tameti  cetera  fere  omnia.  Ms.  nostrmm 
incipit :  Anno  Domini  dccccl,  Ottone  I  i  I  Imperante, 
apud  Partinopolim,  Id  est  Meydenburoh,  contigrit 
exemplum  etc.  Campofulgosus  autem :  Christi  anno 
quadragfsiino  supra  nonin^eutos,  imperante  Ot- 
tonc  III  in  Partheuopoli...  episcopus  oliin  fuit  Udo, 
spurcissimse  libidini  iynmersus,  qui  cutn  se  corri- 
gere  yioliet,  a  S.  Mauritio  et  Sociis  diciiur  in  ipsa 
metropolitana  ecctesia  gtadio  trucidatus.  Qui 
anno  910  vei  950  regnantem  Ottonem  III,  et  se- 
dentem  Magdeburgi  Udonem  episcopum  inve- 
niunt,  cetera  examinent,  quorum  pudet  m&mi- 
nisse;  invenient  insuper  iocutti  Lilienthnl  in  dios- 
cesi  Magdeburgensi,  Ordiyiem  Cisterciensem  se- 
culo  x  florentem  atiaque,  adversus  oum  suatn 
crisim  exerceant.  Quod  si  quis  hmc  ad  Udonem 
Trevirensem  ex  Trithemii  opinione  referat,  atia 
nobis  instrumeyitaproducat,  quamqutvtam  enor- 
mibus  anachronismis  .sratent. 

M<imti;m 

Quiv  de  S.  Mauritii  Sociis  speciatim  examinanda 
dixi,  inveniet  tector  in  Appendice  ad  finem  hujus 

torni. 

DE 


fuc  de  Udo- 
nit  <i>i*copi 
mpplieio  re- 


404 


ACTA  SANCTORUM 


aucTOitl 
J.  C. 


DE  SS.  SILVANO   ET   SILVESTRO   COIVF. 

AC  RODENA  VIRG. 


LEPROSII    BITURIGUM 


1N    GALLIA 


COMMENTARIUS 


Memoria  in  Fastis,  Acta  ex  Rreviariis,  cultus,  reliquise, 


Nomcntu-    -w-worum  trium  Sanctorum   unus    dumtaxat 
Uum  Sihani    J|  Silvanus,  saltem  nominatim  notus  est  mar- 
«I   aityr».    ]  liyrologis.  Usuardus  purus  apud  Sollerium 
hodie  sic  enim  annuntiat ;   Item  Sancti  Silvani 
B  confcssoris  in  territorio  Bituricensi.  Consonant  ali- 
quot  codices  ejus  aucti;  sed  Pulsanensis :  Item 
sancti  Silvani  confessoris  cum  sociis  suis,  et  hge 
postremee  voces  adduntur  quoque  in  Bruxeiiensi, 
quibus  verisimiiiter  designantur  Silvester  ac  Eo- 
denu.  Solius  similiter  Silvani  meminere  Mauroly- 
cus,  Gatesinius,  et  Baronius  in  hodierno  Romano; 
auctores  preeterea  Martyrologii   Germanici,  et 
Ftorarii  nostri  Ms.,  vix  aut  ne  vix  quidem  in 
suis  annmitiationibus  diversi  ab  Usuardo  puro. 
Saussayus  in  Galiicano  ter  de  Silvano  agit.  Primo 
ad  xxii  Septembris ,  ut   sequitur:   In  territorio 
Bituricensi  saneti  Silvani   confessoris,  vita  homi- 
nibus  quidcm  abscondita,  at  Deo  cogriita  beatis- 
simi ;  sicut  sanctitatis  ejus  diffusa  pridem   gloria 
toto  illo  tractu  testatur.  Secundo  ad  diem  sequen- 
tem:   Bituricis   S.  Sylvini    confessoris,  qui  viam 
divinorum    mandatorum  postquam  magna  obser- 
vantia  perenrrisset,  omni  virtutum  excercitatione 
nobilis  nervenit  ad  prcemium.  Scripsit  hic  quidem 
Sylvinum,  forte  quia  ita  legerat  in  aliquo  Ka- 
lendario,  sed  non  alium   ipsum  esse  a  nostro 
C  Silvano,  inde  cotiigendum,  quod  Silvanus  colatur 
Officio  ecctesiastico  in  Bituricensi  ac  Burdega- 
lensi  ecclesiis  ad  dictum  diem  xxm  Septembris, 
ut  ex  dicendis  patebit.  Tertio  demum  de  eodem 
Sancto  agit  Saussayus  in  Supplemento  diei  xxn, 
ubitandem  Silvcstrum  iiii  sociumjungit,  acnon- 
nullaadjicitde  Vita  ejus,  quam  primo  toco  honii- 
nilms  ahswmditam  dUvrat,  et  de  quaseu  ejusdem 
vumpendiu priusquam  loquar,de$Cribo,quxhabet 
Pttrus  de  Natalibus  tib.xi  §257:  Silvanuscon- 
fessor  ipso  die  (x  Kalendas  Qctobris)  in  territorio 
Biturioensi  quievit. 
tZiZ'""      8   ™«fcpw  Labbe  tom.  2  Bibiiothecse  Mss 
pag.   \M-    dat    elogium   historicum  SS.  Silvani, 
Silvestri  et  Rodenn;,  strictim  decerptum,  ut  mo- 
net,  extectionibus,  qua  ad  diem  xxx  Septembris 
exstant  in  antiquis  Breviariis  dicecesios  Bitu- 
'.'"v"'w'v    'w  ^t  db  ipso  initio  tam   mirabilia 
M  eo  narrantur,  ut  mox  percelli  debeat  tegentis 
animus,  et  ab  assensu  cohiberi,  nisi  vaUdissima 
aliundeproferantur  testimonia.  Initium  tate  est  • 
Wtus   Silvauus  seu   Silviuus  prcsbyter,    quem 
rmsse /.acchamm  Ilierosolymitauum  ferunt,  a  sancto 
1  MjfO  Homa  in  tialliam  missus  est  cum  B    Syl- 
veatro,  quem  paulo  post  mortuum,  ipso  tactu  ba- 
cuh,  quein  a  S.  Petro,  ad  eum  reversus,  acceperat. 


excitavit  a  mortuis  et  cum  illo  iter  incoeptura  pro- 
secutus  est.  Primum  scire  veiim,  a  quibus  et  quo 
fundamento  feratur  S.  Sylvanus  idem  fuisse  cum 
Zacchceo  Hierosolymitano,  ut  dispiciam,  an  ea 
traditio  discussione  digna  sit '  quam  interim  fa- 
bulosam  existimo,  exeademque  officina  verisimi- 
liter  profectam,  ex  quaprodiitcommentum,quo 
statuitur  S.  Ursinus  vel  Ursicinus,  primus  Bitu- 
ricensium  episcopus  et  apostolus,  idem  fuisse 
cumNathanaeie  Evangelico ,eo  tamen  discrimine, 
ut  hasc  fabuiosa  traditio  a  paucis  exteris  scripto- 
ribus  admissa  sit,  ista  a  nuiiot  hactenus  mihi 
cognito. 

3  Laudatus  Labbeus  pag.  445  alteram  eorum- 
dem  Sanctorum  historiam  profert  ex  vetustissimo 
ecclesias  Bituricensis  Breviario.  In  hac  traditiojam 
dicta  non  exprimitur,  reliqua  autempaulo  fusius 
exponuntur.  Verba  accipe:  Silvanus  presbytercum 
socio  suo  Silvestro  a  B.  Petro  apostolo  in  Gallias 
missi,  cum  adlocum  Bethaniae,  qui  distat  non  mul- 
tum  a  Roma,  pervenissent,  Silvester  migravit  a  seb- 
culo  :  quera  cum  Silvanus  sepelisset,  de  ipsius  ab- 
sentia  anxius,  an  solus  pergeret,  Romam  rediit,  et 
B.  Petro  fratris  abscessum  tristis  nuntiavit.  Quo 
audito  Apostolus,  ut  in  hoc  appareret,  quam  mira- 
bilis  esset  Dominus  in  Sanctis  suis,  virgam  pastora- 
lem,  quam  manu  tenebat,  ei  tribuit,  dicens :  Cha- 
rissimefili  Silvane,  revertere  adtumulumPratris,  et 
in  nomine  Jesu  Christi  jube  surgere  mortuum, 
dicque  ei,  ut  injunctse  obedientise  tecum  prosequa- 
tur  officium.  Keversusque  Silvanus  et  tacto  corpore 
baculo,  antequam  verba  tinisset,  Silvester  tanquam 
de  somno  surrexit. 

4  Ha?c  quoque  ejus  generis  sunt,  ut  nostris  secu- 
lis  haud  facile  assensum  obiineant,  nisi  vetustis 
ac  firmis  fulciantur  testimoniis ;  quot  enim  exem- 
plisnon  constat,  missionem  a  S.Petroapostolo,  in 
Actis  primorum  ecclesiarum  pastorum  assertam, 
postea  secundum  leges  verse  crisios  examinatam, 
sponteconcidisse.repertam  esse  fabulosamjabri- 
catam  sciticet  ab  otiosisnoni  decimive  autposterio- 
rum  seculorum  hominibus;  qui  cum  vel  ecciesia- 
rum  suarum  primordia,  earumque  fundatorum 
gestaignorarent,velexqualicumquetraditioneno- 
vissent,  missos  eos  fuisse  Roma  a  sede  S.  Petriapo- 
stoli,  non  dubitarunt  discipulos  ipsiusmet  S.  Petri 
affirmare,eisqueattribuerefacta,qua>velexcogita' 
verantipsi,vetmutuati  fuerant  exaliorumbiogra- 
phorum  iucubrationibus  seu  veris  seu  fictis.  Sane 
quod  hic  narratur  de  morte  S.  Silvestri,  de  reditu 
Romam  S.  Silvani,  de  accepto  baculo  a  S .  Petro, 
de  ejus  attactu  et  resuscitato  S.  Silvestro,  idem 

mutatis 


parlim  valde 
siispecla, 


iiulHsuue  It- 
stimoniis 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTKMBRIS. 


405 


A  mutatis  nominibus  personarum  ac  locorum  refer- 
turin  Actis  S.  Frontonis  Petrocoriorum  episcopi, 
in  Actis  S.  Martialis  episcopi  Lemovicensis  apud 
Surium,  in  Actis  SS.  Fucharii,  Valerii  et  Ma- 
temi  Trevirensium  episcoporum,  et  in  Actis 
S.  Memmii  Catalaunensium  episcopi,  sed  unus 
S.Memmii  biographus  vestem  S.Petri  baculo  sub- 
stituit. 
munita,  5   j$utlum   autem  monumenium   producitur, 

nullum  antiqui  scriptoris  vel  martyrologi  testi- 
monium,  quo  confirmenturrelata  exBreviariisde 
SS.  Silvano  et  Silvestro,  imo  eorum  missio  facta 
a  Petro  apostolo  ne  unica  quidem  voce  insinuatur 
in  Hagiologio  Franco-Gallico ,  quod  laudatus  Lab- 
beus,  patria  Bituricensis,  typis  edidit  excerptum 
ex  antiquo  MartyrologioabbatuvS.  LaurentiiBi- 
turicensis,ubi  heec  solum  leguntur  :  Item  in  terri- 
torio  Bituricensi  sancti  Silvani  conf  :  acproin  mihi 
adeo  suspecta  sunt,  ut  non  ausim  ex  iis  determina- 
re,  quo  secxdo  Sancti  nostri  floruerint,  lecto?Hsque 
judicio  relinquam  tum  ea,  quze  ex  lectionibus  reci- 
tavi,  tum  reliqua,  qude  ex  citata  Labbei  Biblio- 
theca  pergo  describere  :  Incedentes  autem  (S.  Sil- 
B  vanus  et  S.  Silvestera  morte  suscitatus)  cumdiver- 
sas  Italise  partes ,  fluenta  doctrinse  Evang'eli- 
zando,  peragrassent,  nocte  quadam  indigentes 
hospitio,  nobilem  qucmdam  adiere  virum,  qui 
eos,  licet  pag-anus,  pio  tamen  humanitatis  com- 
motus  affectu,  quasi  pere<rrmos  secum  illa  nocte 
retinuit. 

recitantur  6  Hominis  autem  istius  erat  filia  virg*o,  no- 
mine  Rodena,  cuidam  nobilissimo  juveni,  nomine 
Corusculo,  desponsata.  Haec  Servis  Dei  interro- 
g-atis,  ut  agmovit,  quod  essent  Christiani,  statim 
afflata  sancto  Spiritu,  noctis  silentio  ad  eos  ingressa, 
ait  :  Servi  Dei  omnipotentis ,  precor,  exurg-ite, 
et  me,  quam  diabolus  conatur  seducere,  in  Dei 
vestri  nomine  baptizate.  Sancti  vero  sacerdotes 
dixeruntei;  Hoc  commode  modo  facere  non  pos- 
sumus;  sed  cum  ad  oppidum  Gabatumin  pag-o 
Biturico,  ubi  g*entilium  error  maxime  fervet,  quo 
tendimus,  paulo  post  perveneris,  optato  perfrue- 
ris  desiderio.  Cumque  ad  jam  dictum  oppidum, 
quod  nunc  Levroux  dicitur,  Sancti  Dei  pervenis- 
sent,  et  die  quadam  populo  ibidem  cong;reg;ato  prse- 
dicarent,  sancta  Rodena  eorum  obtutibus  prssen- 
tatur  :  etstatim  baptizata,  coepit  cum  eis  evang-eli- 
zare  Jesum. 
C       7  Elapso  post  hasc  modico  tempore,    Coruscu- 

ex  Breviano  |us  ejug  gponsus  futurus ,  comperto,  quod  ipsa 
Sanctos  Dei  fuisset  insecuta,  furore  succensus, 
assumptis  secum  quadrag'inta  quatuor  militibus, 
ad  prsefatum  oppidum  cursu  rapido  pervenit;  quod 
ut  ad  aures  beatae  Rodenae  personuit,  statim  for- 
cipibus,  quibus  pannos  incidebat,  arreptis,  et 
naso,  labris  et  auribus,  ut  despecta  videretur, 
abscissis, .  sic  deturpata,  obviam  sponso  veniens, 
ab  eo  repudiata  est.  Sanctus  autem  Silvanus  hoc 
videns,  ipso  Corusculo  prssente,  partes  abscissas 
in  locis  suis  ita  restituit,  ut  nullum  in  ea  cicatricis 
sig"num  appareret.  Corusculus  autem  his  non  ob- 
stantibus,  contra  Sanctos  Dei  animo  induratus, 
equis  ascensis,  cum  suis  digreditur.  Sed  cum  ad 
milliaria  procul  essent,equis  eorum  contra  naturam 
in  terra  sicca  merg-entibus,  ipsi  etiam  officio  pedum 
amisso,  g*enibus  et  cubitis  repentes,  ad  Sanctos 
Dei,  veniam  et  Baptismum  devote  poscentes,  rcdic- 
runt. 

Bituricetw;  8  Tanta  ig;itur  mirabilia  vicini  loci  ejusdem  cir- 
cumquaque  audientes,  cum  ipsis  baptizati  sunt. 
Quo  facto,  sancti  Sacerdotes  in  honore  Dei,  san- 
ctique    Petri    apostolorum    principis,    ecclesiam 


ibi  dedicaverunt,  in  qua  Dominus  noster  Je- 
sus  Christus  laudari  et  benedici  dig-natus,  tantam 
grratiam  infudit,  ut  quicumque  caecus ,  claudus, 
leprosus,  paralyticus,  d*moniacus,  aliisve  infir- 
mitatibus  obsessus,  illuc  devote  advenerit,  inco- 
lumis  ad  propria  remeaverit.  Post  aliquod  autem 
tempus  sanctus  Silvanus  diebus  et  sanctitate  plenus, 
ut  cum  Christo  regnaret,  se  dissolvi  sentiens,  le- 
cto  discubuit;  qua  de  re  prae  omnibus  aliis  Sil- 
vester  et  Rodena  g^ementes,  dicebant :  Cur  nos, 
Pater,  deseris?  Quibus  ille  :  Luctum,  qusso,  di- 
mittite,  non  vos  diu  relinquam.  Et  his  dictis,  con- 
cinentibus  ang-elis,  migravit  ad  Christum.  Deinde 
expleto  exequiarum  officio,  intra  duarum  hora- 
rum  spatium  beatus  Silvester  et  Rodena,  corpo- 
rali  subito  percussi  molestia,  tumulati  Patris  sup- 
plevere  prseconia  et  aChristianisjuxta  eum  sepulti 
sunt. 

9  Putat  Labbeus,  ampliorem  alicubi  latere  Hi- 
storiam  de  S.  Silvano,  idque  constare  ait  ex  mi- 
raculo,  quod  subditpag.  410  sub  hoc  titulo :  In- 
cipit  quoddam  miraculum  beati  Martini  Turonen- 
sis  excerptum  de  Vita  S.  Silvani.  Ex  eo  autem 
miraculo,  siquidem  simul  constaret  de  scriptoris 
auctoritate  et  fide,  duo  disceremus  ad  propositum 
nostrumpertinentia;primumacpriecipuum,quod 
jam  tum  vivente  S.  Martino,  id  est,  seculo  quar- 
to,exstiterit  ecctesia  Sancto  nostro  consecrala;  se- 
cundum,  quod  locus  ille  eodem  tempore  Leprosi 
nomen  induerit.  Verba,  quantum  huc  spectant, 
describo :  Per  Bituricense  ig-itur  territorium  iter 
aliquando  faciens  (S.  MaHinus)  devenit  ad  vicum, 
cui  ex  eventu  miraculi  nomen  Leprosi  editum  *  est. 
Dominus  siquidem  illius  vici  erat  honorabilis  v\  di- 
ves,  sed  leprosus.  Cum  igritur  divus  Martinus  ad 
ecclesiam  sancti  Silvani  orationis  gratia  divertis- 
set...  in  ipso  sacrae  a3dis  introitu  dominum  supra- 
dictum  leprosum  offendit  etc.  Pluribus  dein  tepro- 
si  sanationem  exponit  auctor,  super  cujus  retatio- 
ne  nihil  est,  quod  pronuntiem.  Ne  editor  quidem 
notavit,quo  ex  codice  vel  archivo  fragmentum  il- 
hnhlesumpserit.ItaqueadcuUumhodiernumpro- 
gredior. 

10  Festinn  S,  Silvani  ritit  sctniihiplicis  quotan- 
nis  cetebratur  die  xxni  Septembris  in  dicecesi  Bi- 
turicensi,  uti  notatur  in  Kalendario,  quod  descri- 
ptum  habemus  ex  Breviario  impresso  anno  IG25. 
Ratio  autem  est,  quia  dies  xxn  dicatus  cst,  teste 
Labbeo,  g-Ioriosistriumphis  SS.  Martyrum  Mauricii 
et  Sociorum  ejuS.  Eodemdiewui  signatur  etiam 
in  Kalendario  nostro  Ms.  Aurelianensi,  sed  his 
tantumvcrhis  Silvani  roiif.  nmi  <li-si<j>udn  Ofjicio. 
In  Turonensi  vero  insignis  ccclesuc  S.  Martini 
Breviario  ad  diem  xxiv  Septembris  prxscribi- 
tur  officium  de  S.  Silvnno  0  tectionum,  quarum 
tres  medizc  sunt  propria?  continentque  ejus  Acta 
usque  ad  S.  Silvestri  resuscitationem,  conformia 
iis,qu3P  supra  recitaviexvetustissimo  Bituricensi. 
InNivernensiautemCatendarioMs.signaturcom- 
memoratio  de  S.  Silvano  die  xxn.  At  colitur  po- 
tissimum,  uthabet  Saussayi  Sxtpptcmentum,  bea- 
tus  hic  Confessor  in  antiquo  monasterio  Dolensi, 
ubi  die  xxvi  hujus  mensis  propriam  habet  cum 
speciali  Officio  celebrationem.  Antiquoisti  mona- 
sterio  Ordinis  S.Benedictiin  Biluricensiprovincia 
ad  Andram  seu  Indrum  (lludre)  fluvium  suc- 
cessit  seculo  praecedente  secxdarium  canonicorum 
cotlegium. 

11  Nxdlibi  tamen  procul  dubio  Sanctus  iste  ma- 
jori  in  veneratione  est,  quam  in  loco  mortuali, 
Leprosii  nempe  seu  Leprosi,  quod  ejusdem  pro- 
vincix  Bituricensis  oppidum  est,  ubi  ecctesia  cot- 

legiata 


»CCTO« 

j.p. 


fragmenlum 
exalitiActii. 


V, 


uiditum 


CoUtvr  S. 

Sitvanus  va- 
riii  diebus  rt 
in  variis  tc- 
rtesiii, 


hoc  die  Le- 
prosii:  ted 
incertum  an 
etiam  Socii, 


ACCTOBI 
J.P. 


DE  88 '  SILVAXO  ET  SILVESTRO  CONF.  AC  RODENA  V. 

mitatus,  ad  praedictam  ecclesiam,  omui  propulsa  D 
mora,  accessi,  in  qualeg-alium  personarum,  clerico- 
rum  congregationem,  Deo  auxiliante,  instituens,  ex 
Priorem,    Gerbertum    decanum, 


Ecckiia 
Sancli  ere- 
cta  anle  se 
culum  xi, 


400 

leaiata  ipsi  ut  Patrono  dedicata  est,  et  ubi  sacrev 

utiscribit  Labbeus,  an  etiam  eodem  die  SS  Mlvestn 

ac  RodeD*,  vel  an  hi  peculiare  festum  habeant, 

lubium  mihi  est.  R.  P.   Guillelmus  Berthier, 

S  J  sacerdoseruditioneinsignis,transmisithuc 

anno  1745  monumenta  historica  de  S.  Silvano  Le- 

vrosensUextracta  ex  archivo  dictm  ecdesix,ac  sibi 

tradita  per  R.  P.  Guillelmum  Gerou  congregatio- 

nis  S.  Mauri  religiosum  Benedictinum,  ad  quo- 

rum  calcem  subjiciuntur  ista  :  SS.  Sylvanus,  Syl- 

vesteret  llodena  Leprosenses  honorantur  xxn  Se- 

ntembris,  unde  suspicabar,  simul  coli  eodem  die; 

at  in  ipsafronte  ex  scrinio  indulgentiarum  signato 

B  recitantur  sequentia  Gallico  indiomate,  quore- 

liquapeneomniaexaratasunt  :  EugemusIVlon- 

tifexanno  quarto  pontificatus  sui  concessit  centum 

dierum  indulgentias  pie  visitantibus  ecclesiam  col- 

legiatam  Leprosensem  diebus  Nativitatis  Domim, 

Circumcisionis,  Paschatis,  Pentecostes,  beate  Ma- 

rifc  Virginis  et  in  testivitatibus  S.  Silvani,  S.  Sil- 

vcstri  ct  K.   Kodrme  ac  die  tmnslationis  ipsorum 

mcdxliv.  Is  fuit  annus  xiv  Eugenii :  itaque  hinc 

B  consequimihi  videbatur,  tribus  divcrsis  festivita- 

tibufl  eos  honorari  seorsum  :  sed  nihil  occurnt, 

quo  dubium  resolverem,  sicut  nec  unde  discerem, 

quodiecelebreturtranslationismemoria,velquan- 

do  iltacontigerit. 

12  Dixi  autem  supra,  ecclesiam  collegiatam  Le- 
pmsrn.vnt,  S.  silwiii.wM/V,///"/)  fsse,  et  vere  sic 
pusshn  ftppcUfttnr  -.  verumtamen  8S.  Silvesteroc 
Rodenam  honorishujuspartemveniant,  quantum 
inteltigo  ex  hisce  verbis :  In  Necrologio  hujusce  ec- 
(,ll,siil.*!;(,rii,ii,,rf  obiiss.-  v  idus  Decembris  doml- 
na  Ildcsendis,  quffi  hanc  ecclcsiam  in  proprio  fun- 
do  eonstmi  jussit  in  honorem  S.  Silvani,  S.  Sil- 
vestri  .1.  K.  Itndeme.  Indicat  dcscriptor,  Necrolo- 
gium  istud haberi sub  medium  cartularii  fol.  35. 
Epocham  constructx  hujus  ecctesise  sicut  nec  ex 
his  characteribuselicere,  itanec  aliunde  assignare 
valeo.  Seculo  tamen  undecimo  anteriorem  esse,sat 
manifestum  mihi  fit  ex  Latino  instrumento  fun- 
dationis  capituti  in  ea  factse,  quod  ex  eodem  car- 
tulariofol.  Vodesunptum  huc  transfero.  Quoniam 
humnno  generi  carnalis  vitee  cursum  ob  proto- 
plasti  inobedientinm  labilem  esse  constat,  quem- 
que  seculi  hujus  hominem,  illecebras  devitando, 
C  talem  B6,  dum  licet,  in  bonis  opcribus  exhibere 
Oportet,  ut  ad  illam,  quai  fine  caritura  est,  vi- 
tam  felioiter  transmigrare  valeat,  Apostolo  hor- 
tante  :  Dum  teinpus  habemus,  operemur  bonum  ad 
omnes. 
«ubnijiMini-  13  llujus  Apostoli,  nliarumque  sanctarum  Scri- 
(ton  pturarum    ammonitione  ego   Dolensis   Odo    com- 

pulsus,  nullam  in  temporalibus  divitiis  stabilita- 
tem  considerans,  de  raea  possessionis  rebus  maxi- 
mispronnim;emea'salut<\  etproamicorum  meorum 
animabus,  partem  Deo  dare  decrevi.  Quapropter 
ecclesiam  Leprosi,  in  Dei  sanctique  Silvani  fun- 
dntam  honoro,  mvhiepiscopi  Bituricensis  Dagber- 

ti,  parentum  quoque  et  amlcorum  meorum  con- 

silio,  cnnonieali  clero  deeurandam  esse  decrevi. 
Qui  pnrdictus  arcliiepiseopus  tam  veuerabile  pro- 
pusitum  f\  sui  parte  nugmentare  cupiens,  pree- 
fntam  insuper  eeclesiam  liberam  perpetuo  fieri  vo- 
Lens,  non  solum  hoc  constituendum  concessit, 
verum  etiam  siuodum  et  parrieas,  quas  prius  sol- 
vebat,  ipsi  eoclesiffi  dimisit.  llis  ita  dispositis,  Dro- 
pone  Buaintiaoinsi,  Gilberto  Breniacensi,  Berau- 
do  Duuensi,  Giraudo  Musca,  Adalardo  Castro- 
melanensi,  aliisque   eompluribus    raeis  viris 


eis    Radulphum 

Theotbertum  praecentorem  pro  ipsorum  decreto  ele- 

ctosimposui. 

14  Quorum    procurationi,   ne,    in   Dei   servitio  «>»A«n- 
laborantes,    nimiam    paterentur    inopiam,     prae- 
videns,  de  ipsis  redditionibus,   quas   lbidem  ha- 
bebam,  illis  partem  attribui,  vendas  scilicet,  quas 
de  macellariorum  officio  exeunt,  et  ab  eisdem  ma- 
cellariis  credulitatem  in  carne  emenda  perquadra- 
ffinta  dies.  Et  quia  eos  amplitudinem,  qua  clau- 
stra  claustrorum  officinas  sive  alias  domos  irrue- 
repossent,  habere  dignum  erat,  ipsius  burgi  par- 
tem   ecclesiae   propiorem  fossa    circumdare    feci, 
eisque  circumdatam,  prorsus  etiam  ab  omni  impe- 
dimento  solutam,  dedi.  Quisquis  ad  hujus  sanctae 
congregationis  sustentamentum  de  possessiombus 
suis,  ad  feodum  meum  pertinentibus,  aliquid  lm- 
pendere  voluerit,  grato  animo  assentior.  Quicum- 
que  igitur  malignitatis  suae  telo  percussus,  hanc  ve- 
nerandarainstitutionem  cognatus  fuerit  [forte  cona- 
tusfuerit  l<zdere,evertere,velperturbare:)  pnrnum 
iram  Dei  incurrat,  et  cum  Dathan  et  Abiron  pereat,  E 
et  quod  inique  appetit,  non  expleat.  Eactaest  hasc 
suprascriptio  proesente  ipso  Odone  Dolis  domino, 
Radulpho  filio  suo,  Drocone  de  Busentiaco,  Gilberto 
de  Benia,  Beraudo  de  Dunio,  Giraudo  Musca,  Odone 
de  Monte  Boriaco,   Adalardo  de   Castro   Melano, 
Utbertode  Bardelia,  aliisque  pluribus,  quorum  no- 
mina  referre  longum  esset.  Data  mense  Majo,  re- 
gnante  rege  Roberto,  Dagberto  archiepiscopo  Bitu- 
rigo  pago  prsesidente,  luna  decima.  Eeec  luna  desi- 
gnat    annum   997,    quo  Robertus    rex   erat   et 
Dagbertus  archiepiscopus. 

15  Nicolaus  Catharinus  in  Indice  beneficiorum  eotegnmc*- 
(le  Pouille)  ecclesiee  Bitumcensis ,  factam  scrifat 

circa  annum  1030,  verba  ejus  Latina  facio  :  Lepro- 
sum,  aliasGabatum  sive  Cavatum...  Ecclesia  ista 
(intellige  in  quantum  collegiata  est,)  fundata  fuit 
ab  Odone  principe  Dolensi  fde  Deols)  circa  mxxx, 
Prior  elig-itur  a  capitulo;  canonicatus  vero  pleno  jure 
conferuntur  per  Priorem  et  capitulum.  Sed  verisi- 
mitlime  recitatatas  Odonislitterasnonvidit;  alio- 
qui  fundationem  citius  collocasset,  quandoquidem 
ipsemet  in  Sanctuario  Bituricensipag.  12>Dagber- 
tum,  sub  quo  archiepiscopo  facta  est,  obiisse  dicat 
anno  1012.  Consonat  anonymus  Sansulpitianus  p 
monachus  in  Patriarchio  Bituricensi  apud  Lab- 
beum  tom,  2  BibliotheccV  Mss.  pag.  86,  ubiDagber- 
tum  sedisse  ait  ab  anno  987  usque  ad  1012;  sunt 
tamen,  qui  mortem  ejus  differant  in  annum  se- 
quentem.  Intra  hunc igitur  et  annwm996,  quopri- 
mum  sotus  regnare  cospit  Robertus,  Hugonis  Ca- 
petifilius,  statuenda  est  dicta  collegii  canonicorum 
fundatio. 

16  In  taudatis  monumentis  Bituricensibus  me-  Corpora  eo- 
morantur  litterse  patentes,  datne  anno  1503  die  rum 

iv  Februarii,  quibus  illustrissimus  Guillelmus  de 
Cambray  archiepiscopus  Bituricensis  inseruit  lit- 
teras  decessoris  sui  Henrici  d'Avaugour  archiepi- 
scopi.continentesoccasionem  et  historiam  factde  vi- 
sitationisreliquiarumSanctorumnostrorumanno 
1439.  Occasio  hsec  fuiU  Ad  ea  usque  tempora  ca- 
put  S.  Silvani,  continuis  et  insignibus  miraculis 
clari,  exponi  consueverat publicce  fidelium  vene- 
y*ationi,  separatum  a  ceteris  ejus  ac  Sociorum  re- 
liquiis,  in  majori  theca  conservatis.  Interim  re- 
perti  sunt  homiyies,  qui  ?nalitiose  in  vulgusspar- 
gerent,assererentque,caputveneralioniexponiso- 


co-      litutn,  non  esse  S.  Silvani  cajsw*.  Hinc  Prior  et 

canonici 


DIE  VIGESIMA  SECUXDA  8EEEEMBRIS 

^.  canonici  ecclesise  coilegiatse  Leprosensis  querelas 

deposuerunt  apud  Henricum archiepiscopum  :  is 

autem  die xx  Octobris  anni  1 139  viris  prudentibus 

Guillelmo  Crasset  ct  Petro  Durand,  prcsbyteris 

ac  fori  episcopalis  notariis,  commisit  provinciam 

rei  diligenter  examinandse. 
rite  vWata      17  Contulerunt  se  illi  ad  ecciesiam  collegiatam, 
aunr  etpostpie  celebratum  sacrosanctumMissse  sacri- 

ficium,  assistentibus  Joanne  abbate  Landesiensi, 

(ccenobium  est  Ordinis  Cisterciensis  in  archipre- 

sbyteratuLeprosensiJpluribusque  hominibus  spe- 

ctatissimis  ,   aperiri  jusserunt  thecam  ,  in  ara 

principe  expositam.  Ea  in  theca,  verba  ipsa  sunt 

instrumentinostri  et  Gallicis  Latinereddita,evaiit 

tres  minores  theese   lig-nese,  quarum  uni  vetusto 

charactere  inscriptuni  erat  :  Capsa  S.  Silvani;  alte- 

ri   eodem  charactere   inscriptum   erat   :   Capsa  S. 

Silvestki  ■    tej^tiae  :    Catsa   S.    Rodene.    In   priore 

thcca  repererunt  commissarii  ossa  omnia  S.  Silva- 

ni,    exceptis   capite   et  brachio  uno,   qua   homi- 

num    venerationi  exponebantur ,    servabanturque 

eadem  in  ecclesia;  repererunt  similiter  in  uuaqua- 


107 


II 


anno  1 430, 
ct  ab  archie- 
piscopo  Bi- 
turicenst 


eomprobata: 
reliquix 
S.  Silvaui 


que  capsa  ossa  Sanctorum ,  quorum  nomina  in 
dictis  capsis  exstabant.  Reperta  sunt  insuper  inhi- 
sce  tribus  capsis  Acta  et  Leg-endse  eorumdem  San- 
ctorum  ,  nec  nou  plures  antiqui  libri  ecclesiasti- 
ci.  Invenerunt  commissarii  litteras  Philippi  Bor- 
ruier  archiepiscopi  Bituricensis,  attestantes,  cor- 
pora  S.  Silvani,  S.  Silvestri  et  S.  Rodense  servari 
in  ecclesia  Leprosensi ,  caput  vero  et  brachium 
S.  Silvaniin  hierothecis  separatis  ab  ejusdemSancti 
ossibus. 

\%MoxmemoratumPhilippumarchiepiscopum 
Beati  titulo  insignit  Dionysius  Sammarthanus 
tom.  2  Gallise  Christianse,  ejusque  obitum  signat 
anno  1260  circafestum  Ephiphanise.  Quod  ad  Ac- 
ta  Sanctorum  in  capsis  invcntapertinet,  nonpu- 
tem  ea  diversa  esse  a  recitatis  supra  ex  vetustissi- 
mo  Breviario  Bituricensi;  quod  si  tamen  fallart  et 
his  majorem  prse  se  ferant  auctoritatem,  gratum 
erit  eorum  apographa  obtinuisse,  quse  in  supple- 
mento  Operis  nostri  vel  alia  quavis  occasione  op- 
portuna  illustrentur,  quam  forte  suppeditarent 
Leprosenses  vel  assignando  dzem  translationis  vel 
significando,  an  et  quo  mense  ac  die  festivitatem 
pecutiarem  habeant  SS.  Silvester  et  Rodena.  Resu- 
mo  historiam  visitationis .  His  peractis  Prior  et 
canonicisupplicaruntHenricotfAvaugourarchie- 
C  piscopo,  utsecundumea,  quse  compererant  ab  ipso 
delegati  commissarii,  declaravet,  corporaSS.  Sil- 
vani  etSilvestri  exstareinecclesia  Leprosensi,  eos 
Sanctos  in  illamregionem  missos fuisse ad prsedi- 
candum  Evangelium,  plurimaque,  ipsis  interce- 
dentibus,  patrari  miracula  in  iis,  qui  ig-neS.  Sil- 
vani  erant  percussi.  Morbi  genus  est,  Gatlicefeu 
S.  Silvain,  de  quo  sic  scribit  Saussayus  in  Supple- 
mento  :  Ejusdem  (S.  Silvani)  meritis  morbidus  ig-nis 
extinguitur  et  membris  icgris  refrig:eria,  Domino 
largiente,  prsestantur. 

19  Ad  dictas  Leprosensium  preces  achiepisco- 
pus  Henricus  d'Avaug;our,  verba  sunt  denuo  in- 
strumenti  nostri,  litteris  datis  anno  mcdxxxix  de- 
claravit,  corpora  SS.  Silvani,  Silvestri  et  llodentc 


servan  et  quiesccrc  in  Leprosensi  ecclesia,  con- 
cedens  quadni^inta  dicrum  indulgentias  omuibus, 
qui  vere  contriti  visitaverint  Leprosensem  cccle- 
siam  ,  eleemosynas  erogavcrint  et  pro  pace  pre- 
ces  fuderint.  His  subditur,  quod  anno  1444  Bi- 
turicensis  dicecesios  judex  ecclesiasticus,  vulgo 
officialis,  requircntibiis Prioreetcanonicis  Lepro- 
sensibus,  dclegaverit  magistrum  Guiltelmum  Va- 
quelin  licentiatum  et  cayionicum  S.  Aniani  in  Bi- 
turicensi  provincia,  ut  ex  theca  S.  Silvani  depro- 
merct  os  quatuor  dig-itis  mag'num,  per  omnem  pro- 
vinciam  de  more  circumferendum.  Os  illud  extra- 
ctum  fuit  tertia  feria  post  fcstum  S.  Martini  in  hie- 
nie.repositumqueSabbato.sequenli  in  theca  (altera) 
adstantibus  Joanne  de  Rouvray,  canonico  ac  theolo- 
g-isa  professore,  Joanue  deBrittoueriaclerico  (forte 
sedituo)  Nicolao  Maquerelli  aurifabro  et  pluribus 
aliis  testibus. 

20  Anno  mdlxxxv  die  xxvi  Octobris  caput  S. 
Silvestri  impositum  fuit  thecffl  seu  busto  argvn- 
teo,  quod  dono  dcdit  dominus  Carolus  de  Car- 
les,  eques,  toparcha  dc  Pradines;  Bolenmi  isti 
actui  interfuerc  multa?  personse  spectatissima:,  quas 
inter  illustris  femina  de  Fiesque ,  Leprosi  domi- 
na,  Claudius  de  Eiesque,  abbas  Eerrariensis  (de 
Ferieres)  in  Pictaviensi  proviiu-ia,  Muria  de  Pie- 
sque,  uxor  domini  marchionis  de  Breaute.  Ilae  re- 
liquise  fucrant  ante  in  theca  plumbea.  Hactenus  ex . 
scrinio  indulgentiarum  supra  assignato.  Deinde 
recitantur  nonnulta  ex  codice  Actorum  capi- 
tuli  signato  21  fot.  120  his  verbis  Gatlice :  Anuo 
mdlxii,  turbulontis  relig'iouis  temporibus,  ornamen- 
ta,  hierotheca3  aliaque  cimelia  aurca  et  argen- 
tea...  direpta  fuere  ab  Hug-onottis,  ut  patet  ex  in- 
strumonto  expurg-ationis,  concesso  feria  scxta,  die 
prima  Juuii  Guillelmo  Boutier  ct  jEgidio  (iail- 
lard  ministris  et  custodibus  ecclcsiffl  S.  Silvaui  Le- 
prosensis. 

21  Evaserunt  tamen  hsereticorum  manus,  vel 
certe  recuperata  deinde  fuerunt  capita  SS.  Silva- 
ni  et  Silvestri.  De  capite  S.  Silvestri  liquet  ex  in- 
strumento  anni  1635  mox  citato,  de  utriusqueex 
sequenti,  cui  is  titulus  prscfigitur  ;  Descripta  Acta 
visitationis  illustrissimi  archicpiscopi  Bituricensis 
xxix  Maii  mdclxxxv.  Fuit  is  Michael  Phelippaux 
de  la  Vriltiere,  ad  eam  cathedram  provectus  an- 
no  1677.  Acta  autem  sicsonant ;  Illustrissimus  do- 
minus  archiepiscopus  Bituricensis  visitans  reliquias 
ecclesise  Leprosensis,  bina  capita  arg'entea  inve- 
nit,  alterum  S.  Silvani,  S.  Silvestri  alterum,  con- 
tinenscaputintegrurn.  Ex  utroque  capitede.sumpsit 
illustrissimus  archiepiscopus  particulam  exiyuam 
ad  mng-nitudinem  medii  scuti  aurci.  Instrumenta 
autheutioa  fuere  comperta,  integ-ra,  atque  omnibus 
formulis  munita,  prajterquam  Aota  translationis  ca- 
pitis  S.  Silvestri,  facta  per  prsetorem  Leproscnsera 
anno  mdcxxxv,  quo  reliquia;  translataj  fueruut  in 
verticem  argenteum,  dono  datum  adominode  Pra- 
dincs.  Ilsec  Acta  amovit  illustrissimus  archiepisco- 
pus,  tamquam  nulla  et  a  laieali  auctoritate  emanata. 
Ita  ibidcm,  nulla  facta  mentioneS.  Rodeuse,  cujus 
an  atiquse  etiam  nunc  supersint  rciiquiset  incom- 
perttum  mihi  est. 


ACCTOtE 

i.V 


et  S.  SUvettri 
saUemexpar 
lc  hxretieo- 
rum 


furori  subdu 
ctx  sunt:  an 
ctiam  S.  Ho- 
denx  * 


Septembris  Tomus  VI. 


56 


DE 


m 


ACTA  SANCTORUM 


AlXTOHft 

J.p. 


DE   S.  SEPTDHO   EPISC.   ET   MRT. 


/ESII  IN  PICENO 
COMMENTARIUS    PR.EVIUS 

§  I.  Sancti,   antiquis  scriptoribus  ignoti ,  Acta ,  corporis  inven. 

tiones,    cultus. 


Secui-o  IV 
IMCIIOiTO. 
Sanctm 
jEiini  eccl 
«*.T  patronut 
nulliH  antl' 
guU  Vatti» 


H 


: 


fmcj  tptuti 
tetn  i  i  fi 
vtionibv  ■  '■'/ 
flctt, 


tton  ■  otnpo. 
rnui 


siura  seu  £3sis,  vulgo  Jesi,  civitas  Italise 
gpiscopalis  ac  ditionis  Pontificias,  quse  olim 
antiquze  Umbrue  civitatibus  annumerata, 
nunc  in  Piceno  sitaest  haud procul Msi  flumine, 
primum  antislitem  suum  agnoscitS.  Septimium, 
<l<'<{uobreviterhicagemus.  Breviter  inquam,pro- 
ptar  penuriam  monumentorum.  Colunt  eum  sole- 
unntrr  tjuottmnis  hiw  <U<>  /Esini,  ut  infra  osten- 
dam,  coluereab  immemorabili  tcmpore,  tamquam 
seculo  iv  martyrem,  ac  peculiarem  ecclesixsuse 
fHii, ■<>,'<>>>' : '//,  >/<"<>/  mirum  sane  est,  omnibus  vi- 
detur  ignotus  fuisse  antiguis  scriptoribus,  omni- 

hus  tuur/ijrohxjis  <<s<//><-  <<<!  secidum  xvn,  quopri- 
mus,  quem  sciam,  Philippus  Ferrarius  ipsum 
utrique  Sanctorum  Catalogo  inscripsii;  Generali 
quidem  hodie  ve-rbis:  MsM  in  Piceno  S.  Septimii 
epl  eopi  et  martyris,  ejusdem  urbis  patroni;  pecu* 
Uari  vrro  //>>/<.>  a<l  >//<>/>/  v  Scptembris  ,  quem 
ei  emortualem  credidit,  longiore elogio;  utrobique 
riiu/  .1-7/7  s.  Septimii,  ex  monumentis  ecctesise 
Esinse,  sed  utrobique  monet,  dicta  monumenta 
censura  indigere.  Cuusiuu  altegatin  Annotatione 
<ut  elogium ,  quia  nempe  dicitur  ibiclem  Sanctus 
ordinatus  a  S.  Marcello  Papa,  et  initio  episcopa- 
lus  occisus,  Hincaitt  ld  Maxentio  llomae  imp. 
usurpante  inter  annum  D.  cccv  et  cccx  evenisse 
oportet,  quod  in  Act.is  S.  Septimii  ann.  cccclxi  fa- 
otum  Legitux;  videnturitaquecLi  anni,  forte  scripto- 
riserrore,  adjuncti. 

'  Ista  Ferrarii  Annotatio  verisimilius ansam 

ttri/,1  seculo  pr&cedente  Majoribus  nostris,  utin- 

quirerent  in  ipsamet  kcta,  unde  tum  Ferrarius 

ellus  tom.  i   Ttalite  sacrse  in  episcopis 

lisS.  8eptimii elogium  contraxerunt.  Sedni- 

hil  uh  ipsis  obtentum  reperio  preeter  lectionesse- 

■  Undl   VC:  tu>-  :;  ,>-rrtt:;,  \  soiuis  ■■■>  OffiX  \0dlSl  XXII 

mbrisetomnibus  p  s  mas  laudatiselo- 

giis,  Lectionum  istarum  exemplar  unum  habeo 

impressum    Esiianno  [QHetduo  Mss.,  quorum 

um  cum  attestatioi  e  episcopi,  inferius  reci- 

lat  huc  transmissum  est  anno  1638,  atterum 

anno  L6G4  cumsequentimonitione  reverendissimi 

■    '  ■       Vall        ii,  abbatis  Camaldulensis  Fa- 

■   in   Marchia   Anconitana  :  De  S.  Septimio 

lei  I  ones,  quas  in  ohoro  oanonici  .Rsinn*  ecolesiss  et 

tota  ejusdicsoesi  recitant,  iii;1  secludo;  sednesoitur 

earum  auctor,  seu  uude  desumptse;  in  hoc  omnem 

diligentiam  adhibui.  itu  ille. 

:;  Dubitarita  equit,  quin   Ferrario  Acta 

■  ><  lectionibus  .-  quandoqui- 

inActii  indigere  asserit, 

Sancti  afjkvum  anno  461,  inle- 

ime  exprimatur,  sicut  nec  <-> 

'■■■■■      .■.■■■■ 

iisit,  an  melioris  notse  quisdicatt  Tn- 

I  metiamnumexistant, 

Menebris9ruQntur,suspectanobi$erunttnon 

cumpropteranachronismuma  Ferrarioassigna- 


cra ;  corpons 
invcntio  du- 
plcx; 


tum  sedvelmaxime,  quia  narrata  in  hujus  Cata- 
logo  et  in  tectionibus,  quarum  fontemnulla  dili- 
gentia  detegere  valuit  Vallemariusx  adeo  similia 
sunt  vitiosis  Actis  S.  Emigdii  episcopi  marttjris 
Asculani  item  in  Piceno,  apud  nos  excusis  tom.  2 
Augusti  ad  diem  v,  ut  conferenti  mox  evidenter 
pateredebeat,  vel  utraque  ab  eodem  auctore  pro- 
fecta  esse,  velpotius  alia  ex  aliis  imprudenter  de- 
sumpta  :  quod  miror,  a  Ferrario,  dum  utrorum- 
quecompendiu7ndedit,neutribifuisseobservatum. 
Assertam  illam  similitudinem  aliquot  exemplis  E 
probabo  in  Annotatis  ad  lectiones  hactenus  me- 
moratas  et  huic  Commentario  subnectendas . 

4-  Ad  cultum  sancti  Prsesutis  antiquum  quod  Ecdesia  s. 
spectat,  idem  ipse  instrumentorum  defectus  obest.  Septimio  sa 
quominus  atiquid  peculiare  in  medium  profera- 
mus;  ex  lectionibus  discimus ,  ejus  nomini  conse- 
cratam  fuisse  ecclesiam  cathedralem  dudum  ante 
annum  1469;  quo  corpus  ejus,  eo  usque  abscondi- 
tum,  inventum  dicitur  ab  JEsino  episcopo  Thoma 
Isilerio,  translatnmque  in  ecclesiam  eathedralem, 
in  ejusmcmoriam  olim  exectam.iftc  delituit  sacrum 
corpus,  et  humi  quidem,  ut  ibidem  additur,  alte 
defossumacnegiecto  in  solo  usque  ad  tempora  Ti- 
berii  Cincii,  anno  1621  ad  episcopatum  JEsinum 
promoti,  et  dein  Romana  purpura  ornati,  qui 
iliud  denuo  inventum  extulit,  ac  novo  in  tumulo 
solemniter  reposuit.  Pluribus  fucc  describuntur 
in  Vitaejusdem  Eminentissimi  apud  Ciaconium 
tom.  4  Vitarum  Pontificum  et  Cardinalium  col. 
07-2.  Verba  accipe  :  Hujussancti  pontificis  marty- 
ris  (Septimii)  reliquias  etsi  conditas  in  iEsina  me- 
tropolitana  ecclesia  servari  fama  erat .-  tamen  ubi 
essent,  quo  ejus  ang-ulo  laterent,  nemini  erat  per- 
spectum.  Sancta  hjnc  cura  Tiberium  piwsentem 
episcopum  incessit  earum  inquirendarum;  incubuit 
in  negotium,  et,  fortunante  pium  inceptum  Deo, 
thesaurum  desideratum  invenit,  alte  sub  iiumum 
defossum  cum  inscriptione  et  signisnaanifestis,  quse 
dubitare  prudentes  non  sinerent,  quin  essent  ea  os- 
sa  sancti  martyris  et  pontiticis  Scptimii,  yEsinaeec- 
clesite  fundatoris. 

5  Erutos  igiturescrobe  altaetsordida  sacroscine- 
res  in  loculo  pretiose  ornato  palam  exposuit,  et  ad 
congre£atam  in  templo  civitatem  universam  g-ravi 
ct  pastorali  oratione  in  hanc  sententiam  disseruit  : 
u  Habetishic,  iEsini  .cives,  sing-ulari  Dei  beneficio 
»  quasi  redivivum  Pastorem  ,  aut  potius  Princi- 
»  pem  pastorum  vestrorum,  qui  vestris  patribus 
»  ex  idolorum  diabolica  superstitione  ad  san- 
i  ctam  et  salutarem  Christi  fidem  conversis,  epi- 
*  soopalem  lionorem  in  hanc  urbem  primus  intu- 
b  lit.  Delituit  abstrusus  multis  seculis,  divina  ita 
b  pexmittente  Providentia  suis  inscrutabilibus  arca- 
»  nis;  sicut  sancti  protomartyris  Stephaui  corpus 
"  etc.  i  Sis  subdit  aliquot  exempla  prsscipuarum 
si<v  reliqx  q  uarum,  postquam  diula- 

tuissent ,  incentiones  annuacelebritate  recoiuntur 

et 


tolemni*  ele- 

vutio; 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEUBiUS. 


409 


A  et  ita  prosequitur :  »  His  exemplis  nosquoque,  si 
€  non  publicum  rituet  usu  EcclesiEe  totius,  at  priva- 
«  tum  hujus  nostra?  celebrare  festum  convenit  in- 
o  ventionis  et  exaltationis  sancti  patris  nostri  et 
o  gloriosi  pontificis  martyris  Septimii :  ■>  cujusVita 
inde  summatim  recitata,  adhortatus,  prout  res  po- 
scebat,  ad  eum  honorandum  etiuvocandum  omnes, 
quotquot  aderant,  sacram  inde  Liturgiam  apparatu 
et  cantu  congruis  celebravit.  Moxque  venerandas 
reliquias  nobili  loco  ac  tumulo,  a  se  parato,  ornato- 
que  inclusit,  ut  ex  sequeuti  inscriptionc  in  cathe- 
drali  liquet.  Memorata  inscriptio  simul  ac  altera» 
quse  ibidem  exhibetur,  JZsio  ad  nos  transmissa 
fuit  cum  apographo  Ms.  litterarum  testimonia- 
lium  hic  subjuncto. 
Mvi  twnuU      q  Tiberius  Cincius  Dei  et  Apostolicse  Sedis  gratia 
episcopus  iEsinas.  Universis  et  singulis  praesentes 
nostras  inspecfhris,  visuris,  lecturis  pariter  et  audi- 
turis  fidemfacimusetattestamnr,qualiter  in  nostra 
cathedrali  ecclesia  iEsina,  in  altari  majori,  in  quo 
decenter  asservatur  cum  magna  populi  devotione 
corpus  sancti  Septimii,  a  cornu  Evangelii  dicti  alta- 
B  ris  adsunt  incisa  infrascripta. 

D.    0.    M. 

n  Civis,  hospes,  quisquis  ades,  venerare  supplex, 
»  heroicse  virtutis  exuvias.  S.  Septimii  corpus  hic 
»  situm  est.  Hunc  S.  Marcellus  primus  iEsinee  civi- 
s  tati  episcopum  dedit,  quam  ille  urhem  miraculis 
u  subactam,  praeceptis  excultam,  pr;edicatione  con- 
n  sitam,  sanguine  irrigatam,  ad  omnem  morum  ho- 
«  nestatem  in  dies  efflorescentem,prsesenti  patroci- 
((  nio  tuetur.  ■ 
inscriptiones;  7  A  cornu  vero  Epistola^  adsunt  incisa  infra- 
scripta  : 

n  Sacrumtanti  Praesulis  acPatroni  pignus 
n  Seu  potius  thesaurum  humi  altedefossum, 
ii  Cum  diu  neglecto  latuisset  in  solo, 
ii  Tiberii  Cincii  episcopi  solers  pietas  invenit, 
n  Scipionis    Cardinalis    Burghesii    pia    munifi- 

centia 
ii  Honestiori  conditum  urna  vario  marmore  de- 
coravit. 

ii  A.  E.  S.  M.DC.XXIIl 
n  Civis,  hospes,  hoc  volebara,  [ilicet.  »] 
In  quorum  omnium  et  singulorum  fidem  has  prae- 
sentes  fieri  et  per  infrascriptum  nostrum  cancella- 
rium  scribi,  sigillique  nostri,  quo  in  talibus  utimur, 
q  jussimus  et  fecimus   impressione  muniri.  Datum 
iEsii  ex  palatio  episcopali  hac  die  vigesima  quinta 
mensis  Septembris  mdcxxxvi. 
Locus  t  sigilli 

Sic  subscr. 
T.  Cincius  Episc.  ^Esinus 

Et  infra 

Antonius  Bartholomeus  cancel.  episc. 

Vocem  uncinis  inclusam,  ac  forte  in  Ms.  nostro 

omissam,  adjeci  ex  Ciaconio  et  Ughello,  qui  ta- 

men  ipsi  correctione  egent  in  anno  inscriptionis, 

quem  notant  1633  manifcsto  erroret  cum  eadem 

pene  inscriptionis  verba  legantur  in  Lectionibus 

impressis  anno  1624.  Laudatus  antistes  litteris 

jam  recitatis  junxit  alteras,  quibus  et  hodiernum 

et  antiquum  cultum  testalus  est :  ita  sonant : 

cuUu»  ho-        8  Tiberius  Cincius  Dei  et  Apostolicas  Sedis  gratia 

dtemu»  et    epjSCopus  ^Esinas.  Universis  et  singulis  praesentes 

antiquus.       nostras  inspecturis,  visuris  pariter  et  audituris  fidem 

facimus  et  arrestamur,  qualiter  in  nostra  iEsina 

cathedrali  ecclesia  die  vigesima  secunda  Septem- 

bris  solemniter  celebratur  festivitas  S.  Septimii  epi- 

scopi  et  martyris  etnostraeecclesiae  patroni,  et  ab 

immemorabili  in  matutinis  horis  lectiones  secundi 


nocturni  fuerunt  recitat®,  et  ad  praesens  recitantur  Acctou 
prasentes  impresssc  lectiones.  In  quorum  omnium 
et  singulorum  fidem  has  pnesentes  fieri  et  scribi 
per  infrascriptum  nostrum  cancellarium,  sigilli- 
que  nostri,  quo  in  talibus  utimur,  jussimus  et  fe- 
ciraus  impressionc  muniri.  Datura  .Esii  ex  episco- 
pali  palatio  hac  die  vigesima  sexta  mensis  septem- 
bris  mdcxxxvi. 
Locus  t  sigilli 

Sic  suhscr. 
T.  Cincius  episc.  yEsinus 

Et  infra 
Antonius  Bartholomeus  cancel,  epi&o. 
Idem  piissimus  Sancti  nostri  cultor  anno  16-15 
ab  Tnnoentio  X  Papa  presbyteris  Cardinalibus 
Ronuv  adscriptus  est,  reversusque  adsuameccte- 
siam,  priusquam  fato  cederet,  quod  contigit  die 
xxvi  Februarii  1053,  arre  S,  Septimii,  verba  sunt 
Vitee ipsius  apudCiaconium, sacram supellectilem, 
qua  in  sacris  peragendis  utebatur,  legavit,  cui  aute 
obitum  sex  argentca  candelabra  cum  cruce  dono 


dederat. 


ACTA 


E 


Ex  lectionibus  propriisOjjicii  impressis 
anno  1624. 


Lectio  iv.  Septimius  ex  Romanis  coloniis  in  Ger-  Sancti  pa- 
mania  propagatis  oriundus  houestis  parentibus  "'*<*■>  &<¥"- 
natus,  atque   ab  ineunte  fetate  liberalibus  disci-  ""JjJJ 
plinis  imbutus,  tantum  brevi  profecit,  ut  ex  man- 
suetudine,   benignitate,    aliisque  virtutibus  (licet 
adhuc  gentilis)  omnibus  gratissimus  esset,  Ado- 
lescentiam  legitiffiffl  aitatis  Romanis  legibus  exi- 
geutibus,  militiae  nomen  dedit,  sed  divina  ope  gen- 
tilium  deorum  cultura  esse  superstitionem  agno- 
scens,  mox  falsa  idolorum  religione  relicta,  Chri- 
stianam  fidcm,  parentibus  licet  invitis,  amplexus 
sacro  baptisraate  initiari  voluit,  ex  quo  temporeto- 
tum  se  ad  pietatis  opera,  atque  ad  sacrarum  Litte- 
rarum  studiura  contulit;  quibus  in  Christiana  reli- 
gione  ita  est  confirmatus,  ut  nullis  unquara  paren- 
tum  lacrymis,  aut  precibus  ab  eadimoveri  potuerit, 
stabilitus  vero  tuuc  est  magis,  cum,  eo  aliquando  de 
rebus  divinis  coram  iisdem  pareutibus  ac  magno  f 
hominura  multitudinc  disserente,  Jovis  tcmplum 
terraj   motu  concussum,  una  cum  siraulacro  cor- 
ruit  a.  Tu  autem  Domine.  « 

2  Lectio  v.  Tum  in  somnis  divinitus  admonitus,  U»  fo  ita- 
parcntibus  patriaque  relictis,  in  Italiam  se  confe-  '|™^IT 
rens,  uua  cum  iEmilio,  Gcrmano  et  Valentino 
Mediolanum  venit,  ubi  cum  Evangelicas  veritatis 
praeconia  intrepide  ac  libere  loqueretur,  Diocle- 
tiani  et  Maximiani  persecutionc  adhuc  urgente, 
propere  migrare  compellitur.  Quare  cum  iisdem 
sociis  Itomam  profectus,  ibi  beatissimorum  aposto- 
lorum  Petri  et  Pauli  scpulchris,  qua  decet  reve- 
rentia  visitatis,  Glatiani  militis,  a  quo  benigne 
exceptus  est,  filiam,  sanguinis  fluxum  quinquen- 
nium  passam,  Dei  virtute  sanans,  eandem  cum  pa- 
rentibus,  ac  tota  familia  reddidit  Christianam,  quo 
tempore  etiam  cajco  lumen  restituit,  qui  et  Deum 
ipse  verum  esse  Septimii  Dominum  nostrum  Jesum 
Christum  confessus  est  b.  Inter  hrec  autem  a  Mar-  & 

cello  primo,  anno  ccciv  vel  infra,  qui  Homanm  Ec- 
clcsiaj  tunc  praeerat,  probc  cognitus,  ob  insignem 
ejus  pietatem,  aliasque  virtutes,  sacris  initiatur 
Ordinibus,  atque   demum  Apostolico  munere  in- 

signitus 


410 


MCTOlt 
J.  P. 

« 


vtirucula, 
martyrium; 
eorporii  vt- 
i  ■  nlion*  , 


siffnitus  ^sinae  civitatis  Episcopus  ordinatur  c. 
I]]uc  vero  profectus,  cum  Florentio  judice  consulan 
eongressus,  eidem  adventus  sui  causam  quaerenti, 
ut  idolis  sacrificaret  imperanti,  constanter  respon- 
dit,  Cliri>tianum  se  esse,  et  a  summo  Christianae 
religionis  Pontifice  illuc  missum,  ut  diaboli  opera 
everterct,  atque  illud  egentibus  veritatis  lumen 
infrrret,  doceretque  cultum,  qui  soli  Deo  debetur, 
Idolifl  nulla  ratione  tribuendum  esse  d.  Tu  autem 
Domine. 

;;  Lboho  vi.  Hie  rebus  auditis,  ira  iucensus  Flo- 
rentius,  inducias  quinque  dierum  Septimio  statuit, 
utdiissacrificaret,  aut  moriendum  sibi,  certosciret. 
Is  interea  eum  multa  praclare  ac  sapienter  ad  po- 
j.iimrn  deCliristianajrelig-iouis  veritate  ac  pnestan- 
tia  dixisset,  in  veritatis  testimonium,  paraliticum 
sigrio  crucis  sanat  <?,  et  cum  alios  multos,  tum  Ma- 
rentiam  Florentii  filiara  reddidit  Christianam/;  cui 
;i.l  Baptismum,  quod  iraportuno  loco  importunepe- 
tcbat,  saxum  aquam  Deo  jubente,  ne  cunctaretur 
opus,  exhibuit  g.  Quo  tanto  viso  miraculo,  fere 
omnes,  qui  aderant,  ad  Christi  fidem  conversi,  eo- 
dem  salutari  lavacro  regenerati  fuere.  Quibus 
rebua  Florentiufl  vehementiori  percitus  iracundia, 
e  vestigioSeptimium  eodem  in  loco,  securi  percuti 
jubet  h,  cujus  eorpua  Christiani  clam  detulerunt  in 
civitatem,atque  unguentis  etaromatibus  delibutum 
Bepulturaa  dederunt.SedbelEs  crebriusltaliam  infe- 
stantibus,aliis  malisconsumptispopulis,  atque  aliis 
rrnovatis,  cum  ejus  sepulturoe  locus  penitus  esset 
oblivione  sepultus,  tandem  Dei  beneficio  factum 
cst,  ut  post  millcnos  centenos  sexagenos,  et  amplius 
annos,  ipso  salutis  anno  millesimo  quadringente- 
simo  sexagesimo  nono,  iuventum  fuerit  corpus 
ejus  ab  ejusdem  civitatis  episcopo  Thoma,  a  quo 
in  ecclesiam  cathedralem,  in  ejus  memoriam  olim 
ercetam,  translatum  est :  atquc  hurai  alte  defossum, 
cum  diu  negleotum  fuisset  in  solo,  Tiberii  Cincii 
epfscopi  solers  pietas  iuvcnit,  et  Scipionis  Cardi- 


ACTA  S.  SEPTIMU  EPISC  MAHT. 

nalis  Burg-hesii  pia  munificentia  honestiori  con- 
ditnm  urna  vario  marmore  decoravit.  A.  S.  F. 
mdcxxiv  i.  Tu  autem  Domine. 


D 


ANNOTATA. 

a  Conferat  kunc  num.  lector  cum  num.  %et 
tribus  seqq.  Actorum  S.  Emygdii  episc.  et  mart. 
Asculani  tom.  2  Augusti  pag.  29,-  fatebitur,  eum 
vix  aliud  esse  quam  horum  compendium.  Emyg- 
dius  nativitate  Germanus,  eadem  de  causa  mili- 
tiam  est  amplexus ;  baptismum  suscepit  invitis 
parentibus ;  coram  his  evertit  Jovis  simulacrum 
et  fanum. 

b  Nullum  hicdenuo  in  re  discrimen  cumActis 
S.  Emygdii  num.  G,  7  et  8 :  monitus  in  somno 
Emygdius  cum  Euplo,  Germano  et  Valentino  Me- 
diolanum  pergit ;  a  Gratiano  miltte  excipitur ; 
ejus  filiam  quinquennali  fluxu  sanguinis  liberat; 
csecum  illuminat. 

c  Etiam  Emygdius  ibid.  num.  16  dicituraMar- 
celto  Papa  creatus  episcopus,  sed  Asculanus. 
Porro  Marcelh  Pontificatus  initium  differunt 
nunc  plures  in  annum  308. 

d  Vix  Asculum  ingressus  Emygdius,  Poiimio 
judici  sistitur  etc.  ibid.  num.  22. 

e  Paralyticum  sanat  Emygdius  ibidem  num.M. 

f  Ferrarius  et  Ughellus  Marentianum  filium  le- 

gunt.  Sed  et  Emygdius  in  Actis  suis  num.  29  di- 

citur  convertisse  ac  baptizasse  Polisiam  Polimii 

prwsidis  filiam. 

g  Aquam  e  saxo  elicit  Emygdius  ibid.  num.  30. 
h  Addit  Ferrarius  :  Nonis  Septembris;  Ughel- 
lus  :  Circa  annum  Domini  cccvn.  Sedin  sententia 
eorum,  qui  Marcelli  Papie  initia  figunt  anno  308, 
di/ferri  debet  S.  Septimii  martyrium  in  annum  309 
vel  310.  Ceterum  etiam  S.  Emygdio  caput  ampu- 
tatum  est.  Vide  Acta  ejus  num.  31. 
i  Epitaphium,  citatum  num.  7,  habet  mdcxxiii. 


E 


DE    S.    FL0RENTI0    PRESB.    C0NF. 


IN  GLONNA  MONTE  GALLLE 


COMMETVTARIUS      PR^VIU 


S 


§  I.    Locus    emortualis,    memoria    in    Fastis;    Acta. 


t  Jlli  llMin  tl 
SIC.  V. 

Loci  noltfia 


M 


ons  Glonna,  aliis  Gloma  et  Glomna,  locus  est, 
uti  legimus  in  >nemoranda  s&pe  inferius 
Historia  monasterii  8.  Florentii  Salmurien- 
sisapud  Martenium  tom.  5  Collectionis  amplis- 
sinm  col  1084,  in  extremia  Aquitania  pnrtibus, 
non  longiusoule  Ugeris  a  ripa  sepositus,  quo  in 
iQOO  beatiaaimua  IVi  ronu-ssor  Klorentius,  diuturno 
tempore  Deo  deserviens,  felicem  vitam  fcliciore 
fins  oonsummans,  felicissimus  migravit  ad  Chri- 
atum.  Diciturlocus  iste  situs  in  ecotremis  Aqui- 
tanix  parHbus,  quia  hocregnum  eastendebat  se 
olim  ad  Ligerim  usque,  ac  proin  Glormam  mon- 
ti'm  complectebatur.  Simili  de  causa  locus  emor- 
wwKs  s.  Elorentii  statuiturvb  aliis  in  pn^o  Picta- 
wenalj  quia  nempe  Pictaviensis  provinoia,  pars 
magna  guondam  regni  Aquitanw,  Ligerimouo- 
que  eodem  jn  tractu  sibi  limitem  habebat,  et 


Gtonnam  montem  aliaque  ioca  comprehendebat, 
hodiedum  pertinentia  ad  ducatum  Andegaven- 
sem.  Itaque  toquendo  juxta  hodiernam  ditionum 
divisionern,  locus  emortualis  Sancti  situs  est  in 
ducaiu  Andegavensi.  Lapsu  temporis  erectum 
fuit  ibidem  nobile  quoddam  coenobium,  Mons 
Glonna  antiquitus  nuncupatum  (verba  sunt  mox 
taudatie  Historiw)  miras  congreg-ationis  etpulchraj 
dilectionis  fomentum,  forma  relig-ionis  et  totius  ho- 
nestatis  esemplum.  Consecratum  id  erat  eidem 
Sancto,  hodieque  etiam  S.  Florentii  vetus  nuncu- 
patur,  ut  distinguatur  a  novo  S.  Florentii  prx- 
claro  mo7iasterio,  postmodum  prope  Salmurum 
appidum  <vdificato.  De  utroque  fusius  agendi  da- 
bitur  infra  opportunior  occasio. 
2  Juxta  modum  jam  expositum  ita  Sanctum 

hoc 


nicmoria 
Sancti  in 
Fasiit,  ted 
iii  nonnullis 


perperam  di. 

ciiur  obiissv 
Lugduni. 


B 


Acta,  quo- 
ntm  varia 
exemplaria 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SBPTEMBR] 

hoc  die  annuntiat  Usuardus  :  In  pag-o  Pictavensi 
sancti  Florcntii  presbyteri  et  confcssoris.  Hunc  du- 
cem  (nam  in  antiquioribus  sacris  tabulis  Floren- 
tium  nostrum  consignatum  non  reperi)  secuti  sunt 
Belinus,  Galesinius,  Baronius  in  hodierno  Roma- 
no  ac  recentiores  alii.  Iisdemplane  verbis  memo- 
ratur  et  in  Florario  nostro  Ms.,  sed  subdunturse- 
quentia  :  Hic  puerum  quemdam  submersum  preci- 
bus  suis  vitre  restitu.it,  et  miracula  multa  patravit, 
ac  centum  xxiii  annorum  obiitanno  salutis  ccccn. 
Maurolycus  tamen  Lugdunensibus  Sanctum  at- 
tribuit;  Lug-duui,  inquit,  S.  Florentii  presbyteri, 
qui  ad  ripam  Ligerisspecum,  fug-atis  inde  serpenti- 
bus,  habitavit,  Constantiuo  imperante.  Hvc  itle, 
motus  verisimiliter  auctoritate  Petri  de  Natalibus 
lib.  8  cap.  107  dicentis  :  Elorentius  presbyter  flo- 
ruit  tempore  Constantini  imperatoris . . .  sepultus 

apud  Lugdunum  miraculis  clarus. 

3  Eadem  quoad  sepultur(v  locum  descripsit  Be- 

nedictus  Gononus  in  Vitispatrum  Occidentis  pag . 

154  :  Saussayus  axdem  in  Martyrologio  Gallicano 

eamdem  opinionem  amplexus,  causam   insuper 

adjecit ,  cur  Sanctus  Lugdunum  concesserit,  ibi- 

demque  obierit :  Lug-duni,  inquit,  S.  Florentii  pre- 

sbyteri,quem  ortu  Pictaviensem  S.  Martinus  conse- 

cravit,  crelestibusindiciis  acmiraculisconspicuum  .- 

a  quo  ille  divertens,  ne  ob  susceptam  invite  dig-nita- 

tem  decus  honorisperciperet,  in  locum  afrequentia 

semotum  prosiliens,  ad  littus  Ligeris  venit,  ubi  erat 

spelunca,  serpentibus  plena,  quos  oratione  fugavit; 

hicque  consistens  caelo  defixus,  precibus,  jejuniis, 

vig-iliis,  Christi  sese  addixit  obsequiis.  At  cum  pue- 

rum,  aquisfluvii  prsefocatum,  matri  mcerentivivum 

reddidisset,  veritus  ne  facti  fama  sibi  vig-ili  pareret 

existimationem,  statione  diraissa,  Lug"dunum  ad  la- 

tendum  contendit  :  ubi  e  stadio  mortis  dig-ressus, 

aeternamadpatriam,quamqua3rebat,  asuperno  Reg"e 

evocatus  est,   senio  quidem  confectus,  at  meritis, 

(quod  ipso  nomiue  prseferebat)  valde  florens  et  orna- 

tus.  Unde  ea  didicerit  Saussayus,  unde  sua  hau- 

serit  Petrus  de  Natalibus  pro  Lugdunensi  civita- 

te,  non  assequor.  Qitidquid  sit,  sicut  eorum  aucto- 

ritasverisimiliter  visa  non  est  sufftciens  Theophilo 

Raynaudo,  ut  S.  florentio  lociwi  concederet  in  In- 

diculo  Sanctorum  Lugdunensium,  ita  nobis  non 

sufftcit,  ut  solidum  dubium  formemus  de  veri- 

tate   opposiLv  sententiee,  qusc  et  communis  est 

pene  omnium,  et  potiore  auctoritate  stabilita.  Ad- 

de,  quod  ipse  Saussayus  ad  diem  2  Maji  tumulum 

S.  Florentii  in  Andegavensi  territorio  collocet,  ad 

eumquenobileexindeccenobium  eedificatum  dicat; 

prout  revera  factum  esse  ostendam. 

i  Actorum  S.  Florentii  sequentia  habemus  apo- 

grapha  :  primum  desumptum  notaturex  Ms.  An- 

drecV  du  Chesne  collatumque  cum  apographo  Ms. 

ecclesicV  Roiensis  in  Picardia;  alterum  ex  Ms.  Pa- 

risiis  anno  1629  missum  aP.Jacobo  Sirniondo  So- 

cietatis  nosbw  presbytero;  tertium  exstat  in  insi- 

gnicodice  Musei  nostri  signato  P.  Ms.  158;  quar- 

tum,  quod  proprie  est  tantum  compendium  alio- 

rvni,  acceptum  est  ex  Ms.  Uitrajectino  S.  Salcato- 

ris.  Chesnianum  ac  Sirmondianumpostprologum 

et  mutilum  capitulorum  elenchum  digesta  sunt  in 

libros  tres :  primus  complectitur  SS  Florentii  et 

Floriani  pro  ftde  captivitatem,  nec  non  Floriani, 

de quo piurainferius ,  martyrium  acFlorentii  mi- 

raculosam  Uberationem;  secundus  reliqua  hujus 

aestaenurrat;  tertius  miracula post  mortem,  cui 

deniqueper  modum  appendicis  subnectitur  relatio 

miraculi,  cujus  se  auctor  insinuat  fuisse  testem 

oculatum.  Hvc  autem  retatio,  uti  et  prologus  et 

elenchus,  imo  etliber  tertius  desiderantur  in  co- 


i.  r 


ni 

dice  nostro.  Deerat  quoque,  ut  notat  Bollandus, 
prologus  Roiensi  apographo,  quod  verisimiliter 
post  factam  cotlationem  remissum  fuit  ad  P.  Flo- 
rentium  Montmorentium,  a  quo  cum  Majoribus 
nostris  communicatum  fuerat. 

5  Iidem  Majores  nostri  tom.  i  Maii  in  Commen-  ftaAemu'' 
tario  prcvvio  ad  Acta  S.Ftoriam  martyris  pag. 
462  paucis  assignammt  jam  enumerata  Actorum 
apographa,  simulque indicarunt,  quid de  auctoris 
cvtate  statui  possit  his  verbis  :  flnjus(8.  Florentii) 
Acta  uacti  sumusex  quatuor  Mss.  codicibus,  etscri- 
pta  dicuntur  sub  nepotihus  Caroli  Magni  seculo 
Christi  nono.  Sane  cVtasiiiahau/l  difflculter  erui- 
tur  ex  appendice  seu  relatione  miraculi  taudata 
num.pr&cedente,  in  qua  auctor prtvter  miracula, 
libro  tertio  contenta,  multa  dein  alia  patrata  fuis- 
se  affirmat,  sed  vetex  neglectu.  rcl potius propter 
litterarum  ignorantiam,  non  transmissa  ad  jwste- 
7*os;  Liberales  siquidem  artes,  inquit,  usquetempo- 
ribus  domni  Karoli  imperatoris  pnedecessoribus  no- 
stris  ita  extiterunt  extranere,  ut  in  Gallise  reg-ionibus 
etiam  intersummospontifices  vixaliquis.neglig-en- 
tia  praepediente,  reperiretur,  qui  urbunitate  eloquii 
synodales  saltem  valeretvenustate  exolvcre  defini- 
tiones.  Sed  quoniam,  favente  Domino,  instantiaque  E 
domni  supradicti  imperatoris,  quffl  vetustiorea  ne- 
g-lexerant,  moderniores  assecuti  suntj  ttaque  eom- 
petens  videtur,  qu;uprjr  oi-ulis  vidimus,  ne  oblivio- 
nis  profunditate  cuncta  depereant,  prflBSentibua  ao 
suecessoribus  nostris  litterali,  prout  possumus,  in- 
dag-ine  retinenda  mandemus. 

6  Nec  fuissc  se procul  remoftn))  <ih  im-ullis  iliis  scripta 
temporibus,  anteetiam  insinuaceraf  in  prologo, 
ita  scribens :  In  fine seoulorum  nobis  positis  et  ad 
taliaperag-enda^Ac/^  Sanctorum  exarttmia  l  miuus  ' 
idoneis,  quippe  cum  Uhetorica3  artis  faceto  nrbanitas 
jamolim  anostri  seculi  usu  recesserit  etc  Prseterea 
cum  neque  inprologo,  neque  alibi  uspiam  vel  uni- 
co  vcrbo  attingat  ea,  qiuc  sub  medium  seculum  no- 
num  ibidem  contigerunt,  pida  eversionem  Glon- 
nensis  monasterii  ac  translationem  corporis  S.  Flo- 
rentii,  infra  pluribus  exponendam,  merito  suspi- 
caripossumus,  ante  h<vc  ipsun^sc-ijtsissf.  Accedit, 
quodin  relatione  miraculi,  asevisi,  memoret  epi- 
scopum,  ut  etiam  tum  viventem,  quem  equidem  ad 
aliud  aptius  referre  nequeo,  quam  ad  idem  ipsum 
tempus  :  sic  enim  habet :  Quidam  olericuSj  Amelius 
nomine,  qui  avuuculuiu  suum  necaverat,  ab  Artcha- 

rio  Trejectensium  urbis  episcopo  damnatus  est  etc*  y 
Deinrelato  beneficio,  guod  idem  clericusin  eccle* 
sia  S.  Florentii  obtinuerat,  addit,  eum  enixe  de- 
precatum  esse  monachos,  ut  epistolam  prfflfato  epi- 
scopo,  a  quo  in  poenitentiam  missus  fuerat,  transcri- 
berent. 

7  Trajectum  duplex  est  in  Belgio,  alterum  infe-  kciUq  nom, 
rius,dictum  etiam  Trajectuw  n<l  Itiumumet  Ul- 
trajectum,  alterum  superius,  alias  Trajectum  ad 
Mosam;  sed  tempore  Caroli  Magni  ejusque  su<- 
cessorum  hic  non  erant  episcopi;  sedesquippea 
S.  Huberto  translata  fuerat  Leodium;  quare  reri- 
simitiusmihiest,'lesignariab/ogi-(ij)iun'j,/snijiit/u 

Trajectensem  ad  Rhenum,  seu  Ultrajectensem. 
Nullus  quidem  in  serie  episcoporum  hujus  urbis 
venit  antistes  nomine  Artcharius,  vcrumtamen 
verisimili  satis  conjectura  statui  potest,  nomen 
ejus  ut  sa:pissime  contingit,  a  transcribentibus 
corruptumfuisse,  nec  alium  esse  ab  eo,  quem  Joan- 
nes  Beka  llarmazharum  vocat,  quemque  Buche- 
lius  in  Notis  Hermocarum,  Harmacarium  et  Ha- 
riiiuriiarum  etiam  scrihi  //ii  Vi.rit  autem  cpisco- 
pus  iste,  eodem  auctore  Buchelio,  secundum  non- 
nidtos  usque  ad  annum  808  vel  809,  secundum  alios 

usque 


DE  S.  FLOKENTIO  PKESBYTERO  COXFESSORE 

strisActis,  quie  Florianum  martyrem  faciunt  in 


AdCTOBB 
J.  P. 


deinfte  a  va- 
riit  itylo  lm 
mutala 


B 


etvtriiimili- 
ter  intvrpu- 
Uila  futTunt 


412 

usaue  ad  827.  Quodsi  tamen  quis  malit  intelligere 

,,.;,,.,,.,„  i, ..n.„  „„,<;.'■■'"■■  «i'1--1»'-" '■">■>"■ 

tiorabantiquasede  Trejectensem  vel  Trajecten- 
sem  appellarit,  non  reperietquidem  etiam  hic  Art- 
charium,  sed  non  multum  immutato  nomine  Hir- 
carnru.nl^.ul-lji»'  Ptrart/o  cpiscopo^.sub  annum 
840  demortuo,  successisse  scribitur.  Atque  ita  uter- 
vis  assumatur,  confirmabitur  opinio  super  eetaie 

auctons . 

8  Super  seiaie,inquam,  auctoris,prologisaltem 
et  laudatx  appendicis;  quia  idem  de  reliquis  non 
ausimafprmarepropter  insequaiitatemsiyii,  qui 
inappendiceetprsesertim  in  prologo  contortus  est 
ac  obscurus,  in  Actis  vero  simplicior  et  clanor. 
Quapropter  valde  suspicor,  Acta  ipsa  dein  fuisse 
stylo  mutata  et  fortasse  interpolata,  relictis  prolo  - 
go  et  appendice,  unde  utcumque  eruitur  auctoris 
setas.  Certe  ad  eum  modum  immutata  fuisse  secu- 
lo  x,  testatur  auctor  memoratse  Historise  Salmu- 
riensis  monasterii :  at  dubium  est,  an  hsec  eadem 
sint,  quse  nos  habemus.  Sic  scribit  ille  tom.^  5  Col- 
lectionis  amplissimse  col.  1099  et  sequenti  apud 
Martenium  :  Uludquoque  intcr  cctera  paginis  est 
imprimendum,  quod dc  g-estis  13.  Florentii  nihil  aliud 
est  a  Tornaco  (imo Trenorchio)  relatum,  quam  quod 
in  requietioniscjus  noctc  leg-itur.  Ut  autem  tempo- 
ribus  opportunis  Iectio  de  illo  sufficiens  haberetur, 
qul'dam  [ngilbertus,  litteris  eruditus,  ejusdem  San- 
cti  innnnchus,  sccundum  prioris  Vitae  dictamen  lon- 
giori  siylo  aliain  est  prosequutus,  scilicet :  Daniel 
mviNyK  atticstationis  cum  procemio  :  Mirajbilem 
Deum.  Floruit  autem  Ingilbertus,  ut  ex  verbis 
pauto  anierioribus  inteliigo,  sub  annum  973.  Ini- 
tiiim  proltxji  nostri  liantl  nrulium  discrepat;  tale 
quippe  est :  Mirabilem  Deum  :  sed  verba  alia  :  Da- 
nii'1  dlviufiB attestatiouis,  in  Actis  nostris  nusquam 
rcpfrtttithtr.  (Jnnfqtut/  sit,  ncc  inefiora  nostris 
putem  esse,  nec  in  rebus  narratis  diversa.  Magni 
pretii  non  esse  recte  conjiciunt  auctores  Histo- 
rise  iitierarLc  Franciai,  tom.  0  pag.  337  ita  pro- 
nuntiantes  :  Merito  dubitari  potest,  utrum  Opus 
ipsius  (Ingilberti)  dignum  sit  publica  luce,  quando- 
qnidcin  Martenius  et  Durnndus,  qui  viderant,  totque 
nlia  vulfrnvernnt,  isto  honore  affieiendum  non  judi- 
cnrint.  Sane  si  nostris  metiora  sint,  vulgandi  ea 
SUfftctBns  fuit  ratio;  quoniam  Majores  nostri  ci- 
tato  tom.  1  Maii  pag.  462  aperte  indicaverant, 
non  probaria  se  nosira,  et  per  consequens  displi- 
cere etiam  edita  liactenus  a  VincentioBeltovacensi, 
a  Mombritio,  aliisque,  utpote  ex  nostris  vel  simi- 
libus desumptat  i/s<ic,,h/ucdijficultatibuslaboran- 
tia.Sctl  tl/rcrsa  non  esse  in  rebus  narratis ,  inde 
judicootquodpater  Antonius  de  la  Vacquerieex 
Ordine  Minimorum  in  Vita  S.  Florcntii,  Gailice 
edita  Parisiisanno  H'>;>7 ,  fateatur cap.  l,selegisse 
montuucntn  ttcprom/ittt  c.r  ttrc/tico  abbatiSB  S.  Flo- 
rcnlii,  ac proin  pra?  cctcris  haud dubie  Opuslngil- 
berti,  ncc  tamen  in  gestorum  retatione  recedata 
nosiris  Actis. 

9  Joannes  Maan,  Turonensis  ecelesuv  canoni- 
cus,  i/i  Opcrc,  tptod  Ecclesiam  Turoncnsem  in- 
scripsitt  pag.  1S  agois  de  iis,  qui  S.  Martinum 
episcopum  s/bi  mugistrum  clct/critnt,  uon  tautum 
Florentium,  sedet  Florianum  eos  inter  recenset, 
itagcsta  ipsorum  pcrsti  ingens  :  Florentius  et  Flo- 
rinnus  Insubres  r  vinculis,  quibus  pro  Christo  nexi 
iuornnt  Mediolnni,  ad  eum  (S.  Martinum)  liberati 
angeli  opera  eonfugvrunt,  n  qno  Floreutiusmoxsa- 
oerdoa  ordinntus;  ambo  denique  missi  Snlmurum  nd 
Lijrerim,  ut  Dcovncnrent  in  solitudine.  Vita  eorum 
Me.  in  nrchivo  Turonensi.  Si  auctor  illejam  reci- 
tata  deprompserit  m  Vita,  quam  iaudat,  archivi 
Turonensis,  fatendum  erit,  hanc  aiiam  esse  a  no- 


D 


E 


habuit  au- 
ctor, 


Gennania,  priusquam  Floreutius  venit  in  Gal- 
liam.  Sed  donec  ea  producetur,  dubitabimus,  an 
tcque  antiqua  sit,  et  metior;  nemini  quippe  ante 
Maanum  nota  vel  sattem  neglecta  ab  omnibus, 
quos  de  Sancto  scripsisse  novimus,  priscis  et  neo- 
tericis,  Marbodo  seculi  xi  auctore,  Mombritio, 
Bellovacensi,  Petro  deNatalibus,  et  Gonono,  quo- 
rum  lucubrationes  quoad  martyrium  Floriani  no- 
stris  Actis  consentiunt.  Eidem  senieniise  adha>- 
sere  Antonius  de  ta  Vacquerie  taudatus,  et  Tussa- 
nus  Bridoute  Societate  Jesu,qui  anno  1653  Leo- 
dii  Vitam  S.  Florentii  Gallice  vulgavit;  imo,  quod 
dubium  nostrum  summopere  auget,  ne  ipsi  qui- 
dem  canonici  Turonenses  ab  Actis  nostris  recesse- 
runt  in  Breviario  insignis  ecciesise  S.  Martini, 
impresso  anno  1635;  cum  ad  diem  xxiii  Septembris 
lectiones  secundi  Nocturni  pro  Offwio  S.  Florentii 
ex  iisde?n  vei  simiiibus  Actis  manifesie  extractse 
sint.  Demus,  donec  aliter  edocemur,  locum  conje- 
cturx;  verisimititer  non  alia  est  Vita  archivi  Tu- 
ronensis,  quam  ipsamet  Acta  nostra,  sed  recen- 
iiore  fortasse  calamo  denuo  mutata  illa  in  parte, 
in  qua  narratur  S.  Floriani  martyrium ,  unde 
pr&cipua  oritur  difpcultas  :  quamquam  ne  vel 
sic  omnis  subtata  sit;  nam,  sicut  recte  observat 
Tillemontius  tom.  10 pag.  784,  difficulter  inieiligi- 
tur,  qua  occasione  Mediolani,  dum  Turonibus  se- 
debai  S.  Martinus,  homines  pro  Christi  nomine 
conjecti  sint  in  carcerem,  et  ita  quidem,  ut  an- 
geii  ministerio  fuerint  liberandi.  Nunc  quo  pretio 
habenda  sint  sscpe  memorata  Actanostra,  dispi- 
ciamus. 

10  Scripta  suntjuxta  ante  dicta  seculo  tantum  antiquiora 
nono;  sed  antiquiora  ac  succinctiora  sibipraeiu- 
xisse  indicat  auctor  in  prologo :  Quae  nobis,  inquit, 
prisca  fide  nimium  succiuctius  ab  avitis  patribus 

sunt  tradita,  latioris  litteraturse  amplitudine,  utsu- 
pra  fati  suinus,  ob  memoriam  instantium  seusubse- 
cuturorum  membranis  indere  decernimus.  Paulo 
etiamanie  dixerat :  EgTegii  confessoris  Christi  Flo- 
rentii  Glomenensis  coenobii  digna  memoratu  opera 
scriptis  colligere  decrevimus.  Vix  dubito  tamen, 
quin  antiquiora  ista  Acta  eam  sortem  subierint, 
quam  swpe  aiia  primigenia,  dum  in  ampiificato- 
rum  manus  inciderunt,  quin,  inquam,  conjecturis 
leviter  formatis,  adjunctisque  rerum  minime  ac- 
curatis  aucta  et  corrupta  fuerint.  Porro  ut  mox 
detegamus  latentes  in  nostris  Actis  errores,  pau-  p 
cisexponenda  sunt  prxcipua,  qUcV  iibro  primo  et 
secundo  continentur.  Aquiiino  prseside,ex  prm- 
cepto  imperatorum  Diocletiani  et  Maximiani,  in 
Norico  Ripensi  Christianos  persequente,  ultro  se 
satellitibus  obtulerunt  Florentius  et  Ftorianus,  et 
ad  prsesidem  deducti,  libere  Christum  confessi 
sunt,  tormentis  vexati  damnatique,  ut  in  Anasi 
seu  Anisi  fiumine  demergerentur.  Eo  dum,  vincti 
deducuntur,  tum  ipsi  tum  sateliites  ab  itinere  fa- 
tigati  somno  opprimuntur,  et  angelus  apparens 
YXovmWo  prsecipit,  utin  Gallias  pjergat,  aS.Mar- 
tino  Turonensi  sacerdos  ordinandus;  vincutis  li- 
ber,  et  monito  clam  Fiot^iano,  qui  sotus  martyrium 
subiit,  iteringreditur,  in  quo  multis  patratis  mi- 
racuiis,  Turones  pervenit,  et  a  sancto  antistite, 
per  angeium  prnemonito,  cum  gaudio  exceptus, 
post  diem  tertium  initiatur  sacerdotio.  Superfuit 
autem  martyrio  S.  Fioriani  annis  63,  obiitque 
ivtatis  anno  123. 

11  HsecActaprimi,  quos  novi,  editis  libris  im-  $cdcorrupic 
pugnarunt  Cointius  et  Henschenius;  ilie  fuse  ac 
operose  tom.  ^Annaiium  Francorum  apag.  300 

usque  ad  305,  ubi  exapographo  nostris  consono  de- 
scripsit  intcgrumpene  librum  primumet  secun- 

dum 


dabwtur  tu 
mm  hic 


A  dum;  hictom.  iMaiipag.  \&l,itbimeliora  S.Flo- 
riani  Acta  exhibet,  ac  breviter  indicatis  rationi- 
bus,  ob  quas  nostra  improbet,  diligentius  ea  di- 
scutienda  remittit  ad  huncdiem.  Fatentur  ambo, 
et  allata  auctoritate  probant,  vere  passum  esse 
S.  Floriayium  sub  dicto  Aquilino  p?\vside  in  No- 
rico  Ripensi,  imperante  Diocletiano  ;  sed  negant, 
illi  quidquam  commune  fuisse  cum  S.  Florentio, 
non  tantum  quia  inpnecipuis  Actis  ejusdem.  Fto- 
riani  mentio  nulla  est  de  S.  Florentio ;  verum  etiam 
quia  non  conveniunt  tempora.  Et  sane  licet  sta- 
tuamus  S.  Floriani  martyrium  anno  304,  imperii 
Diocletiani  pemdtimo,  eo  natus  non  erat  S.  Mar- 
tinus,  ad  quem  mittebatur  Florentius,  nedum  Tu- 
ronensemepiscopatitm  obtinebat,suffectustantum 
S.  Lidorio  episcopo  juxta  nonnullos  anno  371, 
juxta  alios  etiam  serius;  adeo  ut  Florentius,  prio- 
ribus  etiamS. Martini pontificatus annis  Turones 
adveniens,  annos  circiter  70  impendisset  itineri, 
quot  Floriano  secundum  bioijeup/nun  ipsum  non 
supervixit ;  cumpost  illiits  martyrium  ei  tantam 
tribuat  annos  vit<v  6S.  Clarior  est  anachronismus, 
quam  ut  pluribus  cxponi  debeat :  atque  inde  con- 
sequens  est,  vel  nihil  commune  fuisse  S.  Florentio 
B  cum  S.  Floriano,  vel  illum  non  fuisse  sacerdotio 
initiatum  a  S.  Martino  Turonensium  episcopo. 
Primum  verum  esse  arbitror propter  allegatum  a 
Cointio  et  Henschenio  silentium  de  Sancto  nostro 
in  Actis  priecipuis  S.  Floriani,  dubitoque  cum 
Henschenio,  an  ea  duorum  Sanctorum  conjunctio 
ab  alio,  quam  a  nostro  biographo  profecta  sit,  qui 
amplificaturus  Ac/aS.Florentii  succincte  scripta, 
his  assuerit  Acta  S.  Floriani,  et  quse  hic  de  solo 
Floriano  narrabantur,  etiam  Florentio  attribuerit 
usquead  profectionem  ejus  in  Gallias  ad  S.  Mar- 
tinum. 

12  Sedsic  causafuerit,  ut  vera  S.  Florentii  gesta, 
ex  antiquiorum  monxtmentis  desumpta,    dubia 
evadant  apud  posteros,  qui  anachronismum  dete- 
gentes,  et  inpuncto  tam  gravi  auctoris  fidem  me- 
rito  requirentes,  timidius  etiam  reliquis  assen- 
tiuntur.  Dabo  tamen  ejus'Acta  quantumcumque 
suspectu,  sed  rescisso  integro  libro  primo,  quem 
soli  Florianopropriitm  existimo,  quemque  cxtrio- 
sitslector  videre  poterit  apud  Cointium,  vel  non 
multo  diversum  apud  nos  tom.  i  Maii  pag.  t62  et 
seq.,  si  modo  Florianojungatur  Florentius  et  om- 
nia  eoritm  dicta  ct  facta  usque  ad  somnum  et  an- 
geli  apparilionem,  quorum  hic  nidta  mentio,  <■//<■- 
rantur plurali numero.  Subjiciam  dein  elegantem 
MarbodiarchidiaconiAndegavensisineademAcla 
sermonem,  ad  ipsomet  uuctoredie  fcslo  S.  Floren- 
tii  et  in  ecclesia  verisimiliter  ipsi  consecrata 
recitatum  :  id  colligo    ex  prima   ejus  periodo, 
qusepost  hunc  titulum  \  Inoipit  sermo  Marbodi  in 
Vitam  S.  Florentii  confessoxis,  sic  habet :  tn  sancti 
hujuspatris  nostri  Floreutii  solemnitate,  licet  ejus 
yirtutibusexpUcandissermotenuisnequaquampos- 
sit  sufficere,  non  tamen  ex  toto  convenit  lios  silere, 
Describam  eutnex  insigni  codice  nostroMs.mem- 
branaceo,  tam  antiqui  characteris,  ut  Majoribus 
nostris,quieum  laudarunt  acadhibueruntaliquo- 
ties  in  Opere,  merito  visus  sit,  aut  tempore  Mar- 
bodi  et  forte  ejus  eura  diligenter  cxaratus,  aut 
certe  non  diu  post  eju,s  obitum. 

13  Videtur  autem  sermo  istedictus  a  Marbodo, 
cum  csset  archidiaconus  Andegavensis,  id  est, 
anteannum  1096,  quo  RedonenseminBritannia 
Armom"  episcopatum  tenuit,  tum  quia  in  Vita 
S.LUinii  Andcgavensis  episcopit  qum  Sermoni, 
incodicepi  imumlocum  occupanti,  proxime  sub- 
nectitur,  seexpresse  nominat  archidiaconumAn- 
degavensis  eccleflise,  tumquia  in  ipsosermonenon 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBBIS.  413 

obscuresignificat,  sedicerein  eadioecesi,  in  qua 
tamquam  patronus  colitar  S.  Florentius:  quando- 
quidem  num.  21  incitans  auditores  ad  imitanda 
Sanctorum  exempla,  in  hunc  modum  peroret  : 
De  vicino   sumamus  exemplum   :    habemus    ante 
oculos  a    Deo  nobis    provisum  peculiarem   Patro- 
num  ;   ut  non  sit  nobis  necesse,  imitabile  aliquid 
ex  alieno  mutuari  :  et  licet  eadeni  inveniri  possint 
in   aliis,    de   propinquo   tamcn,    quam   de   remoto 
fonte  aequc   dulces  aquas   plus  deleetat    haurire. 
Suntautem  in  Andegavensi  dioecesi  ambo  cceno- 
bia,  quorum  privcipuus  Patronus  est  Sanctus  no- 
ster,  Glonnense  scilicet  seu  S.  Florentii  vctus,  et 
Salmuriense  seu  novum  ejusdem  Sancti  nomine 
insignitum.  Ceterum  auctor  hic,  quantumvis  do- 
ctuseteruditus,  biographinostri  anachronismum 
non  advertit ;  conjunxit  Florentium  Floriano,  et 
in  reliquis  gestis  presse  secutus  est  eumdem  bio- 
graphum,  ad  quem  num.  'Ipro  clariori  intelligen- 


1.9. 


unacum  c.lc- 
7'i'ifi  tcrmo- 
ne  Marhodi 
episcopi. 


tia  auditorem  remittit,  Lego,  inquiens,  Vitffl  ipsi- 
us  (Sancti  nostri)  libcllum.  Ilnu  htiBSitavi,  utrum 
cum  Actis  Sermonem  hunc  ederem-  <[i<n,<t<'ni  ex 
itlo  nil  certius,  quamexislis  determinari  potest. 
Edendum  censui,  tum  quia  eruditus  est  ac  pius, 
atque  adeorarus,  ut  hactenus,  quod  sciam,  ane- 
minc,  pr:ii.crqu<iui  ab  iisdcm  Majoeihus  uosteiset 
hos  secutis,  fuerit  memoratus,  nedum  prelo  *'<■</■ 
gatus;  quamquam  Antonius  lieaugendrr  Oedinis 
S.  Benedicti  religiosus  Opuscula  ejusdem  Mar- 
bodi  magno  studio  collecta  imprimi curaverit  an- 
no  1 70S,  tum  denique quia  vel exeopatebit, quanta 
esset  seculo  xi  S.  Florenlii  veneratio. 


§  Il.Vetus  S.Florentii  monasterium 
a  summis  principibus  ditatur  ;  a 
Britonibus  incenditur  ;  restaura- 
tur. 


Quoniam  Acta  S.  Florentii   talia  sunt,   ut   rer 
aliquid  emiis  tamquam  certum  definire  <>>>■ 
simtnecantiquioraautftdedigniora  instrumenta 

compo.ecnt,  supcrracancuni  s/t  ilisputa.ec  deejits 

patria,  seneetute  et  anno  emortuali  \  hunctamen 
late  fUcicirca  initium  secult  5,  quia  unanimt  c<>n- 
sensuS.  Martino conviasisse creditur.  Obiisseau- 
tem  in  Glonna  monte,  ibidemque  sepultum  esse 
satis  certum  videtur  eaj  allegatis  §  prmcedente 
num.  i  et  seqq,  Neccst  alienum  a  verisimilitudinet 
quod  u<>u,>n//i/eu</ull/,  relictos  nempe ab eo  fuisse 
ibidem  sociosseu  discipulos,  quiadejuseasemplar 
ilUc  r/.eceiu/,  quiquedein  vitam  monasticam pro- 
fessi  sint,  unde  emordium  cepit  Qlonnenset  seu 
S. Florentii vetus monasterium.  Eujus  autem  <><>■ 
tiqmoeem  nu-moriamnon  reperitquam  >>>  Vita 
S.  lleeno  landi  abbatis  AnU  ensis,  ab  »»<  torefere 
comvo conscripta,  ei  apud  noseditatom.  3  Uartii 
Pu<!.:>\\\,»'>»  ,>»>j . :»  uleguntursequentiaiQpaaBm 
noctc,  dum  Isdem  beatissimus  Ermelandus...  vigi- 
laret,  vidit  animam  venerabilis  viri  Maurontii  ab- 
batis  es  monasterio  8.  Florentii,  -i1""1  rocatur 
Glonna,  ^iffinta  n  suo  cosnobio  sequestrato  pas- 
Mim  millibus,  vinculo  resolutam  corporis  ftd  DBthe* 
fleferri  ;'i>  angelis  thronum.  Subdit  auctor, 
Uinatos  fuisse  a  8.  Sermelando,  qui  >«  rem 
indagarent;  sed  fratres  de  prasdicto  monasterio 
g(  |  i,.,,  ;,,.,  ipsis  laborem  />»»<  prmripuisse 

eque,  qui  nuntiarent,   ea  ipsa 
S.Maurontium. 

15  MabiUonius 


Vi-tuiS.Fto- 
i ,  ntii 


F 


Slll 

[Tlllll 


hora  obiisse 


414 

aoctom  ]5  Mahillonius  part.  i 

J'  P*        pag-  '-m  in  nolisadjam  citatum  focum,  postquam 
Tc^rlVZ  produxit  cx   tribus  vetustis  Martyrologiis  se- 

ffno 


DK  s.  rLORENTIO  PRESBYTERO  CONPESSORE 

swculi  3  Benedictini     luti  quibusdam  lychnis  totum  decoratur  Aquitaui*  D 
reguum. 
17  Caroli  Calvi  in  idem  monasterium  affectus  '™>f' 


quentem  annuntiationem  :  v  Idus.lanu.  in  monte, 
qui  dicitur  Glonma,  depositio  B.  Maurontii  abbatis 
et  conf.,  et  nonnulla  de  ejus  cultu  annotavit.  Se- 
pultus  est,  inquit,  S.  Maurontius  in  ecclesia  S.  Sal- 
vatoris  prope  tumulum  S.  Florentii...  Est  patro- 
nus  minus  principalis  monaaterii  veteris  S.  Flo- 
rentii.  llacc  ex  Ms.  Ilistoria,  a  nostro  Johanne 
Iluinnes  ecite  digesta  deinonasterio  novo.  Obiitau- 
tem  8.  Hermetandus,  uti  dictum  est  laudato  tom.  3 
Martii  pag.  570,  circa  annum  715  aut  720;  Mau- 
rontius  seu  Maurontus,  de  quo  actum  est  iom.  i 
Januariipag.  505,  sub  finem  seculi  septimi.  Hinc 
sensu  accommodo  intelligenda  verba  Historisemo- 
nastcrii  Salmuriensis,  apud  Martenium  num.  i 
laudatum  sic  habentia  cot.  1085  :  Fertur  quippe 
i.studcumobium  (Glonnense)  a  Carolo  Magno  im- 
peratore  columni.s  marmoricis  olim  nobili  stru- 
ctura  fabricatum,  praediis  innumeris,  pluribusque 
donariis  nobilitatum;  non  minus  etiam  a  Ludovico 
B  prole  ipsius,  cognoinento  Pio,  possessionibus  egre- 
giis  Insignitum,  a  Carolo  quoque  Calvo  intcr  exi- 
miadona,  quibus  pr»tactum  nobilitavit  ccenobium, 
cum  nniverfla  regali  exactione  consuetudinum  ab 
omni  synodali  censu  suis  cum  ecclesiis  legimus 
absolutum.  Et  iterum  col.  1121  :  Idcm  monaste- 
pium  olim  a  Carolo  Magno  constructum,eta  ceteris 
regibus  nobilitcr  sublirnatum,  postea  aNemcnoio, 
lini  niiiinii  Hrjiniji-,  r-ruilcliiiT  legimus  inoeni  nm. 
Hasc,  inquam,  accomodo  sensu  intelligenda  sunt, 
non  de  primordiis  dicti  monasterii,  sed  de  qua- 
dam  restauratione,  atque  inducta  fortasse  illo 
tempore  strictioris  disciptinw  norma,  quse  sic 
indicatur  apud  eumdem  Martenium  ad  calcem 
Histori.v  in  brevi  Chronico  monasterii  S.  llo- 
rentiicoJi  L140  i  Anno  dcclxxxxix.  llic  renovatur 
monasterii  ordo  :  fiatrcs  promittentes  regulam  sub 
Albaldo  viro  sancto 
«t  Ludovim  16  Ludovici  Pii munifwcntiamcertam  facitpri- 
Ph  ouofum  vilegium  ipsius  apud  Mabiltonium  tom.  2  An~ 
nalium  Benedictinorum  pag.  789,  cujus  initium 
transcribo  :  In  nomine  Domini  Dei  ct  Salvatoris 
nostri  Jesu  Cliristi,  Ludovicus,  diviua  ordinante 
providentia,  imperator  augustus  Si  erga  loca  di- 
C  viniscnltilius  mnncipata  propter  amorem  Dei,  ejus- 
que  in  eisilcm  Iocis  sibi  famulantes  bcneficia  opor- 
tuna  largimur,  prsemium  nobis  apud  Deum  aeteruae 
remunerationis  rependi  non  diffldimus.  Idcirco  uo- 

tum  cssc  voluimis  eunctis  fidelibus  sanctae  Dei  Ec- 
oleflisset  QOBtrifl,  pncsentilmsscilicctet  futuris,  quia 
quemdam  vcncrabilem  virum  Frotbertum  cum  mo- 
nachis  suis,  quos  in  Italia  miseramus,  exinde  re- 
verti  fecimus,  et  concessimus  eis  quoddam  mona- 
sterium,  quod  est  situm  in  territorio  Pictavensi 
aupra  ripam  Ligeris,  quod  dicitur  Glonna  sive 
S.  Flohkntius,  ubi  idem  beatus  coufessor  Christi 
eorpore  quiescit  ;  eo  modo,  ut  ibi  secuudum  Re- 
grulam  B.  patria  Beuedicti  vitam  dcgcreut  moua- 
stioam  s(e.  Pergit  dein  ecoponere,  quomodo  idem 
tnonasterium  sub  sua  defensione  ac  tuitione  su- 
scipiat,  quasque  ipsi  immunitates  ac  privilegia 
concedat.  Ad  idetn  ipsum  propositum  spectat, 
guod  refert  cjusdem  Ludovici  biographus  apud 
Chesnium  tom.  2  Scriptorum  Franc.  pag.  203  his 
rcrbis  :  Et  quidem  multa,  ut  dictum  est,  ab  eo 
sunt  in  ejus  ditioue  reparata,  imo  et  a  fundameu- 
tis  a:dineata  mouasteria,  sed  pra^cipue  luec  :  mo- 
nasterium  sancta?  Marire  et  saneti  Petri  de  Fer- 
rariis...  monasterium  sancti  Florentii...  quibus  ve- 


OtroU, 
Calvo 


E 

*  mcditan 
tium 


enituit  potissimum  sub  medium  secidumnonum, 

quando  Nomenoius  Britonum  dux,  Carolo  rebel- 

tis ,  territorium  Andegavense  invasit,  et ,  quia 

Dido  Glonnensis  abbas  principi  suo  fulus  adhae- 

rebat,  monasterium  incendit:  Hincemm,  Carolus 

g-ratiam  repensaturus,  inquit  Mabillonius  tom.  2 

Annalium  pag.  670,  sequentia  tamquam  ex  quo- 

dam  ejusdem  diplomate  describens,  Villam  Mi- 

niacum  in  pago  Cenomannico  ad  fluvium  Sartam, 

et  Johannis-villam  in  pago  Audecavensi  non  longe 

ab  alveo  Ligeris  sitam,  Glonuensibus  coucessit  x 

Kalendas  Aug-usti,  Indictione  undecima,  anno  re- 

gni  sui  nono.  Actum  in  villa  Puteata  non  longe  a 

civitate  Claremonte.  Hxc  Mabillonius  ad  annum 

848.  Tum  ad  annum  849  pag.  684  recitat  non- 

nutla  ex  altero  ejusdem  Caroli  d^plomate,  quod, 

sicut  editum  fuit  ab  Alexio  Lobineau,   Ordinis 

S.  Benedicti  sacerdoie,  tom.  %  Historuv  Britan- 

nim  Minoris  col.   51,  huc  transfero.  In  nomine 

sanctse  et  ind.  Trin.  Karolus  Dei  gratia  rex.  Cum 

regni  nostri  quietem,   quorumdam  insidii-s  pertur- 

batam,  ad  nostrum  germanum  Ludovicum    defe- 

ctionem  meditantem ,  *  componere  tractaremus, 

quorumdam  etiam  Sanctorum  loca  vastata  restau- 

rare  cuperemus,  inter  cetera  orta  est  saepe  numero 

deplorata     calamitas    pra^clari   ac    dilecti    nostri 

SS.  confessoris  Christi  Florentii,  assistente   nobis 

ejusdem  loci  ven.  abbate  Radulfo.  Nam  cum  con- 

stet,  eumdem  locum  a  piae  memoriae  Karolo  avo 

nostro  praeclaris  sedificiis  et  plurimis  possessioni- 

bus  nobilitatum  etc.  a  rebelli  nostro  crudelissimo 

Nomenoio  Britone  nostri  odii  causa  incensus  est, 

ct  plurimae  ejuspossessiones  invasae,  licet  ipse  im- 

pius,  perculsus  ab  codem  Sancto,  multas  pecunias 

ad  restaurandum   tribuerit,    nosque   illum   perse- 

quentes  et  nimium  pro  hac  causa  dolentes,  eidem 

loco  plura  contulimus,  scilicet  abbatiam  S.  Joan- 

uis  in  pago  Andegav.  etc.  Ad  hsec  autem  Dei  in- 

stinctu  addere  cupientes,  consentientibus,  imo  po- 

tius   hortantibus  veu.    episcopis   Didone  Pictav., 

cujus  praesulatui  subjacetpagus  Medalgicus,  in  quo 

supra  dictus  locus  situs  est,  simulque  Theofalgi- 

cus,  Actardo  quoque   Isamnet.    ecclesia?  praesule, 

omnes  ecclesias,  qua?  suprafati  loci  esse  videntur,   j1 

per  eorum  episcopatus  cuncta  synodali  exactione 

absolvimus    Et  pro  eo,   quod  quaedam  cum   ipso 

loco  vastata3  fuerunt,  hoc  nostrae  munificentiae  com- 

pendium  tribuimus  data  ipsis  episcopis  vicissitu- 

dine,  quam  postulaverant,  ampliores  scilicet  et  li- 

beras  partes  ipsarum  civitatum,  sicut  designatum 

est  a  nobis,  et  ut  comites  ipsorum  pagorum  nihil 

pro  comitatu  suo,  vel  nostro  redditu  ex  aliqua  eo- 

rum  diaecesi,   quam  jure  sibi  vendicare  videntur, 

exigere  pra>sumant  etc.  Data  mense  Junio  vi.  Id. 

ejusdem  anno  ix  Karoli  gloriosissimi  regis.  Actum 

iu  loco,  qui  dicitur  Vetus  Pictavis  iu  Dei  nomiue 

felic.  Amen. 

1S  Notat  hic  Mabitlonius  non  confundendam  el  rwmra 
esse  abbatiam  sancti  Johannis  cum  Johannis-vit-  ""' 
ta,  qum  anno  superiore  Glonnse  a  Caroto  donata 
est,  et  tomo  4  Annalium  pag.  852  corrigendum 
monet  errorem,  qui  in  verbis  mox  recitatis  tatet, 
dum  Dido  Pictavensis  episcopus  appellatur ;  le- 
gendum  quippe :  Didone  seu  Dodone  Andecavensi. 
Porro  dum  utraque  donatio,  licet  diversis  abba- 
tibus,  facta  notatur  anno  Caroli  regis  nono,  res 
ita  intettigenda,  ut  prior  facta  sit  Didoni  abbati 
die  xxni  Augusti  anno  84S,  Caroti  regis  nono 

haud 


Jlhythmxis, 
quomonaste- 
rii  spkndor, 


l,  Thrciciiv 


B 


prmctpum 
erya  San- 
ctxtm  pietas, 

c 

*  forte  fce  - 
cundius 


belta 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA 

haud  dudum  inckoato,  posterior  Radulpho  illius 
successori,  die  vni  Junii  anno  849,  necdum  com- 
pletoregniejusdem  anno  nono.  Causamautem,  qua 
impxdsus  fuit  Nemenoius  seu  Nomenoius,  ut  con- 
ferret  pecuniam  ad  restaurandum  monasterium, 
allegat  etiamauctor  Historize  eversionis  monaste- 
rii  S.  Florentii  veteris,  editee  a  Martenio  tom.  8 
Anecdotorum  cot.  844  his  verbis :  Contra  Carolum 
Calvum  se  erexit,  et  ei  servire  contemnens,  Redo- 
nenses  Namnetensibus  junxit,  sicque  monasterium 
a  patre  (Caroli)  Ludovico  et  ab  avo  Carolo  Magno 
fundatum  atque  nobilitatum  ag-gTcssus,incendit  at- 
que  vastavit;  sed  aSaucto,  cui  idem  locus  olim  fue- 
rat  divinitus  concessus,  invisibiliterpercussus,  data 
non  minimapecunia,  damnum,  quod  sibi  intulerat, 
quautum  potuit,  emendavit.  Verumtamen  signum 
suaa  percussionis  semper  secum  habuit ;  nam  quam- 
diu  vixit,  semper  clauduspermansit. 

19  Memorata  hactenus  de  Glonnensi  monasterio 
a  temporibus  Caroli  Magni  conftrmat  ac  ptenius 
declarat  Rhythmus,  quem  huc  transfero  cx  tom.  2 
Amialium  Mabillonii  pag.  753  : 

Dulces  modos  et  carmina 

Praebe  lyra  Triceia  *, 

Commota  quis  cucumina 

Planxere  hyperborea. 
Montes  simulque  flumiua 

Illa  putent  nunc  Orphea, 

Hespondeantque  carmina 

Sylvae  canant  melliflua. 
Gravisdetorganum  tuba; 

Alte  resultet  fistula; 

Omnis  canat  harmonia; 

Det  Philomena  cantica. 
Olim  nitensclarissima, 

Terrisque  faraosissima 

Sancti  patris  basilica 

Elobentii  prascipua, 
Sensit  fera  incendia 

A  gente  crudelissima, 

Vere  bruta  Britannia, 

Lugete  cuncti  talia. 
Omnis  enim  cum  Gallia 

Plorentii  suffragia 

Deposceret  tunc  cernua. 

Contempsit  hasc  g*en^  impia 

20  Olim  pius  rex  Carolus 
Magnus  ac  potentissimus 
Fecit  hunc  locum  devotus 
Pro  Beati  virtutibus, 

Terris  datis  foecundibus  * 
Auxit  honorem  larguus, 
Et  prasbuit  tunc  vasculum 
CoenaDei  mag-nificum. 

Per  hunc  fugatur  saepius 
lnfirmitas  languentibus, 
Et  sanitas  fidelibus 
Praestaturex  hoc  protinus. 

Post  imperans  Hludovicus, 
Mag-ni  Caroli  filius, 
Ipsum  locum  benignius 
Colit  piis  ornatibus. 

Qui  filiis  rebellibus 
Concussusaltis  fluctibus 
EtEranciam  turbantibus 
Regnum  reliquit  mortuus. 

Ilis  quatuor  mox  partibus 
Regnum  sibi  sccantibus, 
Per  Pranciarnjurg-antibus, 
Bellum  fuit  horridius. 

21  Imperio  sic  turbido, 
Crescit  malorum  factio, 

Septembris  Tomus  YI% 


8EKEEMBB1S. 


415 


Surg-ensque  tunc  dissensio 
Permiscet  omnes  jurg-io. 

Invadit  altersocios, 
Crescunt  mali  super  bonos. 
Tyrannus  omnis  infrerait, 
Dantur  honorcs  impio. 

Fit  pluriuin  vastatio. 
Sanctis  locis  praMatio, 
Cunctis  bonis  turbatio, 
Rerum  simul  confusio. 

Quidara  fuithoc  tempore, 
Nemenoius  nomine, 
Pauper  prius  prog*enie, 
Ag-rum  colebat  vomere. 

Sed  rcpperit  larg-issimuin 
Thesaurura  terrea  conditum, 
Qui  plurimorum  divitum 
Junxit  sibi  solatium. 

Dehinc  par  artem  fallere 
Ccepitque  mox  succrescere, 
Donec  super  cunctos  ope 
Transcendorct  potentkf. 

22  Sic  ergo  discordantibus 
Francis  simul  cura  reg-ibus, 
Cum  ceteris  rebellibus 

Pit  Carolo  contrarius. 

Hic  Carolus  cum  fratribus 
Bellum  g^erebat  sa?pius, 
Nec  pnevalebat  hostibus, 
Tantis  repulsus  cladibus. 

Confidit  unde  impius, 
Pra;das  ag'it  Nemenoius, 
Instando  Kedonensibus 
Siraulque  Namnetensibus. 

Deinde  Pictaviensiura, 
Trans  Ligerira  raauentiura, 
Pagum  petit  Medalgicum, 
Glonnam  locum  pulcherrimum. 

Turmam  vocat  monachicam, 
Multamquc  dat  pecuniam, 
Jubet  mox  suam  statuam 
Effig'iari  splendidam; 

Quara  ponerent  pinnaculo 
Ad  Orientem  patulo, 
SigTium  quod  esset,  Carolum 
Se  non  timerc  dominum. 

23  Illi  statim  regi  suo 
Ha)c  pertulerunt  Carolo, 
Qui  audienssuperbiara, 
Miratus  est  audaciam. 

Tuncjussit,  ut  pecuniara 
Totam  sibi  disponerent, 
llliusalho  lapide 
Soulptarisus  imaginc  : 

Qiium  ponerent  piunaculo 
Ad  Orientem  patulo, 
Signum  foret  quod  impio, 
Se  subjujrandum  Carolo. 

Iratus  lllfl  talibus, 
Locura  petit  velocius; 
Praidasjubetmilitibus  : 
Accendit  ignem  protinus. 

Flammaa  ubiqueBritoneB 

Mox  inferunt  iras  truces  : 
Sanctus  locus  comburitur, 
Tantum  decus  consumitur. 

Heume  !  dolorcs  patriffi, 
Jlrii  rae  !  honores  g-Ioria;, 
Quam  novit  orbis  pristina;, 
IIcu  rac  !  tluuntnunc  lacryma, 

21  Tunc  excitatus  cxlitus 
Sanctus  adest  Plorentius, 

57        Respexit, 


AtCTOtf 

J.  p 


ittorumtem 
porum, 

E 


vvrrtio  mo- 
naiterii, 


ejutque  rt- 
ttauratio 


■no 


DE  S. 


AL-aont 

J.  p. 


(UierVmntur. 

B 


Respexit,  inflammantibus 
Loeumsuum  Britonibus. 

0  quanta  esset  ultio  ! 
Si  nou  forctpermissio; 
Percussus  estsed  impius, 
Debilitatispedibus. 

Precatur  indulgentiam, 
Redire  posset  patriam  : 
Keversus  ad  Britanniam 
Nimiamdat  pecuniam, 

Abbas  erat  Dido  bonus, 
Beg-i  Carolo  proximus, 
Qui  convocatis  fratribus 
llegcm  adit  quantocius. 

Exponit  irasBritonum. 
Mag^num  scelus  crudelium; 
Tuno  rex  dolens  in  pectore, 
Quseritviccm  mox  rcddere. 

Hinc  Andegavarn  protinus 
Urbem  petittristissimus : 
Dat  abbatiam  loculi 
Sancti  Jobannisdediti. 

25  Scd  hoc  parum  visum  ftiit, 
Moxque  alteram  tradidit 
Sancti  (jundulfi  nomine, 
Quffl  partibus  estFranciae. 
Mafrnisdatis  muncribus, 
Circa  locum  fitsedulus, 
Bestituitfelieius. 
Decorat  atque  pulchrius. 

Gaudete  cuncti  cordibus, 
Cantate  magnisvocibus, 
Sancte  Florenti,  quaesumus, 
Adesto  nobis  caditus.  Amen. 
ldem  Mabillonius  laudato  tom,  2  Annalium pag \ 
679,  Rhythmum edilum  existimai per  eadem  tem- 
pora,  haud  ita  dudum  scilicetpost  restauratum  a 
Carolo  Calvo  monasterium.  Et  sane  cum  auctor 
ultimis  versiculis  ad  gaudium  incitet  Gtonnenses, 
ac  de  solo  Nemenoio  conquestus  ante,   nullam 
mentioneni  i n gerat  de  aiteramonasterii eversione 
paulo  post  a  Normannis  patrata,  satis  probata 
mihividetur  ista  opinio. 


habemus  <le- 
scripdoncm, 


8 


III.  Destruitur  sccundo  monaste- 
riuin    Glonnense;  monachi   cum 
corpore  S.   Florentii  fugiunt  ad 
provinciam 


Bituricenscm 


Trenorchium  in  Burgundia 


„  ,i      TT aud  diu  gavisi  surU  (Uonnenses  tranquiitita 
tfo,cu-  li/r,  quam  Caroli  Calvi  auwilium  et  libera 


\tln 

ifrucffo 

"'"'"'''"'""  litas  ipsisprocuraverat;  mmenim  </uartoarestau- 
ratione  elapso  anno  incensum  est  a  Normannis 
nasterium,  ipsique  cum  reliquiis  S.  Florentii 
aufUgerecompulsisunt.  Secundam  hanc  erersio- 
\ssim  vetustiores  chronistss  anno 
853.  Auctor  Chronicide  gestis  Vormannorum  in 
Wrancia  apud  Chesnium  tom.  2  pag.  bZSsiceam 
refert:  Anno  Pomini  mva.in  Xorthinanni  mense 
.lulio,  rclicta  Sequana,  Ligerim  adeuntes,  Namne- 
tim  urbem,  el  monasterium  sanoti  Florentii  acvici- 
nalooa  populantur.  Xn  Chronico  Aquitanico  apud 
tabbeum  tonu  i  BibliothecsB  Afo.  pag.  B9&,  et  in 
Bngolismmsi  apudeumdem  pag.  884  mensis  Ju- 
nius  signatur:  Dcocun  Lucionus  mense  Maii  a 
Normaimis  succcnditur,  et  mense  Junii  sancti  Flo- 


FLORENTIO  PRESBYTERO  CONFESSORE 

rentiimonasteriumetc.  Duas  edidit  Martenius  huc  D 
pertinentes  Historias  ex  Mss.  Saimuriensibus,  de 
quibus,priusquamfugammonachoru?yietreiiquia- 
rum  translationem  ulterius  prosequar,  nonnul- 
laobservassejuverit.  Una  exstat  tom.  5  Collectio- 
nzs  amplissimse  a  col.  1083,  altera  tom.  3  Anecdo- 
torurn  a  col.  843.  Prima  sub  hoc  titulo  :  Historia 
monasterii  S.  Florentii  Salmuriensis  inchoatur  ab 
eversione  monasterii^protrahiturque  usquead  fi- 
nem  fere  seculi  13;  sed  notat  editor,  varios  eam 
habuissescriptores,quii?iceptu?nabunoOpuscon- 
tinuarint,  et  ea,  qutesuis  temporibus  contigerant 
singutaria,  iitteris  commendarint,putatques  seex 
styli  ac  characteris  diversitatenec  non  ex  aliis  si- 
gnis,  deprehendisse  quatuor,  quorum,  trium  sal- 
tem  posteriorum,  quamvis  primus  in  atiquibus 
fortecespitaverit,relatadegestisabbatumaliisque 
satis  sestimari  nequeant.  Altera,  hunc  titutum 
prgeferens,  Historia  eversionismonasterii  S.Floren- 
tii  veteris  aBritonibus  et  Normannis,  translationis 
ejusdem  Sancti,  fundationis  et  abbatum  monasterii 
Salmuriensis,  multo  compendiosius  conscripta  est, 
productaque  usque  ad  Sigonis  abbatis  obitum,  qui 
passim  annectitur  anno  1070. 

27  Cum  eodem  Sigonis  obitu  desinit  quoque, 
juxta  editorisjudicium.  scriptor  secundus  seupri- 
mus  continuator  iongioris  Historiee  :  sed  is,  nisi 
interpolatorem  nactus  sit,  secuto  integro  scripsit 
post  obitum  Sigonis.  Etenimlaudato  tom.  5  Collec- 
tionis  ampliss.  col.  1128,  postquam  narravit,  quo 
pacto  Evenus  monachusab  abbate  suo  Sigone  mis- 
sus  fuerit  ad  abbatiam  S.  Melaniiprope  Redenen- 
sem  civitatem,  eidem  diu  abbas,  ac  dein  dicecesi 
Dolensi  archiepiscopus  prsefuerit,  obierit  et  in 
eadem  abbatia  S.  Mela?iii  seputtus  sit,  anno,  ut 
statim  videbitur,  1081,  sic  pergit :  Post  multum 
vero  temporis,  tempore,  venerandffi  memoriseGuil- 
lelmi  abbatisejusdem  monasterii  [S.  Melanii,)  ac- 
cidit,  ut  concors  fratrum  congregalio  ejus  (Eveni) 
sepulcbrum  gratia  revelationis  effoderent :  qui  su- 
perposito  lapide  revoluto,  tabulam  plumbeam  ad 
caput  ejus  invenerunt,  litteris  inscriptam  sub  ver- 
bistalibus  ;  «  Anno  Dominicas  Incarnationis  mlxxxi 
«  Romano  Pontifice  Greg-orio  VII,  consule  Eedo- 
«  nensi  Gaufredo,  et  Silvestro  episcopo,  vii  Calen- 
« das  Octobris  obiit  domnus  Evenus  Dolensis 
o  archiepiscopus  et  abbas  S.  Melanii  etc.  Scripsit 
igitur,  diu  post  annwn  1081,  et  ut  apparet,  an- 
nis  atiquot  post  annumll62,  quo  Guillehnus  ab-  F 
bas  S.  Metanii,  quem  hic  ut  vita  functum  laudat, 
in  vivis  superstes  erat,  sicut  patet  ex  instrumento 
ejusdem  abbatuv  apud  Aiexium  Lobineau  tom. 
2  HistoricV  Britannue  Minoris  col.  21S.  Dixi 
aliquot  annis  post  1162,  non  multis ;  nam  tertius 
auctor  Michaet,  de  se  ita  scribens  coi.  1133  : 
Qui  vidit  hrec  scripsit  et  testimonium  perhibuit 
veritati,  videtur  tantum  Opus  continuasse  usque 
ad  annum  1202,  quoelectus  est  abbas  S.  Florentii. 
Ceterum  primus  et  secundus  auctor  iongioris 
Historuv  vcrisimiliter  usi  sunt  breviori  assigna- 
ta  num.  pr&cedente.  Pauca  quippe  in  hac  repe- 
riuntur,  quin  in  ista  similiter,  sed  sparsim,  le- 
gantur  iisdem  pme  corbis.  Verisimiliter,inquam; 
si  quis  enim  contendat,  breviorem  ex  tongiore  ex- 
tractam  esse  et  in  meliorern  ordinem  redactam, 
ni/iil  est,  quod  opponam.  Nuncrelictam  materiam 
resunximus. 

2S  Qu.v  initio  hujus  §  referre  ccepi,  in  hunc  factaaNor 
modum  narrat  auctor  brevioris  HistorLv  :  Postea  mannit; 
vero  Normauui,   adhuc  sursum  Carolo   Calvo  re- 
gnante,  ascendentes  per  Ligerim,  Namnetum  ag-- 
grcdiuntur,  vastant,    capiunt  atque  praedantur, 

rursumque 


dein 


fuga  mona- 
chorum  cum 
sacro  corpo- 
re 


B 


•  al.  additur 
quod 

*  al.  pridie 


adcelhtm  S. 
Gundulfi  in 
Bituriccnsi 
provinciu, 


DIE  VIGESIMA  SECU^DA  SEPTEMBRIS. 

rursumque  monasterium  S.  Florentii,  quod  jam  ante 
a  supra  dicto  Nemenoio  incensum  fucrat,  et  a  Carolo 
Calvo  reparatum  jam  fuerat,  ab  illa  etfera  gente 
Normannica  penitus  vastatur,  inceuditur,  destrui- 
tur.  Monachi  cum  corpore  S.  Florentii  fug-iunt  iu 
partes  Burg-undiae,  Tornacum  (ita  in  ntraque  Hi- 
sloria  scribitur  pro  Tornuco  seu  Trenorchio)  mo- 
nasterium  expetunt,  ubi  siniilitermonaehiS.  Phili- 
berti  timore  supradicta?  gxratis  ab  llerio  insulacum 
corpore  ejusdem  Sancti  secesserant.  Sicque  locus 
Glonnensis  coenobii,  in  solitudiuem  redactus,  coepit 
esse  ferarum,  qui  prius  fuerat  habitatio  hominum. 
Hcec  ita  relata  sunt,  acsi  mox  ab  anno  S53  Trenor- 
chium  aufugisscnt  cum  reliqaiis  monachi,  sed 
longior  mora  interponenda  est,  tum  ob  mojcdicen- 
da,  tum  quia  corpus  S.  Philiberti,  dequoactum 
est  apud  nos  ad  diem  xx  Augusti,  Trenorchium 
translatum  non  est  ante  annum  875. 

29  Plenius  rem  explicat  paucis  interjectis  idem 
auctor  :  A  destructioue  igitur,  inquit,  monasterii, 
quas  facta  est  a  Nomenoio  Britone  seu  ab  adventu 
Normannorum,  quod  utrumque  factum  est,  reg-nan- 
te  Carolo  Calvo,  usque  ad  tempus  illud,  quando 
relatum  est  corpus  S.  Florentii  aToruaco  per  Absa- 
lonem  monachum  et  in  castro  Salmuro  recondi- 
tum,  quidactum  sit  de  monachis,  quituncdispersi 
fuerunt,  quove  abierunt,  seu  qualiter  postea  conver- 
sati  sunt,  nobis  omnimodo  habetur  incog-nitum,  ni- 
si  hoc,  quod  in  nostris  cartis  reperimus,  post  secun- 
dam  destructionem  hujus  cGenobii  aNormannis  fa- 
ctam  *,  monachi  cum  corpore  S.  Florentii  jussu 
piissimi  regis  Caroli  inpartibus  Francia?  ad  locum 
S.  Gundulfi,  quera  idem  prsecellentissimus  rex  jam 
pridem  *  huic  loco  contulerat,  post  combustionem 
hujus  loci,  aNomenoio  Britone  illatam,  secesserunt; 
sed  quomodo  exinde  migraverunt,  et  ad  Tornacum 
perrexerunt,  omnino  ig-noratur.  Eadem  in  nullo 
verbo,  prmter notata  hic  in  margine,  discrepans, 
tradit  auctor  secundus  longioris  Historite,  sicque 
explicat  similiter  ea,  quas  confusius  scripserat 
auctor  prinius. 

30  Locus,  quo  juxtajam  relata,  post  eversum 
a  Normannis  ccenobium  cum  sacris  exuviis  S.Flo- 
rentii  confugerunt  monachi,  situs  est  in  BUuricen- 
si  provincia,  et  hactenus  subjectus  est,  teste  Ma- 
billonio,  Satmuriensi  abbatise  S.  Florentii;  Celta 
S.  Gundulfi  passim  nuncupatur,  vulgo  S.  Godon. 
Donationem  ejus  factamprius  Didoni  abbati  cir- 
ca  annum  848,  ad  preces  monachorum,  verisimi- 
liter  spem  deponentium  restaurationis  antiqui 
monasterii,  idem  Carolus  Calvus  ad  annum  8G6' 
innotavit  et  forte  auxit  diplomate,  quod  ex  archi- 
vo  Gloyinensi  inseruit  Mabillonius  tom.  2  Anna- 
tiumpag.  752,  quodque,  quantum  huc  spectat,  de- 
scribo  :  In  nomiue  sanctffi  et  individua;  Trinitatis 
Carolus  Gratia  Dei  rex  etc.  Itaquc  noverit  omnium 
sanctiE  Dei  Ecclesias  fidelium  et  nostrorum,  tam 
praesentium  quam  et  futurorum  sollertia,  quiave- 
nerabilis  vir  et  relig'iosus  abba  Hecfredus  monaste- 
rii  beati  Florentii ,  una  cum  monachis,  ibi  Deo 
militantibus ,  ad  nostram  accedens  sublimitatcm , 
miserabili  auditu,  lacrymabili  sug-g-estione  expo- 
suit  mansuetudini  nostrze  calamitatem  praefati  mo- 
nasterii  etc.  Ig-itur  oravit  suppliciteridein  vcneran- 
dus  abbas,  ut  ad  suorum  refugium  monachorum 
et  ad  receptionem  sacratissimi  corporis  B.  Florrn- 
tii  concedere  sibi  dig-narcmur  cellam  secus  fluvium 
Lig"erim  in  pag-o  Biturico ,  quse  dicitur  Nobilia- 
cus,  quemadmodum  prasdecessori  illius  Didoni  , 
quondam  abbati,  nos  fecisse  cog-noscitur,  in  qua 
cellula  S.  Gundulfus  reverenter  colitur  humatus  : 
quatenus  a  manibus  suprascriptorum  inimicorum 


IVCRNU 

J.  V 


417 

Dei  se  evasisse  exsultantes,  requicm  ibidem  de  tan- 
ta  persecutione  tandem  mereantur,  Christo  pro- 
pitio,  invenire,  et  in  laudem  divinae  misericordise 
valeaut  respirare.  Nos  antem  supplicibus  cjusdem 
Hecfredi  abbatis  ,  monachorumque  ejus  precibus 
benignum  assensum  pra^bentcs,  altitudinis  nostrse 
prxeceptum  hoc  lieri  jussimus,  per  quod  memora- 
tam  S.  Gundulfi  ccllam  cum  familia  utriusquc  se- 
xus  et  rerum  omnium  aliarum  plcnitudine  ssepe 
dicto  venerando  abbati  Becfredo,  suisque  mona- 
chis  habendam  concedimus  atque  largiraur  etc. 
Ut  autem  hrec  nostrae  auctoritatis  dclegatio  perpe- 
tuura  in  Dei  nomine  obtineatrig'orem,  ma.nu  propria 
eam  firmavimus,  anuliquc  nostri  impressionc  assi- 
gnari  jussimus.  Data  xvn  Kalendas  Fcbruarii,  In- 
dictionexiin,  anno  xxvi  reg-naute  Carolo  reg;c  gdo- 
riosissimo.  Actum  Silvauectis  civitate  in  Dci  uomine 
feliciter.  Amen. 

^l  Eamdem  donationem  confirmavit  2Jostea  «rtaib\u$ibi 
etiam  Carolomannus,  Burgundi.v  ct  Aquitanise  eonctuam> 
rex  simili  diplomalc.  Hujus  fragmentum  exhibct 
laudatus  Lobineau  tom.  :l  Eistorise  Britannicse 
col.  52.  Initium  talecst  :  In  noininr  Dominietc.  Ka- 
rolomag^nus  Dei  gratia  rcx.  Vcu.  vir  abbas  Radul- 
phus  monasterii  S.  Florcntii  etc.  Reliqua  consonant 
pene  ad  verbum  recitato  diplomatiCaroli  Calvi  E 
usque  ad  fincm,  quisic  habet :  Cujus  pctitioni  etc. 
Concedo  etiam  navcs  iv.  Datum  Nonis  Junii,  anno 
iii  reg*ni  Karolomag;ni,  Indictione  xni.  Errorem 
hic  observavit  Mabillonius  in  notis  chronologicis; 
Indictio  enim  xm  annum  <fesignatS$Q,scd  annus 
terttus  regni  Carolomanni  881.  Degebant  igitur 
hactenus  in  Celta  S.  Gundidfi  cum  sacris  Patroni 
sui  exuviis  abbas  et  monac/u ;  <  /  /  quamdiu  illicsub- 
stiterint,  donec  ob  frequentes  haud  dubie  etiam  in 
hancregionem  incursiones  Normannorumconftt- 
gere  in  Burgundiam,  et  in  Trenorchiense  cccno- 
bium  se  recepere,  ipsi  ignorarunt  auctor  brevioris 
Historite,  etprimus  continuator  longioris,  ut  pa- 
tet  ex  verbis  num.  29  citatis,  neque  nos  aliunde 
edoceri  potuimus. 

32  Modum  quidem,  quo  illuc  perrexerint,  et  a  "">"••■■  Tra- 
Trenorchiensibus  suscepti  sint,  descripsit  auctor  " 
primus  Historiie  longioris;  sed  nonpossum  non 
suspcctam  habere  ejus  relationem;  cum  iidem  mox 
laudati  auctores,modum  etiam  ipsum  ignot^asse 
se,  haud  obscure  insinucnt  his  verbis :  Quoraodo 
rxinde  (ex  cella  S.  Gundul(i)  mi-raverunt,  et  ad 
Tornacum  perrcxerunt,  oranino  ignioratur;  acdpe 
tamen  ejus  verba :  Ig-itur  sub  memonita?  pcrsccutio- 
nis  temporc  Glonnensc  comobium  multa  rerum  opu- 
lentia  relucebat,  copioso  ctiam  moiiachorum  nume- 
ro  et  merito oopiosiorJ  pollcbat.  Ili  siquidcm  cosno- 
bitcc  clarissirai,  auditatantaj  dcvastationis  procclla, 
ing-enti  pavore  percussi,  fugam  praparant  et  fug;ie 
necessaria,  acceptoque  almi  patris  Plorentii  the- 
sauro  corporis  pretioso ,  subito  fug-am  arripiunt, 
egressique  pristinum  rclig'iosa3  convcrsationis  ha- 
bitaculum,  silenter  apud  advenaa,  exulea  ipsi  magia 
et  advenae  commorandi  vcstig-ant  hospitiura.  Tunc 
monsGlonna,  habitatio  quondam  monaohorum  flo- 
rigcra,  barbaris  in  promixo  vastantibus  df\astamla 
cum  racerore  ct  gemitu  Ineffabili  relinquitur,  tan- 
tusqun  luctua  a  discedrntihus  comraittitur,  quan- 
tus  post  incensiouem  loci  illlua  a  Nemenoio  Bri- 
iMiir  Ucu  uilihili  patratam  fuissti  iioii  rrf.-rtUP.  Qui- 
bus  ita.jur  fug-iciitibus,  S.  1'J.ilibrrti  de  Bolounio 
monachij  haud  longe  a  monte  Glonna  commanen- 
tes,  obvio  concursu  sociantur,  barbaricaa  pepseou- 
tionis  rabiem  pari  propOBito  fug-ientcs.  Qui  partes 
Burgundiae  pariter  dccrcvcrunt  expetere,  simulque 
proposuerunt,  quocumque  Christus  eos  direxerit, 

commanere. 


Burtjundia; 


418 


m  S.  FLORENTIO  PRESBYTKRO  CONFESSORE 


HJCTOM 

J.p. 


/tujin  fuijx 
rilulio  ron- 
fusa  eit  rt 
vtiniti  uccu- 
rata. 


I! 


deneficium 

lui  iilrm 

lotnput 


I  o|  USIJUO 


C 


Sanctipatn 
etnio  nhten* 

i\un. 


commanere.  Inclyti  vero  Florentii  portitores  toto 
itinere  consocios  B.  Philiberti  monachos  aiimonia 
propria  sustentavere,  et  ubicumque  ponebant  meta- 
tum  B.  Florentii,  cortinis  effig-iebatur  tentorium. 
Tandem  una  pervenere  Tornacum,  antiquum  fun- 
tlum  S.  Philiberti  monachorura,  ibique  reverendis- 
simi  ccenobitaeS.  Florentii,  a  sodalibus  invitati,  cum 
praefato  ipsius  Sancti  thesauro,  ornamentisque  inas- 
stimabilibus,  hospitalitatis  gTatia  multo  tempore 
sunt  rccepti. 

33  Ita  ille,  sed  valde  confuse,  nec  satis  con- 
gruentcr  ad  relatam  et  diplomatis  probatam  mo- 
ram  in  cella  S.  Gundulfi,  cujus  ne  mentionem  qui- 
dem  facit,  rem  ita  exponens,  acsi  recta  in  Bur- 
gundiam  abiissent  monachi,  etiam  ante  eversio- 
nem  Glonnensis  camobii;  nempc  dum  imminebant 
inproximo  Normanni.  Quid  enim  aliud  sonant 
illa  ejus  verba  .'  Tunc  mons  Glonna,  habitatio  quon- 
dam  raonachorum  florigera,  barbaris  in  proximo  va- 
rtantiblifl  devastanda  cum  moerore  et  gcmitu  ineffa- 
bili  rdinquitur?  Quid  conjunctio  illa  cummona- 
chis  S.  Phitibcrti  haud  longe  a  monte  Glonna  com- 
manenlibus?  Quid  reliqua  omnia ,  quibus  non 
aliam  moram indicat,quamqucevidetur  fuissene- 
cessaria  itinerantibus,  et  caventibus,  ne  in  ho- 
stium  manus  inciderent?  Putem  equidem,  aucto- 
remhunc,  sola  nixum  traditione  defugamona- 
chorum  cum  reliquiis  in  Burgundiam,  ac  earum 
relatione  in  Andegavensem  ducatum  pacato  re- 
gno,  liistoriam  suam  concinnasse ,  ornasseque 
adjunctis  sibi  verisimilibus,  atque  inde  factum 
csse,  ut  et  iempora  confuderit,  et  fidem  non  obti- 
niirri!  <ij,)«l  i/j.suui  JIi\lori<T  ruut 'iuuah.rrvm,  qui 

candide  faterimaluit,  omnino  ignorari,  quomodo 
Trinorckium  pcrrexerinU 

8  l  Ad  hiec  tempora  periinet  miraculum  seu  be- 
neflcium,  <{"<<>!  l<"><!ntuscontinuatorcol.  1095  re- 
fert  in  hunc  modum :  Cum  per  annos  circiter  xxx 
gens  Normannica  nonnullas  civitates  et  castella 
Ncustria:  et  Aqiiitaimc  depopulando  vastasset  et 
vastando  deprradasaet,  ventum  est  tandem  ad  mo- 
naaterium  S.  Benedicti,  cog-nomcnto  Floriacum , 
quoii  pridem  fuerat  ab  eis crudeliter  inrensum.  Ubi 
;i  vcncrabili  abbate  Elugone,  adjutorium  sibi  fe- 
pente  noblUBsimo  coraitc  Autissiodorensium  ,  Gil- 
bnl.Io  nominc,  invasi,  ejusque  *  ad  interitioncm  de- 
lcti  sunt.  De  quocertamine  vi\  aliquis  evasit,  qui 
cvcntnm  rci  mmciarct  cctcris;  in  quo  conflictu  In- 

g-elgwius  Andegavorum  oomes,  Fulconis  Rufi  fi- 
lius.interfeotueest.  PauoiigiturNormannorum,qui 
ava  erunt,  prceaidlo  vitam  tuentes,  oum  copia  tam 
oaptivorum  quam  rapinarum  tranamaflnas  compul- 
si  sunt  repetere  aedes.  Et  oum  a  atatione  aua,  quam 
habuerant  En  tnsula,  Imic  (Glonnensi)  monasterio 
aupposita,  oltranonreverauri  discederent,  presby- 
terura  quemdam,  qui  solug  in  obseguio  S.  Florentii 
remanserat,  apprehendunt,  aeoumque  In  una  na- 
vium  auarum  Btriotum,  oompedibua  junctum  proji- 
oiunt,  Bicque  per  Ligerim  discedentes,  in  patriam 
redire  diaponunt. 

85  Preabyter vero esgre  ferena  MTarariataIi  tan- 
toque  Patrono,  reduotia  poat  tergum  omlis,  vidit 
monasterium,  humano  habitatore  vaouum  atque 
desolatum  :  tuno  In  hano  vocem  fertur  exdamas- 
se  Baoerdoa:  Eeul  tu,  sancte  Florenti,  quare  me 
pateria  sio  s  te  disjungiP  Cur  me  ita  rapiunt  isti 
Deo  odibilcs  paganiP  Hm  oum  dixiaset,  statim 
navis,oum  qua  vehebatur,in  vertigine  rotari  cce- 
pit,  atque  omnibus,  qui  aderant,  mortem  miuari. 
Pwfibyter  vero  divinitua  a  vinculia  solutus,  aquis 
se  Ligeris  oredidit,et  nando  adduoitur  ripaB  oite- 
non.  Nonnannos  autem,  qui  illum  captivum  duce- 


bant,  fluvius  omnes  absorbuit,  ipse  autem  in  silvam,  D 
nomine  Bivonem  ingrrediens,  monasterioS.  Floren- 
tii,  qui  illum  liberaverat,  se  recepit.  Ctadem  illam 
ab  Hugone  abbate  S-  Martini  Turonensiset  Gil- 
baldo  seu  Girboldo  comite  illatam  Normannis  re- 
fert  etiam  Adelerius,  auctor  ejusdem  secxdinoni, 
in  appendice  ad  librum  primum  de  Miraculis 
S.  Benedicti,  atque  hujus  eam  patrocinio  adscri- 
bit;  sed  prodigii  mox  narrati  non  meminit,  forte 
quia  ad  ejus  de  S.  Benedicto  scribentis  institutum 
nonpertinebat. 

%  IV.  Corpus  Sancti  Trenorchio 
Salmurum  defertur,  et  in  basilica 
ibidem  constructi  novi  monasterii 
deponitur. 

Sicut  certo  determinare  nequivimus  supra,  quo  Rdms  pacu- 
anno  Trenorchium  translatcB  fuerint  S.  Flo-  ''*' et  Gton- 
rentn  rehquicV,  ita  etiam  hic  assignare  non  vate-  dilum 
mus,  quamdiu  ibidem  remanserint,  quove  prsecise 
anno  ad  Andegavenses  redierint,  Auctor  primus  ■$ 
Historice  longioris  relationem  §  prsecedente  in- 
choatam  sic  prosequitur  .-  Toto  ig-itur  persecutionis 
tempore  B.  Florentii  fratribus  ibidem  in  tuto  commo- 
rantibus,  tandem  divinse  pietatis  clementia  respexit 
Franciam,  hostili  gdadio  jam  pene  consumtam.  Tri- 
plex  itaque  persecutio  persecutoribus  barbaris  ir- 
rogatur.  Alios  enim  fames  excruciat,  alios  ferrum 
trucidat,  alios  pestis  cselitus  immissa  subita  morte 
catervatim  exting-uit.  Barbaris  vero  tum  fame,  tum 
ferro ,  tum  peste  pereuntibus,  partim  tamen  in 
patria  refugientibus,  pax  rediit  terris,  in  sua  rcdie- 
re  coloni.  Tunc  locum  suum  quisque  superstes  ad- 
iit,  quisquis  casu  patriaa  plorabundus  ingemuit, 
urbes  videlicet  dirutas,  oppida  vallibus  adsequata, 
ecclesias  olim  divino  cultu  celebres  anuullatas,  vil- 
las  in  solitudinem  redactas.  Quis  cnim  enumerare 
valeat,  quot  et  quanta  tormentorum  g-enera  scele- 
ratissimus  ille  Normannorum  exercitus,  nec  Deum 
timens,  nec  homines  reveritus,  in  nostrates  exercue- 
rat? 

ol  Audito  itaque  desideratae  pacis  nomine,  me- 
morati  fratres  B.  Florentii,  qui  tunc  temporis  erant 
superstites,  non  raediocri  gaudio  gratulantur,  ho- 
spites  adeunt,  grates  referunt  devoti,  supplicant 
taliprecum  aflFamine,  devotius  alloquuntur  ;  «  Gra- 
'»  tias  luimanitati  vestras  referimus,  quia,  prout  de- 
»  buistis,  caritatemvestram  nobis  exposuistis  exu- 
»  libus  :  nunc  vero  ultimum  vale  vobis  cum  g-ratia 
»  referentes,  repatriare  disponimus,  lares  nostros, 
»  desertosque  cespites  revisere,  Deo  favente,  una- 
»  nimitcr  dcsideramus.  Vestram  ig-itur  fraterni- 
»  tatem  propensiusexoramus,  ut  sacrata  pig-nora, 
»  qua?  caritati  vestras  commisimus,  thesaurura  vi- 
»  delicet  patris  uostri  Florentii,  vestri  gratia  re- 
»  portemus.  »  Quibus  S.  Philiberti  monachi  tale 
reddiderunt  vesponsum  :  »  Primores  etpopulus  hu- 

>  jus  regionis  thesaurum,  quem  petitis,  non  conce- 
s  duut  :  tanto  se  privari  Patrono  reg-io  BurgmndiEe 

>  nou  admittit.  Nos  etiam  tanto  ditati  munere  jure 

>  societatisethospitalitatis,  vobis  eumalio  non  pa- 

>  timur  transportare  :  proinde  ,  qui  vult  nobis- 
»  cuni,  vita  comitante,  manere,  maneat;  qui  ve- 
»  ro  noluerit,  quocumque  placuerit,  discedat.  Ke- 
d  dite  erg-o,  si  vultis,  in  patriam,  uobis  enim  san- 
»  ctissimam,  quam  apportastis  ,  non  reportabitis 
r  sarcinam. »  Sic  illis  pretiosum  Sancti  corpuscu- 
Him   cum   multiplicibus    ornamentis  violenter  et 

amare 


mcdituntibus 
renuunt  Trc- 

noi-rhicnses 
sacrum  cor- 
pus, 

F 


ijuotl  postea 
a/ortt*»  umil 


B 


clam  auferti 


IHE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTBMBEIS. 

amare  retinentibus,  monachi  cum  ingentiluctu  hac 
illacque  dispersi  sunt. 

38  Quies prxcipue  obtenta  est  a  Normannorum 
incursionibus  ad  annos  911  ct  912,  quando  Rollo 
eorum  dux,  inita  pace  cum  Carolo  Simplice,  par- 
tem  Neustruv,  qu<v  dein  Normannia  dicta  fuit, 
adeptas  est,  et  ad  fidem  Christianam  conversus, 
Eo  tempore  verisimilius,autpaucisannispoststa- 
tuipotest  monachorum  S.  Elorentii  ex  Burgundia 
discessus,  et  mtra  dictos  annos  ac  950  relatio  re- 
liquiarum,  quam  pergit  describere  idem  auctor : 
Habebat  autem,  inquit,  beatissimus  Horentius  ante 
sui  corporis  fug-am  nutritum  quemdam  juvenem, 
Absalon  nomine,  jam  liberum  custodia.   Hic  di- 
vina   dispensatione    Cenomanum  perrexerat,   ab- 
batis  sui  transmissus  licentia,  parentes  suos  visi- 
tandi  g'ratia;  aliis  ergo  omnibus  cum  pretiosa  cor- 
poris  S.  Florentii   gdeba,    imminente  barbarorum 
rabie  fug-ientibus,  solus  iste  Cenomanis  remansit 
cum  parentibus.  Hsec  etenim  civitas  ab  hostibus 
mansit   intacta,    ceteris  circumquaque   ruentibus 
tempestate  Normannica.  Imo  Cenomanensem  civi- 
tatem  a  Normannis  direpiam  fuisse,  tot  testimo- 
niis  constat,  ut  supervacanea  videri  possit  fusior 
probatio  :  audiatur  unus  annalista  Bertinianus 

ad  annum  SG6  :  Nortmanni  commixti  Britonibus 

circiter  quadringenti  de  Lig-eri  cum  caballis  eg-res- 

si,  Cenomannis  civitatem  adeunt.  Qua  depracda- 

ta,  in  regressu  suo,  usque  ad  locum,  qui  dicitur 

Brieserta,  veniunt. 
39  Mitto  itaque  scriptoris  minus  accurati  re- 

lationem,  qug,  reliquam  rei  gesUv  seriem  pluribus 

declarat,  sed  dubito,  an  absque  fabulis;  et  quse 

eadem  super  materia  tradit  auctor  brevioris  Hi- 

storuv,  describo.  Nunc  de  Absalone  quod  dicere 

coeperamus,  prosequamur.  Absalon  ille  monachus 

S.  Florentii  dolens  remansisse  corpus  sui  Patroni 

apud  Tornacum,  ubi  deportatum  fuit  timore  Nor- 

manuorum   temporc    Normannicae    perseeutionis, 

meditatus  est  in  corde  suo,  qualiter  illud  restitue- 

retur  propriEe  regioni.  Itaque  Tornacum  perg-ens, 

ut  iacilius  crederetur,  ct  ut  omnis  suspicio  furti 

atque  fug-se  ab  eo  auferretur,  contractum  se  fin- 

xit,  et  circa  locum  quasi  devotus  existens,  mul- 

tisque  documentis   perdiscere   studuit  locum,    in 

quo  quiescerent  ossa  ssepedicti  Sancti,  quem  cum 


119 


E 


cirra  annum 


C 


exstruitur 

monashrintu 
Salmuri,  in 

'jiio  cor/nts 


cog-novisset,  continuo  opportunitate  adepta,  il 
luc  accedens,  omnia  membra,  excepta  quadam 
parte  capitis,  arripiens,  ducente  Deo,  ^  Salmu- 
rum  usque  pervenit,  sicque  monachi  illi  S.  Phi- 
liberti  thesaurum,  quem  sponte  noluerunt,  invi- 
ti  araiserunt.  Verumtamen  ornamenta  pretiosa,  quae 
olim  cum  corpore  S.  Elorentii  illuc  fuerant  delata, 
retinuerunt. 

10  His  itaque  peractis,  inchoatum  est  mona- 
sterium  in  Salmurio,  imperio  et  voluntate  Theu- 
tbaldi  comitis.  Et  quia  de  reversiouc  seu  susceptio- 
ne  tanti  Patris  cuncti  gaudebant,  certatim  in  con- 
structione  monasterii  laborabant.  Nam  castellum 
illud,  quod  vocatur  Salmurius,  nondum  ibi  erat, 
sed  postca  ad  munimentum  monasterii  propter 
laostes  vicinos  a  supradicto  comite  ledificatum 
est.  Perfecto  autem  monasterio,  ventum  est  ad 
dedicatiouem.  Cum  vero  dedicatum  fuisset,  is- 
dem  venerabilis  comes  accipit  vasculilm,  in  quo 
servabantur  ossa  ssepe  dicti  Sancti,  et  in  a  Deo 
pvieparatam  sibi  domura  jussu  episcoporum,  qui 
aderant,  portare  voluit.  Et  cum  pervenisset  ad 
quoddam  grande  saxum  non  long;e  ab  ostio  mo- 
nasterii,  pondus,  quod  ante  leve  fuerat  et  suave, 
ita  est  an-gravatum,  acsi  ferrum,  quod  ferebatur, 
fuisset  ac  plumbum.  Itaque  comes  velit  nolit  va- 


sculum  cum  sauctis  artubns  super  Iapidem  posuit, 
et  quid  opus  esset,  perquirere  sollicite  studuit  : 
dictumque  est  ei,  ut  aliquidde  rebua  propriis,  quae 
circa  eumdcm  locum  esse  videbantur,  licet  nou- 
nulla  concessisset,  in  pnesenti  concedere  deberet, 
qualiter  isdem  Sanctus,  et  ad  locum  destinatum  se 
deferri  permitteret,  etoinnibus,  qui  adcrant,  apud 
omnipotentem  Dominum  piusintercessorexisteret, 
quod  et  factum  est. 

41  Nam  contulit  eidem  in  praesentia  omnium,  depmUur 
qui  aderant,  possessiones,  quas  in  proprio  habebat 
in  territorio  Salmuriensi,  ecclesias,  terras  cultas, 
aquas,  consuetudines.  Htec  talia  dona  sancto  Con- 
fessori  tribuit;  sicque  ad  locum  destinatum  absque 
ulla  difficultatc  in  sede  propria  collocavit  A  tem- 
pore  illo   usque  ad  abbatem  Fredericum  abbatia 
Sancti,  de  quo  loquimur,  sub  potestate  seu  domina- 
tione  comitum  prog;cniei  Theutbaldi  fuit ;  antca  vero 
usque  ad  destructionem,  qua?  facta  cst  a  Britonibus 
sive  a  Normannis,  non  quoslibet  alios,  sed  regem 
Prancorum  habebantdominos.  Isdcm  certe  Confes- 
sor  habuit  nonnullas  possessiones  in  diversis  provin- 
ciis,  quas  quia  ipse  tempore  prnedicta;  Normaunicae 
seuBritannicffi  persecutiouis  amiscrit,  visum  estet 
nobis  ipsis  et  aliis  multis,  de  quibus  notitiffl  tantum- 
modo  atque  cartaj  apud  nos  reraanserunt,  qua;  nobis 
iudicant,  qualiter  eas  ipse  Sanctus  acquisivit,  sed 
indicare  nescivit,  quomodo  cas  amisit.  Primusabbas 
in  eodem  novo  monasterio  fuit  Elias,  qui  multum  iu 
constructione  ejusdem  coenobii  cum  quodam  fratre 
suo  noraine  Othberto  laboravit :  ambo  quippc  erant 
presbyteri,ctideo  merito  donum  abbatije  promeruit, 
sednondiutcnuit. 

42  Exstructionem  novi  hujus  monasterii  refe- 

runt  Sammarthani  tom.  1  Galluv  Christiaruv,  ct 

Mabillonius  tom.  3  Annalium  ad  annum  950,  in 

quo  non  multum  aberrare  possunt ;  nam  juxta 

breve  Chronicon  Salmuriense  apud  Martenium 

tom.  5  Collectionis  amplissima:  col.  1142  :  dcccclvi 

Amalbertus  abbas  efficitur,  Elias  vero  proximus 

Amalberto  decessor  etprimus  abbas,  non  diu  tenuit 

rcgimen,  utimoxvidimus.  Porro  longioris  llisto- 

rise  continuator;isenimju.rh,  editoris  opinionem 

Salmuriensis  abbatuv  fundationem  conscripsit, 

tertium  addit,  quz  operi  isti  prm  ceteris  allabora- 

r'd  :  ltaque,  inquil,  o\  more  omnibus  <vmsuiumatis, 

tres  illi,  qui  labore  suo  ct  industria  fabricam  mona- 

aterii  erexerant,  seoulo  renuntiantea,  animumque 

cum  habitu  mutantcs,  in  reliquuin  vitie  sua3  Deo  fa- 

mularisub  monachaliproposita  decreverunt:  quo- 

rum  vocabula,  quia  superius  silentio  comprcssimus, 

hic  et  nusquam  opportuniufl  proferenda  <vnsrmus: 

Othoertua  de  Furris,  Heliasde  Liniaco,  BaginalduB 

,!,   aeste.  Horum  Eeliamabbatem  praafioiunt,  Uag-i- 

naldumfutura;cong-iv-:itii»nisi)r;qiuMtum,  Absalon 

vero  Patroni  sui  custodem  etfamulum  suo  pro  vclle 

oonstituunt. 

i:i  Eis  I'r,vmiserat  idem  continuator  rclatio-  dwlMaji. 
nemconstruvtimonasterihtranstationissacrir^, 

poris  in  basilicam,prodigii  in  eadem  translatione 
facti,  et  tiberalitatis  Theobatdi  comitis  Blesen 
sis,  modo  tam  parum  diverso  ah  iis,  qum  dedi  ex 
breviori  Jlistoria,  ut  verba  cjus  cxhibere  hic  ne- 
cesse  non  sit;  addit  tamen,  saxum,  cuiaggrava- 
tumprodigiose  corpus  impositum  fuit,  exstitisse 
iUdmsuoadhuctemporemt^^Q^^m^' 
tibue  translationis  diem  notat  vi  Nonaa  Maji,  quo 
etiam,  teste  Mabiltonio  tom.  S  Annalium  pag. 
500,  notatur  in  domestico  monastcrii  Martyro 
togio  his  verbis  :  Oaatro  Salrauro  susceptio  corporis 
sancti  patrisnoatd  Plorentai  preabyteri et confesao- 
ris  lisdem  pene  verbis,  ut  monuerunt  Majores  no- 

stn 


¥ 


420 


AUCT4JK 
J.    P. 


/,1,111      ■'!<■<■ 

bium  bonit 
aut/etur 


<i  monacko- 

ntm  111111« 
ro;   come- 
cralur  butu 
lica. 


Sacrx  reti 


striinPr&termissis diei%  mensis Maji,notatur  m 
Ms,MartyrologioprioratusDaveronensis,Ordinis 
Benedictini  dicecesis  Camotensis.   Annuntiatur 
quoqueSanctusnosterad  eumdem  diem  inFlorario 
Ms.  et  in  editis  ad  Uusuardum  Auctariis,  Lu- 
beco-Coloniensi,  Greveni,  Belini,  Molani,  inMar- 
tyrologiis  Galesinii,  ubi  tamen  perperam  episco- 
pusvocatur,  Germanico,et  Gallicano,  sedubiqae, 
excipe  postremum,  absque  mentione  transtalionis. 
1 1   Ig-itur  iwlificio  novi  monasterii  consuramato, 
verba  sunt  laudati  continuatons,  et  thesauro  re- 
verendi  corporis  intus  debito  cum  honore  reposito, 
venerabilis  comes  Theobaudus  ex  S.  Benedicti  Flo- 
riacensis  monasterio  (vulgo  Eleury  vet  Sainct  Benoit 
surLoirem  Aurelianensi dicecesi) religlosos  fratres 
adduxit,  eisque  memoratum   Heliain,   ut  diximus, 
abbatis  loco  praifecit.  At  de  ornamentis  pretiosis, 
quibusolim  (ilonnensislocusprsefulg^ebatjaprajfato 
comite   Tornacenses    ( Trenorchienses )    monachi 
qua;dam    rcddere  sunt  coacti,  Fcilicet   vas  ccenaB 
Dominicae  (olim  a  Carolo  Magno  dono  acceptum, 
sicut   traditur   in   Rhythmo   supra    num.    20J 
"  thuribulum  cum  peredibus  a  S.  Eligio  fabricatum, 
Missjtle  quoddam,  Psalterium  quoddam,  in  quibus 
sanctus  pater  Plorcntius  fertur  legisse.  De  libris 
autcm,  chartis,  rcliquiis,  vestimentis,  palliis  pauca 
quidem  et  viliora  rrddidcrunt.  Mortuo  Etise  suf- 
fectus  est  anno  956  Amatbertus,  ex  Floriacensi 
abbatia  accitus,  cui  dein  simul  et  Salmuriensi 
abbasprsefuit.  Is  autem  ecclesiam  Salmuriensem} 
rirjns  niaifltiifil,'  iiftfrrr  (sit:  fl/ffum  fjuia  matuti- 
nalis  Missa  in  eo  fiebat)  in  pii  patris  Elorentii 
reverentia  erectum  erat,  muttis  ornamentis  deco- 
ravit,  multisque  scdificiis  auxit,  quse  a  ccntinua- 
tore  fuse  descripta  videri  possunt  laudato  tom,  5 
col.mi. 

45  Propius  ad  jrropositum  nostrum  accedunt 

tradita  ab  eodem  cot.  1098  in  hitnc  modum  :  Inte- 

rca  coruseantibus  s;rpissime  beatissimi  Elorentii 

miraculis,  famaque  exteras  reg*iones  volitantes,  in 

brevi  tempore  plurimi  virorum  illustriura  ibidem  re- 

lig-ionis  habitvim  susceperunt,  qui  cura  innumeris 

Sancti  surTragium  deposcentibus  cumdem  locum, 

ditatum  ornamentis,  mirabilem  reddiderunt.  Non- 

nulli  ju\(;i  utrumqucTcstamentum  filios  suos  ofFe- 

rentes,  Nanetodcvotissimecontulerunt.Tandem  ali- 

quorum   nobilium  ccenobiorum   ritu  basilica  per 

annos  complures  completa  comes  Theobaldus,  as- 

sumpto  Turoniea)  civitatis  antistite  Arduino  et  epi- 

C  scopo  Andeg-avensi,  cum  infinita  multitudine  nobi- 

lium  Kraneorum  ct  afflnium  utriusque  sexus,  una 

cum  domino  abbatfl  Amalberto  xn  Calendas  Junii 

looum  solrmnitrr  ('onsrcrarunt,  corpusque  beati  Plo- 

rentii  snlrmnius  transtulerunt. 

46  Neo  multo  post  venerabilis  abbas  Amalbertus 
tantuni  thesaurum  sub  firmiori  custodia  conservare 
deoernens,  in  vasoulum  aneum,  in  quo  nunc  con- 
olusa  retinentur,  trauspositum  obsrravit.  In  ipsa 
vero  transpositione  declaranda,  cujus  essent  meriti, 
qu83  visebantur  ossa ;  seu  ad  confutandam  prsesum- 
torum  irreverentem  audaoiam,  quid  gestum  sit, 
praasente  abbate  el  monaohissuis,quamvisimperito 
Btylo  referam.  Monaohus  ille,  Absalon  scilioet  no- 
DOine,  qui  supvadicti  sancti  reliquias  a  partibus 
^rerais  a  monasterio  sancti   Philiberti,  Inrnaco 

**^et(monasteriumhocinitioejusdemffistorix 
recte  collocatur  in  Burgundiat  varietas  autem 
una  esi  r  rationibus,  cur  hanc  Historim 
editor  putet  scriptam  fuisse  ab  atio, 
<i<«  Tornacum  seu  Trenorchium  cum  Ti>mone 
ArvernuB  oppido  confuderitj  quo  Norman- 
norum    motu    pridiano  tempore    fuerant    d 


DE  S.  ILOBEXTIO  PKESISYTERO  COXEESSORE 
tata? ,     Deo     sibi     auxilium 


0 


pitnita  divi- 


ferente,  propriam 
retulit  ad  sedem ,  iu  quoddam  scrinium  cor- 
neum  eas  ad  tempus  posuit  conservandas  :  de 
quo  cum  in  illud,  ut  diximus,  in  quo  nunc  con- 
servantur,  jam  dictus  abbas  causa  tutioris  custodia? 
transmutasset,  fabrum  ferrarium,  qui  eas  extra- 
heret,  non  enim  aliter  poterant  aperiri,  venire 
prascepit. 

47  Qui  cum  venisset,  jussus  ab  abbate  ad  mau- 
soleum   (mauseolum  aliquando   etiam  scribitur,  nttu*  n<j«* 
usurpaturque  pro  sancti  alicujus  feretro)  forcipes  m,e  *^w 
in  manibus  habens,  audacter  acsi  ad  incudtm  suam 
accessit,  forcipes  tetendit,  clavummomordit.Etquia 
nullam  Sancto  impendens  reverentiam  hoc  ag*ere 
tentavit,  ultio  divina  confestim  affuit,  quse  fabrum 
impudentem  merito  sute  irreverentiae  manifestasen- 
sus  amissione  multavit.  Qusedam  enim  divina  vis, 
acsi  vehemens  turbo,  a  capsella  Sancti  progrediens, 
illuminvisibiliteriu  fronte  percussit,  moxque  forci- 
pibus  elapsis  e  manibus,  ipse  retro  stupefactus  cor- 
ruit.  Kecepto  tamen  post  paululura  sensu,  resum- 
tisque  viribus  recedere  quam  citius  tentavit,  et  quod 
illuc  ultra  non  recederet  *,  jurando  confirmavit. 
Abbas  vero  non  sine  divino  nutu  boc  fieri  perpen- 
dens,  inde  triduanum  fratribusindixit  jejunium,  et 
ut  unanimi  devotione  Sancti  auxilium  exorareut, 
qualiter  ipse  erga  ejus  sanctissima  membra,  quod 
disposuerat  ag-ere,  ipse  Sanctus  fieri  pateretur,  eos 
ammonuit. 

48  Peracta  autem  supplicatione  et  jejunio,  illuc  pubUcc  t ran 
cum  mag-na  cordis  contritione  accedunt,  vasculum  feruntur 


*  fortc  accc- 

derct 

E 


lepor- 


apenunt,  veneranda  ossa  inde  extrahunt,  et  in  il- 

Iud  metallinum  fusili  opere  compositum,  in  quo 

nunc  continentur,  aspiciente  cuncto  populo  castri 

Salrauri,  recondunt.  Et  ut  cunctis  liquido  pateret, 

nullum  de  membris  Sancti  abesse,  sed  omnia  per 

jam  dictum  monachum  ab  Arverniaa  *  partibus  re- 

lata  fuisse,  excepta  quadam  particula  capitis,  quae 

illic  divina  dispositione  remansit,  ut  et  in  illis  re- 

g-ionibus  nomen    Saucti  dig-no  honore   venerare- 

tur  :  testantur  namque  illius  loci  incoUe,  divinitus 

per  eam    miracula   patrata  se  vidisse;  saepe  di- 

ctus  abbas  cunctis  audientibus  atque  videntibus 

talia  dicebat :  En  brachium  S.  Elorentii,  en  crus, 

en    costa?,    et   ita    per   omnia   membra    dicendo, 

omnique   populo    cuncta   ostendendo,    in    pra^pa- 

rato  a  se  vasculo  collocavit,    ostiolumque   tanta 

industria  conclusit,  quod  a  nemine  postea  potuit 

aperiri. 

49  Hasc  ideo  memoriaB  litterarum  tradere  di- 
g-num  duxi,  qus  a  veracium  fideliumque  testium 
relatione  didici.  Deinde  comes  Theobaldus  di- 
yino  fervore  repletus,  domni  Amalberti  hortatu, 
inter  multiplicia  bona  lecticum,  super  aram  ma- 
tutinalem  situm,  dedit,  et  capsam  B.  Florentii  vas 
ameum  in  se  continentem  superposuit,  cujus  fron- 
tem  et  latera  decentibus  imag-inum  sculj;turis  ope- 
ruit.  Ketro  vero  prominentes  lig-neas  imag-ines  de- 
pixit  ■«,  labulamque  arg-enteam  ante  Dominicum  al- 
tare  coraposuit,  cujus  margo  superior  hos  capiebat 
versus ; 

Quisquis  nescit  honos,  quorum  hac  vencrantur 
in  ara, 

Prospiciat  Petrum  Paulumque  assistere  Christo 

Quam  comes  arg-ento  Theobaldus  comere  jussit, 

Quamque  Amalbertusabbasjubet  efSg-iari. 

5C Mta  continuator  Historix,  qui,  paucis  inter- 

posdis,  refert  mortem  Absalonis  monachi,  quire- 

hfjxuas  Trenorchio  retulerat,  et  mox  Theobaldi 

Blesenstum  romitis  sequentibus  verbis  :  Eodem 

trmpore  speculum  nobilitatis  et  relig-ionis  amator 

iheobaldus    post    multa    benerlcia,    quie    nostrai 

coutulit 


novam  ihe- 
cam. 


Burgundiic 


P 

0>mes  Dle- 

sf}isis  errja 

Sanclum 

muni/icus. 


'  I.  depinxil 


fmjus  ctitnn 
mariens  fa- 

'    'i  |  m    CX- 

pertus  dici- 
tur. 


contulit  ecclesia?,  viam  universje  carnis  ingTessus 
est,  cujus  animain  qualiter  a  malignis  spiritibus 
"beatus  pater  Florentius  liberaverit  versibus  ta- 
libus  placuitsubscribere.  Versus  isti  in  tres partes 
divisi  sant,  quarum  prima  aliquot  Theobaldi 
gesta  perstringit,  altera  historiam  animiv  ejus 
post  mortem  a  dxmonibus  occupaLv  et  per  appa- 
rentem  S.  Florentium  UberatcV,  quam  histo?nam 
constare  ait  poeta  ex  relatione  Harmateni  abbatis 
tunc  Ficiaci  monasterii,  qui  triduo  post  Theobaldi 
obitum  eam  didicerat  ex  quodam  eremita  :  tertia 
denique  ac  major  pars  est  prolixa  oratio  ad 
Sanctum.  Sed,  uti  observavit  editor,  abbas  Har- 
matenus  non  legitur  in  Clwonico  Figiacensi  apud 
Baluzium,  neque  in  serie  abbatum  ejusdem  mo- 
nasterii  in  Gallia  Christiana.  Prxterea  totum 
poetna  tanti  momenti  non  apparet,  ut  locum  hic 
eidare  necesse  sit ;  videat  curiosus  lector  cit.  tom. 
5  Collectionis  ampliss.  col.  1100  et  seqq.  Porro 
qutv  post  erectionem  Salmuriensis  ccenobii  huc 
usque  gesta  retulimus,  contigere  intra  annos  950 
et  986,  quo  vel  pr3ecedenti  obiisse  traditur  ipse 
Amalbertus  abbas  Salmuriensis  simul  et  Floria- 
censis.  Suffectus  illi  Robertus  in  Salmuriensi, 
cujus  acsuccessorum  gestaprcvcipua,ac  privilegia 
et  dona  monasterio  et  ecclesise  S.  Florentii  con- 
cessa  pergit  describere  continuator  noster  :  sed  et 
hcvc  apud  ipsum  videri  possunt. 


V.  Glonnensis  coenobii  restaura- 
tio ;  destructio  Salmuriensis  ; 
primordia  hodierni  prope  Sal- 
murum,  et    facta  hic  translatio 


DIE  VIGESTMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  421 

gestans  Crucem  purpuream,  videntibus  vicints, 
per  aera  advolarit,  et  supra  pinnaculum  monaste- 
rii  rranuerit.  Quintum  adjicit  prodigium  idem 
auctor,  quod,  quia  ad  seculum  nonum  spectabat, 
superius  dedi  num.  34.  Redeo  ad  Salmuriense 
monasterium. 

53  Pergit  ScVpe  memoratus  Historix  continua- 
tor,  ut  dicebam  supra  sub  finem  pr.vcedentis  § , 
enarrare  gesta  successorum  Amalberti  abbatis, 
sed,  si  privilegia  et  dona,  quibus  ditatum  fuit 
monasterium,  excipias  et.omamenta,  quibus 
decorata  fuit  ecclesia,  unde  saltem  colligimus, 
insignem  fidelium  erga  loci  Patronum  veneratio- 
nem,nihil  hic peculiariter  memorandumproducit 


tlXTOtt 
I.P. 


Fulco  eomes 
Andegaventit 


reliq 


uiarum 


Restauratur 

Glonitense 

cmnobium, 


c 


ibidemque, 
ut  fertur, 
miracutis 
daret   San 
etus. 


dificato  novo  monasterio  et  accrescente 
'ccenobitarum  numero.de  instaurando  etiam 
veteri  seu  Glonnensi  cogitatum  est ;  missus  illuc 
Guallo,  monachus  nobilitate  et  religione  insignis, 
locum  ' occupavit,  et  adscitis  sibi  sociis  utcumque 
restauravit,  uti  pluribus  narrat  continuator 
Historuv,  addens  col.  1094  :  Ex  tunc  temporis 
miracula,  Deo  auctore,  locum  coepere,  multis 
attestantibus,  frequentare,  quorum  plurima  con- 
tinentur  descripta,  et  nonnulla  prfetermissa  sunt 
scribenda,  et  dum  illic  crevit  congregatio,  fide  et 
moribusadoronata,creveruntet  patrocinia  etSancti 
prodig-ia,  quia  absens  corpore  Iicet,  tamen  virtuti- 
bus  prresens  aderat.Hunc  enim  locum  ipse  elegerat, 
in  quo  beneficia  et  divina  mysteria  fierent,  ex 
quibus  scribere  peroptaremus  plurima ,  si  nobis 
omnimoda  non  deesset  scientia.  Attamcn  confisi 
Dei  adjutorio,  utcumque  referemus  quatuor,  quae 
multi  procul  dubio  post  Guallonis  discessum  loco 
viderunt  in  illo.  Horum  duo,  abbate  Girardo,  visa 
fuerunt,  reliqua  duo  Frederico  evenerunt. 

52  Operse  pretium  non  judicavi  quatuor  ista 
prodigia  transcribere,  quandoquidem  in  nidlo  fiat 
expressa mentio  S.  Florentii.  Primum  ineo  consi- 
stit,  quod  rnonacho  auditus  fuerit  cantus  civlestis ; 
secundum,  quod  aliis  visa  sit  processio  candida- 
torumvivorum,more  angelorum  ecclesiam  intran- 
tium  et  post  genuflexionem  ac  venerationem 
exhibitam  ad  altare  S.  Stephani  protomartyris 
cum  dulcisono  cantu  abeuntium ;  tertium,  quod 
noctu  tum  ab  aliis  tum  ab  abbate  Frederico  con- 
specta  sit  lux  admirabilis  in  monasterio.Quartum 
denique,  quod  sub  vesperam  vir  senex,  veneranda 
decorus  specie,  candida  indutus  veste,  manuque 


usque  ad  annum  1025 ,  quo  abbatiam  denuo 
adversus  casus  excepit,  et  monachi  cum  reliquiis 
Sanvti  inde  rrcrsscriiitl.  Ifisrr  raitsa,,i  <h'dit  bel- 
lum  inter  Fulconem  comitem  Andegavensem  et 
Odonem,  cognomento  Campanensem,  Theobaldi 
aliquoties  laudati  nepotem  ac  hwredem,  qui  tunc 
Salmuriensis  castri,  a  majoribus  suis  exstructi, 
custodiam  commiserat  Gelduino  bellalori  stre- 
nuo  :  cetera  accipe  ex  continuatore  col.  1115: 
Eodem  tempore  praierat  Salmuriensi  dominio 
Gckluinus  vir  nobilissimus,  natura  ferus,  armis 
streuuus ,  forma  decorus ,  longo  baronum  et 
equitum  agmine  constipatus,  hostes  finitiraos 
armis  penetrans,  longinquos  sola  fama  deterrens. 
Quotiens  Fulco  Andcgavorum  comes  per  illius 
viciniam  transibat,  metu  conterritus  aiebat :  »  Fu- 
»  giamus  Salmuricnse  da?monium,nam  semper  eum 
"  mihi  videor  ante  meum  videre  conspeetum.  » 
Denique  illius  virtute  oppressus,  tandem  Salmuro 
copiosum  exercitum  admovit. 

51  Tuuc  Gelduinus  nuntium  ad  Fuloonem  di- 
ripil,  ut  trevas  faceret.  Fulco  vero  ut  dolosus  et 
cupidus,  hoc  verbum  fraudulenter  interpretans, 
sistijubetexercitum,  ct  in  locum,  Clementiniacum 
prius  dictum,  castrum  exstruxit,  quod  Trevas 
nuncupavit  ad  Salnuiriensium  reprimendam  po- 
tentiam.  Nam  a  priscis  Francis  regum  temporibus, 
Andegavam  atque  Ncustriam  regionem  libere 
tenentium  a  castro  Salmuro  politissimam  domi- 
nationem,  vulp-ariter  vicariam  diotam,  terminabat 
Geg'ina  vicus.  Tunc  tcmporis  in  Montis-Buelli  * 
vertice,  versus  urbem  Turonicam  Fulco  castrum 
firmissimum  fecit,  quod  Odo  comes  cum  exercitu 
magno  obsidens,  Fulco  vcro  ex  adverso  repellere 
nitens,  viribus  utrimque  colleotis ,  publicam 
condixerunt  pugrnam,  ad  quara  Gelduinus  cum 
Salmurensibus,Cainonenses  qupque  <'t.  [nsulanioum 
Francis  evocati  conveniunt. 

55  Cumque  Fulco  jam  villam  Brenoldem  atti- 
g-isset,  obvium  quemdam  habuit,  qui  Francos 
multipliciores  et  multo  numerosiores  nuntiavit. 
Tunc  Fulco  Salraurum  vacuum  esse  et  solum 
recog-itans,  retro  grcssum  ^lirig-it,  Lig-erique  ac 
Vigenna  transvadatis,  cum  gravi  exercitu  inspe- 
rate  castellum  obsidens,  vi  accepit,  ct  a  castro, 
ruinam  incendii  funditus  pcrpessuro,  reverendam 
patris  Florentii  fjlebam  cxtraxit.  Abbas  autem 
Frcdcricus  et  monaciii,  ^iavem  considerantes  rvr- 
citum,  gravius  metuentes  flammarum  incendium, 
assumto  corpore  sancti  Fatroni  et  Sancinniin  reli- 
quiis,  exierunt,  sicut  Loth  de  Sodomis,  vel  sicut 
Abraliam  de  Ur  Caldajorum,  anno  mxxv.  Castro 
quidem  eos  egredi  passus  est  Fxdco,  sed  longius 
dj)irr  »i<ht  pc-Httst!  sltittnt.Artntt)  tjuipj&statuerat 
sacras  reliquias  A  ndegavum  transvehere ,  et 
Sancto  ecclesiam  honoratiorem  exstruere ,  ut 
clare  inteltigimus  ex  verbis,  quie  paucis  interpo- 
sitis  subduntur, 

56  Interira,  inquit  idem  continuator,  lx  fuis- 

se 


licllum  (jcrcnt 
adversus 
Odonvm  Gim- 

paiunwm,  ■ 


*  al.  Budclli 


Salmurum 
intercipU; 


m 


AVCTOnE 
J.  P. 

reliquta* 
SanctiAndr. 
gavum  dt- 
veherc  medi 
tans. 


W 


DK  S.  FLORENTIO  PBESBYTERO  CONFESSORE 
tumultu   eodem  e  squalori-     AuctorHistorisebreviorisdeeversionemonasterii 


ttiiintfli:, 

proltibetur  ; 
monachi, 


*  i.  t.  liiiuii- 
lum 


inccwo  Sal 
nturftiuico- 

«tro,  fiami 

proml  fnde 
attud 


se  dicuntur,  qui 

bus  egressi,  ignem  oppido  admoverunt,  comite 
««>ius  clamante  :  S.  Florenti,  sine  te  concreman, 
meliorera  enim  Andegavis  tibi  habitationem  ex- 
truam  Cum  cujus  gleba  cum  adjudicasset  repetere 
•Yndegavum,  suifl  Sanctum  ferre  non  valentibus, 
a  monacbis  delatus,  quamdam  in  pronm  proti- 
nus  insilivit,  et  sic  utcumque  a  Trevis  per  jus 
Sancti,  ultra  eam  non  delaturus  pervenit.  ]Vam 
mirum  in  modum  sui  cum  transnavigare  nauclen 
terram  Sancti  satagerent,  videbatur  eis,  ut  quo 
altius  latebat  unda  fluminis,  illic  a  sabulo  detme- 
retur  ratis,  eo  transcendente  portum.  Tunc  cun- 
ctis  viribus  adnisi,  nullatenus  digredi  de  finibus 
valuerunt  Sancti.  Sed  simul  ac  dux  cum  reliquhs 
nulla  conditione  posse  progredi,  nec  Sanctum  a 
suo  velle  separari  monasterio  agnovit,  impium  et 
rnsticum  illum  vocans,  nulluraque  bonum  sibi 
velle  fieri,  spreta  voti  sui  Andegavis  honoris 
cumulatione,  continuo  eas  deseruit,  et  absque 
haud  admiratione  recessit.  Abbati  vero  ac  mo- 
nachis  repetere  stationem  suam  in  Salmuro,  ut 
priufl,  dixit  :  sed  illis  multas  ob  angustias  reni- 
tentibus,  annuit  orationi,  et  ad  prjevidendum  mo- 
nasterio  locum  aptum,  denotato  tempore,  una 
cum  conjuge  sc  asscrit  advenire. 

57  Tunc  monachi  illum  Beatum  suscipientes, 
gaudio  cum  ineffabili  reduxerunt,  sanciente  co- 
mite  nihil  agi  ulterius  violentise.  Fratres  igitur 
proni  oratione  emissa,  contra  impetum  fluvii 
levius  sunt  retrogressi,  quam  antea  naucleri,  illos 
copia  rcmigii  impellente,  fuerant  derivati.  Deinde 
ad  ecclesiam  S.  Ililarii  ad  locum,  cui  Cryptas 
nomen  est  impositum,  pervenerunt :  ubi,  deposito 
oncre,  tam  metu  quam  itinere  admodum  fatigati, 
resederunt.  Tunc  conventu  navig-io  Glonnam 
directo  Fredericus  abbas  et  Lethardus  prior  cum 
septeno  simul  fratrum  numero  tamdiu  manere 
definierunt,  facientes  pro  posse  opus  divinum , 
doneo  praedicto  oneri  electo  in  loco  inchoassent 
receptaculum  :  omnem  enim  terram  finitimam  in 
SaHOti  jure  possidebant.  Quihus  locum  perquiren- 
tibus,  ncc  mora  praaeleotus  a  Domino  locus  est 
inventus,  qui  olim  Bonali-vadum  est  dictus,  secus 
Thomi  fluviura  ad  campura  spinosum  ;  ubi  anno 
mxxvi  mense  Augusto  illud  magnificurn,  Deo 
auotore,  novum  omperunt  monasterium,  cujus 
fabrica:  externus  quotidie  per  diversa  operariorum 
numerua  inaistefoat :  cumque  per  diem  omnes  solli- 
cite  numerarcntur,  unus  semper  invcniebatur  in 
opere,  qui  nusquam  apparebatin  retributione.  Huic 
Btruoturffl  sanctitate  ac  pietate  prcecipua  Ilildegar- 
dis  oomitissa  prfflstantissimum  contulit  adjumen- 
tum.  Suum  insuper  carnetum  *  retro  B.  Marise 
eryplara,  favoros  scu  adulatores  vitando,  aedifica- 
verat  :  quffl  cura  diro  mariti  premcretur  jug*o , 
sapientiBSimus  aotfbufi  illius  mitigabatferocitatem. 
Jlactenus  conthiuator,  cujus  phrasis  hinc  inde 
obscurior,  sed  verisimiliter  a  transcribentibus 
corrupta  estt 

58  tittdem  compendiose  referuntur  in  Chronico 
S.  Maxentii ,  qitod  Malleacense  vulgo  dicitur , 
apud  Labbeum  tom.  2  Bibliothecw  Mss.  pag.  206. 
Anno  mxxv.  Captum  cst  Salraurum  eastrum  a  Ful- 
OOne,  ct  tJolduinus  fugatus  est.  Tuuc  Fredericus 
abha  quarto  anno  ordiuationis  suffi  et  fratres,  qui 
cum  co  erant,  rapuerunt  dc  mediis  ignibus  libros 
et  quffidnm  ornamenta  eoclesiastica,  et  aooipientes 
oorpuasanoti  Florentii  et  reliquias  ceterorum  scri- 
ptasperguntadeoolesiam  S.  llilarii,  ibiqne  pcrali- 
quot  annos  in  parvis  tuguriis  more  hospitum  degeu- 
tea,  eoolesiam  istam  novam  eedifioare  caaperunt. 


D 


veteris  S.  Florentii ,  cwjus  textus  hic  mutilus 
est,  etiam  hanc  Salmuriensis  coenobii  eversionem 
paucis  memorat  .-  sed  factam  eam  esse  innuit, 
Frederico  abbate  non  multum  invito,  utpote  qui 
judicabat}  habitationem  in  tali  castro  non  esse 
congruam  disciplinse  monasticse.  Accipe  et  ipsius 
verba  :  Ab  initio  suffi  ordinationis  usque  ad  tempus 
incensionis  atque  captionis  salvum....  *  est  a  Ful- 
cone  Andegavorum  comite ,  maju....   *  Ordinem 

monasticum  invenit  tepidum    (Fredericus) * 

et  pene  jam  lapsum,  quem  et  prsedicando  et  ope- 
rando  fecit  fervidum  et  erexit,  atque  commutavit 
in  meliorcm  statum.  Habitatio  eastelli  ei  erat 
valde  onerosa,  et  animabus  fratrum  periculosa 
atque  damnosa  ;  sed  liberati  sunt  in  ordinatione 
divina.  Nam  cum  se  ab  exercitu  circumdatos,  et 
a  fiammis  cernerent  undique  septos,  assumpto 
corpore  sui  Patroni  etreliquiisSanctorum,  exierunt 
sicut  Loth  de  Sodomis,  vel  sicut  Abraham  de  igne 
Chaldffiorum,  et  venerunt  ad  ecclesiam  S.  Hilarii, 
ibique  manserunt,  facientes  pro  posse  opus  divi- 
num,  et  non  post  multum  tempus  inchoatum  est 
novum  monasterium.  Quse  hic  mendosa  erant, 
correxi  in  margine  ex  longiori  Historia,  ubi 
eadem  leguntur  col.  1113. 

59  Hsec  fuit  postrema  ccenobitarum  transmi- 
gratio;  dictoenim  in  loco,  haud  procul  Salmuro 
oppido  deinceps  perstiterunt,  atque  usque  nuno 
commorantur  eorumposteri  in  celeberrima  abba- 
tia.  Huc  autem  sexto  anno  post  inchoatum  cceno- 
bium  transtulere  sacras  Patroni  suiexuvias,sicut 
testatur  ssepe  memoratus  Historise  longioris  con- 
tinuator  coL  1117.  Anno  igitur  mxxx  vi  Nonas 
Maji,  onus  memoratum  feliciter  transtulerunt  in 
novum  monasterium,  adhuc  imperfectum  in  dextro 
membro ,  super  altare  S.  Johannis  Baptistce ,  ubi 
congregata  est  immensa  multitudo  non  solum  afB- 
nium,  sed  etiam  longe  positorum.  Afifuit  quoque 
Tutides  Gaufridus  Fulconis  filius  cum  suo  patre 
ac  matre  et  universis  Andegavorum  primoribus. 
ldem  scriptor,  nonnullis  interpositis,  relationem 
suam  resumit  in  hunc  modum  coL  1124  :  Postquam 
illud  magnificum  operis  aedificium,  Deo  juvante, 
est  perfectum ,  convocavit  abbas  Predericus  qua- 
tuor  episcopos  ad  dedicationem  :  Arnulfum  Turo- 
nensem ,  Hubertum  Andegavensem,  Isembertum 
Pictavensem,  Galterium  Nannetensem  :  affuit  et 
Gaufredus  Andegavensium  comes  cum  honorabili 
matre  sua  Hildegarde  et  conjuge  sua  nomiue 
Agne,  et  cum  eo  multi  viri  nobiles,  nec  non  po- 
pulus  utriusque  sexus  infinitffimultitudinis,  abbates 
et  monachi  et  clerici,  quorum  non  est  numerus. 

60  Tum  dedicata  est  ecclesia  in  honore  sanctse 
Trinitatis,  et  honore  sanctas  Mariae  semper  Vir- 
ginis,  et  in  memoria  BB.  apostolorum  Petri  et 
Pauli,  et  S.  Plorentii  confessoris.  Anuo  Domini  * 
Incamationis  mxli  facta  fuit  ista  dedicatio.  Ea- 
dem  iisdem  pene  verbis  tradit  auctor  brevioris 
Historise,  chronista  vero  S.  Maxentii  laudatus 
num.  58 etiam  diem  adjicit  inquiens :  Et  dedicatum 
estabeisIdibusOctobris.i/Ys  addunt  Sammarthani 
tom.  -i  Gallise  Christianse  pag.  393  :  Qusedies  ex 
eo  tempore  fuit  ibidem  celeberrima,  non  tameu 
monasterium  in  castro  Salmurensi,  in  quo  habi- 
taverant,  penitus  dimiserunt  sed  aliquantulum 
reffidificantes,  ab  Huberto  Andegavorum  episcopo 
fecerunt  reconciliari,  et  a  quibusdam  ex  seipsis 
inhabitari.  Elapsis  autem  annis  circiier  viginti 
dedicatum  quoque  est  Glonnense  seu  B.  Plo- 
rentii  vetus  monasterium}  anno  scilicet  millesimo 
sexagesimoprimo...  xviii  Kalendas  Julii  a  domno 

Eusebio 


*  '■  Salmuii, 
quas  faclas 

*  l.  mansii 
in  Salrnuro 

*  adde  et  de- 
piavatum 


E 


canobium 
erigunt,  »j 
cnjus  basiticit 


solemniter 

dcdicata  de- 

ponuntur  re- 

liquix 

*  a/.  Domi- 

nicfc 


DIE  VIGESIMA  SECHNDA  SEPTEMBMS, 


m 


A  Eusebio  Andeg-avorum  episcopo  in  honore  S.  Sal- 
vatoris  et  S.  Florentii  confessoris,  sicut  expresse 
notant  auctor  brevioris  Historuv  et  continuator 
longioris. 
ocdenuono       q\  Seculo  sequenti  in  novi  monasterii  basilica 
vxthtcxm-  pr0pe  Salmurum  facta  est  denuo  translatio  reli- 
pomn  quiarum  Sancti  nostri,  eaque,  quantum  ex  nu- 

mero  antistitum,  qui  interfuere,  colligere  est,  so- 
lemnissima.  Littcris  eam  commisit  secundus  lli- 
storise  longioris  continuator,  Michael  nempe,  qui 
ibidem  abbas  electus  est  sub  annum  1202,  acproin- 
de  rebus  gestis  proximus  fuit.  Sic  autem  habet 
col.  1132  :  Hujus  patris  [Philippi  abbatis)  tempore 
translatum  estcorpusB.  Floreutii  in  capsam  novam, 
studiosius  pra?paratam,  inquanunc  Sanctus  vene- 
ratione  debita  requiescit  :  ad  cujus  translationem 
ex  prfficepto  felicis  memorise  Papae  Adriani  (IV) 
accesserunt  Joscius  archiepiscopusTuronensis,  Mat- 
threus  Andegavensis,  Stephanus  Redonensis,  "Wil- 
lelmus  Cenomanensis,  Laurentius  Pictavensis,  Ber- 
nardus  Nannetensis,  qui  omnes  summo  honore  et 
reverentia  ossa  venerabilis  confessoris  Elorentii 
venerantissime  transferentes  anno  ab  Incarnatione 
Domini  mclix  vi  Nonas  Maji,  universis  fidelibus, 
3  ad  eumdem  terminum  pia  devotione  beatissimi 
Florentii  suffragia  postulantibus,  remissionem  et 
indulg-entiam  peccatorum  annis  singulis  conce.^  - 
runt  HcVc  translationis  relatio,  si  auctorem  spe- 
ctes,  omnium,  quas  dedi  hactenus,  videbitur  testa- 
tissima;  verum  si  is  translatum  hic  velitvel  cor- 
pus  integrum  vel  majorem  ejus  part^m,  omnium 
quoque  perceptu  difficiilima,  quemadmodum  do- 
cebit  sequens  §. 

§  VI.  Translatio  reliquiarum  Sal- 
muro  Royam,  et  Roya  iterum 
Salmurum. 

Royx  m  Pi-   \Tarias  Glonnensis  ac  Salmuriensis  monasterii 

mrdia  V  vicissitudines  usque  ad  secidum  xn  py^osecu- 

tus  sum,  ut,  quo  et  quoties  translatse  fuerint  reli- 

qui&S.  Florentii,  edisceremipseetlectoribuspro- 

ponerem;  verum  eodem  seculo  xn  occurrit  diffi- 

cultas  gravissima.  Etenim  septennio  circiter  an- 

te,  quam  in  Salmuriensi  coenobio  corpus  Sancti ex 

una  capsa  in  alteramsolemnitertranslatum  fuisse 

Q  testatur  citatus  num.  61  Michael,  Satmuriensis 

Historicc  continuator  synchronus,jam  idem  cor- 

pus  simili  modo  translatum  fuisse  scribitur  in 

ecclesia  coltegiata  Royensis  oppidi  in  Picardia, 

quod  Sanctum  nostrum  tamquam prsecipuum  pa- 

tronum  suum  coluit  pluribus  abhinc  secidis.  Hu- 

jus  translationis  instrumentum  ex  Ms.  Royensi 

missum  fuit  ad  Majores  nostros  anno  1650,  sed  et 

ante,puta  1637,  typis  vulgatum  fuerata  P.  Anto- 

nio  de  la  Vacqaerie  pag.  222  VitcV  S.  Florcntii  edi- 

tee  Parisiis,  qui  id  accepisse  se  ait  a  R.  P.  du  Bois, 

Priore  monasterii  Salmuriensis,  depromptum  eco 

archivo  ejusdem  monasterii,  descriptumque  ex 

autographo,  invento  in  ipsa  tipsanotheca,  quando 

h&canno  1480  Roya  fuit  transportata  addiclum 

monasterium,  sicut pluribus  exponam  inferius. 

tecub  12 no-      63  Tnstrumentum autem sic habet:~N otum  sitom- 

va  in  iheca  nibus  praesentibus  ac  futuris,  quod  sacrum  corpus 

deporwntur    ^eati  piorentii  confessoris  translatum  fuit  de  veteri 

vase  et  in  prsesenti  vase  repositum  per  sacras  manus 

Theodorici  Ambianensis,  et  per  sacras  manus  Bal- 

dovini  episcopi  Noviomensis  quarto  Kalendas  Octo- 

bris.  Actum  prajsente  et  testimonio  cleri   et  po- 

puli  Royensis  anno  ab  Incarnatione  Domini  mil- 

Septembris  Tomus  VI. 


lOCTMf 

J.  P 


lesimo  centesimo  quinquagesimo  sccundo,  seden- 
te  Komae  Eugenio  tertio,  Remis  Samsone  archie- 
piscopo,  regnante  Ludovico  fseptimoj  reg*e  Fran- 
corum,  et  filio  Ludovici  (sextij  regis,  RadulphoVe- 
romanduorum  comite,  pnesentibus  Guarino  prae- 
posito  Ambianensi,  llilgoto  decano  Royre.  Itatum 
in  Ms.  tum  in  impresso;  sed  in  hoc  adduntur 
sequentia :  Ego  magister  Robertus,  ejusdem  loci 
canonicus  et  custos  S.  Quintini,  scripsi;  sigiilum 
beati  Georgii  martyris,  signum  Ilugonis  clerici; 
signum  1  [u^onis  r;incrlhirii  Xoviomensis, 

64  Idem  Antonius  de  la  Vacquerie  pag.  225  ex  Satmuro  a- 
eodem  archivo  Salmuriensi  Latinam  inscriptio-  luc  ■ran«fa'* 
nem  exhibet,  qux  anno  1480  legebatur  in  memo- 
rata  tipsanotheca,  qiuvqne  indicdbat,  unde,  quo 
modo  ac  tempore  sacrum  corpus  ad  se  delatum 
fuisse  crediderint  Royenses.  Ita  habet ;  In  pede 
dictae  capsa;  ex  utraque  parte  scribuntur,  quae  se- 
quuntur  litteris  azureis :  »  Temporibus  gloriosissi- 
>  mi  principis  Ilenrici  regis  Francorum,  comes 
»  Veromanduensis  Francorum  regis  tilius  llugo 
»  corpus  sancti  Florentii  prope  Salmurum  et  juxta 
»  alveum  Ligeris,  tuno  omnigenis  fulg-ens  mira- 
»  culis  vi  armorum  ad  ecclesiam  sancti  Georgii 
»  Royensis  transtulit  anno  Domini  millesimo  tri-  E 
•>  g-esimo  quinto  die  Maii  vicesima  quinta.  »  Per 
Hugonem  designare  hic  votuit  auctor  inscriplio- 
nis,  Hugonem  Magnum,  filium  Henriciprimire- 
gis  Francorum,  qui  Viromanduensem  comitatum 
obtinuit per  conjugem  suam  Adelam,  Jlc/iberti 
comitis  fiiiam;  at  notw  chronologicx  non  vatent. 
Henricus  pri^nus  Francorum  rex  tres  fitios  ha- 
buit,  Pliilippum,  Ilugonem  et  Robertum ,  quorum 
natu  major  et  heres  Philippus,  septenuis  erat 
dumtaxat,  durn  pater  obiit  anno  1060  .*  proinde- 
que  dicta  translatio  pcr  llugonem  fieri  nequivit 
temporibus  Henrici  I,  nedum  anno  1035,  quo  na- 
tus  necdum  erat. 

65  Atterum  instrumentum,  Oatlice  exaratum  SancdreU- 
producit  Vacquerius  pag .  212,  in  quo  coram  duo-  i"'*' 
bus  notariis  regiis  anno  1192  testatus  est  magister 
Jacob  canonicus  Carnotensis,  quodcum  anno  14-75 
RoycVesset  in  comitatu  Ludovici XI  Galtiarum  re- 
gis,ibidemviderit,  eteidemregi  idexigentiosten- 
derit  antiquum  codicem,  cui  inscripta  erat  trans- 
latio  retiquiarumex  Salmuriensi  ccenobio  Royam, 
facta  vi  armorum  per  comitem  Viromanduensem; 
sednec  nomen  comitis  exprimitur,  nec  signatur, 
annus.  Quidquid sit, abbas et  monachi Salmurien-  F 
ses  tum  verbis  tum  factis  sufficienter  agnoverunt 
seculo  15,  veras  S.  Florentii  patroni  sui  retiquias 
a  muttis  seculis  servatas  et  honoratas  fuisse  in 
Royensi  ecctesia,  quamquam  id  diu  ignoraverint, 
putarintque,  eas  omnes semper  mansisse penes se. 
Patebunt  iisecperdecursum.Nunc  di/ftcuUatemex 
translatione,  facta  Royxanno  1152,  etejusdemfa- 
cta  in  Saimuriensi  ccenobio  anno  1159,  proposi- 
tam  conemur  evolvere,  sattem  per  conjecturas. 

QQ  Statuamus  igitur,  verum esse,  quod Sancti  nonomne» 
reliquiie  sub  secidi  xi  finem  vetcerte  ante  medium  ^1"™  ^.' 
sequentis  e  Salmuriensi  ecctesia  desumpta: ,  et  ^ 
Royam  transportaUc  fuerint,non  inde  necessario 
sequitur,  nutias  omninofuissc  ibidem  relictas;  vel 
si  abtatcv  fuerint  omnes,  nihil  prohibet  credere 
partes  aliquot  deindefuisse  restitutas  deprecanti- 
bus  monachis,  interccdentibus  episcopis  et  magna- 
tibus  Andegavensibus,  imojubentc  Pontifice  Ro- 
mano  Adriano  IV,  excujusprcvcepto  dicunturepi- 
scopi  venisse  Satmurum  ad  transtationem  magno 
apparatu  factam  anno  1159,  septennio  postquam 
vet  totum  corpus  vetpartem  ejus  majorem  eleva- 
rant  etin  novam  capsam  transtuterant  Royenses, 

58       Sedt 


!->i 


*ccronr. 
J.P. 


■  ■ 
murum  re- 
/Jj  iinfm 


/M  m?w«,  in  utroque  instrumento  ad  eum  mo- 
dum  describUur  I,  anslat io,acsi  utrobique  fmsset 
aorpusintegrum  Respondeofmxaliudfrequentms 
esse,  quampartem  corporis  vocari  corpus.  At  cur 
nuUa  de  tran  slatis  Sancti  reliquiis  Royam  super- 
fuit  apud  Salmurienses notitiaasque  ad  seculum 
/,,.  Utteris  quippe  anni  1496,  quas  integras  da- 
ihl  inferius,  idfassisuntabbasetmonachiinhunfi 
modum  :  Ignorantibus  nobis  bascomnia,  quinimmo 
oredi  ntibua  eive  autumantibus,  reliquias  easdem  in 
quadam  capsa  metallina  clausae  el  repositas  ab  olim 
esse  1  ctas  siquidem  in  antiqua  et  insigni 
;  bomni  aevo  apud  nosest.  Pu- 
tem  ego,  id  de  industria  factum  esse  amonaehis 
seculii  ii.  qui,  ne  populi studium  acdevotio  erga 
Sanctum  defervesceret,  residuas  vel  a  Royensi- 
QUi  ,..  ututm  corporis partes,  ita transtulere in 
novam  capsam,  acsiintegrum  vel  fere  corpus  in- 
tegr  ■  ,    Uam  tum  po  i  t  ■  quse  opiniopau- 

/„'/,,..,  na  invaluerit,  ut  vel  apud  ipsos  monachos 
POrr  .        ]  ,.,  u  memoria  detranslatis 

\m  reliqu 
67   Reliquias  hasce  maxima  cum  veneratione 

es  us- 
B  ;  uentiiisad  tempus 

isio  fuit  bellm     idtem\ 
flagran   inter  Li  ■  Xlregem,  et  Can 

i:  ii   cu  n  enim  Ludovicus  Ro\ 

'   ■'  '■  "! 
i  ■      ■        ■       :       ■ 

atas  fuisse  olimper 

"  !  luriensi  abba- 

ctus  est,  et  a 

Uatem 

■     ■ 

i  ■■  n 

s   S 

.  '     ,  \gister 

.  .     ■ 
■ 
i  stru- 

1 

s  Bituri- 

r. 

i  •  ■         a  R 

.    !    . 
ssusest 
gistroPhili  ellanore- 

lueah  Uis.  At  vero  illuc 

'■  i 

laboppi- 
■    fue- 
:    Imu- 
■     ■  ■."..'... 

atus  testis,  •  mo- 

"  '        . 

uan- 

i   U  ■  .■.-.,._      .',....  Uiu 

P  Sa 

ablati  ■   ■  ■  ,  funt 

■    ■  .  instigantibus  ■    i$t  <■/ 

latimeorumquondam  abbate'JoanneduBel- 
layt  qui  tn  ;HS; 

1  ■         .      ■ .    ,  ...... 

moranda;  sed  referre  hic  talia  nihii  opus  estt  si- 

■   ■  vim  ilh%- 

thesaurum  absconditum  dete- 

■<t. 

^  |f  $a    mriensesan- 

Jl"  ' m*  '  riptione  capsee  et  re- 


DE  S.  FLORENTIO  PRESBYTERO  CONEESSORE 

liquiarwmlitterisannotarunt ,  quaruminitium  ex. 
hibet  Vacquerius  pag.  218,  ut  sequitur :  In  no- 
mine  Domini,  Amen.  Sequiturmodus  et  ordo  trans- 
Iationis  corporis  beatissimi  Florentii  confessoris, 
quffi  in  ecclesia  monasterii  ejusdem  beatissimi 
Florentii  prope  Salmurum  celebrata  fuit,  et  com- 
pleta  anno  ejusdem  Domini  miliesimo  quadrin- 
g-entesimo  octuagesimo,  die  vicesiina  quinta  men- 
sis  Junii  ex  prtecepto  et  voluntate  g-loriosissimi 
principis  Ludovici  Erancorum  reg'is  etc.  Hic  sistit 
editor,  non  indicans,  an  multa,  an  pauca  prge- 
termittat,acdeindeistasubdit :  Qusequidemeapsa 
dc  Roya  erat  lig-nea,  sed  arg-ento  desuper  cooperta 
per  totam  cum  laminis  a?reis,  hisque  imaginibus 
et  circumquaque  et  desuper  decorata;  videlicet 
in  fronte*  imag-inem  Domini  nostri  in  throno  se- 
dentis,  librumque  tenentis  :  superscriptio  ejus  .- 
Ego  sum  Alpha  et  Omeg^a  :  ex  utraque  parte  ima- 
g-ines  sex  Apostolorum  in  sedibus  et  capellis  suis 
cum  subscriptione  nominum  eorum,  et  in  fine  * 
iniap-o  S.  Florentii  cum  ejus  subscriptione.  In  tecto 
ejusdem  erant  scripti  versus  sequentes  cum  histo- 
riisad  eos  pertinentibus. 

Hicad  Martinum  Florentius  ire  jubetur, 
Flumen  transire  et  sine  remige  non  reveretur. 
Hic  homo  vesanis  *  a  multis  vix  cohibetur. 
Cum  prece  Vir  sanctus,  depulsa  peste,  mede- 
tnr. 

ctus,  sigfnis  his  clarus  habetur  : 
Hoc   mulier   natum    recipit ,    lumenque    mere- 

tur ; 
Attonitnm  plebem  serpentis  ab  ore  tuetur, 
Quem  tumulus  praesens  coslo  florere  fatetur. 
7')  Etut  mina 

(',/■  Yihi  et  miracutis  Comm  t  ndis. 

Indicatautem  fiic  denuo  editor,  omissas  a  seesse 

•  it  ;In 
prasdic  capsa,  quae  allata  fuit  de  lioya, 

reperta  fuerunl  a  ossa  beatissimi  Plorentii  in 

pellecervina  honestissime,  prout  potuit  frater  Absa- 
lon,  cum  eadem  ossa  sacra  de  Tornaco  ■■   pio  furto 
abstulit  et  attulit,  involutaj  quaa  quidem  os 
pelle  cervina  mirabili  integritate  et  pulchritudine 
bant,  nec  aliqua  omnino  vi    i  tabe- 

scebant.  In  qua  insuper  repertaa  fuerunt  duo  lit- 
terse  testi-  oi  I  de  translatione  ejusdem  sacri 
corporis  in  ipsa  caj  i  per  sacras  manus  Theodo- 
rici    Ambi   n  B;   douini   Noviomensis  epi- 

scoporum  facta  (anno  L152J  sig-illis  capituli  ec- 
'  ;■  or^-ii  Royensis,  cum  im- 
pressiom  im;  g:inis  ipsinssancti  Qeorg^ii  armati  et 
equitantis,  ct  dictorum  episcoporum ,  una  cum 
quadam  lamina  ]  lumbi  longritudinis  unius  dorsi 
manuniis  et  unius  pollicis,  atque  duorum  digito- 
nim  latitudinis,  in  qua  erat  hB3C  scriptura  iascul- 
pta  :  Ihc  kkquikscit  cohpos  sancti  Floki.ntit, 
qusB  sigrilla  et  lamina  ad  corrigias  ejusdem  pellis 
cervinsa  appendebant,  quarum  litterarum  tenor 
sequitur.  Assignatus  hic  litteras  dedi  num,  .  . 
iptionem  vero  capsss,  unde  eruimus  reli- 
quias  ex  Salmuriensi  ad  Royensem  ecclesiam 
delatas  fuisse  ante  medium  seculum  xn  reciiavi 
i '- 1 . 

71  Porro  causa,  cur  saepe  memoratarum  reli- 
quiarum  inspectioactranslatio  tantum  celebrata 
■  anno)  &Otquamvis,utapparetJamabanno 
IMSRoyaadSalmumensemabbaUamdelatmfuis- 
sent,  fuit  verisimiliter  confectio  duarum  capsa- 
rumt  de  quibus  -  mt  abbas  et  monaohi  in 

litterisauthenticis  anno  U9Zconscriptis.  Integras 


D 


*  adde  habe- 

bat 


aildr. 


finl 


E 


l.  vesanus 


ii  qua  erant 
anno  1480, 


h 


iI.idi  in  daat 

tran$- 

posita  sunt. 


illas  exhibebo  sequenti  §  ,•  accipe  interim  hucspe- 

Ctantia  :  Rex  ipse  Christianissimus  (Ludovicus  XI) 

ostendens 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEITEMBRIS. 


125 


Posi  acrem 
lilem  Royen- 
sibus  eausa 
adjudicatur; 


scd  demum 
relatis 
utriusquc 
parlis 


ostendens  hujusmodi  suamdevotionem,  et  in  signuni 
memoriamque  pnemissorum  perpetuam,  capsam  pro 
capiteunam,  reliquamque  pro  corpore  ejusdem  Pa- 
troni  nostri  reponendam,  argento  deauratas,  aliter- 
que  nobilitatas  propriis  sumptibus  fabricavit,  eccle- 
sise  nostrse  donando,  nobis  maudavit,  quatenus  sse- 
pedictas  reliquias,  tam  eas,  quas  de  Roya  transmi- 
serat,  quam  eas,  quas  jam  ante  servabamus,  si  quas 
habebamus,  insimul  reponi  procurareinus,  cum  de- 
centi  solemnitate  in  praidictis  capsis,  sic  ab  eo  datis 
perpetuis  futurisque  temporibus  in  nionasterio  no- 
stro  vcnerandas  :  quod  et  factum  fuit,  ageutibus  et 
videntibus  certis  legatis,  per  eumdem  ad  hoc  ex- 
presse  destinatis. 


§  VII.  Litis  a  Royensibus  intentse 
abbati  et  monachis  Salmuriensi- 
bus  amica  compositio  et  reliquia- 
rum  divisio. 

Mortao  Ludovico  XI,  et  regnum  in  Galliis  obti- 
nente  Carolo  VIII,  novse  turbse  exortse  sunt 
occasione  earumdem  reliquiarum.  Decanus  q  1 1  r  > 
pe  et  canonici ecctesise  Rot/ensis,  segre  sustinentes 
absentiam  sacri  thesauri,  quo  per  secuta  circiter 
quatuor  gavisi  fuerant,  litem  intulerunt  abbati  et 
monachis  Salmuriensibus,  contenden-  -s  injuste  ii- 
tum  sibi  abiatum  esse,  postidantesquc ,  ut  ejus  fie- 
ret  restitutio.  Multumet  acriter  disceptatum  est 
Parisiis  in  curia  magistrorum  libellorum  suppti- 
cum,  vulgo  dicla  la  chambre  des  requetes  du  Palais, 
ac  tandem  judiccs  isti,  lata  sententia  die  2  Aprilis 
anno  1491 ,  causam  adjudicarunt  Royensibus,  in- 
jungentes  Salmuriensibus,  ut  et  capsam  et  reti- 
quias  itlis  restituerent*  Appellarunt  Saimurienses 
ad  supremam  curiam,  vidgo  Parlamentum,  atque 
interim  nova  causse  suse  subsidia  compararunt, 
qualia  fuerunt  testimonia  magistri  Jacob  et  Geor- 
gii  Robinet  canonicorum,  laudata  §  prsecedente, 
sed  nihilo  minus  causa  ceciderunt,jussiqtie  sunt 
restituere  capsam  cum  reliquiis.  Cujus  sententise, 
datsc  anno  1^94  die  xiv  Augusti,  sequens  tantum 
exhibet  initium  Vacquerius  pag .  229 .-  Karolus  Dei 
gratia  Francorum  rex  universis  praesentes  litteras 
inspecturis  salutem.  Notum  facimuse^c. 

73  Sed  ne  vel  sic,  utfert  historia,  teste  Vacque- 
rio,  acquieverunt  Salmurienses;donecannoH90, 
nescio  quid  causse  intervenerit,  lis  utriusque par- 
tis  consensu,  et  modo  vere  Christiano  composita 
est.  Modum  hunc  clisce  ex  sequenti  instrumento. 
Universis  praesentes  litteras  inspecturis  et  audi- 
turis  Ludovicus  humilis  abbas  monasterii  sancti 
Florentii  propeSalmurum  Ordinis  sancti  Benedicti, 
Andegavensis  dioecesis ,  ejusdemque  loci  conven- 
tus;  nec  non  Joannes  Carton  decanus,  Petrus  de 
Biaurains  et  Natalis  Desponchaulx  presbyteri  ca- 
nonici,  procuratoresque  ecclesiae  secularis  et  colle- 
giatae  beati  etiam  Florentii  de  ltoya,  Ambianensis 
dioecesis,  salutem  in  omnium  Salvatore  sempiter- 
nam.  Notum  facimus  per  praesentes,  quod  contro- 
versia  qusedam  fuit  agitata  diu  inter  uos,  decanum, 
canonicos  et  capitulum  ecclesiae  praefatae  de  Boya, 
actores  ex  una  parte;  abbatemque  et  conventum 
reos  partibusexaltera.  Dicebamus  enim,  nosRoyan- 
ses  spoliatos  fuisse  de  reliquiis  ejusdem  beati  acpi- 
issimi  coufessoris  Florentii,  capite  scilicet  et  eorpore 
suis,  una  cum  theca  seu  scrinio,  in  qua  caput,  et 
capsa,  in  qua  corpus  segregatim  quiescebant,  in 


ecclesiaque  nostrascrvabantur,  et  devoto  officio  ve-       «jc™* 
nerabantur.  Ex  *  quidem  ecclesia  ad  dictum  mona-  ,     ' ,     ■ 

1  adae  qua 

sterium  Salmurense  contra  justitiam  transportata 
contendcbamus  de  praeinissis;  ea  de  re  petebamus  in 
integrum  restitui. 

74  Nos  vero  abbas  et  monachi  e  contrario  re-  rattontinu 
spondebamus  ,   quod   f;elicis   memorire    Ludovicus 
olim  Francorum   rex  octavus  *  villam    de  dicta  "  imo  unde- 
Roya,  aliquibus  temporibns   a  suis  rebellibus  pos-  cimaa 
sessam,  ditioni  suae  reposuit,  ibique  personaliter 
accedens,  aut  veris  aut  verisimilibus  documentis 
eomperit,  quia  priscis  temporibus  Viromendensis 
quiilam    comes    ab    eodem    monasterio   armorum 
impetu  reliquias  illassustulit  rt  ad  ecdesiam  lloy- 
ansem  traustulit.   Quare  devotione  affcctus  piis- 
simus  idem  rex  sanctuaria  ipsa  suo  restituere  loco 
disposuit  et  ad  monasterium   nostrum   honorifice 
transmisit,  prout  cst  sub  patentibus  litteris,  et  ite- 
ratis  same  verbis  palam  fecit  ignorantibus  nobis 
hfec   omnia,  quinimmo  credcutibus  sive  autuman- 
tibus,  reliquias  easdem  in  quadam  capsa  metallina 
clausas  et  repositas  ab  olim  fuisse,  et  esse  tectas 
siquidem  in  antiqua  et.  insigni  rapsa  argentea,  qure 
ab  omni  revoapud  nos  est.  Quodquc  rcx  ipse  Chri-  e 
stianissimus   ostendens   hujusmodi  suam  devotio- 
nem  ,  et  in  signum  memoriamque  pnemissorum 
perpetuam,  capsam   pro  capite  unam ,  reliquam- 
que  pro  corpore  ejusdem  Patroni  nostri  reponen- 
dam,  argento  deauratas,  aliterque  nobilitatas  pro- 
priis  sumptibus  fabricavit,  ecclesipeque  nostraa  do- 
nando,   nobis  maudavit,  quatenus  sa»pe  dictas  re- 
liquias,  tam  eas,  quas  de  Itoya  trnnsmiserat,  quam 
illas,  quasjam  antea  servabnmus,  si  quas  habeba- 
mus,  insimul  reponi  procurarcmuscum  decenti  so- 
lemnitate  in  preedictis  capsis,  sic  ab  eo  datis,  perpe- 
tuis  futurisque  temporibus  in  monasterio  nostro 
venerandas  :  quod  et  factum  fuit,  a^entibus  et  vi- 
dentibus  certis  legatis,  pereumdcm  ailhocexpresse 
destinatis.  Aiebamus  insuper,  quod  si  forte  seepe  di- 
ctarum   reliquiarum  pars  vel  totum  quiescebat  iu 
ecclesia  Royansi,  hoc  erat  per  vim,  ut  pnefertur. 
Quare  concludebamus,  nos  in  eo  casu  inique  spolia- 
tosfuisse,  et  juste  restitutos  :  ipsosautem  venerabi- 
les  Royanses  non  fuisscspoliatos,  neo  restitui  debe- 
re;  imo  reddcre  gratiam  eeclesiai  Salmurensi,  de  cu- 
jus  pretiosissimis  usi  fuerunt. 

75  Finaliter  post  multas  altercationes,  Deo  pro-  amiVn  eom- 
pitiante,  qui  pax  est  etcharitas,  in  hanc  perpetuam  J"*n,tur>' 
concordiam  dcvenimus  :  videlicet,  quod  ipsae  ve- 
nerandissimae  tam  capitis  quam  eorporis  reliquicea 
dictis  capsis  novis,  quibus  tegebantur,  primo  extra- 
herentur  in  nostrum  monaehorum,  deeanique  ct 
canonicorum  proesentia,  ac  super  majus  altare  prae- 
sentis  ecclesite  ad  discoopcrtum  honcste  reponeren- 
tur  :  quod  et  factum  fuit  cum  devota  debitatpic  so- 
lemnitate  per  revercndos  iu  Christo  patres  dominos 
et  abbates  sancti  Mauri  supra  Ligerim  et  de  Asne- 
riis  Bellaii  Andcgavensis  dioecesis  in  cleri,  proce- 
rum  populique  divcrsorum  graduum  assistcntia  non 
modica.  Demum  quod  nos  abbas  et  monachi  sin- 
guli  conventus  prajfati  jurareraus  coram  Deo,  glo- 
riosaque  ejus  Genetrice,  sanctoque  Florentio  et  ca> 
lesti  curia,  quod,  quantum  humana  fragilitas  nosse 
patitur,  reputabamus  et  reputamus,  casdem  ipsas 
reliquias  esse,  quu)  a  pago  Koyansi,  ut  pnufertur, 
asportata)  fucrant,  absque  ullo  dolo  aut  fraude  per 
nos  vel  quamcumque  pcrsonam  de  nostro  scitu  fa- 
ctis  :  quod  et  similitcr  juravimus  et  per  praisentes 
juramus. 

7(i  Quibus  sic  patratis  ,  de  exprcsso  consensu  reiiqui* 
stipulationeque    pradiabita    iuter  nos  abbatem  et 
conventum  personaliter ,   capitulumque  et  eccle- 

siam 


' 


42G 


DE  S.  FLOREXTIO  PRESBYTERO  CONFESSORE 


«cto»  siam  Royanscm  in  persona  decani  et  canomcorura 
'■*•  pramominatorum  ,  ecclesia?  UUufl  procuratorum 
et  nomine  procuratorio  quemlibet  nostrum  tam 
conjunrtim  quam  divisim  voluimus  etexpresse  con- 
sensimu.s  ,  volumusque  et  expresse  consentimus 
prcesentium  per  tenorem,  quatenus  reliquiae  tam 
capitis  quam  corporis  communis  patroni  nostri 
beatiasimi  Florentii  infra  nominandae  dentur,  assi- 
gncntur  et  de  facto  tradantur  sa?pe  dictae  ecclesiae 
Royansi  in  eadem  perpetuo  conservandae  ad  lau- 
dem  et  g-Ioriam  Dei  omnipotentis,  ejusdemque  Pa- 
troni,  et  devotionem  populi  adaugendam,  et  quae- 
cumque  aliae  supersunt  propter  causam  similem 
pra;senti  monasterio  ex  nunc  in  perpetuum  rema- 
neant. 
Mtunftir/  77  Hinc  est ,  quod  illico  dictis  venerabilibus 
procuratoribus,  et  eorum  quolibet  insimul  congre- 
g-atis  et  procuratorio  nomine  ,  quo  supra ,  reci- 
pientibus  per  dictos  reverendos  patres  divisaa  et 
ti;i(]itn-  fuerunt realiter  et  de  faetode  reliquiis,  qusa, 
ut  srepe  dictum  est,  ab  Roya  transportatae  fue- 
rant;  videlicet  ambse.  mandfbulffl  inferiores  inte- 
^crriniM'  cum  carum  mento  naturaliter  sibi  invi- 
cem  cohflBrentes  ct  novem  ex  suis  dentibus  eisdem 
B  Bimfliter  colligati :  unum  insuper  ex  principalibus 
ossibus  colli,  QUflB  spondyli  vel  nodi  colli  vulg-ari- 
ter  nuncupantur;  unum  etiam  tale  de  spina  dorsi  : 
trcs  quoque  costcs  ex  pretiosioribus  :  majora  ossa 
duo  uniu.s  brachii;  primum  videlicet  aspatula  ad 
•cubitum  codicem  *  attingcns  et  reliquum  a  codice  usque  ad 
manum  tendens  :  majus  insupcr  et  principalius  os 
nnins  anchffi :  magnum  similiter  ct  unicum  os  al- 
terius  femorum,  ab  ancha  videlicet  usque  ad  g*e- 
nu,  et  principale  unius  tibioe  ex  g*enu  usque  ad  pe- 
dem  protensum.  Quse  profecto  reliquiae  in  prcesen- 
Harum  destinatflB,  cunctis  videntibus,  fuerunt  per 
dictos  reverendos  patres  repositaa  reverenter  et  hn- 
ncstc,  videlicet  mandibulai  cum  spondylo  colli  in 
Bcrinlo  argenteo,  et  reliquse  in  capsa,  quae,  utprae- 
fertur,  aflportatas  fuerant  de  Roya.  Casteras  verotam 
oapitis,  quam  corporis  partes  et  artus  reposuerunt 
Lidem  prsalati  consimili  forma  sigillatim  in  capsis, 
per  dominum  Ludovicum  regem,  ut  proefertur,  de- 
stinatis,  in  prsesenti  monasterio  conservandis.  De 
quiluisomnibusnos  tam  monachi  quam  procurato- 
pea  BumuB  oontenti  et  alterutrum  perpetuo  quicta- 

'nbioh i  mus  *. 

C  78  Eluic  Inauper  paci  oharitatem  amplificando, 
toctetat  ffii  fraternitatem  .societatcmqueperenncm  utrarumque 
""'*  ecclcsiarum  nostrarum  et  personarum  earumdem 

contraximus,  in  partioipatione  videlicctorationum, 
eleemosynarum  ,  abstinentiarum  ,  suffragiorum , 
vigiliurum,  cwterorumquc  bonorum  spiritualium, 
quffl  deinoeps  fient  per  nos  et  suppositos  nostros 
in  oapitibus  et  membrisj  in  necessitatibus  etiam 
temporalibus  nos  in  invieem  subveniemus  :  specia- 
liter  autem  nos  monaohi  anniversarium  solenne  ce- 
lebrabimufl  vigesima  tertia  menaisJulii  cujuslibet 
anni  pro  defunctis  viventibusque  fratribus  nostris 
m-lesijc  Unyansis  ,  quale  consuetum  est  in  illis, 
quffl  pro  abbatibus  nostris  fiunt  in  capis  una  cum 
alimento  pauperis,  ut  in  quibusdam  obitibusspe- 
cialiter  ordinatum  est.  Ipsi  autem  domini  et  fra- 
tres  similiter  faoient  dicta  die  in  sempiternum  pro 
nnbis  nostrisque  defunctis,  sicut  celebrare  consue- 
verunt  in  solemnibus  anniversariis  pro  decanis  ec- 
clcsiie  eorum. 

79  Et  ut  societas  sive  foedus  initum  inter  ipsas 
eoclesiaa  esset  majoris  roboris,  memorias  sive  rirmi- 
tatia  ,  donata  sunt  utrimque  veuerandarum  reli- 
quiarum  munera  pretiosa  auimo  tantum  liberali .- 
videlioet  cx  parte  ecclcsiiB  Royansis  donata  fuit 


ft.  (tdltl 

ntriimjue 
nmturifriw 


coenobio  nostro  insig*nis  qucedam  reliquia  ex  ossi  D 
bus  gloriosissimi  Floriani  martyris,  germani  saepe 
dicti  patroni  nostri  Florentii  confessoris,  tecta  sub 
argentea  theca  admodum  nobilitata  ,  quam  nos 
cum  gratiarum  actione  recepimus  :  et  charitate  re- 
ciproca  de  nostris  oblaturos  eidem  spopondimus, 
cunctis  haec  videntibus  et  devote  gratulantibus; 
quod  ad  statim  cassata  turba,  nos  monachi  com- 
plevimus,  non  tamen  ut  debuimus,  sed  quantum 
licenter  potuimus.  Dedimus  scilicet  sorori  nostrse 
Royansi  ecclesiaede  capillis  sancti  Quintini  marty- 
ris  seorsum  in  vasculo  ad  hoc  deputato  :  et  insuper 
plures  reliquias  eiddem  procuratoribus  obtuliraus 
de  sanctis  Petronilla  et  Genovefa  virg-inibus,  insi- 
mul  tamen  confusis,  et  quod  eis  liceret,  segrega- 
rent,  ac  in  reliquiario  eisdem  oblata  collocarijube- 
rent;  uude  factum  est,  ut  virginum  ipsarum  reliquiis 
earumque  qualitate  diligenter  inspectis  perhujus- 
modi  canonicos,  nonnullos  etiam  alios  viros  in  tali- 
bus  peritos  ipsi  eligerent,  quam  commodius  poterant 
de  singulis  virginibus  ossa  binaet  bina  :  oratione- 
que  completa,  in  ecclesiam  suam  deportandabeni- 
gnius  sumpserunt. 

80  Acta  fuerunt  haec  in  saepefato  monasterio  flvmatw, 
sancti  Florentii,  multis  venerabilibus  insignibusque  E 
personis  cujuslibet,  ut  praefertur,  status  et  condi- 
tionis  assistentibus  ,  ad  testimoniuraque  vocatis  , 
quibus  nomina  propriis  manibus  litteris  prsesenti- 
bus  annotanda  peroptando  supplicamus  ,  prout 
etiam  nos  partes  supra  scriptae  nomina  nostra  poni- 
muset  annotamus  una  cum  appensione  sig-illorum 
nostrorum  in  fidem,  robur  et  testimonium  praemis- 
sorum,  ac  vigesima  tertia  mensis  Julii  anno  Do- 
mini  millesimoquadringentesimo  nonag-esimosexto. 
Et  infra  :  Et  ego  Ludovicus  sancti  Floreutii  abbas, 
insuper  frater  Petrus  Piuam  mouachus  supra 
dictae  abbatiae  ac  baiulus  *  sigmo  meo  manuali  has  '  ww». 
litteras  roboravi.  Piuara.  Additur  sermone  Gallico,  Procurat01' 
apographum  harum  litterarum  desumptum  esse 
ex  archivo  ecclesise  collegiatse  Royensis,  coltatum- 
que  cum  autographo suo  in  memb7'anaexaratotat- 
que  ex  mandato  canonicorum  eisubscriptum  fuis- 
se  a  magistro  Ludovico  Cadde  notario  regio  et  ca- 
pituli  scriba  anno  1650  diexvi  Septembris. 


VIII.  Solemnis  reliquiarum  exce- 
ptio  Royae,  cultus  annuus  ibidem 
et  in  locis  aliis. 


Atempore  immemorabili,  sicut  ante  insinuavi,   fayemes  re- 
S.  Plorentium  coluerunt  Royenses  tamquam  uiuiariim 


prwcipuum  oppidisuipatronum,  et  eo  quidem  fer- 
vore  ac  studio,  ut  ecclesiam  collegiatam  ac  prima- 
riam,  olim  S.  Georgio  martyri  consecratam,  pau- 
latitn  S.  Florentii  nomine  competlarint,  quod  ei 
nomen  adhzeret  etiam  hodie,  utque  annuam  ejus 
memoriam  die  xxn  solemni  Officio  ac  Missapro- 
pria  celebrarint,  abstinentes  ab  omni  opere  servi- 
li.  Ea  festivitas  perseverat  etiam  usque  nunc,  ac- 
currente  non  tantum  illo  die,  utscribit  Vacquerius, 
verumper  totum  annidecursum  ad  ejus  sacrasre- 
liquias  ingenti  hominum  multitudine.  Hinc  nemo 
mirabitur,  tantum  operse  ac  laboris  impensum 
fuisseadecano  etcanonicis  Royensibus,  ut  abtatas 
seculo  xv  reliquias  recuperarent,  tantumque  gau- 
dii  et  ab  ipsis  et  a  populo  exhibitum,  dum  voti 
compotes  facti,  quantum  describit  laudatus  Vac- 
querius  pag.  233  et  seqq. 

82  Primum 


tditum, 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTKMBRIS. 


127 


cekbrant,  et 
qitotannis  ce- 
tebranduvi 


A  82  Primumplura  miracula patrata  fuisse  asse- 
MiracuUsit-  rft  tam  in  locis,  per  quee  deductse  fuerunt  sacros 
uutratum,  reiiquuv  a  Salmuriensi  ccenobio  Royam  usque, 
fe$l,ve  quam  speciatim   hic  in  earum  adventu.    Tunc 

quippe,  citans  Historiam,  nescio  quam,  super  re- 
ditu  eo  conscriptam,  dicit,  mutis  redditam  fuisse 
loquelam,  surdis  auditvm,  claudis  rectum  inces- 
sum.  Dein  ex  traditione ,  accepta  a  senenobili,  ho- 
nesto  acpio,  exponit  apparalum  et  receptionem  in 
huncfere  modum.  Simidac  felicem  pii  Patroni 
sui  reditumedoctisuntRoyenses,  certatimoperam 
dederunt,  ut  in  honoris  exhibitione  ac  testifica- 
tione  amoris  sut  erga  ipsum  invicem  superarent. 
Eum  in  finem  magnos  gaudii  et  solemnis  Itetitise 
apparatus  adornarunt,  nulli  reiparcentes,  ut  cui- 
libet  testatam  facerent  animi  voluptatem. 

83  Verum  in  ipsa  exsecutione  perturbavit  non- 
nihil  festivitatem  grande  infortunium.  Inter  va- 
rios  arcus  triumphdtes,  ad  introitum  oppidi  ere- 
ctos,  confecta  fuerat  machina,  ex  quapuer,  genii 
speciem  indutus,leniter  descenderet,  clavesque  op- 
pidi  offerret  lipsanotheczc  :  ea  autem  haud  solide 
satis  constructa  defecit,  deciditque  cum  pr&senti 

B  pueriincidentispericido.Quovisoperculsaadstan- 
tium  turba  inclamavit  :  S.  Florenti,  serva  puerum, 
S.Florenti,  orapro  nobis  :  evasit  ille  incolumis,per- 
que  id  prodigium  accrevit  hominum  veneratio 
erga  Sanctum,  confirmalaque  est  fiducia,  quam  in 
ejus  precibus  et  meritis  collocaverant.  Denique, 
teste  eodem  Vacquerio ,  in  gratiarum  actionempro 
felici  reliquiarum  reditu  instituerunt  Royenses 
festivitatem  quotannis  in  ecclesia  sua  cum  pecu- 
liari  Officio  celebrandam  die  Dominica  infra  octa- 
vam  assumptce  in  cxlos  beatissimse  Virginis  Mariee 

84  Adpecidiare  istud  Officium  pertinent  verisi- 
millime,  vel  saltem  olim  pertinuere  lectionis  cum 
antiphona  et  aliquot  responsoriis,  quze  ex  auto- 
grapho  membraneo  ecclesuv  collegiatve  Royensis, 
jubentibus  canonicis  descripta,  collata  et  notarii 
regii  Ludovici  Caddd  testimonio  munita  cum 
Majoribus  nostris  communicavit  anno  1650. 
P.  Florentius  Montmorentius  Socictatis  Jesu  sa- 
cerdos.  ls  titulus  illis  priefigitur  :  In  receptione 
S.  Florentii.  Lectiones  :  tres  deinde  subduntur  to- 
tidem  miracida  continentes,  ut  sequitur  :  Labente 
vero  tempore,  famaque  inexplicabilium  miraculo- 
rum  diversorum  g-enerum  segritudinum  per  oppida 
finitimavolitante,  cum  Parisienses,  Rothomag-enses, 
Belvacenses,  Ambianenses,  Attrebatenses,  Camera- 
censes,  Morinenses,  Laudunenses,  Noviomenses, 
Peronenses,  popuhisque  ex  long-inquis  reg"ionibus 
sanitatis  recuperandaj  gratia  catervatim  ad  sancti 
Florentii  ecclesiam  condescenderet,  accidit,  ut  qui- 
dam  Alutharius  Belvacensis,  qui  a  spiritu  maligno 
acerbissimo  per  octo  annorum  spatium  cruciatus 
fuerat,  quam  ob  rem  claustris  ferreis  manus  jun- 
ctas*  habebat;  is,  postquam  peraliquot  dies  Deum 
ac  sanctum  Florentium  orasset,  relictis  in  ecclcsia 
claustris  ferreis,  sanus  et  incolumis  ad  propria  re- 
cessit.  Tu  autem  Domine,  etc. 

85  His  itaque  se  habentibus,  quidam  vir  quin- 
quaginta  et  septem  annos  natus,  ex  oppido  Fu- 
lieres  prope  Peronam  oriundus  fuit,  qui  per  de- 
cem  annorum  spatium  cubitorum,  manuum,  ge- 
nuum  ac  pedum  dolore  quam  maximo  cruciabatur 
in  tantum,  quod  saepius  jacere  cogebatur,  aut  tum 
duabus  potentiis*  corpus  ejus  infirmum  sustentare  : 
is  cum  ingenti  devotione  ecclesiam  beati  Florentii 
adiit,  et  postquam  preces  in  eadem  ecclesia  Deo 
et  sancto  Elorentio  emisisset ,  abjectis  potentiis 
etsustentaculis,  sanus  patriam  remeavit.  Tu  autem 
Domine,  etc. 


iCCTOil 

J.  p. 


decemunt 
Ofpciopccu- 
liari;  lectio 


*  forte  vin 
cias 


Officti  pro 
prix 


'i.e.  fulcris 
subalaribus 


r(  rtrponto- 
ria  hic  rcci~ 

tantur, 


'  liollum 


u /i  et  com- 
mvmoralio, 
qum  dc  ipso 
stl,  lamquam 


Nec  multum  post  vir  quidam  militaris  quinqua- 
ginta  duorum  annorum  agens,  ex  oppido  S.  Quin- 
tini  oriundus,  qui  per  longa  temporis  intervalla 
ex  diuturua  infirmitate  corpus  exanime  et  inva- 
lidum  habebat  adeo,  ut  per  triduum  prae  nimia 
aegritudine  nullum  cibum  de^ustare  potuerat  ;  is 
cum  apud  S.  Florentium  apulisset,  orationemque 
fecisset,  vires  pristinas  reassumpsit,  et  Deum  ac 
sanctum  Florentium  magnifice  collaudavit.Tu  au- 
tem  Domineetc. 

86  Additur  antiphona  una  .-  Gratulare  tu  Ba- 
joaria  Florentii  pro  magna  g-loria;  sed  Royensis 
magis  ecclesia  jucundetur  ejus   prsesentia,  quam 
virtutum  ornaut  insiguia.  Jubetur  hic  gatrulari 
Bajoaria  seu  Bavaria  secundum  eam  opinionem, 
qua  Sanctus  gente  Bavarus  statuitur.  Responso- 
ria  sic  habent,  primum  :  Post  annorum  plurium 
circula  nutu  Dei  regentis  secula  translatum  est  in 
Royensi  villa.  y  Quo  refulsit  tempore  permulta  ope- 
rando  miracula.  Secundum  :  0  mira  res!  Raptufl 
ab  ambitu  Royse,  cessit  signorum  ab  actu,  quem 
resumpsit  in  suo  reditu.  y  Jam  divino  reversus  per- 
missu,   mirandorum  refulget  effectu.   Tertium  : 
Guerra  *  quondam  Royensi    villa  querulo  florem 
istum  detraxit  populo,  quem  recepit  mag-no   cum 
jubilo.  y.  Pro  futuro  futuris  seculo  nova;  lucis  ni- 
tente    radio.    Quartum   :    Ma<rnitudo    divinorum 
signorum  hic  ostendit  S.  Floreutium  esse  Dei  vellc 
permansurum.  y.  Meretur,  luctum  Royensium  qui 
convertitin  mag-num  gaudium. 

87  Laudatus  sxpe  Vacquerius  pag.  215  dat  ex 
Brevario  Royensi  commemorationem  S.  Florentii ; 
eam  proculdubio,qu3e  statis  temporibusiydercom- 
me?norationescommunesseu  suffragia  Sanctorum  Patrono. 
de  ipso  dici  consuevit  in  fine  vesperarum  et  lau- 

dum  tamquam  de  Patrono  :  sic  aiUem  habet : 

Protege  nunc  pio  nos,  Pater,  auxilio 

Florenti,  fiorido  floride  in  praemio. 

Tu  cum  Christo  vitffl  frueria  gaudio, 

Et  nos  mundi  hujus  quatimur  pelago  ,■ 

Porrijrc  nunc  dexteram  ab  alto, 

Bedimens  hanc  catervam  a  malo, 

Laude  que  tua  gratulatur  corde  devoto. 

Lucis  patriffl  nos  reformet  clementia 

Preesens  sacra  providentia. 
y.  Ora  pro  nobis  sancte  pater  Florenti 
r>.  Utdigni  efficiamur  pfomissionibus  Christi. 
Oremus.  Deus,  qui  beaturn  Florentium,  confesso-  •*■ 
rem  tuum,  in  terris  vita  laudabili  decorasti  et  in 
caelisa^ternag-Ioriasublimasti,  ejus,  qua;sumus,  suf- 
frag-antibus  mcritis,  vitanostra  apud  te  commende- 
tur.  Per  Christum  Dominum  nostrum. 

88  Dat  quoque  idem  Vacquerius  Litanias  de  CultuiSancti 
Sancto  nostro  proprias ;  sed  non  significat,  unde  "P*dSaim«- 
acceptcv  sint :  vocatur  in  iis  Flos  ecclesiae  etFran- 
cice  Christanissima  Patronus;  retiqua  pene  omnia 
consona  sunt  Actis.  Dubium  non  est,  quin  et 
in  Otonnensi  ac  Salmuriensi  ccenobiis  summa 
celebritate  quotannis  recolatur  ipsius  memoria, 
cum  utrumque  illi  tanquam  Patrono  dedicatum 
sit,  et  in  posteriori  certe  insignes  ejus  reliquise 
honorentur.  Idem  ipsum  censeo  de  muttis  Prio- 
ratibus,  qui  in  variis  Galluv  episcopatibus  siti 
ac  Salmuriensi  abbatix  subjecti  sunt,  quorum- 
que  nonnulli  nomine  S.  Florcntii  insigniuntur, 
ut  videre  est  in  Indice  generali  (Pouille  greneral) 
beneficiorum  archiepiscopatus  Turonensis  etc. 
a  pag.  2f>0.  In  ipsa  autem  insigni  ecclesia 
S.  Martini  Turonensis,  quantum  intelligo  ex 
llreruno  auni  l'»35,  Of/icin  novem  UctiOfoUm 
colitur  die  xxm  Scptembris,  quia  prsecedens  im- 
peditus  est  festo  SS.  Mauritii  ct  Sociorum.  Vo- 

catur 


■ 


ricntet  ct 
uliot; 


AUCTOBt 
J.P. 


nec  non   m 


428 

catur  ibidem  Confessor  Abbas,  qui  titulus,  prout 
hodiedum  sumitur,  ipsi  non  convenit  :  Officium 
autem  totumfit  de  confessore  nonpontificeprxter 
orationem  num.  preecedente  recitatam,  et  tectio- 
nes  secundi  Nocturni  desumptas  ex  Actis  ipsius. 
89  Tussanus  Bridoul  Societatis  Jesu  sacerdos 
Beigio  Pro-  ad  calcem  Vitae  Gallicsc  S.  Florentii,  editse  Leodii 
pter  reti-     mmf)  yfo^  etiam  in  Belgio  nostro  locum  assigna- 
qum'         vit,  ubi  is  a  tempore  immemorabili  insignem  cul- 
tum  obtinuit.  Vicus  est  aulem  in  Artesia  elegans 
et  amptus,  extensusque  ad  Lism  fluminis  ripam 
secundo  milliario  Bethunia  oppido,  qui  et  ipse  a 
S.  Flor<  ntii  vulgo  Sainct  Floris  nuncupatur  et  eccte- 
siam  habet  ejusdempatrocinio  e.xstructam,propter 
notabiles  retiquias,  puta  cranium  seu  partem 
cranii,  aliasque verticis partes ,  necnon  brachium 
unum,  ibidem  desposita.  Ad  eorum  venerationem 
accurrunt  non  modo  incotee,  sed  et  vicini  in  suis 
calamitatibus  ac  malis.  Undevelquaado  eo  delatse 
fuerint  ista>  reliquise,  certo  dici  nonposse,  faletur 
laudatus  auctor,  constanti  tamen  traditione  credi 
ait ,   illic  honoratas  fuisse  ptusquam    quinque 
ahhinc  seculis;  imo  traditionem  illam  confirmari 
■q  antiquis  ejusdem  ecclesiic  Mss  ,  in  quibus  Vita 
Sancti  nostri,  miracula,  Officium,  tectio?ws,  ac 
Missa  propria  continentur  iisdem  pene  verbis 
concepta,  quibus  leguntur  in  Royensi  collegiata 
ecctesia.  Jlis  subjungit  opinionem  cujusdam  neo- 
tcrici,  quem  non  nominat,  quique  videtur  existi- 
masse,  iis  retiquiis  ditatum  fuisse  vicum  istum  a 
Vippam  ('m-titi  Uagnipatre;  sed  eawi  opinionem 
sota  conjectura  nixam  esse  putem,  quod  dictus 
Pippinus  in  illis  partibus  muttum  versatus  sit. 
Inrocalnr  nnlrm   ihidnm  p/\rripue  Sanctus  <>  fe- 
bricitantibus  et  capitis  dolore  laborantibus.  Deni- 
que   ejusdem   Sancti  reliquias  possidet  quoque 
cottegium  Societatis  Jesu  Montibus  Eannonise, 
quasibidem  seculo  prxcedenti  deposuit  memora- 
tusaliquoticsP.FtorentiusMontmorentius,nempe 
ossa  quwdam  e  vertebris  cotli  a  Royensibus  cano- 
nicis,  et  os  notabile  brachii  a  parocho  nominati 
mox  vici  S.  Florcntii  dono  accepta. 


ACTA    DUBI^E    FIDEI 
Auctore  anonymo  seculo  ix  scripta 

ex  quatuor  Mss. 


D 


secundi 


Cnusat  offa 
gat  auctor, 


M 


PfiOLOGUS. 


irabilem  Deuzn  iu  suorum  sanctificatorum 
glorificatione  Sanctorum ,  non  modo  proin- 
de  apostolificis  pmiconiorum  laudibus  effere  mor- 
tales  oondeoet,  quia  ante  tempora  secularia  prse- 
scicntue  simul  ct  pnedestinationis  eos  gratia  do- 
natos,  coopcratricis  grati»  suas  suffragiis  liuic 
mundo  editos  extulit;  verum  et  idcirco,  quia 
spiritibus  eorum  ccelo  dignanter  illatis,  mirificis 
insif.-nium  prodigus  adhuc  quoque  corpore  hone- 
Btare  diffnatur  in  terris.  Ad  hao  igitur  pra?conia 
lmplenda,  oum  sajpenumero  divinarum  adhorte- 
mur  Baaidultate  Paginarum,  pnecipue  demum  iu- 
vitnmur  commonitioue  Davitieorum  Psalmorum, 
qu»  multifariom  iatiusmodi  opcribus  devotionem 
adhibere  uos  suis  prssmonet  diotis.  Ex  quibus  quo- 


DE  S.  PLOEENTIO  PRESBYTEKO  COXFESSORE 

tidiano  usu  sanct®  Ecclesiae  concinna  Deo  con- 
cinentibus  filiis,  quodam  quasi  commate  laudare 
Domiuum  in  ejusjubemur  Sanctis  :  laudare  nihi- 
lominus  in  virtutibus  ejus,  tam  sui  ipsius  primum 
potentatu  per  se  ipsum  a  se  ipso  patratis,  quam 
deinde  famulorum  meritis,  praeeuntis  ac  subsequen- 
tis  opitulationis  ejusdem  liberalitate,  gestis. 

2  Eaque  nos  itatenus  actitare  non  sola  cor-  ^«"*^«a 
dis  intentione,  non  demum  vocis  dignum  vide- 
tur  pronuntiatione,  verum  etiam  veridica  scribentis 
styli  assertione,  commemoranda  relatu  Sanctorum 
opera,  per  sibi  alternatim  succedentium  gesta 
curriculorum  tempora,  tam  auditus  opininione 
comperta,  quam  ocularis,  ut  dicitur,  fidei  notitia 
inspecta,  scriptoris  devotione  plenissima,  scheda- 
rum  exaratione  collecta ,  in  notitiam  praesentis 
sive  fnturse  generationis  fuerint  transfusa.  Debito- 
rem  quemlibet  huic  fore  operi  hunc  dumtaxat, 
qui  illud  implere  praevalet,  ex  eo  animadvertitur, 
quia  cum  propter  hominem  cuncta  sint  creata, 
ipse  cum  supernis  agminibus  ad  hoc  conditus  fuisse 
dignoscitur,ut  incessantibus  temporum  vicissitudi- 
nibus  laudem  Domini  loqueretur,  et  benediceret 
nomen  sanctum  ejus :  nam,  ut  ait  quidam  geniilium, 
prona  cum  spectent  animalia  caetera  terram ,  os  E 
homini  sublime  dedit  Dominus,  cseiumque  videre 
jussit,  et  erectos  ad  cselum  tollere  vultus  a;  qua- 
tenus  antiquse  memor  conditionis,  et  cui  omnis  reli- 
qua  creatura  defert,  rationabilis  servitii  obsequio 
famularetur. 

3  "Verum   in  fine   seculorum    nobis  positis,   et  s.  Fhrenta, 

ad   talia  peragenda  minus  idoneis,  quippe  cum  "^"w» 

rethoricse  artis  faceta  urbanitas  jam  olim  a  nostri  perUus' 

seculi  *  usu  recesserit,  viri  quoque  quadratae  fa-  *  Sirm.  Mt. 

cundia?,  prsedictse  dudum  cultores  artis  nostri  dun- 

taxat  idiomatis,  huic  operi  penitus  exoleverint, 

non  usquequaque    tamen,  licet  hebetiores  inge- 

nio,  ab  his  feriatos  arbitramur  :  prsesertim  cum 

veteris  Historiae  paginis  instruamur,  inter  pretiosa 

quondam    auri  atque  ag-enti  douaria  caprinorum 

etiam   pilorum  nequaquam  non  placuisse  munu- 

scula.Jungivalethuicexemploilliusmulieris  Evan- 

g-elicje  videlicet  devotio,  quse  multiplicibus  prae- 

posita  divitum  oblationibus,  haudquaquam  Domini 

Jesu   rediit   inlaudata    testificationibus.    Quapro- 

pter,  licet,    ut  prselibati  diximus,   venusti  nobis 

desit  lepor    eloquii,    licet  excicca  sint  torrentia 

illa    flumina  ecclesiasticorum    virorum,     Hilarii 

videlicet,  et  lacteo  eloquentiee  fonte  manantis  Hie- 

ronymi,   Ambrosii,  Greg-orii,  nec    non  incompa- 

rabilibus  laudibus  atollendi,  quorum  quidam  suo- 

rum  temporum  praeclara  g-esta  Sanctorum  ad  me- 

moriam  posteriorum  accurato  elucubrarunt  stylo, 

nos  quoque  extremse  abjectionis  textivilicium  b\ 

pro  captu   insipidi  acuminis  nostri,  egregii  con- 

fessoris  Christi  Florentii  Glomenensis  ccenobii  di- 

gna  memoratu   opera   scriptis  colligere   decrevi- 

mus;   quatenus    in   tabernaculo  divitum   pennas 

columbse  deargentare,  posterioribus  ejus  in  pallore 

auri  renitentibus,  nostrje  devotionis  vilis  devotio, 

Sancto  eodem  intercedente,  vel   ad  modicum  re- 

splendeat. 

4  Peccaminum  namque  nimia  obruti  magnitu- 
dine,  non  habentes  velamen,  amplecti  nos  con-  '*criben$ta- 
gruit  lapides  :  quia,  ut  ait  Psalmista,  «  Beati,  quo-  " 
"  rum  remiss&9  sunt  iniquitates,  et  quorum  tecta 
»sunt  peccata.  «  Lapides  enim  amplecti  est,  ut 
beatus  allegorizat  Gregorius  c,  unumquemque 
peccautium,  diflitentem  sui  Sanctorum  expetere 
suffragia,  et  in  quantum  vires  suppetunt  pos- 
sibilitatis,  eorumdem  subsequi  vestigia.  Ita  siqui- 
dem  veri  Agni  veraciter  promerebimur  esum  ire 

carnes, 


pleniis  de~ 


tuat 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SKPTKMBUIS. 


429 


A  carnes,  si  prsecedentiura  Patrum  informati  exem- 
plaribus  ,  eisque  calceati  pedes  ,  regalis  deinde 
itineris  meditullia  sectati ,  corporis  nostri  asello 
Domino  insedenti,  ad  cielestis  Hierosolyma;  moe- 
nia  non  gressibus  tendamus  corporalibus.  Es  isto- 
rum  igitur  numero  Patrum  praefatum  nobis  in  imi- 
tatione  proponentes  beatum  Florentium,  tam  vi- 
ta  ejusdem  quam  et  exoessu  g'esta  ,  sive  miracu- 
lorum  lnudando  Defftn  insigmia  ,  sive  bonorum 
actuum  aemulando  facta  ,  quae  nobis  prisca  fide 
niraium  suocinctius  ab  avitispatribus  sunt  tradi- 
ta,  latioris  litteraturae  amplitudine,  ut  supra  fati 
sumus,  ad  memoriam  instantiuni  seu  subsecutu- 
rorum  membranis  indore  decernimus.  Tandem  ig'i- 
tur  insulsae  verbositatis  explicito  procemio,  ad  desti- 
nati  textus  seriem  aggrediendam,  Domino  propitio, 
acciug-amur  d. 

AXXOTATA. 

alta  legitur  in  Ms.  SMrmondiano;  Chesnianum 

habet :  Pronam  cum  spectent  etc,  omissa  voceDo- 

g  minus,  qiuv  metrum  interrumpit.  Desumpti  sunt 

versus  ex  Ovidio  Metamorph.  i ,-  in  pgsteriore  ta- 

men  legitur  :  ad  sidera  fcollere. 

b  Textivilitium  ad  designandam 

usurpatur. 

c  Lib.  16  Moralium  super  verbis  Job  2:  . 
Et  non  li  ,  amplexanturlapides. 

d  In  solis  Mss.  <  et  Sirmondi  habetur 

prologus  cum  mutilo  capitum  syllaoo  \  sed  hunc 
ut  omnino  inutilem  omilto.  Omitto  similiter  to- 
tum  librum  primum,  in  quo  narratur  martyrium 
S.  Floriani,  et  a.  o  incipio  obcausamex- 

positam  in  Commentario  num.  12.  &dverh 
rim  primo,  n  :  ■  Honem  S. 

Floriani,  nn  lulo,  quiilli prsefigitur 

his  verbis  :  Incipit  prologus  de  Vita  S.  Florentiij 
secundo,  quai  rsitas  inprologo  et 

parte  prima,  hic  sequenti. 


PARS  I. 

Sancti  adventus  in  Gallias;  accessus 
ad  S.  Martinum;  sacerdotium,  mi- 

rncitla,  obiiiis. 


lcit  mi- 
raculose 
Rhodanum , 

■imr- 

nutn  liberat; 


Fai 
ri 


actum  est  autem  post  beati  martyris  a  Elo- 
.•iani  b  excessum  ,  cum  beatus  Florentius , 
angclo  revelante,  commonitus,  iu  partes  Gallia- 
rum  pergeret,  pervenit  ad  fluvium  Uhodanum  ad 
portum  ,  qui  dieitur  Lugdunum  ,  invenitque  ibi 
navem  sine  gubematore ;  erat  enim  undique  con- 
fracta.  Yolens  igitur  Vir  sanctitate  plenus  quanto- 
cius  ad  Missam  festinare ,  nam  dies  Dominious 
erat,  intravit  in  eam,  et,  facto  Crucis  signo,  ait : 
Domine,  deduc  me  in  voluntate  tua  :  et  mox  sinr 
gubernatore  fluinen  illud  transineavit;  an^elus 
quippe  Domini  custodivit  cum.  Cumque  ad  ri- 
pam  fluminis  pervenisset,  invenil  hominem  a  da 
monio  vexatum,  quem  etiam  ob  istiusmodi  eau- 
sam  alii  vinctum  tenebant.  Quod  vidcns  beatus 
Florentius,  fraterno  tactus  dolore  ,  genu  flexo  in 
conspectu  Domini,  totis  viribua  deprecabatur  Do- 
mini  pietatem,  ut  eum,  expulso  daemone,  sanita- 
ti  redderet;  factoque  super  eum  Crucis  eigno,  sa- 


'■<-/  S.  Marti- 
num  perve- 
nti, 


nus  effectus  est.  Multa  quidem  et  alia  miraculain  a.  asoky». 
eodem  itinere  per  eum  Dominus  ostendit. 

2.  Eo  ig-itur  temporc  jam  matris  ecclesiae  in  Tu- 
ronica  civitatc  sedem  beatus  Martinus  antistes  g-lo- 
riosissime  triumphans  tenebat.  Huicergo  augelus, 
quo  duce  beatus  Plorentius  iter  ag-ebat,  in  visu 
revelavit,  quod  idem  Vir  talisadvena  ad  eum  ve- 
niret  prascepitque  ei,  ejusdem  faoiem  ostendens , 
ut  i-iun  in  sacerdotali  ordinc  constitueret.  lnterea 
beatus  Florentius  pervenit  Turonum  civitatem,  si- 
cut  ei  divina  fnerat  adnunciaiio  ptum,  in- 

troivitque  in  tcmplum,  in  qun  lu-ntus  Martinus  Do* 
mino  militans  sedebat,  et  ad  terram  projectus  ora- 
vit.  Tunc  exurgens  aboratione,  venitante  bcatum 
Martinum,  petiitque  ab  eo  benedictionem.  Ut  autem 
est  illum  intuitus  beatus  Martinus,  ilico  cognovit 
eum  esse,  quem  angelus  Domini  ei  per  visum  osten- 
derat.  At  virbeatua  suscepit  eumoum  gaudio,  et 
mox  deduxit  eum  in  secretarium,  memor  sermonis 
Domini,  quo  ait :  ■  Domus  mea,  domus  oral 

vocabitur.      Coepit  autem  eum  in1  e  an- 

tistes  gloriosus,  unde  amq  eitin  ri  ,m 

non  affectum  voluntatis  :  et  narravitei  omnia  bea- 
tus  Florentius,  quae  erga  eum  aota  erant,  quidque  in  E 
animo  g-erere-t. 

:)  Comperto  autem  beatus  Martinus,  q 
sanri 

se  veniret,  multum  eum  dilexit,  et  cum  summa 
reverenl  odivit,  Era1  quidem  ■■  ius  an- 

te  ordinal ion  n;.  in  die  >nis,  fa- 

cto  ofiicio,  sicut  mos  est,  ordinavil  eu  rdo- 

,,i  c.  Inqi  Dominum  tota  mente         c 

et  ;■   ■  I  exorabat,  ul  ■  i  an 

gTlum  .  :..,.,   niii   uabitaret, 

.  lam  ergo  i  ad  ma- 

tutinum    o-ffloi ■  urg*(  •   fc,    demoni  tra^  il  ei    l)o- 

minus   locum   h  qi  d  m    lo- 

cu !    pn   ie  alvei  t  q         m  dio 

miliario,  et  tn  eo  mca,  inerant  ser- 

penl  Qi  el  mino  omen  ipsius  (ilo- 

mna.  CognitO  itaq 

nie  donec  ad 

euiiiM  iii  pi  nit. 

1    Tunc       di        monti  qd  ,   co  rnovit,   quia   ij 
locus.  quem  ■ o     "  '''  '"'•'"" 

den :  bimull  o  di 

pn    ■;■  tur  Dominum,  d  I  »omine,  qui  i  duxisti  F 

me  ■  ■     ■    ■■'        el   demonstrasl    mibi 

looUm  ,  in  quo  babiti  i  m      oundum  '>(|li tem 

tnimi;  fac  iiiiin  locum   bunc  quietu  a  e  diabolo,  et 
ab  i  jus  pol    i-  :      I  ■■■       ■    o1  tbus,  qui  ibidem  oom 
morantur,  ut  oulli  deii  il 

bcant.  Et  statim,  relicto  monte ,  serpentes  fugi 
runt. 

B   Postqu  ■  m  ,    dh  in  i  ai ci  men- 

tia,   eumdem   locum   a  diaboll  il    Im- 

munditia,  fecit  ibi  \u-  sanctn    oraculum  in  hono- 
re  beati  Petri  apostoli  aliorumqm    A.postolorum , 
plurimorumque  Sanctorum.  [nquo  loco  peroi 
nes  ejusdem  beati  Flon  ntii   multi      ■  ■  tuti  a   Do 
minus  operari  dignatus.est  ad  laudem  < 
nominis  sui;  cascos  enim  illuminavit,  daBmoniacos 

curavit,  plurin  infirmitati     p<  c    

Viri  orationes  pietas  Domini  sanavit.  Devo  eetenim 
totaque  intentione  mentem  ad  Dominum  reli  an  , 
vitam  in  vigiliis  cumpsalmorum  Missarumque  du- 
cebal  orationibus. 

i;   aabebal   etiam   idem    Vir  sanctua  consuetu- 
dinem,  ut  singulia  annis  Turonis  civitatem  i 
ji  gratia   ?enir  :    Quodam  igitur  tempore,  cum 
ex  consuetudine  llluc  ad  orationem  pergeret,  ve- 

nit 


(0 

■ 

■■ 

■<■ 


'■ 
rjhum, 


A.  »Noimio 
d 


430 

nit  ad  locum, 


ACTA  S.  FLORENTII  PRESB.  CONF. 


in  ilintrc 


B 

tubmerto  vi- 
tam  et  cxciv 
uiium  impc- 


contulto  S. 
Martino 


enormcm 
terpentem 
fugat; 


clarus  virtu 
tibus  mori- 
lur. 


qui  vuIg*o  vocatur  Murus  d,  super 
fluvium  Ligeris  situm,  ubi  ei  populus  obviam  af- 
fuit  multus,  dicens:  O  Vir  sancte,  istic  serpens 
adest  magnus,  qui  et  homines  devorat  et  pecora  :  et 
totis  viribus  eum  rogabant,  ut  Domini  misericordiam 
imploraret,  quatenus  eos  de  ipso  diabolo  liberaret. 
Respondens  autem  beatus  Florentius,  ait :  Et  nunc 
quidcm,  fratres,  ad  pastorem nostrum  domnum  Mar- 
tinum  pergo,  cui  ha?c,  quae  a  me  poscitis,  primitus 
indicabo,  ad  vosrelaturus,  quid  exinde  jusseritidem 
Virsanctus. 

7  Iter  autem  agens,  venit  ad  flumen  Vig-ennam, 
ad  locum,  qui  dicitur  Condata  e,  ubi  fluvium 
transire  volebat,  invenitque  in  portu  mulierem 
csecam,  scdentem  atque  plorantem.  Interrogavit 
autem  eam ,  quid  haberet,  et  quam  ob  rem  tam 
amare  fleret.  At  illa  dixit  :  Et  quis  es,  Domine, 
qui  me  interrogas  ?  Dixit  ei  Vir  sanctus  :  Ego  sum 
Florentius.  Illa  vero,  ut  audivit,  quod  beatus  Flo- 
rentius  esset,  cucurrit  adpedesejus,  dicens ;  Do- 
mine,  unicum  habebam  filium,  qui,  cum  sim  ca?- 
ca,  mihi  viam  prajbebat,  et  jam  dies  habetur  ter- 
tius,  ex  quo  in  aquam  hanc  mersus  est,  et  nemo 
eum  potuit  invenire,  qui  mihi  redderet  ad  sepe- 
liendum. 

8  Tunc  beatus  Florentius ,  genu  flexo,   depre- 

cabatur  Deum  ,    dicens  :  Domine  ,   miserere  huic 

pauperculse,   quoniam    multo    atteritur    moerore. 

llestitue  ci,  Domine,  filium  suum  saltim  ad  sepe- 

licndum.    Hujusmodi    autem  prece    orante  beato 

Florentio,  ait  ei  angelus  Doraini  :  Florenti,  de  quo 

rogas,  non  esse  mortuus,  sed  vivit :  moxque  mon- 

stravit  ei  locum,  ubi  ipse  erat.  Tunc  vocans  bea- 

tus  Florentius  piscatores,  praecepit  eis,  ut  in  eam 

partem  retia  traherent,  ubi  angelus  Domini  filium 

pauperculae  esse  praedixerat.  Piscatores  ergo  jactan- 

tes  retia  sua  ,  statim  invenerunt  eum.  Accipiens 

igitur  beatus  Florentius  illum,  gratias  agens  Do- 

mino,  reddidit  illura  matri  suae.  Ipsa  etiam  pauper- 

cula  perorationem  beati  Florentii  in  eodem  loco  me- 

ruit  recipere  lumen. 

9  Iter  vero  coeptum  beatus  Florentius  peragens, 
venit  Turonis  ad  beatuni  Martinum,  narravit- 
que  ei,  quoraodo  in  quodani  loco  obviam  ei  qui- 
dam  venissent,  deprecantes,  ut  eos  de  ingenti  pes- 
simoque  serpente  liberasset.  Tunc  beatus  Mar- 
tinus  ait  illi;  Frater,  rogemus  Dominum  nostrum 

C  Jesum  Christum,  ut  liberet  eos  propter  suam  ma- 
gnam  clementiam  de  tam  nociva  bellua.  Sed  re- 
vertens  ad  locum  habitationis  tuae,  vade,  ubi  mo- 
ratur,  et  prseeipe  ei  in  nomine  Domini  nostri  Jesu 
Christi,  ut  inde  abscedat,  et  amplius  nulli  Chri- 
stiano  nocendi  habcat  potestatem.  Revertente  au- 
tem  beuto  Floraitio  ad  locum  suum,  populus,  qui 
eum  expectans,  advenire  desiderabat,  ei  obviam 
fuit :  et  videntes  cum,  cucurrerunt  ad  illum,  dicen- 
tes  :  Domiue,  adjuvanos. 

10  Tunc  beatus  Florentius,  genu  flexo  in  oratio- 
nem ,  deprecabatur  Dominum  ,  dicens  :  Domine 
Deus  omnipotens,  qui  ccelum  et  terram  et  quaj  in 
eis  sunt,  creasti,  horainemque  ad  instar  tui  formans 
ei  orania  subdidisti,  et  qui  tres  pueros  de  camino 
ignis  ardentis  intactos  liberasti  ,  libera  populum 
istumde  instanti  serpente  atque  dediabolipotestate: 
quiatues benedictusin secula seculorum.  Et  veniens 
ad  locum,  ubi  ipse  serpens  erat,  factosigrao  Crucis 
aute  se,  dixit :  Ego  tibi  pra^cipio  in  nomine  Patris 
et  Filii  et  Spiritus  saucti,  recede  hinc  et  vade  in 
pronindum  abyssi.  Etstatim  serpeus  tamquam  leo 
mgiens  recessit. 

11  Quo  facto  ,  perveniens  Vir  sauctus  ad  cel- 
Iam  suaiu,  studuit  assiduis  preeibus  sine  intermis- 


sione   Domino  deservire,   multis  prseclarus  virtu-  J) 
tibus,  quas  per  illum  Dominus  ostendere   dig-na- 
tus  est.  Multi  siquidem  variis  detenti  infirmitati- 
bus  ad  eum  veniebant,   et  per  sanctissimas  ejus 
orationes  sanitatem  recipiebant.  Anni  autem  vitae 
hujussanctissimi  Virifueruntcxxni  j  sed  postquam 
a  beato  Floriano  separatus  est,  vixit  annos  lxiii  ff 
dies  suos  in  pace  feliciter  agens.   Ig-itur  tandem 
aliquando,  dum  vitam  in  sancto  deduceret  senio, 
x  Kal.  Octob.,  viam  universaB  carnis  ing-rediens, 
migravit  a  seculo.  Tunc  in  ejus  funeris  obsequium 
multi  concurreruntundique.  Adest  enimilicosacer- 
dotum  ac  clericorum  multitudo,  quamplurimi  laico- 
rum,  chorus  virg-inum,  atque  turba  mulierum.  lis 
erg-o  pro  tempore  moerentibus,  sed  pro  tanti  Viri 
gploria  exultantibus,  in  loco,  quem  ipse  sibi  pras- 
paraverat ,  cum  mag^na   dilig-entia  sepultus  est, 
praestante  Domino  nostro  Jesu  Christo,  qui  cum  Pa- 
tre  et  Spiritu  sancto  vivit  etregnatin  secula  seculo- 
rum.  Amen. 


ANNOTATA. 

a  In  codice  nostro  Ms,pro  martyris  legitur  viri: 
sunt  et  hujusmodi  alide  exigui  momenti  immuta-  E 
tiones  in  apographis  nostris;  quas  observare  ope- 
rse  pretium  non  duxi. 

b  Floriano  verisimilius  nihil  commune  fuit  cum 
S.  Florentio;  uti  dixi  in  Commentario  §  i. 

c  Disseri  hic  pluribus  posset  super  ita  Homi- 
nis  laici  subita  ordinatione,  facta  per  S.  Mar- 
tinum  tertio  post  illius  adventum  die,  absque  ulla 
mentione  prsevii  diaconatus  aliorumve  Ordinum 
et  interstitiorum;  verum  cum  allegetur  ab  auctore 
sublestse  fideij  nihil  hocet  hujusmodialia  morari 
nos  debent. 

d  Procul  dubio  locum  eum  designat  auctor,  ubi 
nunc  est  Salmurum  oppidum. 

e  Condata  seu  Condate  (vulgo  Cande^  vicus  est, 
morte  S.  Martini  illustris,  in  finibus  Turonum, 
positus  fere  ad  Vigennse  seuVingennse  (\z,  Vienne) 
et  Ligeris  fla  LoireJ  confluentes. 

f  Adi  Commentarium  num.  xi. 


PARS  II. 


Miracula  et  beneficia  post  mortem. 


ost  beati  viri  Florentii  ab  hac  luce  digressum 
multas  per  eum  Dominus  in  loco  ejus  requie- 


tionis  operatus  est  virtutes.  Nam  multi  postea  in- 
firmi  ad  omnibus  suis  infirmitatibus  per  ejus  me- 
rita  gloriosa  sanitatem  recipere  meruerunt.  Ipsi 
etiam,  aliique  quamplurimi  de  suis  rebus  eumdem 
locum  sanctum,  divino  annuente  favore ,  ditave- 
runt.  Sed  quoniam  perlongum  est  cuncta  explicare, 
qusedam  ob  magni  Viri  venerationem  breviter  atque 
succincte  lecturis  atque  audituris  plena  fide  narra- 
bimus. 

13  Fuit  ergo  in  diebus  illis  quidam  vir  in  par-  Pue> 
tibus  Hispaniae,  in  civitate,  quee  dicitur  Pampe- 
lona  a;  erat  enim  dives  valde ,  nomen  quoqtie 
ejus  Simerus  Lupus  erat,  et  uxoris  ipsius  Birgil- 
la  :  habebant  vero  unicum  tantummodo  filium, 
quem  valde  diligebant  tam  ipsi  quam  omnis  eorum 
familia.  Factum  est  autem,  dum  aestivo  tempore 
hons  meridianis  in  lectulo  suo  dormiret,  oculi 
ejus  obcsecati  sunt.  Quamobrem  pater  et  mater  et 

cuncta 


Mirucula  ad 
Sancti  septil- 
crum; 


tertio  divini- 
tus  monita 
parcnte, 


B 


illuc  allatus, 
visu  dona- 
tur. 


Pttella  gravi 
infirmitato 

libcratur. 

0 


Suuvtieultv 
rtbns  infe- 
stux  morte 
ptectUur. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 

cuncta  ditionis  eorum  familia  rnaximo  sunt  affecti 
dolore.  Multi  siquidem  medici  ad  eum  veniebant, 
putantes  illi  medicaminibus  suis  opem  ferre  vi- 
sionisj  idem  vero  puer  nihil  mali  in  oculis  suis  sen- 
tiebat,  nisi  quia  visum  penitus  amiserat.  Cognove- 
runt  igitur  parentes,  hoc  filio  suo  divina  accidisse 
voluntate.  Multis  itaque  Sauctorum  locis  eum  of- 
ferunt,  voventes,  quatenus  ei  Dominus  lumen 
restitueret;  sed  nec  sic  lumen  recepit:  Quadam 
autem  nocte,  dum  mater  una  cum  viro  suo  dor- 
miret,  habentes  secum  unicum  filium,  venit  a"d 
eam  per  visum  quidam  in  specie  clerici,  dicens : 
Mulier,  mitte  filium  tuum,  quem  unice  diligis,  ad 
basilicam  beati  viri  Florentii,  quae  est  super 
alveum  Ligeris,  et  ibi  lumen  recipiet  infra  spatium 
xl  dierum. 

14  Illa  erg-o,  postquam  expergefacta  est  a  somno, 
narravit  id  ipsum  viro  suo,  qui  dixit  ad  eam  :  Ex 
cogitatione  tua  advenit  tibi  hoc  somnium;  fiat 
voluntas  Domini.  Admonuit  enim  raatrem  pueri 
haac  visio  usque  tertio,  dicens :  Donec  pergat  illuc 

filius  tuus,    quo    dixi,    non  videbit  lumen  cseli. 

Quod  iterum  mulier  retulit  viro  suo;  et  ille  ait: 

Kumquam  audivi,  ubi  locus  esset.  Tum  illa  ait : 

Si  etiam  trans  maria  hunc  locum  invenire  scire- 

mus,   debite  illuc  filium  nostrum  mitteremus,   si 

forte  misericordia  Domini  fieret  super  eumjetin- 

tulit:  ISIumquid  audisti,  quomodo   egit    Naaman 

princeps    SyriaB   apud    Eliseum   prophetam,  quo- 

modo  dixit  illi,  ut  lavaret  se  in  Jordane  et  sanita- 

tem  recepit?  Sic  Dominus  potens  est  etiam  filio 

nostro  lumen  reddere.  Mittunt  igitur  per  famulos 

suos  puerum  dicentes :  Perquirite  locum,  ubi  beatus 

Florentius  requiescit,  qui  est  super  fluvium  Ligeris. 
15    Euntes    autem   famuli,    circuiverant  totam 

illam  regionem,  quousque  pervenirent  Turonis  ci- 

vitatem,  quas  sita  est  in  littore  Ligeris.  Diligenter 

vero  inquirentes  locum,  in  quo  heatus  Florentius 

requiescit,  reperiunt,  non  longe  hinc  esse,  et  ga- 

visi,  cito  ad  eumdem  locum  perveniunt,  puerumque 

voventes,  orationibus  Viri  sancti  commendant,  de- 

votissimis  obsecrantes  precibus,  ut  ei  divina  pietas 

per  ejusdem  Sancti  orationem  lumen  reddere  digna- 

retur.  Eactum  est  igitur,  ut  secundum  prsefatam 

visionem  in   spatio  xl  dierum   lumen  reciperet : 

sicque  sanus  reversus  est  in  patriam  suam.  Quod 

videntes  pater  et  mater  et  omnis  eorum  familia 

exultantes  glorificavcruntDominum,  qui  potens  est 

facere  mirabilia  in  caelo  et  in  terra,  in  mari  et  in 

omnibus  abyssis. 

16  Ttem  in  pago  Constantino  b  fuit  quidam 
comes,  nomine  Genatius,  uxorque  ejus  nomine 
Bertina,  et  habebant  tantum  filiam  unam  valde 
decoram,  qua>  et  ipsa  desponsata  erat.  Sed  subito 
humani  generis  inimicus,  qui  semper  de  nece 
hominum  tractans,  quserit,  quos  perdat,  tentavit 
eam.  Quade  re  parentesejus,  omnisque  eorum  pro- 
genies  multis  aniciebantur  doloribus.  Audientes 
autem,  quod  omnipotens  Dominus  ob  honorem 
beati  Florentii  servi  sui  multa  faceret  miracula, 
acceperunt  eamdem  virginem,  duxeruntque  eam 
ad  oraculum  ejus,  deprecantes  Domini  pietatem, 
ut  per  ejus  orationes  integram  illi  redderet  sa- 
nitatem;  et  infra  dies  xl  sanitati  est  restituta.  Pa- 
rentes  itaque  puellae  ipsius  ecclesiam  Dei  in  eodem 
loco  propter  sancti  Viri  venerationem  de  rebus  suis 
ditantes,  semper,  dum  vita   eis    fuit,   extiterunt 

fideles. 

17  Nimirum  in  pago  Cenomannico  c  erat  qui- 
dam  homo  nomine  Burgolenus,  pessimis  degens 
moribus;  Deum  enim  non  timebat,  et  hominem 

Septembris  Tomus  VI. 


ACCT<*C 

J.  p. 


431 

non  verebatur.  Erat  autem  Iatro,  homicida,  adul* 

ter,  omniumque  malorum  amator,  Quodam  itaque 

tempore,    cum   populus    orandi    gratia    ad  basi- 

licam    beati    Elorcntii   pergeret,   venit  idem  vir 

crudelis  obviam  eis.Tunc  coepit  interrogare,  quo 

ire  vellent.  At  illi  dixerunt :   Ad  hasilicam  beati 

Elorentii  pergimus,  quatenus  per   ejus  orationem 

mereamur    nostrorum   veniam    consequi    peccato- 

rum.  Mox   idem  vir  dira?  crudelitatis  jussxt   eos 

exspoliari.  At  illi  clamabant;  Beate  Elorenti,  mi- 

serere  nostri.  Et  ecce  equus,  in  quo  sedebat,  expa- 

vescens  pvojecit  eum  in  terra,  totusquc  confractus 

est,  et  exspumaus  ac  in   modum   ferae   rugiens, 

mortuus  est.    Multas  quidem  et  alias  virtutes  in 

viis  atque  plateis  per  merita  beati  Florentii  Do- 

minus  ostendere   dignatus   est,   quas  nemo  enu- 

merare  valet.    Hecc    pro    tempore  perstrinximus, 

quibus  beatum  Virum  venerantes,  Dominum,  cui 

fideliter  servivit,  tota   meute   amemus,    cui    est 

potestas  et  imperium  per  infinita  secula  seculorum 

Amen. 

18    Multa  d  prseterea  divinorum   miraculorum  Muitismi- 
siffna,   nluribus  volventibus  annorum  successibus,  tncuu' 
per  eumdem  pretiosissimum  Domini  confessorem,  ferttetti* 
sanctum  Elorentium,  patrata  sunt,  qua?  idcirco  serie  ocuiatm, 
lectionis  minime  declarantur,  quod  assiduitate  sui  d 

viluerunt,  aut  inertia  cernentium  pra^termissa  sunt, 
vel  quod  magis  credendum  est,  qui  ea  sermonis 
lepore  possent  compte  exornare,  defuerunt.  Libe- 
rales  siquidem  artes  usque  temporibus  domni  Ka- 
roli  imperatoris  prsedecessoribus  nostris  ita  extite- 
runt  extrauea^,  ut  iu  Galliae  regionibus,  etiam  inter 
summos  pontifices  vix  aliquis,  negligentia  pra:pe- 
diente,  reperiretur,qui  urbanitate  eloquii  synodales 
saltem  valeret  venustate  exolvere  definitiones.  Sed 
quoniam,  favente  Domino,  instantiaque  domni  su- 
pradicti  imperatoris,  quae  vetustiores  ncglexerant, 
moderniores  assecuti  sunt;  itaquc  competens  vidc- 
tur,  quae  pra3  oculis  vidimus,  ne  oblivionis  profun- 
ditate  cuncta  depereant,  prmsentibus  ac  successo- 
ribus  nostris,  literali,  prout  possumus,  indagine 
retinenda  mandemus. 

19  Consuetudine  igitur  antiqua  partibus  inte- 
rioris  Erancia3  usque  hodie  mos  inolevit,  ut  quis- 
quis  propinquiorem  sibi  parentem  gladio  jugula- 
verit,  et  postea  pcenitentia  ductus  ad  pontificem 
crimen  admissi  facinoris  detulerit,  ipso  decernente 
pontifice,  ex  ipso  gladio  fcrrei  nexus  componantur, 
et  collum  peccatoris,  vcntrem  atque  brachia  stri- 
ctim  innectantur  ex  ipsis  ferreis  vinclis;  sicque 
de  propria  patria  et  solo  paterno  pellatur :  in- 
terim  quousque  divina  pietas  eadem  vincula  solvi 
prfficipiat,  primum  Romaj,  dehinc  per  diversa 
Sanctorum  loca  veniam  criminis  efflagitando  pe- 
regre  proficisci  cogatur.  Hac  denique  scntentia 
quldam  clericus,  Amelius  nomine,  qui  avunculum 
suum  necaverat,  ab  Artchario.Trejectensiumurbis 
episcopo  e,  damnatus  est,  multaque  jam  tempore 
in  eadem  poenitentia  perdurans,  diversa  Sanctorum 
coenobia  lustrando  vagaverat,  omnipotentis  Do- 
mini  misericordiam  bonignissimam  eorum  interces- 
sionibus  sibi  veniam  jam  impetrandam  lacrymabi- 
liter  efflagitans.  , 

20  Tandem  ergo  ad  monasterium,  UDI  summi 
pontificis  /'  sanctique  sacerdotis  Florentii  corpus 
venerabilitcr  jacet  humatum,  a.Imomtus  d.vma 
revelatione  pervenit,  Ibiquc  ei  a  monaclus  ibidera 
Domino  sedule  servientibus,  obsequentibus  hospi- 
talitatis  humanitas  exhibita  est.  In  ipsa  autem, 
qua  venerat,  nocte,  dum  fratres  more  solito  noctur- 
nale  peragerent    officium,  ipse  vero  !retro  sccus 

59        cancellos 


Parricid; 


vinculq  cr 
rca  spimtc 
decidunt 
f 


432 

A.  mohtiio.  cancellos  consistens,  paululum  sopori  indulserat : 

et  ecce  subito  per  visum  apparuit  ei  candidissima 

avis,  atumulo  Sancti  progrediens,  brachiis  suis  m- 

sedisse,  ipsosque  ferreos  nexus  quasi  cum  magno 

impetu  percussisse.  Qui  ilico  experg-efactus  voces 

teterrimas  clamoris  emisit,   ita  ut  chorum  etiam 

psallentium  interrumperet,  omnesque  astantesni- 

mio  terrore  attonitos  redderet.  Statim  enim  ut  ocu- 

los,  levi  somno  oppressos  aperuit,   prsdicta  avis 

nusquam  comparuit;  sed  illi  ferrei  nexus  ad  tactum 

ejus  invisibUem  cum  magno  impetu  tam  valide  cre- 

puerunt,  ut  longius    resilientes  vix  in  crastinum 

inveniri  quivissent.  Ipse  autem  posnitensincredibili 

pavore  solutus,    et  nutibundis   gressibus  minime 

consistere  valens,  in  terram  repente  corruit,  sicque 

terrffi  prostratus,  quousque  illic  omne  consumma- 

returofficium,  quasi  amens  effectus  permansit. 

adSancti         21   In  crastinum  autem  monacliis,  et  omnibus 

tumulum.     ^QC  ]audabile   factum  mirantibus,  ille   ex  ordine 

caussas  suas  culpae  et  nexionis  omnibus  manifesta- 

vit :  et  quia  tunc  praesens  abbas  non  aderat,  obnixe 

deprecatus  est  fratres,  ut  ex  nomine  abbatis  ac 

B  ipsorum  deprecatoriam  epistolam  jam  preafato  epi- 

scopo,  a  quo  in  poenitentiam  missus  fuerat,  transcri- 

berent,  quatenus  eum  in  propria  parochia  miseri- 

corditer  rcciperet;  utpote  quem  divina  benig-nitas 

ac  meritum  S.  Florentii  spiritaliterabsolutum  in  so- 

lutione  visibilium  vinculorum  monstraverat,  ipse 

quoquc  sua  pontificaliauctoritateomnimodis  abso- 

lutum  esse  decerneret.  Hoc  denique  assecutus,  Deo 

et  S.  Florentio  immensas  referens  gratias,  et  fratri- 

bus  valedicens  cum  g-audio  ad  propria  reversus  est. 


ANNOTATA. 


a  Civitashsee  est  primariaregni  Navarrte. 

b  Vulgo  le  Cotantin  w?Z  Coutantin,  sic  dictus  a 
Constantia  (Coutance)  civitate  Gatlids  Celticee. 

c  In  Gallia  item  Ceitica,  (vulgo  le  Maine)  cujus 
caput  est  Cenomanum  (le  Mans.) 

d  llinc  incipit  appendice,  stylo  a  reliquis  di- 
versa,  et  itlis  fortasse  antiquior,  at  certe  fide 
dignior.  Vide  Commentarium  num.  5  etseqq. 

e  Consule  Commentariumnum.  7. 

f  Nisi  aliquis  archiepiscopus  eadem  in  ecclesia 
sepultus  esset,  qui  voce  summi  pontificis  designe- 
turt  quod  minus  perisimile  mihi  apparetfputem 
hic  latere  mendum  scriptionis  ita  ut  vox  pontificis 
irrepserit  pro  voce  patris  vel  confessoris,  aut  iste 
fuerit  auctoris  sensus :  Ubi  sanctus  summique 
Pontifiois  (Christi  scilicet)  sacerdos  Florentius  ve- 
ncrabilitcr  jacet  humatus. 


ACTA  S.  FLORENTII  PRESB.  CONF. 


D 


<3Q 


SERMO 


In  Vitam  S.  Florentii 

Auctore  Marbodo   episcopo 
nensi. 


Redo« 


Ms.  vetustis- 


Ex   codice  membraneo 
simo. 

PARS  I 


S.  Florentius  martyr  desiderio  et  in 
omni  virtutum  exercitio  confessor 
egregius. 


In  sancti  hujus  patris  nostri  Florentii  solemnitate, 
licet  ejus  virtutibus  explicandis  sermo  tenuis 
nequaquam  possit  sufficere,  non  tamen  ex  toto  con- 
venit  nos  silere;  ne,  metuentes  de  praBsumptione 
redargui,  de  dijffidentia  justius  vel  neg:lig*entia  ju- 
dicemur  :  Deo  etenim  nostro,  cujus  ad  laudem  re- 
fertur,  quicquid  in  Sanctis  ejus  laudabile  prtedica- 
tur,  non  tam  placet  orationis  varietas,  quam  rerum 
veritas,  et  gratiores  illi  sunt  dicentium  mentes  purse, 
quam  decentium  verborum  multicolores  purpuree. 
Proiude  ad  laudem  ipsius,  qui  in  Sanctis  suis  gio- 
riosus  est,  et  ad  sedificationem  legentium  de  Sancti 
hujusmeritis  temptemus  aliquid  loqui  simplici  ora- 
tione,  sed  devotione  multiplici.  Sic  enim  fiet,  ut  et 
debitum  Patrono  nostro  in  die  festivitatis  ejusdem 
solvamus  obsequium,  et  in  laudem  Dei  fidelium 
mentes  excitemus  .-  nobis  quoque  ipsis  propositam 
habeamus  formam  virtutum,  quam  si  volumus  imi- 
tari,  velle  autem  debemus,  directo  itinere  procul 
dubio  gradiemurin  ca^lum,  quo,  sicut  indubitanter 
credimus,  ille  pervenit,  quem  nobis  sequendum  pro- 
ponimus.  Ardua  quidem  via  et  difficilis  ascensus; 
sed  iter  ad  Deum  molientibus  auxilium  divinum 
deesse  non  poterit,  ipso  eodem  interveniente  beato 
Yiro,  cui  fuit  auxilium  abs  te,  Domine,  qui  et  ascen- 
siones  in  corde  suo  disposuit  in  valle  lacrimarum 
inlocum,  quem  posuit.  Hujus  ergo  secuti  vestigia, 
de  virtute  ibimus  in  virtutem,  visuri  et  ipsi  Deum 
deorum  in  Syon. 

2  Quapropter  et  nostrse  et  aliorum  saluti  consul- 
tum  facere  cupientes,  audaciam  sumimus  ex  cari- 
tate  sermonem  de  illo  suscipientes,  quem  et  loqui 
dig-ne  non  possumus,  et  tacere  penitus  non  debemus. 
Talis  enim  ac  tantus  iste  est,  ut  multorum  prseconiis 
solus  sufliciat,  cum  nulliusprasconia  sufficiant  soli. 
Siquidem  solus  ipse  est,  ut  ita  dixerim,  multitudo, 
m  cujus  persona  multorum  invenitur  perfectio. 
Nam  si  martyrem  requiras  non  cujuslibet  patien- 
tiEE,  sed  inpatientis  quodammodo  animositatis  et 
cujusdam  virtutis  ebrise  prasclaro  caiice  sic  infu- 
sum,  ut  veluti  non  sensurus  provocare  videatur 
injurias;  vide  Florentium  ultroneum  ad  suppli- 
oia,  quasrentem  pcenas,  prodentem  se  satellitibus, 
mg-erentem  tribunalibus,  postremo   tanta  avidita- 

te 


E 


J-mdandi 
S.  Floren- 
lium  ralio 


F 


et  materta 
multiplex : 
Martyr  'JtiU 


desiderio, 
dum  idlro  se 
ad  necem  ob- 
talit, 


B 


nec  ntst  an- 
gelijussu 
pulmam  de- 
seruit. 


Egregii  con 
fessorit 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBKIS 

te  mortem  sequentcm,  quanta  eam  fugere  solent 
alii.  Lege  Vitae  ipsius  libellum,  quomodo  libens 
currat  Lauriacum  a,  hoc  loco  nomen,  ubi  Aqui- 
linus  pneses  victricem  laurum  crudelis  beneficus 
erog^abat.  Et  quid  videbis  in  Elorentio  nisi  choros 
castrorum  ?  Tanta  quippe  alacritate,  tanta  con- 
stantia  in  hostiles  gladios  ferebantur,  ut  non  unus 
miles,  sed  totus  credi  posset  exercitus.  Unde  fa- 
ctum  est,  ut  flagrans  martyrii  desiderium  repu- 
taretur  ei  ad  martyrium,  et  apud  Deura  diuturna 
vita  judicaretur  dignissimus,  qui  festinam  mor- 
tem  sedulus  appetebat. 

3  Keservandus  itaque  multorum  utilitatibus  per 
amministrationem  angelicam  solutus  a  vinculis, 
divinse  jussionis  oraculo  substractus  est  passioni, 
paulo  minus  coartatus  et  anceps,  utpote  propter  se 
dissolvi  cupiens  et  esse  cum  Christo,  manere  au- 
tem  in  carne  necessarium  intelligens  propter  alios. 

Augebat  tamen  gloriosae  mortis  desiderium  jocun- 

dissimi   collegae  sui  et  fratris   in  Christo  Eloriani 

contubernium,  cum  quo  et  unaminiter  vixerat  et 

magnanimiter  emori  cupiebat.  Cog*itabat,  quanta 

fratrem   Elorianum  felicitas  mox  nianeret,  quem 

ipsa  eadem  die  cum  triumphali  palma  caelestem 

suscipiendum  videbat  in  regiam  ;  sibi  labores  re- 

stare  quamplurimos,  obeunda  sibi  non  pauca  pe- 

ricula,  se  a  refrigerio,  quod  jam  mente  concepe- 

rat,  prolixioris  vitse  martyrio   suspendendum.  Et 

ob  hoc,   si  fieri  posset,  vellet  accipere  et  bibere 

cum  fratre  suo  calicem  salutaris,   ut  per  calicis 

tristitiam  cum  eodem  cito  transiret  ad  gaudium 

Eeternae  salutis.  0  quale   fuit  illud  pro  temporis 

brevitate   prolixum,   pro  dilectionis    magnitudine 

breve  nimis  colloquium,  cum  sopitis  satellitibus, 

excitatus  ab  angelo   Elorianum   Elorentius  exci- 

tasset,  et  divinsd   illi   voluutatis  aperuisset  man- 

datum  b  ! 
4  Magnus  in  verbis  illis  mutuse  dilectionis  re- 

dolebat  affectus,   sed  major  erga  Deum   in  utro- 

que  cultus  et  reverentia  cernebatur.  Vellet  uter- 

que  vivere  vel  mori  cum  altero,  sic  tamen,   ut 

Deum  offendere  vellet  in  neutro.  Pateretur  ergo 

libenter  Elorentius ;  nisi  mallet  eum  vivere  Deus 

vivus.  Sed  qui  se  ipsum  abnegasset  nec  sibi  vi- 

vens,  nec  sibi  moriturus,   postquam  Irnperatorem 

suum,  cujus  in  verba  juraverat,  id  velle  persen- 

sit,  non  ausus  contra  imperium  in   hostem   pu- 

gnare,  nec  tamen  invitus  paruit  jussioni,   ut  qui 

bene  nosset,  non  minori  poena  multandum  impe- 

rii  tumidum  transgressorem,  quam  imperatoris  ti- 

midum  desertorem.   Certus  nichilominus  de  repo- 

sita  sibi  corona  justitise,  quam  reddet  illi  Domiuus 

justus  Judex.  Jam  quidem  sanctse  animoereddita  est 

justitiae  corona;  sed  reddenda  est   quandoque  et 

corpori,  in  quo  serrarum  csesuras  et  vulnerum  cy- 

catrices,  stjgmata  scilicet  Jesu,  vivens  portavit. 

Nondum  enim,  ut  credimus,  domestici  fortis  illius 

mulieris,  qua  significari  videtur  Ecclesia,  vestiti 

sunt  omnes  duplicibus ;  sed  datse  sunt  illis  singuhe 

stolffi  albae,  et  dictum  est  illis,  ut  requiescant  tem- 

pus  adhuc  modicum,  donec  impleantur  conservi 
eorum,  ut  qui  singulatim  bysso  vestiuntur  in  ani- 
ma,  simul  omnes  in  corporibus  amiciantur  et 
purpura  :  tunc  ergo  reddendam  illi  non  dubita- 
musajusto  Judice  martyris  illibatam  mercedem, 
apud  quem  perfecta  voluntas  operis  velut  opus 
est   perfectse   voluntatis.    Hactenus    ut   de    Mar- 

tyre. 
5    Si    vero    Confessorem    libeat  intueri,    tran 


433 

tibus,  flentem  cum  flentibus,  habes  eundem  Flo-  A.  Haimi» 
rentium,  tamquam  ex  castrensi  forensem,  velut  ex  **• 
loricato  togatum,  non  minorem  in  pacis  ocio  ge- 
rentem  solertiam,  quara  in  belli  negotiis  praefe- 
rebat  audaciara.  Quis  enim  in  supradictis  operi- 
bus  misericordiaa  frequentior  invenitur?  Nam  post- 
quara  jussus  exire  de  terra  et  de  cognatione  sua  et 
venire  in  terram  hanc,  voluntarius  exulavit  : 
non  enim  habebat  hic  manentem  civitatem,  sed 
futuram  inquirebat  :  postquam  ergo,  salva  pra> 
cedcntis  laboris  remuneratione  ,  a  militia  quasi 
translatus  est  ad  agriculturam,  non  cessavit  in  Do- 
mini  vinea,  quautum  potuit,  laborare  putator  pe- 
ritissimus  viciorura,  propagator  virtutum ,  fa- 
cienda  verbis  insinuans,  operibus  insinuata  com- 
mendans. 

G  Plane  huic  beatce  animaj  convenire  videtur  omn«n»me- 
jocunda  illa  Sponsi  cailestis  exhortatio,  post  in-  r£* 
fidelitatis  hyeraem  et  imbrem  persecutionis  sub 
tempus  putacionis  vinearum  invitantis  amicam  : 
Surge,  inquit,  amica  mea,  speciosa  mea,  et  veni : 
ostende  mihi  faciem  tuam ;  sonet  vox  tua  in  au- 
ribus  meis  .-  vox  enim  tua  dulcis ,  et  facies  tua 
decora.  Surge,  inquit,  amice  Elorenti ,  persecu-  E 
tio  tua  abiit  et  recessit,  nou  est  tibi  concessum 
martyrium  ,  et  veni  in  terrara  ,  quam  monstra- 
vero  tibi ;  in  partes  scilicet  Galliarum,  ubi  osten- 
dam  tibi  locum  habitationis  tuse  ;  ibi  et  tu 
ostende  michi ,  id  est  meis  ,  faciem  tuam  ,  hoc 
est  opera  :  quod  enim  uni  ex  minimis  meis 
facit  quis,  hoc  michi  facit  :  sonet  vox  prasdica- 
tionis  tuae  in  auribus  meorum;  v  ox  enim  tua 
dulcis  et  opera  tua  decora.  Post  tempus  planta- 
tionis  tempus  putationis  advenit.  Omnia  enim 
tempus  habent,  et  suis  spaciis  transeuut  universa 
sub  cajlo.  Vineam  mihi  Martinus  plantavit,  cujus 
te  putatorem  elegi.  Jungere  Martino  in  partem 
laboris,  ut  cum  eodem  merearis  particeps  esse 
mercedis. 

7  Exhis  igiturmanifestum  esse  putannis,  hunc,  implevit, 
de  quo  loquimur,  etiam  sanctis  annumeranduui 
confessoribus,  quibus  cum  pro  veritatis  asscrcio- 
ne  ad  mortem  usque  certandi  non  defui  sset  au- 
dacia ,  iucruentam  ex  hoste  victoriam  voluntas 
divina  concessit.  Et  ne  dubites,  quem  dignitatis 
locum  etiam  inter  confessores  optiueat,  aspice 
Martinum  sui  temporis  pnesulum  gemmam ,  ad 
quem  dum  divina  revelationc  dirigitur,  tanti  viri 
consortio  dignissimus  utiquc  comprobatur.  Quid  Y 
quod  eidem  Martino  venientem  Sanctum  praicursor 
angelus  in  visu  rcvclat,  et.ut  prtesens  facile  possit 
agnosci,  absentis  vultus  representat  imagincm  ; 
jubet  etiam,  ut  jam  dudum  sacerdotalem  Virum 
in  ordinem  promoveat  sacerdotura.  Nonne  hoc 
totum  ad  astruendam  valet  beati  Viri  confessoriam 
dignitatem?  Valet  profecto.  Nara  si  probatorum 
hominum  testificatio  in  rebus  dubiis  habere  solet 
inconcussa;  pondus  auctoritatis ,  multo  magis  in 
hujus  Sacerdotis  commendationcm  trina  concur- 
rit  auctoritas  :  divina  primum,  deinde  angelica, 
tertio  humana.  Est  enim  a  Deo  clectus,  ab  au- 
gelo  pra;sentatus,  a  Martino  sacratua. 

8  Jure  ergo  solus  dictus  est  multitudo,  in  quo  proximema- 
solo  martyris  ct  confessoris   dignitas  invenitur  :  «JJJT 
praiterea  qui  tot  in  se  miserorum  per  compassio-  ^gj*^ 
nem  gestavit  personas,  quot  habet  liuraana  vita 
miserias.    Legem  etenim    Christi,  qui  languores 
nostros  ipse  tulit,  et  peccata  nostra  ipse  porta- 
vit  in  corpore   suo  super  lignum,   qua;   non   ra- 


pacis  officia   dispensantem ,    consulentem      puit  tunc  exolvens,  Vir  just.ssimus  studuit  adim- 
anxit   patrocinantem  reis,  sustentantem  imbecil-     plere,  memor  exhortantis  Apostoli  :  Alter  a  terius 
'  l  «nrlpntPm  «rnn  2-auden-      onera  portatc,  et  sic  adimplcbitis  lcgem   ChrJ 

Nec 


lo7 "cur'antem  infirmos,  gaudenteni  cum  gauden-     onera  portate,  et  sic  adimplebitis  legem  Chrirti. 


m 


SEHMO  IN  VITAM  S. 


A  Mmiodo  Nec  solum  alienis  coraprimebatur  onenbus ,  sed 
»■  etiam  cong-ratulabatur  honoribus;  nec  mag-is  m 

proximorum  contristabatur  adversis,   quam   con- 
g-audebatin  prosperis.  Deniquesidici  fas  est,  inalios 
quam  in  se  magis  propicius ;  sicut  diligebat  Deum 
plus  proximo,  sic  proximum  etiam  plus  seipso. 
imuiiutrii-      9  Xam  qui  alienis  facile  frangeretur  infortuniis, 
que  /irma$,  gua  sjc  tolerabat   cequanimiter,    ut   aequanimiter 
<*«  ringu-  toIerant  aiiena,   qui   suis   facile   frangnntur.   Ita 
qui    maternum   aliis   impendebat  affectum,    sibi 
quamtum  ad  corpus  quodamraodo  novercabatur. 
Non  secus  et  in  aliorum  prosperis  sic  gaudebat, 
cum  sua   parvi  penderet;  sicut  in  suis  gaudere 
solent,  qui  parvi  pendunt  aliorum ;  nisi  quod  illi 
tales   g-audium    suum    ad    temporalem    referunt 
voluptatem ,   hic  tam  g-audium  quam   mcerorem 
ad  spiritualem  dirigebat  profectum.  Quodam  igi- 
tur    modo    seipsum    quam    proximum    austerius 
diligebat.   In  se  quidem  tam  constans  et  firmus 
erat ,   et  ad  omnem   ventum   immobilis ,  ut  nec 
tcrrificis  persecutionum  infiecti  posset  aquilonibus, 
necmulcentibusblandiciarum  austris  resolvi;  quin 
potius  omnem  fortunam  materiam  sibi  faciens  vir- 
B  tutum,  in  advcrsis  firmus,  in  prosperis  cautus  et 
humilis,  velut  arboraromatica  quasdam,  imo  velut 
'{.hortni     ortus*  deliciarum  ad  omnem  flabrorum  impulsum 
Spargebat  latlus  suavitatis  odorem,  asquo  animo  tam 
bona  quam   mala  suscipiens  de  manu  Domini,  a 
quo  utraque  novcrat  ad  ipsorum  gdoriam  Sanctis 
immitti.  Imperat  quippe  ventis  Dominus  et  obe- 
diunt  ei.  Surge,  inquit,  aquilo,  et  veni  auster , 
perfla  ortum  meura  et  fluant  aromata  illius 
virtutci  coi-      10   Hfflc  erg*o  sunt  virtutum  aromata,   qua3  nos 
Ugm;vnda  (|0  jl0C  opto  couig-erej  quibus  velut  cibo  quodam 
n  cx      suavissimo    vel    condito    poculo    delectari    debe- 
hortofrucuu  mus,   cum   et  ipse  Dominus  his  quasi  cyborum 
et  potuum   divcrsitatibus  glorians   se   refectum, 
ad    hffiO    eadem    comcdenda    et   bidenda    usque 
ad  ebrictatem   proprios  adhortatur  amicos.   Dicit 
ciiiin  sio  in  Canticis  Canticorum  :  Veni  in  ortum 
mcum,  soror  mca  sponsa,  messui  myrram  mcam 
cum  aromatibus  meis ;  comedi  favum  cum  melle 
meo;  bibi  vinum    meum  cum  lacte  meo.  Come- 
ditc  amici  et   bibite,    et    inebriamini    carissimi. 
Id  ipsum  nimirum  manifestius  ita  dixisset  :   Vi- 
sitavi  fa3cundum  bonis  virtutibus  Virum,  in  quo 
C  inveni ,   quam  et  acceptavi ,   pretiosam  myrram 
oastimoniffi,  qua  corpora  eorum,  qui  mundo  mor- 
tui  sunt,   et  Deo   vivunt,   a  corruptela   libidiuis 
ilhesa  servantur;  inveni  et  alia  ibidem  virtutura 
aromata,  et  placuit  michi  doctrinse  ipsius  discre- 
tio,  qui  oum   Spiritualem   intellectum   in  littera, 
hoc  est,  mel  occultaret  in  cera,   pro  captu  sin- 
gulorum,  vinum  valentibus,  lac  infirmis   noverat 
propinare.  Hac  et  vos  bona  imitamini,  quicum- 
que  vultis  ad  amicitiam  meam  pertinere.  Si  vul- 
tis  miohi  esse  carissimi,  hrec  bibite  et  inebriami- 
ni ;  inebriamini  ab  ubertate  domus  mea?.  Idem 
qurppe    rst   et  domus    et  ortus,    scd   ortus  aro- 
matious    et    domus    eburnea ,    frag-rans   et    ipsa 
diversis  aromatibus.  Nam  myrra  et  g-utta  et  cas- 
siaa  domibus  eburneis  redolent.  Invitati  erg-oad  ■ 
tam  Jooundas  epulas,  neo  ab   alio  quocunque, 
sod  ab  ipso  Domino  invitati ,  cmn  g-ratia  recun- 
bamua. 

opifwmribw  ., "  Ue  hac  llobls  proposita  velut  delicatissimis 
08*  J((<1  ^borum  et  potuum  varietatibus  referta  mensa, 
«ot.  gratdasima  quaque   oarpentes,    edamus  et  biba- 

liu»s,  et  divin;c,  quam  audivimus ,  adortationi 
■*>  segnitep  obtemperare  satagentes,  comeda- 
mua  ad  aaturitatem,  bibamus  ad  ebrietatem.  Au- 
aiamua  et  oredamusj  amemue  et  operemur;  alio- 


FLORENTII  PRESB.  CONF. 

quiu  nichil  valet  auditus  sermo  non  admixtus  D 
fidei ;  fides  autem  sine  operibus  mortua  est.  Quod 
si  difiicile  est,  est  autem  revera  difficile,  ut  univer- 
sas  beati  hujus  Viri  virtutes  nunc  temporis  unus 
aliquis  imitetur,  eligat  sibi  ex  omnibus  aliqua,  pro- 
ut  quisque  singulis  delectatur.  Unusquisque  enim 
.proprium  habet  donum  a  Deo,  alius  sic,  alius  au- 
tem  sic.  Invitati  autem  sumus  tam  copiose  ac 
magnice,  ut  nulli  deesse  possit,  quod  eligat,  cum 
potius  omnes  dubitare  possint,  quid  elig;ant.  Sed 
sive  de  bonis  meliora,  sive  de  melioribus  elig-an- 
tur  optima,  in  nullo  est  infesta  saturitas ,  cum 
in  omnibus  sit  manifesta  salubritas.  Non  sicut  in 
carnalibus  epulis,  quae  suspectam  faciunt  saturita- 
tem  ne  saturitas  pariat  infirmitatem. 

ANNOTATA. 

a  Lauriacum  (Lorh)  urbs  olirn  Norici,  nunc  vi~ 
cus  Austriee  Superioris  haud  procul  ab  Aniso 
fiumine. 

b  Hsbc  scilicet  Marbodus  v%r  doctrinx  ac  pieta- 
tis  fama  celebris  pronuntiavit  juxta  fidem  Vitse 
mox  dat<v,  quam  vel  aliam  certe  ei  simillimam 
habuisse  ipsum,  suadent  gesta  S.  Florentii,  quae  E 
Sermoni  suo  insentit.  Consule,  silubet,  Commen- 
tarium  num.  10  et  seqq.  usque  ad  finem  §  1. 

PARS  II. 

Sanctus  virtutibus  Cardinalibus  ce- 
terisque  inde  profluentibus  orna- 
tissimus. 

Sane  huic,  de  quo  loquimur,  Homini  Dei  satis  Pfuueniia 
constat  nullam  defuisse  virtutum,  quibus  non  ei"* 
in  se  tantum ,  sed  etiam  in  aliis  contraria  vitia 
debellaret.  Sed  quia  long-um  est  ire  per  singulas, 
illas  tantum  quatuor  principales ,  quas  ceterae 
omnes  velut  pedissequae  comitantur ,  in  illo  fuis- 
se  monstrabimus ,  prudentiam  scilicet ,  temperan- 
tiam  ,  fortitudinem ,  justitiam  ,  ut  ex  his  mani- 
feste  appareat,  eum,  qui  tota  retinuerit,  partibus 
abundasse.  Monstrabimus  autem ,  quod  polliciti  F 
sumus,  hoc  modo.  Si  enim  prudentia  est  rerum 
bonarum  et  malarum  utrarumque  scientia,  quis  in 
hac  discretione  illo  ipso  vigilantior  invenitur  ?  Nam 
quatuor  modorum,  quibus  falli  solent  imprudentes, 
cum  vel  id,  quod  bonum  est,  malum,  vel  quod  ma- 
lum  est,  bonum  putant ;  rursus  quod  nec  bonum  nec 
malum,  idvel  malum  vel  bonum,  aut  quodmalum 
vel  bonum,  hoc  nec  malum  nec  bonum  existimant ; 
horum,  inquam ,  quatuor  modorum ,  vel  potius 
incommodorum ,  Vir  prudens  erravit  in  nullo. 
Terrenorum  quidem  bonorum  ,  quam  bonam  ho- 
mines  putant,  malam  existimavit  voluptatem; 
futurorum  vero,  quae,  quia  non  videntur,  a  qui- 
husdara  etiam  graviter  audiuntur,  felicitatem 
optimam  judicavit.  Abjectionem  ,  paupertatem , 
contumelias,  quae  fug-ienda  maxime  mortales  de- 
cepti  putant,  hic  non  solum  non  fug;it,  sed  etiam 
pro  laude,  pro  divitiis ,  pro  g-loria  libenter  am- 
plexus  est  mag-is  elig-ens  affligi  cum  populo  Dei, 
quam  temporalis  peccati  habere  jocuuditatem. 
Aspiciebat  enim  in  remunerationem,  aspiciebat  in 
Auctorem  fidei  et  Consummatorem  Jesum,  qui  pro- 
posito  sibi  graudio  sustinuit  Crucem,  confusione 
contempta. 

13   Intellig-ebat  stultum  esse,  qui  super  bacu-  b-tUsoernsnr 

^  l  ,         disrtbttt; 

lum 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBBIS. 

X  lum  arundineum  innititur;  stultum  nichilominus, 
qui  super  arenara  a^dificat;  quia  et  baculus  ille  ma- 
numperforatinnitentis,  etdomus  illalabefacta  ven- 
tis  ac  fluctibus  sedificantem  plerumque  pari  ruina 
convolvit.  Et  ideo  Vir  prudens  sedincavit  domum 
suum  supra  petram,  petra  autem  erat  Christus;  et 
innixus  est  super  lignum,  lig"uura  autem  eratCru- 
cis.  Unde  et  sapientiam  ejus  narrant  populi ,   et 
laudem  ejus  nunciat  Ecclesia.  Porro  in  illis  medii 
generis  rebus,  qure  nec  bonse  sunt,  nec  nialfe,  non 
potuit  ejus  falli  judieium,  qui  plenam  boni  et  mali 
notitiam  retinebat.  Si  enim  noverat,  quid  esset  bo- 
num,  noverat  utique,  quid  non  esset.  Nam  si  sciat 
aliquis,  quid  sit  homo,  scit  profecto  ab  hominis  na- 
tura  discernere,  cum  videt  aliud,  quam  sit  homo. 
Nec  atiter  in  boni  et  mali  notitia  se  res  habet.  Ex 
quibusnon  ineongruepotestcollig;i,perfectam  inillo 
fuisse  prudentiam,  in  quo  nulla  imprudentiae  por- 
tio  reperitur.  Nec  minorin  eodem  temperantia,  qua 
mala,   quae  per  prudentiam  distinguebat  a  bonis, 
blandientia  repelleret,  incitata  retineret,  instabilia 
firmaret. 

14  Est  enim  temperantia  rationis  in  libidinern 
atque  alios  pravos  impetus  animi  firma  et  modera- 
tadominatio.  Hanc  ille  dominatiouem  in  vitia  tam 


185 


midttaUm  et 

(emerila- 

tem. 


lemperanita 

rn  restrin- 
gendis  pra- 

13  late  ac  violenter  excrcuit,  ut  instinctis  in  se  prius 
omnibus  illicitis,  in  aliis  quoque  cupidatem  ac  ce- 
teros  non  rectos  motus  persequeretur,  daret  in  vin- 
cula,  suffocaret,  proscriberet,  ac  in  perpetuum  re- 
legaret.  Quis  euim  audita  ejus  contra  vitia  disputa- 
tione,  quse  disputatio  cum  veritatem  ostenderet,  se 
ipsam  nullatenus  ostentabat,  auditis  ejus  sermoni- 
bus  magis  ntilibus  quam  facetis,  reotis  potius  quam 
obsecundantibus;  quis,  inquam,  his  auditis,  non  con- 
tinuo  qualemcumque  virtutis  amorem  conciperet,  ac 
per  hoc  consequenter  sua  discerct  vitia  refrenare, 
refrenata  profligare,  proflig'ata  penitus  extermina- 
re,  praesertim  cum  Doctoris  vitam  in  nullo  a  sana 
doctrina  discrepare  videret?  Atque  ita  suam  ipse 
temperantiam  in  quosdam  alios  transferebat;  in  eos 
scilicet,  qui  audieutes  etretinentes  verbum,  fructum 
afferebant  in  patientia.  Nec  tantum  per  sermonem 
exhortationis  ad  populum,  sed  etper  virtutum  ora- 
tiouis  ad  Deum,  aliena  vitia  refrenabat.  His  erg-o 
duobus  modis  victricis  temperantise  vexilla  long-e 
lateque  circumtulit. 
fortitudo,         15  Sequitur  ordine  suo  temperantiam  fortitudo. 
Nam  sicnt  per  temperantiam  a  malis  blandienti- 
C  bus  abstinemus,  ita  per  fortitudinem  terrorem  in- 
cutientia  non  timemus.  In  his  vero  duobus  malo- 
rum  universitas  continetur.  Blanda  g-enerant,cupi- 
ditatem;   terribilia  timorem.  Timor  vel  cupiditas 
pariunt  omne  pcucatum.  Undc  psalmista  dicit :  « In- 
censa  ig"ni  et  suffossa »  per  suffossa  timorem,  per 
incensa  sigrnificans  cupiditatem.  Est  ergo  neces- 
saria  contra  cupiditatem  temperantia,  contra  timo- 
rem  fortitudo.   Hanc  ig^itur  fortitudinem,  quse  et 
magnanimitasappellatur,  magis  quaeri  potestquan- 
tam  Vir  sanctus  habuerit,  quam  utrum  habuerit : 
imo  dubitari  nou  potest,  quod  et  maximam  habue- 
rit.  Quod  utruraqueindubitabile  putaraus  etevidens 
ex  eo  vel  maxime,  quod  periculorum   et  laborura, 
sicut  supra  perstrinximus,  adeo  contemptor  fuit, 
ut  timore  mortis  revocari  non  posset,  quin  perhi- 
beret  in  publico  testimonium  veritati.  Unde  enim 
timeret,  qui  sibi  omnes  jam  dudum  timoris  causas 
amputaverat?  Nam  timidum  non  facit  animum  nisi 
reprehensibilis  vitse  conscientia.  Mortcm  vero  cor- 
poris  Vir  sapiens  timere  non  poterat;  stultum  quip- 
pe  esttimeri,  quod  vitari  non  potcst.  Deniquesecu- 
rus  obit,  qui  vitia  sua  ante  se  immolavit.  In  tantum 
ergo  mortem  non  timuit,  ut  percussori  se  ultro  in- 


E 


gereret,  et  prolatam  in  se  crudelem  necis  sententiam  A-  m«mW 
libenteraudiret. 
10  Hic  forte  dicat  aliquis  in  hunc  modum  :  Si  '/«*"*  "*■ 

*  .       .  itm   int*r  (i 

mag-naniraus  erat,  nec  appeteret  pericula  ut  teme- 
rarius,  nec  formidaret  ut  timidus  :  nimirum  inter 
temeritatem  et  timiditatem  habitat  fortitudo;  nun- 
quid  eum,  qui  prse  nimio  mortis  contemptu  spon- 
te  se  pr?ecipitet  in  profluentem  ,  jure  quis  dicat 
fortera  vel  magnanimum  ct  non  stultum  potius 
ac  temerariura?  Ita,  inquam,  si  quis  se  praecipi- 
tet  inconsulte;  hujusmodi  temerarius  est  et  non 
fortis  :  fortitudo  cnira  est  considerata  periculorum 
susceptio  et  laborura  perpessio.  Qui  autem  pro  ve- 
ritatis  assertione  pericula  et  labores  non  tantum  su- 
scipit  et  tolerat,  sed  etiara  anticipatet  amplexatur, 
hic  non  fortis,  sed  fortissimus  etiam  est  vocandus. 
Diversitas  enim  causarum  diversum  facit  iu  effe- 
ctis  judicium.  Qnnproptcr  etiam  si  eodem  mortis 
gcnerc  cousummantur  temcrarius  et  vir  fortis ; 
hunc  laude,  illum  vituperio  dignum  credimus  et 
fatemur.  Quod  ergo  iste  Sanctus  pro  lege  Dei  sui 
mortem  voluit  occupare,  non  erit  asscribendum 
temeritati ,  sed  ferventissimffi  caritati.  Laudemus 
itaque  Virum  fortissimum,  iramo  et  fortitudinera 
ejus,  et  laudem  referamus  ad  Dominum  :  nam  for- 
titudo  sua  et  laus  sua  Dominus,  qui  factus  est  ei  in 
salutem. 

17  Restat,  utet  justum  fuisse  monstreraus,  quem  juititia 
ceterashabuisse  virtutes  ostensum  brevitertestima- 
mus.  Justitiam  vero  idcirco  ultimam  in  ordine  loca- 
mus  virtutum,  quoniam  ipsa  reliquarum  triura  vi- 
detur  esse  perfectio.  Est  enim  justitia  virtussuara 
cuique  tribuens  dignitatem.  Hac  si  forte  quis  carcat, 
etiamsi  bona  prudcntrr  a  malis  discernat;  ,-i  i-iintra 
blanda  et  aspera  fortis  resistat  et  terapernns,  tamen 
velut  in  salsugine  arans,  aut  velut  sterilis  arenae 
mundans  semiua,  de  laboribus  manuum  suarum  fru- 
ctum  non  comedet.  Cum  cnini  sit  injustus,  injuste 
sibi  tribucus,  quod  est  Dei,  quamvis  nichil  habeat, 
quod  non  acceperit,  sic  gloriabitur,  quasi  non  acce- 
perit.  Porro  in  peccatis   propriis  ad  c\cu<:indas  ex- 
cusationes  conversus  in  verba  malitia;,  accusando 
naturae  infirmitatem  nudebit  culpara  refuudere  in 
Auctorem.  Haeo autem prima  hoiuinisjustitia,  utdi- 
vina?  grntiae,  quicquidboni  hnbet,  vitiosuo  iraputet, 
quicquid  mali. 

18Etju3titiaquidemparithurailitatem,  injustitia  ",,« 

vero  superbiam  generat.  Superbin  aulrra  cstradii  '' 
qiKiiIain  nmara,  quffi  etiara  in  Sanctorum  solctcor- 
dibuspulhilarejcstqiuedam  fera  pessfma  nnnnullos 
etiam  perfectos  solita  devorare;  nam  oum  cetera  vi- 
tiatantum  de  vitiis  oriantur;  hoc  solum  monstrum 
nonnumquam  ex  virtutibus  velut  ex  fltirpe  diesimili 
ducit  origiuem.  lianc  fcrara  pcssimain  Jacob  novc- 
rat  patriarcha;  cura  dlceret  .-  Kcra  pessima  dcvdra- 
vit  rilium  meum  Joseph.  ilurailitas  vero  est eflBca- 
cissimura  quoddain  reraedium  tam  ad  tuendainquam 
ad  restitucndam  animSB  sanitatcin.  Nam  et  Sanctos 
in  bonitatc  conservat ,  et  peccatores  indubftanter 
ipsajustificat ;  nimirum  non  longe  distnt  ab  Inno- 
centiahumilis  et  verecundapeccati  confessio.  Ever- 
tit  ig-ituriniquitatcs  justitia  per  humilitatem,  quas 
accumulatinjustitiapersuperbiam.Consuininatvir- 
tutesjustitia  pcr  huinilitatem,  quas  dcstruit  injusti- 
tiapersuperbiam. 

19  Quocirca  Sanctum  hunc  nostrum  cum  ce- 
teris  virtutibus  opportet  habuissejustitiam,  ne  cor- 
pus  absque  capite,  vcl  domum  sinc  tecto  videa- 
tur  icdificasse  :  sed  justum  illum  fuisse,  quis  dubi- 
tet,  qui  superius  de  ipso  memorata  cojrnovcrit? 
Etenim  debitam  Creatori  cum  famulatu  exhibere 
reverentiam,  pars  quiedam  est  non  parvajustitiffl. 

Societatem 


F 


virtufes  reti- 


aobriela»  cor 
poralit  et 
sjiirilualit, 


43G  SEKMO  IX 

A-Hauodo  Societatem  gcneris  humani  sic  servare,  ut  omni- 
ep-  bus  et  singulis  dignus  impendatur  affectus,  perti- 

nere  videtur  ad  alteram.  Hic  vero  talem  se  gessit 
erga  Deum  et  homines,  ut  nec  propter  religionem 
inhumanus,  nec  propter  inhumanitatem  fieret  irre- 
ligiosus.  At  vero  in  ipsis  hominum  diversitatibus, 
quas  vel  sexus,  vel  ffitas,  vel  conditio  efficit,  itaju- 
etiti®  dignitateni  servavit,  ut  majoribus  observan- 
tiam,  minoribusindulgentiam,  jequalibusgratiam, 
miscricordiam  infirmioribus,  a^quitatem  omnibus 
exiberet. 

20  Postremo  sobrie  et  juste  et  pie  vixit  in  hoc 

seculo,  quorum  primum  in  se,  secundum  in  homi- 

nes,  tertium  observavit  in  Deum.  Sobrietatem  qui- 

dem  in  hoc  loco  non  eamtantum  oportet  intelligi, 

qua  corporei  cibi  vel  potus  citra  crapulam  et  ebrie- 

tatem  compescitur  appetitus,  sed  eam  vel  maxi- 

me,  quffi  mentem  spiritualiter  ab  omnibus  illici- 

torum  coercet  illecebris.  Nam  ita  demum  sobrie 

vixit,  si  sobrietatis  integritatem  servavrt.  Quidam 

enim  peccata  velut  panem  comedunt,  et  tamquam 

vinum  bibunt  iniquitatem.  Et  istud  est  pessimum 

ac  fugkmdum  maxime  genus  ebrietatis;  cum  libi- 

j5  dine,  vel  avaritia,  vel  superbia,  vel  aliquo  hujus- 

modi  venenato  poculo  mens  lymphata  nec  ratio- 

nis  oculo  verum  potest  internoscere,  nec  in  via 

mandatorum  Dei  pedem  operis  stabilire;  sed  disso- 

luta  quodammodo  et  enervis  et  titubans  inquie- 

tffi  et  terumpnosae  voluptati,  uescio  quid,   semper 

deesse  oonqueritur.  Hanc  ebrietatem  sequitur  ffiter- 

na  darapnatio,  ut  beato  Johanni,  qui  loquebatur 

ei,  angelus  revelavit :  Veni,   inquit,   ostendam  ti- 

bi  dampnationem  meretricis  magnae,  hoc  est,  gen- 

tis  meretriciae,  quse  sedel  super  aquas  multas,  dum 

sibi  in  fluxis  et  transitoriis  adquiescit  :  cum  qua 

fornicati  sunt  reges  teme,   et  inebriati  sunt,  qui 

habitant  terram  ,  de  vino  prostitutionis  ejus.  Et 

post  pauca.  Cccidit,  cecidit  Jiabilon  magna,  id  est, 

bis  cecidit,  in  corpore  scilicet  et  anima;  contrita 

estduplici  contritione,  et  induta  est  sicut  diploide 

confusione  sua.  Hanc  Vir  beatus  dampnationem  quia 

luxuriosis  paratara  noverat  in  futuro,  omnibus  mo- 

dis  sobrie  vixit  in  hoc  seculo;  ut  nec  vitii  vinum 

gustaret  nec  in  vitis  vino  gustando  modum  exce- 

deret. 

21  Justitiam  autem  erga  homines  illam  serva- 
vit,  quam  misit  Christus  in  terram,  verbum  con- 
summans  et  abbrevians  in  ssquitate  :  Quod  tibi 
non  vis  fieri,  alii  ne  feceris.  Hoc  enim  si  compe- 
tenter  iutelligatur  ,  consummatam  proximi  dile- 
ctionem  ostendit,  cum  non  solum  revocet  ab  infe- 
renda  injuria,  sed  etiam  provocet  ad  conferenda 
beneflcia.  Nam  et  hoc,  quamvis  verba  non  so- 
nentj  cx  supra  dicta  constat  sententia,  ut,  quod 
tibi  vis  iiori,  alii  ne  subtraxeris.  Nam  si  subtra- 
his,  utique  jam  facis,  quod  tibi  non  vis  fierij  ne- 
moenim  in  neoessitate  sua  sibi  subtrahi  vult  auxi- 
lhmi.Porro  autcna  si  quis  tam  perversus  existat, 
ut  vel  bonura  aliquod  sibi  nolit  fieri,  vel  etiam  tur- 
pe  aliquid  fieri  sibi  vclit,  non  ideo  se  vel  ne  aliis 
bene  faoiat  hoc  mandato  prohibitum,  vcl  ut  aliis 
male  faciat,  existiinet  imperatum  :  immo  potius 
hoc  mandatum,  quod  hominibns  datum  est,  sciat 
adsenihil  pertinere  :  quandoquidem  ad  hominum 
sortem  ipse  non  pertinetj  quippe  qui  vitio  suo  in 
Irrationalem  degeneravit  naturam,  dum  in  appe- 
tendis  et  fugiendis  bestiale  sequitur,  si  dicipotest, 
judieium.  Vbb  homini  illi,  quoniam  dicit  bonum  ma- 
tom  et  unUumbonum,  ponit  tenebras  lucem,  et  lu- 
cem  tenebras;  mente  captus  nou  minus,  quam  si 
lter  properans,  pedes  in  caalum  erigat,  capite  in  ter- 
ram  defixo,  vel  eum  retro  graditur,  si  se  putet 


D 


verbis  (un- 
tum 


dilcctiopro- 
ximi 


VITAM  S.  FLORENTII  PKESB.  CONF. 

procedere.  At  vero  illis  missum  est  hoc  mandatum, 
qui  nichil  sibi  volunt  nisi  sanctitatem,  nichil  nolunt 
prteter  iniquitatem,  in  se  ipsis  ita  compositi,  ut  in 
alios  debeant  jam  extendi,  qui  per  sobrietatem  hoc 
merentur,  ut  et  justitiam  consequantur.  Talis  pro- 
cul  dubio  Sanctus,  de  quo  loquimur,  fuit;  et  ideo 
mandatum  in  alios  recte  servavit,  ut  nec  mali  quic- 
quam  proximo  inferre  vellet,  nec  boni  aliquid  dene- 
garet. 

22  Vixit  et  pie;  quia  propter  pietatem  sobrie  e(/«'«osn0n 
vixit  et  juste  :  nam  duo  servavit  propter  tertium; 
dum  propter  Dei  amorem  se  dilexitet  proximum. 
Vixit  ergo  sobrie  et  juste  et  pie  in  hoc  seculo.  Un- 
de  et  securus  partim  expectat ,  partim  jam  ade- 
ptus  est  beatam  spem  et  adventum  glorise  magni 
Dei,  sine  macula  existens  ante  thronum  aeternum, 
et  unus  de  citharedis  citharizantibus  in  citharis  suis. 
Non  enim,  ut  plerique  faciunt,  bene  locutus  est  et 
male  vixit;  quod  nichil  est  aliud,  quam  alienis  fi- 
dibus  citharizare.  Talibus  hodie  cilharedis  plena 
sunt  omnia,  quorum  cum  vita  dignum  nichil  au- 
ditu  respondeat;  alienam  tamen  dictare  non  ces- 
sant.  In  isto,  inquiunt,  reprehensibile  est  hoc  et 
illud  :  in  hoc  male  tranrgrediunturhic  et  ille.  Prae- 
posteri  homines  et  insulsi,  qui,  cum  in  sua  nesciant, 
in  aliena  cithara  citharizare  prEesumunt,  tantam 
utique  habituri  dampnationem,  quantam  boni  ci- 
tharedi  mercedem;  aut  certetanto  ampliorem,  quan- 
to  prsesumptionem  addunt  nequitise.  Tales  in  Evan- 
g-elio  notat  Dominus,  qui  onera  importabilia  in  hu- 
meros  hominum  pouunt,  digito  autem  suo  nolunt  ea 
conting'ere;  vel,  qui  trabem  gestantes  iu  proprio, 
fratris  oculum  de  festuca  redarguunt,  et  cum  sint 
ipsi  csecissimi,  de  csecorum  ducatu  non  verentur 
prEesumere. 

23  Non  ita  Sancti  Dei  meruerunt  Eeternum  re- 
gui  consortium,  nec  tale  nobis,  ut  de  aliis  taceam, 
beatus  iste  Plorentius  reliquit  exemplum.  Viven- 
do  magis,  quam  loquendo  errantes  correxit,  nec 
tam  sermone  quam  opere  facienda  dictavit.  Non 
tamen  vel  sermone  defuit  instruendis;  sed  ordine 
suo  utrumque  adhibuit,  ut  prius  faceret,  sic  doce- 
ret.  Corripiebat  sane  Vir  justus  peccatores;  sed  ut 
increpatio  illa  dulcediuem  redoleret,  non  amaritu- 
dinem;  misericordiam,  non  invidiam;  votum,  nou 
odium.  Sic  objurgationem  blanditiis,  blanditias  ob- 
jurgatione  temperabat,  ut  uec  illse  resolverent,  nec 
ista  contristaret.  Quod  mali  et  inconsulti ,  dum 
falso  imitari  cupiunt,  quse  natura  disparavit,  con- 
glutinare  laborantes,  bonum  dico  et  malum,  mon- 
strum  faciunt  de  seipsis,  ex  eodem  proprii  cordis 
fonte  vocem  bonam  et  opus  malum,  id  est,  dulcem 
et  amaram  aquam,  quod  natura  uon  patitur,  ema- 
nantes,  etcum  sint  ipsi  ficus  fatua3,  uvarum  fertili- 
tatem  mentientes. 


sed  operibvs 
completa. 


P 


PARS  III. 

Sancti  imitatio  remedium  adversus 
omniapeccata. 


"VTos  autem,  fratres,  imitantes  beati  bujus  Pa- 
-LN  tris  nostri  sapientiam ,  horum  talium  stulti- 
tiam  fugiamus^vel  si  aliqui  sumus  tales,  fugiamus 
nosmetipsos,  ne  si  nos  ipsi  non  fugiamus  alii  jure 
nosfugiant.  Discamus,  vel  ipsi  reprehendenda  non 
committere,  vel  aliorum  commissa  non  reprehen- 
dere.  Nam  reprehendere  et  posse  reprehendi,  hoc 
est  medicum  esse  et  infirmari.  Imitemur  tam  in  hoc 

quam 


Ex  imita- 
tione  virttt- 
tum  S.  Flo- 
rentii 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  StirTEMBRIS. 


437 


A  quam  in  aliis  botiis  Patronum  nostrum,  si  volumus 
illi  gratum  et  solenne  celebrare  servitium.  Ad  boc 
enim  vel  maxime  Sanctorum  memorautur  virtu- 
tes,  ut  bono  exemplo  provocentur  audientes.  De  vi- 
cino  sumamus  exempluni  :  habemus  ante  oculos  a 
Deo  nobis  provisum  peculiarem  Patronum,  ut  non 
sit  nobis  necesse  imitabile  aliquid  ex  alieno  mutua- 
ri.  Et  licet  eadem  inveniri  possint  in  aliis,  de  pro- 
pinquo  tamen  quam  de  remoto  fonte  aeque  dulces 
aquas  plus  delectat  haurire,  praesertim  cujusvena 
indeficiens  absque  sui  detrimento,  immo  ad  suum 
incrementum  sufficit  omuibus  recreandis.  Sunt  au- 
tem  hujus  fontis  aquze  tam  salubres,  ut  segrotan- 
tium  animarum  quantaecumque  diversitatis  sestus 
possint  et  febres  extinguere. 
tamqaamex  25  gj  qUis  aliena  felicitate  infelix,  alinea  pin- 
fmte'  guedine   macilentus,  pallet  invidia,  ut  sibi  putet 

ablatum,   quicquid  aliis  est  collatum,  ex  hoc  no- 
stro  fonte  plenum  fraternae  caritatis  ciatum  sumat, 
continuo  non  hanc  solum  pestem  evadet,  sed  et 
huic  aliam  consequentem,  et  quamvis  diversam, 
non  minus  tamen  mortiferam,  hoc  est,  ut  sibi  pu- 
tetcollatum,  quicquid  aliis  est  ablatum.  At  qualem 
de    recepta  sanitate  fructum   capiet?  Ut   scilicet 
B  aliena  omnia  sua  reputans,  dampna  etiam  aliorum 
sibi  convertat  in  lucrum.  Nam  de  proximi  lucro 
et   dampno    contristari    et    congratulari    aequam 
utrumque  habet  apud  Deum  remunerationem.  Ira- 
cundia  dementatus  aliquis  dispumat  insaniam  ?  Huc 
accedat  et  bibat  patientiam ;  exuet  illico  ferinum 
cum  animo  vultum,  et  ad  mentem  reversus,  tam 
longe  se  mirabitur  peregrinatum,  pudebit  insaniae 
et  insolentis  morbi  recordatio  materiam  dabit  cau- 
telse. 
remedium         26  Qui  seminat  inter  fratres  discordias,  tamquam 
hanriiur       sj  jn  mei  gpargat  absincium ;  postquam  hoc  de  fonte 
pacem  potaverit,  adunabit,  quod  sparserat;  extir- 
pabit,  quod  seminaverat.  Pigebit  et  istum  erroris 
praeteriti,  et  de  caetero  laboris  infructuosi  dispen- 
dia  utilioris  exercitii  compensatione  taxabit.  Qui- 
busdam  non  census,  sed  sensus  inopia  laboranti- 
bus,  tanta  aviditatis  flamma  depopulatur  medullas, 
ut  quanto  plura  capiunt,  tanto  plus  cupiant.  Quod 
incirco  illis  evenit,  quoniam  nou  sacietatis  remedia, 
sed  cupiditatis  sumunt  irritamenta,  nam  qui  pecu- 
nia  sedare  vult  avaritiam,  accensum  rog^um  oleo 
temptat  exting-uere.  Bibant  ergo  plenum  sufficien- 
C  tia  poculum  largitatis,  ne  in  seterna,  quod  fugriunt, 
permaneant  eg-estate.  iEque  enim  est  egens,  et  qui 
non  habet  id,  quod  satis  est,  et  cui  non  est  satis  id, 
quod  habet. 
adversm  27  Est  et  iliud  morbi  genus,  et  quidem  nostris 

omniapec-  temporibus  satis  frequens,  eorum  videlicet,  qui 
sua  levi,  aliorum  gravi  delicta  ponderant;  et  e 
converso  magni  proprias  aestimantes,  aliorum  par- 
vi  pendunt  virtutes.  Paciunt  hi  quidem  in  virtu- 
tibus,  quod  pertidi  negociatores  in  mercibus,  in 
viciis  autem  contrario  modo  hii  quam  illi,  sed 
apud  Deum  abhominabiles  hii  et  illi.  Nam  pondus 
et  pondus,  statera  et  statera,  utrumque  abhomina- 
bile  est  apud  Deum.  Utinam  saltim  in  aliam 
potius  partem  peccarent !  hoc  est,  ut  aliena  mala 
suis  leviora,  bona  vero  sua  minoris,  quam  aliena, 
ponderis  aestimarent.  Istud  enim  propter  humilita- 
tem  quasi  excusabile ,  illud  vero  propter  super- 
biam  est  revera  dampnabile.  Culpabile  tamen  est 
hoc  et  illud;  quia  id  exig-it  indeflexa  justitia,  ut 
ejusdem  ponderis  existentia  vel  aliena  vcl  nostra 
eadem  judicii  lance  pensemus.  Isti  quoque  contra- 
riam  valetudinem  facile  possunt  evadere,  si  de  hoc 
nostro  fonte  imitationis  ydria  hauriant  sequitatem. 
Hinc  et  superbus  ducat  humilitatem,  et  prodigus 


parcitatem;  castitatem  lascivus,  abstinentiam  lu-  a.  Mmo&o 
xuriosus.  Sed  quis  omnes  spiritualium  aegTitudinum  "■ 
modos  enumeret?  Hoc  tantum  ad  praesentis  Pa- 
troni  laudem  veraciter  dixisse  sufficiat,  nullum  vi- 
tii  esse  genus,  cui  non  oppositam  habuerit  ipse  vir- 
tutem.  Qua3  quamvis  singulte  non  legantur;  ex 
aliis  tamen  alise  colliguntur.  Nam  ex  partibus  to- 
ta,  ex  majoribus  minora,  ex  apertis  obscura  pen- 
samus.  Et  licet  propriarum  fuerit  occultator  ipse 
virtutum,  sicut  alii  vitiorum,  tot  tamen  leguntur 
et  tantae,  ut  plures  vel  majores  non  sit  opus  deside- 
rare. 

28  Postremo  quanti  sit  meriti  apud  Deum,  si-  Mcrttum 
gnorum  frequens  ostensio  manifestat.  Nam  ut  illa  pJu*  aPud 
praeterinittam,  quae  quidem  pro  sui  multitudine  ac  c^mm,r°" 
magnitudine  necbreve  temporis  spatium,  nec  mo- 
dernum   desiderant  scriptoris  ingenium,  ea  dico, 
qu?3  post  beatum  ad  eados  transitum  diversis  tcm- 
poribus  et  locis  mirabiliter  operatus  est,   quis  ea 
saltim,  quae  mortali  adhuc  carne  gravatus  factita- 
vit,  miracula  dignitate  relationis  sequiparct?  Et  ut 
verbi  causa  pauca  de  multis,  parva  de  magnis  bre- 
viter  attingamus,  potentiam  ejus   Rodanus  Jinter- 
rogatus  respondet,  Vigenna  fluvius  protestatur,  Li- 
g*eris  domesticus  ejus  divulgat.  Nam  Rodani  qui- 
dem  rapidissimas  undas  et  formidatos  vertices  ve-  E 
teri  et  dissoluta  nave,  sola  fide  remige,  transraeavit 
majori  forte  miraculo,  quam  si  audaci  pede  cal- 
catis   aquis    apostolicus  "Viator    ferocem    fluvium 
transmisisset.  Tunc  enim  solus  ipse  servatus  esset 
in  miraculo,  nunc  vero  et  servatae  naviculaedissolu- 
ta  vetustas  videtur  cougeminare  virtutem.  Non  enim 
ipsum  navis,  sed  ipse  navem  transportavit.  Et  ut 
opinatissimi  fluvii  ripas  quoque  consuetarum  sibi 
virtutum  muneribus  illustraret,  obvium  mox  et  in 
ipso  recentis  miraculi  exitu  diemoniacum,  vinculis 
significantem  insaniam,  misericordia  tactus  purga- 
vit,  spiritualibus  et  corporeis  nexibus  absolutum. 
Baptim  et  in  procinctu  duo  hrec  continuavit  miracu- 
la,  ut  qui  die  Dominica  ad  Missarum  solempnia 
festinaret  Lugdunum. 

29  Facta  enim  sunt  haec,  et  multa  praster  hsec  montffcrtani 
alia,  in  illa  peregrinatione,  qua,  relicto  natali  so-  ?,lunma 
lo,  locum  nostrum,  divina  voce  monitus,  ad-- 
ventabat.  Nec  longe  divisum,  quamvis  longe  di- 
verso  gestum  tempore,  sensit  et  Vigenna  miracu- 
lum,  duplici  et  ipse  virtute  alveum  insig*nitus  et  ri- 
pas.  Nam  dum  quodam  tempore  Vir  sanctus  in  F 
loco  habitationis  suje  aliquandiu  jam  commoratus, 
beatum  Martiuum  ex  consuotudiiic  nnnua  revise- 
ret,  absortum  a  praefato  flumine  ante  aliquot  dies 
paupercula;  cascse  filium,  in  ripa  sedentis  ct  flcntis, 
a  Deo  impetravit,  et  bis  orbse  mulierculse  cum  fi- 
lio  reddidit  lumen  amissum.  Ligeris  quoqueduplex 
tropheum  erexit  in  ripis  ex  uno  quidcm  loco,  quem 
et  ipse  incoluit,  scrpcntum  expulsa  multitudine,  cx 
alio  vero,  qui  Murus  antiquitus  vocabatur,  expul- 
so  uno  non  multis,  sed  ipso  pra;  magnitudinc  instar 
existente  multitudinis.  Praetereaconfluentesad  se; 
velut  segros  ad  medicum,  caecos,  claudos,  daemonia- 
cos  et  variis  obsessos  lang;uoribus  illuminavit, 
erexit,  mundavit,  sanavit.  Nam  hoc  omne  genus  lo- 
cum,  quem  idoneum  contcmplacioni  sua3  latibulum 
fore  crediderat,  brevi  ejus  cog*nita  sanctitate,  cupide 
frequentabant. 

30  Postremo  si  miraculorum  desideratur  poten-  «d* 
tia,  quid  admiratione  dig-nius,  quam  in  tantavitaj  ^ 
mortalis  inconstantia  stabilem  mentis  scrvarc  con- 
stantiam?  Hoc  plane  est  in  ig-ne  positum  non  ar- 
dere,  vel  in  flumine  mersum  non  obrui.  Vixit  an- 
nis  cxxxni;  quanta,  putamus,  illum  in  tanto  tem- 
poris  intervallo  eventuum   pulsavit  varietas,  cum 

uno 


inbonocon- 


4;!s  SERMO  IX  VITAM  B.  FLOKEXT 

o  uno  vix  dieineodemstatuvitahumana  perduret? 


COtfF. 


/mitonur 
ip$um,  ul 
(//orir  /)«r- 
Irct/ieximiK, 


Sedita  Virbeatus  ad  omnia  sese  comparaverat,  lta 
velut  in  pace  bcllo  providerat  necessaria,  ut  nulla 
eum  fortunge  varietas  offenderet  imparatum.  Indu- 
xeratanimumnichilbonipraetermittere.etiamsidam- 

pnosum,  etiamsi  periculosum,  etiamsi  laboriosum 
foret,  et  econtra  nullum  malum  admittere,  etiam  si 
lucrum  esset  allaturum,  si  voluptatem,  si  securita- 
tera.Itavirbonus,perfectus(absolutus,quemmalum 

facere,  nulla  vis,  nulla  nccessitas  posset,  velut  au- 
rumprobatissimum,  vel  pretiosa  quajlibetmarg-an- 
ta,  dignus  in  seternum  Domini  thesaurum  repoiu, 
tran.latusestincsdum,  ctreputatusinterfilios  Dei, 
illius  beatjE  civitatis  incola,  cujus  structura  mun 
ex  lapide  precioso,  ipsa  vero  civitas  ex  auro  mundo, 
et  non  eg-et  sole  neque  luna;  nam  claritas  Dei  illu- 
minavitillametlucernaejusAgnusest. 

31  Et  nos  erg-o,  fratres,  si  claritatis  illius  vo- 
luraus  fore  participes,  quis  autcm  insanus  hoc  no- 
lit  ?  abjiciamus  opera  tenebrarum  ,  si  pacem  et 
quietem  aeternam  diligimus,  serumnosis  et  turbu- 
lentis  seculi  curis  renunciemus.  Multi  enim,  quod 
deterius  est,  quanto  a  negotiis  vacant  in  corpore, 
tanto  molestius  neg-oiiantur  in  mente,  et  quod  bo- 


nis  studiis  insumere  debebant  otium,  frustra  con- 
sumunt  iu  desideriis  negotiorum.  Projiciamus, 
qusecumque  tumultum  movent  animo  ,  quse  tran- 
quillitatem  menti  excutiunt,  quse  distractum  cor 
in  multa  laniant,  quse  si  aliter  expelli  nequirent, 
ut  ait  Seneca,  cor  ipsum  revelleudum  erat  cum 
eis.  Quod  exteriori  habitu  pollicemur,  in  interio- 
ri  homine  teneamus.  Nam  religioso  vultu  vel  ha- 
bitu  animum  irreligriosum  velare,  hoc  est  ovem  ex- 
terius,  intrinsecus  lupum  gestare;  quod  quidem 
multo  est  deterius,  quam  si  lupum  praetenderes, 
ovem  interius  occultares.  Mundemus  conscieutiam 
ab  operibus  mortuis,  quadremus  uos  virtutibus  su- 
pra  dictis.  Nullus  enim  lapis,  nisi  vivus  et  quadra- 
tus,  sanctas  illius  civitatis  ingredietur  asdiricium, 
qu33  et  ipsa  in  quadro  posita  est,  cujus  long-itudo  et 
latitudo  et  altitudo  aequalia  sunt;  quod  nichil  est 
aliud,  quam  esse  solidum  et  quadratum.  Consolide- 
mus  itaque  et  conquadremus  huic  beatissimo  Patri 
nostro,  cujus  annuam  solempnitatem  recoiimus,  ut 
et  ipsi  tamquamlapidesvivi,  lapides  quadrati,coae- 
dificari  mereamur  in  cteleste  habitaculum  Dei  in 
Spiritusancto.  Amen. 


B 


DE   S.    LAUDO,    VEL    LAUTONE 


EPISCOPO    CONSTANTIENSI 


IN   NORMANNIA  INFERIORI 


c.s. 


COMMENTARIUS      HISTORICUS. 


I.   Sancti   nominis  variatio,  memoria  in  Martyrologiis   ad  varios 
dies  et  cultus;  Vita  non  probata,  gesta  aliqua  et  tempas  sedis. 


ClRCt   HNMlM 
ULXVIII  SttH- 

eti  nomm 
varit  tcri- 
ptum, 


c 


in  tnutlis 
Muriurato- 
giii  «d  di«»i 
21 


onstantia  Castra,  sive  Constantise,  indigenis 
Coutance,  antiqua  Gattiarum  civitas  in  pro- 
\vincia  secunda  Lugdunensi,  nunc  in  Norman- 
nia  Inferiori,  in  eoque  tractu  sita,  qui  ab  ipsa 
Constantiensisag-er,  Gatticele  Coutantin appellatur 
inter  episcopos  sedis  suiv ,  Rotomagensi  suffraga- 
nese,  recensens  S.  Laudum,  vel  Lautonem,  qui  se- 
cuto  sexto  magna  sanctitate  floruit.  Nomen  ejus 
apud  varios  varie  scriptum  legitur;  ab  aliis  enim 
Luudo,  Lautonius,  Lautonus,  Lautorius,  Launus, 
Launulphuflj  et  Lannulphus,  communiter  tamen 
Laudus  vel  Lauto,  Gallice  Saint  Lo  nuncupatur. 
Sanctus  hic  muttis  Martyrologiis  inscHptus  est, 
variisque  in  locis  cotitur.  Non  eodem  tamen  die  in 
omnibus  annuntiatur;  nam  in  atiis  die  xxi  Se- 
ptembris,  in  aliis  xxu  ct  alibi  etiam  xxin  ejusdem 
mcnsis  signatus  est,  Incipio  ab  auctariis  Usuar- 
dinis  apud  Sotteriwn  nostrum  relatis;  Ado  enim 
et  Usuardus  eum  pratermiserunt 

2  Ad  diem  \\\  ipsum  breviter  et  sine  loco  ce- 
lebrat  codex  Hagenoyensis  hisverbis  .-  Item  beati 
Uudiepiseopietconfessoris  :  Altempsianus  :  Item 
sancti  Laudl  episcopi.  Codex  Eeginx  Sueciee  si- 
gnatus  num.  W  cultus  locum  addit,  Rotomag-i, 
inquiens ,  sancti  Laudi  episcopi.  At  vero  sedem 
ipsam  editio  Lubeco-Coloniensist  QrevenusetMo- 
lanus  assignant.  Ilorumprima  sic  habet :  Eadein 


die  (xxi  Septembris)  in  territorio  civitatis  Constan- 
ciae,  sancti  Laudonis  episcopiet  confessoris:  Greve- 
nus  autem  sic  :  In  Normannia  Inferiori,  civitate 
Constantiensi,  beati  Laudi  episcopi  et  confessoris.  -p 
Hic  superna  dispositione,  cum  esset  annorum  duo- 
decim,  in  episcopum  assumptus,  verbo,  vita  etmi- 
raculis  prsefatam  illustrans  ecclesiam,  beato  fine 
quievit.  Porro  quod  hic  de  episcopatu  anno  mta- 
tis  duodecimo  suscepto  dicitur ,  ejusdem  Actis 
exiguse  fidei  nititur,  ut  suo  loco  videbimus.  Ma- 
nifestius  erravit  Molanus,  qui  eumdem  primum 
episcopum  Constantiensem  credidit,  dicens:  Apud 
Constautias  Inferioris  Normanniae ,  beati  Laudi, 
primi  praefatse  urbis  episcopi,  cujus  vita  miraculis 
floruit,  et  mors  ipsius  nihilominus  pretiosa  in  con- 
spectu  Domini  fuit. 

3  De  die  tocoque  conseniit  auctor  nostri  Ms.  Flo-  mmsUSe- 
rarii  Sanctorum,  quiipsum,  mutato  nonnihilno-  viemhrn 
mine,  sic  annuntiat :  Apud  Constantiam,  sancti 
Landi,  alias  Landonis,  episcopi  et  confessoris.  Ad 
hunc  pariter  diem  memoratur  apud  Castella- 
num  et  Saussayum,  quorum  hic  ejusdem  elogium 
ex  illius  Vita  de  more  concinnaviL  Consentit 
etiam  Martyrotogium  Parisiense,  ubi  fuvc  legere 
est :  Eodem  die,  sancti  Laudi,  seu  Lautonis  Constan- 
tiensis  in  Neustria  episcopi,  qui  conciliis  Aurelia- 
nensibus  secuudo,  tertio  et  quinto  interfuit.  His- 

ce 


ei  ad  22  et 
25  ejusdem 
meusis  legi- 
tur; 


B 


ctyus  vuna- 
tionis  occasio 
ex  vonjectu- 
ra 


proj>onitur. 
Cuttus  ejn$ 
in  Corutan- 
ti*n»t 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 

ce  accedit  Philippus  Ferrarius,  qui  S.  Laudum 
hac pariter  die  Catalogo  generali  Sanctorum  in- 
seruit,  in  Annotaiis  observans,  hunc  eumdem  ci- 
deri  cum  Lautone,  qui  in  Martyrologio  Romano 
poslridie  memoratur,  quique  a  Demochare  tamen  . 
velut  alter  ab  illo  recensetur.  Sed  errasse  Demo- 
charem  suo  loco  videbimus.  Ex  dictis  collige,  ve- 
rum  non  esse,  quod  Stephanus  Baluzius  lib  i  Bi- 
storise  Tutelensis,  cap.  9  de  omnibus  veteribus 
Martyrotogiis  a^,Eato  autem  functus  esttinquiens, 
Laudus...  x  Kal.  Octobris,  ut  habent  omnia  vetera 
Martyrologia. 

4  Hactenus  de  sacris  Fastis,  in  quibus  die  xxi 
Septembris  S.  Laudus  vel  Lauto  memoratur.  Ad 
diem  xxn  eumdem  pariter  annuntiant  varii  quo- 
que  codices  Usuardini  aucti  apud  laudatum  Sot- 
leriwn.  Inter  hosce  Antverpiensis  codex  et  editio 
maxima  Lubecana  ita  habent:  In  territorio  civi- 
tatis  Constanti£e,s;mcti  Laudonisepiscopi.  Consonat 
codex  Antverpiensis  Maximus,  aliique  multi,  uti 
et  Belinns  et  Molanus  in  editis.  In  veteri  quoque 
Martyrologio  ecclesise  Aniciensis  in  Velaunia  hac 
etiam  die,  teste  laudato  Baluzio  cap.  7,  legitur: 

Andeg"avi,  sancti  Laudi,  Constancire  civitatis  episco- 

pi,  in  loco,  qui  dicitur  Clomna  Adde  denique  et  illa 

Martyrologia,  quseidem  Baluzius  numero  prsece- 

denti  sine  nomine  laudavit.  Hosce  martyrologos 

secutus  Cardinalis  Baronius,  eumdem  in  Marty- 

rologio  Romano  ad  prsesentem  diem  xxn  Septem- 

bris  recensuit  his  verbis :  In  territorio  Constantien- 

si,  sancti  Lautonis  episcopi.  Prseterea  -dium  ejus- 

dem  cultus  diem,  nempe  xxiii  Septembris  assignat 

Baluzius,  qui  postverba  prsecedenti  numero  reci- 

tata  subdit:  At  in  vetusto  Kalendario  monasterii 

Tutelensis,  et  in  veteri  Missali  ecclesiarum  nostrae 

provincia?  natale  ejus  rejicitur  in  diem  ix  Kal.  Octo- 

bris;  quo  die  etiamnum  apud  nos  celebratur  festus 

illiusdies. 
5  Ad  variandum  diem  prsedictis  martyrologis 

occasionem  dedisse  potuit  tum  Mss.  Vitarum  in 

die  obitus  ipsius  discrepantia,  tum  ejusdem  nomi- 

nis  qualiscumque  variatio,  tum  forte  etiam  cul~ 

tus  illius propter  S.  Matthsei  Apostoli  festivitatem 

inaliumdiem  translatio.  Nam  quod  ad  primum 

attinet,  in  uno  ex  Vitse  Ms.  exemplaribus,  quse 

prse  manibus  habeo,  Sanctus  dicitur  obiisse  deci- 

mo  Kalendas  Octobris,  cui  Peirus  de  Natalibus  in 

Catalogo  Sanctorum  lib.  xi,  cap.  ultimo,  et  Brevia- 

rium  Rotomagense  anno  1736  excusum,  consen- 

tiunt,  etiamsi  ejusdem  Officium  ibidem  primum 

celebretur  postridie.  In  alio  vero  ejusdem  Vitse 

Ms.  exemptari,  uti  et  in  Breviariis  Constantiensi 

ac  Bajocensi,  illius  obitus  ad  xi  Kalendas  prsedi- 

cii  mensis  relatus  est.  Nomen  autem  Sancti  ad 

diem  xxi  Septembris  in  auctariis  Usuardinis  su- 

pra  allegatis  semper  scribitur  Laudus,  si  solam 

editionemLubeco-Coloniensemexcipias,ubiljfi\ido 

vocatur.  Contravero  ad  diem  xxn  codices  Antver- 

piensis,  Bruxellensis,  domini  du  Cheval,  Floren- 

tinus,  editio  maxima  Lubecana  et  Belinus  ipsum 

Laudonem  constanter  dicunt ;  Caudiacensis  codex 

Lautonem.  Quin  et  codex  Hagenoyensis  et  Mo- 

lani  editio,  in  quibus  pridie   Laudus  scribitur, 

eumdem  hodie,  velut  alius  esset,    Laudonis  no- 

mine  denuo  annuntiant.  AUempsianus  tamen  co- 

dex  utroque  dielt&Vi&xim  commemorat,  quo  nomi- 

ne  ipse  etiam  in  Ughelliano  hoc  die  xxn  inscriptus 

est. 

6  Hsec  itaque  qualiscjimque  nominis  variatio 
atque  diei  emortualis  in  Vitis  diversitas  occasio- 
nem  dare  potuit,  ut  ab  aliis  ad  diversos  dies  re- 
ferretur,  ab  aliis  etiam  geminaretur.Nihilominus 
Septembris  Tomus  VI. 


439 

constat,  Laudum,  Landum,  Laudonem,  Lautonem, 
Landonem  et  Lantonem,  unum  eumdemque  san- 
ctum  episcopum  Constantiensem  esse,  dequonunc 
agimus.  Et  hicquidem  alibidie  xxi.  alibiwuali- 
bi  \\m  colitur :  sed  cum  in  Martyrotogio  Roma- 
no,  quodprse  aliis  sequimur,  ad  diem  xxn  annun- 
tietur,  de  ipso  hodie  agendum  statuimus,  uti  in 
Prsetermissis  ad  hesternam  diem  observatum 
fuit.  Martyrologiis  subjicio  aliquot  loca,  in  qui- 
bus.  S.  Laudus  ecclesiasticis  Officiis  ac  religioso 
cultu  quotannis  honorari  solet.  In  ^irimis  in  dice- 
cesi  sua  Constantiensi  solemniter  colitur  die  xxi 
Septembris,  Ofpcio  S.  Matthsei  apostoli  propterea 
in  diemposterum  translato;  ut  didici  ex  ejusdem 
dicccesis  Breviario,  anno  1609  Constanfiis  excuso. 
Officium  autem  celebratur  cum  Octavat  habetque 
antiphonas  omnes,  invitatorium  ac  responsoria 
propria  ex  ejusdem  gestis  fere  concinnata, 

1  Lectiones  vero  secundi  noctur^ni  gesta  simili- 
ter  ipsius  ac  sacri  corporis  Iranslationcni  e.rpo- 
nunt;cetera  ex  Communi  confessoris  pontiftcis 
desumpta  sunt  prseter  Oralionem,  qu;e  sequens 
est.  Deus,  qui  ad  docorandam  Ecclesiam  tuam  bea- 
tissimura  Laudum  constituisti  pontificem,  danobis 
divinam  adipisci  laetitiam,  ut,  cujus  g-loriosum  so-  e 
lemniter  celebraraus  transitum,  astermu  vitse  praemia 
per  ejns  obtincamus  obtentum.  Per  Dominum  etc.  In 
Commemorationibus  quoque  velut  patronus  ibi- 
dem  invocatur.  Celebris  etiam  ejusdem  cultus  est 
Rotomagi  apud  canonicos  Regidares  S.  Augusti- 
ni,  in  ecclesia  primo  S.  Salvatoris,  vel  Sanctissinite 
TrinitatiSjSef^am  ab  aliquotseculisab  ipso  S.Laudi 
dicta,  in  qua  magna  in  veneratione  est  sacrum 
corpus,  quod  ejusdem  Sancti  esse,  eoque  seculo 
nono  vel  decimo  translatum  fuisse  ajunt,  uti  se- 
quenti  §  latius  exposuturi  sumus.Quamsolemniter 
vero  festa  ejus  diesjam  antiquitus  ibidem,  celebra- 
ri  soluerit,  conjicere  licet  velexeo,  quod  auctor 
anonymus  Historise  civitatis  Rotomagensis,  anno 
1731  Rotomagi  editse,  tom.  %,parte  iscribit ;  nem- 
pe  in  more positum  fuisse,  ut  si  festum  S.  Laudi  in 
Quatuor  tempora  incideret,  hsec  propter  diei  Ise- 
titiam  ab  ejusdem  ecclesise  canonicis  Regutaribus 
anticiparentur .   Simili  cultu  gaudet  Tuielse  in 
provincia  Lemovicensi,  ubi  festum  ejus  celebratur 
die  xxiii  Septembris,  olimque  celebratum  fuit  in 
istius  provinciSG  ecclesiis  cathedralibus,  ut  ex  ve- 
teri  Missali  asserit  Stephanus  Baluzius  iib.  i  Hi- 
storisc  Tutelensis,  cap.  9.  Eodemteste,  cap.  7  et 
duobus  sequentibus,  Tutelensescredunt,  S.  Laudi  p 
corpus  penes  se  esse,  tempore Normannicarum  in- 
cursionum  Jutiomagum  Andium  primum,  atque 
hinc  Tutelam  delatum. 

8  Addit,  ipsum  adversus  incendia  non  sineprse- 
senti  ope  ibidem  invocari ;  atque  hinc  factum,  ut, 
cumanno  1658  ignis  in  episcopatibus  ;edibus  ex- 
ortus  per  ejusdem  reliquias  mirabiliter  cxtinclus 
esset,  Ludovicus  Guronius,  tum  temporis  episco- 
pus,  partim  sua  sponte,  ut  gratus  pro  beneficio  ac- 
cepto,  partim  postulationibus  civium  permotus,  edi- 
xerit,  uti  deinceps  festus  dics  S.  Laudi,  qui  In 
desuetudinem  fere  abierat,  solenniter  celebretur. 
Prseterea  colitur  Juliomagi  Andium  a  canonicis 
S.  Laudi,  qui  ejusdem  corpus  vel  reliquias  sibipa- 
riter  vendicant;  verum  de  hisce  ac  Tutelensibus 
§  3  pluribus  agemus.  Ad  hsec  in  Rotomagensis 
archidicecesis  Breviario  anni  1627,  uti  et  in  Ba- 
jocensi  Proprio  ad  diem  xxi  Septembris  legitur 
nona  lectio  cum  solita  commemoratione ;  in  Roto- 
magensivero  recentiori,  anni  scilicet  1736  fit  de 
eo  Ofpcium  simplex  cum  tertia  lectione  propria. 
Denique  Bailletus  de  ejusdem   cultu   sic  scri* 

60        bit  : 


ACCTOtt 

c.  s. 


diaecesi;  Ro- 
tomagi  in  tua 
eccle$ia,  Tu- 
tdx, 


ubi  eju»  dic» 
frsdve  agitur, 
Atuknavl  et 
alibi 


AlXTORt 
C.    S. 


la  Touc 


Vi/atjutexi- 
(juz  fidr.i, 


B 


aiinpi  mthitr. 

jjroponilur. 


4i0  DE  S.  LAUDO 

bit-  Cultus  illius  celebris  est  in  ejusdem  nominis 
oppido,  ad  Viriam  fluvium  inter  Constantias  et  Ba- 
jocas.  Est  pariier  in  provinciis  Andeg-avensi,  Britan- 
Diffl  Minoris,  et  Pictavensi,  ac  peculiariter  Duracii, 
quseurbsestindicecesi  Pictavensi  ad  fluvium  Toe- 
dam  *  sita.  Ad  hanc  urbem  S.  Laudi  Constantien- 
sis  corpus  olim  translatum  et  suo  etiam  tempore 
asservatum  asserit;  verum  ex  dicendis  §  3  sacrum 
corpus  Launi,  quod  ibi  colitur,  omnino  videtur  al- 
terius,  quam  Constantiensis  Episcopi  esse. 

0  De  Sancti  nostri  gestis  vere  pronuntiavit  Ja- 
cobus  Longuevallius  noster  in  Historim  ecclesiie 
mc  edenda,  Gaajcanxtom.2,pag.50$,eatamparum  notaesse, 
quam  celebre  ejusdem  sit  nomen.  Etenim,  qua?  tam 
inVit/vipsius  Mss.  exemplaribus,  quam  inlectio- 
nibus  propriis  editisleguntur,eapauea  sunt,  nec 
sic  tamen  omnia  satis  credibilia,  nec  a  scriptore 
satis  antiquo  tradiia.  Quapropter  etsi  quatuor 
hujusmodi  exemplaria  ad  manummihi  sint,  nul- 
lum  tamen   typis  edendum  existimavi.  Horum 
unum  dubienotatur  aeceptumex  Ms.  monasterii 
S.  Laudi  Rotomagensis ;  alterum  ex  ejusdem  mo- 
nasterii  Legendario  exscripsit  Papebrochius  no- 
ster;  tertium  Rotomago  ad  nos  missum  fuit  anno 
1633;  quartum  denique  alius  quidam  ex  Constan- 
tiensi  ac  Rotomage?isi  Breviariis  compitavit,  an- 
noque  1610  ad  Heribertum  Rosweydum  nostrxtm 
transmisit.  Cum  itaque  ex  hisce  nidtum  editurus 
sim,  eorumdem  compendium  hic  exhibebo,  et  quid 
in  iisdem  certum,  quid  dubium,  quid  fabulosum 
vidcatur,  disquiram,  quseque  de  eodem  Sancto  ali- 
bi  reperi,  pro  ejusdem  gestis  ittustrandis  recen- 
sebo. 

10  Sanctum  Laudum  vel  Lautonem  sub  Childe- 
berto  Francorum  rege,  hujus  scilicet  nominis  I, 
magna  sanctitate  floruisse,  consentiunt  omnia ex- 
emplaria  tam.  Mss.,  quam  edita  in  Breviariis, 
Eumdem  a  S.  Gildardo,  Rotomagensi  episcopo, 
in  locum  Possessoris  demortui  episcopum  Con- 
stanticnseminhodiernaNormannia  Inferiori  con- 
secratum  fuisse,  omnia  pariter  affirmant.  At  vittv 
Mss.  ac  Breviaria  Constantiense  et  Bajocense  ad- 
duntjpsum  duodennem  tantummodo  fuisse,  quan- 
do  episcopatu  initiatus  est,  Ajunt  siquidem,  dum 
de  eligendo  Possessoris  successore  a  Constantien- 
sibusageretur,  nonnidlos  ex  his  divinitus  monitos, 
ul  Laudum,  duodecimannorum  adotescentem,  eli- 
gerent;  eamque  etectionem  a  Childeberto  rege,  qui 
eadem  de  reper  somnium  pariter  monitus  fuerat, 
ratam  habitam  fuisse;  cumque S.Gildardus  ipsum 
ob  tam  teneram  <vtatem  ordinare  recusaret,  hunc 
quoqueabangetojussumJandemconsensisse.Post 
susceptum  episcopatum  narrant,  super  ipsius  ca- 
put,  dum  divinum  Officium  persolveret,  ignemin 
'•'tlumhv sprri<>  apparitisse,  i psumque  cuidam cse- 
-v  mulieri  perpreces  ac  manuum  impositionem 
cisum  donasse.  Addunt,  eumdem,  cum  ecclesim 
causa  rcjemadiret,  invia  famulos  suos  monuis- 
s<;  ,h  arbore,  sub  qua  illi  prandium  paraverant, 
^•"'""«■'uttilitarejisquesubitoinderecedentibus, 
arborem  \Uamt  illvsis  omnibus,  mox  corruisse. 
Affirmant  denique,  S.  Laudum  anno  vitx  sua> 
^«""{"•tijrsimooctavo^episcopatusveroquadrage- 
stmo  scxto  felici morte  ad  caslum  emigrasse  unde- 
cimo,  vel,  ut  aliis  placet,  decimo  Kalendas  Octo- 
orts. 

_  U Jamquidea)  hisce  admitti possit ac debeat, 

>»^amitt,S.Laudum  nostrum  sub  Chitdeberto 

francorum  rege  Constantiensi  ecctesuv  prx- 

fcacUpr».  H*«s«  «pfccopum,  indubitatum  est  ex  conciliis 

•6y«r«M      ""fcMMrti*  eodem  Childeberto  regnante,  ce- 

teo>ahs.  A«m  apud  Labbeum  tom.  4  Collectionis 


lntttfnit 
fonriliii/ln 
rr/iiinriisi- 
btti  2,  5  |J 


miVtf : 


cnr  epucopus 
Brtoverensit 


VEL  LAUTONE  EPISCOPO 

quod  alii  ibidem  ad  annum  533  alii  ad  536  refe-  £) 
runt,  tegitur:  Lauto  episoopus  Constantiensis  sub- 
scripsi.  SimititersubscripsisselegiturAurelianensi 
Illanno  538.  ibid,  tom.  5,  col.  304-,  ac  rursum  Au- 
relianensi  V,  anno  549  ibidemcol.  398,  ubisic  ha- 
betur :  Lauto  in  Christi  nomine  episcopus  ecclesise 
Constantinae  vel  Brioverensis  subscripsi.  Ad  quar- 
tum  denique  Aurelianense  anni54>\  misit  legatum 
suum  Escupilionem,  qui  in  laudata  coltectione 
tomo  citato,  cot.  389   ita   subscripsit :  Escupilio 
presbyter ,   missus    a   Lautone  episcopo   civitatis 
Constantiae,  consensi  et  subscripsi.  Ex  hisce  obser- 
va,  quantum  hallucinatus  fuerit  auctor  recentio- 
ris  Breviarii  Rotomagensis,  anno  1736  editi,qui 
Arausicana  concitia  cum  Aurelianensibus  confu- 
dit,  et  tam  ittis,  quam  his  S.  Laudum  interfuisse, 
asserit  his  verbis:    Interfuit  secundo,    tertio  et 
quinto  concilio  Arausicano :  ad  quartum  legatum 
misit  Scubittonem    Constantiensem  presbyterum. 
Tribus  adstitit  conciliis,  quae  Aureliani  habita  sunt. 
Error  pluribus  ex   capitibus  manifestior    est, 
quam  ut  refutari  oporteat.  Quod  autem  S.  Lauto 
supra   sese  episcopum  ecclesias  Constantinae  vel 
Brioverensis  dixit,  id  Sirmondus,  tom.  l  Concilio- 
rum  GallicVfpag.  602  in  Observationibus  ad  conci-  E 
lium  I Aurelianense  factumputat,  quod  Constan- 
tiensis  civitas  Briovere  appellatafuerit,  antequam 
Constantina  castra  ibidem  figerentur. 

12  Contra  Vatesius  in  Notitia  GallicV  verbo 
Briovera  sustinet,  nomen  hoc  vetus  vocabulum 
fuisse  illius  castri,  quodab  ipso  S.  Laudi  deinde  dictwssU 
appellatum  fuit.  Credit  enim,  Brioveram  dictam 
essequasi  Briam  ve^Brivam  Verse,  id  est,  Pontem 
Veree  fluvii,  adquem  illud  castrum  est.  Assertio- 
nem  suam  adductis  aliis  exemplis  confirmat,  pu- 
tatque  S.  Laudum  ideo  se  dixisse  ecclesice  Constan- 
tinde  vel  Brioverensis  episcopum,  quod  in  dicto 
dicecesis  sux  castro  ob  loci  amivnitatem  plerum- 
que  resideret.  Incertum  tamen  est,  an  S.  Laudus 
eo  titulo  primus  usus  sit ;  cum  eodem  teste  Vale- 
sio,  concitio  Aurelianensi  Iincodicibus  Remensi, 
et  Betlovacensi  subscripsisse  legatur  ex  civitate 
Briovere  Leontius  episcopus,  qui  in  aliis  codicibus 
Leontianus  episcopus  ecclesiae  Constantise,  vel  de 
Constantia  notatur.  Nihiletiam  obstat,  quo  minus 
S.  Laudus  Possessori  in  Constantiensem  sedem 
succedere,  etaS.  Gildardo  episcopus  ordinaripo- 
tuerit 

13  Possessoris  magna  cum  sanctitatis  laude 
mentio  fit  in  Vitis  S.  Marculphi  dbbatis  apud  nos 
tom.  i  Maji,  ad  diem  i,  ubipag.  71  sanctus  et  sum- 
maerelig-iositatisvirapp^a^r,  diciturque  S.  Mar- 
culphum  benignissime  susceptum  sacris  Ordini- 
businitiasse,etadprcVdicandumEvangeliuminsti- 
tuisse.  Similia  in  Vitaatteraejusdem  S.Marculphi 
ibidempag.  75  et  sequenti  legere  est.  Hanc  autem 
S.  Marculphi  ordinationem  circaannum  520  con- 
tingerepotuisse,  Henschenius  noster  ibidempag. 
71,  num.  4  censuit,  ad  quem  eamdem  pariter  nar- 
rat  Cointius;  sed  quamdiu  Possessor  deinde  super- 
vixerit,  incertum  est.  De  S.  Gildardo  actum  apud 
nos  pariter  est  ad  diem  viii  Junii,  ubi  mors  ejus 
post  annum  50S  latissime  fixa  est.  S.  Gildardi 


Posmsori 
snci-r.ssit,  aS. 
Gitdurdo 
eonsccrattts 
cpiscopui; 


co?ia7:orum,coM783 


Wi  concilio  Aurelianensi  II, 


successor  fuit  S.  Flavius,  cujus  episcopatus  ini- 
tium  tom.  iv  Augusti,pag.  641  adannum  529  cum 
Cointio  interim  relatum  fuit,  donec  de  Roto- 
magensium  prcvsutum  chronotaxi  certiora prodi- 
rcnt.Porro  idem  S.  Gitdardus  subscriptus  legitur 
conatio  I  Aurelianensi,  anno  511  ex  communiori 
sententia  celebrato-,  atque  adeo  potuit  hic  S.  Lau- 
dum  in  Possessoris  iocum  inter  prcvdictos  annos 
eptscopum  consecrare  ,■  sed  annus  ordinationis  in- 
certus  est. 

UAt 


DIE  VIGESTMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


441 


non  tamen 
duodennis, 
ui  in  Vita 
dicitur. 


B 


Cum  aliis 
convenicAn- 
degavum  ad 
S.  Albinum; 


S.  Melanhim 
Rliedonen- 
tem  epitco- 
pum  tejtetil. 


14  At  vero  S.  Laudum  duodennem  tantummodo 
fuisse,  quando  episcopatu  a  laudato  S.  Giidardo 
initiatus  fuit,  res  tam  insolita,  et  ecclesiasticis 
sanctionibus  tam  contraria  est,  ut  eam  ex  tam 
incertis  monumentis  credere  non  possimus,  me- 
ritoque  de  ea  nulla  facta  sit  mentio  in  Breviariis 
Rotomagensibus,  tam  vetustiori  anno  1628,  quam 
in  recentiori ,  anno  1736,  vutgatis.  In  quadam 
Narratione  de  reliquiis  Sanctor^m,  quse  in  eccle- 
sia  Tutelensi  servantur,  quam  Stephanus  Balu- 
zius  1153  scriptam  esse  notavit,  ediditque  inter 
instrumenta  Historisc  Tutelensis,  diciturB.  Lau- 
dus  Constantias  civitati  divino  nutu  ( non  duo- 
dennis,  sedj  duodecimus  datus  episcopus ;  verum 
nec  hoc  conforme  est  catalogo  episcoporum  Con- 
stantiensiuma  Sammarthanis  inGalliaChristiana 
edito,  in  quo  quintus  dumtaxat  recensetur.  Mi- 
racula  per  S.  Laudum,  dum  viveret,  facta  esse, 
omnino  verisimile  est,  ideoque  ea,  quse  ex  Vitis  ac 
Breviariis  num.  10  recitapimus,  negare  quidem 
nonpossumus,sed  nec  certo  affirmare  ob  incertam 
fidemmonumentorum.  De  numero  annorum,quos 
in  episcopatu  suo  exegisse  potuit,  et  de  tempore, 
quo  obiit,  rectius  infra  loquemur,  postquam  ali- 
qua  ejusdem  gesta,  de  quibus  in  aliorum  Sancto- 
rum  Actis  fit  mentio,  recensuerimus. 

15  Tomo  1  Januarii  ad  diem  vi  data  est  in 
Opere  nostro  Vita  S.Metanii,  episcopi  Rhedonen- 
sis,  quam  Chesnseus  tom  1  .Rerum  Francicarum  a 
cosetaneo  scriptam  censuit.  In  hac  cap.  4>dicitur 
S.  Launus  ac  aliquot  alii  sancti prses%des,incertum 
qua  de  causa,  Andegavum  convenisse  ad  S.  Albi- 
num,  ejusdem  civitatis  episcopum.  Verba  accipe  : 
Eodem  fere  tempore  convenerunt  simul  vir  Dei 
Melanius,  et  electus  Dei  Albinus,  sanctusque  "Vi- 
ctor  atque  Launus ,  et  S.  Marsus ,  in  Andeg-ava 
civitate,  intra  basilicam  sanctffi  Dei  Genitricis 
Mariae  ;  ibique  B.  Melanius  ex  communi  consensu 
aliorum  Missam  celebravit  in  capite  jejunii  Qua- 
dragesimae.  Post  cujus  celebrationem,  autequam 
recessissent  ab  invicem,  dedit  eis  beatus  pontifex 
( Albinus )  eulogias  in  caritate  cum  Dei  gratia 
et  sua  benedictione.  Hic  porro  Launus  non  alius 
fuisse  creditur,  quam  S.  Laudus  seu  Lauto  Con- 
stantiensis,  ut  loco  citato  ad  lit.  c  annotatum 
est,  et  consentiunt  etiam  aliineoterici.  Rejectapa- 
riter  ibidem  ad  lit.a  Paschalis  Robinii  opinio  est, 
secundum  quam  congressus  itle  contigisset,quan- 
do  laudati  antistitesa  concitio  Aurelianensi  redi- 
bant ;  cujus  falsitas  inde patet,  quod  S.  Melanius 
ante  concilium  Aurelianense  II  obierit,  ac  primo 
tantum  interfuerit,habito  atiquot  annis  antequam 
S.  Albinus  episcopus  esset  Cdintius  eumdem  con- 
gressum  anno  530  alligavit;  at  non  video ,  quo 
nixus  argumentosit.Porro,cum  S.Metanius  anno 
530  autnon  multopost  evivisdeccsserit,nonpotuit 
hic  congressus  serius  contigisse  ;  potuit  tamen  ci- 
tius,  cum  ejusdem  S.  Melanii  biographus  inter 
illum  mortemque  illius  multa  alia  narret,  quse 
etiam  ad  varios  annos  possunt  pcrtinere. 

16  Iidem  sancti  ad  prsedicti  Mclanii  exsequias 
convenere,  ut  scribit  ejusdem  biographus  cap.  6, 
ubi  post  narratum  ipsius  obitum  prosequitur  his 
verbis :  Per  visionem  autem  an^elieam  convene- 
runt  ad  obsequium  corporis  illius  faciendum  san- 
ctissimi  pontifices  superius  nominati,  videlicet  S. 
Albinus  et  S.  Victor,  S.  Launus  nec  non  S.  Mar- 
sus,  qui  per  ejus  virtutem  a  serpentis  cingulo, 
sicut  superius  narratum  est,  fuerat  liberatus.  lli 
sanctissimi  pontifices  et  alii  quamplurimi  fideles 
viri  per  Dei  providentiam  ad  ejus  exequias  con- 
venientes ,    primitus   ecclcsiastico   more    animam 


ACCTtMB 

c.s. 


ejus  commendaverunt  Deo,  deinde  nocte  sequen- 
ti  in  orationibus  et  vigiliis  expensa,  primo  mane 
Missam  pariter  audierunt.  Exin  communi  con- 
silio,  Deo ,  sicut  postea  patuit ,  ordinante,  col- 
locaverunt  corpus  sancti  viri  in  navi,  quae  forte 
adorat  in  alveo  fluminis  Viceconiae.  Qui  fluvius 
suspiciens  sauctum  corpus  ejus  cura  pontificibus 
et  clericis,  atque  monachis,  litauias  cancntibus,... 
converso  iinpetu,  qui  doorsum,  sicut  et  cetcri,  flue- 
re  ferrique  solebat,  sursum  vorsus  perduxit  usque 
adcivitateinRedonensem...  Beati  autem  pontifices, 
superius  nominati,  accipiontcs  propriia  manibus 
sancti  viri  corpus,  portavorunt  illud  usque  ad  lo- 
cum  a  Deo  sibi  provisum,  iu  quo  ab  eisdem 
veuerabilitor,  sicut  pro  hoc  ipso  divinitus  fuerant 
missi,  collocatum  est.  Hactenus  biographus  S.M>-- 
lanii. 

17  Idem supremumChristiamv caritatis officium  s.  Marcui- 
S.  Laudus  noster  etiam  S.  Maradpho  abbati  in  i'!""n  xf°~ 
dioecesisua  Constantiensi cxhibuit tteste  anonymo  lanlem  mvi~ 
iu  ejusdem  sancti  abbatis  Vita,  quam  apud  nos 
editam  habes  tom.  1  Maji  rftel.  Sanctus  itle  Mar- 
cidphus  a  Possessore,S.  Laudi  proximo  decessore, 
benigne  acceptus ,  et  sacris  Ordinibus  initiatus  £ 
fuerat,  utsupra  num.YS  dictum  est,ct  in  ejusdem 
dicecesiin  loco,  cuinomen  Nantes  erat,monaste- 

rium  condiderat.  Jtmpic  ,-nm  hicsupremomorbo 
laboraret,  S.  Laudus  ipsum  invisit,  mortuumque 
sepetivit.  Hujus  enim  biographus  cap,  8,  num.  23, 
narrato  ejusdem  felioi  obitu,  sic  prosequitur  : 
Beatissimus  itaque  Lauto  episcopus,  qui  Iiis  diebus 
illo  advenerat ,  accersitis  siuc  parochia;  presby- 
teris  ct  omnibus  clericis  reliqui  ordinis ,  cura 
omni  reverentia  reposuit  corpUS  sanctissimi  viri 
juxta  Cariulphum  collog-am  suum.  Licet  autem 
biograpiius  adventum  ejus  post  S.  Marculphi 
mortem  narret,  non  obscure  taawn  imlicat,  S. 
Laudum  morienti  adstitisse,  dum  ait,  ipsum  his 
diebus  iltuc  advenisse. 

18  Id  ipsumciarius  asserit  alter  biographus  in  mortwmque 
Vita  secunda  ibidem  data,  in  qua  cap  -l,  num.  iw*«,«*«- 
20  sic  tegitur :  Invalcsccntc  deniquc  lang-uoro,  vi- 

cinum  sui  cxitus  terminura  praesiguante,  iratres 
undique,  multaque  populorum  ex  vicinis  locis 
turba,  inter  quos  etiam  vencrabilis  urbis  Constan- 
tiue  praisul  Lauto,  visitandi  studio  ad  oum  aocurrit. 
Mabiltonius  in  Actis  Sanctorum  sui  Ordinis 
Secuto  1  eamdem  Vitam  secundam  edidit ,  sed 
pro  Lautonc  legit  Mngnoncm ,  de  quo  sequentia  p 
ibidem  annotavit :  In  seric  episcoporum  Constan- 
tiensium  Mag-no  desideratur,  cujus  loco  heic  apud 
Surium  ponitur  Lauto.  Verum  Lautonom  rectelegi 
apud  Surium,  liquet  ium  ex  Mss.  ab  JJenschenio 
laudatis,  tum  ex  Vitaprima  ex  Ms,serenessimas 
reginse  Sueciseetaliocodicenostro  abeodemedita, 
tum  denique  ex  veteri  codice  bibtiothccx  Colber- 
tinse  a  Stephano  Baluzio  lib.  1  IJistoruv  Tutelen- 
siscap.  Qlaudato.  JJisce  omnibus  temporis  ratio 
apprnnc  i-aarcnil ,  aina  S  Laudum  tribus  ConcU 
tiis  Auretianensibus,  quorum  ultimum  anno  549 
celebratum  fuit,  interfuisse  aupra  probatum  est. 
Idem  sanctus  Episcopus  S.  Patcrno  Abrincensi 
episcopomorientiadstitit,utmoxvidebimustidque 
circa  annum  565,  ut  habet  Ilenschenius,  vel  eo 
ipso  prvccise,  ut  eensuit  Mabitionius.  Mortem  ve- 
ro  S.  Marculpi  idem  Mabiltonius  cum  JJensche- 
nio  circa  annum  558,  Cointius  autem  ad  annum 
556  retuterunt.  Manifestum  itaque  est ,  non 
alium,  quamS.  Lautonem  in  Constantiensi  cathe- 
dra  sedisse ,  dum  S.  Marculphus  diem  suum 
obiit ;  ideoque  non  Magnonem,  cetera  ignotum, 
sed  Lautonem  eidcm  morienti  adstitisse  et  su- 

prema 


itfCTORE 
C.S. 


tadem  officia 
exhibet  S. 
Palcrno 
Abrinccnti. 


E.r  kacte, 


442  DE  S.  LAUDO;  VEL 

prema  post  obitum  exhibuisse  officia*  Eadem 
opera  confutatur  Breviarium  Constantiense  an- 
ni  1610,  in  quo  in  Officio  ejusdem  S.  Marculphi 
die  2  Maji  dicitur  non  Laudus,  sed  Possessor , 
<<i<l<>,n  utorienlt  odstitisse, 

19  Eadem  denique  obsequia  S.  Laudus  prsesti- 
Usse  S.Paterno  Abrincensi  episcopo  mox  laudato 
legitur  in  hujus  sanctique  Scubilionis,ejusdem  so- 
cii  Vita,  auctore  Fortunato  episcopo,  qitem  Hen- 
schenius  ad  diem  xvi  Aprilis  edidit,  illustravit- 
que.  Eamdem  verbis  ssepe  discrepantem  vulgavit 
Mtibillonius  in  Supplemento  Secuti  l  Benedictini 
post  flnem  Seculi  secundi  addito ,ex  quapauca  ad 
Sanctum  nostrum  spectantia  huc  refero.Cum  di- 
xisset,  S.  Paternum  in  Sessiacensi,  Sanctumque 
Scubilionem  in  Mandanensi  monasterio  una  ea- 
demque  nocte  ad  cwlos  emigrasse,  mox  subdit : 
Lauto  episcopus,  qui  ibidem  ante  dies  octo  ad  vi- 
sitandum  advcncrat,  cum  adbasilicaiu  SessciacoB. 
Patcrnum  dedueeret,  impendens  exsequias ;  itpm 
Lasciviufl  rpiseopus  S.  Scubilionem  ad  basilicam 
ipsam  dcduceret,  utroque  concinente  chroro  psal- 
lentium,  in  unum  nescientes  pontifices  convene- 
B  ncrunt,  et  sanctissimi  viri  orationis  Jocum,  quem 
ffldificaverant,   pariter    eadem   die    occupaverunt. 
Eadem,  sed  aliis  nonnumquam  verbis  in  Vita  ab 
Henschenio  edita,  tom.  2  Aprilis,  pag.  429,  num, 
I  \  Injcrc  est,  tjuo  tectorem  remitto. 
20  Ex  hactenus  dictis  S.  Laudus  post  annum 


optoopaL    circiter  520  ei  ante  MV  Constantiensem  episcopa- 


opficopaiM 
fpstui 


utcwnque 
auignatw 


tum  adeptus  est,  in  eoque  etiam  sedebat  anno  565 , 
sedquamdiu  supervixerit,  incompertum  est.Suc- 
cessoripsiassignatur  S.  Rumpharius,  quemsan- 
cius  Laudus sacerdotio  initiasse  in  Breviario  Con- 
stantiensi  dicitur ;  verum  de  hujus  quoque  episco- 
patus  initiis  rebusque  certo  aliquo  anno  gestis 
hactenus  nilreperi.  In  laudato  Breviario  dicitur 
ohisse  mv  rnlmdas  Dccembris,  sed  *iu  Catendas 
ejusdem  mensis  ibidem  colitur;  ideoque  ad  alteru- 
trum  horum  dierum  de  ilto  apudnos  agipoterit 
3.  Laudo  annos  quadraginta  seoc  episcopatus  tri 

bee.it  ttnu    Vil.v  M.s.   e.rctplnria,   tjtou,,    lirreta- 

na,  Constantiense,  Rotomagensia  et  Bajocense 
quse  in  Museo  nostro  habemus.  Quapropter  si  Pos- 
'/■  obierit  non  diu  post  annum  roZG,circa  quem 
dtttm  vi.ri.sse  Ilensvhenius  et  Cointius  num.  13 
ttiwtuti  censneruntMudmad  annum  circiter  567 
C  vel  mpervenisse  dicendus  est,  quod  cum  supra 
dirhs  rectecohmreU  Nec  multo  tongius  episcopa- 
tum  ipsius  protrahere  iicet,  si  reete  se  habeat 
episcoporum  Constantiensium  cataiogus  a  Sam- 
martkams  editus  inGaiiia  Christiana. 

21  Btenim  cum  in  hoe  quatuor  episcopi,sanctus 
scihcet  Rumpharius  Ursicinus  vel  Ursinus,  S 
Wptotertus  n  Lupicius,  medii  statuantur  inter 
s.  I.audumc/  Uomachariumtquem  S.  Qregorius 
r*rone>ms  hb.  8  HistorLv  Francorum  scribU 
corpus  82  mtextati  Rotomagensis  episcopi  anno 
m  occtsh  sepehssei  non  debemus  breve  itlud  an- 
'  Wttum,quo  itlisederint,  imminuere.Non 

(  hrtstt  568,  num.  22  asserit,  eumdem  Romacha- 

n  Cowtantiensem  hoc  ipso  anno  dedicationi 

Zl^S^trietPaulitperS.FelicemNanne- 

'/'"'"<*<■■<■<■< Kplaribus  contendens,  hunc  pro 
WwachwiQ  Bngolismensi  antistite,  utiin  atiis 

Jn  TutelensiNan*HoneKs.deSan- 
;     ^Wnum.  Ulaudata.etinferius 

msufit  annts  senus  potuit  sedere  cce-pisse,  Dian 


LAUTONE  EPISCOPO 

supra :  Si  recte  se  habeat  episcoporum  Constan-  D 
tiensium  Catalogus  a  Sammarthanis  editus ;  id 
enim  hic  non  inquiro. 

22  At  certe  admitti  non  potest  iite  quem  De-  e^fmocA 
mochares in  Opere  de  Sacrificio  Missas  contexuit    trror «hk* 
in  quo  cum  quinto  loco,  ut  Sammarthani  faciunt    9UHr' 
S.  Laudum  posuisset,  addidit  eumdem  a  S.  Gildar- 
do  Rotomagensium  episcopo  anno  473  episcopum 
ordinatum  esse.  Post  S.  Laudum  subdidit  S.  Rum- 
pharium,  S.  Leonem,  sanctumque  Leontium  seu 
Leontianum,  quem  concilio  Aurelianensi  I  sub- 
scripsisse,  ibidem  annotavit.Nono  loco  subjunxit 
S.  Ursicinum,  el  eidem  iatercido  ante  decimum 
addidit  :  Lauto  episcopus  Constaniiensis  concilio 
Aurelianensi  secundo  et  tertio  subscripsisse  legi- 
tur.  Ex  hisce,  ut  cetera  mittam,  fatsum  est,  S. 
Laudum  eo  anno,  quo  verisimitius  nondum  na- 
tus  erat,  a  S.   Gitdardo  episcopum  ordinatum 
fuisse   Falsum  est  secundo,  Leontianum,  qui,  ut 
supra  diximus,  concilio  Aurelianensi  I  subscrip- 
sit,  quo  tempore  S.  Laudus  nondum  erat  episco- 
pus,  ejusdem  post  duos  intermedios  successorem 
fuisse.  Tertio  denique  Laudus  et  Lauto  idem  est 
episcopus   Constantiensis ,   qui  Aurelianensibus  E 
conciliisll,  III  et  Vsubscripsit,  et  adlV Escupi- 
lionem  presbyterum  suum  detegavit. 

$11.  Sancti  corporis  translatio 
Rotomagum,  cultus  et  ecclesia, 
a  Rotomagensibus  aliisque  as- 
serta. 


Quod  devariis  illustribus  Sanctis  saspenumero  De  Sancu 
contigit ,  nempe   ut    horum   sacra  corpora  c°rporevwit 
non  uni  toco  adscribantur,  id  in  sancto  quoque  lUigant: 
Laudo  Constantiensiepiscopo  accidit ;  nam  hujus 
corpus  Rotomagenses,  Tuteienses  atque  Andega- 
venses,  et,  si  Bailleto  credimus ,  etiam  Toarci- 
nenses,  penes  se  esse  arbitrantur.  Tutetensium 
causam  adversus  Andegavenses  defendendam  su- 
scepit  vir  scriptis  et  eruditione  sua  notus,  Ste- 
phanus  Baluzius  in  Historia  Tutelensi  lib.  1 ,  cap. 
7  et  H,  ubi  venerabiie  illud  pignus  patrix  sua> 
vendicare  conatus   est     An  vero  Andegavenses 
vel  Rotomagenses  aut  Toarcinenses ,  (de  quibus 
duobus  ultimis  siluit  Baluzius)  ad  ipsius  argu-  p 
menta  responderint,  vel  possessionem  suam  pro- 
pugnavennt,  hactenus  mihi  exploralum  non  est- 
nec  quidquam  simite  ad  manus  meas  pervenit. 
Porro,  etsi  videam,  non  posse  me  ex  satis  certis 
monumentis  hanc  controversiam  deciderejuverit 
tamen  rationum  mcnumenta ,  quibus  oppositas 
partes  mh  hactenus  inteilexi,  hic  expendisse ,  utt 
quid  ex  hisce  probabiiius  videatur ,  studiosus 
tector  intemm  statuat,  donec  certiora  proferan- 
tur.  r     ' 

24 ,  Incipio  a  Rotomagensibus  canonicis  Requ-  itotomagen- 
lambus  S.  Augustini,  qui  S.  Laudi  Constantiensis  '«'"■«"*'' 
episcopi  corpus  in  ecctesia  suajam  a  seculo  nono  oendimti 
vet  decimo  aliquot  annis  inchoato  quiescerenon 
dubitant,  et  reiigiose  venerantur.  Demodo,  quo 
hoc  eo  perlatum  fuerit,  Rotomagense  Breviarium 

Tlltl  ar  em  XXI  Se**™*ris  lectione  nona 
sic  habet:  Corpus  longo  post  tempore  fquam  Con- 
stenttse  humatum  fuerat)  ad  Bajocensis  ecclesie 
tores  Danorum  metu  defossum  ,  inde  Theodorici 
tonstan tiensis  episcopi  cura  Rotomagum  allatum 
buo  Kollone  principe  in  ea  basilica  conditum  est, 
quce  prms  salvatoius  titulo  dedicata ,  deinceps 
a&   eo    S.    Laudi    ecclesia   nominari     ccepit.    De 

Bajocensi 


DIE  VIGESIMA  SKCUNDA  SEPTEMBRIS. 


auffraganti- 
Ints  Consian- 
tiensibus, 


irrucrunt 


B 


ujuntque  ad 
se  delatum 
esse  tempore 
Rollonts  rfit- 
cis, 


jam  baptizu- 
ii,  quando 
Theodor icns 
'/liscopug 
Constantien- 


Bajocensiasylo  non  meminit  recentiusBreriarum 
Rotomagense,  anno  1736  vulgatum,  cetera  con- 
sentiens  kis  verbis ;  Illius  corpus  Theodorici 
Constantiensis  episcopi  cura  Rotomag-um  allatum 
sub  Rollone  principe,  depositum  est  in  basilica, 
tunc  Salvatori  dedicata,  qiue  deinde  nomine 
S.  Laudi  insiguita  est. 

25  Rotomagensibussuffragantur  Constantienses 
ipsi,  in  quorum  Breviario  anni  1609  eadem  res 
pauto  latius  narratur  hoc  modo :  Beatissimi  Lau- 
di  corpus  demortuum  honorifico  conditum  est 
sepulchro,  cujus  exequiis  interfuit  B.  llumpha- 
rius  cum  multis  ecclesia?  proceribus  ac  nobi- 
libus  viris.  Verumpost  multos  anuos  ejusdem  de- 
positionis,  urg-ente  barbarorum  ferocitate,  qui  in- 
tra  Francoruni  fines  irruerent  *,  et  hostili  impe- 
tu  discurrentes,  usque  quaque  patriam  devastabant, 
reliquise  sanctissimi  Laudi  una  cum  beatissimorum 
Rumpharii  et  Possessoris  corporibus  in  Bajoceu- 
sium  civitatem  translatae  sunt.  Cum  autem  tem- 
pore  Rollonis,  Normanniae  ducis,  in  iis  partibus 
ssevitia  et  fcrocitas  barbarorura  indies  cresceret, 
Theodoricus,  qui  tunc  ecclesiae  Constantiensi  pr?e- 
erat,  B,  Laudi  reliquias  dilig-enter  conquisitas  in- 
veuit.  Cumque  timeret,  ne  in  mfidelium  potesta- 
tem  venirnnt,  easdem  in  ecclesia  sancti  Salvato- 
ris  apud  Rothomag-um  urbem  honorifice  collo- 
cavit,  ubi  nunc  summo  sunt  in  honore  et  pre- 
tio. 

2fi  Hisce  quoad  substantiam  consonant  ipsius 
ViLv  Mss  .exemplarianostra,  pneterquamquod de 
Possessoris  corpore  non  meminerint,  quodque 
SS.  Laudi  acRumpharii  corpora,  non  temporeNor- 
mannicarumpopulationum,  uti  inBreviario  Con- 
stantiensi  legitur,sedpostconcessam  a  CaroioSim- 
plice Francorum  rege Rolloni  Normannorum  duci 
Normanniam,  a  laudato  Theodorico  Bajocis  Roto- 
magum  translata  fuisse  asserant,utiBreviariaRo- 
tomagensia  etiam  satis innuunt;  idque  mihi midto 
probabilius  apparet.  Rotomagum  enim  midtis  an- 
nis  ante  RoUonis  in  Galtias  adventum  ab  aliisNor- 
mannis,duceOscherio,vastata  incensaque  sicfue- 
rat,  ut  cum  Rotlo  adventaret,  ejusdem  urbis  epi- 
scopus  Franco ,  videns  eam  hostibus  non  posseresi- 
stere,  eamdem,petita  pace,  ipsisponte  tradiderit, 
uti  ad  annos  841  et  876  apud  Pagium  in  Critica 
videre  est.  In  dicta  autem  vastatione  sub  Oscherio 
facta,  S.  Dadonis  seu  Audoeni  corpus  tempestive 
subductum  fuit,  et  ad  varia  loca  detatum,  donee 
tandem  baptizato  cum  suis  Rodone,  Rotomagum 
reductum  est :  qua  de  re  consuli  potest  Commenta- 
rius  de  eodem  sancto  episcopo,  tom.  iv  Augusti, 
pag.  802.  Verisimite  itaque  non  est,  SS.  Laudi  ac 
Rwnphariicorpora  astjiigraiiaRotomagum  trans- 
lata  fuisse  sub  Rollone,  quamdiu  hic  fidem  ac  ba- 
ptisma  nondum  susceperot. 

27  Porro  Roitonis  ad  Christi  fidem  conversio- 
nemGuilietmus  monachus  Gemmeticensis,  aliique 
etiam  neoterici anno  912  affigunt,quo  ipse  aFrsm- 
cone  Rotomagensium  archiepiscopo  sacra  fonte 
abtutus  est,  initaque  pace  cum,  Caroto  Simplice 
Francorum rege ,eam Neustri<e partem,  qu&Nor- 
mannia  deinde  appeliata  est,uno  cum  Gista,ejus- 
dcm  regis  fiiia  in  conjugem  obtinuit.  Sicut  igitur 
ideniFranco  episcopus  S.AudoenicorpusJtottone 
baptizato  et pacifico Normanniae  possessore,Roto- 
magum  revexit,  ut  in  ejusdem  Translatione  tomo 
citato,  pag.  820e£  sequentibus  tatius  narratur,  ita, 
inquam,  verisimite  est,  etiam  Theodoricum  Con- 
stantiensem  episcopum  eo  tempore  curasse,  ut 
suorum  quoque  sanctorum  decessorum  corpora 
sibi  redderentur.  Cur  tamen  ea  Rolomagum,  non 


443 

Constantias  retutisse  dicatur,  modo  exponendum 
est.  Sammarthani  tom.  2  Gallix  Christianx  in 
serie  episcoporum  Constantiensxum  exveteribus, 
ut  aiunt,  tabulariis  ecclesiie  Constantiensis  scri- 
bunt,  taudatutn  Theodoricum  aRoltoneJamChri- 
stiano  accepisse  ecclesiam  sancti  Satvatoris  Roto- 
magt sitam,  perennijure  possidendam,  in  eaque 
tamipsum,  quam  quntuor  ejusdem  successores, 
Herbertum,  Algerundum,GuUlebertumet  Hugo- 
nem  sedem  suam  tenuisse. 

8  s  Consentit  auctor  anonymus  Historixcivitatis 
Rotomagensis,  anno  1631  Rotomagi  editx,  tom.  %, 
part.  1,  ubi  tamen  addit,alios  censere,  donationcm 
itlam  factam  a  Francone  archiepiscopo,  ut  Theo- 
doria>s  ,,•/  usque  successores  perpetuum  astjlumin 
eadem  haberent,  et  episcopati  munere  etjurisdi- 
ctione  fungerentur,AUer  auctor  anonymus  De- 
scmptionis  geographicw  et  Historiem  Normatinuv 
Superioris,a7ino\lWParisiensibitstypisviUgatx>, 
pari.  2,  num.  il  affirmat,  priorem  sententiam 
Constantiensium  esse,  alteram  Rotomagensium, 
secundumquamFrancoeamecclesiamTheodorico 
et  succcssoribus  ejustantutnmodo  concessemt,  do- 
nec  hi  sedem  suam  ad  Constantiensem  dicecesim 
possent  referre.  Ut  ut  est  (neque  enim  controversia 
htvcmt  propositumnostrum  ficitt  constat  /ihentlti- 
ricumet prxdictos successores cj n s \ n  eadern  cccie- 
sia  sedisse,  in  eaquc  vciut  i»  stm  propria  omnia 
episcopatia  muniaobirisse.  litrjas  donatitmis  cau- 
seckauddubienon  atiafuit,  quam  Constantiensis 
civitatis  ac  diuu-esis,  tam  ditdurtus  ftcdisqne  i\'or- 
mannorumpopulationibusdevastata-Jat/tdtnssta. 
tus,  ita  utejusdem  episcopus  ecctesiam  non  habe- 
ret,in  quasedem  sitam  pro  tiignilate  coUoearci. 

V.lTranstatapastmndnm  prtmood fanu/nS.Ltiu- 

dim  Constantiensidioscesit  acdeindeadipsam  ci- 
vitatem  Constantiascathedra,  iidem  episcopijure 
suoinprsedHctaecclesiaRotomagiutiperrexerunt, 

unde postea  inter  hosce ac  liotnmttgenscs  antistites 
titcs  motx  fuerunt,  de  quibus  apud  laudatum  hi- 
storicum  Rotomagensem  plura  legipossunt.  Eo- 
dem  testeparte  6,  ineamdem  anno  114.1  canonici 
Regidares  S.  Augustini  introducH  fuere  per  Al- 
garum  Constttetieusem  episcopum,  consentiente 
Hugone  Rotomagensiarchipnvsnle,  iidemque  ihu 
dem  hodiedum  perseverant.  Ilabes  causam,  ob 
ptam  TheodoricusSS  L&aHiatque  Rumphariicor' 
poraznecclesia  S.SalvatorisRotomagi  deposuisse, 
ejusdemque  successores  etiam  post  retatam  Con- 
stantias  sedem  ibidem  rclnjiusse  <li<autur.  Jdem 
hisioricus  anonymus,laudans  vetera  monumenta 
Constantiensia,  pradictis  duobus  addit  corpus 
S*Fromundi>aitqtte  i.sta  triasae,-a  /i/i/uuru.  m  utia 
eademque  theca  tigneaprobe  inctusa  fuisse.  San- 
ctus  ilie  Fromundus  relal  m.arlijr  /hitleni  cnltlur 
tl.ie  wiv  Oelobrisjesle  ('us/elfauu  inMarlijroloijio 
universaii,ad  guem  diem  id  examinari  poterit, 

80  Quamquam  vero  non  sot/us  &,  Laudi  cor- 
puseo  transtatum  fuisse  dicatur,  itiius  tamencul- 
tum  ibidem  ceiebriorent  fuisse,  vet  ex  eo  coiiigere 
iicet,  quod  eadem  ecclesia,  veterinomine  S.  Salva- 
toris  antiquato,  appetlari  cceperit,  kodieque  "/> 
petleiitr  ecclesm  et  prionitus  S.  I.amli,  vutgo  de 
>juii1  Lu.  Verisimilc  est  tnu.taudo  unmini  occusio- 
nem  dedisse  miractda,  ecoquibus  lamen  non  msi 
unum  reiatum  reperio,  quod  Constantiense  Bre- 
eiurtum  /n  tilriusqne  Sancti  transiatione  conti- 
gisse  narrat.  Vit.v  autem  Mss.  ad  atiud  tempus 
referunt.  In  laudato  Breviario  de  eo  sic  legitur : 
HaneaanetsnMftfeliquianuii  (Laudiet  Rumpharii) 
translationem  Deus  claro  et  evidenti  coinprobavit 
rniraculo.  Nam  quidam,  Davinus  nomine,  genibus 

ac 


*CCTOtt 

c  s. 


accepit  U>i~ 
dem  eccU- 
fftun,  inquu 
1/1«?  «  iuccct- 
torei  atiqui 
iederunt, 


i'(i  r/Ufirn  de- 
inda  amoni- 

cl  Regulant 
inirodncti 

sunt, 


)jn.it/ur  S. 
Caudi  twmm 
asiumpitt. 


AVCTOHK 

c.s. 


Jdem  eorput 
prttiosx  thi  - 
cr  ibidem 
inclutum, 


444  DE  S.  LAUDO, 

ac  renibus  dissolutis,  hurai  jacens,  cum  medico- 
rum  opera  sanari  non  potuisset,  ubi  Sanctorum, 
quorum  corpora  transferebantur,  opem  imploravit, 
sanitatem  consecutus  est,  ac  praepotenti  Deo  gra- 
tias  eg-it,  qni  dedit  tantam  potcstatem  hominibus. 
Ssepe  laudatus  scriptor  anonymus  tom.  2,  parte  6, 
pag.  fi  ex  quodam  ejusdem  prioratus  instrumento 
de  S.  Laudi  corpore  in  supplicationibus  circum- 
ferri  solito  sequenlia  Latine  recenset :  Movente 
igitur  processione,  vexilla  sequuntur,  Crux  et  cerei, 
per  ordinem  prseeuntibus  clericis  ehori;  deinde 
capsula  S,  Laudi  et  S.  Rompharii  cum  reliquiis 
Sanctorum.  Rursumpag.  xi  scribit,  eadem  illasa- 
cracorpora  anno  1470  per  Guilielmum  le  Moine. 
ejusdem  loci  Priorem,  magnificis  lipsanothecis 
imjjvstln  fttisse.  Verba  cjusc.r  OaU.it  is  Latinasub- 

jungo. 

31  Anno,  inquit,  mcdlxx,  die  xxvu  Maji,  corpora 

SS.    Laudi  et  Kumpharii  episcoporum,  sanctique 

Fromundi  martyris,qua:pelliceis  peris  inclusa  erant, 

magnificis    thecis  imposita  fuere  cura  ac  pietate 

hujus  Prioris,  qui  die  in  Junii  anni  mcdlxxxiii  vita 

funetus  est.  Exeodemscriptore  didici,quse  subdo. 

Anno   1700  altare  princeps  chori  canonicorum 

JJ  Regularium  ejus  ecclesiee  (nam  altera  pars  pa- 

roeciie  cessit)  pretioso  elegantique  opere  exorna- 

ium  fuit.  Jn  medio  altarissacra  Crucifixi Domini 

imaqo,  et  uirimque  binee  statuse,  sanctissimee 

scilicet  Dei  Genitricis,  sanctique  Joannis  Evan- 

gelistm  atque  SS.  Augustini  et  Laudi  collocatse 

sunt,  et  has  inter  duse  pretiosee  lipsaitotheca*  cum 

SS.  Laudi,  Rumpharii  ac  Fromundi  reliquiis  ad 

publicam  perpetuamque  venerationem  expositae. 

Non  tamen  integrum  S.  Laudi  corpus  Rotomagi 

t/tticsccrc,   t/arct   idvnt  auou ym tts .    Scribit  vnim, 

Guilielmum  le  Bourg,  loci  Priorem,  cum  anno 

1111    ab   Mgidio   do    Duremort,   Constantiensi 

episcopo,  obtinuisset  facultatem  eleemosynas pro 

ecclesiaet  monasterio  suo  restaurandis  per  illius 

tlitrccsitu  cal/itjciu/t,  S.  l.nntli  brachium  cotlectori- 

bus  illis  tradidisse,  idque  ab  hisce  Constantiis 

rc/ictuiu  rssc. 

uno  riuidttn      ;!ii  Circumlulerunt  scilicet  laudati  eleemosyna- 

braehtoQm-  rum  collectores  S.  Laudi  brachiumpro  more  vete- 

iftMffuanM  rum,t/ui  in  ejusmodinc  essitat ibus  reliquias  San- 

irmtuta.       (.(orilt„  rircutnfcri-c  solcluutt,  ttt  /it/ctiutn  anitnos 

ad  anijilitircm  stipem  largiendam  ex  earumdem 

reverentia  et  religione  excitarent,  uti  ex  Sancto- 

r,  rum  Actis  notissimumest.  Deinde  idem  illud  bra- 

chium  Constantiensibus  verisimititer  donarunt, 

utpro  acceptafacultate  et  eteemosynis  gratos  sese 

exhiberent  .An  autem  sacrum  itlud pignus  in  Con- 

stantiensi  Qcclesia  hodiedum  supersit,  aliunde 

exploratum  non  habeo;  nec  quidquam  de  eo  in 

Constantiensi  Breviario  reperi.  Porro  quee  de 

S.  Laudi  reliquiis  Rotomagi  vuitis  hactenus  retu- 

iimits,  nituntur  Rotomagensium  traditionibus  ac 

Hrcriariis,  ct  rjtt.stlr>,t  Sancti  Vi/.v c.rcujt/uribus, 

aliisque  fbrsitan  instrumentis,  gws  s&pedictus 

scrtptor  anonymus  laudat,  sed  cujus  ivtatis  aut 
not.v  c<t  sint,  non  ct/icit.  Fatvndum  tamen  est, 
qusBCumque  v.v  iis  tittuliaius,  verisimillima  esse, 
ead&mque  i  onfirmari  tum  a  Constantiensium  con- 
sensu,  luiti  prxtipue  a  vv/vbri  vjust/vm  Sancti 
cttltu  ai  sua  liotomagensi  evciesia,  gtue  etiam,  ut 
supra  dictum  est,  deposito  aanotea  Trinitatis,  aut 
S.  Salvatoris  vovabit/ojam  antiqnitus vjus  nomine 
appv/lata  vst,  quod  cthodicdum  rvtinet. 

33  Vvrisimilliitium,inquam,est,alicujusS.Lmidi 
corpus,aut  sattcm  majorem  ejusdem  partem  in 
s.'i>c  dicta  ecciesia  jam  aliquot  seculis  quie- 
visse;id  autem  cujus  esse  probabitius  eredemus, 


VEL  LAUTONE  EPISCOPO 


Soitrum  tlr 
hisct  S.Lnn- 
di  rcliquiis 


quam  Constantiensis  Episcopi,  cujus  e  successori- 
bus  unus  Theodoricus  sedemsuam  eo  transtulerat, 
ibidemque  is  ipse  et  successores  aliqui  sederunt? 
Adde,  quod  Bajocenses  consentiant,  S.  Laudi  cor- 
pus  a  Constantiensibus  apud  se  depositum,iisdem- 
que  restitutum  fuisse.  Certe  ita  scribit  Hermanti- 
us,  Bajocensis  dioecesis  parochus,  in  JJistoria 
ejusdem  dieecesis,  parte  i,  cap.  7,  ubi  in  margine 
laudans  Bajocense  Breviarium  ad  diem  xxi  Se- 
ptembris,  sic  loquitur  Gallice  :  Eamdem  ob  causam 
[ob  Danorum  seu  Normannorum  metum)  Coustan- 
tienses  corpus  S.  Laudi  episcopi  sui  Bajocas  trans- 
tulerunt,  quod  ante  ecclesiae  cathedralis  vestibulum 
inhumarunt,  donec  furibimda  illa  irruptio  saeviebat; 
quodque  iisdem  repetentibus  honoriflce  redditum 
est.  Ne  vero  locus  ille,  in  quo  tam  sacr*  reliquiae 
servatae  fuerant,  profauationi  pateret,  erecta  iu  eo 
pulchra  Crux  est,  variis  fig-uris  exornata.  Ita  ipse, 
quem  tamen  oportet  habuisse  Bremarium  di- 
versum  ab  eo,  quod  in  Museo  nostro  exstat; 
nam  in  hoc  nona  tectio,  qude  de  S.  Laudo  unica 
est,  de  sacro  illius  corpore  Bajocis  deposito  non 
meminit. 

34  Ceterum  Constantienses,  quibus  sancti  Epi- 
scopi  sui  corpusrestitutumesse,  Uermantius  as- 
serit,  illud  non  alibi,  quam  in  dicta  Rotomagensi 
ecclesia  a  majoribus  suis  depositum  fuisse,  ex  su- 
pradictis arbitrantur .Preeter  supra  laudatos  au- 
tem  scriptores  ejusdem  Sancti  corpus  Rotomagen- 
sibus  pariter  adscribunt  Sammarthani  et  Clau- 
dius  Robertus  in  sua  quique  Gallia  Christiana, 
FranciscusPommerayeinJJistoriaarchiepiscopo- 
rum  Rotomagensium  in  Francone,  Arturus  de 
Monstier  in  Neustria  Pia,  Simon  de  Peyronet  in 
Catalogo  Sanctorum,  et  auctor  anonymus  Descri- 
ptionis  GeographiccV  et  Historic^e  Normannige 
Superioris,  anno  1740  Parisiis  editee,  parte  2, 
num.  41.  Verum  hisce  omnibus  non  subscribent 
Tutelenses,  Andegavensesque,  qui,  ut  supra  di- 
ctum  est,  ejusdem  Sancti  corpus  apud  se  asservari 
existimant,  quorum  proinde  argumenta  ex  Balu- 
zio  nunc  similiter  expendenda  sunt. 


III.  Proponuntur  rationes,  quibus 
Tutelenses  ac  Andegavensesejus- 
dem  Sancti  corpus  vendicant. 


D 


Rotcnnagi 

cuhisjudi- 

cium. 


F 


deinde  Tute- 
tam 


Tuteia,  indigenis  Tulle  dicta,  Galliee  civitas  Ejusdem  s. 
est  inferioris  provinciee  Lemovicensis  caput,  Landicorpw 
ad  CurretitV  et  Soianee  confluentes  sita,  quam  Jo-  ^^magwn, 
annes  XXI J  Papa  a  Lemovicensi  dicecesi  avutsam 
episcopatu  itlustravit  sub  archiepiscopo  Bituri- 
censi.  Eoloci  exstitit  celebris  abbatiasub  S.Mar- 
tiniinvocatione,jaminde  a  seculo  vu.  ut  existi- 
mant  Baiuzius  ac  Mabiilonius,  fundata,  cujus 
ecclesia  erecti  episcopatus  cathedraiis  ab  eodem 
Pontifice  constituta  est.  Jn  hac  S.  Laudi  Constan- 
tiensis  episcopi  corpus  jam  ab  aliquot  secidis  ser- 
vari  Stephanus  Baluzius  in Historia  Tutelensi  lib. 
i,  cap.  7  et  S  asseva^at,  quod,  ut  inquit  ibidem  cap. 
5,  ex  urbe  Andegavensi  ad  monasterium  Tutelense 
delatum  esse  tempore  Ademari  Scalensis,  certam 
et  indubitatam  fidem  faciunt  vetera  monumenta 
ecclesiie,  sciiicet  Tutetensis.  Capite  7  tempus  et 
causam,  ob  quam  itiud  eo  advenerit,  penitius  in- 
quirens,  sic  scribit .-  Laudi  reliquias  serius  (quam 
anno  S7SJ  illuc  (Juiiomagum  Andium)  delatas 
esse,  fidem  faciuut  vetera  monumenta  ecclesiarum 

Rotomag-ensis 


X  Rotomagensis  et  Andegavensis,  in  quibus  adnota- 
tum  est,  illas  eo  tempore  translatas  esse  Rotoma- 
gum,  quo  Rollo  dux  Normannorum  post  susceptam 
Christi  fidem  pacem  fecit  cura  rege  Francorum ;  et 
cum  ibi  aliquandiu  custoditae  essent,  Juliomagum 
missas  esse,  et  illi  Ingelgerio  comiti  Andegavensi 
commendatas,  qui  sacras  S.  Martini  episcopi  reli- 
quias  Caesarodunum  Turonum   reduxerat  ex  urbe 
Autissiodorensi. 
iransiaum        36  Deinde  hanc  sententiam  rejicit,  quod  Rollo 
fwste,ibique  ann0 pr{mum  c)\o  fidem  Christi  amplexus  sit,lau- 
"w"",n'      datus  vero  Ingelgerius  comes  in  Gestis  veterum 
consulum  Andegavensium  diem  suum  obiisse  di- 
catur  tempore  Ludovici  III  Francorum  regis,  diu 
ante  finem  seculi  ix  defuncti.  Hinc  ipse  aliam 
iniens  viam.  sic  statuit ;  Quare  verior  mihi  vidctur 
historia,  quam  eruimus  e  veteri  membrana  Tute- 
lensi,  in  qua  scriptum  est,  reliquias  S.  Laudi  ab 
incolis  urbis  Constantiensis  delatas  esse  ad  Ande- 
gavensem.  Et  sic  verum  esse  poterit,  eas  ad  lianc 
ultimam  pervenisse  tempore  comitis  Ingelgerii. 
Quamquam  suspicari  cogor,  non  statim  advectas 
Juliomagum  e  civitate  Constantiensi,  sed  ad  mo- 
nasterium  Glomnense,  quod  hodie  vocatur  Vetus 
B  monasterium  S.  Florentii ;  et  hinc  postea  translatas 
esse  in  castrum  Andegavense.  Ut  ita  credara,  facit 
vetus  Martyrologiura  ecclesise  Aniciensis,  in  quo  ita 
scriptnm  est  ad  diem  x  Kal.  Octobris  ;  »  Andegavis 
»  sanctiLaudiConstantise  civitatis  episcopi  iu  loco, 
n  qui  dicitur  Clomna.  «  Exstat  hoc  Martyrologium 
in  bibliotheca  Colbertina. 
Baiuzius  ex       37  Cum  reliqnias  S.  Laudi  per  aliquot  annos  sub- 
variisinttru-  stitissent  in  castro  Andegavensi,  rursumque  Nor- 
meniis  manni  bella  moverant  adversus  ecclesias,  Andegavi 

eas  transtulerunt  in  monasterium  Tutelense,  re- 
gnante  Karolo  rege  (cognomento  Simplice)  cum 
nullam  earum  mentionem  faciant  antiquae  chartffi 
monasterii  nostri,  quse  supersunt,  ante  annum  non- 
gentesimum.  Cseterum  Laudum  etClarum  non  uno 
eodemque  die  pervenisse  Tutelam,  hinc  liquet,quod 
invetustissimoKalendariomonasteriinostriEXCEPTio 
sancti  Laudi  episcopi  notatur  xi  Kal.  Novembris,  et 

TRANSLATIO  SANOTI  CLAUI  EPISCOPl  ET  MaRTYRIS  V  Kal. 

Junii.  Hactenus  Baluzius  :  videamus  itaque,  quse- 

nam  sint  illa  velustaet  indubitw fidei monumenta 

ex  chartulario  Tutelensi  deprompta,  ut  ipse  hsec 

C  appellat  cap.  8,  et  quibus  omnino  standum  esse 

arbitratur.  Recenset  ea  in  Appendice  Actorum  ve- 

terum  post  laudatam  Historiam,  ac  primo  qui- 

dem  ut  ab  antiquioribus   incipiamus,    col.   321 

sequenti   ex   chartulario    Tutelensi  recitat  fra- 

gmentum     instrumenti  ,    per    quod     Geraldus 

quidam    aliquid    donavit    sacrosanct;e    busiliciB 

sancti    Martini   Tutelensis  ccenobii,   ubi    almiiici 

confessores   Christi  Clarus  atque  Laudus  humati 

quiescunt.    Notatur    autem   factum  sub   Odone 

abbate    in    mense    Madio ,    anno     1 1 1    regnante 

Karolo;  ideoque  anno  Christi  900  ibidem  inne- 

ctitur. 

comtareaf-      38  Sequitur  cot.  333  et  sequentibus  testamen- 

firmat,         tum  xdemari  vicecomitis  Scalarum,  quod  circa 

annum  930  scriptum,  et  ex  chartulario  pariter 

depromptum  ait.  In  hoc  Ademarus  pro  immuni- 

tate  ejusdem  monasterii  omnes  contestatur  per 

tremendura  sanctse  Trinitatis  nomen,  et  meritum 

beati  Martini  et  sancti  Laudi,  qui  ibi  deportatus 

est.  Columna  353  et  sequenti  subdit  duo  alia  in- 

strumenta  sine  loco,  ex  quo  sumpta  sint.  Per 

horum  unum,  confectum  in  mense  Madio,   anno 

nono,  quod  Uodulfus  rex  ccepit  regnare,  id  est, 

secundum  ipsum  anno  931,  Benedictus  presbyter 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  M8 

quamdam  vineam  suam  cessit  sacrosancto  cceno- 
bio  Tutelensi,  quod  est  fundatura  in  honore  almi 
Martini  praesulis,  ubi  corpora  sanctorum  requie- 
scunt  Clari  martyris  atquc  Laudi  praesulis.  Altera 
ckarta  notata  est  in  mense  Augusto  anno  xn 
regnante  (eodem)  llodulfo  rege ;  per  quam  Gauz- 
bertus  cum  sua  conjuge  Ildiarde  aliqua  donant 

sacrosanctffi  basilica;  Tutelensis  ccenobii, ubi 

corpora  sanctorum  Clari,   Laudi,   Baumadi   atque 


HCTOtl 
C,    V 


0  r  vrteri 
Nolitia 


Ulfardi.  Quintam  chartam,  regnante  pariter  Ro- 
dulfo,  et  abbate  Adacio,  factam,  ad  annum  cir- 
citer  930  refert,  exhibetque  col.  301  et  sequenti, 
in  qua  Hugo  cum  uxore  Raingarde,  filioque 
Hugone,  similiter  qiuvdam  donat  sacrosanctte  ba- 

silica?  Tutelensis  coenobii, ubi  corpora  beatorum 

confessorum  Laudi  et  sancti  Clari  honorifice  re- 
quiescuut. 

39   Tandem  col.  481  et  sequentibus  ex  vctcri  <"-pr*tertim 

mcrabrana  Tutclensi  recitat  supra  laudatam  Nar- 

rationem  de  reliquiis  in  eadem  ecclesia  asservatis, 

qua  ipse  pro  assercnda  translationis  historia  po- 

tissimum  nititur,  quamque  ego  propterea  totam 

hic  subjungo.  Littcras  ad  hoc  rcpertas  csse  novi- 

mus,  ut  priorum  facta  temporum  memorur  posteris 

per  eas  darentur.  Eapropter  hanc  componimus  pagi-  £ 

nara,  ut,  quorum  in  pra?sentibus  capsulis  reliquite 

conduntur,  unde  allataB,  cur  prius  eonjuncta?,  post- 

modum  fuerint  separata?,  oranibus  scripturam  hanc 

legentibus  clarcseat.  Ilic  itaque  continentur  beatis- 

simorum  reliquia;   virorura   Laudi  atque  Baumadi, 

quorum  beatus  Laudus  Constanti®  civitati  divino 

nutu  duodeciraus  datus  episcopus,  eamdem  per  qua- 

draginta  annos,  innumeris  virtutibus  pnefulgens  et 

signis,  mirabiliter  gubernavit  ecclesiam,  ac  deinde 

ibidem  gloriosum  finera  sortitus,  honorifice  sepul- 

tus  est.Post  multuin  vero  temporis  timore  Nornmn- 

norum,  qui  totam  penc  Gallicam  regioncm  devasta- 

verant,  ab  ejusdcm  civitatis  incolis  Andegavum  de- 

latus,  ac   aliqua  per  tempora  ibidem  custoditus, 

praidictorum  tandem  metu  paganorum  ab  eadcm 

civitate  huc  estallatus. 

40  Beatus  vero  Baumadus  nobilissimis  ortus  na-  wtcii*  Tu- 
talibus,  in  pago  Cenomanensi  solitariam  vitam  ttlmti», 
sanctitate  et  virtutibus  plenara  duxit,  ct  ibidem 
pretiosa  morte  quievit.  Praedicta  vero  gentilium 
invalescente  persecutione,  ab  ipsius  ecclesiai  re- 
ctoribus  corpus  ipsius  divina  dispositione  hoc  in  Y 
loco  deportatum  est.  Uterque  ipsorum  in  propriam 
cryptam  collatus  est.  Multorum  vero  post  curricula 
temporum  Ebalanus,  cognoraine  Nobilis,  viceeo- 
mitatum  de  Comborn  nbtinuit,  qui  comitissm 
Andegavensium  propinquus  extitit.  Ipsa  vero  co- 
mitissa  ab  eodcm  precibus  et  promissis  pcrmul- 
tos  nuntios  excgit,  ut  beatissimi  Laudi  corpus, 
quod  ab  Andegavis  asportatum  fuisse  ajebat,  aut 
vi  aut  voluntarie  reddi  faceret.  Quod  postquam 
Tutelenses  monachi  compererunt,  de  tam  pretiosi 
thesauri  amissionc  pavidi,  consilium  inicrunt,  ut 
beatorum  virorum  Laudi  atque  Baumadi  reliquias 
conjungerent,  aliquibus  ossibus  in  eadem  capsula, 
ubi  corpus  ipsius  prius  contincbatur,  satisfa- 
ctionis  gratia  relictis.  Sed  amori  ac  mrerori  ipso- 
rum  miseratio  divina  benigne  consuluit,  prajdicta 
comitissa  a  pnesenti  vita  non  post  multum  temporis 

decedente. 

11  Motlernis  vero  temporibus  cum  capsulffl  uculo  *,. 
ipsse,  in  quibus,  ut  dictum  est,  reliquite  ipso- 
rum  continebantUP,  nimia  vctustate  consumptui 
essent  et  pene  confracta;,  Petrus  de  sancto  Are- 
dio,  tunc  sedens  sacrista,  pro  dictoruin  Sancto- 
rum  reliquiis   condendis  capsulas  novas  emit,  et 

ossa 


(omcrtjKa, 


AUCTORt 

c.s. 


tt  cx  uliti: 

invocatur 

ibidem 


B 


advcnut  in- 
ccndia  cum 
miraouloih 
evcntibm. 


.huif<)twt})- 

jci  eonlra 

contenttHiu, 


]n;  DE  S.  LAUDO 

ossa  ipsorum,  prout  di^nosci  possibile  fuit,  sing-ula 
sing-ulis  collocavit.  Per  ipsorum  vero  menta  San- 
ctorum  innumeras  Dominus  virtutes  tunc  tem- 
poris  operatus  est.  Tunc  etiam  sanctissimi  Ulfardi 
corpus,  quod  ab  iisdem  partibus  allatum  hic  re- 
quiescit,  in  eapsa  nova  repositum  est.  Factum  hoc 
ad  laudem  Domini  Jesu  Christi  anno  millesimo 
centesimo  quinquagesimo  tertio,  Ludovico  rege 
regnante,  Geraldo  Lemovicensi  episcopo,  Geraldo 
Tutelensi  abbate,  anno  primo  abbatise  ipsius.  Ha- 
ctenus  laudata  Narratio  apucl  Baluzium,  qui 
comitissam,  cujus  in  ea  mentio  fit,  fuisse  Hil- 
degai-d(>fn,  Fulconis  Nerrse  conjugem,  opinatus 
est,  eo  quod  hanc  piissimam  ac  religiossimam 
feminam  fiusse,  onnoque  Lu4fS  cita  functam  esse, 
ex  Giabro  lib.  2  Historue  Francorum,  cap.  4, 
et  ex  auctore  Chronici  S.  Albini,  ut  inquit,  didi- 
cisset . 

42  Porro  S.  Laudi  reliquias  deinde  Tutelze  sem- 
per  mansisse,  citatus  Baluzius  cap.  Sconfirmat 
etiam  ex  Gaufredi  Vosiensis  Prioris,  et  Bernardi 
Guidonis  episcopi  Lodoviensis  testimoniis,  quo- 
rumprimus  seculo  xn  senescente,  alterseculo  xin 
scripserunt.  Et  Gaufredus  quidem  in  Chronicis 
apud  Labbeum  tom.  2.  Bibliothecx  Mss.,pag.2S6 
scribens  de  Sanctis,  apud  Lemovicos  prteclario- 
ribus,  hcec  habet:  Tutelam  Wlfardus  et  Laudus 
luentur  cum  Claro;  Bernardus  vero  Guido  ibid. 
tom.  i,  pag.  632  inler  Sanctos,  qui  Lemovicensem 
dicecesim  ornant,  sic  ait:  SS.WIfardus,  Laudus, 
Clarus  et  Baumadus  Tutelam  tuentur  et  juvant. 
Addo  denique,  quae  de  ejusdem  Sancti  apud  Tute- 
lenses  cultu  Baluzius  lib.  i,  cap.  9  enarrat.  In  ve- 
tusto,  inquit,  Kalendario  monasterii  Tutelensis,  et 
in  veteri  Missali  ecclesiarum  cathedralium  nostrse 
provinciae  natalc  ejus  rejicitur  in   diem  ix  Kal. 
Octobris,  quo  die  etiamnum  apud  nos  celebratur 
festus  illius  dies.  Solent  etiam  S.  Laudi  rehquiae 
prodesse  iis,  qui  illius  opem  implorant  adversusin- 
cendia;  huju.sque  prodig-iiplurimanarranturexem- 
pla  vetera  et  reeentia,  supersuntque  testes  plurimi, 
qui  viderunt. 

43  Memini  autem,  me  admodum  adolescente, 
xenodoehium  Tutelense,  quod  valde  inflammatum 
erat,  ah  incendio  et  flammaliberatura,  cum  S.  Laudi 
sacra»  rcliquiui  illuc  delatae  fuissent  a  canonicis 
ecclesiai  nostr«e.  Demum  anno  muci/viii  cuin  mense 
Aprili  fortuitum  incendium  esset  ohortum  in  epi- 
scopio,  jamque  laquearia  magna  vi  ardescerent,  et 
Ludovious  Guronius  episcopus  eas  deferri  jussisset 
ad  locum,  ubi  ig-nis  cral  vclicmeiitior,  cessavit 
stntim  incendium  manifesto,  si  umquara  alias,  mi- 
raculo.  Quo  factnra  est,  ut  idem  episcopus,  partim 
sua  sponte,  ut  gratnsprobeneficio  accepto,  partim 
postulationibus  civium  permotus,  edixerit,  utidein- 
vr\)$  fcstus  dics  S,  Laudi,  qui  in  desuetudinem  fere 
abierat,  Bolenniter  oelebretur.  Idemdenique  Ba- 
luzius  ad  calcem  Dissertationis  de  SS.  Claro, 
Laudo,  Ulfardo  et  Baumado  edidit  instrumentum 
veteri  Lemovicensi  idiomate  scriptum,  in  quo 
supra  dictorum  reliquim  ob  gravem  aeris  in- 
temperiem  a  supptice  agmine  cum  felicis- 
simoeventu  Ctrcumlata  fuerunt,  utitom.\  Au- 
gusti,  pag.  386  in  S.  Baumado  apud  nos  videri 
potest. 

4  Qiuv  huc  usque  attulimus  ex  Baluzio,  fa- 


VKL  LAUTOXE  EPISCOPO 

vetera  monumenta,  qua?  probare  videntur,  illud 
etiamnum  illic  custodiri,  constanter  affirmant,  se 
illud  habere  in  sua  ecclesia.  Quia  vero  Tutelenses 
sacrum  illud  pignus  Juliomago,  ut  diximus,  ad 
se  allatum  fuisse  contendunt,  necesseest,ut  horum 
quoque  argumenta  proponamus.  Constat,  Julio- 
magi  sive  Andegavi,  vetustam  S.  Laudi  ecclesiam 
fuisse  cum  collegio  canonicorum,  quod,  regnante 
in  Francia  S.  Ludovico,  consentientibus  episcopo 
Andegavensi  et  Gualterio  abbate  S.  Albini,  in  an- 
tiquam  S.  Germani  ecclesiam  translatum  fuit,  ut 
castrum,  ubisita  erat,  muris  munimentisque  cin- 
geretur  et  tutius  servaretur.  Porro  Andegaven- 
sium  traditio,  teste  Baluzio  mox  citato,  fert,  prio- 
rem  illam  ecclesiam  prius  dictam  fuisse  S.  Geno- 
vefffi,  ac  nomen  S.  Laudi  accepisse,  ex  quo  hujus 
atque  SS.  Rumpharii  et  Coronarii  reiiquise  ex 
Constantiensi  civitate  illuc  adductm,  in  eaque  col- 
locatcB  fuerunt. 

45  Ex  hac  itaque  ecclesia,  olim  S.  Genovefae, 
deinde  S.  Laudi  dicta,  Tutelenses suas  hujusSancti 
reliquias  accepisse  opinantur,  Andegavensesvero 
negant;  asserentes,  easdem  in  sua  civitate  semper 
permansisse.  Et  primo  quidem,  (inquit  Baluzius) 
proferuut  veterem  notitiam,  editam  tempore  Ful- 
conis  NerraB  comitis  Andeg^avensis,  et  Huberti  epi- 
scopi,  in  qua  scriptum  est,  duas  Sanctorum  capsas, 
quae  tum  in  ea  urbe  habebantur,  reseratas  fuisse  a 
Primoldo  abbate  S.  Albini,  et  in  eis  repertas  esse 
reliquias  Sanctorum  Lautonis,  Eumphaiiii  et  Coito- 
narii  de  pago  Constantino.  Deinde  adducuntlitte- 
ras  Gaufridi  comitis,  datas  circa  annum  mcxxx  pro 
capella  S.  Genovefse,  quae  fuit  prima  sedes  canoni- 
corum  S.  Laudi,  in  quibus  diserte  expressum  est,  in 
ea  sacrum  corpus  S.  Laudi  confessoris  et  alias  pluri- 
mas  Sanctorum  reliquias  esse  positas.  Postremo 
utuntur  Narratione  quadam  veteri,  in  qua  leg'itur, 
Guilielmum  Andegavensem  episcopum  reliquias 
S.  Laudi  et  aliorum  transtulisse  anno  mccxxxiv  ab 
ecclesia  S.  Genovefse  ad  ecclesiam  B.  Germani,  quae 
nunc  vocatur  S.  Laudi.  Ita  Baiuzius,  qui  tamen 
hsec  omnia  ex  monumentis  Tutelensibus  et  Gau- 
fredi  Vosiensis  atque  Bernardi  Guidonis  testi- 
moniis,  supra  relatis,  abundi  refelli  arbitratus 
est,ita  ut  ibidem  pronuntiare  non  dubitaverit :  Ex 
quibus  collig-ere  certo  possumus,  reliquias  S.  Laudi 
semper  mansisse  in  ecclesiaTutelensi  ab  eo  tempore, 
quo  illuc  delatas  sunt ;  Andeg-avenses  vero  falsa  per- 
suasione  imbutos  existimasse  nihilominus,  eas  apud 
se  esse.  Sed  nnuc  tandem  intellig-ent,  quo  recurrere 
debeant,  cum  S.  Laudi  reliquiascolere  ac  venerari 
volent,  eritque  inter  nos  et  illos  commercium  reli- 
guonis  et  pietatis. 

46  Nescio,  utrum  ad  Baluzii  argumenta  aliquid  ma 
reposuerint  Andegavenses,  an  ejusdem  responso 
acquieverint.  Verumtamen  non  tam  contemnenda 
sunt  duo  priora  eorum  instrumenta,  si  vere  anti- 
qua  sint  et  bonx  notee.  Nam  horum  primum,si  sub 
FutconeNerracomite,idestantemediumsecutixi, 
revera  confectum  fuit,  Narraiioni  Tutelensi,  non 
anteannum  1153  factee,  longe  prseferendum  est, 
evertitque  Baiuzii  opinionem,  existimantis  comi- 
tissam,quam  S.  Laudi  corpus  a  Tuteiensibus  repe- 
tiisse  scribit  ejusdem  Narrationis  auctor,  Hitde- 
gardem  fuisse,istiusFidconisNerrxuxorem.  In- 
strumentum  alterum,  ab  Andegavensibus  lauda- 


cjusdemSan- 
cti  eorpus 
pcnes  se  rm>, 


E 


instru- 
?nenta  oppo- 
7ientes, 


"><»'•  J»-o  S .  Laudt  corpore ,  aut  saltem  reliquiis     tum,  Sammarthani tom.2  Gallix Chrislianx , pag . 

went  ex  ong-inali  autographo  codicis  Ms. 


ecclesuv  Tutelensi  adscribendis;  sed  adversus  hoec 
(ait  isipsc  cap.  8)  reclamaut  cauonici  regalis  ba- 
sdicffiS.  Laudi  in  urbe  Andegaveusi;  qui  cum  certo 
sciant.corpus  ejusdem  Saucti  fuisse  translatum  an- 
tiquitus  in  eam  urbem,  conscii  praeterea,  se  habere 


sui,  tn  quo  Goffridus  comes Andegavensis ,fundans 
aliquot  canonicos  in  dicta ecclesia  S.  Genovef3e,de 
ea  diserte  ait :  Ubi  sacrum  corpus  S.  Laudi  confes- 
soris  et  aliae  plurimse  Sanctorum  reliquiaB  posit© 

sunt. 


qat  mc  Ba- 
lusitu  *aris 
refutavit, 


ner  mihi  sat 
nolu  aimr, 


u(  ex  ii«  ali 

quid  certi 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  S 

sunt. Annum  huic chartx adscriptum  non  invenio, 

sed  Sammarthani  illam  factam  esse  conjiciunt  sub 
episcopo  Ulgerio,cujusobitumanno\\^  affigunt. 
Est  igitur  et  hxc  charta  ante  Narrationem  Tute- 
lensemconfccta,  ei  pariter  contraria.  Utriquede- 
nique  instrumento  favet  tertium,  in  quo  scilicet 
dicitur  Guilielmxts episcopus  S.  Laudi  aliorumque 
reliquias  anno  1284  ad  S.  Germani  ecclesiam  ibi- 
dem  transtulisse. 

47  Vides,  studioselector,  monumenta  monumen- 
tis  opponi;  qusecum  coram  inspicere  mihi  non  li- 
ceat,  ideoque  nec  de  eorumdem  antiquitate  ftde- 
quejudicare,  nihilquoque  certi  de  reliquiis  illis 
statuere  possum.  Et  dubitare  quidem  nequeo,  quin 
sacrum  aliquod  corpus,  quod  alicujus  S.  Laudi 
erat,  aut  certe  credebalur ,  Jidiomagum  primo  ac 
deinde  Tuteiam,  seu  integrum  seu  ex  parte  tan- 
tum,  aliquando  translatum  fuerit;  sed  an  idem 
illud  S.  Laudi  Constantiensis  episcopi  sit,  vehe- 
menter  ambigo.  Nam  primo  qitidem  Andegaven- 
sium  traditionem,  ex  qua  hi,  teste  Baluzio,  arbi- 
trantur,  sacrum  illud  corpus  Rotomago,  ubi  sub 
Rollone  principejam  Christiano  aliquadiu  quie- 
verat,  Jidiomagum  delatum  et  isti  Ingelgerio 
B  comiti  commendatum  fuisse,  fabulosam  esse  pro- 
bat  Baluzius.  At  miror,  hanc  ipsum  pro  ea- 
dem  illa  translatione  etiam  vetera  monumerita 
Rotomagensia  citare,  cum  ex  supra  dictis  ista 
Andegavensium  traditioni  directe  adversari 
dicenda  sint.  Secundo  inter  instrumenta,  cum 
certa  setate  a  Baluzio  laudata,  nulhim  est  vetu- 
stius  anno  1153,  in  quo  reliquise  Tutelcnses  S.  Laudi 
Constantiensis  episcopi  esse,  eademque  Constantiis 
Juliomagum,  atque  hinc  Tutelam  iranslatse  esse 
dicantur.  In  ceterorum  uno  vetustiori,  nempe 
anni,  ut  ipsevult  931,  ad  vocem  Laudi  tantum  ad- 
ditur  prsesulis,  nulla  facta  mentionede  loco,  in  quo 
sederit,  velunde  Tutelam  translatus  fuerit. 

48  Verum  instrumento  primo  loco  nominato 
aperte  contradicit  Notitia,  quam  Andegavenses 
sub  Fulcone  Nerra,  ut  supra  vidimus,  factam  as- 
serunt.  Quod  spectatadMartyrologiumAniciense, 
negari  non  potest,  quin  in  eo  agatur  de  S.  Laudo 
Constantiensi  episcopo;  sed  nec  Baluzius  hujus 
Martyrologii  setatem  indicat,  nec  ex  illo  sequitur, 
ejusdemSancti  corpus  adGtomnense  monasterium 
umquam  delalum  fuisse.  Potuerunt  enim  Gtom- 
nenses  S.  Laudum  alia  decausa,  etsinobis  ignota, 
colere;  nec  verba  Martyrologii,  nec  dies  xxu  Se- 
n  ptembrisin  eodem annotatus  ,qui,iestante  Bahtzio, 
pro  festo  ejusnatali  inmitttis  Martyrologiisinscri- 
ptus  est,  iranstationem  ab  iisdem  cetebratam  fuisse 
insinuant.Forsitancontroversiahseccomponipos- 
set,utriqueecclesicvaliquamcorporisS.L-<iut\\,qitis- 
cumque  is  demum  fuerit,  partem  attribuendo;  neo 
enim  scio,  an  utraque,  vel  etiam  alterutra  sibi  to- 
tumvendicet.  Dixi,  Quiscumque  is  demum  fuerit; 
quia  cum  desetate  acfi.de  monumenii  itlius,  quod 
sitb  comite  Fxdcone  Nerra  scriptum  aiunt,  mihi 
non  constet , cumque  Rotomagenses  et  Constantien- 
ses  aliique  de  translatione  corporis  S.  Laudi  Cpn- 
stantiensis  episcojn  Juliomagum  facta  non  memi- 
nerint,  imo  contrarium  affirment,  semper  mihi 
dubium  hcvret,an  Andegavenses  Tutelensesquere- 
UquicV  vere  illius  Laudi  sint,  qui  Constantiensem 
ecclesiam  episcopatus  gubernavit. 

4dDuo  tamen  fateri  necesseest.  Primo,  nescire 
me,cui  alteriSancto,seuejusdem  seualterius  nomi- 
nis  ese  adscribendse  sint.Secundo,et  siproRotoma- 
gensibus  major  stet  verisimititudo  a  sola  ratione 
petita,  plura  tamen  vetera  instrumenta  a  Tute- 
leyisibus  et  Andegavensibus  pro  sua  possessione 
aliegari,  quam  ego  quidem  a  Rotomagensibus  pro 
Septembris  Tomus  VI. 


417 

suapublicijuris  factaesse  comperi.Neque  ignoro, 
S.  Laudi  Con$tantiensisreliquiisidem,quod  muU 
tis  aliis  contigit,  accidere potuisse ;  nempe  ut  in 
aliis  dicecesibus  ac  provinciis,  ad  quas  ex  barba- 
rorum  metu  deportat<v  fuerant,  post  stabititam 
pacem,permanserint.  Certe  Willelmus Malmesbu- 
riensis  seculi  xu  scriptor  lib.  %  de  Gestis  regum 
Anglorum  cap.  4  de  hac  ipsa  Normannorum  in 
Galtiis  expeditione  scribens,  ad  propositum  no- 
strum  ait :  Tunc  corpora  multorum  Sanctorum  ab 
antiqurerequietionissedibuseruta,  etadtutiora  loca 
delata,  percgrinas  ecclesias  usque  ad  hoc  teinpus 
cineribu*  nobilitarunt  suis. 

50  Simiti  ergo  ratione  potuit  S.  Laudi  Constan- 
tiensis  corpus  Juliomagum,  Tutelamve  delatum 
fiiisse,'ibidemque  peimiansisse,sive  quod  Constan- 
tienses  illud  repetere  neglexerint,  sive  quod  repe- 
tentibus  negatum  fuerit.  Sic  constat,  S  Martini 
corpits  Turonensibus  negatum  fuissc  ab  Autissio- 
dorctisibus,  apud  quos  hoc  similiter  depositum 
fuerat;  nec  nisi  cum  numerosa  militum  manu  in- 
cusso  ab  IngelgeHocomitemetu,exlortumet  Tu- 
7'onensibus  restitutum  fuisse.  Forsitan  certiora  de 
hisce  omnibus habent  archiva  Rotomagensia,qucV 
consutere non potui.  Visum  tamen  fuit  h ic  referre, 
qitcV hactenus  compereram,  ne ea  lector  desideret,  k 
donec  certiora  proferantur  in  lucem.  Interea  ve- 
hementer  miror,  Baluzium  in  supra  memorata 
Historia  iie  Rotomagcnsibus  ita  situisse,  quasihi 
S.  Laudi  Constanticnsis  episcopi  reliquias penes  se 
esse,  numqxtam  credidissent. 


IV.  An  Toarcii  in  provincia  Pi- 
ctavensi  ejusdem  corpus  sit,  ut 
vult  Bailletus.  Possessoris  episco- 
pi  Constantiensis  cultus  dubius. 


»UCTO»t 

c.  s. 


italuere  pos- 
tim. 


aillelus  in  Vita  S. 


I.audi,  de  pr.vdirtis  tocis   UuMetu*?- 

jtadem  San 
fii  corpm 


jDsitens,  alium  locitm  assignat,  in  quo  ejusdem 
corpus  asservari  existimat,Duracium  sciticet,sive 
Toarcium,  indigenis  Thouars,  qu.v  (ialli,v  riritas 
est  in  prov  incia  1'ictarcnst  siia,  cl  ducatus  titulo 
iltustrata.  Postquamisdixerat,^.  Laudl  Constan- 
tiensis  episcopi  cuitum  Toarciiprsecipuecetebrem 
esse,  deinde  sic  progressus  est  ;  Sancti  corpns  co 
translatum  fuit,  ut  Normannorum  injuriis  subdu- 
ceretur.  Servatur  ibidem  hodiedum  in  cjusdem  lo- 
ci  abbatia  canonieorum  Regularium  8.  Au^ustiui, 
quEe  ab  ipsius  nomine  saint  I-kon  di  Thouabs 
appellutur  a  Latiua  voce  Lattnus,  quo  tn  l'icta- 
vensi  provincia  Saint  Luon  pronuneiatur,  Saint 
Lan  vero  in  Britannia  Minori,  ubi  est  PlpALan, 
quae  vox  a  Latino  Pleds  Lai;ni  derivatur.  llsec 
ipse,  nullum  testem,  nullumque  monumentum 
laudans,  ex  quo  didicerit,  S.  Launum,  cujus 
corpus  ibi  quiescere  ait,  eumdem  esse  cum 
S.  Laudo  Constantiensi  episcopo,  et  ejusdem 
S.  Launi  corpus  ex  Normannorum  metu  Toar- 
cium  altatum  fuisse. 

52  Dc  hac  S.  Launi  abbatia  consuli  potest  Gat- 
lia  Christiana  aucta  tom.  2,  cot.  1844,  ubiejus- 
dem  exordia  et  abbates  recensentur.  Ibidem  inter 
instrumenta  col.  373  exhibetur  charta  Petri  epi- 
scopi  Pictavensis,  in  qua  hic  ejusdem  tocicanoni- 
cos  seculares,  volentes  rogantesque  ad  vitam  clau- 
stralem  redigens,  de  itlius  S.  Launi  corpore  sic 
meminit :    Prsedicta;    itaque    ecclesiae  fundatores 

01        Achardus 


Toarcincmi- 
bu*  tine  ullo 
argumento 
adtcripttt. 


m 


irctnnt 
C  S. 


Jk  cultu 

Ptntrituri*, 
tjai  Sancti 
titulo 


Achardus  et  Roscia  uxor  ejus,  qui  corpus  B.  Launi 
de  alodo  suo,  quod  est  juxta  Curzaicum,  et  adhuc 
dicitur  ad  S.  Laojum  Toabcii,  transtulerunt,  et  Ca- 
dolo  filius  et  haereseorum,  dono  Isemberti  primi  epi- 
scopi  concesserunt  praedictam  ecclesiam  canonicis 
perpetuo  habendam  etc.  Charta  h&c  notatur  data 
anno  1107,  quo  Petrus,  ejus  nominis  II,  in  Picta- 
vensi  cathedra  sedit.  Isembertus  I,  de  quo  ibidem 
fitmentio,  in  taudata  Gallia  Christiana  col.  1162 
et  1164  anno  1021  Pictavorum  episcopatumjam 
gessisse,  ac  verisimiliter  ad  annum  usque  1047 
pervenisse  dicitur,  circa  quodtempus  eaS.Launi 
translatio  facta  esse  dicenda  est  Porro  quissan- 
ctus  ille  Launus  sit,  ignoro;  sed  hunceumdem  cum 
S.  Laudo  Constantiensi  episcopo  esse,  necBailletus 
probat,  nec  utla  ratione  verisimite  mihi  apparet. 
Forsitan  non  alia  de  causa  ipse  ita  credidit,quam 
quod  utriusque  nomen  idem  esse  putarit,  nescie- 
ritque,  qtUB  de  Rotomagensibus  ceterisque  supra 
retulimus.  Plura  de  hoc  sancto  Episcopo  non 
habemus. 

58  Priusquam  tamenhu  ic  Commentario  finem 
imponam,  addendum  verbulum  est  de  Possessore, 
qui  S.  Laudonis  in  episcopatu  Constantiensi  deces- 
sor  fuisse  creditur.  Saussayus  in  Catalogo  San- 
ctorum  et  Beatorum,  qui  proprias  historias  vel 
natales  non  habent,  itlum  velut  Sanctum  annun- 
tiavit  his  verbis  :  S.  Possessor  episcopus  Constan- 
tiensis,  Leontii  seu  Leonati  successor,-  antecessor 
autem  S.  Laudi  :  in  ejus  natali  xxi  Septembris. /fznc 
apud  nos  una  cum  S.Laudonc  inter  Preetermissos 
dicto  die  retatus  est,  promissumque  fore,  utejus- 
dem  cuttus  occasione  S.  Landouis  hodie  examina- 
retur.  Jam  diximus  supra  num.  13  de  Possessore 
velut  Sanctomagna  cumlaude  mentionem  fieri in 
utraque  Vita  S,  Marculphi  abbatis  apud  nos  ad 
Katendas  Maias  edita.  In  priori  Vita  pag.  71, 
num.  3  sic  legitur  :  Eo  namque  tempore  sanctus 
Possessor,  summse  relig-iositatis  vir,  Constautinfe 
urbia  pnesidebat  ecclesiie;  quem  S.  Marculphus  ag> 


.i  p 


DB  8.  LAUDO  VEL  LAUTONE  EPISCOPO 

grediens,  cum  omni  caritatis  hilaritate  ab  ipso  sus- 
ceptus  est,  a  quo  etiam  ad  publicandam  fidem 
Dominicse  Incarnationis  sublimatus  est  gradibus  ec- 
clesiasticae  dig-nitatis. 

54  Altera  Vita  ibidem  pag.  75,  num.  3  ita  habet : 
Quoniam  jam  dudum  famam  sanctitatis  B.  Posses- 
soris,  Constantiae  civitatis  episcopi ,  acceperat 
(S.  Marculphus,)  eum  recto  tramite  expetiit,  cu- 
piens  ipsius  doctrinis  et  exemplis  institui  etc.  Ex 
hisce  liquet,  de  Possessoris  sanctitate  magnam 
antiquitus  aestimationem  viguisse;  priorem  enim 
Vitam  Henschenius  noster  ibidem  pag.  70  num. 
i  ante  annum  dcxl,  secundam  ante  Normanno- 
rum  secuto  ix  incursus  scriptam  arbitratur.  Pro 
ejusdem  cultu  etiamfaciunt,  quaenum.  25  exBre- 
viario  Constantiensi  de  ipsius  corporis  transla- 
tioyxe  ex Normannorum  metu  factarecitavi,  unde 
pauca  repeto.  Urg-ente  barbarorum  ferocitate,...  re- 
liquire  sanctissimi  Laudi  una  cum  beatissimorum 
Kumpharii  et  Possessoris  corporibus  in  Bajocensium 
civitatem  translatsesunt. 

55  Quid  tamen  Possessoris  corpore  factum  sit, 
nusquam  reperi ;  nam  SS.  Laudi  ac  Rumpha^ni  cor- 
pora  Rotomagum  postea  translata  fuisse,  in  hoc 
Commentario  ostendimus;  at  de  Possessoris  reti- 
quiis,  nihil  amptius  legi.  Hincdubito,  an  ejasdem 
Possessoris  corpus  Bajocas  umquam  advectum 
fuerit;  prsesertim  cum  de  ea  transtatione  taceant 
alii.Nullum  quoque  Officium  nulla  commemoratio 
de  eo  fit  inBreviario  Constantiensi,quod  anno  1610 
Constantiis  editum  habeo;  nulla  etiam  in  Bajo- 
censi,  in  quibus  S.  Laudum  celebrari  diximus.Ita- 
que  licet  Sancti  ac  Beati  titulus  in  supra  dictis 
S. Marculphi  Vitis, acdeinde  ab aliquod  neotericis 
scriptoribusipsiadscribatur.nonpossumustamen 
antiquum  ejus  cuttum,  quem  hodiedum  nullum 
habere  videtur,  certo  asserere :  at  siquis  eum  nos 
edocere  dignabitur,  de  eodem  episcopo  agi  apud 
nospoterit  in  Operis  Supptemento. 


DE    S.    LUTRUDE    VIRGIIVE 

IN  DIOECESI  CATALAUNENSI  CAMPANLE 
GALLIOE. 

COMMENTARIUS    PR^VIUS 

Memoria  in  Fastis;  translatio  corporis;  reliquise  variis  locis  honoratse 

Acta. 


ah  aliquibut 
honoratur 
a  <*";»«  cor. 
P"S  trantla. 
'""t  diciiur 


nobisnonta- 
tisconstat. 


iam  S.  Lutrudis,  cujus  nomen  varie 
eflerunt,  alii  quippe  Luitrudem  scribunt, 
alii  Lintrudem,  aliialiter,  insertam  nonin- 
renio,  nisi  fa  Usuardi  aliquot  Auctariis,  et  in  Fa- 
sfis  recentioribus;  sed  constantfr  ad  pra^sentem 
hunc  diem.  Codea  Matric-Cartus-Ultraject.  sic 
illam  annuntiat :  Lintrudis  viTgin\&,editio  Lubeco- 
Colon.:  Eodemdie,  sanotffiLutrudis  virg-inis;  Gre- 
venus  :  Lutrudi8  vir#inis;  Molanus:  Copbeite,  Lu- 
trudia  virginis  s;mctimonialis.  Florarium  nostrum 
Ms.  Item  S.  Lintpudis  virginisj  haec  de  bono  in 
meliua  aemper  profecit.  Accedunt  Catalogus  gene- 
rahs  Ferrarii,  Martyrologium  Germanicum,  et 


plerique  Fasti  Ordinis  S.  Benedicti,  in  quibus, 
sicut  aMotano  factum  est,  passim  Corbeiae  adscri- 
bit ur,  et  sanctimonialis  seu  monialis  appellatur.Eo- 
demhoceamtitxdoinsignitSaussaijusinGallicano 
Martyrologio;  Arturus  vero  in  Gyweceo  Virginem 
Benedietinam  dicit,  seduterque  rectiusejus  nata- 
lem  cotlocat  in  agro  seu  territorio  Catataunensi. 
1  Facile  quidem  assequor,  cur  Corbeise  adscri- 
pserint  alii;  at  nihil  est,  quod  suadeat,stricti  no- 
7ninis  $anctimonialem,seu.  monialem  vet  mona- 
cham,  nedumBenedictinam  fuisse:  nam  sicut  ob- 
servavi^nus  in  Commentario  ad  Acta  S.  Pusinnte 
virginis,uniusex sex sororibus  S.Lutrudis.fo/n.iii 

Aprilis 


nonfuitnio- 

nialUi 


A  Aprilispag.\6b,et  tom.  iii  Septembris  in  annotatis 
adActa  S.  Alpini  episcopi  Catataunensis,  dicunt 
quidem  biographi,  septem  illas  virgines  voto 
virginitatis  se  obstrinxisse  et  a  S.  Alpino  velamen 
accepisse,  imo  utuntur  iidem  biographi  hinc  inde 
vocibus  Sauctirnoniales,  Reg-ula,  uioniales,  at  in 
reliquis  clarius  significant,  eas  tion  fuisse  legibus 
ac  votis  monasticis  adstrictas,  sed  pie  vixisse  in 
iedibus  paternis  usque  ad  obitum  utriusque  paren- 
tis,  deinde  abiisse  ad  habitationes,  ex  hereditate 
ad  se  devolutas,  ibique  reliquum  vitse  sancte 
transegisse.  Hsec  clarius  patebunt  in  Actis 
S.  Lutrudis,  in  quibus  nihit  occurrit,  unde  elicias 
vitam  7nonasticam. 
locus  cmor-  3  De  patria  Sanctse,  de  parentibus  ac  sororibus, 
taaiis  in  Ca-  ^e  secui0>  gU0  vixit,  aliisque  hic  speciatim  disse- 

talatinenst 
diacesi. 


B 


Ccrpusejus 


Corhfinm  »i 
Saxonia 


rere  opus  non  est,pteraque  enim  sufficienter  expli 
cantur  in  Actis  ejus  infra  memorandis,et  quee 
dubia  videntur,  partimjam  discussa  sunt  in  Actis 
S.  Pusinnse  supra  memoratis,  uti  et  in  Actis 
S.  Hoyldis,  alterius  ipsius  sororis  eodem  tom.  iii 
Aprilispag.  773  et  seq.,  partim  indicari  et  eluci- 
dari  paucis  poterunt  in  Annotatis.  Locum  Sanctse 
emortuatem  late  collocavi  in  dicecesi  Catataunensi 
Campanise,  quia  ad  illam  pertinet  Pertensis  pa- 
gus,  in  quo  nata  est,  et  in  quo  verisimilius  vet 
prope  quem  situs  est  mons,  ipsipaterna  hereditale 
relictus  et  ab  ipsa  teste  biographo,  patris  nomine 
Mons  Sigmari  appellatus,  ubi  et  mortua  dicitur  et 
sepulta  in  ecclesia  ibidem  a  se  exstructa  ac  S.Mau- 
ritio  consecrata.  Montem  tamen  eo  nomine  apud 
geographos  non  invenio,  sicut  nec  apud  alios  scri- 
ptores  aliquod  indicium  cuttuspecutiarisvelreti- 
quiarum  S.  Lutrudis. 

4  Nicolaus Des-Guerrois in  libro  Galtico  de  San- 
ctitate Christiana  Trecensium  adannunUIOagens 
de  S.  Hoylde  ejusque  sororibus,  corpus  S. Lutrudis 
esse  ait  in  Corbeiensi  Picardise  monasterio :  idem 
sensisse  videtur  Bailletus  tom.  3  de  Vitis  Sancto- 
rumpag.  299,  ubi  hsec  habet:  Obiit  (S.  Lutrudis) 
festodieS.  Mauritii,  acsepulta  est  inecclesia  eremi 
suffi.  Dicitur  corpus  ejus  deinde  translatum  fuisse  in 
Corbeiensem  Picardis:  abbatiam,  ubi  videtur  etiam 
fuisse  corpus  S.  Pusinnae  sororis  ejus,  priusquam  in 
Germaniam  transportatum  fuerat  tempore  Caroli 
Calvi.  Equidem  nolim  inficiari,  corpus  Sanctse 
nostrse  aliquando  Corbeiam  Picardise  delatum 
fuisse,  ac  forte  ibidem  servari  et  coli  hodiedum 
aliquot  ejusdem  reliquias;  verumtamen  cum  neu- 
trum  aliorum  testimonio  confirmatum  occurrat, 
valdesuspicor,  utrumque  auctorem  hic  hallucina- 
tum  esse;  et  Corbeiam  Picardise  seu  veterem  ac- 
cepisse,  pro  Corbeia  nova  in  Saxonia  inferiori 
seu  Westphalia ;  quia  scilicet  Molanus,  quem  citat 
DesGuerrois,  et  Merssseus  Cratepolius,  quem  in 
margine  allegat  Bailtetus,  absque  regionis  distin- 
ctione  simpliciter  Corbeiam  nominant.  Molani 
verba  dedi  superius,  Cratepolius  hm  habet  in  An- 
nalibus  archiepiscoporum  Trevirensium  in  Theo- 
dorico  :  Hic  Lutrudis  virginis  sanctimonialis,  quae 
Corbeiaj  requiescit,  Vitam  descripsit  circa  annum 
dccccl.  Et  sane,  cum  Corbeia  Picardise tanto pro- 
pior  sit  Catalaunensi  dicecesi,  ubi  Sanctaprimum 
sepulta  fuit,pronum  erat  judicare,  itlam  designa- 
ri a  Molano  et  aliis;  sedoppositum  suadent  monu- 
menta  mox  producenda. 

5  Hsesitaverat  etiam  hic  Mabittonius  Seculo  i 
Sanctorum  Ord.  S.  Benedicti,  dum  Sanctam  no- 
stram  inter  Pr&termissos  reposuit  his  verbis:  Lu- 
trudis  virgo,  cujus  Acta  Surius  exhibet  xxn  Septem- 
bris,  a  B.  Alpino  Catalaunensi  episcopo,  qui  circa 
annum  cdlxxx  decessit,  velata  est.  Cur  in  Martyrol. 


DIE  VIGESIMA  SLCUNDA  SEPTEMBIUS.  »19 

Bened.  adscribatur  Corbeise  monasterio,  non  video. 
At  vero,  dum  monumenta  Saxonica proprius  exa- 
minaverat,  nodum  resolvit ;  nempe  Seculi  4  part. 
i  ejusdem  Operis  pag.  525,  ubi  agens  de  Transta- 
tione  S.  Viti  martyris  Corbeiam  in  Saxonia,  hsec 
tradit :  Pneter  saucti  Viti  reliquias  possedit  etiam 
mouasterium  istud  rcliquias  tum  sancti  Justini  mar- 
tyris,  tum  sanctaj  Lutrudis  virginis,  itidem  exGal- 
lia  advectas.  Dc  Lutrude  Ms.  Chronicum  Saxonicum 
haec  habet  ad  annum  dccclxiv  :  "  Adventus  sanctte 
"  Lutrudis  virginis  eodem  anno:  »  quod  intelligen- 
dum  puto  de  advcctioue  reliquiarum  sanctee  Lutru- 
dis  virginis,  CUJUS  Acta  cxhibct  Surius  ad  diem  xxu 
Septembris.  lliuc  factum  roor,  ut  Lutrudis,  quassas- 
culo  quinto  vixit,  Corbeiae,  adeoque  Ordini  nostro 
adscribcretur. 

6  AUegataper  Mabillonium  ex  Chronico  Saxo- 
nico  con/irmantur  in  Catalogo  abbatum  Corbeien- 
sium  in  Saxonia,  quemJoannes  Lclznere.r  Ms.a 
seinventoinseruitcapiti  23  Chronici  Corbciensis, 
Germanice  vulgati  anno  1590,  ut  sequitur:  Adol- 
gariustertiusabbaselectusestanno  Christi  dccclvi: 
prsefuit  ibidem  annos  triginta  duos.  Anuo  dccclxiv 
huic  monasterio  attulit  ossa  Luttrudis  virginis. 
Eodem  ipso  anno,  quantum  discimus  ex  Annati- 
bus  succinctis  Cobeise  Saxoniae,  a  prima  funda- 
tione  usquead  annum  1471  C07itinuatis,  editisque 
primum  a  Christiano  Francisco  Pauliini,  dein  a 
Godefrido  Leibnitio  tom.  2  Scriptorum  de  rebus 
Brunsvicensibus  pag.  296,  taudatus  Adetgarius 
abbas  reliquias  Sanctse,  seu  verisimilius  earum 
partem  concessit  ecctesise  S.  Paitli  a  se  fundatx. 
Verba  hsec  sunt :  dccclxih  Adelgarius  Qoster  fuu- 
dat  ecclcsiam  S.  Paulipropo  Corboiam,  Negvuker- 


«tCTQIC 
J.   I'. 


delatum  an- 
»o  8tH, 


*  al.  iNuwi' 
kcrW,  id 
ist,  nova 

occloiia 


ken  *  dictam,  quam  Luithchartus  epiacopns  (Pader- 
borncnsis)conseuv&v\t.  Anno  dccci.xiv  intulit  oidcm 
ecclesiai  reliquias  S.  Luitrudis  virginis  ct  alias  un- 
diquaque  colloctas. 

7  Porro  de  reliquiis  S.  Lutrudis  recte  explica-  virtutibxu 
runt  Majores  nostri  ea,  quze  narrantwr  tom.  m 
Martiipag.  G58  in  Miraculis  S.  Ludgeri  Mona- 
steriensis  episcopi,  quieque  huc  transfero  :  Qua> 

dam  ad  seculum  nobilis  faemina  de  villa  Bacg-ge 
nuncupata,  Bug-ge  voeabatur.  HfflO  paralysin  in- 
currens,  per  annos  duodecim  plenos  inombrorum 
pene  omnium  officio  dcstituta  jacebat.  Nam  ueque 
caput,  neque  pedemperse  moveir,  aeque  nmiiusad 
os  ducere  sine  aliorum  adjunn^nto  valebat.  Cumque 
sux' recuperationis  gratia,  ut  nobilibus  assolet  por- 
sonis,  multa  ei  a  multis  vel  fiereiit  vcl  insinuarontur,  F 
nullum  alloviamentum  *  rociporo  (juivit.  Jamque  *  lovamen 
nulla  sibi  in  carnali  medicina  spes  erat,  scd  unicum 
eiin  Dei  pietatc  refugium  suppotcbat.  Intcrea  fama 
exiit,  per  Sanctos,  quorum  sacrosanctapi^norave- 
nerabilis  abbas  Adalg-arius  de  (Jallia  advoxit,  mul- 
tas  operari  virtutes.  llis  ailvontantibns,  momorata 
mulier  adducta  obviam,  sanitatem  per  corum  merita 
ex  parte  percepit,  ex  partc  majorem  dc  integra  sui 
corporis  restauratione  spemconccpil.  Additurdein, 
eam  in  Werdinensi  ecclesia  ad  sepulchrum  S.Lu* 
dgeri  integra  sanitate  donatam  fuisse. 

8  Recte,  inquam,  explicarunt  de  reliquiis  S.  Lu-  ciaret. 
trudis:  nam  primo  auctor  ?*elationis  jam  recita» 

tse,  comus,  ut  apparet,  prsemittit,  sc  vetle  exhi- 
bere  ea,  quai  non  ex  long-inquo  petenda  Bimt,  sed 
proximotcmpore,  id  est,  ab  anno  Dominleffl  tncaP- 
nationis  dccclxiv  ffesta  esse  probantnr .  qui  idem 
ipse  annus  est  translatarum  reliquiarum  ad  Cor- 
beienses;  secundo,  ticetverisimilitercum  reliquiis 
S.  Lutrudis  atiorum  etiam  Sanctorum  sacra  ossa 
ex  Gallia  advexerit  Adelgarius,  cum  citatus  auctor 
dicat,  perSanctos/*aetas  esse  muttas  virtutes,  has 

tamen 


.1  l.li.BI 
J.  P. 


EjuMilrm  rr- 
lit/ui*  et 
ntttm  l'a- 
dvrbornr, 


B 


intlgntt  <t- 
lam  reUqutn 
Jtumdfa 

ippwmfur 


(n  preitota 
theea,  ab 

Olti-nr  ,\V- 

■  imcto  fmp. 


450  DE  S.  DE  S. 

tamen  pr<r  ceteris  attributas  fuisse  Lutrudi,  inde 
conjicio,  quod  nomen  ejus  solius  exprimatur  in 
Chronicis  superius  allatis,  neque  in  his  vel  in 
Annalibus  occurrat  mentio  adductarum  alio  tem- 
pore  ex  Galliis  Corbeiam  reliquiarum  per  Adel- 
garium  abbatem.  Ceterum  idem  auctor  sat  clare 
indicat,  virtutes  generatim  memoratas  in  ipso 
itinere  ex  Gallia  Corbeiam  patratas  fuisse  et  mu- 
lieri  nobili  reliquiis  obviam procedenti  concessum 
fuisse  beneficium,  speciatim  expositum,  in  trans- 
itu  per  Marchiam,Westphati<v  comitatum,in  quo 
sita  est  Werdena  seu  Werthina,  locus  cum  insigni 
abbatia  virorum  Ordinis  S.  Benedicti  ad  Ruram 
fluvium. 

9  ScCpe  dictarum  reliquiarum  S.  Lutrudis  dein 
partes  obtinuerunt  alLv  eccclesise,  in  quibus  et  ipsa 
cultum  specialem  nacta  est.  In  Catalogo  reliquia- 
rum  cathedralis  ecclesise  Paderbonensis,  descri- 
pto  et  ad  nos  transmisso  expervetusta  schedaper- 
gamena  Ms.,ita  lego:  ReliquireS.  Lutrudis  VHinc 
II)  jjeiTfitixto  Kaifittiavio  ejusdem  di&cesws  mem- 
braneo,  cujus  item  apographum  Ms.  habemus, 
legituradww  Scpteaibris :  x  Kl.  Mauritii  cum  so- 
ciis,  SS.  rlemerammi  episc  et  mr,,  Luithrud.  virg*. 
Imo  et  in  Sanctuario  nostro  Ms.  cjusdem  dice- 
cesis,  per  P.  Joannem  Gamans,  Operis  nostri  ad- 
jutorem  quondam  eximium,  digesto,  notantur 
sequentia  die  xxn  Septembris  :  Vetus  Breviar, 
impressum  :  »  Luetrudis  V.  I.  antiphona.  »  In  con- 
textu  Brev.  ipsa  S.  Mauritii  (die)  habet  pro  suffragio 
collectam,  inqua:  »  Hodie  beatas  et  sanctae  Lu- 
ii  gtrudis  V.  annua  solemnitate  etc.  «  Dein  subdi- 
tur:  Huxariaj  est  Patrona  aut  Compatrona  in 
S.  Petro.  Huxaria,  vulgo  Hdxter,  oppidum  est  in 
Westphatia,  medio  circiter  milliario  distans  Cor~ 
beia,  et,  sicut  h,vc,  adjacens  Visurgi,  sed  ad  alte- 
ram  fluminis  ripam ;  an  etiam  hic,  quod  satis  ve- 
risimile  est,  honorentur  Sanctic  nostrse  retiquicV, 
non  comperi. 

10  Pra  rriiquis  memorabite  est,  quod  perhi- 
betur  dc  reliquiis  Assindiensis  seu  Essendiensis 
(vulgo  Essen)  ittustrissimtv  abbatuv  in  Westpha- 
!/<>.  Prima  earum  mihi  occurrit  notitia  in  Fastis 
Westphalise  sanctrn,  beats,  pitv,  olim  collectis  a 
/.'.  /\  Joanne  Velde,  provincicV  Rheni  inferioris 
Sorietfttis  Jcsti  saccrdatr,  ubi  ad  eumdem  hunc 
diem  ista  notantur:  S.  Lutrudis,  eujus  dimidiatum 
oorpus  Essendiee.  P.  Theodorus  Rhay  ejusdem  So- 
cietatis  sacerdos  in  libro,  qui  iascribitur  ■.  Animaa 
illustres  Juli©,  Clivi»,  etc.,paulo  explicatiusde 
iisdem  loquitur  addiem  xkd Aprilis .- Essendiae, 
inquit,  S.  Lutridis  virginis,  B.  PuBinse  sororis,  g-e- 
nuinffisane  illi,  et  moribus  ct  sanctitate  ita  g-erma- 
a»,  u1  qui  alteram,  utramque  nbrit.  Corpus  ejus 
olim  omnibus  venerationi  fait :  quod  non  ignorarent 
majores  nostri,  ae  benefioentia  illius  pluviameoffilo 
in  sitientes  agros  elicere. 

ii  Xemoratas  reliquias  Qolonm  in  solemni 
vlicationepercivitatemcircumlatasfuisseanr 
no  1634,  docetnos  testis  oculatus  Mgidius  Ge- 
leniusxn  libello,quem  Cohniamsupplicem  inscri- 
}>st/,  et  in  quosupplicationis  ordinem  declarans, 
L8  hunc  Htulum  prmfigit  §  S:  SS.  Marsus 
conf.  e1  Lugtrudie  virgo.  Dein  ita  prosequitur: 
Post  hoc  aliud  par  Sanotorum  ex  Baoello  domestico 
residentio  illustrisaim»  prinoipis  Gssendiensis  pro- 
latumpiedeportabantvru  PP.Capucini.Erattumba 
horum  Sanotorum  meroezauro,  ffemmisquepretio- 
sissimisel  penitus  raris  elaborata,  donum  Ottonis 
secundi  imperatoris  et  Theopbanisa  fl-ugnetsa  ejus 
conjugia,  tunc  asoeteria  Assindiensi  collatum.quan- 
doilli  Marhtildis,  oormulem  augustorum  tflia,  illu- 


LUTKUDE  VIRGINE 


quos, 


E 


strissima  tum  pietate  tum  generis  splendore  prsese-  D 
dit:  didici  idex  ipsa  perigpraphe  sacrsetumbae^cujus 
istse  supersunt  liturze 

Inscriptio    tumbj: 
SS.  Mahsi  confessoris  et  Lugtrudis  vir- 

GINIS. 

Hoc  opuseximium  g-emmis  auroque  decorum 
Mathildis    vovit ,    Theophanu   quod    bene   sol- 

vit, 
Eegi  dans  regum    Mathildt  hac    crysea    dona 

um 

Spiritus  Ottonis  pauset  cselestibus.      .  .  o  .  .  .  , 
Domina  me  rieri 

Mathildt  jussit 

Monet  hic  Getenius,  tum  subdi  effigiem  Ottonis  IX 
imperatoris   mediam  inter  binas    inscriptiones 
Greecas,  qitas  sic  Latine  interpretatur :  UNA  IN 
XRO  FIRMA   GERMANITAS.   IMPERATOR 
ROMANORUM  GL.  OT. 
■     12  Primos  versus,  sed  paulo  aliter,  dat  etiam  ;«*'«  ait- 
Bucelinus  tom.  2  Germanise  sacrze  pag.  143;  Pape- 
brochius  item  tom.  v  Maji  in  Annotatis  ad  cap.  i 
Actorum  Erenfridi   seu   Ezonis,   Mathitdis  et 
Richezse ;  sed  hic  collata  editione  Bucelini,  cum 
ecgrapho  huc  misso,  ita  legendos  putat : 
Hocopuseximium,  gemmis  auroque  decorum 
Matbildis  vovitTheophanoj,  quod  benesolvit 
Abbatissa  bona  Mathildt,  haec  chrysea  dona 
Regi  dans  reg-um  :  quae  res  deposcit,  in  asvum 
Spiritus  Ottonis  pauset  coelestibus  oris  : 
Domina  Mathildt  me  rieri  jussit. 
Preeterea  observat  ibidem  Papebrochius,  errasse 
Bucelinum,  dum  Mathildem  Ottonis  II  et  Theo- 
jihanim  filiam  (quod  et  Gelenius  fecit)  dixitfuisse 
Essendiensis  parthenonis abbatissam.  Et  saneex 
Actis  ejus  mox  citatis  discimus  quidem,  illamha- 
bitasse  Essendise,  at  inde,  consentiente  fratre  Ot- 
tone  III,  eductam  esse  et  nupsisse  Erenfrido  seu 
Ezoni  comiti  Patatino,  cui  decem  liberos  atque 
hos  inter  B.  Richezam  peperit.  Contendit  itaque, 
Mathildem  Theophaniee,  qu&  votum  fecit ,  et  Ma- 
thildt  abbatissam,  qitte  solvit,  diversas  esse :  acce- 
dit,  quod,  uti  ibidem  ostendit,  ilta  viro  nupta  sit 
ante  annum  990,  hsec  etiamnum  abbatissa  esset 
anno  1003. 

13  Ceterum  cum  Gelenius,  tumbarn  illam  pre- 
tiosam  Ottonis  secundi  dono  adscribens,  fateatur, 
se  id  didicisse  ex  ipsa  perigraphe,  valde  dubium 
est,  an  non  potius  attribui  debeat  Ottoni  tertio, 
qui,  ut  sororis  sucv  voto  satisfaceret,sumptus  sitp- 
peditarit,  quibus  abbatissa Mathitdt  tumbam  con- 
fici  curaret.  Posterius  certe  indicat  laudatus 
Rhayus  inAnimabusillustribus,  addiemxvi  Maii 
agens  de  S.  Marso :  verba  accipe:  Triumphat  hodie 
Essendia  S.  Marsi  reliquiis,  ab  Ottone  istius  nominis 
tertio  imperatore  isti  loco  donatis.Cui  relig-iosissimo 
imperatori  solemne  fuit.  Divorum  multorum  ossa  e 
tenebris  in  lucem  mag-nifica  pompatransferre,  pro- 
ut  et  S.  Marsi  hujus  lipsana  urnse  ex  auro  tum  subti- 
litateoperisvaritateque,  tum  g-emmarum  splendore 
visendie  pie  inseruit.  Ita  itle  citans  Tabulas  Essen- 
dienses.  Accedit  Gelenius  ipse  in  Fastis  sacris 
Agrippiensibus  vm  Junii  agens  de  S.  Marso: 
Ejus,  inquit,  corpus  postea  Essendiam,  dicecesis 
Coloniensis  oppidnm,  translatum  ab  Ottonis  II 
uxore  et  liberis,  ubi  aurea  hierotheca  est  conclu- 
sum.  Denique  teste  Rhayo  ad  eumdem  diemvm 
Junu,  tumba  ilta  seu  aurea  hierotheca,  conti- 
nens,  ut  supra  vidimus,  tam  S.  Lutrudis  quam 
S.  Marsi  sacra  lipsana,  subinde  per  annum  pu- 
blicas  venerati07ii  exponitur.Plura  de  S.Marso  di- 
ci  poterunt  ad  diem  vi  Octobris,  in  qxtem  Majo- 

res 


sed  prnbabi 
lit\s,  nb  Oi- 
fone  terlio 
<lono  data : 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


451 


rfjcf*  reli- 
quix  verisi- 
,nititer  ob- 
ientx  seculo 


sicut  et  ett, 
qux  sunt 
Hihirxliem  ii, 
ubi  colitur. 


Aclu  Sanct.T 


A  res  nostri  Aetorum  ejus  examen  distulere. 

14  Certo  intetligere  nequivi,quandonam,  quave 
occasione  ditattV  fuerint  Essendienses  virgines 
retiquiis  Sancta?  nostr<v :  nost?\v,  inquam;  talem 
quippe  evidenter  agnoscunt  Rhayus  et  Gelenius, 
dum  S.  Pusinnae  sororem  aiunt,  iterumque  Gele- 
nius  inFastis  sacris  Agrippiniensibus,dum  hodie 
ita  eam  annuntiat :  Essendia3  in  dicecesi  Coloniensi 
aurea  tumba  includitur  B.  Lutrudis  Catalaunensis 
virgo,  cujus  hodie  festivitas  recolitur.  At  verisi- 
millime  eo  delaUv  sunt,  curantc  Altfrido,  qui  ex 
monacho  Corbeise  SaxoniCcV  sub  medium  seculi 
noni  creatus  episcopus  Hildesheimensis  in  eadem 
inferioreSaxonia,  postea  fundavit  Ulustrissimum 
Essendiensem  parthenonem,  prout  dictum  est 
tom.  m  Augusti  ad  diem  xv,  quo  gesta  ejus  illu- 
strata  sunt.  Is  quippe  Adelgario  abbati,  qui  ossa 
S.Lutrudis  ex  Gallia  attulit,  convixit  in  eodem  mo- 
nasterio,  et  factus  episcopus,  familiaritatejunctus 
fuit,  sicut  colligo  ex  succinctis  Annalibus  num.  6 
laudatis,  in quibus  ad  annum§1%  luvc  referuntur : 
Interfuit  Adelg-arius  cura  aliis  sollempni  consecra- 
tioni  ecclesise  Hilleshemensis  ab  Alfredo,  commo- 
B  nacho  nostro  episcopo,ibidem  constructse.  Consonat 
chronographus  Saxonicus,  cujus  verba  ex  Ma- 
billonio  dedimus  cit.  tom.  in  Augusti  pag.  213, 
ubi  dicit,  ecclesiam  illam  dedicatam  fuisse  ab  Alt- 
frido  ejusdem  episcopo,  Rimberto  Bremensi  Liu~ 
thardo  Patherbrunnensi  ac  Theodorico  episcopis 
cum  interventione  Corbeiensis  abbatis  Adelgarii. 

15  Denique  conjectura  mea  de  obtentis  ab  Adet- 
gario  per  Altfridum  episcopum  pro  novo  suoEs- 
sendiensi  parthenone  reliquiis  S.  Lutrudis,  utcum- 
que  confirmatur  ex  eo,  quod  in  ipsa  cathedrali 
ecclesia  Hitdesheimensi  a  multis  seculis  servatee 
ac  honoratcV  fuerint  ejusdem  SanctcV  sacrcv  exu- 
vicV,  verisimillime  etiam  a  S.  Altfrido  ibidem  re- 
lictie.  Has  earumque  cultum  novi  ex  Fragmento 
de  reliquiis  dictse  ecclesicV,  quod  ex  codice  mem- 
branaceo Ms prelo  edidit  Leibnitius  tom  i  de  Scri- 
ptoribus  rerum  Brunsvicensium  pag.  771,  cujus- 
que  initium  tale  est:  Anno  Incarnationis  Dominica; 
mlxi,  Indictioue  xiv,  templum  hoc  a  venerabili  hu- 
jus  sedis  episcopo  Hecelone  renovatum  est,  et  m 
Nonas  Maji  devote  consecratum,  ordinationis  suae 
anno  nono  in  honore  sanctse  et  individuaj  Trinitatis 
et  victoriosissimte  Crucis  et  S.  Mariaj  Matris,  de 
cujus  lacte  et  capillis  hic  habetur,  et  Sanctorum, 
quorum  hic  reliquiae  recluduntur  etnomina  substra- 
buntur.  HcVC  inter  recensetur  Ludrudis  uti  et  Pu- 
sinnse  nomen  :  ac  scquentia  subnectuntur :  In 
quolibet  festo  sanctorum  pramominatorum,  et  in 
quolibet  festo  novem  Lectionum  ardebit  candela 
retro  altare  sanetse  Mariae,  posita  ad  Matutinas  a 
principio  usque  infinem  et  ad  Matutinas  S.  Mariye. 
Addo  Breviarium  Hitdesheimense,  impressum 
anno  1516,  ubi  in  secundis  Vesperis  S.  MatUuei 
apostoti  et  in  Laudibus  SS.  Mauritii  et  Soriorum 
martyrum  prcvscribitur  suffragium  seu  comme- 
moratio  de  S.  Lutruda  virgine  ex  communi. 

10  Superest,  ut,quid  de  Actis  statuendum  sit , 
paucis  indagemus.  Triplicis  generis  penes  me 
sunt  exemplaria,  ac  primi  quidem  duo,  qitorum 
alterum  anno  1659  cum  Majoribus  nostris  com- 
municavit  P.  Nicotaus  Elsen  S.  J.  sacerdos,  de- 
scriptum  exMs.  codice  monasterii  S.Math  ur  Tre- 
virensis,atteru?n  missum  a  ScVpe  taudato  P.Joanne 
Gamans  anno  164],  quantum  intelligo  ex  notitiis 
Musei  nostri,  desumptum  est  ex  Ms.  Bodecensi. 
Nulla  inter  utrumque  est  discrepantia,  nisi  quod 
voceshincindediversimode\scriptiesint,quo'i<i"r 

in  Bodecensi  desideretur  hmc postrema  periodus  : 


J.    P. 


Ipse  (Christus)  tribuat  animaj  famuli  sui  archiepi- 
scopi  praesulisTheodorici  sempiterna  gaudia.  Arnen. 
Scripta  sunt  autem  Acta  illa  rhythmice  a  nomi- 
nato  antistite  Trevirensi,  ut  utrobique  praefert 
titulus.  Secundi  generis  apographum  habeo,  sub- 
nexum  mox  memorato  Bodecensi,  et,  sicut  adno- 
tatur,  ex  eodem  Passionali  depromptum.  Tertii 
denique  generis  exemplar  acceptum  est  ex  Ms. 
Uttrajectino,  sed  plane  idem  est,  quod  edidit  Su- 
rius,putavitque  esse  compendium  Rhythmi  Theo- 
doriciani. 

17  Rhythmus  iste,quem  nequeab  elegentiaaut  <iualiae"iu* 
lepore  laudarc  ausim,  non  mxdtum  commendan 
potest  ab  antiquitate,  utpote  compositus  quinto 
circiter  secuto  post  obitum  S.  Lutrudis,  cum  Theo- 
doricus  ejus  auctor  floruerit  seculo  dumtaxat  de- 
cimo,  mortuus  sub  annum  970,  nec  uttibi  signifi- 
cet,  quibus  in  scribendo adjutus  fuerit  instrumen- 
tis.  Verumtamen  dum  Opus  ipsius  confero  cum 
Actis  ex  Passionali  Bodecensi,  secundo  loco  me- 
moy^atis,  tantampene  ubique  congruentiam  repe- 
rio  in  rebus  narratis,  ut  omnino  verisimite  mihi 
fiat,  fuvc  ipsi  prcvtuxisse.  In  rebus,  inquam,  nar- 
ratis  ;  nam  prolixior  est  Rhythmus  et  adjunctis 
hincindeauctior,  Acta  breviora  ac  simpticiora ; 
sed  vel  isto  etiam  ex  capite  anteponenda  et  prse  E 
itlo  excudenda,  quamquam  et  auctor  ignotus  sit, 
et  incerta  cvtas. 

ACTA 

Auctore  anonymo 

Ex  Ms.  Passionali  Bodecensi. 

Fuit  vir  quidam  in  pago  Pertensi  a  Sitfimarus  b  Sanctx  por- 
nomine,  divesvalde  et  nobilis,  qui  ab  infantia  rcn"'*etPa- 
sua  timere  Deum  studuit,  jejuniis  et  orationibus    '     "     b 
serviens  Deo  die  ac  nocte.  Cum  venisset  autem  ad 
leg-itimam  setatem,  accepit  conjug-em  nomine  Liut- 
drudam  c,  pulchrnm  valde  et  timentcm  Deum  ;  qui  * 

simul juncti  cum  esscnt,  ambo  justi,  cGepenmtqua}- 
rere,  qualiter  a  vanitatibus  seculi  et  ab  omni  ini- 
quitate  et  rapina  *  custodirent,  et  omnis  familia  'arUlese 
domus  eorum  secundum  voluntatent  Dei  fnmulari 
posset.  Nec  erat  cis  aliquid  acceptum,  nisi  qiue 
Deo  placita  erant.  \on  Long*e  autem  ab  cis  crat 
quidam  sacerdos  Ku^eiiius  nomine,  vir  justus  et  * 
prudcns  in  omnibus,  qme  ad  Deum  pcrtinent :  quem 
sibi  vinculo  familiarilatis  eonjungentes,  coniuien- 
daverunt  se  ejussanotifi  orationibus,  et  quidquid  in 
erogatione  pauperum  conferre  poterantj  per  <kjus 
manus  Domino  Jesu  Cliristo  distribuere  et  offerre 
sata^Ttiant. 

2   Expleto  autem   biennio,   postquam    acccperat  ip^ettoro- 
uxorem   suam,  concepit  et  peperit  Beptem  filias,  "-"'"- 
quas   cum   ionte    ISaptismatis  Christi   refrcnerante  fj 
gratia  innovari  ac  consecrari  fecissct,   indidit  eis 
nomina:  unam  Immaxn  d,  alteram  Othildam  e,  ter-       </  t- 
tiam  Liutdrudam  f,  quartam  Pusinnam^,  quintam       /■   fJ 
Franculam,  sextain    Liberatam  //,  BSptlmam    Mn-  /, 

thildam  i.  Ilas  erg-o  omnee,  cum  paululum  cresccre  ,• 

cffipieflentj  pr«nominatns  pater,  utpote  filias  cba- 
rissimas,  quas  a  Domino  prfflrogaverat,  sub  manu 
Eugenii  presbytcri  in  domo  sua  psalmis  et  hymnis 
instrui  atque  doceri  obtinuit.  Evolutis  deinde  decem 
annis,  oumjam  prarfatffl  flliffl  tn  psalmis  et  hymnis 
et  cantiois  Bpiritualibus  Deum  laudare  perdidi- 
cissent,  eo  tempore,  quo  sanctus  Alpwinus,  sanctffi 
Catalaunensis  ccclesiaj  episcopus,  parochiam  suam 

circuiret, 


452 


A.MOnno.  circuiret,  gratia  prffidicationis  et  confirmationis  in 
virtute  Spiritus  sancti,  obtulit  eas  pater  eidera  san- 
ctoepiscopo,Christo  consecrandas  ac  sacro  velamine 
velandas. 
3  Quarum  voluntatem  unanimem  atque  concor- 


a  S.  Atpina; 


m  loco,  m  ^em  in  tajj  proposito  ut  cogmovit  sanctus  Alpwinus, 


ex  pattrnu 

herrdilatr 

rtticta 


pit  vivit; 


Homam  prr 
git,  tlltc  ali 
quamdin 
morata,  ab 
angcto 


moiwur   d< 
retUtu;   /{«- 

wnnojn  od< 

veniettt, 
n 


consecravit  eas  ac  velamina  virginitatis  cum  signo 

benedictionis  supercapita  earum  posuit,  imprecans 

Dominum,  ut  daret  eis  perscverantem  in  sua  vo- 

luntate  famulatum  k.  Factum  est  autem,  cum  ap- 

propinquarent  dies  extremi  ejusdem  Sicmari,  dedit 

prasfatis  septem  filiabus  suis  hsereditaiem  suam,  et 

divisit  sing-ulis  partem  patrimonii  sui,  secundum 

quod  sibi  bonum  videbatur;  ut  perdiversa  locaha- 

bitantes,  Deo  devote  servirent  ac  suffi  animse  com- 

memorationem  facerent.  Igitur  beata  et  venerabilis 

virgo  Christi  consecrata  et  a  Christo  speciali  di- 

lectione  adamata  Liutdrudis  accepit  haereditatem 

in  loco,  quem  sibi  pater  solitariffi  commansioniprffi- 

paravcrat  causa  orationis,  et  ad  Christi  regnum 

continuse   contemplationis,   hinc  inde   nemoribus 

circum  consitum,  interius  autem  agriculturae  satis 

idoneum. 

4   Hunc  itaque  cum  beata  Virg*o  accepisset  in 

j}  hacrcditatem,  a  patris  nomine  nomen  ei  imposuit, 

vocans  eum  Mons  Sicmaiu  l.  Ex  eo  autem  tempore, 

quo  venerabilis  ac  Deo   dilecta   virg-o   Liutdrudis 

utrumquc    parentem   amisit,   cohortante   Eug^enio 

prcsbytero,  nocte  ac  die  non  cessabat  obsecrare 

Domini   iniscricordiam,    ut  ab  amore  suo,  quem 

sponsum   elegrrat,   se  separari    non   permitteret, 

atque  a  carnalibusdesideriis,  quffimilitantadversus 

animam ,  eam   imraaculatam   custodiret.    Interea 

crescente  in  ea  gratia  divina,  consilium  iniit  cum 

saepc   dicto  presbytero,  ut    Komam   perg;eret,  et 

aliquamdiu  ibi  orationis   causa   moram    faceret; 

deinde   rcdieus   ad    propria,   aliquas  ibi,   si  fieri 

posset,  Sanetorum  rcliquias  impetratas  asportaret; 

unde  in  loco,  a  patre  sibi  tradito  oratorium  aedifi- 

caret. 

5  Quod  mag-num  ac  periculosum  iter  cum  perfe- 
cisset,  Romainque  veni>set,  adh;esit  cuidam  ancillffi 
Dei  Justinai  nomine,  quffipari  modo  vacabat  conti- 
nuis  orationibus  et  cleemosynis,  serviens  Deo  nocte 
ac  die.  Completis  autem  ibi  tribus  mensibus,  an- 
g-clus  Dei  apparuit  ei  in  somnis,  dicens :  Rever- 
tere  in  terram  nativitatis  tuae ;  de  reliquiis  autem 
sanctorum  martyrum,  unde  sollicita  es,  et  nimio 
ardore  suooenderis,  noli  turbari :  sed  mox  ut  moutes 
transieris,  et  ad  mouasterium  m  beati  Mauritii  per- 
veneris,  inde  oportet,te  reliquiasaccipere,  et,  quod 
deaiderat  anima  tua,  ejus  precibus  poteris  impe- 
trare.  Evig-ilansilla  fudit  orationem  ad  Dominum, 
narravitque  comiti  suo  Eug;enio  presbytero  visio- 
nem,  quam  viderat.  At  ille  Deo  commisit  omnia, 
qua3  aooiderant  eis  in  itinere,  et  intentionem  sororis 
sua>  liUitdrudis. 

6  Summo  autcm  diluculo  surg-entes,  cceperunt 
iterag-ere,  secundum  quod  ang-elus  Doraini  prffice- 
perat.  Post  aliquantos  autera  dies  venientes  simul 
juxta  urbem  Ravennam  n,  videruntancillam  quam- 
dam  egreasam  de  domo  dominffi  suee,  ct  ait  ad  illam 
beata  LuitdrudiB!  Revertere  in  domum  et  dicdo- 
mimc  tvue,  quia  pereg-rina  postulat  mansionem 
apud  eam;  qusa  respoudit;  Non  potes ,  Domiua, 
hic  habere  mansionem,  quia  tilia  dominffi  mea?  iu 
cxtremis  posita  83t,  Sancta  Luitdrudisdixit  ad  eam  : 
Num  proptcr  me  morietur  filia  dorainffi  tuffi?Re- 
vovsa  puella  ait  ad  dominara  suam :  Ecce,  domi- 
na,  peregriua  quffidara  stat  prope  ostium,  petens 
uoapitii  m^rcssum.  At  illa  gravisa  est,  et  currens  ei 
obviam  ait:  Domina,  veni    in  hospitium  meum, 


»'oribundt 
pueU»  tam. 
tatem 
(raj, 


impe. 


ACTA  S.  LUTItUDIS  VIRGINIS 

et  vide  afflictionem  famulae  tuae,  quia  unica  filia  D 
mea  parata  est  ad  mortem;  et  non  possum  obti- 
nere  apud  Deum,  ut  eg-o  moriar,  et  illa  vivat ;  ap- 
prehensa  autem  manu  ejus  introduxit  in  hospitium 
suum. 

7  llla  autem,  cum  salutasset  familiam  domus, 

prostravit  se  super  faciem  terrffi,  et  sic  oravit .-  Do- 

mine  Deus  meus,  qui  solus  habes  potestatera  vivi- 

ficandi  ac  mortificandi,  presta  sanitatem  ancillffi 

tuffi,  et  redde  eam  incolumem  parentibus  suis  :  sur- 

g*ensque  ab  oratione,  apprehendit  manum  puellae 

et  erexit  eam  sanam  et  incolumem.  Tunc  puella, 

quffi  per  triduum  locuta  non  fuerat  verbum,  ait  ad 

beatam  Luitdrudam ;  Bene  advenisti,  Ancilla  Dei, 

ut  me  de  praecipitio  mortis  liberares  ac  meos  pa- 

rentes  laetificares.  Precor  ergo  te,  da  mihi  mandu- 

care   et  bibere  de  manu  tua,  et  tollens  de  vesti- 

mento  capitis  tui,  velabis  caput  meum ;  oportet 

enim,  me  tecum  manere  in  vita  mea.  Eespondit 

beataLuitdrudis  et  dixit :  Propter  speciem  pulchri- 

tudinis  tuffi  nonpoteris  mecumpereg^rinari;  verum- 

tamen  si  perseveraveris  usque  in  finem  in  castitate 

vitffi,  mecum  eris  in  g'loria  Dei.  Rog-abant  autera 

illam  parentes  puellae,  ut  ibi  maneret;  qui,  cum 

hoc  nullo  modo  obtinere   potuissent,  deduxerunt 

eam  cum  mag-no  honore  et  g-audio  usque  ad  aliam  E 

civitatem. 

8  Cum  pervenisset  autem  beata  Luitdrudis  una  damum  r&- 
cum  comite  suo  usque  ad  locum  martyrii  o  beatis-  VfTsa>  tem- 
simi  ducis  Mauritii,  custos  ecclesiae,  Georg-ius  no-  plum  **&' 


cat  S.  Muuri- 

mine,  suscepit  eam  m  hospitium ;  cui  cura  narrasset  #0y 
de  visione  ang-elica,  cum  magna  veneratione  dedit  • 

ei  reliquias  g-Ioriosi  martyris  Mauritii,  quas  cum 
ing-enti  g-audio  suscipiens,  et  usque  ad  supra  memo- 
ratum  locum,  quem  pater  ei  dederat,  venerabiliter 
deducens,  ecclesiam  acceleravit  fabricare,  atque 
per  ministerium  proprii  episcopi  in  honore  sancti 
Mauritii  consecrare.  Juxta  ipsam  vero  ecclesiam 
cellulam  sibi  aedificavit,  in  qua  usque  ad  diem  mor- 
tis  suffi,solemniterDeo  serviens,  habitavit.  Cilicium 
etiam  super  carnem  suam  intrinsecus  posuit,  cor- 
pusque  suum  jejuniis  et  anlictionibus  castigans, 
quidquid  de  reditu  suffi  proprietatis  acquirere  et 
collig-ere  poterat,  pauperibus  diligentissime  erog-are 
curabat.  Ipsa  vero  semel  in  hebdomada  aut  bis 
panem  hordeacum  cum  aqua  sumebat ;  dulces  autem 
aut  delectabiles  cibos,  qui  sffipius  offerebantur  ei, 
infirmis  et  ffigrotis  distribuit.  ^ 

9  Dum  hffic  ag-eret  virg-o  Domini  Luitdrudis,  assistUmo- 
ecce  subito  nuntius  venit,  qui  dixit  ei  :  Ecce  so-  rtentiS.Pa- 
ror  tua  Pusinna,  quffi  in  Basoniensi  vico^?  hffiredi- 
tatem  accepit,  infirmatur,  et  vocat  te.  Quod  cum 
audisset  Ancilla  Dei,  surrexit  a  terra  et  sparsit 
einerem  super  caput  suum,  et  induta  cilicio  per 
totara  noctem  oravit  Dominum,  et  dixit,  ut  ante 
diem  dormitionis  ejus  eara  videre  mereretur.  Mane 
autem  faoto,  una  cum  Eug-enio  presbytero  perrexit 
illuc :  cumque  introisset  domum,  invenit  sororem 
suamin  extremis  positam;  siquidem  per  quinque 
dies  non  fuerat  locuta  ullum  verbum,  sed  tantum 
sig-num  faciebat,  si  Soror  ejus  adhuc  adventaret. 
Mox  autem  ut  domum  intravit  sancta  Luitdrudis 
erexit  se  beata  Pusinna,  et  ait :  Deus  omnipoteus,' 
gratiam  ag-o  tibi,  quia  exaudisti  me,  ut  merear  vi- 
dere  dilectissimam  sororem  meara  Luitdrudam.  Et 
dixit  ad  eam :  Soror  mea  clarissima,  jam  lffita  mo- 
riar;  quia  vidi  faciem  tuam.  Sed  precor,  ut  non 
discedas  ab  isto  loco,  quousque  corpus  meum  se- 
pulturffi  tradas:  et  his  dictis,  supra  collum  Sororis 
accumbens,  coepit  flere,  et  inter  fletus  et  ample- 
xus  Sororis  mig-ravit  ad  Dominum.  Beata  vero 
Luitdrudis  sepelivit  eam  cum  hymnis  et  orationi- 

bus 


stnnx  soron 
V 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


453 


9 
4  ipsa  mo- 
ritur. 


A  bus  in  vico  supra  memorato,  in  loco  celebri  juxta 
ecclesiambeatge  Marise  q. 

10  Peractis  autem   exequiis  carissimre  sororis , 
rediit  ad  cellulam  suam,  et  in  incepto  opere  sem- 
per  indefessa  persistebat,  laudem  humanam  devi- 
tans,et  jactantiam  humance  vanitatis  subterfug-iens. 
Post    consummationem  vero  bonorum   operum  in 
senectute  bona  r,  plena  dierum  ac  meritorum  cas- 
lestium,  in  optima  confessione  migravit  ad  Domi- 
num.  Nec  mora,   divina  virtus  adfuit  et  per  ma- 
nus  ang-elorum  animam  ejus  ad  sidereas  mansiones 
sublevavit.  Sepulta  est  erg-o  beata  virg-o  Luitdrudis 
in  ecclesia  sua  ante  altare  sancti  Mauritii.  Deinde 
paucis  evolutis  diebus  vas  vitreum,  quod  ante  se- 
pulchrum  ejus  de  oleo  semel  impletum  fuerat,  su- 
perabundare  coepit,  ac  multitudo  desuper  olei  la- 
bebatur  in  terram  :  unde  plurima  turba  languen- 
tium  peruncta,  gratia  Spiritus  sancti  de   diversis 
infirmitatibus  curabatur  s,  prsestante  Domino  no- 
stro  Jesu  Christo,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto 
vivit  et  reg-nat  Deus  per  omnia  ssecula  sseculo- 
rum.  Amen. 


A-  tHOlTHA 


B 


ANNOTATA. 

a  Tractusest  in  Campania  Gallica,  vulgo  le  Per- 
tois,  comitatus  titulo  illustratus  et  proximus  Cabi- 
lonensi  comitatui  ad  Orientem  juxta  Matronam 
fluvium. 

b  Infra  num.  3  Sicmarus.  in  Vita  S.  Hoyldis 
Signarus ;  at  in  Vita  S.  Pusinnse  et  alibi  commu- 
nius  ac  meiius  Sig-marus  appellatur. 

c  Sicut  Sanctse  nomen,ita  genitricis  ejus  diver- 
simode  scribitur:  in  Vita  S.  Pusinnse  Luttrudis, 
in  S.  Hoyldis  Lentradis.  Librarii  errore  Liutdru- 
dam  pro  Liutdrudem  hic ponitur.  Vide  lit.  f. 

d  In  Vita  S.  Pusinnse  Ymma  :  in  Vita  autem 
S.  Hoyldis,  uti  etin  Actis  brevibus  S.  Manehildis, 
de  qua  mox, A.m&  dicitur .-  de  hac  agemus  ad  diem 
24  Septembris. 

e  In  Vita  S.  Pusinnse  Othildis  :  sed  inpropriis 
Actis,  quse  dedimus  ad  diem  30  Aprilis,  Hoyldis, 
nuncupatur. 

f  Lege  Liutdrudem,  in  recto  quippe ubiquehiut- 

drudis  scribitur. 

g-  Acta  ejus  illustrata  sunt  ad  diem  23  Aprilis. 

h  In  Vita  S.   Pusinnse  dicitur  Libera  :  sed  et 

hsec  et  Francula  notse  non  sunt  nisi  in  Actis  soro- 

!  rum  suarum  :  Papebrochius  in  Annotatis  ad  Vi- 

tam  S.  Hoyldis  lit.  e,  dubitari  posse  ait,  an  vera 

sint  earum  nomina. 

i  In  propriis  Actis  vocatur  Manechildis ;  Mag-en 
hildis  in  Vita  S.  Pusinnse,  et  Manehildis  in  Vita 
S.  Hoyldis ;  colitur  autem  14  Octobris. 

k  Hactenus  narrata  inreplane  congruuntnon 
tantumRhythmoTheodoriciTrevirensiumantisti- 
tis,  sed  et  laudatis  Actis  SS.  Pusinnse  et  Hoyl- 
dis,  imo  et  Vitse  S.  Alpini  secundo  loco  datse  tom. 
3  Septembris  ad  diem  7,  pag.  89,  ubi  num.  15 
et  16  refert  biographus  septem  sororum  per  S.Al- 
pinum  consecrationem,  earumque  sanctimoniam 
plurimum  laudat.  Ceterum  cum  ex  Alpini  tem- 
poribus  discere  debeamus,  quo  seculo  vixerint  di- 
ctse  sorores ,  obiter  ibidem  in  Annotatis  ad  cap.  2 
lit.  g"  correctus  est  Bailletus,  dicens  ad  diem  22 
Septembris  non  videri  notum  S.  Alpinum,  nisi 
ex  Vitis  hisce  sanctarum  virginum ;  cum  tamen 
ipse  29  Julii  in  Vita  S.  Lupi  Trecensis  episcopi, 
inter  hujus  disciputos  recenseat  Alpinum  Catalau- 
nensem ;  et  recte  quidem,  cum  biographus  ejus- 
dem  S.  Lupi  antiquus  ac  fide  dignus,  apud  nos 
editus  tom.  vn  Julii  pag.  10,  expressis  verbis  in- 
ter  ejusdem  discipulos  nominet  :  Sanctum  quoque 


Alpinum,  Cathalaunicse  pontificem  civitatis.  S.Lu 
pi  obitum  fiximus  anno  479;  S.  Alpini  circa  an- 
num  510;  hinc  collige,  quibus  temporibus  vixe- 
rint.  S.  Lutrudis  ejusque  sorores  :  sed  vide  etiam 
infra  ad  lit.  r. 

1  Locum  ipsum  reperire  non  potui  in  tabulis, 
forte  quod  alio  nuncvocabido  veniat. 

m  Qui  vitam  hanc  descripsit,  addidit  in  mar- 
ginet  legi  in  autographo  mrium. ;  hinc  dubium,an 
monasterium,  an  martyriura  legendum  sit :  si  pri- 
mum,  designeturque  monasterium  Agaunense,a 
S.  Sigismundo  fundatum  vel  restauratum,  conji- 
cere  inde  possemus,  vixisse  Sanctam  diu  post  an- 
num  515,  quod  satis  verisimile  est. 

n  Civitas  cst  Italise  celebris  in  ditione  Ecclesi- 
astica. 

o  Monet  hic  denuo  descriptor,  legi  mfn.Vide 
lit.  m. 

p  Locus  est  haud  procul  Corbeia  Gatlica,  ut 
notant  Saussayus  et  Castellanus. 

q  Quidquid  hic  habes  de  accessu  Sanctse  nostrse 
ad  morientem  sororem,  descripsit  quoque,  sed 
multo  fusius,  biographus  S.Pusinnx  tom.$  Apri-  -g 
lispag,  169  et  seq. 

r  Voces  istte  in  senectute  bona,  moverunt  me>  ut 
obitum  Sanctse  secido  sexto  illigarem;  cum  S.  At- 
pinus,  qui  eam  episcopus  Catalaunensis  virginem 
Deo  consecravit,  obierit  circa  annum  510,  sicut 
tom.  3  Septembris  probabilius  ostendimus. 

s  Browerus  tom.  1  Annatium  Trevirensium 
pag.  479  ex  vetustis  bibliothecse  S.  Mathise  mem- 
branis  dans  compendium  ViUe rhythmicse  a  Theo- 
dorico  Trevirorumarchiepiscopo  compositse,pro- 
digium  istud,  sed  perperam  meojudicio,  ita  ex- 
posuit,  acsioieum,  infirmis  salutiferum,  manas- 
set  ex  Sanctse  sepidcro  :  De oleo  vero,  inquit,quod. 
exejus  sepulchro  perenne  manavit;  et  morbidis  sa- 
lutem  attulit,  Theodoricus  archiepiscopus,  ut  rytli- 
morum  formam  videas,  ita  scriptum  reliquit. 
Mira  plane  Dei  virtus,    mirum    suum  *   meri-  *  al  tui 

tum, 
Vasculum  semel  implctum  et  accensum  oleum 
Nullum   coepit    usu  suo  detrimentum  perpeti  : 
[Imo  paulatim  excrescens  atque  super  effluens, 
Desuper  in  terram  sua  labebatur  copia ; 
Tuorum  sic  meritorum  clarum  dans  indicium.] 
Quid  caecis  eo   perunctis  dicam    visum   reddi- 

tum?  F 

Quid  vero  surdis  auditum,    rnutis  ling-ure  ofli- 

cium  ? 
Claudis  ambulandi  usum  nuncretexam  praesti- 

tum? 
Sing-ularum  infirmitatura  diversa  incommoda, 
Quibus  vel  corpus  lang-uescit,    vel  tabescit  a- 

nima, 
Per  te  sunt  crebro  medelam  consecuta  pristinam. 
Uncinis  inclusa  (transposita  tamen  una  voce  cum 
legeretur  copia  labebatur  )  supptevi  ex  utroque 
nostro  apographo  Ms.  Sed  ex  integro  contextu 
nihii  intelligo  atiud,  nisi  quod  oteum  tampadis  se- 
putcro  antepositse  prodigiose  auctum  sitet  segris 
salutiferum  fuerit,  quod  versicuti  proxime  prse- 
cedentes  similiter  insinuant  :  sic  habent : 
Quo  quantum,  Beata,   possis,  quantum,   virg-o, 

polleas; 
Probat  tantorum  mcdela  per  te  modo  reddita ; 
Probant   g-audia   tautorum,  quos    rogata   adju- 

vas; 
Probat  oleum  salubre  perunctis  lang-uentibus. 
Quod  in  proximis  diebus  post  tuura  tunc  trans- 

iturn 
Tuocurn  vase  sepulcro  fuit  antepositum. 

DE 


4UCTOM 

c.s 


434 


ACTA  SANCTORUM 


D 


DE    S.    EMMERAMMO    EPISC.    MART. 

1N  HELFFENDORF  BAVARIiE  VICO 

IN     DICECESI     FRISINGENSI 

COMMENTARIUS    PR^VIUS 

$  I.  Sancti  primus  biographus  Cirirus  sive  Aribo;  ejusdem  Vitse  exor- 
nator  Meginfredus,  utriusque  Opusculum  edendum  :  libri  duo  de 
miraculis  aliaque  ab  Arnolfo  et  aliis  scripta,  ex  quibus  aliqua  edenda. 


AMfO  IiCI.ll 
Cirtnuf  S. 
Rmmeram 
mi  blogra 
jmuK,  nofl 
fiitt  Htitti- 
bonensi», 


c 


srA    Friiin- 


'/MIMS 

scapus. 


(711 


Elebris  hoc  die  in  Bavaria  est,  preesertim 
RatisboricV,  S.  Emmerammi  episcopi  et  illustris 
\charitatis  martyris  memoria,  qui  Pictavii  in 
in  Aquitanianatus,  et  in  eadem  provincia  factus 
episcopus,  cum  ad  convertendos  ad  Christum  Ava- 
res  Pannoniam  petens,  per  Baioariam  sive  Bava- 
riam  pertransiret,  a  Theodone  I  Boiorum  duce 
invitatus,  Ratisbonse  substitit,  et  post  apostolicos 
labores  Boiis  per  triennium  feliciter  impensos 
cruento  martyrio  ab  ejusdem  ducis  filio  affectus, 
multis  miraculis  effulsit.  Scriptorem  vitse  ejus 
Arnolfus,  excomite  a  Cham  et  Vochburg  seculo  xi 
adolescente  monachus,  et  in  S.  Emmerammi  mo- 
nasterio  Ratisbonensi  magister  atque  pnepositus, 
indicavit  in  epistola  ad  Purchardum  seu  Bur- 
chardum  ejusdem  toci-abbatem,  in  qua  hsec  ait : 
Amarieabnrin  jrestis  videlicet  domesticisclarissimi 
patroni  nostri  Kmmerammiinartyris,  dudum  a  quo- 
dam.qui  se  Cimnum  et  Hehedem  nominat,  Frig-isen- 
Sisecolesiffl  episoopo,  ut  puto,  recte  scriptis,  ante  nos 
autem  Majorum  neg-ligentia  depravatis. 

2  Cirinus  hic  seu  Heres,  alio  item  nomine  Ari- 
bo  appellatus,  quarto  loco  Frisingensi  ecclesiee 
episcopusprsefuit,  quam  ab  anno  764  usque  ad  7S2, 
ve/784  rexisse  diciiur,  ut  tom.  m  septembrisin 
Commentario  prsevio  ad  vitam  S.  Corbiniani, 
guam  ipsepariter  scripsit,  ostensum  estpag.  261 
et  sequenti,  ubi  etiam  cum  de  hac  ejus  nominis 
varietate  tum  de  aliis  ad  ipsum  spectantibus  plu- 
rti  rcperies.  l.anrenlius  Surius  in  collectione  ma 
de  rifis  Sanctorum  ad  huncdiem  Cirinum  illum 
episcopum  Ratisbonensem  credidit  ex  quodam 
Vitx  loco  male  intellecto,  quem  Eminentissimus 
Baroniustam  in  Annatihus ad annum  Christi  702, 
quam  in  Annotatis  ad  Martyrologium  Romanum 
strntusest,  Vemni  opinionem  illam  jam  satisre- 
futavit  Cointius  tom.  3  Annaliumeccles.  Franc, 
adannum  Christi  649  num.  24;  quodet  nos  in 
Annotatis  breviter  faciemus.  Manifestiorierrore 
illustrissimus  Franciscus Mariade  Aste  in  Notis 
ad  Martyrologium  Romanum  eamdam  Vitam 
S.  Cyrillo  attribuit,  laudans  Lucam  Holstenium, 
in  Annotatis  marginalibus  ad  laudatum  Marty- 
rologium  Eminentissimi  Baronii}  quantum  ap- 
parett  ubitamen  hic  eam  Cirino  diserte  adscri- 

psi/. 

3  In  alium  errorem  inciderat  Cointius  mox 
otteftw,  eatistimanst  Cirinum  S.  Emmerammi  bio- 
graphum  ab  Aribone  distinguendum  esse;  cum- 
que  Lirtnusscse  Josephoin  episcopatum  succes- 


sisse  affirmet,  corrigendum  propterea  esse  Fri- 
singensium  episcoporum  Catalogum,  Cirino  Jo- 
sephum  inter  atque  Aribonem  inserto,  hac  sciti- 
cet  serie  :  S.  Corbianus,  Erimbertus,  Josephus, 
Cirinus,  Aribo.  Sed  hanc  opinionem  suam  postea 
tom.  5,  ad  annum  Chrzsti  770,  num.  24  retractavit, 
agnovitque  episcopum  illum  Frisingensem  trino- 
minem  fuisse,  et  Aribonem,  Cirinum  vel  Cyrinum 
atque  Heredem,  unum  eumdemque  esse  SS.  Em- 
merammi  et  Corbiniani  biographum.  Confirmari 
haecpossunt  ex  anonymo  Mellicensi,  quem  Histo- 
riae  litteraricV  Francise  scriptores  tom .  4,  pag,  166, 
secuto  xn  scripsisse  asseverant,  et  ex  cujus  Opere, 
in  Bibliotheca  ecclesiastica  Joannis  Alberti  Fa- 
bricii  relato,  ibidem  taudant  sequentia  :  Arbo,  qui 
est  Cyrias  Friginsensis  episcopus,  duo  non  parva  de 
grestis  SS.  Emmerammi  et  Corbiniani  scribit  Opus- 
cula.  Sed  necesse  non  est  hsec  pluribus  probare, 
cum  res  certa  sit  et  indubitata. 

4  Porro  non  eadem  Aribonis  in  utraque  Vitat 
sancti  sacilicet  Emmerammi,  snctique  Corbiniani, 
est  auctoritas.  Corbiniano  enim  ipsum  tempore 
proximum ,  ac  forte  etiam  puerum  convixisse, 
eidemque  circa  annum  730  defuncto  post  Erim- 
bertum  atque  Josephum  anno  761  in  episcopatu 
suffectum  esse,  ostendimus  in  supra  citato  Com- 
mentario  ad  ejusdem  S.  Corbiniani  Vitam.  Ab 
Emmerammi  vero  zetate  longius  abfuit,  nec  nisi 
post  elapsum  ab  iltius  martyrio  integrum  cum 
aliquot  annis  seculum  ejusdem  vitam  scribere 
ccepit,  cum  eamjam  episcopus,  adeoque  non  ante 
annum  764  exaraverit ;  sanctus  autem  Emmeram- 
mus  anno  652  occisus  sit.  Credidit  quidem  Baro- 
nius  in  Annalibus  ad  annum  Christi  702,  num.  3, 
Aribonem  eodem,  quo  S.  Emmeramraus  floruit, 
tempore  vixisse ;  verum  id  ex  dictis  admitti  non 
potest.  Hincmirum  non  est,  si  in  hujus  Vita^ati- 
quid  improbandum  occurrat,  quod  ex  popidari 
traditione  per  unius  secidi  lapsnm  invaluerit,  et 
ab  ipso  fuerit  adoptatum.  Nec  tanta  tamen  est 
utriusque  xtatis  distantia,  quin  Aribo  de  rebus  a 
Sancto  gestis  passim  satis  feliciter  instrui  po- 
tucrit. 

5  Ad  hoc  favebat  ipsi  etiam  tocorum  vicinia ; 
nam  et  Ratisbonensis  Frisingensisque  dioecesis 
sibi  adjacent,  et  vicus  Helffendorf,  in  quo  S.  Em- 
merammus  martyrio  affectus  est,  et  locus  inter 
Isaram  Oenumque  ubi  obiit,  et  vicus  Afchain, 
in  quoprimum  sepultusfuit,  in  dioecesi Frisingen- 
St  sitisunt,  sitique  erant,  quando  Aribo  isti  eccle- 

sicV 


ittanque  cum 
Aribone,  S. 
Corbiani  bw~ 
giuplto : 


scripsit   o«- 
tem  integru 
seculopost  S. 
Emmerammt 
martyrium , 


fide  tamen 
dignus.  Vita 
/tn  c  o  Sario 
edita  est;  nos 
eumdem  ex 
Mss. 


DIE  VIGESIMA  SECXXDA  SEPTEMBBIS. 


155 


cdemus,  U- 

ce.t  soleecismi 

inspersam, 


qtribue  eam 
Arnotfus 

Vocltburgen- 

sispurgare 

volitil, 

c 


siceprsesidebai.Ceterumdubitandumnon  est,quin 
ea,  qu<e  didicerat,  sincere  fideliterque  posteritati 
tradiderit.  Hoc  Aribonis  Opusculum  Laurentius 
Surius,  Cyri  Ratisbonensis,  posteriores  rcro  ejus- 
demOperiseditore$meliits*Fris\T\gens\$e\)\SQO]}ii-io- 
minetypisvidgarunt,miUata  tamen  pro  more  suo 
primigenia  phrasi,  et  omissistqu<e  vitiose  scripta 
intelligere  non  potuit.Ejusdem  VitSB  apographum 
habemus  ex  codice  collegii  nostri  Futdensis,  col- 
latum  cum  Mss.  S.  Maximini  Trevirensis  et  Au~ 
domaropolitanOy  quorum  variantes  lectiones  in 
eodem  exemplaris  margine  calamo  adnotatx  sunt. 
Hic  codex  insignis  membranaceus  in  folio ,  ut 
aiunt,  qui  prius  fuerat  Georgii  Wicelii,  qui  eo  in 
Histo?na  sua  de  Sanctis  scribenda  usus  est,  dein- 
de  vero  collegio  nostro  Fuldensidonatusjibrorum 
permutatione  nostri  juris  factus  est,  notaturque 
in  Museo  nostro  Q.  Ms.  6.  ln  calce  Vitse  auctor  se 
ipsum  cum  humili  animi  sensu  sic  indicat  :  Ea, 
quae  deprompsimus  pro  reverentia  Viri  Dei  et  vene- 
ramur,  ipsumque  Deura  denuo  supplicamus,  ut 
misero  subveniat  Cyrino  peccatori  :  Frisingensem 
vero  episcopum  se  fuisse,  alibi  manifestat. 

6  Laudati  codicis  characteres  asecido  nonovel 
decimo  non  abhorrent;  sedphrases  in  eo  sicpe  tam 
barbarce,  totque  solcecismi  occurrunt,  ut  lectori 
frequenter  nauseam  pariant;  quod  quidem  ego 
partim  auctori  partim  amanuensibus  attribueu- 
dum  puto.  Prseter  dicta  exemplaria  habemus  et 
alterum,  ex  quodam  codice  S '.  Germani  Pratcnsis 
Parisiis  descriptum,sed  magna  suiparte  ex  vitio 
codicis  mutilum;  et similibus sotcecisn.  isinfectum . 
Neque  his  omnino  caruit  aliud,  quod  Cointius  ex 
codice  Chesneano  transcriptum  a  Luca  Acherio 
accepit,  et  ex  quo  multa  suis  Annaiibus  inseruit. 
Verumtamen  cum  h<sc  Vita  unica  sit,  quse  Me- 
ginfredo  atque  Arnolfo,  mox  laudandis,  prmluxit 
nec  eam  adhuc  a  quoquam  servata  primigenia 
phrasi,  editam  viderim,  statui  ex  memorato  co- 
dicenostro  sicedere,  utvitiatosmanifestaamanu- 
ensium  incuria  locos  ex  ceteris  resiituam,monito 
tamen  lectore,  ubi id  operze  pretium  visum  fuerit. 
Porrojam  a  seculo  si  vitiatas  fuisse  ejusdem  Vitse 
phrases,  discimusex  ArnolfoVochburgensi,cujus 
verbanum.  1  recitavimus. 

7  Simili  de  causa  eamdem  displicuisse  S.  Ana- 
statio  episcopo  Colocensi  in  Hungaria,  idem  Ar- 
nolfus  in  eadem  epistola  ad  Burcharduma  ffirmat, 
dum  de  suo  inPannoniam  itinere  scribens,sic  ait : 
Tum  cursu  prosperato,  tertia  die  advehebar  Pan- 
noniffi  solo.  Qua  me  Anastasius  archiepiscopus 
cseteris  suscepit  humanius,  et  atfatur  familiarius. 
Is  cum  B.  Emmerammi  veterem  illum  et  viciatum 
legeret  librum,  raateriara  probavit  cum  senten- 
tiis;  sed  harum  seriem  cum  veste  rcprehendit  pon- 
dere  rationis.  Anastasius  ille,  alio  nomine  Astri- 
cus  clictus,  fuit  abbas  monasterii  S.  Martini  in 
Hungaria,  et  episcopus  Colocensis ;  vocatur  au- 
tem  hic  archiepiscojjus,  quia  archicpiscopatum 
Strigoniensem  ob  cnccitatem  Sebastiani,  ejusdem 
sedis  archiprcvsulis ,  triennio  administravit ,  ac 
deinde  ad  suam  Colocensem  cathedram  reversus, 
pallium,  quod  ea  occasione  a  Romano  Pontifice 
acceperat,  retinuit.  Consule  Commentariumprse- 
vium  ad  Vitam  S.  Stephani]  Hungarise  regis  ad 
diem  2  Septembris  §  24  et  alibi.  Ut  huicmalo  me- 
dereturArnolfus  eamdem  politiori  stilo  exornan- 
dam,  ac  forte  etiam  aliqua  in  eadem  mutanda, 
ipso  abbate  suo  annuente  ac petente,  suscepit.  Ve- 
rum  cum  id  nonnullis  ejusdem  monasteriimona- 
chis,  antiquitatis  amantibus,vehementer  displice- 
ret,  propositum  opus  declinandie  invidue  gratia 

Septembris  Tomus  VI. 


*ICTOtK 

c  s. 


exornavtt 
Meginfre- 
tlu* 


gnisis,  qut 
haic  operi 
frimtmim 

impendit, 


distulit,  donec,  nescio  qua  de  causa,  in  Inferiorem 
Saxoniam  Magdeburgum  ablegatus,id  ipsumper 
alium  fieri  curavit. 

8  Invenit  enim  ibidem  Meginfredum  Magde-  codj-m(fw. 
burgensis  monasterii  scholarum  pnepositum  seu  i>°"ulan(e> 
magistrum,cujuscumsapientiameruditionemque  ZJa^iUam 
probaret,  multis  apud  i/lum  institit,  cvicitque,  ut 
id  iaboris  ipse  susciperet.  Triennio  tamen  expe- 
Ctandum  ipsi  fuit,  antequnnt  Meginfrcdti.s  istud 
OpuscutumperfecissetfUt  habetArnolfus  in  eadem 
epistola,  cx  qua  sequentia  delibo.  Ut  autem,  in- 
quit,  acceleraret,  me  rogante  respondit,  Summa 
diligentia  in  laribus  probamlum,  quod  extra  pa- 
rietcs  raultorum  oculis  foret  prresentandum.  Ilac, 
ut  opinor,  occasione  tribus  annis  opus  mihi  cha- 
rissimum  rcmansit  imperfectum,  dum  teraporibus 
ilenrici  augustissimi  essct  eoeptum.  Regressua  er- 
go  ad  monasteriura  c  Saxouia,  ferebam  meoum 
beatissimi  Martyris  liyranum ,  quem  inihi  pro 
arrabone  libri  saltim  vcl  vcrsiculum  poncenti,  pra- 
fatus  nuig-istor  ractro  coraposuit  Saphico.  Denium 
Chuonrado  imperante ,  et  nihilominus  Ilciurico 
filio  ejus  reg'nante,  Gebehardo  autcm  eecundo  Ua- 
tisbonensera  ecclcsiam  regeute ,  in  adventu  tuo  K 
(Burchardum  abbatem  suum  alloquitur)  srepissi- 
me  optatus  atque  diu  exspectatus  venit  libellus  ; 
cujus  universitaa  beato  deputetur  Emmerammo , 
materia  Cirino,  renovatio  Meginfredo ,  cxactio 
peccatori  Aruoldo. 

9  Ex  hisce  notis  chronologicis  Cointius  tom.  .1  prmpnitw 
Annalium  ad  annum  Christi  049,  num.  22  sta-  ^o^r- 
tuit,  Vitam  iilam  anno  1027  perfectam,  et  ad  lau- 
datum  Arnolfum  transmissam  fuisse.   Sanctus 
enim  Henricus  imperator,  quo  vivente,  inchoa- 
ia  fuerat,  die  xni  Julii  anni   1021  diem  suum 
obiit,  eidemque  eodem  anno  in  Germanite  regnum 
sufjectus  Conradus  II,  cognomento  vSalieus,  anno 
demum  1027  Romie  a  Joanne  XIX  Papa  corona- 
tus  imperator  est ;   atque  ita  recte  inteliigitur 
OpuscuhimiltudsubS.HenricoinceptumJricnnio 
post,  imperante  Conrado  Saiico perfcctuni  fuisse, 
ut  Arnolfus  testatur.  Quia  tamcu  itlcm  Arnolfus 
imperanti  Conrado  regnantem  (Uiiun  llenricum 
adjunxit  :  quem  Wippo  in  Vita  ejusdem  Conradi 
annoprimum  1028  in  Paschate  regem  Qermanim 
coronaium  scribit,  non  dubitaoit  laudatus  Coin- 
tius,iilum  Wipponis  tocum  corruptum  pronunti- 
are,crediditque,  Ilenricum  eodem  anno,quo  pater 
ejus  Conradus  imperialem  coronam  Ronuc  acce- 
perat,  corona  regia  potitum  esse.    Verumtamen 
necessenon  est,  hunc  Wipponis  iocum  propterea 
corruptum  dicere;    cum  Arnolfus  de   Henrico 
jamtum  ab  anno  1026  apatre  suo,  antequam  hic 
Romam  peteret,  designuto  rege ,  minus  propria 
phrasi  ita  toqui  potuerii. 

10  Nam,  ut  habet  taudatus  Wippo,  anno  In- 
carnationis  Cbristi  mxxvi  Chunradus  rex  consilio 
et  petitione  principum  rcgni  filium  suum  Hein- 
ricum  puerum  rcgem  post  se  desitfimvit,  illum- 
quc  Brunoni,  Augustensia  ccclesia'  episcopo,  in 
tutelam  commendavit,  ct  supra  dictis  hostibus  suis 
insidias  per  filium  et  ceteros  fideles  puos  diligcn- 
ter  opponeus,  ipse  cum  exercitu  copioso  Italiam 
petere  coepit.  Utut  sit,  nostra  hic  parum  inter- 
est,  idque  unum  sufficit,  Vitam  illam  prsedicto  an- 
no  1027,  vel  certe  circa  illum,  perfectam  fuisse. 
Burchardus,  in  cujus  adventu  Arnolfus  num.  8 
reiatus,  ait  sese  eam  accepisse,  non  nisi  circa  fi- 
nemJuliianni  1028  monasterio  S.  Emmerammi 
prwfectus  est  secundum  calculos  Christophori 
Hoffmanni,  ejus  coenobii  monachi,  in  Catatogo 
abbatum  ejusdem  ioci,  anno  1531  conscripto  et 

62       ab 


I 


aiuwqite  ctr- 
eitor  Krj" 
perfecit ; 


45C 


DE  S.  EMMERAMMO  EPISCOPO  MART. 


AUrrnftt 
C.  S. 


Mtginfrcdu* 
ftic  diilin- 
guendm  ctt 

a  "ninomine 


Faldcntibui 

lCjiOlU    ppn 

potUo, 


c 


Hanc  Viiam 
t  i-  i  ./.,  lona 
CbniriJcoUa 
fam 


ab  hodiemo  celsissimo  principe  abbate  prxdicti 

monasterii,  Joanne  BaptistaKraus,in  Bibliotheca 

suse  abbatiee  parte  2  in  fine,  anno  1748  vulgato. 

Quapropter  si  Arnotfusper  Burchardi  adventum, 

ut  verisimite  est,  obtentam  ab  ipso  abbatiam  de- 

signaverit,  (hic  enim  ex  alio  monasterio  ad  Em- 

merammi  prxlaturam  vocatus  fuit)  Vitaper  Me- 

ginfredum  scripta  non  nisi  eo  anno  ad  Amolfum 

'pnrrciml;    rn ■>',,,  /,,,,,■  Meginfredus  nOfi    ■nen- 

nium  dumtaxat,  sed  quadriennium  impendisse 

dicendus  esset,  contra  ac  Amolfus  asserit,  cujus 

auctoritas  Hoffmanno  longc  przeferenda  est. 

1 1  De  Meginfredo  prmterea  quseri  potest,  an  is 
idem  sit  cum  cognomine  monacho  et  scholarum 
magistro  Fuldensi ,  quem  Joannes  Trithemius 
multum  laudat  in  Chronico  Hirsaugiensi,ubi  post 
recensita  varia  ejusdem  Opuscuia,  inter  quae  S. 
Emmerammi  Vita  non  occurrit,subdit :  Alia  insu- 
per  multa  composuit,  quae  ad  manus  meas  non 
venerunt./fwnc  eumdem  cumMagdeburgensi  esse, 
suspicatus  est  Henricas  Canisius  tom.  2  Antiqua- 
rum  lectionum  in  annotationibus  pjrseviis,  obser- 
vans  fieri  potuisse,  ut  Meginfredus  Fulda,  ubi 
B  schotis  prseerat,  Magdeburgum  ad  similem  prse- 
posituram  seu  magisterium  adscitus  fuerit.Eam- 
dem  opinionem  tenent  Gerardus  Joannes  Vossius 
lib.  2  de  Historicis  Latinis,  Antonius  Possevinus 
in  Apparatu  sacro  tom.  2,  Casimirus  Oudinus 
aliique,  qui  omnes  VitainS.  Emmerammi  Megin- 
frido  Futdensi  adscribunt.  Verum  hsec  sententia 
cum  Amotfi  et  Trithemii  dictis  concitiari  non 
potest.  Laudatus  Trithemius  ad  annum  Christi 
986,  Lupoldivero  abbatis  Hirsaugiensis  quartum 
hwc  ait :  Anno  pramotato  mortuus  est  Poppo,  mo- 
nachus  ct  scholasticus  memorati  coenobii  S.  Bonifa- 
cii  Fuldensis....  Post  qnem  Meg-infridus  monachus 
ejusdem  ccBnobii  scholarumreg-imen  suscepit,  cum 
ingenti  studio  per  annos  xxiv  monachos  docens 
juniores  etc. 

12  Deinde  acl  annum  Christi  1010  de  eodem 

Meginfrido  denuo  scribit :  Anno  pramotato,  xvi 

die  mensis  Julii  obiit   Meginfridus,  monachus  et 

BOholastious  ccenobii  S.  Bonifacii  Fuldcnsis,  vir  in 

omni  ffenere  soripturarum  doctissimus,  de  cujus 

Ingenio,  eruditione  e1  Lucubrationibus  dictum  est 

annoLupoldi  ahbatis  quarto.  Meginfridus  itaque 

a  Trithemio  laudatus  Fuldensibus  scholis  prse- 

fmi  <th  tnmo  nsii  HSijnr  ad  diem  xvi  Julii  anni 

i11!!),  quo  obiiti  atque  adeo  non  potuit  hic  idem 

illefuisse,  quem  em  Arnolfo  constat,  imperante 

primo  S.  Eenrioo,  acdeinde  Conrado,Magdebur- 

genses  scholas  rexisse,Vitamque  S.  Emmerammi 

anno  LO&l  inckoatam  tandem  circa  annum  1U27 

perfecisse.Admittendiigitur  sunt  duoMeginfredi 

seculo  w,  quorum  unus  Futdenses,  alter  Magde- 

burgenses  schotas  moderatus  est,  aut  error  in 

Trithemii  cdlculis  hic  ostendendus.  Porroutad 

S.   Eramerammi  Vitam  redeamus,  Meginfredus 

Magdeburgensis  in  ea  eniemhnuia  Cirinum  sive 

Aribonem  sicsecutus  est,ut  post  miracula,quibus 

loca  martyrii  ei  obitus  sanCti  Martyris  illustrata 

fuisse  dicuntur,  prsetermiserit  cetera,  quse  in  no- 

stra  l  itse  partitione  de  secunda  corporis  transla- 

tione,  aliisquemirabilibusa  num.  34  usquead  fi- 

nem  totius  Viteeleguntur* 

13  Hoc  Miginfredi  Opusculum  e  Mss  primus 
edidii  ffenricus  Canisiustom.  2  antiquarum le- 

■■'■'  sed  co  Uce  usus  vitioso,  primo  loco  re- 
censuit  Prooemium  libri  de  memoria  B.  E.  et  ejus 
wmatorum,  iUudque  Meginfredo  atfribuit,  cum 
Arnolfi  \  bchburgensis  sit,  et  ad  librum  2  de  Mi- 
racuits  pertinett.Nec  ad  alienum  modo  locum 


c»'"  Arnol. 
fi  "uttigrapho 
ioircctiu$  e- 
demus. 


E 


atque  auctorem  istud  retulit,  sed  etiam  fcede  lu-  J) 
xato  atienam  laciniam  assuit.Nam  post  illa  verba 
pag.  3  editionis  Canisiamv,  Sed  fortasse  dicit  ali- 
qnis  ;  Quid  ad  te?  subjungenda  sunt,  quse  ibidem 
lib.  1  de  Miraculis  cap.  17,  pag.  66  tegere  est : 
Non  est  euim  speciosa  laus  in  ore  peccatoris,  et 
cetera  usque  ad  finem  ejusdem  lib.  1.  Contrave- 
ro  eadem  pagina  66,  ubi  post  illa  verba,  Nec  ul- 
lius  artiflcio  aptari  lacuna  apparet ,  reponenda 
sunt,  qu3e  in  eodem  Prootmio  pag.  3  et  4  ad  finem 
usque  sequuntur ,ducto  initio  ab  ittis  vocibus  :  Po- 
tuit  euphonia?  officio  usque  in  diera  et  horam  etc. 
Aberrantem  Canisium  secutus  est  Basnagius,qui 
ejusdem  Lectiones  antiquas  recudit. 

14  Sed  errorem  huno  edocuit  me  admodum  re- 
verendus  pater  Frobenius  Forste,  abbatise  S.  Em- 
merammi  Ratisbonensis  Prior,  qui  inter  alia  ad 
sanctum  ittum  Martyrem  spectantia  emendatio- 
nem  hanc  ex  ipso,  ut  asserit,  autographo  Arnotfi 
Vochburgensis  codice  curavit,  etper  patrem  An- 
tonium  Luidt,  Societatis  nostrse presbyterum,  ad 
nos  transmisit,  adjectis  etiam  aliquot  atiis  locis,a 
quibus  Canisiana  editio  discrepat.  Haud  dubie  is 
idem  codex  est,quemveluti  propria  Arnolfi  manu 
scriptum  pariter  memorat  cetsissimus  Joannes 
Baptista  Kraus,  ejusdem  monasterii  abbas,  pag. 
lvi  et  seqq.  in  Pnefatione  ad  Dissertationem.  de 
Translatione  corporis  S.  Dionysii  Areopagitte, 
anno  1750  typis  vulgatam.  Ibidem  addit  epistolcB 
nuncupatorise  ab  eodem  Arnolfo  piwfixos  esse 
versus  et  monogrammata  qusedam,quce  omnia  cvri 
incisa  in  eodemOpuscido  exhibet  in  specimine  xin. 
Mihioperse pretium  non  est  pro  iisdem  eeripariter 
incidendis  expensas  facere ;  versus  tamen,  quam- 
quam  nec  himagnimomentisint,  VitmperMegin- 
fredum  scriptse  prsefigam,  prsetermissis  nonnul- 
lis  signis  etmonogrammatis,seri,  utdixi,  incisis. 

15  Diximus  supra  Meginfredum  non  omnia , 
quas  in  Aribone    legerat,  recensuisse.  Defectum  s<r<>si/Mm 
hunc  supptevit  ipse  Arnolfus,  qui  omissa  ab  illo  daos 
miracuta  suo  quoque  stito  expolivit,multaque  atia 
recentwa  addidit;  quce  duobus  libris  complexus 

est.  De  horum  primo  in  Epistola  ad  Burchardum 
abbatem  sic  meminit  :  De  cetero ,  quod  instat, 
epistola  conclusionem  postulat,  in  qua  vos  ignora- 
re  nolo,  quod  antiquus  Operis  hujus  scriptor  [Ari- 
bo)  librum  suum  finit  in  eo,  quod  volumini  de 
Miraculis  beatissimi  Martyris  hoc  et  anterioribus 
tribus,  diligentia  mea  enucleatius  positis,  pro  ca-  E 
pitulo  datura  est  quarto.  Quae  vero  sequuntur, 
auctoritate  vestra  contra  semulos  defendenda 
humili  adscripsi  studio,  ufc  uno  tantum  ordine  pra- 
postero  ob  similitudinem  rei  interposito,  pro  me- 
moria  mei  et  eorum ,  qui  mecum  in  monasterio 
memores  esse  potuerunt  factorum  ob  Christi  Mar- 
tyrem  sig-rjorum.  Uno  anno  post,  cum  Burchardo 
abbati  mortuo  Udalricusjamsuccesserat,  librum 
2  perfecit,  quem  in  Prooemio  his  verbis  indicavit : 
Post  illum,  quem  prseterito  anno  de  Miraculis 
conscripseram  Hbellum  ,  diversis  occupationibus 
vix  hoc  fieri  sinentibus,pro  pilis  caprarum  hunc  sub 
dialogo  nunc  offero  librum. 

16  Sub  Udalrico  abbate  Burchardi  successore  demiracuiu 
eumdem  editum  esse,  in  eodem  libro  2  declarat,  S.  Emme- 
dum  monasterii sui abbates  enumerans,  h&cscri~  rammi' 
bit  -.   Qui  (Hartwicus)  sponte  deserens  pra?sula- 

tum  coenobii,  reliquit  abbatiam  domino  Burchar- 
doreg-endam.Quodefuncto,  divina,  uti  speramus, 
providentia  necessitatibus  nostris  destinavit  virum 
venerabilem  pariter  et  amabilem,  dominum  videli- 
cet  Udalricum,  prius  in  canonica  vita  pluri^ena 
probitate  decoratum  ,  nunc  autem  regrulariter  et 

monasticae 


Anwlfu 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMI5IUS. 


457 


et  amatori- 
busejnsquo- 
rnm  pri- 
mum  inte- 
grum, 

B 


ex  ttUero 
pauca  recen 

aplmniis. 
Alia  ab  Ar- 
nolfo 


monasticjE  huic  congregationi  prselatum.  Exhisce 
tempus,  quo  uterque  liber  scriptus  sit,  utcumquc 
inteltigimus.  Burchardus  enim  secundum  calcu- 
lossupra  laudati  catalogi  abbatum  S.  Emmerammi 
Ratisbonensis  obiisse  vidctur  virca  Pascha  anni 
1035,  ac  propterea,  si  catalogus  illc  acvuratus  sit, 
liber  primus  de  Miraculis  anno  lOMvet  1035,  se- 
cundus  anno  alterutrum  subsecuto  in  lucem  editus 
fuisse  dicendus  est.  Primum  librum,  prout  is 
exstatapud  Canisium,  Arnolfus  post  Proosmium 
in  septcmdecim  capita  divisit,  quem  ex  eadem 
editione  recudam,  mutata  tamen  pro  more  nostro 
capitum  partitione,  correctisque  paitcis,  qua?  in 
vetusto  ac  forte  autographo  Arnolfi  codice  Ratis- 
bonensi  aliter  legi  supra  monui.  Secundum  li- 
brum  in  modum  dialogi  conscripsit,  in  quo  ipse 
assumpto  Collectitii  nomine  cum  amico  socio, 
quem  Ammonitium  appellat,  sermociriatur.  Quid 
autem  in  hoc  Opusculo  sibi  proposuerit,  inProce- 
mioverbiSy  qu<vsubjicio,  exposuit. 

17  Hunc,  inquit,  sub  dialogo  nunc  offero  librum, 
in  quo  mihi  visum  est  operse  precium  memoriam 
facere  virorum  illustriura,  Wolfgaugi  scilicet  Ra- 
tisbonensis  episcopi  atque  Itamualdi  abbatis  e\i- 
mii,  qui  multig-ena  probitate  sedis  hujus  ecclesiam 
ornaveruut.  Ejitsdem  libri  argumentum  initio 
Dialogi  per  Ammonitium  secum  cotloquentoti 
denuo  proponit  his  verbis  :  Ubi  est  Dialogus,  quem 
devovisti  te  scripturuin  in  nomine  Domini  de  rai- 
raculis  B.  Emmerammi,  et  de  regimine  illius  mo- 

nasterii? Proinde    absque   eompH,endinatione 

assume  Dialogum,  et  sicut  proposuisti,  laudibus 
Martyris  intexe  memoriam  coufessorum  Christi, 
nec  non  huic  admisce,  quicquid  animus  recte  seu 
opportune  tibi  dictaverit,  aut  ratio  ad  scribendum 
persuaserit.  Non  sola  itaque  miracula  S.  Emme- 
rammi  in  hoc  libro  2  scribenda  sibi  proposuit, 
sed  et  alia  longe  diversa;  idque  etiam  reipsa 
ita  prwstitit,  ut  ejusden  libri  longe  minor  pars 
ad  Sanctum  Martyrem  spectet,  maxima  vero  ad 
S.  Wolfgangum  et  Romualdum,  ceterosque  Ra- 
tisbonenses  cpiscopos ,  sanctique  Emmerannui 
monasterii  abbates,  et  ad  alia  mirabilia,  huc  mi- 
nime  spectantia,  quse  prseterea  variis  qiuvstioni- 
bus,  nihilo  magis  ad  propositum  nostrum  facien- 
tibus,  interpolavil. 

18  Ne  itaque  extra  oteas  vager,  ea  iantum  ex 
ipso  recudam,  quse  ad S.  Emmerammum  pertinent. 
Alia  partim  data  jam  sunt  in  Opere  nostro  ad 
diem  xvii  Junii,  quo  S.  Ramualdus  seu  Ramuol- 
dus,  Ratisbonensis  monasterii  ad  S.  llmmeram- 
mum  abbas,  in  aliquot  Martyrologiis  annuntia- 
tur;  partim  usui  esse  poterunt  ad  diem  \\\i 
Octobris,  quo  S.  Wolfgangus  Romano  Martyrolo- 
gio  inscriptus  est.  Ceterum  Arnolfus  Vociibur- 
gensis  ubique  se  pium,  sincerum,  doctumque,  sed 
nonnumquam  tamen  plus  sequo  credutum  mani- 
festat;  quodque  etiam  in  aliis  hujusmodi  scripto- 
ribus  ssepe  accidit,  ea  miracutaprse  cetcris recen- 
suit,  quibus  monasterii  sui  vexatores  puniti  vel 
coerciti  fuisse  dicuntur.  Singutari  autcm  pivtate 
in  S.  Emmerammum  affciebatur ,  ex  qua  etiam 
Offtcium  aliquod  de  eodem  Sancto  composuit, 
quod  Anastasius  Colocensis  in  Ilungaria,  ut  su- 
pra  num.  7  diximus,  episcopus,  monachis  suis 
cantandum  dedit.  Ita  enim  Arnotfus  in  Epistola 
ad  Burchardum  post  verba  eodem  num  7  data 
prosequitur :  Apud  quem  (Anastasium)  sex  hebdo- 
madas  raanens,  memorite  sanctissimi  Patroni  anti- 
phonas  aliquantas  cum  responsoriis  coraposui,  non 
tam  fretus  ingenio,  quam  dedito  laudibus  Martyris 
animo. 


AlICTOM 

C.  S. 

altivptt  de 


19  Has  prssfatus  episcopus  monachos  et  clericos 
suos  fecit  discere,  et  in  ecclesia  die  ipsius  natali 
publice  celebrare  :  secundum  quod  scriptum  est,  eodemSan- 
Recedant  vetera  de  ore  vestro;  deponens  veterem  ctoKrrpta 
illius  cantum,  queni  nostri  potius  cantant  ex  anti- 
quitatis  usu,  quam  ullo  auctoritatis  ausu.  Verisi- 
mile  est,  hocipsum  esse  Qfficium9quodhumani$su 
mus  vir  ac  adtnodum  revercndus pater  Frobenius 
Forste,  Ratisbonensis  monasteru  ad  S.  l.mmerara- 
inum  Prior,ad  nos  transmisit  transcriptum  cxco- 
dice,  quem  ipse  Arnolfi  autographum  existimat, 
quodque  celsissimus  ejusdem  monasterii  abbas 
parte  2  Bibliothecss,  pag.  85  seculo  xi  subabbate 
Burchardo  scriptum  fuisse  pariter  affxrmat.  De 
Of/lcio  hoc  postca  pturibus,  ubi  de  Sancti  gloria 
posthunta  agemus.  HomUiam  tjuoqiteDc octobea- 
titudinibus  et  S.  Emmernmmo  cpiscopo  et  martyre 
ex  laudati  monasterii  vetusto  co<iu-e  Ms.  sub  ejus- 
tlcm    Antol/i    uomine  edidit   Bernardus   Pezius 
tom  t  Thesauri  anecdotorum,  parte  :!,  col  ^»  et 
seqq.  Non  ausim  tamen  Sermonem  hunc  Arnolfo 
certo  adscribere,  vum  hic  ahbas  non  fuvrit,  et  in 
calce  Scmnonis  hi  versicuti  legantur  : 
Aruolt  abba  log"on  tractat,  quem  dixeratoon, 
iUcrcrdem  <rr;itis  momulcm  dans  octo  beatis. 
Ilinc  ssepe  laudatus  celsissimus  abbas  Joanncs  E 
Baptista  in  Bibliotheca  pag.  8S  sermonem  illum 
Arnoldi  abbatis  nominc  rccenset;  sedquis  ille  fue- 
ritt  incompertttu/  mihiest. 

20  Extat  etiam  apuil  laudatum  Pezium  col.  -Z'\  parttmidlta, 
et  sequentibus  Tractatus  g-ente  Constantis,  vene-  i^'""iedeu 
randi  sacerdotis,  de  passione  et  gioria  B.  Emme- 
rammi  martyris,  exejusdem  abba/t.t  codice,  quem 
PeziusseciUocircitcr\\\,cl.s;vpvlttudaluscetsissi- 
nius  abbas  in  Bibtiothecapag.  SS scculo  ix  in  mem- 
branis  scriptum  <tit.  lgnotum  hujus  Traclatus 
auctorem  idem  Pezius  iu  Dissertatione  pra-nu 

SUSpicatur  fuisse  eumtlem  vunt  CoustantinOj  qui 
apud  Wigutcum  Iluntiium  font  i.  Mctropolis  Sa- 
tisburgensis  pag .  188  Simpertum  itdcrct  Adatioi- 
numsecuto  vm  jam  decrepito  Ratisbonensem  epi- 
scopatumrexissediciturtseddbAmolfointerejuS' 
dem  sedis  antistites  non  numeratur .  Suspicatur, 
inquam,  Constantinum  illum  ejus  Tractalus  au- 
ctorem  esse,  sive  is  re  vera  fuerit  Ratisbonensis 
episcopus,  sive  ejusdem  episcopatus  pro  tempore 
curator ,  aut  forte  tantummodo  chorepiscopus. 
Rationes,  cur  ita  sentiat,  apud  ipsum  lcgi  pos- 
sunt;  sed  quiscumque  is  scriptor  /ueril,  hic  in  p 
Tractatu  illo,  qui  sermo  non  inelegans  est,  in 
s  Emmerammi  festiva  luce  dictus  aui  dicendus,  in 
enarr^andis  sancti  Martyris  gestis,  quss  oratorie 
perstringit,  a  Cirino  seu  Aribonv  non  dissidet,  uti 
in  hujus  Commentarii  decursu  apparebit.  Prseter 
jam  dictos  scriptores  Matthscus  Raderus  plures 
alios  recentiores  enumerat,  additque  \  Vix  cst  in- 
tcr  singulares  Boiorum  Cadites,  qui  plures  habeat 
virtutura  pnc-niirs  ;il.que  liic  fortissimus  cl  oiunium 

litteris  meritissimo  celebrandus  Bmmerammus.  Ex 

his  scriptoribus   aliquot  per   decursum  lauda- 
bimus. 


az) 


§ii 


458 


m  S.  EMMERAMMO 


C.S. 


Sanctv*  na- 
tutaiPiofa- 
wii  in  Aqul- 
tania, 


H 


noii  Pelovfo- 

Fifl  >»  Voii- 
oif, 


ii/  aomntatfil 

ir.  ntfnui : 


$  II.  Sancti  patria  Pictavium  Aqui- 
taniae  civitas;  episcopatusejusdem 
sedes  non  Pictavii,  sed  alibi  in  in- 
certa  Gallise  civitate. 


Sancti  Emmerammi  patriam  Cirinus  sive  Aribo 
in  Vita  edenda  num.  i  sic prodidit  :  In  cujus 
Aquitaniaa  pnedictae  partibus  Pictavis  vocabulo 
urbs  antiqua  sita  esse  dinoscitur,  cx  qua  ortus  est 
pucr,  vocabulo  Hemmerammus.  Ariboni  conso- 
nans  Meginfredus  in  Vita  num  i;  Est  in  Aqui- 
tania:  partibus,  inquit,  urbs  virorum  illustrium 
titulis  celeberrima,  nomine  Pictavis,  in  qua  B.  Em- 
merammus  sinu  Christianorumparentum  est  nutri- 
tus.  Est  autem  Pictavium,  indigenis  hodiedum 
Poitiers,  antiqua  GallicC  in  Aquitania  secunda 
urbs,  ad  fluvium  Clanim  sita,  Pictaviensis  pro- 
vincise  caput ,  et  episcopalis  sub  archiepiscopo 
fjnrdigtrfritsi  Hanr porro  urbem  S.  Emmerammo 
natalem  obtigisse,  post  utrumque  laudatum  bio- 
graphum  consentiunt  neoterici  scriptores  omnes, 
non  Galti  modo,  ut  Cohitius,  Pagius,  Baitletus, 
aliique ,  sed  et  Ger?na?xi,  ut  Marcus  Velserus , 
MatUucus  Raderus,Andreas  Brunnerus,  Joannes 
Adlzreiterus  et  alii,  quos  nominare  nil  opus  est. 
Unus  tamen,  quem  ego  quidem  viderim,  Joannes 
Arru/iuus  lih.  '■'>  Anuuliuin  Boiorum  Pictaviam 
xtrbem,  in  qua  sanctus  Martyr  ?ioster  natus  est, 
in  Norico  cottocavit. 

22  Divus  Haimcranus,  ait  loco  citato,  Pictavia, 
Noricorum  urbe,  cujus  llieronymus  meminit,  oriun- 
dus  fuit;  qiiae  colonia  quondam  Romanorum  insi- 
gnis,  tunc  municipium  Boiarise  erat;  nunc  in 
villas  abiit.  Per  Pictaviam  Noricorum  Aventinus 
kaud  dubie  designare  voluit  Petovionem  seu  Poe- 
tovionem,  quie  alio  nomine  ctiam  Petavio  et  Peto- 
bio  dicta  legitur,  et  ab  aliquibus  Norico,  ab 
aliis  Pannonniee  superiori  adscribitur,  teste 
Christophoro  Cellario  in  Notitia  orbis  antiqui 
lib.  2  cap  7  H  8;  ubi  etiam  invenies,  eam  credi 
hodiernam  Pettaw,  urbem  in  Stiria  ad  Dravum 
amnem  sitam,  Verum  ex  toto  Aribonis  contextu 
luce  clarius  est,  urbem  Pictavim,  S.  Emmerammi 
patriam,  non  alibi  quam  in  Gatlia  querendam 
esse.  Nam,  ut  alia  prmteream,  biographus  il- 
lam  verbis  supra  relatis  in  A.quitaniae  partibus 

disrrtr    rollorurit .    Driutfe   rcro   sancti   EplSCO- 

pi  r  sua  patria  ad  Avares  in  Pannoniam  iter 
describens,  num  3  sic  ait  :  Transmisso  amne 
Ligere,  per  partes  Qalliarum  scminando  fidei  se- 
mina  oarpebal  iter,  usquedum  caput  Germaniaepe- 
netrarel ;  id  est,  Etheni  fluenta.  Bisjamamissispar- 
tibus,  Qermaniam  ingressus  est;  qui  dum  ling-uam 
non  novisset,  per  Interpretem  qucmdam,  religio- 
sum  presbyterum,  Vitalcm  nomine,  in  aug-men- 
to  nudicnlium  i-ximin  divinitus  plnutando  per- 
rcxit. 

•::>  Rursum  num.  I  post  aliqua  reliquum  iti- 
neris  prosequitur  his  verbis  :  Coepit  Qermaniam 
Austri  ingredi,  et  ad  fluenta  Danubii  amnis  in  par- 
tibus  Bajuvariorum  advenit,  cujus  dum  sequere- 
tur  fluimtn,  nd  Undashunnm  urbem  pervenit.  De- 
enum,  6  Sanctum  a  Theodone  Boioruut  ditce 
rogatum,  ut  in  sua  ditione  perrnaneret,  respon- 
dentm  inducit,  se  in  hoc  rxisse...  a  Gallorum 
nmlms,  ut  gentes  Ilunorum,  qme  igmorant  Deum 


EPLSCOPO  MART. 

caeli..  convertere  debuisset.  Hxc  omnia  tam  clare 
demonstrant,  S.  EmmeTammi patriam  urbem  Pic- 
tavium  in  hodierna  Pictaviensi  GallicV  pi^ovincia, 
indigenis  le  Poitou  dicta,  sitam  fuisse,  sanctum- 
que  Episcopum  ex  eadem  provincia  Ratisbonam 
adventasse,  ut  in  meridiana  luce  cxcutiisse  di- 
cendus  sitAventinus,dum  ipsumi?iNorico  natum 
esse  asseruit.  Hinc  credo  equidem,  errorem  hunc 
ex  nimio  in  suam  Germaniam  affectu  ibi  obrepsis- 
se;  nam  et  S.Corbinianum,Frisingensium  aposto- 
lum  ac  primum  episcopum,  in  Tyroli  natum  vo- 
luit,  quem  tamen  ex  eodem  Aribone  constabat,  in 
Bria  Francuv provincia  ortum,  indeque  in  Bava- 
riam  advenisse,  uti  in  Commentario  prxvio  ad 
ejusdem  Sancti  Vitam  §  2  die  vin  Septembris plu- 
ribus  probatum  est.  Habebat  tamen  Aventinus  ibi 
alios  in  errore  duces;  hic  vero  neminem,  quem 
quidem  noverim. 

24  Non  magis  audiendus  est  scriptor  codicis 
Usuardini Hagenoyensis  apud  Sotleriumnostrum 
inter  Usuardi  Auctaria,  quiS.  Emmeramraum  in 
Aquitania  quidem,  non  tamen  Pictavii,  sed  To- 
loscvnatum  esse  affirmat;  Natus  erat,  inquiens,  ex 
Aquitania  de  civitate  Tholosa. Porro  licet  Tolosa  in 
finitimis  AquitanicV  sitafuerit,  erat  tamen  Galiige 
Nai*bonensis ,  estque  hodiernse  OccitanicV  caput, 
Aimoinus  tamen  et  Hugo  apud  Hadrianum  Vale- 
sium  in  NotitiaGatliarwnpag.620  eamdem  Aqui- 
tanicV  urbibus  annumerarunt.  Verum,ut  dixi,  au- 
diendus  non  estscriptor  iile  Hagenoyensis,  quinec 
xtate  necceteris  adjunctis  AriboniacMeginfredo, 
S.  Emmerammi^a^am  Pictavium  in  Aquitania 
diserte  asserentibus,  ullo  modopotest  comparari. 
De  Sancti  parentibus  nihit  pecutiare  tradidit 
Aribo,  nisi  quod  eos  et  conditione  nobiles  et  opibus 
abundantes  insinuaverit,  dum  ait,  ipsitm  immen- 
sas  substantias  et  parentum  nobilium  turbas  dese- 
7'uisse.  Eosdem  Cfiristianos  fuisse  totus  A?Hbonis 
textus  manifestat,  et  diserte  scribit  Meginfredus 
verbis  num.  21  recitatis. 

25  Judsei  tamen  cum  sancti  Martyris  corpus 
miraculis  elucere  conspicerent ,  eumdem  siuv per- 
ti?xacise  sectatorem  asserere,  et  comme?itum  hoc 
alia  fabula  or?xare  ?xon  erubueru?it.  Ita  discimus 
exA?\drca  Brui\?xe?^oparte\An?\atiu??iB6icoru?n, 
lib.  5,  num.  5,  ubilaudans  Laure?\tiu??i  Hochwar- 
tu?n  in  catalogo  episcoporu?n  Regi?ioburgensium 
lib.  i,  cap.  C,  hcvc  scribit :  Admiranda  deinceps  ex. 
tumulo  patravit  (sa?ictus  Mar^tyr)  tot  tantaque,  ut 
acerbissimi  religionis  nostrs  hostes  Hebrai  sibi  la- 
borandum  putarint,  utEmmerammum  Sabbatarium 
fuisse  populo  persuaderent,  mendaci  fuco  ex  nomine 
petito.  Amramum  enim  dictum  et  Moysis  parenti 
cogmominem  fuisse,  id  levi  flexu  in  Emmerammum 
detortum.  Addidere  nug-atores  illud  alterum  teque 
frivolum ;  cum  adverso  Danubio  corpus  Reginobur- 
g-um  portaretur,  nullum  fere  navigfii  pondus  fuisse ; 
id  Moysaicje  Leg-is  suavissimae  sarcinae,  qute  una 
cum  corpore  advecta  fuerit,  beneflcio  factum.  Eum 
deinde  codicem  a  suae  g'entis  hominibus  asservatum 
esse,  Christianis  in  devenerando  duntaxat  corpore 
occupatis.  Fabulam,  uti  a  me  relata  est,  Lauren- 
tius  Hochwartus  ex  ore  Judajorum  acceptam  in 
litteras  misit.  Hactenus  Bru?merits  :  ad  Aribonem 
redeamus. 

2>;  Hic  episcopu?n  iilum  fuisse  diserte  afprmat, 
neque  id  a  quoquam  vocatur  in  dubium;  sed  in 
qua  urbe  sedes  ejusfuerit,  non  eadem  omnium 
sententia  est.  Disputatio?ii  locu?n  fecit  ipse  Aribo, 
du?n  ?ium.  1.  Vitse  ait :  In  cujus  Aquitaniaa  prae- 
dict;e  partibus  Pictavis  vocabulo  urbs  antiqua 
sita  dinoscitur,  ex  qua  ortus  est  puer,  vocabulo 

Hemmerammus 


negne  Tolo- 
sx,  ex  partn. 
tibns  no&iYj. 
l»ts  Qthztia- 


iioti  Jndais, 
uti  hi  fnhidn- 
ti  sunt. 


Sanctuin  Pi- 
ituviensis  ec- 
c/esi.r  epis'0- 
pnm  fui*& 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTKMJiRIS. 


459 


Anbo  di- 
serte  tradt 
tlit,  iprique 
ronsentiunt 


ipsiua  Sancti 
epitaphuim . 
Arnolfus, 
Megmfre- 

<iltS, 


A  Herameraramus,  qui  a  puerili  setate  coepit  mundum 
despicere,  et  quasi  quisquilias  hujus  gloriam  calca- 
re,  et  ad  sacrum  liberalium  litterarum  studium  se 
informare,  ita  dumtaxat,  et  superno  Judice  inspi- 
rante,  ad  summum  promereretur  conscendere  pon- 
tificatua  honorein.  Deinde  postquam  eximias  ipsius 
in  episcopatu  suo  virtutes  sacrosque  labores  com- 
memoraverat,  de  ejusdem  e  Gallia  ad  Pannoniee 
Avares profectionesubjunxit  num.  8  :  Kelicta  igi- 
tur  domo  et  immensis  substantiis,  tot  pareutum  no- 
bilium  turbas  deferens,  in  sede  urbis  jam  dictve  alium 
constituens  episcopuni,  imitans  exemplum  patriar- 
chae  Abrahae,  cui  per  divinara  prescipitur  vocem 
exire  de  terra  sua,  et  de  domo  patris  sui,  et  de  cogna- 
tione  sua,...  carpebat iter  etc. 

Si  solis  biographi  dictis  standum  esset,  dubita- 
ri  non  posset,  quin  S.  Emmeraramus  Pictaviensis 
civitatis  in  Aquitania  episcopus  fuerit.  Ait  enim 
Aribo,  ipsum  in  Pannoniam profecturum,  in  sede 
Urbisjamdictae  alium,  suo  utique  loco.  constituisse 
episcopum.  Erat  itaque  episcopus  alicujus  urbis, 
quam  ante  nominaverat;  sed  nultamnominaverat 
prseter  Pictaviensem,  atque  adeo  hsec  erat  jam  di- 
B  cta  urbs,  cujus  ipseepiscopatum  eatenus  tenuerat, 
et  in  cujus  sede,  ad  Avares processurus,  alium  epi- 
scopum  sibi  substituendum  curavit.  Hisce  plane 
consonum  est,  quod  e  civitate  sua  episcopali  disce- 
dens,  exemplo  AbrahtV&e  terra  sua  et  de  domo  pa- 
tris  sui  etde  cognatione  su&exisse,  indeque  profe- 
ctus,  transmisso  amne  Lig-ere,  iter  instituisse  dica- 
tur.Consonat  pariter  ejusdem  Sancti  epitaphium, 
quod  Andreas  presbyter  Ratisbonensis,  scriptor 
seculi  xv  in  Chronico  generali  apud  Bernardum 
Peziumtom.  4  Thesauri  anecdotorum  edito,  ad 
annum  Christi  642,  et  Vitus  Arenpekhius,  qui  eo- 
dem  seculo  floruit,  in  Chronico  Bavarise  apud  lau- 
datum  Pezium  tom.  3  cum  aliqua  vocum  discre- 
pantia  recitarunt.  Idem  illud  correctius  recenset 
celsissimus  ac  reverendissimus  Joannes  Baptista 
Krauss  abbas  ad  S.  Emmerammum  in  Ralisbona 
monastica  olim  a  Coslestino  ejusdem  loci  abbate 
edita,  et  ab  ipso  aucta  annoque  1752  excusa,  quam 
in  S.  Emmerammi  gestis  ac  miracidis  Sccpe  lauda- 
bimus. 

28  Hic  ergo  istud  ibidem  pag.  40  in  Appendice 

sic  exhibet :  Emmerammus  Pictaviensis  episcopus 

praedicando  verbum  Dei  venit  in  Wawariam  ,    et 

ibidem  in  Helfendorff  pro  Christo  passus  est  anno 

ncui  et  hic  primo  tumulatus.  Est  autem  epitaphium 

hoc  incisum  saxo,  cui  ejusdem  Sancti statuaim- 

posita  visitur,  ad  vetus  ipsius  sepulcrum  in  sa- 

cello  S.  Georgii.  De  antiquitate  ejusdem  infra 

agemus.  Neque  aliter  biographi  <Ucta.  quam  de 

Pictaviensi  episcopatu  interpretatus  est  Arnotfus 

Vochburgensis,  qui  in  Officio  ipsius  ecctesiastico, 

cujus  exemplarex  ejusdem  autographo  codice  no- 

biscum  communicatum  fuisse,  supra  diximus,  ad 

propositum  nostrum  in  Responsorio  2  ad  primum 

Noclurnum  posuit  sequentia  :  Morum  maturit;itr, 

temporumque  transcursu  vir    factus,  divinaj  volun- 

tatis  minister  Emraerammus,  cathedram  pontifica- 

lem  apud  Piotavim  susccpit.  Nontam  ctare  loqui- 

tur  Meginfredus,  nec  tamen  Ariboni  contradicit 

Quinimo  cum  de  nulla  atia  civitate  meminerit , 

quam  de  Pictaviensi ,  in  qua  ipsum  in  jjaren- 

tum  sinu  enutritum,  schotisque  traditum,  tantum 

in  virtute  et  litteris  profecisse  ait,  ut  eum  cun- 

ctorum  oculi   notarent  ,   oranium    affcctus   dilige- 

ret,  non  de  atterius  quoque  civitatis  incolis  acci- 

piendum  est,  quod  subdidit :  Ilis,  inquiens,  orna- 

mentis  conspicuus,  per  ecclesiasticos  jLTadus  ascen- 

dens  VirDci,  post  dilcctionem  meruitreverentiam, 

donec  disponente  Domino,  consensu  cunctorum , 


rCTOM 

c.  s. 


efrnliora, 
rffraganti  - 
fnu  aliii, 


iii'  iixiliunti- 
l>us,  Jnan- 
ticm  ejiuno- 
minispri- 

imiiii. 


morum  custos  et  exemplum  vita:,  ordinatur  episco- 
pus. 

29  Pictaviensem  in  Gallia  episcopatum  eidem  «Wgw  «- 
pariter  adscripserunt  supra  laudati  chronologi 
Andreas  presbyter  Ratisbonensis  et  Vitus  Aren- 
pekhius,  multique  alii  recentiores,  inter  quos  Hie- 
ronymus  Zicglierus ,  Ingolstadiensis  academise 
professor,  apud  Sammarthanos  fratrestom.  3  Gat- 
litV  Christianie, pag.  S74  laudatus,  ipsum anno  642 
in  eo  sedisse  credidit.  Iidem  Galluv  Christianje 
scriptores,  et  qui  horum  Optis  prosecutus  est,  Dio- 
nysius  Sammarthanus,  S.Emmcrammum  in  ejus- 
dem  sedis  episcoporum  catalogo  inter  Joannem  I 
et  Didonem  reposuerunt.  Affirmantem  sententiam 
etiam Bailletus amplexus  est  in  ejusdemVita.  Con- 
irawoEmmerannui  nomen  in  nullo  e  catatogis 
Pictaviensiumprwsutum  occum'it,quos  Democha- 
resin  Opere  de  Sacrificio  Missx,  Joannes  Besly  in 
ejusdem  civitatis  episcopis,  Joannes  Bouchet  in 
Annalibus  Aquitanise ,et  Claudius  Robcrtus  in  sua 
Gallia  Christiana  vulgaverunt.  Eamdem  cathe- 
dram  ipsiomnino  abjudiiwmnt  Cointius  in  Anna- 
libus  ad  annum  Chr^istiOW,  et  Pagius  in  Critica 
Baronii  ad  annum  (»52,-  quibus  accedens  Jacobus  E 
Longuevatlius  tom.  4  Historise  ecclesue  Gatlica- 
nae,  pag.  34  agnoscit,  episcopatus  ipsius  sedem 
ignorari. 

30  Et  sane  non  deest  argumentxtm,  qttod  Ari- 
bonis  ceterorumque,  qui  ipsum  secuti  fuere,  au- 
ctoritati  opponatur,  uti  modo  probare  aggredior. 
S.  Emmerarainus  cx  communt  svriptoi^um  senten- 
tia  atqueex  ipsius  epitaphio  superius  relato  mar- 
tyrium  subiit  anno  Christi  ^'>:l,  postquam  Boios 
triennio   excoluerat  ,    ut    habet  Aribo    in   Vita 
num.  7  ;  dies  autem  ejusdem  martyrii  ab  omni- 
bus  ad  diem  \\\\  Srptembris  refertur.  Advenerat 
igitur  in  Bavariam  anno  Christi  610,  eodemque 
aut  proxime  prsecedenti  episcopatui  suocesserat, 
ut  in  Pannoniam  prtvdicandi  gratiaproftscere- 
tur :  neque  enim  verisimile  est,  ipsum,  qui  ad  Ava- 
res  Pannonue  convertendos  properabat,  plus  tem- 
poris  suo  ex  Aquitania  Ratisbonam  conficiendo 
itineri  impendisse.  Indagandum  itaque  est,  an 
circa  priccilatos  annos  in  Pictaviensi  episcopatu 
potuerit  sedisse,  Anno  825  eam  sedem  tenebat  Jo- 
annescjns  itinniuis  I,qut'»i  Flodoardus  lib.  2  Hi- 
storue  Remensis  cop.fi  concitio  Remensi  I ,  sub 
Sonnatio  eo  anno  probabitius  habito,   tamquam 
Pictaviensem  episcopum  interfuisse  testatur,  ut 
observavit  Cointius.  Y 

:il  Iluic  Joanni  su<<rss/ssr  fiidonem,  supersti-  aedcinda 

teClotario  ll  Francorum  rege,  qui  anno  028  vi- 
ta  fuuctus  est,ostendit  idem  Cointius  c-  Ursino 
in  Vita  8.  Lcodegarii,  Augustodunensis  episcopi 
et  martyris,  in  qua  apud  Mabiltonium  in  Actis 
Sanctorum  sui  Ordinis  Secuto  2  sic  legitur  : 
B.  Leodeg-arius  e\  progeaie  ••'•'^'  Francorum  ac 
nobilissima  exortus,  a  primava  »tatia  infantiaa 
pairntiinis  in  pahitio  lllothario  Fnmcorum  reg-i 
traditus,  ab  eodem  vero  regc  nou  multum  post  tem- 
poris  Didoni  prsssuli  Pictavensis  urbis,  avunculo 
sniicet  suo,  ad  imbuendum  litterarum  studiis  da- 
tus  est.  Qnriii  idem  praesul  cuidam  Dei  sacerdoti, 

vin*  i-i-ii(liti.;.--.jni(jJ  a  I  -  nnliciiflum  Lradidit,  '|||rIn  I"'1' 
annos  plurimos  magnis  ouris  edocuit,  edoctum- 
qUe  pontifloi  reddidit,receptumquef/^>/oJ  serum  ii 
auisoubiculis*^ubcustodiadisoiplina3retinuIt 


Didonetn 


Per 


Illnthariumsive  Clotarium,  ejus  nomims  secun- 
dum,non  tertium,  designan ,  manifestum  est  ex 
eodem  Ursino,  quiutruw^iv  diserte  </is(inguens, 
S.  Leodegariumad  prmris  aulam  puerum  dela- 
tum,  ab  altero  vero,  quem  Minorein  appeltat,  cum 
Baltechildc  ,  seu  Bathitde ,  matre  sua  regnante, 

ad 


'  al.  cum 

suiscubicu 

lariis 


460 


VE  S.  EMMERAMMO 


C.S. 

inPidavien 
ti  calhedm 


tcdine  epi- 
tcojmm  tOtO 

illo  tempore, 


quoS.  Bm 
marammui 

i'UMIr/fl/1     tf 

misic 


ad   Augustodunensem   episcopatum    promotum 

fuisse  affirmat. 

32  Idipsum  etiam  liquet  ex  tempore  emortua- 
U  ejusdem  Ctotarii,  de  quo  Ursinus  ibidem  ait : 
Quam  (ecclesiam  Augustodunensem)  cum  (S.  Leo- 
degarius)  per  annos  decem  strenue  prubernaret, 
eodem  tempore  rex  lllotbarius,  qui  eum  constitue- 
rat  episcopum,  defunctus  est.  Jam  vero  cum  Clo- 
tharius  III  non  nisi  quatuordecim  vel  ad  sum- 
mum  sedecim  annis  regnaverit,  clarum  est,  non 
potuisse  hunc  non  alium  fuisse  ab  illo  Clotario, 
quiS  Leodegarium  a  primaevae  aetatis  infantia  in 
palatium  suum  receperat,  et  Didoni  dederat  in- 
struendum.  Secundum  Ursinum  itaque  Dido  in 
Pictaviensi  cathedrajam  sedebat ante  mortem  Clo- 
tariill,  sive  anno  Christi  628,  cui  istailligatur. 
Porro  Ursinus  hic  ,  quem  Historiee  litteraride 
Francise  scriptores  tom.  3,  pag.  631  et  654  Prio- 
rem  aut  forte  etiam  abbatem  monasterii  Lococia- 
censisprope  Pictavium  fuissesuspicantur,  S.  Leo- 
degario  xqualis  fuit ,  scripsitque  ejus  Vitam  pe- 
tente  Ansoaldo,  Didonis  proximo  in  episcopatum 
successore.  Idem  Ansoaldus  S.  Leodegarium  pa- 
rentcm  suum  appeliat  in  cjusdem  Sancti  Vita  al~ 
tera,  ab  anonymo  synchrono  scripta,  et  apud  lau- 
datum  Mabillonium  primo  loco  edita.  Potuerit  er- 
go  hic  tam  S.  Leodegarii,  quam  Didonis proximi 
decessoris  sui,  res  probe  perspectas  habere,  de 
iisdemque  edocere  Ursinum,  si  quando  is  a  vero 
aberrasset. 

33  Ut  autem  ex  hoc  scriptore  constat,  Didonem 
ante  Clotarii  II obitum,  sive  anno  ChristiQZ8  Pi- 
ctaviensem  episcopumjam  fuisse,ita  aliunde  habe- 
mus,  eumdem  post  medium  secuium  septimum  in 
eadem  cathedra  superfuisse.  Utidprobet  Cointius, 
primum  laudat  auclorem  coscianeum  Viise  S.  Boni- 
ti  Claromonianicpiscopi,  apud  Bollandum,  inqui- 
ens,  in  margine  die  xv  Januarii.  Verba  autem,  quec 
profert,  Juec  sunt :  Mortuo  Sig-eberto  reg-e,  Grimoal- 
dus  Major-domus  Dagobertum,  fllium  ejus,  suae  fidei 
OOmmendatum,  ut  Austrasiorum  potiretur  regno, 
tonsuravit  in  clerioum  conailio  Didonis  Pictaviensis 
episcopi,  qui  fuit  avunculus  sancti  martyris  Leode- 
garii,  et  por  manus  ipsiusDidonis  insontem  pueru- 
lum  in  Sootiam  direxit  exilioirrevocabili.  Verum 
kSBC  aut  similia  non  legunturin  laudata  S.  Boniti 
Vita,  a  Botiando  edita,  uti  nec  in  ca,  quam  Surius 
et  Mabillonius  vulgavere.  Sed  leguntur  in  Vita 

X.  Sitjehcrti  ,\cslrns/:c  regis  apud  Chesneum  tOM. 

i  scriptorum  Francuv,  cujus  auctorem  fuisse  Si- 
gebertitin  (icinblaccusan  ,  existimavit  Hensche- 
iiins  in  Cniitii/nititrio  piwrio  de  eodem  sancto  rege 
addiem  I  Fcbruarii  §  6.  Sigebertus  autem  Gem- 
blacensis  secido  xn  et  initio  sequentis  floruit,  ac 
proindemultojunior  est  S.Bonito,  quisecuiovui 
diemsuum  obiit. 

34  Ututcst,  itc  JHdone eademvelsimilianarrant 
scriptores  ulii  antiqui .Anonymusin  Gestis7*egum 
Francorum  cap.  13  apud  citatum  Cointium  id 
ipsumsictradntit  .  MortuoSigeberto  reg-e,  Grimo- 
ahius  Major-domus  filium  ejus  parvulum,  nomiue 
Dagrobertum,  totondit,et  per  Didonem,  Pictaviensis 
urbis  episcopum,  in  Scotia  ad  peregTinandum  eum 
dirig-ens,  filium  suum  in  reg;uo  constituit.  Consonat 
antiquus  scriptor  libelli  de  Majoribus  domus  re- 
gias  in  laudata  collectione  Cfiesnei  tom.  Z,pag.  1, 
ubiis  ait :  Qui  (Grimoaldus)  filium  Sigeberti,  no- 
mine  Dagobertum,  Dodoni  Pictavieusi  episcopo  de- 
tonsum  subcustodia  direxit.  Consonant  denique  et 
alii  vetores,  qttos  lawtat  Henschenius  in  Diatriba 
de  tribus  DagoberHs  lib.  -2,  cap.  1,  ut  dubitari  non 
possit,  quin  Dirfo  l>,ctacicnsi  ecclesiee  usque post 
mortem  Sigcberti  pra-scdcrit.  Porro    Sigeberti 


E 


EPISCOPO  MART. 

obitus  ab  HenscJienio  in  Exegesiante  tom.  3  Apru  D 
lis  ad  annum  CJiristi  658,  ab  Hadriano  Valesio  ad 
650,  a  Cointio  ad  654,  a  Mabiltonio  ad  655,  a  Pagio 
denique  ad  656,  relatus  est. 

35  Ex  Jiactenus  dictis  sequens  argumentum  du~ 
citur.  Sianno  CJiristi  625  Joannes  Pictaviensiec- 
ciesiee  preefuerit,  et  huic  ante  Clotarii  II  obitum, 
quiinannum  628  incidit,succedens  Didoeamdem 
ultra  idem  seculumvw  medium  rexerit,  nonpo- 
tuit  in  ea  sedisse  S.  Emmerammus,  qui  ex  supra 
dictis  suo  in  Gallia  episcopatui  anno  circiter  649 
vel  648  valedixisse  dicendus  est.  Non  video  quid 
ad  Jixcreponipossit,  nisi  quis  velit  Ursiyiumsicin- 
terpretari,  ut  is  Didonem,  dum  S.  Leodcgarium 
puerum  instruendum  a  rege  Ctotario  II  accepit, 
Pictaviensem  episcopum  prsepropere  vocaverit, 
quia  ad  eam  sedem  postea  evectus  est.  Verum  Ji3ec 
interpretatioviolenta  est,  et  tum  exipsius  Ursini 
coniextu,  tum  ex  altero  S.  Leodegarii  biographo, 
quem  a  Mabilionio  primo  loco  editum  diximus, 
improbabiiis  :  nam  et  Jioc  teste  Sanctus  a  Didone 
avunculo  suo  Pictavis  urbis  episcopo,  qui  ultra  ad- 
fines  suos  insigTji  copia  prudentise  divitiarumque  opi- 
bus  erat  repletus,  fuit  strenue  enutritus.  Preeterea, 
secundum  Ursinum  S.  Leodegarius,  cum  fere  vi- 
g-inti  esset  aunorum,  abeodem  Didone  ordinatus 
diaconus  est.  Non  videtur  autem  dubitandum, 
quin  septem  ut  minimum  annos  numeraverit, 
quando  ex  Clotarii  II  aula  Didoni  avunculo 
suo  traditus  est;  quod  cum  non  serius,  quam  an- 
no  628  fieri  potuerit,  non  potuit  etiam  sanctus 
puer  serius  quam  anno  circiter  621  natus  fuis- 
se,  nec  muito  post  annum  641  diaconus  ordina- 
ri.  Tum  vero  Pictaviensi  ecclesise  certejamprdee- 
rat  Dido,  cum  Jiicillum  eo  sacro  Ordine  initiave- 
rit. 

36  Verumtamen  in  eadem  Vita,  a  CJiesneo  tom. 
1,  pag.  617  et  sequenti  edita,  pro  iis  vocibus  cum 
fere  vig-inti  esset  annorum  legitur,  infra  vig-inti 
annos,-  qum  verba  Cointius  de  Sancti  apud  Dido- 
nem  mora  potius  quam  de  ejusdem  eetate  maluit 
interpretari,  ac  secundum  suos  calcuios  ipsuni  an  ■ 
no  circiter  645  diaconum  ordinatum  statuit,  si- 
mul  monens,  id  ad  annum  635  referendum  esse, 
si  prwcitatus  annorum  numerus  de  S.  Leodegarii 
eetate  accipiendus  sit.  Hsec  ad  diem  2  Octobris,  quo 
is  cotitur,  discutienda  venient;  verum  iicet  Ur- 
sinum  cum  Cdintio  interpreteris,  vel  sic  tamen 
D.ido  Pictaviensium  episcopus  fuisse  dicendus  est, 
antequam  S.Emmerammusepwcopa^suo  renun- 
tiaverit,  atque  adeo  Jiic  alteri  quam  Pictamensi 
ecclesioe  prwsedit.  Superest  itaque,  ut  ad  argu- 
menta,  qiuepro  opposita  sententia  supe?nus  attu- 
limus,  respo7ideamus,dispiciamusque,  quibuspo- 
tius  standum  sit. 

37  Cointius  ad  annum  Christi  619,  num.  26  cen- 
suit,  istas  Cirini  sive  Aribonis  voces;  « In  sede 
>'  urbis  jam  dictae  alium  constituens  episcopum  » 
baud  referendas  esse  ad  civitatem  Pictaviensem, 
quam  Cirinussupranominavit,  sed  ad  sedem  civita- 
tis,  cujus  episcopatum  g;erebat  Heimerammus,  quae- 
curnque  illa  esset.  Fateor,  sicomnis  difficultas  ex- 
cussa  est;  sed  cum,  ipso  teste  Cointio,  nultam  ur~ 
bem  supra  nominaverii  preeterPictavium,  qua  ve- 
ritatis  specie  voces  istas  in  sede  urbis  jam  dictse  ad 
aliam  referemus?  Verisimiie  quoque  non  est,  no- 
men  alterius  civitatis,in  qua  sanctus  Episcopusse- 
derittex  Aribonis  Opusculo  nostris  temporibus  ex~ 
cidisse; cumnec Megin  fredus,nec  Arnolfus  Voch- 
burgensisiitudinsuisexempiaribusrepererint,uti 
c.c  sapra  dictis  certum  est.  Malo  igitur  errorem 
Aribonis  hie  agnoscere,  corrigendum  ex  Ursino, 
cujus  auctoritas  tempore,  loco  et  adjunctis  mutto 

est 


casse 


dtcendus  es- 
set. 


Resfiondetitr 
adargmnen- 
ta 


ex  biogra- 
phis  et  San- 
cti  epitaphio 


supra 
to 


A  est  potior.  Aribo  enimplus  qaam  centitm  et  duo- 
decim  annispost  S.  Eminerammi  martyrium,quod 
hic  in  Bavariam  advena  post  brevem  triennii  mo- 
ram  subierat,  'ejus  Vitam  conscripsit  FrisingcV, 
ingenti  regionum  spatio  a  Pictavis  dissita.  Ursi- 
nus  contrafuit  S.  Leodegario  ac  Didoni  cvqualis, 
scripsitque  verisimillime  in  Pictaviensi  dioecesi, 
jubente  Ansoaldo,  Didonis  proximo  in  episcopa- 
tum  Pictaviensem  successore,  atque  ipsius  S.  Leo- 
degarii  forte  consanguineo.  Vide  dicta  superius 
num.  32. 

38  Multo  igitur  minus  verisimile  est,  Ursinum 

in  ejusdem  S.  Leodegarii  ac  Didonis  rebus  atque 

in  hujus  episcopatus  tempore  errasse,  quam  Ari- 

bonem  in  S.  Emmerammi  sede  assignanda,  in  qua 

hic  ante  integrum  elapsum  secuhtm  in  Aquitania 

sederat.  Errori  occasionem  dare  potuit  Sanctipa- 

tria  Pictaviensis ,  ubi  cum  ipsum  natum  accepis- 

set,etiam  episcopatum  tenuisse  opinatus  fuerit.Ce- 

terum  Arnolfus  Vochburgensis  et  Aribonis  inter- 

pres  Meginfredus  aliique  recentiores,  ipsius  opi- 

nionem  secuti,  nihil  ponderis  ipsi  adderepossunt. 

Quod  ad  epitaphium  num.  28  relatum  attinet,  can- 

dide  fatetur  laudatus  celsissimus  ac  reverendissi- 

B  mus  abbas  Joannes  Baptista  Krauss,  non  audere, 

sese  ilhtd  ad  sacri  corporis  sepulturee  tempus  re- 

ferre,  sed  tamen  ex  ipsischaracteribus  acvoceWn- 

"wariam  ante  aliquot  secula  exaratum  esse  videri. 

Egoasserentiid  libens  consentio;  et  quod  quidem 

adprimam  partemspectat,  non  dubito,  quin  epita- 

phium  istud  non  nisi  post  secundam  Sancti  corpo- 

ris  translationem,  quam  circa  medium  seculum  vin 

vel  aliquot  annis  ante  factam  infra  videbimus,  ecc~ 

cisum  fuisse.  SanctusenimMartyrprimosepuitus 

fuit  in  Aschain,,  unde  Ratisbonam  translatus,  in 

sacello  S.  Georgii  tumulatus  est.  Sed  cumibipro 

sanctitate  sua  minus  honorifice  jaceret,  per  Gau- 

baldum,  Ratisbonensi  ecclesuv  a  S.  Bonifacio  Mo- 

guntinoarchipr{esitleepiscopitmprcefectum,adho- 

noratiorem  tumulum  in  eadem  ecclesia  delatus  est. 

39  Itaque  dum  inprseiaudato  epitaphio  dicitur 

Sanctus  hic  primo  tumulatus,^'d  accipiendum  non 

est  de  prima  omnium  ipsius  sepultura  (hsec  enim 

fuerat  in  Aschctin)  sed  de  primo  ipsius  sepulcro 

Ratisbonensi.  Deinde  cum  dicatur  ibidem  primo 

tumulatus,  satis  insinuatur,  eum,  dum  epiiaphium 

illud  factumestjam  ad  alixtm  locum  translatum 

fuisse.  Hinc  collige,  istud  nihil  alhtd  esse,  quam 

sacri  corporis  ibidem  olim  depositi  et  jam  tum 

alio  translati  monumentum:  quanto  tamen  tempo- 

re  post  secundam  itlam  translationem  exaratum 

fuerit,  piane  incertum  esse,  nisi  quantum  et  cha- 

racteribus,  quos  non  vidi,  potest  deprehendi.  Ad- 

modum  reverendus  pater  Frobenius  Forste,  ejus- 

dem  abbatiee  Prior,  per  litteras  hac  superre  con- 

sultus,  respondit,  videri  sibi  epitaphium  istud  as- 

tatem  quinque  seculorum  attingere  quidem,  sed  non 

excedere,  et  in  lapide  iegi,  toco  Bavariam  Waba- 

riam.  Ilocsi  ita  sit,  erit  ea  inscriptio  adsecutum 

xiii  circiter  referenda,  muttumque  auctoritatis 

amittet.  Cointiusad  annum  Christi  652,  num  M, 

ut  idem  iltud  sententise  sum  accomodet,  interpun- 

git  hoc  modo  :  Emmerammus  Pictaviensis,  epi>eo- 

pus,  prEedicando  Dei  verbum,  venitin  Bavariam  etc; 

sic  scilicet,  ut  vox  Pictavicnsis  Sancti patriam  de- 

signet,  non  episcopatum.  At  vereor,  ut  h&c  inter- 

pretatioomnibustamconformisvideaturadmen- 

tem  auctoris  epitaphii,  quam  commoda  Cointio 

visa  est.  Mihi  vero  ejusdem  epiiaphii  auctoritas 

hacinparte  tanti  non  est,  ut  rationibus  adversus 

Sancti  episcopatum  Pivtaviensem  supra  altegatis 

solide  possit  opponi.  Ad  aliud progredior. 

40  Sammarthani  fratres  in  catalogo  episcopo- 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  461 

rum  Pictaviensium,  pro  ea  sede  S.  Emmerammo 
adjudicanda  duo  diplomata  laudant,  unum  Ca 
roliMagni,  alterum  Leonis  III  Pontificis  Roma- 
ni.  In  horum  primo  pronuntiatur  libera  ecclesia 


relu- 


pretiosissimi  Dei  martyris  Emmeranni  atque  ponti 
ficis  Aquitanise;  in  altero  dicitur  in  eadem  eccle- 
sia  pneclarissimus   martyr  et  episcopus  Pictaviae 
corpore  requiescere  Emmerammus.  Primum  ni- 
hil  negotii  nobis  facescere  potest,  qui  ipsum  in 
Aquitania  episcopum  fuisse  pariter  agnoscimus ; 
sed  nec  alterum  morari  nos  debet,  cum  utrumque 
istud  privilegium  ab  eruditis  criticis  inter  sup- 
posititia,  velutminimum  inter  mendosa  et  inter- 
poiata  censeatur .  Hinc  Dionysius  Sammarthanus 
tom.  2  GaltitV  Christiance  auctse  col.  1)51  et  se- 
quenti,  licet  ipse  quoque  S.  Emmerammum  Picta- 
viensem  episcopum  faciat,  de  ulroque  tamen  illo 
privilegio  altum  maluit  silere.  Porro,  ne  tongior 
sim,  uti  Pictaviensis  sedes  S.  Emmerammo  abjit- 
dicanda  est,  ita  certum  videtur,  eumdem  aliquam 
aliam  in  Aquitania  obtinuisse.   Quee  tamen  ea 
fuerit,  plane  inexploratum  est.   Consuli  potest 
Coiniius  ad  annum  Christi  649,  ubi  num.  35  et  se- 
quentibus  viginti  sex  episcopatus  S,  Emmonimmi 
cVtate  in  triplici  Aquitania  recenset,  ostenditque, 
in  horum  variis  satis  vacui  loci  occurrere,  in  quo 
sanctus  Martyr  noster  rcponi  possit. 

41  Adversus  hactenus  dicta  de  patria  vel  epi- 
scopatu   S.  Emmerammi  objici  prxterea  potest 
Wandelberli  Martyrologiummetricum,  proitt  hoc 
ab  Acherio  primum  ac  deinde  a  Ludovico  de  la 
Barre  tom.  2  Spicilegii  vulgatum  est.  In  eo  enim 
ad  diem  xxii  Septembris  post  S.  Mauriiium  de itlo 
sic  caniiur : 
Emmerammus  eum  socio  comitatur  lionore, 
Quem  g-ens  insignis  Uritannia  voce  rcposcit. 
Non  videturautem  Wandelbertus  per  postremum 
vcrsum  alium  indicare  voiuisse,  quam  S.  Emme- 
rammum  in  Britannia  vel  natum  vel  episcopum 
fuisse.  Per  Britanniam  mro  haud  dubie  Minor 
seu  Aremorica  designatur,  quse  cum  Pictaviensi 
provincicV  a  Meridie  adjaceat,  eo  facilius  potuit 
Sanctus  episcopatum  in  ea  gessisse,  aut  aiter  scri- 
ptorum,  Aribo  scilicet  vel  Waldelbertus,  hac  su- 
per  re  in  errorem  induci  Forsitan  etiam  vox  Bri- 
tannia  pro  Pictavia  amanuensis  vitio  irrepserit  m 
illum  codicem,  ex  quo  Acherius  duos  istos  versus 
cn-ci-psit.    Sed   ucquc  omnino  ccrtum  est ,  hOSCB 
versusvere  Wandelbcrti  cssc.  Ittenim.  in  tuiutata 
novissima  editione  observatur,  ambos  abesse  a 
codice  Bigotiano,  quo  Acherius  pro  editione  sua 
usus  fuerat,  uti  et  a  codiceregio>  quem  postremus 
editor  ibidem  iaudat.  Ambo  pariter  desiderantur 
in  duobus  exemptaribus  Ms.  Musei  nostri,  quo- 
rum  unum  exstat  in  codice  membranaceo  t  Ms, 
120  a,  alterum  descriptum  notatur  ex  Ms.  Cusano 
vetusto;  inutroque  autem  post  S.  Mauritiumet 
socios  mox  sequitur  : 
Nonam  Tecla  tenet  roseo  perfusa  cruore. 
Utut  sit,  mihi  multo  major  est  Aribonis  pro 
Sancti  patria  auctoritas;  quod  vero  ad  episeopa- 
tumpertinet,  nolodivinare. 


( -0D 


lCCTOtl 

c.  s. 

'■(  rl ij>b, 77i ati» 

pro  Piete- 
vienti  cfUco- 
patu  petUa. 


E 


IVantlelbtrn 
de  Sanclo 
vernts. 


Ul. 


%G:l 


DE  S.  EMMEBAMMO  EPISCOPO  MAET. 


C.  S. 


Epiicopoltu 


g  III.  Abdicatio  episcopatus  et  ex- 
cessus  e  patria  ad  praedicandum 
Avaris  in  Pannonia  :  adventus 
Ratisbonam,  et  Bavarorum  con- 
versio  suscepta. 

Dum  sanctus  Episcopus  gregem  suum  verbis 
et  cxemplo  uberrime  pascebat ,  apostolicus 
ttoiu,  Pan-    ipSum  ar(ior  incessit  Christum  Avaris  in  Panno- 
nomampe-    ^  prsedicandi.  Aribonem  audiamus  :  Dum  au- 
tera  (inqait  num.  S)  vir  reverentissimus  Hemme- 
rammtis  episcopus  tot  vigoribus  polleret,  perveuit 
ad  eum  fama,  quod  in  quibusdamEuropaepartibus 
Pannoniensis  plebs,  tota  Avarorum  reg-na,  excse- 
catis  oculis  a  veritatis  luce,  qua3  est  Christus,  ma- 
xime  idolis  deserviret.  Unde  Dei    Famulus  con- 
tristatus  valde,  et  intrinsecus  dolore  tactus,  intra 
semetip6um  meditari  coepit  illuc  venire,   ut  Chri- 
B  stum  ibi  praedicare  deberet.  De  Avaris,  seu  Hun- 
nis,  qui  se  Avaros  sive  Avares  dixerunt,  ideoque 
ab  Aribone  modo  Avares,  modo  Hunni,  ab  aliis 
etiam   Hunno-Avari  appellantur ,    multis   agit 
Franciscus  Foris  Otrokocsi  in  Originibus  Hun- 
gariris  lib.  i  rop,  5,  de  iisqite  etiam  ronsuli  po- 
test  Commentarius  prsevius  ad  Vitam  S.  Stepha- 
ni  Hungarorum  regis,   ad  diem  2  Septembris 
§  3.   Suffecerit  hic  notasse,  eos  e  Scythia  Asia- 
tica  versus  Daciam   ad  Danubium  usque  pro- 
gressos,  et  in  Pannonia  sedem  suam  fixisse,  te- 
nuisseque  usque  ad  fmem  seculi  vin,  quo  a  Caro- 
lo  Magno  ingenti  clade  affcctivictique  acpene  de- 
leti  fuere. 
u<  Hunno-        43  Adventum  illorum  Theophylactus  Simocat- 
Avaru  prv-  laaUiqUQ  ad  Justiniani  imperium  retulerunt.  Eo- 

dtearct,  , *        _  _    ,       c,  .    .   , 

rumaem  fines,  qua  Baioariam  respiciebant,  fuis- 
se  Anisum  fiuvium,  Aribo  indicavit,  dum  hunc 
inter  utrumque  populum  interjacentcm  dixit. 
Idem  etiam  ait  Meginfredus,  consentitque  Egin- 
hartus  in  Annalibus de  gestis  CaroliMagni  ad  an- 
num  79 1 ,  ubi  de  Caroli  in  Avaros  expeditione  seri- 
bens,  hmc  ait :  Sic  inchoato  itinere,  prima  castra  su- 
per  Anesum  posita  sunt :  nam  is  fluviusintcr  Baioa- 
C  riam  atque  Hunorum  terminos  medius  currens,  cer- 
tusduorum  regnorum  limes  habeatur.  Est  autem 
Anesus,  Anisus  seu  Anassus,  vulgo  JZns,  Germa- 
ni,v  fluvius,  in  limite  ditionis  Salisburgensis  or- 
tus,  unde progressus  superiorem  Stiriam  ab  Au- 
stria  superiori  dividit,  et  cognominem  in  Austria 
civitatem  pr&terlapsus,  Danubio  miscetur.  Ido- 
lolatriam porro, quamS.  Emmerammi  aHate  sive 
sub  medium  seculum  vn  etiam  sectabantur  Avari 
seculo  viu  rxeunte,  quando  aCarolo  Magno  sub- 
jugati  fuerunt,  nondum  abjecerant.  Profuit  ta- 
menillissicsubjugari,cumsubreligiosoistorege 
iis,  qui  a  communi  strage  supererant,  Christus 
tandem  feliciter  annuntiatus  fuerit,  ut  habemus 
ex  Alcuini  epistola  7  adeumdem  Carolumsuper 
hoc  argumento  datat  verbis  in  supra  laudato  Com- 
mentario  de  S.  Stephanorecensitis.  Ad  hancita- 
quegentembarbaram^Romanisolim^actumetiam 
nuper  Francis  in  Baioaria  infestam,  S.  Emme- 
rammus  Christi  s<u-r<i  illaturus,  dimisso,  quem  in 
Aquitania  regebat,  episcopatu,  perrexil,  ac post 
longa  per  Galtiam  Qermaniamque  itinera  Ratis- 
bonam  advenit. 

lPmomv-      "U  Attctor  T>wt<ttus  de  passione  et  gloria  S. 

hir.  Kmmerammi  de  quoconsule  num.  20  hujus  Com- 

mentam,  hanc  sancH  Episcopi  e  patria  suapro- 


fectionem  vehementi  desiderio  pro  Christo  mo-  D 
riendiadscripsit,  celebravitque  his  verbis  :  In  quo 
excellentissimogenere  vincendi  beatus  martyr  Em- 
merammus,  cujus  bodie  passionis  vel  natalisdies 
cum  laetabunda  solemnitate  eluxit,  quam  gfloriosa 
polleat  dignitate,  si  parum  estterrenis  provectibus, 
caelestium  virtutum astructionibus  approbetur.  Quaa 
tanto    uberius    hdeli    cuique  elucent,    quanto  fi- 
dem,  quse  in  ejus  pectore  flagrabat,  ex  animo  con- 
ceperit,    et  opere  comprobaverit.   Hic    enim    per 
oranium    merita    g;raduum    pontificatus     bonore 
promotus ,  et   leg'um   Domini   perdius  pernoxque 
scrutator,  eodemque  ferventissimo  ,  quo  diximus, 
Divinitatis  ig"ne  succensus,   martyrii   palmam   to- 
to  mentis  desiderio  suspirabat,  Salomone  suaden- 
te,  aemulationem  adductus  carnes  suas  pro  amo- 
re  Christi  expendere,-  ut  ,  qui  ad  mag-nam  sede- 
rat  mensam,  ipse  quoque  talia  memineret  *  prse-  •  mcminh 
parare.  Evang-elica  enim  voce  admonitus ;  0  Ma-  sct 
«  jorem   charitatem  nemo  habet  ,  quam  animam 
«  suam  ponat  quis  pro  amicis  suis,  »  hoc  bene- 
ficium  Redemptori  ,  quantum  in  se  fuit ,  repen- 
dere   volens  ,    anxio  fluctu  animi  ,  nec  sine  ma- 
g-narum  rerum  molitione,  in  hoc  urgebatur.  Na- 
tali  denique  solo  patiendi  materiam  sibi  denegan-  j; 
te  ,  collectis    viribus  ,  hostem    idololatram  cultor 
Veritatis  quaesiturus  eg*reditur,  antiqui  patriarcha3 
per  hoc  imitatus   exemplum  ,   cui   divino   praece- 
ptum  est  oraculo  :    «  Exi  de  terra  tua  et  de  co- 
.<  gnatione  tua,  et  veni  in  terram,  quam  monstra- 
<«  vero  tibi.  ;>   Hoc  curriculo    divini   praelii    prae- 
potens  Bellator  iutentus,  sed  caelesti  moderamine 
coercitus  necessario  desedit,  quo  minime  decrevit, 
nec   eo  progreditur,   quo    coronae  cupido  niteba- 
tur.  Dissimili  causa  parilem  quidem  martyrii,  quem 
sitiebat,  adeptusest  honorem.  Hactenus  ille,  quem 
de  ipso  Sancti  martyrio  deinde  disserentem  infra 
audiemus. 

45  Tempus  saluberrimi  ad  Boios  adventus  Ratisbonam 
ipsius,  non  nisi  per  principem,  quihis  tum  prse-  «<*««»■««, 
erat,  Aribo  sic  indicavit :  Ad  fluenta  Danubii  am- 
nis  in  partibus  Bajuvanorum  advenit;  cujus  dum 
sequereturfluenta,  ad  Radasbonam  urbem  pervenit, 
quae  ex  sectis  lapidibus  constructa,  in  metropo- 
lim  hujusg-entis  arcem  creverat,  quam  tunc  in  tem- 
pore  dux  g-entis  Bajuvariorum  vir  alacer  Theo- 
to  reg-ebat.  Ariboni  consentiens  Meginfredus  in 
Vita  num.  5  ait  :  Hujus  monarchiam  Theodo  dux  v 
provincise....  tuncpossedit.  Non  unus  porro  Theo- 
do  Boiorum  ducatum  tenuit,  aliique  plures  alii 
paucioresejus  nominis  duces  numerarunt.  Arnol- 
fus  Vochburgensis  lib.  1  de'<MiraculisS.  Emme- 
rammi,  cap.  1  duos  recenset,  sub  quorum  altero 
sancti  Episcopi  Ratisbonam  adventus  debuit  con- 
tigisse.  Temporibus  autem,  inquit,  quibus  tantae 
pesti  [hseresi  inter  Boios  serpenti)  remedia  para- 
bantur,  hi  duces  principabantur ;  Dioto  scilicet 
vir  illustris,  cui  filii  in  regnum  non  successerant ; 
item  alius  Theodo,  vir  strenuus  et  alacer,  sub 
quo  clarissimus  Christi  confessor  Euopertus  cum 
aliis  servitoribus  Juvavium  devenit,  ibique  cur- 
sum  pnesentis  vitfe  consummavit.  Sub  quo  S.  Cor- 
binianus  Frisingam  accessit.  Is  erg-o  duos  filios  ha- 
buit  successores  in  regno,  Diopertum  videlicet  at- 
que  Grimaldum;  post  quos  ducatum  g-enti  huic  prte- 
buit  Hucbertus. 

-1G  Dioto  is  idem  est  cum  Theodone,   qui  post  &idem  foti- 
cowectiorem  Boiorum  ducumseriem,ejus  nomi-  «'«"/^ 
nis  Ihabetur.  Is  idem  etiam  est,  qui  S.  Emme-  doneI 
rammum  Uatisbonceexcepit.  Nam  primoquidem 
Dioto  ilteab  Ay*nolfo primus  rece?isetur  inter  du- 
ces,  quorum  tempore  ad  exstirpandos  inBaioaria 

errores 


. 


DIE  VIGESIM  V  SECUNDA  SEITEMBRIS. 


463 


B 

annocirciler 

(ii9,  pro- 
pter  dr//icttL 
tatem 


C 
m  Panno- 
niam  com- 
meamli ,  et 
Religionis 
statttin 


errores  remedia  parala  fuere;   id  autem  per 

S.  Emmerammum  factum  esse,  ex  ejusdem  Vita 
manifestum  est.  Secundo  asserit  Arnolfus,  ejus- 
dem  Diotonis  filios  ipsi  in  regnum  seu  ducatum 
non  successisse;  quod  de  eodem   Theodone,  qui 
S.  Emmerammum  suscepit,  non  obscure  tradunt 
Aribo  acMeginfredus,  dum  scribunt,  Lantbertum 
ejusdem    Theodonis  filium,  sanctique  Episcopi 
barbarum  parricidam,  urgente  divina  ultione,  in 
exsilium   pulsum  mortuumque,  et  omnes  hujus 
posteros  mirum  in  modum  exagitaios  fuisse ;  ne~ 
que  de  alio  istius  Theodonis  filio  usquam  memine- 
runt.  Theodo  alter,  ejus  nominis  II,  sub  finemse- 
culi  vii  S.  Rupertum  tunc  Wormaciensem  episco- 
pum  Ratisbonam  arcessiit,  sanctumque  Corbinia- 
num,  seculo  viii  adolescente  Romam  proficiscen- 
tem ,  frustra  apud  se  retinere  conatus,  multis 
muneribus  honoravit.  Sub  ejusdem  denique  filio 
Grimoaldo  laudatus  S.  Corbinianus  Roma  rediens, 
episcopalem  suam  cathedram  Frisingse  fixit,  uti 
pluribus  ostendimus  in  Commentario  prsevio  ad 
Vitam  hujus  Sancti  die  viii  Septembris,  in  quo 
etiamplura  deprsedicto  Theodone  II  ejusque  filiis 
Baioarise  tetrarchis  studiosus  lector  reperiet. 

47  Ut  vero  prsemissa  certa  sunt,  ita  cum  Theo- 
donis  I  ducatus  tempore  apprime  componi  potest 
annus  Christi  649,  quo  S.  Emmerammus  ab  eo  duce 
Ratisbonee  benigne  acceptus,  nec  invitus  tandem 
detentus  fuisse,  ex  communi  annalistarum  sen- 
tentia  creditur.  Detinendi  causa  pio  principi  fuit 
suse  gentis  midtis  erroribus  impticatse  f/ravis  ne- 
cessitas;  ad  quam  cum  accederet  ex  perniciosis 
Baioarios  inter  ac  Hunnos  siveAvares  bellis  utro- 
rumque  limitum  vastitas  et  peregrinantium  peri- 
cula,  tandem  se  induci  sanctus  Episcoptts  passus 
est,  ut,  quam  his  destinaverat,  operam  Baioariis 
impenderet.  De  bellis  et  ex  his  illata  utrisque  gen- 
tis  limitibus  strage,  ac  difficultate  in  Pannoniam 
inde  transeundi  Aribo  in  Vita  num.  5  hoc  ait :  Eo 
namque  tempore  interHunorum  et  g-entem  Bajuva- 
riorura  orta  est  discordia,  ita  ut  a  vastantium  mani- 
buscirca  amnem  Anisem  interjacentem  depopulatee 
urbes  paene  desertae  esse  viderentur,  ut  saltus 
bestiis  in  augmentum  daretur  intelligi,  quia  hu- 
raana  frag*ilitas  huc  illucque  transire  diffidebat : 
quiaquamvis  jurejurandi  vinculo  adstrictus  aliquis 
a  quodara  fuisset,  penitus  tamen  majus  insidiae; 
quam  ostensa  benignitas  sestimaretur. 

48  Vitiosam  Aribonis  periodum  Meginfredus 
paucioribus  exponens,  Theodonem  inducit  negan- 
tem,  iter  illud  tunc  temporis  suscipi  posse,  propter 
discordiam  scilicet  et  longam  inter  se  et  Avares  bel- 
lorum  controversiam  fines  in  utroque  limite  deser- 
tos,  ita  ut  circa  Anesim  fluvium  urbes  et  loca,  olim 
cultissima,  tantis  bestiarum  imraanitatibus  horre- 
rent,  ne  viantibus  ullus  transeundi  aditus  pateret. 
Quisporro  y^eligionis  in  Baioaria  status  tunc  es- 
set,  taudatus  Aribo  num.  7  verbis,  quse  subdo, 
declaravit.  Habitatores,  inquit,  ejus  neophiti  eo  in 
temporeidololatriamradicitus  ex  senonexstirpave- 
runt,  quia,  ut  patres,  calicem  Christi  communem  et 
demoniorum  [sibi]  suisque  tiliis  propinabant.  Si- 
mili  modo  Meginfredits,  erant  autem,  ait,  memo- 
ratse  civitatis  (Ratisbonse)  et  patriae  totius  accolae 
afliuentia  quidem  mundanaefelicitatis  illustres,  sed 
noviter  adfidem  adducti,  delusae  vetustatis  frutices 
nondum  radicitus  exstirpabant,  et  consuetudinem 
tenaciter  hferentem  igmorantia  fovit.  De  tempore 
primum  susceptse,  in  Baioaria  Christianse  fidei 
non  convenit  inter  scriptores ;  dubitari  tamen  ne- 
quit,quin,  dum  Christianis  imperatoribus  pare- 
ret,  eamjam  admiserit,  a  qua  deindeforte  ex  bar- 
Septembris  Tomus  VI. 


ACCTOkt 

C.S. 


tipwl  Bavi- 


barorum  commercio  vel  dominatu  descivit,  et  ad 

idola  retapsa  est. 

49  Certe  redacti  postmodum  in  Francorum  pO' 

testatem  Baioarii,  veterum  superstitionum  tena- 

ces,non  nisi  difjiculter  ac  paulatim  adChristianas 

leges  revocari  potuerunt.  Ita  liquet  ex  legibus, 

quas  Theodoricus  I,  Childebertus  II,  Clotarius  II 

et  Dagobertus  I,  Francorum  reges,  iisdem  prse- 

scripserunt.  Leges  hasce  a  Frederico  Lindebro- 

gio  editas  laudat  Cointius  ad  annum  Christi  638, 

ubi  et  earum  multas,  ad  res  ecclesiasticas  divi- 

numque  cuttum  spectantes,  ex  eodem  recenset. 

Mihi  hic  suffecerit  earumdem  Prsefationem  ex 

laudato  Cointio  recitasse.  Theodoricus  ivx  Franco- 

rum  cum  esset  Catalaunis,  elegut  viros  sapientes, 

qui  in  regno  suo  legibus  antiquis  eruditi  erant.Ipso 

autem  dictante,  jussit  scribere  legem  Erancorum  et 

Alamannorum  et  Bajuvariorura,  unicuique  genti, 

quae  inejuspotestnU'  erat,  ct  secundum  eonsuetudi- 

nem  suam.  Addidit,  quse  addenda  crant,  et  impro- 

visa  et  incomposita  resecavit,  et  quae  erant  secun- 

dum  consuetudinem  pagauorum,mutavitsecunihim 

legem  Christianorum  et  quidquid  Theodoricus  rcx 

propter  vetustissimam  paganorum  consuetudinem 

emendare  non  potuit,  posttuec  Chlotarius  rex  per-  jj 

fecit. 

50  Haec  omnia  Dag-obertus  rex  g-loriosissimus  per  7111  wurum, 

viros  illustres,  Claudium,  Chadum,   liulomagnim  et  *"per*Ml°- 

,  .         .  .  num  ici\acf$, 

Ag-ilultum  renovavit,  et  omnia  voteralejrum  mmo- 

liustranstulit,  et  unieuiquc  g-enti  scripta  tradidit, 
qure  usque  hodie  perseverant.   lloc  deoretum  est 
apud  rcgem  et  principes  ojus,  et  apud  cunctum  po- 
pulum  Christianum,  qui  infra  reg-num  Meruwngo- 
n\mconaistunt.  HactenusPnvfatio  :  quivero  hasce 
Baioariorumlegespervotverevoluerit,faciieagno- 
scet,  istorum  regum  temporibus,  sive  seculo  vi 
et  vii  non  paucos  in  Baioaria  Christianos  fuisse, 
hseresi  tamen  maxima  exparte  infectos,  ut  modo 
videbimus.  Clotario  Ilmox  laudato  monarchiam, 
quam  annoChristi  613  adeplus est,tenente,SS. Eu- 
stasius  et  Agilus  ad  pncdicandum  Baioariis  Chri- 
slianam  fidem  missi,  multos  ex  illis  magno  cum 
labore  converterunt.  S.  Agili  Vita  apud  nos  data 
illustrataque  est  ad  diem  xxx  Augusti,  ex  cujus 
cap;  3  sequentia,qusv.  ad propositum  nostrumper- 
tinent,hicsubjicio.  Qui  {SS.Eustasius,Agilusque) 
ingressi  hujus  itinoris  viamjuvante  Christo,  Wari- 
scosprjedicaturi  accelerant,  qui  agrostium  fanis  dc- 
cepti,  quos  vulgo  faunos  vocant,  gontilimn  quoque  F 
errore  seducti,  in  perfidiam  devcneraut.  Fotini  seu 
Bonosi  venono  infocti.  Quos,  errore  repulso,  matri 
EcclcsiiB  reconciliatos,  voros  Cliristi  fecere  cultoros. 
51  Deinde  directo  callo  ad  Boias,  quos  illius  in- 
colae  Bodoariosvocant,  pervenorunt,  et  multo  la- 
bore  CathoiiOBB  fidei  dograate  imbutos,  plurimos 
illorum     ad    fidem    Christianitatis    converterunt. 
Ilisce  consonat  Jonas  in  Vita  S.  Eustasii  apud 
Mabillonium  Sec.  2  Benedictino,  pag.  1 17  num.  3, 
ubi  legitur  :  Reversus  ergo  vonerabilis  vir  Buata- 
sius  ad  Luxovium,  magistri  (S.  Cotumbani)  \mv- 
ceptum    implere   parat,    ut    gctites,    quffl   vicime 
crant,  fidei  pabulo  alercntur.  Progressus  Igitur, 
Wariscia  praadicat,  quorum  alii  idololatriffl  eultl- 
bua  dediti,  alii  Eotini  vel  Bonosi  errore  maoulati 
crant.  His  ad  fidem  conversis,  ad  Boios,  qui  nunc 
Bavocarii  vocantur,  tendit,  eoaque  multo  labore 
imbutos,  fideique  liniamentis  correptos,  jjlunmos 
corum  ad  fidem  convertit.  Ubi  cum  aliquantiflper 
moratus  fuissot,  dimisit  sagaces  viros,  qui  coepti 
labores  in  studio  desudarent;  ipsoveroad  1-uxovium 
remeare  studet.  Consentit  etiam  S.  Salabergse  bio- 
aravhus  apud  laudatum  Mabillionum  pag.  423 
J    J  63        et 


in-  juirlim 

h  11 1  1  [n/1 

cti. 


4GI  DE  S.  EMMERAMMO 

»bcto«       etsequentisicinquiens:  Cumillo  in  tempore  g-ens 

c-  s-        Boicariorum,  quam  Orosius Boios  prisco  voca- 

bulo  appellat,  in  extrema  Germania  Bonosiaco  m- 

fectafessetj  errore quse  haeresis  antiqui  et  cal- 

lidi  hostis  irretita  habenis,  purum  hominem  Do- 
minum  nostrum  Jcsum  absque  Deitate  Patris  esse 
censebat;  ad  quam  nefariam  et  insanam  doctrinam 
confutandam,   immo  resecandam,  venerabilis  vir 
Eustasius  abba,  divino  utpote  instigatus  Spiritu, 
ex  Luxovio  monasterio,  in  Vosago  saltu  «ito,  ad- 
venit  elc. 
lanrtiprxdi-      52  Hxc  paulo  tatius  observanda  censui,  quia  ex 
vatorUoptra  {fo  de  religionis  in  Baioaria  statit  eo  tempore,  quo 
tgebant,  ^      ^  Emmeramnms  eodem  advenit,  utcumque  conje- 
ctare  licet.  Etenim  cum  prsecitatus  S '.  Agili  bio- 
graphus  istam  Baioariorum  conversionem  referat 
ad  monarchiam  Clotarii  II,  anno  013,  ut  diximus, 
initam,  sanctusautem  Eustasius  apud  laudatum 
Mabillonium  anno  G25  obiisse  dicatur}  consequi- 
tureamdem  conversionem  triginta  circiter  annis 
ante  ejusdemS.Rmmevammi  adventum  contigisse. 
Atque  hinc  discimus,  cur  Baioarii  id  temporis 
ncophiti  et  noviter  ad  fidem  adducti  ab  Aribone  et 
I J  Meginfredo  supra  num .  48  dicantur.  Verumtamen 
quantumvis  felicilerS.  Eustasius  Agilusque  apud 
eos  laboraverint,  superfuere  tamen  paganismi 
errorumque  reliquise,  quse,  ut  credere  fas  est,par- 
tim  eorum  piam  industriam  illuserant,  partim 
<7<>nn<>  indlularanl,  quasque  proinde  sanctus  Epi- 
scopusa  Theodone  duce  invitatus,funditus  exstir- 
pare  constituit.  Quam  strenue  quamque  feticiter 
i<t  opus  aggressus  fuerit,  in  utraqueVita  legitur ; 
ut  necesse  non  sit  de  hoc  argumento  hic  agere. 
C-ff/n  lanien  equittfyn,  Ir/enninrn,  post  quod  dire 
necatus  est,  nimis  breve  spatium  fuisse,  ut  pro- 
spere  cccpta  ad  prwfixum  sibi  finem  perducerett 
remque  Christianam  per  universam  Baioariam 
satis  staMliret. 
Ron  tat  diu      58  Eodem  enim  seculo  vn  adfinem  vergente,  eo 
'"'""""""-  loci  ibidem  erat  relinio,  td  S.  Rupertus  tum  Wor- 
,„„„.„  matiensts,  deinde  Salisburgensis   episcopus,  a 

Theodone  II  duce  accersitus,  necesse  habuerit 
hitrtr  ipsum.  tiartmi.  Catholira  falc  imbuere,  eum- 
que  ac  multos  ejusdem  gentis  nobiles  et  plebeios 
saera  baptismate  regenerarr,  ut  ejusdem  Sancti 
Arta  testantur.  Sed  utrum  hi  paganismo,  an  hse- 
resi  infectij  an  profano  irritoque  lavacro  tincti 
fuerint,  an  vero  sincerum  baptisma  ex  pe?*verso 
( :  dogmate  velconsuetudine  tantum  distulerint,  non 
satis  constat,  neque  id  hujus  loci  est  inquirere. 
Dubitari  porro  potest,  an  S.  Emmerammus,  dum 
Baioarios  excotendos  accepit,  sedem  quoqxte  suam 
episcopalem  apud  eos  fioserit,  et  Ratisbonensibus 
episcopis  annumerandus  sit.  Dubitandi  ratio  ha- 
betur  r.v  Aribonein  Vita  num,  ■">,  ubi  Theodonem 
ducem  ab  eo  petentem  inducit,  ut  eorum  pontifex 
esse debuisset,  et  si  ita  dignaretur,  vel  pro  humili- 
tatis  Studio  abbas  hujua  provincirc  ccenobiis  normali 
Btudio  praaesse  non  recusaret  Deinde  subdit,  san- 
ctum  Episcopumt  quia  Avaris  /nvrdicare  desitle- 
rtihat,  non  nihil  obluctatum,  ac  tandem  ob  ratio- 
nes  supra  allegatas  supplicanti  duci  annuisse. 
'^"f"'  54  Verum  multo  recHus  a  Ratisbonensiumepi- 
•bonifau.'  sr"/",r'""  serie  ordinaria  excluditur;  cum  non 
tf.ii, «dad  "lsl  n'f"f  BdvenHtius  episcopus  RaHsbonm  acper 
vmtitiuf.  reU<p>a,nliaio<tria,nepiseap<tlia  atnniasua  obiisse 
dicendus  sit.  Sane  Meginfredus  de  RaUsbonensi 
ipsius  episcopatu  ne  verbo  quidem  meminit,  nec 
de  alio  ducis  postulato  sanctique  Emmerammi 
consensu  loquitur,  guam  ut  Baioariispr.vdicaret. 
tyus  nomen  pariterabest  a  mtalogo  episcopo?*um 
ejusdem  sedis,  a  poSta  anompno  seculi  ix  con- 
scnpt0,editoquc  interAnalecta  Mabiltonii iteratx 


EPISCOPO  MART. 

editionis  pag.3^7,  ubi  primo  loco  Wicterpus,  se-  D 
cundo  Cauvipatdus  recensetur  his  verbis ; 
Hic  Reginensis  sedis  vocitatur  ab  urbe, 
Quam  rexit  primo  Wicterpus  episcopus  ille,- 
Post  alius,  Cauvipaldus  qui  nominedictus. 
Nec  magis  illum  inter  istius  ecciesise  preesules 
agnovit  Arnolfus  Vochburgensis  tam  lib.  i  quam 
secundo  de  Miraculis  S.  Emmerammi,  licet  poste- 
rioritoco  Ratisbonenses  episcopos  ex  professo  re- 
censuerit.  Hic  vero  ordinariam  episcoporum  illo- 
rum  seriem  exorsus  est  a  Gaubaldo,  apud  lauda- 
tum  poetam  Cauvipaldocftcto,  quem  a  S.Bonifacio 
seculo  vin  episcopum  ibidem  constitutum  ait,  et 
ante  quem  ecclesiam  illam  absque  certis  episcopis 
fuisse  affirmat.  Dum  itaque  Aribo  scribit,  S.Em- 
merammum  Theodoni  roganti,  ut  eorum  pontifex 
esse  dignaretur,  annuisse,  hsec  de  episcopali  Ofp- 
cio  ibidem  exercendo,   non  de  sede  stabili  lege 
figenda  instituendaque  interpretamur ;  aut  si  dux 
postremum  hoc  etiam  petierit,  exsecutioni  manda- 
tum  non  fuit.  Ceterum  quibus  ccenobiis  Theodo 
sanctum  Episcopum  prxficere  voluerit,  incom- 
pertum  mihi  est.  Meginfredus  de  hac  quoque  re 
non  meminit :  in  Cointii  vero  exemplari  sic  lege- 
batur:Yel  pro  humilitatis  studio  abbas  hujus  pro-  E 
vincia?  cosnobialisnormse  studio  praeesse  non  recu- 
saret.   Forsitan  de  condendis,  non  de  jam  tum 
conditis  ccenobiis  ibi  sermo  est. 


IV.  Sancti  martyrium,  causa  mar- 
tyrii  et  adjuncta  discutiuntur  : 
palsestra,  loca  obitus  et  primse 
sepulturse :  tempus  emortuale. 


Egregiam  S.  Emmerammi  in  excolendis  Baioa-  Sanctitnar- 
riis  operam,  collectamque  ex  eis  uberem  mes-  tyrium 
sem  celebranl  biographi,  ut  supra  diximus:  sed 
singularia  facta  non  exponunt.  Inde  ad  ejusdem 
martyrium  enarrandum  progrediuntur ,  quo 
ipsum  post  triennii  in  Baioaria  moram  corona- 
titm  esse  consentiunt.  Causam  vero  caedis  cum 
ejusmodi  adjunctis  tradunt,  queenec  Virisancti- 
tast  nec  recta  ratio  admitti  patitur.  Rem  uti  ab  F 
ipsis  narratur,  accipe.  S.  Emmerammus  de  in- 
stanti  propediem  morte  divinitus  prcescius,  fa- 
cuttatem  Romam  peregrinandi  a  Theodone  duce 
postulat.  Interea  Ota  vel  Uta,  ejusdem  ducis  filia, 
ex  cujusdam  judicis  filio,  nomine  Sigibaido,  gra- 
vidata,  cumcrimenjam  ultra  celari  non  posset, 
una  cum  amasio  suo  ad  sancti  Episcopi  pedes 
provotuta,  suum  dedecus  confessa  est,  et  auxi- 
lium  petiit,  quo  non  dubise  irati  patris  uttioni 
uterque  subtraheretur .  Confitentes  reos  sanctus 
Prsesul  acriter  increpuit,  eisdemque  seternaspo- 
tiuspcenastimeremonitis,saiutarempcenitentiam 
injitnxit.  Mox  eorum  sortem  misertus,  iisdem 
auctorfuit,  ut  sesecommissi  sceleris  reumapud 
patrem  agerent.  Sed  Aribonem  audiamus. 

56    Coepit    itaque,  inquit   num.  9   et  10,   san-  ttC  martvrii 


ctissimus  Vir  g-enientium  condolere  sermonibus, 
commissum  tamen  peccatum  acriter  increpando, 
arg-uens,  animae  dampnationem  pertimescere  ma- 
gk  debere  insinuans,  quam  temporalia  corporum 
supplioia,  Poenitentiae  modum  his  indicavit,  pie- 
tatis  tamen  manum  non  subtrahens,  sub  silentio 
eis  proecepit,  ut  super  eum  commissum  scelus 
mittere  deberent,  ut  facilius  evaderent  cruciatus. 

Prajsciebat 


juncta 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


46» 


popontttirex 
Arebone 


B 


ct  Megin- 
fredo  ; 


tn  quorum 
narrutione 
nuriio  di- 
tfdicei 


Praesciebat  veneraudus  Pontifex,  ut,  si  hoc  in 
publicum  eveniret  crimen,  nullo  modo,  his  ve- 
niam  a  patre  puellse  impetrare  potuisset :  tunc  se 
criminis  alieni  reum  fieri  obtulit,  ut  ab  hia  fla- 
gellum,  quod  pertimescebant,  averteret.  Nec  ali- 
ter  factum  hoc  narrat  Meginfredus,  cujus  verba 
pariter  subjicio.  Quid  facerent?  quod  consilium 
caperent  ?  Tempus  urgebat  partum,  et  culpa  mi- 
nabatur  interitum.  Supererant  sola  in  S.  Emme- 
rammi  et  pietate  fiducia,  et  in  sanctitate  consilia. 
Huc  desperatio  pallida  provolvitur;  pedes  oscu- 
lando  demulcentur,  crimen  exponitur,  venia  ro- 
gatur.  Postremo  de  vitae  remedio  pia  Paternitas 
consulitur,  tantoque  extitit  querelantium  modus 
flebilior,  quanto  de  admissis  pcenarum  opinio  pra> 
sentior. 

57  Horum  beatus  Pater  acceptis  geuiitibus,  con- 
pati  coepit  interius,  et  licet  parturiret  spiritum  do- 
loris,  obfirmavit  tamen  delictis  faciem  arguentis. 
Laesum  quippe  ingenuas  regerationis  pudorem  refe- 
rens  magis  erubescendum,  et  seternain  justi  Judicis 
animadversionem  vehementius  esse  pertimescen- 
dam;  maxime  cum  hujus  temporis  supplicia,  sicut 
quantitate,  sic  etiam  ab  aeternis  diversa  sint  quali- 
tate.  Proinde,  sicut  mos  est,  pceDitentibus  viam  re- 
conciliationis  ostendit,  ipse  alto  dilectionis  consilio 
alteritatis  onera  suscepturus  mandavit  secretius,  ut 
maculam  hanc  in  se  transferrent,  quo  facilius  furo- 
rem  ducis  evaderent,  quem  noverat  inexorabilem, 
cum  ignominia  cumularet  dolorem.  His  ita  inter 
ipsos  peractis,  acceptaque  a  Theodone  Romam 
adeundi  potestate,  S.  Emmerammus  ciun  aliquot  e 
suis  clericis  iter  agressus  est.  Sedpriusquam  Ra- 
tisbona  efferret  pedem,  sollicitus,  ne  crimen  sibi 
falso  impingendum  sacerdotali  Ordini  infamiam 
ceterisquegrave  offendiculumpareret,  religiosum 
quemdam  presbyterum,  Wolflecum  vel  Wolfldi- 
cumnomine,  adse  accersivit,  monuitque,  ut,  cum 
se  ob  quoddam  crimen  necatum  audiret,  innocen- 
tiam  suam  omni  clero  manifestaret,  servato  inte- 
rim,  dum  viveret,  silentio. 

58  Non  diu  inde  discesserat  sanctus  Episcopus, 

quin  Ota^prodente  utero,  manifesti  flagitii  con- 

victa^auctoremqueinfamisesusecorampaireduce 

edicere  jussa,  sanctumprsesuiem  indicaverit.Quo 

audito,patervehementerexardescens,  stricto  gla- 

dio  fdiam  petiit,  familicV  dedecus  noxio  sanguine 

C  expiaturus;  sed  ab  adstantibus  prohibitus,  eam- 

dem  exheredatam,  relegavit  in  Italiam,  ubi  re- 

liquam  vitse  suse  exsul  exegit.  Huic  Otse  frater 

erat  Lantbertus,  quisororis  suse  opprobrio  in  in- 

nocentem  Episcopum  impotentius  accensus,  cum 

satellitum  manu  insecutus  est,  eique  in  villa  Helf- 

fendorf,  ubi  post  tridui  iter  ex  industria  substi- 

terat,  deprehenso  illatam  suse  domui  injuriam 

cum  acerbis  dicteriis  exprobravit.  Contra  Emmc- 

rammus  innocentiam  suam  testatus,  ad  Apostoli- 

camSedempro  diluendo  objecto  crimine  appella- 

vit.  Verum  ille  ira  sestuans,  sanctum  Prscsulem 

scalis  alligatum  membris  barbare  truncarijussit, 

in  eoque  cruento  martyrio  seminecem  reiiquit.  Ita 

Aribo  et  Meginfredus  de  S.  Emmerammi  marty^ 

rio,  causaque  ejusdem,  quam  deinde  multi  alii 

etiam  e  martyrologis  asseruerunt,  uti  infra  vide- 

bimus ;  sed  quoad  aliquot  adjuncta  minime  proba- 

biliter. 

59  Advertit  id  Andreas  Brunnerus  in  Anna- 
libus  Boicisparte  i,  lib.  5,  cap.  5,  ubi  istud  S.  Em- 
merammi  de  scelere  sibi  falso  imponendo  consi- 
lium,  velut  male  confictum,  ipsique  Sancto  inju- 
riumrejecit,  docteque  refellit.  Etsanequidaccu- 
satio  ista  aliud  est,  quam  pemiciosum  menda- 


cium,  quo  non  tantum  gravissimse  infamise  nota 

sancto  Prscsuli  inurebatur,  verum  etiamejusdem 

vita  in  prscsentissimum  periculum,  ut  db  eventu 

patuit,  conjiciebatur.  Quis  autem  credat  ipsum 

axd  adeo  divinse  naturalisque  legis  immemorem 

fuisse,  ut  tamnqxium  mendaciumpersuadere  su- 

stinuerit,  vel  tam  ignarum,  ut  id  licitum  esse  cre- 

didcrit?  Neque  ad  divinum  instinclum  recurri 

hic  potest,  a  cujus  sanctitate  ac  veracitate  hujus- 

modi  consilia  nequeunt  profisci.   Ut  vero  idem 

istud  consilium  Sancto  erat  perniciosum ,   ita 

puelLv  infamiam  augebat,  nec  ad  leniendam  pa- 

tris  iram  satis  erat  utile ;  minus  enim  dedecoris 

Vtderi,  leviusque  ferripoterat,  si  ducis  filia  a  no- 

bilijuvene,  quam  ab  Episcopo  vitiari  sepassaes- 

set.Nonne,  ipso  teste  biographo,  Theodo  patert 

audito  Emmerammi    nomine ,    in    vehementissi- 

mam  iram  exarsit  ita  ut  a suis  vix  retentus  (fuerit,) 

ut  proprias  in  eam  (fdiam  suam)  mitteret  mauus, 

et  suam  ense  prosterneret  subolcm?  Nonne,  dum 

hoc  perficere  non  posse  se  cerneret,  privavit  eam 

substantiis  rebusque  omnibus,  et  in  exilii  damua- 

tionem  in   Ausoniam   direxit,   in  qua  damuatione 

proadicta  jam  femina  usque  ad  mortis  permausit 

diem? 

60  Absit  igitur,  ut  tam  imprudens  tamque  no- 
xium  consiliitin,  soli  Sigibaldo  utile,  ipsi  vero  au- 
ctori  Otsequc  damnosum,  a  sancto  prudcntique 
episcopo  Rmimrammo  profecturn  credamus.  Por- 
ro,  ut  in  commcntis  sscpe  cvenit,  etiam  cetera 
ejusdem  hujusce  rei  adjuncta  non  cohscrent.  Ait 
enim  biographus,  S.  Emmerammum,  antequam 
Ratisbona  Romam  proficisceretur,  Wolflcco  pre- 
sbyteroinnocentiam  suam  testatum  esse,mandus- 
seque,  uteamipseprimumpost  necem  suam  omni 
clero  manifestaret.  Cum  cnim  ex  urbe  cxirct,  in- 
quit  Aribo  in  Vita  num.  xi,  Vir  veucramlus  quen- 
dam  religiosum  presbyterum,  nominc  Wolflecum, 
ad  se  acccrsiemt,  prophetiffi  spiritu  secretum  indi- 
cans,  ait :  Adtende,  dilectissimc  frater,  et  ne  oui, 
me  vivente,  dixeris  :  cum  enim  divcrsis  oruoiati- 
busex  cujusdam  crimine  vitam  mc  fiuissc  audie- 
ris,  manifcsta  omnibus  in  sacris  constitutis  Ordi- 
nibus,  ut  ne  eorum  quis  ignavia  delinquat,  nec 
hujus  criminis  noxium  me  judicet,  et  quasi  imi- 
tando  hujus  rei   exempla,  ex  suo  labatur 


C.S. 


E 

(l/lfJKOf  (TU- 

iliiis,  quod 
Snnctm  ipte- 
met 


statu. 
Arcanum  itaque  innocentise  susc  sanctus  Prm 
sui  Wolfleco  sermndum  prsecepit,  non  nisi  jwst 
csedem  suam  divulgandum;  nempeutper  oppor- 
tunumsilentium  Sigibaldo  OUeque  consuleret,  et 
per  posthumas  vindicias  offendiculum  cleri  cave- 

ret. 

01   Verum  quorl  a    Wolfleco   tamdiu  celatttm 
voluit,  Sanctus  ipsemet,  eodem  teste  biographo, 
coram  Lamberto  Olse  fraire  ejusdemque  salelliti- 
buspublice  professusest,  simul  ac  de sororis  siuv 
stuproab  iiio  fuit  interpeltatus.  Juverit  Aribonis 
dicta  retutisse^nm  autcm  deductum  ad  se  vide- 
ret  (Lantpertus)  temporali  gloria  elatus,  ex  oc- 
casione    intulit  vcrba  dicens  :  Agc,  Episcope  ct 
gener  noster.  Ipsc-autem  Deum  testem  invocans, 
se  terrenis  actibus  socerum  non  habere  testatus  est, 
Cum  pradietuB  princeps  audire  contempateset,... 
coepit  sanctissimus  Vir  J)ei  episcopus  hilan  vul- 
tu      modcstis    et  pacificis   verbis   exousationem 
inferre,  dicens:  Ad  Romam  me  iturum  promis] 
Mitte  quemvis  prudcutem   mecum  pariter 
praeseutetur  in  couspcctu  tanti  Pontilicis  h 
sententia,   et  ibi  normaliter   dijudicer,  ne  hujus 
rcus  appaream  criminis.  etc  .Ecce  hic,  S.  Emme- 
rammus  ipsemet  Peum  testem  invocans,  innocen- 
tiam  suam  prodit  ac  tuctur  j  dumque  vel  sic  nihil 

proficit 


Qib  0i  Sigi 

haUlo  m«i- 
*i»tc  dica~ 
tur, 


ut  de- 

hac  de  rc 


460 


DE  S.  EMMERAMMO  EPISCOPO  MART. 


AICTORI 
C.  S. 


min 


proficit,eamdem  coramBaioarix  legatis  apud  Ro- 
manum  summi  Pontifwis  tribunal probare  se  vel~ 
le  profitetur,  utque  id  sibi  liceat,  precatur.  Id 
autem  qua  ratione  faceret,  nisi  Otae  criminatio* 
nem,  quam  ipsemet  ei  suaserat,  manifeste  refet- 
lendo,  miseram  pueUam.de  gravissima  calumnia 
co7Wictam,gravioribusetiam  suppliciis  abnoxiam 

redderet. 
.<■  »tuPn        62  Hucscilicet  recidissent  bella  ista  sanctiPrse- 
sutis  consilia,  ut  vitiata  virgb  sanctum  Episco- 
pum  suumque  acsuse  gentis  Doctorem  et  aposto- 
lum  sacrilegi  stupri,  et  sese  ipsam  gravioris  in~ 
famiscreosegisset,actandem  nonmodo  inconti- 
nentiaesuse,  verum  etiam  impize  criminationis  me- 
ritaspcenas  pendcredebuisset.  Jure  igitur  Brun- 
nerus,  Adlzreitterus ,  Cointius,  Pagiusque  illam 
Aribonis  ac  Mcginfredi  narrationem  rejecerunt. 
Non  propterea  tamen  S.  Emraerammi  martyrium 
et  martyrii  causam  in  dubium  revocamus.   etsi 
ista  adjuncta  admitti  posse  negemus.  Nam  ego 
quidemnondubito,quin  sanctus  Antistes  aiienum 
fagitium,  Sigibaldi  scilicet  cum  Ota  ducis  filia  il- 
B  Ucitum  complexum,  sua  csede  innocens  luerit,  sive 
ab  ipsa  Ota,  quod  verisimilius  est,  ttt  Sigibaldo 
suo  consuleret,  sive  ab  alio  fuerit  accusatus;  ve- 
rum  id  ex  ipsius  Sancti  consilio  factum  esse  non 
credo.  Accusatio  autem  haec  eo  securius  poterat 
intentari,  quod  Sanctus  jam  tum  triduo  biduove, 
ut  ex  Vita  colligitur,  in  suo  itinere  Romano  pro- 
cessisset,  eoque  facilius  fidem  invenire,  quod  ea- 
dem  illa  Romana  peregrinatio  pro  fuga  malesibi 
conscii  potuerit  haberi.  Brunnerus  suspicatur, 
forte  S.Eramerammum  quiritanti  Otse  suasisse,  at 
tempestiva  fuga  paterno  furori  se  subduceret, 
eamdemque,  dum  id  ageret,  comprehensam,  au- 
ctorem  fugze  suse  nominasse,  qui  proinde  etiam 
in  stupri  suspicionem  venerit,  utquein  ira  solet. 
prsecipiii  judicio'  damnatus  et  caesus  sit ;  verum 
hrnc  mera  conjectura  est. 
(Himiuin-nn.       (;:)  jrfem  awior  censet,sanctum  Antistitem,  cum 
. ',  ,         objectum  crimen  diluere,  et  Sigibaldum  reum 
martyrii       agere  facile posset,  Christi  exemplo  maluisse  pro 
vautaopinio.  ovibus  suis  suam  riftnn  d nre t  quam prodere  alie- 
nam.  Sedan  etiam  hoc  ultimum  tamfacile  ei  fue- 
rit,  non  ausim  certo  edicere.  Ratio  est,  quod  Ota 
et  Sigibaldus  flagitium  suum  ipsi  in  Sacramen- 
taliconfessione  exposuisse  videantur,  ex  quasola 
< !  si  illud  Sanctus  intellexerit,  non  potuit  sane,  sal- 
m  conscientia,  Sigibaldum  accusare.  Quodsiita 
est,  S.  Emmerammus  sacri  tenax  silentii  pro  sa- 
cramenti  pcenitentias  sigillo  gloriosus  martyr  oc- 
cubuit.  Ututsit,  non  propterea  tamen  Aribonem 
mendaeii  insimulamus;  facile  enimfieri  potuit, 
ut  imperitum  vulgus  aut  crassioris  ingeniihomi- 
nes,    '  m  ex  Sancti  silentio  rem,  ut  facta  fuerat, 
ignorarent,  quo  mirabilior  ejusdem  caritas  red- 
deretur,  induccerint  in  animum,  ut  crederent,  il- 
lum  ipsum  sui  accusandi  consilium  Otcvdedisse; 
quam  opinionempost  integrumabejusdem  Sancii 
martyrio  seculum  Aribo  sine  sana  crisi  adopta- 
verit.  Ceterum  Mabillonius  tam  Sec.x  Benedictino 
m  />\  Tutoneepiscopo  Ratisbonensinuai.  1,  quam 
tom.  %  Annalium  adannum  ChrisH  7:39,  num.  l 
Oausam  aliam  martyrii  assignavit.  Ts  enim,  nulla 

faotade$igibaMoOtaquenienHone1aitl8.'Emm& 
rammum  a  Lamberto  tyrauno,  quemob  scelera  in- 
orepare  non  cessabat,  oceisumesse;  sed  i  um  Ma- 
biUoniuspro  hae  sententia  nuUum auctorem  lau- 
d"t,  morari  nos  non  debet. 
1  .  84  AwhrTractatits depassione  et ghriaS.Vm- 
me^mi.^»seQenleOonstantem^aWa<,ffti«n 
sttprajam  laudarimus,  Aribonifere  conscntiens, 


singxdarem  Sancti  caritatem,  ex  qua  martyrium  D 
subiit,  sequenti  elogio  prosecutus  est.  Nactavero 
inquit ,  occasione  illud  Salomonis  dicti  implen- 
di;  « Eripe  eos,  qui  ducuntur  ad  mortem ;  »  cum 
autillud  mandatum  exequeretur,  aut  reus  in  pecca- 
tis  moreretur,  totus  in  viscera  compassionis  ef- 
fusus,  et  in  hoc  vere  Domini  sui  imitator  effectus, 
qui  aliena  peccata  transtulit  in  corpore  suo  super 
lignum ,  miserorum  supplicia ,  quie  pavebant, 
ipse  sustinuit,  et  crucem  Domini  per  foedi  cri- 
minis  opprobrium,  quod  in  stuprum  prolapsi  ad- 
miserant,  venerabilis  Sacerdos  ferre  non  recusa- 
vit.  Quid  fratres  mei?  Quod  factum  huic  siraile 
unquam  vidistis.  Quam  gloriam  huic  Martyri  et 
Sacerdoti  aequiparandam  putatis?  Elias  et  Joan- 
nes  adulteria  reguim  conjugnm  castig-antes,  am- 
bo  levantur  in  crelum.  ille  per  currum,  iste  per 
martyrium.  Sed  hos  nimirum  levior  conditio,  mi- 
nor  necessitas  urgebat  :  nam  nec  inter  stultos  qui- 
dem  desunt,  qui  multo  honestiorem  putent  causam 
increpiti,  quam  admissi  incestus. 

65  Uterque  illorum  pro  varietate  a  libidinosis  &e«fem 
tantura  appetebatur ;  hic  autem  violatoribus  dans  marlww 
facultatem  in  se  transferendi  facinoris,  uno  solnm  ™a"0' 
presbytero  innocentire  suse  inter  mortales  teste  re- 
licto,  elegit  suam  potius  vitam  profana  ad  tem- 
pus  suspicione  commaculari,  a  Deo  autem  secre- 
torum  conscio,  quod  ipse  vellet  ordine ,  purg-an- 
dam,  quam  noxiorum  vitam  per  diversa  tormen- 
torum  g-enera  finiri.  Recolens  enim  Dominum 
dicentem,  *  Nolo  mortem  peccatoris,  sed  ut  con- 
t  vertatur  et  vivat;  »  peccantes  sibi  confessos  ad 
correctionem  reservavit ,  et  seipsum  pro  eorum 
mortibus  gratissimam  Deo  hostiam  immolari  per- 
misit.  Hsec  ipse,  qui  si  per  datam  a  Sancto  viola- 
toribusfacultatem  in  se  transferendi  facinoris  intel- 
ligai  datum  ab  eo,  ut  id  facerent,  consilium  vel 
consensum,  eodem  modo,  quo  Aribo,  corrigendus 
est;  si  vero  tantum  velit,  sanctum  Episcopum, 
cumid  impedire  posset,  ex  caritate  permisisse, 
nihil  est,quodin  ejusdem  diciisreprehendamus. 
Obiter  quoque  observa,  quod  de  castigatis  per 
Eliam prophetam  regum  conjugum  adulteriis  di- 
citur ,improprie  dictum  esse;  de  idololatria  scili- 
cet,  quee  in  variissacree  Scripturse  locis  adultcrii 
et  fornicationis  nomine  appellatur,  quamque  lau- 
datus  propheta  in  Achabo  rege  Israel  et  conjuge 
Jezabel  acriter  castigavit.  p 

66  Eminentissimus  Baronius  ad  annum  Chri-  etBarmii 
sti  70%,  Aribonem  laudans,.  martyrium  ejusque  narration 
causam  sic  memorat,  ut  de  sola  Sancti  permis-  censetur- 
sione  intelligi  possit .  Causa  autem  ea,  ait,  mar- 

tyrii  intercessit,  quaj  et  ipsum  Rederaptorem  hu- 
mani  generis  impulit  crucis  subire  supplicium; 
dum  videlieetaliena  innocens  super  se  peccata  su- 
scepit  libens  volensque,  quousque  liberaret  a  mor- 
te;  qui  scelus  admisit;  Iicet  postea  suae  exstite- 
rit  innocentia3  defensor.  Etenim  dum  Theodonis 
principis  filia  Ota  virgo  Sigibaldo  cuidam  com- 
mixta  ex  stupro  concipiens,  fcetu  gravida  cogni- 
ta,  iu  vitse  discrimen  una  cum  juvene  adducere- 
tur,  ut  ipse  eos  a  nece  eriperet,  sibi  passus  est 
crimeu  adscribi,  cujus  causa  crudelis.sime  a  fratre 
ejusdem  feminae  cajsus  est.  In  Romano  quoque 
Martyrologio  ad  huncdiem  xxn  Septembris  eum- 
dem  his  verbis  annuntiavit  :  Ratisponffl  ra  Ba- 
varia  S.  Emmerammi  episcopi  et  martyris,  qui, 
ut  alios  liberaret,  mortem  sa^vissimam  Christicau- 
sapatienter  subiit.  Hxc  Baronius,  qu&sicut  ve- 
ra  putamus,  ita  etiam  sancto  Martgri  gloriosa 
sunt. 

67  Barbarum  cwdis  modum  Aribo  num.  16  et 

seqq. 


tfurtyrw 
modtuabco- 
tlm  vetusto 
taipiore 


BxpoiitutBt 
celebratus. 


Martyrium 
ponua  in 
Helfftmdorf 


A  seqq.  exponit,  et  supra  laudati  Tractatus  sive 
Sernionis  depassione,  etgloria  S.  Emmerammi  au- 
ctor  suo  stilo  sic  exomavit :  Irruitsuper  eum  fune- 
stus  lictor,  sathance  ferali  percitus  rabie,  sanctum- 
que  Dei  Antistitem,  innocui  comitatus  fuga  deser- 
tum,  abstrahit,  juxta  quod  scriptum  est;  «Percutiam 
«  pastorem,  et  dispergentur  oves  greg-is.  «  Hio  ad 
libitum  crudelis  belluse  sacratissinue  Deo  hostire 
aries  electus  toto  corpore  laniatur, 
Ora,  manusque  ambas,  populataque  tempora  ra- 

ptis 
Auribus,  et  truncas  miserando  vulnere  nares; 
Cerebrum  quoque  ,  lumine  sapientire  semper  ir- 
radiatum,  oculorum  luce  privarunt;  cum  illi  in- 
terior  acies  animi  etiam  mundano  sole  vibrantior, 
indefectiva  status  sui  claritate  luceret.  Ling-uam 
quoque  ,  caelestis  oraculi  ministram  ,  ex  invisibi- 
H  fontis  arcano,  juxta  quod  ratio  censuerat,  no- 
va  proferentem  et  vetera',  de  sancti  oris  camera 
pestifer  chirurgus  radicitus  evellit.  Insanus  furor 
nusquam  pertractaus,  quia  « Labia  sacerdotis  cu- 
d  stodiunt  scientiam ,  et  legem  requireut  ex  ore 
»  ejus;  quia  ang-elus  Doraini  exercituum  est.  •  In 
B  ipso  etiam  sexu,  scilicet  artibus  in  illo  non  puden- 
dis,  inconsiderata  ferocitas  pervcrsa,  pro  dolor,  exer- 
cuit  judicia! 

68  Sic,  Christe,  tibi  militantium  virtus,  greg-is 
tui  Sacerdos  et  hostia,  clypeo  sufferentite  prjemu- 
nitus,  te  attestante ,  et  omnia  vulnere  ejus  tU8B 
causa  dilectionis  inflicta  numerante,  centenae  Mar- 
tyr  coronseang-elica  pompa  subvectus  ,  triumpho- 
rumgrloriaexaltatuscaelestem  aulam  ascendit,  com- 
pleto  in  eo,  quod  Salomon  admonet  :  «  Non  ve- 
o  teris*usque  ad  mortem  justificari;  quia  merces 
»  Dei  manet  in  seternum  : a  Et  Psalmista  :  a  Qui  con- 
h  fidunt  in  Domino,  sicut  Mons  Sion,  non  com- 
i  movebuntur  in  seternum  :  »  itemque  apostolus 
Jacobus  :  «  Beatus  vir  ,  qui  suffert  tentationem; 
>  quoniam ,  cum  probatus  fuerit ,  accipiet  coro- 
»  nam  vita3.  n  Sit  ig;itur  Eoma  ceiebris  Laurentio, 
Hierusalem  Stephano  inclita,  Carthago  nobilis  Cy- 
pnano,  Smyrna  Polycarpo,  Hispania  illustris  Cu- 
cuphate  raagno;  nostra  autem  Ratispona  suo  g-au- 
deat  Emmerammo,  non  minus  gratite  beneticium 
ab  hoc  sperans  Patrono,  quam  et  earum  quoelibet  a 
suo  indulgentissimo  parcnte  etc.  Sequitur  aposlro- 
phe  ad  sanctum  Martyrem  non  inelegans,  quam 

prsetermilto. 

^- Barbaramhanccarnificinamsau,  f us  I 'r.vsut, 

utroque  biographoteste,passus  est  in  Helffendorft 
ubipost  tridui  iter  ex  industria  moras  quxrens 
substiterat,ut  quos  ibidem  affore  divinitus prwsa- 
giebat.carnifices  suos  operiretur.Locus  hicSupe- 
rioris  Bavarice  est,  inter  Isaram  et  Oenumsupra 
Monachium  situs  in  dicecesi  Frisingensiet  in  />r;r- 
fectura  Aiblingensi,teste  Matthseo  Seutterintabu- 
la  ejusdem  dioecesis  cujus  ecclesuv  cathedrali  sub 
Erimberto  episcopo  eumdem  donatum  et  sacra 
mde  illustratum  fuisse,  docet  Meichetbeckius  in 
Historiadictiepiscopatus tom. 1 , dissert.  M,pag. xv. 
Admodum  reverenduspaterprior  Emmerammen- 
sis,siepelaudatus,insuisobservationibusMssprae- 
terea  docet,  extra  eumdempagum  hodiequemon- 
strari  lapidem,  qui  sacro  Martyris  sanguine  con- 
spersus  fuisse  creditur.  Porro  licet  sanctus  Epi- 
scopus  non  in  eodem  loco  "<  icem  animam  Deo 
reddiderit,  illum  tamen  pro  ejus  paltestra  assigna- 
m,  quia  in  eodem  crudelem  illamearniflcinam  pas- 
sus  est,ex  qua,\dum  a  suis  alio  deferretur,  in  quo- 
damprato  martyrium  suum  morte  consummavit. 
Etenimcum  Lantbertus  illum  membris  omnibus 


itCTOtt 

c.  s. 


Atchaim. 


E 


elinAtctmim 
ttpultu»  ett. 


DIE  VIGESIMA  SECXJNDA  SEPTEMBRIS.  W7 

fcede  truncatum  seminecem  reliquisset,  itineris 
comites,  quos  tyranni  ?netus  in  latebras  compule- 
rat,  tandem  prodeuntes  eumdem plaustro  imposi- 
tum  ad  villam  Aschaim,  milliario  fere  duodecimo 
(teste  Aribone)  inde  distantem  vexerunt,  ut  ibidem 
inecctesia  S.Petro  Apostolorum  principi  dicata 
honoratius  moreretur;  imprudenti  sane  consilio, 
sedexcxdis  atrocitateconsternatisutcumquecon- 
donando;  nam  et  ea  vectura  mutitato  Prwsuli  non 
potuit  non peracerba  accidere,et  gravis  conturba- 
tioscBpe  nonrectaconsiliadictat. 

70  Nondum  ad  villam  Aschaim  pervenerant,  obntprop* 
cum  sanctus  Martyr,  mortem  sibi  jamjam  instare  vfcu™ 
gravi  gemitu  indicavit,  ideoque  e  plaustro  in  sub 
jecto  gramine  depositus  est,  ubi  felicem  animam 
ingenti  lumine  emisit  ad  cartum.  Locum  hunc  mil- 
liario  tertio  ab  Aschaim  distare,  ibidemque  in  ejus- 
dem  rei  monumentum  erectam  ecclesiani  fuisse 
tradit  Aribo,  consentitque  Meginfredus;  verum 
tantautriusqueloci  distantia  non  convenit  cum  iis, 
qitcv  de  eodem  argumento  aliunde  habemus.  Csele- 
stinus  enim  abbas  Emmerammensis  in  Ratisbona 
monastica,  cap.  G  diserte  asserit,  tocum,  in  quo 
Sanctus  obiit,  et  in  quo  ecctesia  erecta  suo  tempore 
etiamvisebatur,  nonnisi quarta  mitliarii jiurteub 
Aschaim  distare.  Laudatus  quoque  Forstenius 
Prior  in  notitiis  Mss.cum  interecctesiasS.  Emme- 
rammo  variis  in  locis  dicatas  ecclesiam  in  Aschaim 
nominasset,  mox  subdidit:  Ibidem  extrn  paguim 
capella  in  loco,  ubi  apiritum  crelo  transmisit. 

71  Hisce  consonat  Matthxus  Seutter  in  tabula 
geographica  episcopatus  Frisingensis,  in  qua  vi- 
cumAschaim  colloeat  ad  dexteram  Isarw  ripam 
infraMonachiumetcircaejusdemepiscopatusFri- 
singcnsis  confinia,  et  prope  eumdem  vicum  notat 
S.  Ilaimcraii;  qua  rorr  haaif  duhie  iaudataiu  rrrfe- 
siam  seu  sacellum  videtur  indicare.  Dicendum  ita- 
que  est,  Aribonem,  quique  hunc  secutus  est,Me- 
ginfredum,tongealiaitinerummensura  usosesse, 
cum  ambo ctiamvicum  Helffendorfl2  a/iftiaribus 
ab  Aschaim  cottocent,  quorum  tocorum  ttistantia 
non  nisi  quatuor  inittiarium  Germauirorum  uot.a- 
tur.  in  tabulis  Frederici  de  Wit,  cui  fere  consen- 
tiunt  etiam  alicv,  quasconsului.  Demortui  Marty* 
ris  corpus  plaustrorursus  impositum,  a<l  Asrhaim 
delatum  fuit,  ibidemque  in  S.  Petriecctesia  seput- 
tum,  ubiatiquotemporequievit,  donec  Ratisbouum 
solemni  cumpompa  translatum  est,  utisequenti 
§  dicemus.  Vacuum  tamen  Sancti  seputcrum  in 
Aschaim  hodiequemonstrari,  //.  P.  Prior  Forste- 
nius  in  sirpe  divtis  notUiis  a/firmut. 

72  De  tempore  martyrii  ipsius  consentiunt  srrt- 
ptores,  hoc  in  Christiannum  652  incidisse,  qui  in 
epitaphio  ejusdem  supra  reiato  inscript uslegiturt 
et  cum  ducatu  Theodonis  I,  a  quo  SanctUS  RattS' 
bomv  benigne  acceptus  detentusque  fuissr  du  // u r , 

optime  convenit.  Cardinatis  Baronius  tom.  8  -\u- 
naiium  istud  multo  serius,  circa  annum  scilicet 
702,  dubie  tamen,  retuterat,  Ad  prsesens,  inquiens, 
tempua  referri  posse  videtur  (lioet  annus  haud  aa- 
tie  exploratua  haberi  possit)  martyrium  Biemeram- 
mi  episcopi  Ratiflponensifi  bud  Theodone  Bavariaa 
principe,  hoo  tcmpore  illis  populie  dominante.  Tta 
ibi;  sed  errOrem  postea  metius  edoctus  corrr.nf, 
post  lom.  Vinteremendandapag.  908  dicens  :  Ve- 
rnmquodad  tempus  rmirtvrii  s  Bmmeranniin  in- 
certum  (utdiximue]  fline  certo  duce  cucurrimue. 
Cum  cnim  non  cssct  scriptus  liber  uec  eerl Qfl  auctor, 
quem  sequeremur,  errare  con%it;  quod  non  priufl 
sensimus,  quam  cum  acccpimus  epitaptiium  anti- 
quitus  scriptum,in  quo  expresse  ponitur  martyrium 


.  [nnui  •' 
dict  tpthu 
0inoi  tualii 


consuminasse 


AICTOIK 
C.    S. 


468 

consummasse  anno  Christi  dclii.  Accepimus  illud  a 
viro  doctissimo  Marco  Velsero  Augnstano  etc.  Haec 
de  annno;  diem  aulem  ejusdem  emortualem  fuis- 
se  xxii  Septembris,  ad  quem  Martyrologiis  in- 
scriptus  esl,  coliturque,  omnes,  quos  vidi,pariter 
consentiunt. 


% 


V.  Sacri  corporis  translatio  Ratis- 
bonam  :  monasterii  erectio  et  ec- 
clesiae  amplificatio  ;  alise  corporis 
elevationes  :  an  a  Formoso  PP. 
elevatus  sit,  et 
ab    eodem    dedi- 


canomzatus    et 
ipsius  ecclesia 


cata? 


Incolx  divi- 
nitui  admo- 
niti  taorum 

cw/tus 

B 


;>nr  hurum 
nl  Danu- 
bfum  non  if- 
ne  prodigiis 


Quamdiu  sacrum  Martyris  corpus  in  Aschaim 
humatum  jacuerit,  non  satis  clare  edicunt 
biographi;  si  tamen  Aribonis  mentem  recte  asse- 
quar,  videtur  intra  duospost  martyrium  menses 
inde  translatum  fuisse.  Post  enarratam  enim  se- 
pulturam  illius  mox  subdit,  CSBlum  atris  nubibus 
obductum  continuos  quadraginta  dies  inter  terri- 
fica  ftdgura  tam  copiosos  imbres  effudisse,  ut  re- 
pletis  torrentium  amniumque  alveis  exundantes 
aquse,  campisque  superfusw,  non  dubiam  Bava- 
rise  stragem  minarentur.  Revelatum  autem  qui- 
busdam  esse,  ut  ea  calamitas  cessaret,  tranferen- 
dum  Hatisbonam  esse  sacrum  pignus,  idque  tunc 
a  Theodone  duce  cleroque  ac  populo  magna  cum 
pompa  curatum  fuisse.  Diximus  supra,  pagum 
Aschaim  ad  dexteram  Isarse  ripam  situm  esse. 
Haudprocul  inde,  forte  unius  milliaris  spatio  di- 
stat  Unter  Vehrinfr,  sive  Verin<ra  inferioT,  pagus  in 
episcopatu  Frisingensi  atque  in  ipsa  Isarse  ripa 
situs,  ubi  vencrabiles  Sancti  exuvise  navi  imposi- 
tse  fuisse  creduntur,  in  cujus  rei  memoriam  etiam 
ibi  ecclesia  icdi ficata  hodiedum  visitur. 

7 1  fitttc  sftruittlti  (himinr,  uf,  habet  Aribo,sacrum 
corpus  devectum,  per  ejusdejn  ostia  e  regione  loci 
ubi  nunc  Deckendorfium  oppidulum  est,  in  Danu- 
bium  descendit,  per  cujus  adversos  fluctus  Ratis- 
bonam  tandem  inter  festivos  applausus  advectum 
est.  Duo  autem  in  toto  hoc  itincre  memorabilia  ac- 
cidisse  memorat  laudatus  biographus;  primum, 
quod  accensse  circa  sacrum  funus  sub  aperto  aere 
faces  inter  perpetuos  ventorum  turbines  imbres- 
que  non  modo  non  extingruerentur,  verum  etiam 
tanta  seouritate  quietiasimam  In  altum  earum  flam- 
maa  direxerint  aciein,  acsi  in  oubiculo  tranquilissimo 
sine  coramotione  aeris  stetissent.  Alterum  est,  quod, 
rum  adverso  Danubio  navigantibus  alias  muttum 
obnitendum  sit  navis  hm  inter  tot  proceltas  tam 
celeri  prosperoque  rursu  provecta  sit,  quasi  se- 
cundis  fluctibus  velisque  usa  esset.  Fabulam  , 
quam  Hebrsei  ad  suseperfidia  ccnnmendationem 
ew  hisce  commentifuere,  num.  ^retulimus. 

75  Appulsum  Ratisbonam  venerabite  pignus 
Theodo  ipse  duw,unacum  optimatibus,clero  ac 
populoobviam  factus,  magna  cum  religione  su- 
scepit,et  sacerdotum  ministerioinS.Georgiimar- 
tyris  sacra  .vde,  guss  tunc  temporis  in  colle  extra 
urbismuros  stabat,  honoriflce  deponendum  cura- 
vit :  quofatto  procellosa  aeris  intempe?-ies,  qux 
Bavariam  infestabat,  subito  cessavit,  teste  Aribo- 
ne  in  Yita  num.  84,  ubi  Kbg  ait :  Eodem  vero  mo- 
*.  DttbM  mento cailum  tantain  reddidit  screnitatem,  ut  nubs  * 
in  uullisappareret  plaffis.  Meginfredus prxter  ista 


DE  S.  EMMERAMMO  EPISCOPO  MART. 

etiam  atia  miracula  in  eadem  translatione  Ratis- 
bonse  facta  generatim  sic  memorat :  Traditur  au- 
tem,  firmaque  assertione  probatur,  quod  in  illa  via, 
qua  levatus  a  navi  ferebaturad  ecclesiam,  triginta 
sig-nis  divina  eum  pietas  clarificaret.  Verum,  quse 
ista  signa  fuerint,  non  exponit.  De  vetusto  illo 
S.  Georgiisacello,  quod  deinde  in  nobtlembasili- 
cam  ac  monasterium  Ordinis  S.  Benedicti,  hodie- 
que  florens,  excrevit,  Andreas  presbyter  Ratis- 
bonensis  in  suo  Chronico  generali  ex  Conrado  de 
Monte  Puellarum  refert  sequentia. 

76  Dilig-enter  est  advertendum  ,  (et  sunt  ver- 
ba  mag-istri  de  Monte  Puellarum  in  Chronicasua) 
quod  olim  temporibus  paganismi  et  infidelitatis 
in  illo  colle,  ubi  nunc  est  monasterium  B.  Emme- 
rammi  situatum ,  tunc  extra  muros  civitatis  fuit 
lucus  arborum  sylvestrium,  ubi  diversarum  simu- 
lacra  idolorum  ab  infidelibus  colebantur.  Qua  su- 
perstitiosa  bominum  stultitia  tandem  divina  volen- 
te  gratia,  evanente  etfideCatholica  parumper  scin- 
tillante,  ibidem  luco  deposito,  viles  casse  paupe- 
rum  hominum  suburbanorum  civitatis  constructae 
fuerant,  et  inter  easdem  casas  eonstructum  fue- 
rat  humillimum  oratorium,  in  quo  consecrata  fue- 
rat  ara  per  fideles  Christi,  tunc  tenuiter  clarentes 
in  honore  B.  Georg-ii  martyris,  quae  capella  stete- 
rat  ibi  tugurii  more,  quse  ara  hodie  in  dicto  mona- 
sterio  in  honore  prsedicti  martyris  Georg^ii  cernitur 
ad  latus  Australe  versus  ambitum  monasterii  supra 
dicti,  ante  quam  aram  etiam  publice  hodie  videtur 
sancti  martyris  Emmerammi  epitaphium  et  sepul- 
chrum. 

77  Nec  mirum  autem,  quod  beatus  Martyr  in 
eadem  capella,  Domino  jubente ,  voluit  quiescere 
et  extremi  sententiam  examinis  ibidem  praestolari; 
quia  cum  primo  gratia  docendi  populum  in  fide 
orthodoxa  in  Ifcatisbonam  se  transtulisset,  post  cre- 
bros  frequenter  labores  circa  g-regem  Domino  no- 
stro  Jesu  Christo  lucrandum,  in  pra^dicta  secretaca- 
pella  tumultui  hominum  aliena  ipse  felicissimus  Pa- 


Ecctetia 
'««,  de  qua 
hic  aliqua 
obscrvantur 


E 


postmodum 
in  instgnem 
basilicam  ac 
monasterium 


Hatisbomim 
fehunt,  ubi 
m  ecilciia  S 
Georgiitu- 
mutatur. 


ter  solus  Deo  vigiliis  et  orationibus  consueverat 
angelica  meditatione  vacare.  Hactenus  Conradus, 
qui  cum  in  Ratisbona  monasticd  canonicus  Ratis- 
bonensis  anno  1373  floruisse  dicatur,  non  potest 
magnee  esse  auctoritatis ,  quantum  ad  praedictee 
sacras  sedis  originem  attinet,  nisi  id  ex  antiquio- 
ribus  monumentis  didicerit,  quod  an  factum  sit, 
ignoro.  Dixisupra,  eamdem  ittam  S.  Georgiixdem 
postmodum  in  nobilem  basilicam  ac  monasterium 
Ordinis  S.  Benedicti,  sanctoque  Emmerammo  di- 
catum  excrevisse,  idque  apudomnes  extra  dubium 
est.  Quo  tamen  tempore,  quove  auctore  idfactum 
fuerit,  nec  Aribo,  nec  Meginfredus  tradidit;  imo 
ambo  de  vnonasterio  altum  silent,  licet  aliunde 
constet,  iltud  etiam  Aribonis  tempore  multo  anti- 
quius  esse.  ArnolfusVochburgensis  midta  quidem 
de  eodem  memoravit  in  utroque  libro  de  Miracu- 
lis,sed  de  ejusdem  exordio  ac  fundatore  pariter 
situit. 

78  Contra  vero  recentiores  rerum  Boicarum  scri- 
ptores,  Aventinus,  Velserus,  Brunnerus,  Adlzreit- 
terus,  Raderus  et  Hundius  eumdem  Theodonem 
ducem,  aquoS.  Emmerammum  in  Bavaria deten- 
tumfuissediximus,  istiusmonasterii  fundatorem 
agnoscunt,  unanimique  consensu  credunt,  hoc  ab 
eo  conditum  fuisse,  ut,  siquam  in  sancti  Episcopi 
dira  csede,  a  Lantberto  filio  suo  patrata,  noxam 
haberet,  hanc  pia  illa  munificentia  pubticoque 
monumento  expiaret.  Eamdem  sententiam  am- 
plexi  fuere  Cointius  tom.  4  Anndtium  ad  annum 
Christi  697,  Pagius  in  Critica  Baronii  ad  annum 
652  et  6S0,  Georgius  Eccardus  tom.  1  Francim 

Orientatis 


Ordinis  S. 
Bcnedicti 
excrevit  sc- 
cuto  vn 


sed  de  ejHj- 
dem  funda- 
toribuSyino- 
doqne, 


quo  finmum 

fundatum 
fuerit,  hodie- 
datn  acriter 
Utigatur. 


liadem  eccte 
lj(|  amplia- 
tur,  ct  mu- 

rtt  civitatit 
includitw. 


Orientalis,ac  novissime  cetsissimus  acreverendis- 
simus  abbas  Emmerammensis  Joannes  Baptista 
Krauss  tam  in  Ratisbona  monastica,  guam  in  Dis- 
sertationibus  mox  laudandis,  in  quibus  hanc  anti- 
quam  Emmerammensium  traditionem  esse  afpr- 
mat.Quamquam  autem  istide  Theodone  I consen- 
tiunty  de  anno  tamen  discrepant,  quod  alii  illum 
citius,  alii  serius  obiisse  arbitrati  sint,  vel  ad  ejus- 
dem  obitus  annum  non  adverterint.  Nam  Bundius 
monasterii  epocham  anno  696,  Brunnerus  et  post 
ipsum  Cointius  697  illigarunt;  alii  ad  hunc  ipsum 
annum  de  eodem  monasterio  meminerunt,  quia 
legerant,  eo  anno  Apollonium  primum  ejusdem 
loci  abbatem  floruisse. 

79  Contra  Pagius  ac  mox  laudatus  abbas,  qui 
Theodonem  I  circa  annum  680  vita  functum  esse 
censent,  fundationem  illam  consequentur  citius, 
sine  certo  tamen  anno>collocarunt .  Marcus  Hansi- 
zius  Societatis  Jesudoctor  theologus,duobus  tomis 
GermanisesacrxorbilitlerarionotuSfinProdromo 
tomi  3,  anno  1754-  Viennee  Austriee  typis  edito,  de 
anno  quidem  697  a  prioribus  non  dissentit;  sed 
cum  Theodonis  I  mortem  ante  id  temporis  pariter 
figat,  prsedictam  fundationem  ipsius  successori 
Theodoni  II,  sanctoque  Ruperto,postea  Salisbur- 
B  gensiepiscopoadscribit.Pr<vtereastatuit,Ratisbo- 
nensem  episcopatum  ab  iisdem  in  et  cum  dicto  mo- 
nasterio  sic  erectum  constitutumque  fuisse,  utepi- 
scopalis  sedesmonasticaesset,  idemquejureperpe- 
tuo  monasterii  abbas,  qui  episcopus,  et  monachi 
cathedrales.  Verum  nova  heec  sententiavehemen- 
ter  displicuit  laudato  celcissimo  abbati,  qui  cum 
monasteriisuiprim&vajura  acprivilegiaper  eam 
destrui  crederet,  Dissertationem  de  Ortu  et  liber- 
tate  monasterii  S.  Emmerammi,  itemque  alteram 
de  Exemptione  et  libertate  imperiali  ejusdem,  ac 
denique  tertiamlllustrationem  typis  Ratisbonensi- 
bus  excusas  opposuit,  in  quibus  monasteriumsuum 
a  Theodone  I  ante  annum  680  fundatum,  et  ab 
ipsa  sua  origine  liberum,  non  sedem  episcopatem 
monasticam  fuisse  contendit. 

80  Prodomum  suum  laudatus  Hansizius  Ulu~ 
stratione  apologetica,  et  alio  Opusculo,  quod  Dis- 
quisitionem  de  valore  privUegiorum  monasterii 
Emmerammensis  inscripsit,  eodem annollob  vid- 
gatis,  adversus  celsissimi  abbatis  Dissertationes 
pariter  tutatus  est.  Ego  me  horum  clarissimorum 
virorum,quosambosveneror,litibusnonimmisceo, 
cum  ad  S.  Emmeramnium,  cujus  Acta  et  gloriam 
posthumamiUustranda,nonHistoriammonasterii 
istius  scribendam,  suscepi,  nihil  aut  parum  fa- 
ciat,  quo  modo  monasterium  illudprimo  erectum 
ac  constitutum  fuerit.  Id  unum  mihi  sufficit,  con- 
stare,  monasterium  illud  ante  seculi  vn  finem  con- 
ditum,  sanctoque  Emmcrammo  dicatum  fuisse; 
nam  quod  Mabillonius  tom  2.  Annal.  ad  annum 
Christi  739,  num,  l  ejusdem  exordia  ad  hunc  cir- 
citer  annum  retulerit,  morari  nos  non  debet,  cum 
id  neutiquampossit  admitti.  Certum  quoque  est  ex 
Arnolfo  Vochburgensi,  Ratisbonensis  episcopus 
sedem  suamolim  multo  tempore  in  S. Emmerammi 
ecclesia  tenuisse,  eosdemque  eidem  monasterio 
p,\-efuisse  obbates  ;  at  quo  idpacto,  quovejure  fa- 
ctum  fuerit,  non  inquiro,  sed  eruditis  ex  supra 
dictis  Prodromo  et  Dissertationibus ,  ceterisqueeo 
spectantibusjudicandum  relinquo. 

81  Ut  ut  ista  se  habeant,  S.  Georgii  ecclesiam, 
in  qua  S.  Emmerammi  corpus  tumulatum  fuisse 
diximus,  Sintpertus  episcopus  Ratisbonensis  se- 
culo  viii  multum  ampliavit.  Ita  discimus  ex  Ar- 
nolfo  Vochburgensi  lib.  2  de  Miraculis,  ubi  Ra- 
tisbonenses  episcopos  recensens,  sic  ait :  Post  hunc 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  469 

(Gaubatdum)  Sintpertus  cathedram  pontificalem 
eum  regimine  ecclesiastico  suscepit,  qui  B.  Emme- 
rammobasilicam  novam  amplioribus  spatiis  et  pro- 
pensiore  sumptu  construxit  atque  oruavit.  Obiter 
hic  observo,  Gaubatdum  seu  Garibaidum  inter  et 
Sintpertum  a  poeta  anonymo,  quem  num.  54  lau- 
davi,  Sigericuminterponi,  cujussuccessoremAda- 
tawinum  Eccardus  tom.i  Francuv  Orientalisanno 


iCCTOtl 

c.s. 


Christi  791  episcopum  ordinatum  esse,  ex  Anna- 
libus  Wirceburgensibus  ostendit.  Seculo  x  eadem 
ecclesia  ac  monasterium,  qux  eo  usque  extra  civi- 
tatem  fuerant,  ejusdem  muris  inclusa  fuere  sub 
Arnotfo  BavaricVduce,  ut  testatur  Arnolfus  Voch- 
burgensis  lib.  i  de  Miracutis,  ex  quo  sequentia 
excerpo  :  Monasterium  beatissimi  martyris  Emme- 
rammi,  quod  prius  extra  fuerat,  coepit  esse  intra 
muros  Katishoneusium  civitatis,  quos  Arnolfus  dux, 
inter  optimates  opere  diviso,  cito  construxorat  sub 
rege  Heurico,  Germanue  scilicet  rege,  cognomento 
Aucupe.  Annum  Christi  920  abbas  Cxlestinus  in 
Ratisbona  monastica  cap.  32,  Adlzreitterus  vero 
in  Annalibus  Boicis  parte  l,  lib.  13  annum  huic 
rei  922  adscribunt.  Qui  de  eadem  ecclesia  mona- 
sterioque  ac  variis  eovumdem  casibus  plura  vo- 
luerit,  adeat  ssepe  taudatum  Ratisbonam  monasti- 
cam.  Modo  restant  aliqua  de  S.  Emmeramnu  cor- 
pore  dicenda. 

82  Vidimusillud exprima sua sepultura  Aschai- 

miensi  Ratisbonam  trayxslatum  in  S.  Georgii  eccle- 

siasepultum  fuisse.  Dum  hic  midtis  miracutis  in 

dies  magis  magisque  elucesceret,  S.  Gaubaldus 

vel  Garibaldus  a  S.  Bonifacio  episco/xt  martyre 

ecctesitV  Ratisbonensi  anno  739  prtvfccfus  cpisco- 

pusest.  Is  vero  cum  ex  miraculorum  multitudine 

sancti  Martyris  in  cselo  gloriam  ivstimaret,  me- 

rito  censuit,  sacras  ejusdem  exuvias  honoratiori 

loco,  quam  hactenus  jacuerant,  reponendas  esse. 

Novumitaqueacsplendidioremtumutumex  gypso 

et  marmore,  quem  Boicse  gentis  optimates  auro 

et  pretiosis  lapillis  exornaruni,  in  eadem  ecclesia 

fieri  curavit,  in  eoque  venerabile  ejus  corpus  de- 

posuit.  Rem,  id  gesta  est,  pluribus  narrat  Aribo 

in  Vita  edenda  num.  34  et  sequenti,  et  Arnolfus 

Vochburgensis  lib.  i  de  Miraculis  pariterdando, 

mtm.  3  et  1,  ut  necesse  non  sit,  eam  hic  jiluribus 

e.rjtliafre.  Athlo  tuhicn,  </>><></  idem  AmolfUS  lib,  'l 

apud  Canisium  in  antiquis  lectionibus  dc  eadem 

denuo  sed  breviter  annotavit.  [mprimis,  inquit, 

praefuit  (ecclesim  li(disbonensi)  dominus  Gaubal- 

dus,   vir  sanctus   ct  reli^iosus,  sub  quo  corpua 

B.  Emmerammij  vere  martyria  et  episcopi,  fcranala- 

tum  est  de  loco,  in  quo  positum  fuerat,  quando  ab 

Ascheim   huc  transportatum  erat.   Translationis 

hujus  tempus  nusquam  reperi,  neque  ex  Aribonis 

aut  Arnoifl  <li<-lis  erui  potest.  De  anno  etiam 

S.  Gaubatdi  emortuati  non  conreuit  inter  scripto- 

res,  quorum  alii  ipsi  annos  L8,  alii  ££,  Tnihcmius 

etiam  40  in  episcopatu  tribuunt.  Consule  Opus 

nostrum  tom  i.  Januarii  ad  diem  vin,  ubi  de  ipso 

breviter  actum  est. 

s:l  Porro  ut  illa  S.  Kmincniinmi  ecclcsm  lotseeu- 
lorum  tapsu  varios  casus  subiit,ita  etiam  a  vanis 
restaurata  exornataque  fuit,  quw  omnia  enarrare 
hujus  ioci  non  est.  Addo  tamen  ex  Ratisbona  Mo- 
nasticacap.  7  eamanno  1012  fortuito  igne  con- 
flagrasse,  ac  triennio  post  sacrum  Martyris  cor- 
pus  sub  altaris  fornice  summo  cum  gaudio  reper- 
tum,ac  tandem  anno  L660  <i>so  sacro  Pentecos- 
tes  die  argenteiv  thecw  inclusum,  pubticw  f»ie- 
lium  venerationi  expositum  fuisse.  Verba  Csele- 
stiniabbatis  ex  Germanicis  Latina  subjungo.  An- 
no  mdcxlii,    die  xxx  .lulii  pulohra   illi  probeque 

exornata 


Cnrpui  pw 
S.  Gaubat- 
ilum  elevatur 
uculo  vin; 


dciwtc  irru- 
tnxvMinven- 
tum,  argen- 
h ■.<  tfutcm  in- 
tiuititur. 


470 


41'I.TuM 

c.  s. 


Formoan* 


Emmerum 
mnm  OultQ 
nizutie. 


B 


exornata  basilica  ex  mopino 
redacta  est.  Quam  ob  rem  nos  afflictos  Deus  mise- 
ricordise  sua3  oculis  denuo  aspexit,  tertioque  post 
anno,nempeMDCXLV,die  xxm  Martii  pretiosissimum 
cimelium  ac  thesaurum,  sanctum  patrem  nostrum 
Emmerammum,  sub  altaris  fornice  per  ignem  cor- 
rupto  in  duplici  sua  tbeca  sive  loculo  inveniri  per- 
misit,  qui  deinde  anno  mdclix  sacro  Pentecostes  die 
arg-entece  lipsanothecse  inclusus,  ac  omnibus  piis 
Christi  fidelibus  venerandus  publice  primum  expo- 
situs  est.  Celerum  ea  ecclesiie  combustio  sacrique 
corporis  inventio  sub  Placido  Judmann  abbate, 
corporis  vero  inpretiosam  illamthecam  incluso 
sub  abbate  Ccetestino,  Ratisbonac  monasticw  au- 
ctore,  contigerunt;  uti  disco  ex  ejusdem  Operis 
continuatore  celsissimo  abbate  Joanne  Baptista 
Krauss,    qui   Ccetestinum  Vogt  laudato  Placido 
anno  1655  in  abbatiam  successisse  testatur. 
8iLaudatus  Coelestinus  cap.  7  prseierea  atiqua 
Papadicttw  a(idii  (je  s>  Emmerammi  cultu  per  Formosum  Pa- 
pam  ampliato,  qutehic  examinanda  sint.  Sic  ergo 
habet  ibidem  sermone  Germanico  :  Imperator  Ar- 
nulfus  ..  strenuc  cnravit,  ut  Papa  Formosus  tem- 
porc  Tutonis  cpiscopi  Rutisbonensis  S.  Emmeram- 
mum  iSanctorum  albo  inscribcret,  eumdemque  ex 
S.  Gcortfii  sacello  transferret   ad  altare  princeps 
eccleske  monasticae,  quam  laudatus  Formosus  in  ho- 
norem  sanctissinia;Trinitatis,  DeiGenetricis  Maria;, 
ApOfltolorum  prinoipifl  Pctri,  ac  pretiosi  martyris 
et  episcopi  Emmerarnmi,  prsesentibus  archiepisco- 
pis,  et   cpiscopis  consecravit  et   Indulg"entiis  do- 
navit.  Deinde  subduntur  sequentia  Latine.  Epi- 
scopi  huic  actui  prtesentes   fuere  :   Coloniensis , 
Belluacensifl,  Basileeusis,  Curiensis,  Ossensis,  Mo- 
gTintinensis ,  Herbipolensis,    Cabilionensis ,   Bru- 
mensis,   Frising-ensis,  Hiltinensis,  Constantiensis, 
Augustcnsis,  Treverensis,  Arg-entinensis,  Minden- 
sis,  Wormatiensis,  Kpirensis,  Mettensis,  Verdunen- 
sis,  Ratisbonensis.  JJactenus  Ccelestinus,  nutlum 
ex  dictis  episcopis  prteter  Tutonem  nominans, 
nullumque  instrumentum  laudans,  ex  quo  ea  di- 
dicerit. 

85  Suspicor  tamen ,  id  ipsum  instrumentum 
esse,  de  quo  cetsissimus  abbas  Joannes  Baptista 
Krauss  ibidem  inter  annotata  sic  meminit  :  In 
quodam  Ms.,  sub  initiumseculi  xvexarato,  sequen- 
tia  verba  Ieg-untur  :  b  Annu  Dominicaalncarnatiouis 
<>  Dcccxcvm ,  Indictione  prima ,  imperaute  in- 
«  victissimo  Romanorum  aug-usto  Arnolfo,  presi- 
<«  dentc  huic  sedi  felicis  rccordationis  Tutone  cpo., 
«  dedicatum  est  hoc  tcmplum  Dei  octavo  Ka- 
«  lend.  Oetobris  a  sanctissimo  Sedis  Apostolice 
o  preaule  Formoso...  presente  et  hoc  ipsum  pro- 
«  curante  dno  Arnulfo  imperatore ,  presentibus 
«  quoque  b  (hio  ponuntur  episcopi  superius  no- 
tati)  <  omnibus  itaque  vere  contritis  et  confessis 
«  templum  hoc  devotis  orationibus  seu  eleemo- 
«  synarum  lar^itionibus  frequentantibns  relaxat 
«  Dnus  Papa  prcdictus  xl  dies  criminalium  et 
<■  lxxx  venialium.  Et  una  cumipso  quatuor  archie- 
«  piseopi  supradicti  singuli  ipsorum  xl  dies  cri- 
o  minalium  ct  octuag-inta  dies  venialium  auctori- 
«  tate  et  consensu  prefatiDni  Papieintervenientibus 
n  perpetuia  futuris  temporibus  duraturam.  d  De 
eat(<>»t  consecratione  etiam  mentio  fit  in  Privi- 
legio  Ludovici,  Armdphi  imperatoris  filii,  quod 
anno  903  datum  notatur,  et  in  quo  apud  lau- 
datum  celsissimum  abbatcm  parte  2  Ratisbome 
monash\;v,  sive  lib  Probationum  num.  34  Lu- 
dovicus  ille  sic  loquitur  :  Quod  ctiam  monaste- 
rium  sanetissimus  Kormosus  Papa  ad  instantiam  et 
potmoncm  beatas  memoriffl  patris  uostri  Arnolfi 


DE  S.  EMMERAMMO  EPISCOPO  MART. 
incendio  in  cinerem      imperatoris  consecravit,  magnam  indulg-entiam  una 


ejusdcm  cui 
pus  transtn 
litnf 


cum  episcopis  cum  eo  ibi  existentibus  ipsi  monaste- 
rio  conferens,  sex  septimanis  aute  festum  S.  Emme- 
rami,  annis  sing*ulis  perpetuo  duraturam. 

86  Idem  celsissimus  Nota  5  acl  Arnolfi  impera- 
toris  diploma,  quod  ibidem  num.  30  recenset,  ex 
Chronico,  seu  Floribus  temporum  Martini  Mino- 
ritte  apud  Eccardum  tom.  i  Scriptorum  medii 
sevipag.  1010  ad  propositum  suum  heec profert : 
Formosus...  iu  Papam  electus  est,  qui  in  Ratisbona 
ad  sanctum  Gumeranum  dedicavit.  Monet  autem 
recte,  Emmerammum  pro  Gumeranum  legendum 
esse.  Verum  isthiec  omnia  cum  Formosi  Pontifi- 
catu  ac  rebus  gestis  componi  non  possunt.  Nam 
primo  quidemFormosus  Romanum  Pontificatum 
tenuit  ab  anno  Christi  891  usque  ad  896,  quo  ipso 
Paschatis  die  vita  functusest,  atqueadeo  non  po- 
tuit  anno  S98  Emmerammensem  ecclesiam  Ratis- 
bome  dedicare,  ut  habet  Ms.  prsecedenti  numero 
retatum.  Secundo  fuit  quidem  Arnulphus  rex 
anno  896  Ronice  apud  Formosum  Papam,  qui 
ipsum  adversus  Lamberti  tyrannidem  eo  advoca- 
verat,  ipsumque  imperatorem  tunc  coronavit;  sed 
taudatumPoyitificem  toto  Pontificatussui  tempore 
umquam  Ratisbonse  fuisse,  nullus  veterum  scri- 
ptorum  tradidit,  nec  dtiunde  verisimile  est.  Hinc 
nonpotest  nonhac  inpartesuspectumreddiprse- 
laudatum  Ludovici  Germanise  regis  Privitegium, 
in  quo  etiam  id  insoiitum  reperitur,  quod  Ludo- 
vico  JJ,  Lotharii  imperatoris  filio,  cognomentum 
Pius  addatur,  quodproprium  est  Ludovico  Caroli 
Magni  filio ,  qui  ibidem  sine  illo  titulo  nomi- 
natur. 

87  Minus  difficultatis  pariunt  auctor  Ms.  se- 
culi  xv,  num.  58  iaudati,  et  Martinus  Minorita, 
quiy  ut  ipse  habet  initio  sui  Chronici,  hoc  ab 
initio  mundi  ad  annum  usque  1290  deduxit.  Hi, 
inquam  minus  difficultatis  pariunt,  cum  eorum 
prior  in  anno  manifeste  erraverit,  et  ambo  a 
Formosi  seiate  tam  remoti  vixerint,  ut  in  errorem 
faciie  potuerint  induci.  Ad  hicc  ssepe  laudatus 
celsissimus  abbas  JCraussius  satis  insinuat,  ob- 
scuram  esse  ejus  memoriam;  nam  in  Disserta- 
tione  sua  de  Ortu  et  liberiate  monasteriiS. Emme- 
mmmi pag.  203  ait :  Traditio  est,  Formosnm  Papam 
ecclesiam  S.  Emmerammi  consecrasse  et  in  libro 
Probationum  Ratisbomc  monastiae  pag.  83 , 
nota  5  scribit'.  Quo  autem  anno  id  factum  fuerit, 
(consecratio  ecclesiie  per  Formosum)  nullibi 
expressum  invenire  potui.  Autiquas  scripturas  et 
seulpturae  ecclesise  nostrae  (uti  in  vetusto  libello  Ms. 
leg-ere  est)  de  hac  per  Eormosum  facta  dedicatione 
testantur,  sed  annum,  quo  id  factum,  non  indig'i- 
taut. 

S8.  Tum  subdit  Martini  Minoritte  verba  supe- 
rius  reiata ;  ex  libello  autem  Ms.  nihii  addidit, 
quem  ego  eumdem  esse  crederem  cum  Ms.  secuii 
xv,  exquonum.Sb  aliquarecensuit,  nisiinhocan- 
nus  dedicationis,  (vitiose  tamen)  adscriptus  esset. 
Ut  itaque  mentem  meam  edicam,  ista  per  Formo- 
sum  Papam  ecclesiiv  consecratio  ceteraque  eo  spe- 
ctantia,  Arnolfo  Vochburgensi  aeque  ac  reliquis 
scriptoribus plane  ignota,  nec  Formosi  gestis  con- 
sona,  non  videntur  mihi  probabitia  esse.  Si  tamen 
h&c  revera  prgestiterit  iste  Pontifex,  petente  Ar- 
nutpho,  dicendus  est  ea  per  iegatos  fecisse,  vel  Em- 
merammum  inter  Sanctos  Romcc  retulisse.  Verum 
hcec  tantum  conjectura  est,  ex  qua  tamen  intelligi 
potest,  unde  ea  de  S.  Emmerammi  canonizatione, 
corpons  clevatione,  ecclesiieque  consecratione per 
Fufntosum  Ratisbo7iceperactis,opinio  oriripotue- 
rit;  nempe  dum  omnia  ipsi  Pontifici  adscripse- 

ru?it, 


D 


t  eccle$iani 
'^dicaste 
ft"tisbonr 
9*»*  omnin 


E 


admiuinan 

pOSSMit, 


nisi  fortc  tv 
partim  p&r 
Injatos  feciue 
tticatur. 


DIE  VIGESIMA  SECUXDA  SEITEMBRIS. 


A  runt,  qum  partim  per  ejusdem  legatos  facta  fue- 
rant. 


S  VI.  Sancti  memoria  in  Martyro- 
logiis,  Officia  ecclesiastica,  cultus 
et  ecclesise  plurimis  in  locis. 


5.  Einme- 
rnininum  ad 
Jtuncdient, 


hixufo  $xpe 
notuinc,  ce- 
lebiaiU 


De antiqua S. Emmerarnmi  inBavaria veneratio- 
ne,  mox  ab  ipso  martyrio  illius  inchoata,  ex 
supra  dictis  satis  superque  constat.  Nunc  subdo 
cetera,  qiuv  ad ejusdem  cultum  ecclesiasticum  tam 
Ratisbowc,  quam  aliis  inlocis  receptum  pertinent; 
ac  primo  quidem  a  Martyrologiis  exordior,  in 
quibus  ad  hunc  diem  xxn  Septembris  frequens  de 
ipso  fit  mentio.  Wandelbertus in  Martyrologio  suo 
metrico  tomo  2  Spicilegii  Acheriani  per  Ludovi- 
cum  de  la  Barre  iteratis  typis  excusi  p>ost  S.Mau- 
ritium  et  Socios  de  eo  sic  cecinit : 
Emmeramus  eum  socio  comitatur  honorc, 
Quem  g-cns  insignis  Britannia  voce  reposcit. 
Vide  tamen,  qusede  hisceversibusin  Commenta- 
rio prsevio  niim.  41  observavimus.  RabanusMau- 
rus  in  Martyrologio  sito  eum  eodem  dte  ita  brevi- 
ter  recensuit  :  Et  sancti  Emmerami  martyris. 
Breviter  quoque  de  eo  meminit  Martyrologium 
Hieronymianum  Augustanum,  tom.  vn  Junii  a 
Sollerio  nostro  editum,  in  quo  legitur  :  Eodom  dic 
S.  Emmerami  martyris.  Nihil  de  ipsb  apud  Bedam, 
Notkcrum  et  Adonem  legere  est;  sed  Usuardus 
eumdem  ex  ipshts,  ut  apparet,  Vita  suo  Martyro- 
logio  his  verbis  inseruit :  Apud  Beuuariam,  sancti 
Emmerammi  episcopi  et  martyris.  Hic  crimeu  stu- 
pri,  a  quodam  commissum,  sibi  causa  Christi  impu- 
tarisuasit,ac  proinde  mortis  discrimen  patienter  per- 
tulit. 

90  Porro  observat  ibidem  Sollerius,  in  variis 
apographis  Usuardinis  pro  Beuuariam  legi  modo 
Bejovariam,  modo  Bannariam,  modo  Bavariam,- 
in  Rbsiveydino  autem  Ratispome.  In  San-germa- 
nensicodice,  ab  anonymo  monacho  Benedictino  in 
lucem  dato,  dicitur  Beuvariam,  qum  omnia  Ba- 
variam  denotant.  Multo  etiam  major  est  in  ipsius 
Sancti  nomine  in  iisdem  discrepantia,  uti  Solleri- 
us  loco  citato  annotavit.  Nam  in  codice  Pratensi 
sive  San-Germanensi  habetur  Ilimmerani  (in  edi- 
to  mox  laudato  est  :  IleimmeraniJ  in  Heriniensi, 
Amtrani,  in  Antverpiensi  majore  et  in  cditione 
Munerati,  Avitramni;  apud  Molanum,  Eme- 
rami;  in  Antverpiensi  maximo  Emineramini;  in 
Centulensi  Hameranti;  in  Bruxeltensi,  Ilcinme- 
ranni  vel  Antcanni;  in  Attempsiano  llautramni, 
%n aliis denique  aliter  scribitur ;  quamob  rem  Sot- 
lerius  ex  codice  Rosweydino  et  Greveno  pro  Em- 
merani,  quod  maxime  ad  verum  accedere  cense- 
bat,  Emmerammi  in  textu  posuit.  In  Vitis  quo- 
que  ipsius  Mss.  et  editis  aliqua  nominis  di/feren- 
tia  occurrit.  In  vetusto  codice,  olim  cotlegii  Ful- 
densis,  nunc  Musei  nostri,  Ilemmerammus  et 
Ilaimrammus  vocatur;  in  Trevirensi  S.  Maximi- 
ni  apographo  Heimerammus,  in  Audomaropoli- 
tano  llaimerammus  vet  Ilaimramnus;  in  San- 
germanensi  exemplari  nostro  llammirair.nus;  in 
Ultrajectino  Emmeramnus,  acdenique  inejusdem 
Vita  per  Meginfredum  el  in  tibris  de  Miracidis 
ipsius per  Arnotfum  Vochburgensem  conscriptis, 
et  ab  Henrico  Canisio  editis  Emmerammus,  quo 
modojam  passim  solet  appellari.  AdMartyrotogia 
redeamus. 

Septembris  Tomus  VI. 


471 

91  Brcve  Sancti  etogiwn  ab  Usuardo  contex- 
tum  nititur  quidem  Vitis  per  Aribonem  el  Me- 
ginfredum  scriptis,  in  quibus  dicitur  S.  Emme- 
rammusO/a>rd  Utm,  Theodonis  Boioariorum  du- 
cis  fdim,  et  Sigibatdojuveni  suasisse,  ut  se  reum 
agercnt  stupri,  quod  illi  commiserant;  verum§ 
4  ostendimus,  istud,  salva  Episcopi  prudentia  et 
sanctimonia,  admitti  non  posse.  Florarii  tamen 
nostriMs.  Sanctorum  auctoridem  istudelogium, 
paucis  verbis  mutatis,  adoptavit,  sic  inquiens : 
In  Bavaria,  sancti  Eminoramni  ltatisponensis  epi- 
scopi  et  martyris.  Ilic  crimen  stupri,  a  quodam 
commissum,  cansa  Christi  sibi  imputari  jusait, 
ac  proiude  mortis  discrimen  patienter  pcrtulit. 
Consensit  etiam  codicis  Hagenoycnsis  scriptor, 
qui  inter  Usuardi  auctaria  apud  Sollerium  in  pro  • 
lixiori  elogio  inter  cetera  ait :  Eo  tempore  tilia 
ducis  stuprum  commisit,  quod  illa  cum  fornica- 
tore  sibi  (Sancto)  coufessa  est.  Quibus  ille  poe- 
nitentiam  injun«;-cns,  sibi  illud  imponi  fecit  etc. 
Contravero scriptor  codicis  Usuardini  Bruxellen- 
sis  ibidemUsuarditi icta  laottcratiusexponerema- 
luit  hoc  modo :  Apud  Eadisponam  civitatem  Bavaria; 
passio  bcati  llcmmeranni  vel  Antoanui,  cpiscopi  et 
martyris.  Quicrimon  stupri,  a  quodam  commissum, 
sibi  innoccnti  pro  Christo  imputari  permisite^'. 

92  Simili  modo  periodum  illam  temperavit 
scriptorcodicis  Aquicinctini .  Belinus  vero  et  Mo- 
tanus  in  posterioribus  edittonibus  substituerunt 
Iluic  crimen  stupri  imputatum  eat.  Ilisce  conso- 
nat  Martyrologium  Germanicum,  Canisii  nomine 
editum.  Pctrus  Galesinius,  omissa  martyrii  cau- 
sa,  tantum  ait  ;  Apud  Baioariam,  S.  Emmera- 
mi  episcopi  et  martyris,  oui  quo  ffravior  dolur 
et  cruciatus  inureretur,  singula  membra  abscissa 
sunt.  Rccte  quoque  Baronius  in  Martyrologio  Ro- 
manoposuit :  Eatisponain  Uavaria,  sancti  Emme- 
rami  opiscopi  et  martyris,  qui,  ut  alios  liberaret, 
mortem  saivissimam  Christi  causa  patienter  su- 
hiit.  Addo  denique  et  Parisiense  Martyroto- 
gium,  in  quo  ad  hunc  diem pariter  recte  legitur  : 
In  Bavaria,  sancti  Emerami  Pictavensia,  qui 
iynotai  scdis  cpiscopus  in  Gcrmaniam  proadicandi 
EvangTlii  causa  profeotua  est,  et  ob  falsum  ori- 
men  impie  ct  crudeliter  truoidatus  est.  Ceterum 
martyrologi,  qui  S.  Emmcrammum  Ratisbou.r  an  ■ 
nuntiant,intelligendisunt  de prmcipuo  ipsiuscuU 
tus  loco,  nbi  nenipe  sacrum  ejusdom  corpus  hono- 
ratur;non  depp.lmstra  martyrii ;  nam  utsupra 
diximus,  sanctits Fpiscopus  martyrium  subiitin 
Vilta  Het/fcudorf,  obiitque  haud  ita  procut  a  pago 
Aschaim. 

99  Quod adYimmcTiimun  < )/ficium  ecctesiasticum 
pcrtinet,  dubitan (nonpolest,  quin  ipsealiquojam 
a  multis  scculis  honoratns  fuerit  in  ccclesia  sua 
Ratisbmtcjisi ;  id  rnim  insignis  ijisius  ibidem  ab 
ipso  fcre  ejusdem  martyrio  cceptus  cultus,  et  ratlO 
ipsa  dictat.  Arnolfus  Vochburgotsi.i  in  Epistola 
sua  ad  Burchardum  abbatem,  dudum  ante  me- 
dium  secidum  xi  scripta,  loquilurdequodam  ejus 

dem  VCtusto  Oj/icio  ihit/rm  rccitari  stdilo,  in  rujus 
locum  aliittl  substitui  rnpicbnt,  ut  moxvidcbimus. 
Idem  iltud  in  Ilungaria  receptum  erat,  caneba- 
turquea  monachis  et  ctero  episcopatus,  cui prae- 
rat  Anastasius,  quando  ad  ipsum  venieus  prsedi- 
ctusArnotfus,novitm  composuit,et  ab  iisdempost- 
hac  rccitandum  curavit.  Ita  docet  ipsemet  in 
laudata  Epistola,  in  qua  postquam  diaerat,  sese 
ab  abbate  suo  in  Pannoniam  ?nissum,post  supera- 
tum  in  Danubio  S.  Emmcrammi  ope pnesens  nau- 
fragii pericutum,  tandem  in  Pannonicam  terram 

64       pedem 


ACCIOEI 

C.S 

t<"<  Ed  Kb  - 

fyt  <>i<vl,n> 


qnr  tiir  B>* 

fubtntur. 


l-lju  i-    re- 

clettatttco 
jum  antlqt 

(1M 


472 


DE  S.  EMMEKAMMO  EPISC.  MART. 


irernni 

C.  s. 


nitlu»  fwf 

!ttiff!ttni.* 
r!  in  //un- 
garia  f 


pedem  e  navi  feliciter  intulisse,  mox  subdidit : 
Qua  mc  Anastasius  archiepiscopus  caeteris  suscepit 
humanius,  et  aflhtur  familiarius. 

94  Deinde  post  pauca,  quse  de  Anastasii  sen- 
tentia  circa   Vitam  S.  Emmerammi  ab  Aribone 
${ nptamnum.  7  recitavimus,  ad propositum  no- 
strum  denuo  ait :  Apud  quera  sex  hebdomadas 
mauens,  memorise  sanctissimi  Patroni  antiphonas 
aliquantas   cum   responsoriis  composui,   non  tara 
fretus  tagrenio,  quam  dedito  laudibus  Martyris  ani- 
mo.  Ilas  pnefatus  episcopus  monachos  et  clericos 
suos  fccitdiscere,  et  in  ecclesia  die  ipsius  natali  pu- 
blice  celebrare.  Secundura  quod  scriptum  est,  «  Ile- 
eedant  vetera  de  ore  vestro  »  ;  deponens  veterem 
illius  cantum,  quem  nostri  potius  cantant  ex  anti- 
quitatis  usu,  quam  ullo  auctoritatis  ausu.  Anasta- 
sius  ille,  ut  supra  num.  7  diximus,  fuit  primo 
ahha\  Itrcinioi-ifitsis  ia  iJo/iff/fi ,  ilointh'  monaste- 
rii  S.Martiniin  Hungaria,  ex quo adepiscopatum 
B  Colocensem  item  in  Hungaria  a  8.  Stephano  rege 
promotus  est.  Vocatur  autem  hic  archiepiscopus, 
quiaStrigoniensem  archiepiscopatum  ob  cmcita- 
tem  Sebastiani,  ejusdem  sedis  arckiprassulis , 
tricnnio  administravit,  undc  ad  suam  Colocensem 
cathedram  postea  reversus,  pallium,  quod  ea  oc- 
casionea  Romano  Pontifice acceperat,  retenuit,ac 
forte  etiam  tunc  secundam  ffungaricS  metropoliti- 
cam  dignitatem  pro  sua  ecclesia  impetravit,  ut 
aliqui  suspicantur.  Hinc  incertum   est,   utrum 
Anastasius  Strigomi,  an  Colocx  degeret,  quando 
Arnolfus  apud  ipsum  hospitatus  est,  et  eonsequen- 
ter,utrum  hic  an  itlic  ista  Officii  recitatio  fuerit 
inlroducla. 
aitt  <  ihti  Q         95  Eco  recitatis  itaque  Arnolfi  verbis  habemus, 
™',Z""  r(,f"sa//'(I>fod  tla  S.  Emmeramrno  Officium  cum 
"Ratisbonse    tum    in  Hungaria    eo  tempore  in 
usu  fuisse,  et  in  kujus  locum  novum  ab  Arnolfo 
com  posii "mctab  Anastasiosuispra?scriptumesse. 
Verisimile est,novumislud  Officium  aut totum  aut 
magnam  partem  idem  esse  cum  illo,  quod  szcpe 
laudatus  admodum  reverendus  pater  Frobenius 
Forstet  mofiasterii  Ratisbonensis  ad  S.  Emraerara- 
ninni  Prior,  r.r  Arnolfl  autographo  codice  deseri« 
ptum  nobis  transmisit,  quodque  nos  ob  auctoris 
antiquitatem  post  libros  de  Miraculis  excude- 
mus.Offlcium  koc  nullas  Lecliones  habet,  sedora- 
-,  hymnos%  antiphonas  et  responsoria  pro- 
priat  ex  sacris  Seripturis  et  ipsius  Sancti  Actis 
concinnata.  Tnter  hymnos  vero  primo  loco  oecur- 
r,i  Sapphico  metro  scriptus,  qui  verisimiliter  is 
ipse  i-si.  quem  a  Meginfredo  Magdeburgensi  ma- 
gistro  ingratiam   \  ■>«>?/!  compositum,  eidemque 
donalum  esse,  superiusnum.  Sostensum  estjdem 
hymnuSj   uti  <>t  multa  alia  ex  eodem  Officio  in 
aliad,  quo  hodiedum  Emmerammenses  monachi 
utunturjranslatasunt,  teste  laudato  Priore,qui 
ht>  '"  °odice  autographo  antiquas  notas 
alisadscriptasesse  quas  prsetermisit 
addot  quia  vetus  istud  Offtcium,  ut 


*i  compon- 
iunt  odcmut 


C 


1 '  ■ 

nlitjiitii,  m 
'/llr/pils    San- 

clul  cofiiur. 


cantuschor 
Plura  non 

(H.ri,  c.rhibebo. 

96  Tnter  Breviaria  variarum  gentium,  qum  in 
Museo  nostro  habemus,  aliquotetiam  de  S.  Em- 
merammo  nostromeminerunt  Ratisbonenseillum 
hacdie  Offtcio  duplici  celebrat,  I'risingen$esemi- 
duplici,  Eustadiense  et  Pragense  commemora- 
Viennense  vero  in  Austria  ad  diem  xmv 
hujus  nensis  Septembris  illum  pariter  Offtcio  se- 
miduplici  honorat.  Ldhmcobsermt  crebrolauda- 
tosFrobeniusin  Ms.  suo, eumdem sanctum  Var- 
in  episcopatu  Nitriensi  in  Hungaria  veluti 
prtmarium  patronum  coli.  Haud  dubie  Hungari 
ae qinbus  sermo  denuo  recurrett  eo  honore  S.  Em- 


rammum  prosequuntitr,'  ut  gratos  sese  sancto  D 
Martyri  exhibeant  pro  singulari  affectu,  ex  quo 
itlepatriamet  episcopatum  deseruit,  ut  Christum 
ipsis prsedicaret.  Idem  Frobenius  catalogum  con- 
texuit  ecclcsiarum,quasin  variis  locis  eidem  San- 
cto  dicatasesse  compererat,  quem  ego  totidem  ver- 
bis  huc  transfero. 

97  In  dioecesi  Ratisbonensi.  Ratisbonse  ecclesia  e'toca,in 
monasterii,  quod  hujus  Sancti  corpus  custodit,  et  '?u'6u' habet 

CCClcstQt 


suo  nomini 

(licutas,  re- 
ccnsentur; 


patrocinio  g-Ioriatur. 
Geisenfcldce  ecclesia  parochialis. 
Unter-Lauterbach  prope  Geisenfeldam  ecclesia 
parochialis. 

Holbach    in  pra^fectura  Dingolfing-ana  ecclesia 
parochialis. 

Eschenbachin  prasfecturaTiischenreut,  in  Supe- 
riori  Palatinatu,  ecclesia  parochialis. 

Kdblizin  Landgraviatu  Leuchtenbergensi  eccle- 
sia  parochialis. 

"Waidhausen  in  pra?fectura  Burg-trost  "Wizensi,  in 
Superion  Palatinatu  ecclesia  parochialis. 

Leonberg-in  districtu  Waldsachsensis  monasterii 
ecclesia  parochialis. 

Munchenreut  in  eodem  districtu  ecclesia  paro- 
chialis. 
Eschelbach  ecclesia  parochialis. 
Geisenhausen  ecclesia  parochialis. 
Hebertsfeldeu,  in  priefectura  Eg-g^enfelden,  eccle- 
sia  parochialis. 
Capellain  Harpoln,  in  prsefectura  Neumark. 
Capella  in  Neuhausen  prope  Gerzen,  in  pragfectu- 
ra  Teispacensi. 

Capella  in  Gross-Puning-,  in  praefectura  Natern- 
berg*. 

Altare  S.  Emmerammi  cultui  sacrum  in  ecclesia 
parochiali  Eg-genfeldte. 

98  In  dicecesi  Frising-ensi.  Helffendorffecclesia, 
ubi  etiam  extra  pagum  monstratur  lapis,  sanguine 
Martyris  quondam  conspersus. 

Ecclesia  in  Unter-phoring-,  ubi  sancti  Martyris 
corpus  Isaras  fuit  impositum,  Katisbonam  devehen- 
dum. 

Ecclesia  in  Ascheim,  ubi  corpus  sancti  Martyris 
primo  fuit  teme  mandatum,  ubi  etiara  hodie  se- 
pulchrura  monstratur. 

Ibidem  intra  pag-um  capella  in  loco,  ubi  spiritum 
caelo  transmisit, 
Mosinning-  prope  iErding-ecclesiaparochialis. 
In  dicecesi  Eystadiana.  -p 

Spalt  ecolesia  collegiata. 
Wembding  ecclcsia  parochialis  civitatis. 
Rohr  ecclesia  parochialis. 

WitteshaimbpropeMannheim  ecclesia  parochia- 
lis. 
Trumerzam  ecclesiaparochialis. 
Olesham  ecclesia  parochialis, 
In  dicecesi  Salisburg-ensi.  Vog-tarent  ecclesia  pa- 
rochialis. 

In  dioecesi  Mog-untina.  Moguntia?  ecclesia  pa- 
rochialis  civitatensis  sub  patrocinio  S.  Emmeram- 
nii. 

In  Hnng-aria.  In  episcopatu  Neutriensi  S.  Em- 
merammus  eolitur  tamquam  primarius  patronus. 
Pluivs  alias  ecclesias  honoribus  D.  Emmerammi, 
in  ltatisbonensi  praeprimis  dioecesi,  esse  dicatas 
nullus  dubito:  attamen  prt-efatae  solum  hactenus  ad 
nostram  pervenere  notitiam.  Hactenus  admodum 
reverendus  pater  Prior :  modo  aliqua  annotanda 
sunt. 

99  Ecclesiam  in  Helffendorf,  in  sanctiMartyris  dequibus 
paLvsira  conditam,  suo  tempore  sivepost  medium  •«*"* 
seculum  vmjam  exstitisse,  scribit  Aribo  in  Vita 

num. 


B 


hicnonnulla 

observantur, 


prrurttm 
de  eeclcaia 
Veriiujcnsi 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS 
num.  30,  ubiait,  illum  martyrii  locum, poslquam 
multis  annis  incuitus  neglectusque  jacuisset,  tan- 
dem  tot  miracuiis  claruisse,  ut  Christiani  reli- 
gione  ductiecclesiam  in  eadem  condiderint,in  qua 
deinde  etiam  plurima  bencficia  ac  miracula  divi- 
nitus  concessa  fuere,  quorum  aliqua  ipse  Aribo 
sevidisse  testatur.  Carolus  Meichelbechius  tom.  1 
HistoricV  Frisingensis,  dissert.  2  pag.  xv  scribit, 
eumdem  locum  ecctesiee  Frisingensi  donatum  esse 
sub  Erimberto,  S.  Corbiniani  fratre,  et  secundo 
ejusdem  sedis  episcopo,  atque  ab  hoc  sacra  sede 
decoratum ,  quam  S.  Hemmerammi  honoribus 
consecravit.  Eadem  repetit  in  Erimberto  §  6,  et 
alibi,  probatque  ex  instrumento  traditionis  Ort- 
laipi,  facto  sub  Aribone,  quarto  ejriscopo  Frisin- 
gensi,  quod  inter  instrumenta  num.  26  recenset. 
In  hoc  re  vera  testatur  Ortldipus,  sese  locum,  ubi 
beatus  Christi  martyr  Heimrammus  campum  elegit 
certaminis,  quemque  infra  Ilelphindorf  appellat, 
ab  incolis  justo  pretio  emisse,  in  eoque  ecctesiam 
eidem  Sancto  exstruxisse,  bome  memoriaj  Erm- 
berto  episcopo  dedicatore,  ac  denique  hanc  Aribo- 
nis  episcopi  ditioni  subjecisse.Notaturautem  cliar- 
ta  ista  :  Actum  in  villa  Isna  sub  die  ccnsule  Nonis 
Octubris,  anno  xxv  regnautedoinno  et  illustrissimo 
duci  Tassilone,  Indictione  x,  quem  Tassitonis  an- 
num Meichelbechius  Christi  anno  IVZilligavit. 

100  De  ecclesia  quoque  in  toco  sancti  Marty- 
ris  emortuali  erecta  meminit  Aribo  in  VUa  num. 
25  et  sequenti  scribens,  hunc  etiarn  per  spatia  an- 
norum  innumera  quasi  oblivioni  traditum  ,  tan- 
dem  venerationi  esse  ccepisse,et  sacra  xde  ejusdem 
nomini  dicata  exornatum,  postquam  animadver- 
sum  est,  eumdem,  dum  terra  circumquaque  sub 
altis  nivibus  rigebat,  vernali  decore  et  amoenita- 
te  totum  ...  annum  florere,  neqice  imbribus  cete- 
risque  aeris  tempcstatibus  obnoxiumesse.  Addit, 
in  eadem  ecclesia  plurima  pariter  bencficia  vel 
miracida  impetrari.  Ecclesiam  in  Aschaim  S.Pe- 
tro  Apostolo  dicatam  fuisse  ,quando  S.  Emmeram- 
mi  examine  mutilumque  corpus  in  ea  sepultum 
fuit,  discimus  ex  eodcm  Aribone  num.  31  inVita; 
de  mutato  tamen  ejusdem  tiiutari  nomine  nec 
ipse  meminit  ,  nec  aliunde  reperimus ,  idrum 
lapsu  temporis  eadem  ecclesia  S.  Eminerammi  no- 
men  assumpserit,  an  vero  in  ejusdem  locum  nova 
postmodum  exstructa  fuerit,  sanctoque  Martyri 
dicata,  ita  cceperit  appellari.  De  utriusque  toci, 
emortualis  sciticet  ac  seputcratis,  situ  consule 
Commentarium  num.  70  et  seq.  :  de  sacro  vero 
corpore  ex  Aschaim  Ratisbonam  translato  num. 
73  et  seqq.  Ex  ecclesiis  in  episcopatu  Eustadiensi 
eidem  Sancto  dicatis  duas  parochiales,  in  Tru- 
merzam  nempe  ac  Olesham  hocce  tempore  a  Lu- 
theranis  occupari,  suepe  dictus  Frobenius  Forsie 
observat. 

101  In  Unter-phuring-  sive  Voring-  inferiori,  loco 
ad  Isaram  amnem  sito,  ubi  sancti  Martyris  cor- 
pus,ut  Ratisbonam  transferretur,navi  imjiositum 
fuisse  diximus,  cetebrem  hodieque  ejusdem  cut- 
tum  esse,  docet  me  celsissimus  abbas  in  annotatis 
ad  cap.  6  Ratisbonie  monastica;  pag .  3G,  undese- 
quentia  ex  Germanicis  Latiue  reddo.  In  hoc  loco 
K.  Emmerammus  etiamnum  a  devotis  peregrinia 
constanter  colitur.  Etiam  toti  vici  jam  ab  autiquis 
temporibus  ad  hunc  sanctum  Martyrem  iiluc  ve- 
niunt  cum  supplicantium  ag"mine  eum  honoratu- 
ri ,  Deumque  in  ipso  laudaturi.  Ecclesia  ibidem 
anno  mdccxxxix  Sfflpiufl  amplificata  lucrat,  et  per 
artificiosum  domiuum  Asam  mag-no  ornatu  illu- 
strataest  :  expensce  vero  a  clarissimo  doinino  Jo- 
sepho  Nocker  ,  mercatore  Monachiensi  pice  me- 
moriav*,  ejusque  conjuge  Maria  Catharina  etc.  ex 


473 

singulari  er^*a  S.  Emmerammum  zelo  et  devotione 
facta^  fuerunt,  ac  pnetcrea  una  presbytero  ere- 
mitarum  fundatum  bcnefieium  pro  sez  Missis  ibi- 
demsingulis  helhlomadi.s  legendis,  IIoc  loco  etiam 
est  tirocinium  Eremitarum  Congregationis  Fri- 
singensis  atque  eorum  comitia  annua  constituta. 
Eminentissimus  Theodorus  Cardinalis,  episcopus 
Frisingensis  eto. ,  Bavarue  dux  etc,  di«rnatus  est 
auno  mdccxlu  die  xv  Julii  ipsemet  hauc  novam 
Dei  aedem  pontiticaliter  cousecrare  atque  per  be- 
nig-num  decretum  qutedam  pietatis  exercitia  ibidcm 
perpetuo  stabilire.  Oportet  etiam  hic  meminisse  , 
serenissimum  Maximilianum  Emmanuelem,  olim 
electorem  et  Bavaria;  ducem,  iu  litteris  fundatio- 
nis  ipsummct  fateri,  sese  in  gemina  llungarica 
expeditioue  bellica,  bis  periculosa  febri  correptum 
fuisse,  ex  qua  post  factum  S.  Emmerammo  vo- 
tum,  per  ejusdem  patrocinium  convaluerit.  Qua- 
propter  idem  ipse  1'undationem  ducentorum  au- 
reorum  huic  ccclesiaa  constitfiit,  ut  Eremitte  dili- 
gentem  hujus  curam  g-ererent.  A  paucis  hebdo- 
madis  certior  factus  sum,  dcvotionem  in  hoc  loco 
etiam  aug-eri  ,  sanctumque  Emmcrnmmum  ab 
illustrissimis  etiam  personis  sa^pe  honorari.  Hacte- 
nus  celsissi//ius. 

102  In  Hungaria  etiam  celebrem  S.  Emmeram- 
mi cullumesse,  aut  certe fuissa, scribit  Meichiof 
Inchofertom  l  Annaliumllungaricoriou  in  t'hr<>- 
nico  priccio  ad  annmn  ( 'hristi  G52,  ubi  post  rela- 
tutu  ejusdem  Sanctiapud  Boios  martyrium  hxc 
ait :  Eum  ab  accepto  dcinde  Evang;elio  Ilungari 
ut  Patronum  non  una  basilica  dedicata  venerari 
cosperunt,  quas  inter  diu  enituit,  quoa  singulari 
opere  prope  Quinqueecclesias  construota  est.  Iu 
Actis  S.  Zocrardi,  sivc  Andrese  confsssoris,  et  S. 
Benedicti  martyris,  qui  seculo  xi  adolescente  in 
ILungaria  sanctitate  florin-ru ,tt ,  ,i  Mnnn>  ej/isco- 
po  Quinqueecctcsiensi  conscriptis,  ct  ad  diem  w  n 
Julii  in  operenostro  datiSfdicitia-  snnct us  ille  Ile- 
nedictus  in  basilica  II.  Emmerammi  martyris,  in 
e;ulem  sepultura,  quaa  pausabant  ns,sa  sancti  pa* 
tris  Andrcai,  humatus  fuisse.hwliofermox  tauda- 
tus  in  Annaiibus  ad  annum  L009  quantum  ex 
ejusdemOperis  Indice  percipiojtanc  eamdem  esse 
credidit  cum  ea,quam  prope  Quinqueecclesias  <!i- 
catam  esse  supra  dixerat,  ejusdemque  auctorem 
Gysetam,  S.  Stephani  Hungarite  regis  conjugem, 
fuisse  opinatur;  Quamquam  aliieamdem  (>'<■>/*;<■■  p 
dicti  regis  patri  malini  adscribere. 

103  Verum  si  projtc  Qttinqucvc  lcsias  tdiqnaS. 
Emmerammi  eccstiterit  ecclesia,  quod  negare  non 
possumus,  oportet,  hanc  atiam  fuisse  ab  iiia,  in 
qua  laudatos  SS,  ZoSrardum  et  i'«'i<c<iictumMau- 
ruscjriscopus  synchrouus  scjiultos  esse  tifji  fic<i  c  it . 
Sanctus  enim  Zoerardus  ri.ril  inmonasterio  /<>- 
bor  non  procul  a  civitate  Nitria  in  cognomine  co- 
mitatu  sita  ad  fiuvium,  iiem.  Nitriam  dictum,  at- 
,[<><■  /,itl<-sc  coitt.idit.  t,i  jtra.rimdht  crctium  jrrojie 
Vagttin  fluvium  non  longe  a  civitata  Tt-inchinio, 
nnde  mortuus  a<t  ecclesiam  S.  Emmerammi  dela~ 

tus,  ibiifcti/fj/fc  titnnil/tliis  cst.  Iit  codc/,1,  <//><>  ijisc 
loco,  vixit  disciputus  illius  S.  Iicucdictus,  ex  quo 
a  tatronibus  eductus  occisusque,  et  in  proximum 
/tuvium  Vagumpnecipitatus  cst,  alque  inde  post- 
Hioiiumcxiravitts,  et  in  eademQ.  Emmerammiec- 
clesia  sepultus.  Erat  itaque  ecclesia  hmc  m  comi- 
tatu  Nitriensi,  qui  in  Hungaria  Superiori  versus 
FotonicV  con/inia  situs  est,a  quoQuinqueecclesien- 
sis  civitas  j/iiirt/itu/u  distat,  quippc  <//<:<■  ja.cet  in 
Bungaria  In/hriori,  t/t  coKiitattt  Itiimuicnsi  u>>/t 

longe  a  Dravo  /lumine,  guodHungariam  n  Slavo- 

nia  separat.Nescio  igiiur,xdrum  iaudatuslncho- 

fer 


MN  :•<■.-. 

C.S. 


E 

■.•nttuque 


•■<   <rrk*itL 


mem  t 
C.S. 


M  Funga- 
ria, 


471 

fer  duas  diversas  ecclesias  male  confuderit ,  an 
unam,  quse  in  Nitriensi  comitatu  condita  erat, 
circa  Quinqueecclesiensem  civitatem  perperam 
collocaverit. 

104  De  Nitriensi  S.  Emmerammi  ecclesia  pa- 
riter  meminit  R.  D.  Andreas  Placidus  Maggor, 
archiabbas  S.  Martini  in  Hungaria,  in  litteris  ad 
Bollandum  nostrum  olim  missis,  ex  quibus  Cupe- 
rus  noster  ad  prmcitatum  diem  Julii,  pag.  335  se- 
quentia  recitavit :  Ilorum  Sanctorum  (Zoerardiet 
Benedicti)  reliquiiB  ex  ecclesia  8.  Hippolyti  marty- 
ris  ad  arcem  Nitriensem  translatos,  ac  in  ecclesia 
S.  Emmerammi  martyris  in  loco  ac  tumulo  eminen- 
tiori  impositae  jacucrunt.  Ceterum  incomperlum 
mihi  est,  an  aliqua  hujusmodi  S.  Emmerammi  ec- 
clesia  ibidem  supersit,  et  an  ejusdem  Sancti  cul- 
tus,  qualem  Frobenius  Forste  superius  nwn.  98 
asseruit  in  Nitriensi  episcopatu  hodiedum  obti- 
neat.  Dubitandi  ratio  est,  quod  R.  P.  Ladislaus 
Vid ,  collegii  ac  tirocinii  nostri  Trinchiniensis 
Rector,alaudato  Cupero  pag.  327  relatus,anno  1 GGO 
Nitriv  degens,  ad  Henschenium  nostrum  scripse- 
ril,qutV  subdo.  Ecclcsiaj  cathedralis,  seu  capitularis 
"  Nitriensis  patroni  hoc  temporesunts.aneti  Andreas 
et  Benedietus,  de  quibus  veluti  patronis  fiunt  com- 
memorationcs.  De  S.  Emeramo  non  habetur  memo- 
ria  in  divinis,  Jicet  olim  in  ejus  honorem  capella  di- 
caturfuisse  erectain  eodem  loco,  in  quo  hodie  basi- 
lica  SS.  Andreas  ct  Benedicti  extat. 


v  I  T  A 


r>l>(ime 
cU. 


pat- 


Viclavii  no- 
ftllj  rt  fachis 
■  pllCOftUfj 


Auctore  Aribone 

scopo 


Frisingensi 


epi- 


Ex  codice   Muscoi  noslri   signato 
0  Ms.  6,  cum  aliis  collato. 

CAPUT   I. 

Sancti  patria,  pia  adolescentia  et 
episcopatus  :  profectio  ad  Ava- 
ros  Pannoniw  convertendos  :  apo- 
sfolatus  in  Bavaria  :  alieni  cri- 
minis  sponte  admissa  invidia  : 
iter   Romanum  incephtm. 

In  nomino  Dei  summi.  In  perpetuura  a  rcgnante 
Domino  nostro  Jesu  Christo ,  qui  sanguine 
suo  suos  servos  redimere  dignatus  est,  eujus  post 
passionem  longe  lateque  flagrando  in  partibus  mun- 
di  fama  peroreverat  />,  ila  ut  Europa?  non  modica 
parsinsegniter  saorffi  Christianitatis  indagiue  flore- 
re  dinosoeretur,  et  Occidentales  tot  Anglorum 
Britanni  et  Hiberni  et  Galli  et  Alamanni,  et  Gcrma- 
nine  pnrs  c  paulatim  miritico  modo  in  Dei  laude 
eonstunter  fulsissent,  inter  quas  provincias  Go- 
thia  dt  Cinpmannia  «■,  ILispanin,  Aquitania,  cum 
habitatoribussuis  deponentes  idololatriam,  unicum 
Dei  Filium  colere  ceperunt.  In   cnjus  Aquitanite 


DE  S.  EM.UERAMMO  EPISC.  MART. 

praedictae  partibus  Pictavis  /*vocabulo  urbs  antiqua  D 
sita  dinoscitur,  ex  qua  ortus  est  puer ,  vocabulo 
Hemmerammus  g,  qui  a  puerili  aatate  coepit  mun- 
dum  despicere,  et  quasi  quisquilias  hujus  gloriam 
calcare,  et  ad  sacrum  liberalium  litterarum  studium 
se  inforinare,  ita  dumtaxat,  ut,  superno  Judicein- 
spirante,  ad  summum  promereretur  conscendere 
pontificatus  houorem  h. 

%  Erat  naraque  procerus  statura ,  decorus  for- 
ma,  vultu  sincerus,  eleemosynis  praecipuus,  jeju- 
niis,  castitate  et  continentia  prreclarus ,  sermone 
facundus,  ad  eradicanda  vitia  sagax,  ad  plantanda 
et  irriganda  subjectorum  pectora  simplex,  cujus 
ex  ore,  quasi  lyraphoe  amnis  in  ima  couvallium 
prosilicntes,  psalmodia  inquiete  emanavit,  usque 
dum  cuncta  Davitica  i  ex  more  finiret.  Subjecto-  i 

rum,  ut  diximus,  praecordiorum  arva  crelesti  imbre 
rigare  insudabat,  ita  ut  poene  otium  ori  minime 
concederet.  Pes  erat  claudi ,  et  oculus  casci ,  re- 
creator  pauperum,  genitor  orphanorum,  defensor 
viduarum,  gementium  consolator.  Dominicas  vero 
oves  pascendi  k  ejus  pectori  tanta  inerat  cura,  ut  * 

per  urbes  Gallorum  et  oppida,  per  vicos  et  fide- 
lium  domos  huc  illucque  diseurreus,  proedicando  E 
sapientibus    archana    eructans ,   imbecillibus    lac 
emanaret;  et  quod  ore  preedicabat  exemplo  confir- 
mabat,  ita  ut  a  cunctis  diligeretur.  Ad  eum  autem 
confluebant  Gallorum   regni  nobiles ,    ignobiles , 
locupletes  et  inopes,  quibus  poene  omnibus,  prout 
necessitas  compellebat,  abundanter  tribuere  *  non  *  ai.  mini- 
recusabat ;  aliis  indumentum,  aliis  alimentum,  aliis  slrare 
vero  ornamenta,prout  indigebant,  hilarissimo  vultu 
largitus  est;  ante  omnia  autem  intrinsecusaedificare 
omnes  insudabat. 

3  Dum  autem  vir  reverendissimus  Hemmerani-  Avarttpr* 
mus  episcopus  tot  vigoribus  polleret,  pervenit  ad  dJcaCun,s> 
eum  fama,  quod  in  quibusdam  Europse  partibus 
Pannoniensis  plebs,  tota  Avarorum  regna  l,  ex- 
csecatis  oculis  a  Veritatis  luce,  quae  est  Christus, 
maxime  idolis  deserviret.  Unde  Dei  Eamulus  con- 
tristatus  valde,  et  intrinsecus  dolore  tactus,  intra 
semetipsum  meditari  coepit  illuc  venire ,  ut  Chri- 
stum  ibi  praedicare  deberet  m.  Relicta  igitur  domo 
et  immensis  substantiis,  tot  parentum  nobilium 
turbas  deserens,  in  sede  urbis  jam  dictse  alium  con- 
stituens  episcopum  n,  iraitans  exemplnm  patriar- 
chse  Abrahas ,  cui  per  divinam  prsecipitur  vocem 
exire  de  terra  sua  et  de  domo  patris  sui  et  de  co- 
gnatione  sua;  arreptoque  comitatu,  prout  mini- 
straverat  voluntas  transmisso  anne  Ligere  o,  per 
partes  Galliarum  seminando  ";:~  fidei  semina,  carpe- 
bat  iter,  usque  dum  caput  GermaniaB  penetraret,  8cndo 
id  est,  Reni  fluenta  p.  His  jam  amissis  partibus 
Germaniara  ingressus  est,  Qui  dum  linguam  non 
novisset,  per  interpretem  quendam  religiosum  pre- 
sbyterum ,  Vitalem  q  noraine,  in  augraonto  au- 
dientiura  eximia  divinitus  plantando  perrexit. 

4  Erat  enim  sermo  illius  in  audientium  pecto- 
re  quasi  imber  temporaneus,  dum  verno  arida  ar- 
va  suo  infundit  rore,  de  cujus  infusione  reviviscunt 
segetum  radiccs,  et  omnium  graminum  virescunt 
genera ;  ita  tellus ,  quasi  ex  somno  mortis  insur- 
gens,  suo  decore  in  pristinam  restauratur  amceni- 
tatem.  Dum  intentione5hujus  sollicitudinis  perfe- 
cisset  iter,  ut  eorum  postponeret  partes,  ccepit 
Germaniam  Austri  ingredi,  et  ad  fluenta  Danubii 
amnis  in  partibus  Bajuvariorum  r  advenit  :  cujus 
dum  sequeretur  fluenta  ad  Kadasbonam  s  urbem 
pervenit,  qua?  ex  sectis  lapidibus  constructa,  in  me- 
troplim  hujus  gentis  aroem  creverat,  quam  tunc  in 
tempore  dux  gentis  Bajuvariorum  vir  alacer  Theo- 
in  quam  urbem  venerabilis  Episcopus 

ingressus 


•  WtVllS, 


((/.   Sl 


Ratisbotiiiin 
advciiicvs,  ft 

T/icodonc 
dticc 


to  t  regebat 


rogata$, 

(juiti  Punno- 
nium  <"''" 
nonlicebal, 


•al 

'  al.   dodi- 
gnarctur 
bb 


ibidem 
net, 


A  ingressus  est.  Dum  autem  praenotatiprincipis  pra> 
seutatus  fuisset  obtutibus,  suumque  secretum  ad 
aditum  oris  perducens.Dco  opitulante  partibus  Pan- 
nonia?,  ad  robustam  gentem  Avarorum  se  iturum 
m  professus  estj  ibique  se  aut  pro  Christo  pati  polli- 
cebatur,  aut  illius  nutu  vitam  in  pace  finire. 

5  Eo  namque  tempore  inter  Hunorum  et  gentem 
Bajuvariorum  orta  est  discordia,  ita  ut  a  vastantium 
manibus  circa  amnem  Anisem  x  intcrjacentem 
depopnlataj  urbes  pcene  desertse  esse  viderentur,  ut 
saltus  bestiis  in  aug-mentum  daretur  intelligi  y, 
y  quia  humana  fragilitas  huc  illucque  transire  diffi- 

debat,  quia  quamvisjurandi  vhiculo  adstrictus  ali- 
al.  mnjus    qUjg  a  quodam  fuisset,  penitus  tamen  magis  *  in- 
*  sidite,  quam  ostensabenig-nitas  jestitnaretur  ^.Tunc 

prcedictus  Theoto,  Bajuvariorum  gentis  dux,  se  di- 
scordare  cum  Avaris  praenuntians,  illuc  cum  ire  mi- 
nime  sinere  professus  est ;  sed  petebat,  ut  tantus  ct 
talis  Deo  notus  Episcopus  apud  se  et  suos  remansis- 
set.  Postquam  vero  dulcia  illius  praedicamenta  gu- 
««  staverat  aa,  sinendi  locum  egressionis  consentire 
nou  deberet,  sed  larg-iendo  vultn  honcsto  in  jam  me- 
morata  provincia  Pontifici  possessiones  concedere 
ita  ut  deberet,  et  *  eorum  Pontifex  esse  debuisset,  etsiita 
dig'naretur*  vel  pro  humilitatis  studio  abbas  hujus 
provincize  ccenobiis  uormali  studio  bb  praaesae  non 
recusaret. 

GSacerDei  Famulus  se  in  hoc  exisse  ait  a  Gal- 
lorum  finibus,  ut  g-entes  Hunorum,  qure  ig-norant 
Dcum  cseli,   hoc  est,  Christum  crucifixum,   con- 
vertere  debuisset;  dum  minime  explendi  cceptum 
iter  licere  sibi  ag-nosceret,  supplicanti  duci  consen- 
tit,  prospiciens  ipsam  terram  optimam,  superficie 
amoenam,  nemorosis  arboribus  locupletem ,  vino 
copiosam,  ferro  superfluam,  auro  et  arg-ento  et  pur- 
purishabundantcm,  proceros  viros  et  robustos,  ca- 
ritate  et  humanitate   fuudatos,   humum    fertilem 
seg-etibus,  habundantem  jumentis  et  gregibus  omni- 
bus,  ita  ut  pcene  superficies  teme  cooperta  esse  vide- 
batur*;  mellis  et  apium  copia  habundat,  piscium 
multitudine  in  stagmis  et  in  amnibus  infusa,  pro- 
spicuis  fontibus  et  rivulis  Irrigua,  sale,  prout  opus 
erat,  eondita.  Urbs  est,  ut  pnediximus,  liadasbona 
inexpug-nabilis,  quadris  sedificata  lapidibus,  turrium 
exaltata  magnitudine*,  putcis  abundans,  cujus  Se- 
ptentrioualem  partem  Danubius  suo  rig-ore  contra 
Ortum  suo  cursu  infunditur  fluenta  cc.  Regionis 
montana  fructifera,  pascuis  dedita,  hcrbis  habun- 
dans,  et  feris  saltus,  et  fructeta  cervis,  bubulis,  ca- 
preis,  ibicum  et  omnium  bestiarum  atque  ferarum 
generibus  ornata. 
7  Sed  habitatores  ejus  neophiti  eo  in  tempore  ido- 
'  lolatriam  radicitus  ex  se  non  exstirpaverunt,  quia 
ut  patres  calicem  Christi  communem  et  dfflmoniorum 
suis  quoquc  dd  flliis  propinabant.  Unde  supcrno 
inspiraminc  venerabilis  Pontifex  eam,  quam  pro- 
spexerat,  idololatriam  funditus  eradicare  deereve- 
rat,  et  cura  hujus  terrae  rudibus  pectoribus  inhabi- 
tantium  commendaret  fidei  semina  ee,  ut  in  augmen- 
to  frumentumjam  doctrinaeconsummatum  condcrct 
horreis,  atquc  ut  in  novissimis  g;loriosam  In  loco 
consequeretur  mortem,  ut  reg-io,  in  qua  morabatur, 
in  campum  sufficeret  certaminis.  Hffle  meditans  //' 
continuo  per  triennium  satag-ebat  per  urbes  Infra 
prsedicti  principis  fines,  peroppida,  per  vicos  et  fi- 
deliuradomos  discurrens,  instantissimaecureeinten- 
tus,  aliis  fidei  semina  plantabat  in  pectore,  aliie 
vitia  sag-aei  sermone  radicitus  ex  corpore  abscide- 
bat-  contramites  humilis  apparebat,  contra  potcn- 
teserectus  leonis  fortitudinem  ostendebat,  et  quid- 


A.  Akimji 
tmc 


Ii(  :  tlrmit 
/?■  ■ \t\k- 


*  i.  $.  ful- 
gcrc 

"  al.  qui 


'J'J 


Otx  ilncit 

filtxituprmn 

E 

'   '    B    llllll- 

cupalo 


lur 


'idcrc 


'  al.   mulli- 
Ludine 


rt  Bavaro8 
per  trienni 
um 

ttd 


quid,  excepto  singulari  habitu,  a  fidelium  reccperat 


DIE  VIGESIMA  SECTJNDA  SKPTEMBHIS.  475 

manibus,  cum  gratiarum  actione  indig^entibus  im- 
pertiebatur. 

8  Dumha;c  diutius  agerentur,  et  paene  oranibus  tirmuntae+ 
hujus  ternc  latibulis  doctrina  illiuS  perlustrare  * 
videretur,  Vir  sanctissimus  per  spiritum  prrevidens 
finem  vitffl  SUffl  appropinquantem,  quo  eum  omnipo- 
tens  Deus  a  vinculo  laboris  sui  solvens,  sibi  eum  so- 
ciare  etperenni  gaudio  remunerari  voluisset,  quasi 
*  intrepidus  expectabat,  ut  robustus  athleta  in  cer- 
taminis  campo  clipeo  invisibili  munitus,  suai  voea- 
tionis  ac  rcmuuerationis  cxpectabat  diein  ;  et  nihi- 
lomiuus  certis  temporibus  die  noctuque  in  antiquum 
hostem  orationis  mucrone,  extcnso  brachio,  JHculari 
non  cessabat.  Coepit  namque  licentiam  a  cunctis 
inhabitantibus  dcposccre,  ut  orationis  studio  Itomam 
ire  licentiam  ei  concedcre  deberent.  Erat  enim  con- 
versabilis  supra  modum  <jg  tam  cumfeminis,  quam 
eum  viris,  quorum  solertem  iu  peotoris  venis  con- 
ditum  reg-ebat  curam ;  quibus,  ut prfflvaluit,  singil- 
latim  irrigabat  pectora,  ct  ubi  communis  non  suffi- 
ceret  illata,  diligentissirue  impertiebatur  secreta,  ut 
poene  nullus  pertransi.ssct,  in  cujus  corde  vel  scin- 
tillam  non  seminaret  divinam. 

9Eonamque  tempore  prffldiotus  et  inlustris  dux 
prjenotatie  gentis  habebat  filiain  vocabulo  Otara, 
quai  libidinc  atquc  suadente  diabolo,  a  cujusdam 
judicis  filio,  nuneupante  *  Sigibaldo  cst  dcvictn; 
itautinutcro  conciperet.  Cosperunt  utrique  inter 
semeptisoscongemiscere,dumjam  minimestuprum 
abscondere  potuerunt  Factoautem  inviccm  conaiUOj 
ad  sanctissimi  viri  Hemmerammi  epjscopi  pedes 
provoluti  sunt,  scque  iu  stupro  deprehensos  insi- 
nuant,  ct  nullo  modo  cruciatum  evadere  posse,  oisi 
illius  pietatis  inspiramine  supernus  Judex  lapsis 
porrexissefc  manum.  Plus  enim,  ut  peccantium  mos 
est,  praesentes  pcenas  pertimeseebant,  quam  perpe- 
tuos  cruoiatusanimarum.Ccepititaquesanctissimus 
Virgementium  oondolere  sermonibus,  commissum 
tamen  peooatum  aoriter  increpando  arguens,  animse 
dampnatiouem  pertimescere  magis  deberc  insi- 
nuans,  quam  temporalia  oorporum  supplicia. 

10  Pcenitentiffl  modum  his  indicavit,  pietatis 
tamen  manum  non  subtrahens,  sub  silcntio  eis  prffl- 
cepit,  ut  super  cum  commissum  scelus  mitterede- 
berent  hh,  utfacilius  cvadcrcnt  cruciatus.  Prfflsoie- 
bat  venerandus  Pontifex,  ut,  si  hoc  in  pabUoum 
eveniret  crimen,  nullo  modo  his  veniam  a  patre 
puellffl  impetrare  potuisset :  tunc  se  criminis  alieni 
reum  fieri  obtulit,  utab  his  flagellum,  quod  perti- 
mescebant,  averteret.  Accepta  a  principe  licentia, 
salutatis  cunctis,  tam  duce  quam  prole  ct  satrapis 
terrffl,  profeolus  est.  In  eg-rcssione  autem  illius  tota 
civitas  in  luctum  conversa  est,  tam  egeni,  quam 
locupleteSj  et  nc  tanto  Pontifice  orbati  permane- 
rent,  optabant «.  tn  cujuscomitatuclericorumoau- 
telaassecata  est.  EratenimVir  sanctissimus,  pro- 
phetiffl  spiritu  plenus,etut*legentibusoccasionem 
subtraham,  prophetiam  illius  inter  multas  unam  in- 
notesco. 

11  Cum  enim  ex  urbe  exiret  Vir  venerandus, 
quendam  religiosum  presbyterum,  nomine  "Wol- 
rlecum  hk,  ad  sc  acccrsierat,  prophetiffl  spirituse- 
cretum  indicans,  ait :  Adt.-nd.-,  dilrctissimc  frater, 
et  ne  cui,  mc  vivente,  dixeris:  oum  enim  diver- 
sis  cruoiatibus  ex  cujusdam  crimine  vitam  me 
fiuisse  audieris,  mnnifcsta  omnibus  in  sncns  consti- 
tutis  OrdlnibuSj  ut  ne  eorumquis  ignavia  delin- 
quat  ff,neo  hujus  oriminis  noxium  mejudicet,et 
quasi  imitando  hujas  rci  excmpla,  ex  suo  labatur 
atatu!  quia  docentium  repreheneionem  radicitus 
exstirpare  debemus,  et  quamvis  erimine  innoxius 


iftij  faUo  im 

jlillli  jitlir/, 

et  quotlam 
prctbylero 

hh 


F 


fiai  ■<>■  >  t  ■•'- 
creto  monlto, 

proflt  •••'i/ur. 

kk 


absistat 


\.  AtHDOXE 
EFISC. 


470  VITA  S 

absistat,  tamen  exemplis  sectantium  atque  detra- 
hentium  in  peccato  animas  fovet,  cum  se  a  pra- 
vorum  cxemplis  minimc  abscondit.  Sicque  proplic- 
ti#  spiritum  <eum  habuisse  mmirum  constat,  ut 
religriosus  et  prsenotatus  presbyter  post  gloriam 
remunerationis  beati  Pontificis  ad  cunctos,  quos 
rcpcrire  potuit  in  sacris  positos  Ordinibus  secretum 
revelasse  testatus  est,  ut  hujus  esset  innoxius  cri- 
minis. 

ANNOTATA. 

a  In  Ms.  AudomaropolUa.no  legitur :  In  perpe- 
tuo.  Verum  hujusmodi  minutias  posthac  inobser- 
vatas pr/rteribo. 
b  In  eodem  Ms.:  pcrcrebuerat. 
clbidem  sic  legitur:  Ita  ut  Occidentalestot  an- 
gulorum  Britanniffi,  Ilibernue,  Gallia?,  Alamannia* 
et  Germanise  partes  etc. 

d  Ex  contextu  satis  Uquet,  biographum  per  Go- 
tiam  hic  designare  Gotiam  Gallicam,  sive  provin- 
ciam  Narbonensem  primam,  seu  ejusdem  partem, 
qusea  Visigothis  incolis  id  nomen  habuit. 

e  Audomaropolitanum  habet,  Septimania;  ve- 
rum  ea  ipsa  est  regio,  quam  etiam  Gothiam  appel- 
latam  fuisse  diximus.  Per  Cinomanniam  autem 
indicari  videtur  pagus  Cenomanensis ;  nunc  vul- 
U  go  Le  Uninedictus.  In  eodem  Ms.  Audomaropoli- 
tanopro  } \ ispnnin  p07iitur  Spania. 

r  Pictavium,  indigenis  Poitiers,  vetus  Gallite 
civitas,  et  cognominis  provincise  caput  est  in 
Aquitania  secunda,  et  episcopalis  sub  archiepi- 
scopatu,  Burdigalensi.  Adi  Commentarium  §  2, 
ubihanc  S.  Emmerammi  fiatriam  adversus  unum 
et  alterum  asseruimus. 

B  In  Ms.  Audomaropolitano  semper  legitur, 
Ilaimmerammusr^  Haimrammus;  in  Ms.  S.  Ma- 
ximini  Trevirensis,  Ileimeramraus;  in  San-Ge?*- 
manensi,  Ilammirammus.  Plures  hujus  nominis 
variationes  videsis  in  Commentario  prsevio  num 
90. 

li  In  San-Germanensip)\vpositio  utaliolocopo 
sita  sensum  hunc  facit:  Ita  dumtaxat  superno  ar- 
bitrio  inspirante,ut  summum  promeretur  pontifica- 
tus  honorem.  De  loco  episcopatus  ipsius  vide  infra 
Annotataadlit.  n. 

i  Td  est,  omnes  psahnos  Davidicos,  sive  Psalte- 
rium. 

lc  Vocem  hane  correxiex  Cointio;  nam  in  no- 

stro  eodice  perperam  legebatur,  pascendas.  Audo- 

maropolitanum  habet :   Domiuicarum  vero  ovium 

!  ad   pascendum    ejus  pectori    tanta    incrat    cura 

etc. 

1  I  Audomaropolitano  Ms.legitur:  Tot  avaro- 
rum  regna.  De  hisce  Avaris  consule  Commenta- 
rtum  preevium  num.  1-2  et  seq. 

m  Laudatum  Ms.  hanc  periodum  sic  habct: 
1  n,|r  IJ|,i  Kaniulus  rontristatus  est  valde  et  iu- 
trinsecusdoloretactus:  utintra  semetipsum  medi- 
taretur  venire,  Christum  ibi  ut  prtedicare  debe- 
rct. 

n  Cum  biographus  nullam  urbem  supra  nomi- 
naverit prseter  Pictavium,  liquet,$.  Emmeram- 
mMmeaiejusdem  sententia  Pictaviensem  episco- 
pum>fiiissei  quodtamen  admitti  nonpossetpluri~ 
bus  ostendimus  in  Commentario  prsevio,num%% 
et  seqq.t  quos  COnsule.Porro  cum  S.  Einmerammus 
post  triennii  prsedicationem  inBavaria  occisus 
su  anno  662,  ut  habet  ejus  epitaphium,  dicendus 
*«  episcopatui  suo  cessisse,  iterque  ingressus  esse 
f**omvelproximeprxcedentiM  ut  in  Commeri- 
lano  pjwvio  observarimus. 


EMMEBAMMI  EPISCOPI  MART. 

o  Lig-er  vet  Ligeris,  Galtice  la  Loire,  celebris  D 
Francise  fluvius  estac  vuigo  notus,  qui  Sancto  ex 
Aquitania  Germaniam  petenti  transeundus  crat. 
q  Est  et  hicvulgonotissimus  Germanitc  fluvius- 
qui  Gattiam  versus  Orientem  ab  illa  separat.  In 
Ms.  Trevirensi pro  penetraret  legitur,  transierit. 

d  De  hoc  Vitale  presbytero  infra  mentio  recur- 
ret.  Jacobus  Basnage  tom.  3  parte  2  Antiquaruni 
lectionum  Canisii  in  Observationibus  ad  monu- 
menta  Salisburgensia  num.  13  imperite  hunc  eum- 
dem  esse  statuit  cum  S.  Vitale,  S.  Ruperti  Satis- 
burgensis  episcopi  socio,  et  in  episcopatum  suc- 
cessore.  Basnagium  refutavit  Marcus  Hansizius 
tom.  %  Germanise  sacrse,  inter  Coroltaria  num.  20 
etseq.,  manifestum  est,  Vitaiem  hunc  longe  diver- 
sum  fuisse  a  cognomine  sancto  episcopo  Salisbur- 
gensi. 

r  In  Ms.  Audomaro^iolitano  est  Bauuariorum. 
Ceterum  Bajuvarii,  Bauuarii,  Bajoarii  et  Boi  Bava- 
ros  significant. 

s  Laudatum  Ms.  habet  Radasponam.  Est  autem 
Eatisbona  vel  Ratispona,  quse  atio  etiam  nomine 
Keginum,  et  ab  Arnolfo  Vochburgensi  Gr&co 
vocabido  Hiatospolis,  Latine  Imbripolis,  incolis 
vero  Iieg-enspurg-  dicitur,  Germanise  civitas  in  E 
Bavaria  acl  Danubium,  ubi  Beginum,  vulgo 
Keeg-en  fluvium  recipit,  condita.  Fuit  olim  Ba- 
varise  regum  ducumque  sedes,  nunc  vero  tibera 
imperii  civitas  est  et  episcopalis  sub  metropoli  Sa- 
tisbnrge?isi. 

t  Tlieoto  hic  fuit  hujus  nominisl,  de  quo  con- 
sule  Commentarium prscviumnum.  45  etseqq.In 
Ms.  Audomaropolitano,  et  ab  Arnolfo  lib.  i  de 
Miracutis  S.  Emmerammi  vocatur  Dioto ;  a  Megin- 
fredo  vero  in  Vita,  a  Canisio  edita,  Theodo. 

u  Ita  correxi  ex  Ms.  Audomaropotitano :  in 
nostro  enim  codice  vitiose  tegebatur:  iturum  velle 
etc. 

xAnesis,  Anisus,  Anasus,  vidgo  Ens,  Germanise 
fluvius  est,  qui  in  ditione  Salisburgensi  ortus,  Sti- 
riam  Superioremdb  Austria  item  Superiori  divi- 
dit,  ac  deinde  in  hac  paulo  supra  civitatem  Anas- 
sum,  incolis  Ens  pariter  dictam,  in  Danubium 
illabitur.  Porro  dictam  Austriam  Avares  seu 
Hunno-Avares  occupanmt,  atque  inde  Bavariam 
frequenter  infesiarant,donec  tandem  a  CaroloMa- 
gno  victi  acpene  deletifuere.  Vide  Pagium  in  Cri- 
tica  Baronii  ad  annos  Christi  7S8,  790  et  791. 

y  Ita  habent  omnia  nostra  exemplaria,  et  Coin-  p 
tius  :  quid  tamen  vitiosa  phrasis  sibi  vetit,  satis 
liquet. 

z  Id  est,  nullam  fidem  haberi  posse  Avaris, 
etiamsi  cum  jurejurando  accessum  ad  se  conces- 
sissent. 

aa  Ita  habetur  in  omnibus  exemptaribus;  sed  ut  ■' 
sensus  sit  integer,  suppte  hic\  Statuit  quod  etc. 

bb  Cointius  tegit:  Yel  pro  humihtatis  studio 
abbas  hujus  provinciae  coenobialis  norma:  studio  etc. 
Adi  Commentariumprsevium  num.  54. 

cc  Hvc  in  Ms.  San-Germanensi  correctius  sic 
leguntur:  Cujus  Septentrionalem  partein  suo  ri- 
g-ore  Danubius  contra  Ortum  suis  infundit  fluen- 
tis. 

dd  Vocem  hanc  ex  Cointio  restitui,  cum  in  Mss. 
nostris  legeretur:  Suisque.  Forsitan  tamen  le- 
gendumest:  Sibi  suisque  filiis  etc.  Ceterum  de  Re- 
hgiontseo  tempore  in  Bavaria  statu  consule  Com- 
mentanum  prsevium  num.  4S  etseqq 

eeCointius  et  Ms.  S.  Maximini  Trevirense  pro 
rudibus  pectoribus  habet  rure  pectori ;  Audo- 
riiaropohtanum:  Rorem  pectoris  in  abundantium 

Scnsns 


DIE  YIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIUS. 


477 


A  Sensns  clarior  erit,  si  obscuramperiodum  sic  red- 
damus  :  Etcum  rore  hujus  terrffi  inhabitantiumpe- 
ctoribus  commendarc  fidei  semiua. 

ff  Vocem  hanc  ex  Ms.  Trevirensi  et  Cointio 
substitui ;  in  codice  enim  nostro  est- :  Hiec  eo  me- 
ditante, 

gg  In  Ms.  Trevircnsi  et  apud  Cdlntium  legi- 
tur:  Erat  ei  conversabilis  (aut  couverbalisj  mo- 
dus  etc. 

hh  Hoc  Emmerammi  de  stupro  sibi  falso  impo- 
nendo  consilium  cum  sanioris  critiCcV  viris  velut 
sancto  Episcopo  plane  indignum  rejecimus  in 
Commentario  prwvio  num.  59  et  seqq. 

ii  Vo.r  optabant,  quas  in  nostro  codice  deerat,  ex 
Trevircnsi  hic  addita  est. 

kk  In  Ms.  Audomaropolitano  vocatur  Wul- 
frecuus,  in  San-Gcrmanensi  Wolflag-ius,  apud  Co- 
'intium  "Wolfletus,  a  Meginfredo  Wolflacius.  Ilitn- 
dius  in  Metropoli  Salisburgensi  part.  i  pag  1S6 
ipsum  Velipholasgum  appellat,  sanctique  Emme- 
rammi  in  episcopatu  Ratisbonensi  $uccesso?'em 
perperam  facit. 

11  Periodum  hanc  Cointius,  cui  Audomaropo- 
litanum  et  San-Germanense  Mss.  fereconsonant, 
B  sic  exhibet :  Etenim  cum  divcrsis  cruciatibus  ex  cu- 
jusdam  crimiue  vitam  me  finisse  audieris,  tunc  de- 
tur  intellig-i,  ut  omuibus  in  sacris  constitutis  Ordi- 
nibus  denuntiare  studeas,  ut  ne  eorum  quis  signa  vi- 
tge  derelinquat  ctc. 


CAPUT  II. 

Ota  Sanctum  stupri  accusat  :  ipsa 
rclegatur  :  Sanclus  in  Helffendorf 
crudeli  martyrio  affectus,  dum  ad- 
kuc  spirans  vehitur  ad  vicum 
Aschaim,  in  via  moritur. 


jnierimOia  -t  renerabilis  Dei  Episcopus  ,  ut  pollicitus  est  , 

Sme/um  de     \  Aposiolorum  se   limina   simulat   quserenda  * 

stupro  accu  inscius  tamen  non  fuerat  finis  rei,  quae  acciderat. 

'fao.-quB-  Carpeudi  itincris  quem  praedixerat,  dierum  trium 

rerc  cursum  expleverat,  et   ad   locum    dilectum    oum 

'*  pervenerat,  occasionem  egredi  non  tulerat  a;  erat 

namque  in  loco   fons,   qui  prospicuas    emanabat 

aquas,  ubi  victorise  in  agone,  quam  optabat,  cer- 

taminis  elegerat  campum.  Se  cujusdam  rei  quasi 

b  exspectandi  simulat  b,  ut  discipulorum  miraretur 

agmen,   cujus  rei  Pontificis  cura  inesset  pcctore. 

Factum  estautem,  utpramotatidueisfilia  in  stupro 

aperte  reprehensa  fuisset,  et  patris  praesentaretur 

obtutibus,  et  coram  astantibus  inquisita,  quis  hanc 

nefaudam  auderet  committcre  sententiam,  ut  tauti 

viri  subolem  pnesumpsisset  commixtionc  sociare ; 

illa  namque  exterrita  et  nimio  pavore  perculsa,  Epi- 

scopi  secum  mixtione  hoc  contig-issc  professa  cst. 

Patervero  temporali  g-loria  indomitus,  in  vchemen- 

tissimam  exarsit  iram,  ita  ut  a  suis  vix  retentus,  ut 

proprias  ineamnon  immitteret  manus,  etsuam  cn- 

seprosterneretsubolem. 

13  Dum  hoc  perficere  non  posse  se  cerneret , 
privavit  eam  substantiis  rebusque  omnibus,  et  in 
exilii  damnationem  in  Ausoniam  direxit,  in  qua 
damnatione  praidicta  jam  femina  usque  ad  mortis 
permansit  diem.  Erat  autem  ei  g-ennanus,  nominc 
Lantbertus,  qui  dum  sute   sorons  cerneret  confu- 


relegatut  m 
lluliam  : 
Lambertus 
tumdan 


dorf, 


sionem,  nimio  furore  repletus,  ad  suam  condamna-  *•  Amon 
tioneni  arrepto  coraitatu,  prout  posset  suai  animaj 
explere  neqnitiam,  velocissimo  cursu  per  callem 
post  vcnerabilem  Dei  Fninulum  intrepidus  iter  ex- 
plicare  conatus  est,  usqucdum  pervenisset  ad  villam 
nuncupatam  Ilelphiudorf  c,  in  qua  cselesti  sede  * 

beatus  Episcopus  propriam  animam  martyrio  Deo 
propiuare  decrcverat.  Stans  vcro  Miles  Christi  ense 
pnecinctus  in  ccrtaminis  campo,  corde  intrcpidus, 
diei  illius  hymniticabat  Tertiam,  in  qua  domo  cly- 
peus  parieti  iutixus  erat,  super  quem  suspensis  pa- 
trociniis  tl  acoensa  lucerna  studiosissimam  cumsuis  d 

fundcbat  nd  Dominum  orationem. 

14    Audicntcs  autcm   iu  choro  Dco    dcvotissimi  uueuhul» 
Episcopi    currcntium    iinpctum  ct  sonitum  equo-    ' 
rum   immcnsum  ,    et   clypeorum    commotionem  , 
CUCurrit  unus  ex  his,  de  choro  prosiliens  ad  adi- 
tum  domus ;  dum  protcrva  mente  cum  clypeis  et 
hastis  infra  septs  domus  iutrarc  multitudinem  ccr- 
neret,    Magistri  auribus  in  conspectu  condiscipu- 
lorum  alta  voce  intulit.  Sanctus  itaque  Dei  Bpi- 
scopus  hilari  vultu  corum   corda  continnando  iu- 
tulit,  dicens  :  Hi,  qui  venerunt,  non  no3tras  con- 
denmationis  re   e,  sed  per  hos    rcmunerari    mc 
oportet.   Cum  autem  prffidictua  puellffl  germanus 
fratcr  vencrabilem  ibiadesse  Bpiecopum  comperit, 
prosilicns  cx  equo,  quo  sedebat,  erat  namque  in 
medio  vestibulo   petra  posita,   sicut    mos  est  in 
cquum  aseondentium,  auperquam   cxilicns,  stans 
virga  suffultus,  Episcopum  adduci  praecepit.  Dum 
autem  deductum  ad  se  videret,  temporali  gloria 
elatus  ex  occasione  intulit  verba  diccns :  Ag-e  *, 
episcope  et  genernostcr!  [pse  autem  Deum  testem 
invocans,  se  terrenis  actibus  socerum  non  habere 
testatusest. 

15  Cum   hfflc   prsediotus   princeps  audire  con- 
tcmpsisset,  et  multis  injuriis  et  oontumelifa  in  oon- 
spectu  astantium  verba  in  faoiem  illiusjaoularetur, 
et  improperiis  sine  numero,  quibus  honbribua  tot 
tcmpora  honoritice  sub  ducis  ditione  vitam  dedu- 
oeret/  ut  tantam  contumeliam  inferre  Pontifexnon 
debuisset,  ut  tanti  viri  talisque  summi  principia  ti- 
liara  libidinosus  in  exemplum  multorum  uaque  ad 
partum  dcduccret,  coepit  sanctissimus  virDeiEpi- 
scopus  hilari  vultu,  modestis  ct  pacifiois  verbiaex- 
cusationem  inferre,  dicens  :  Ad  Etomam  me  itu- 
ruin  proraisi,  limina  supplex  quserenda  A.postolo* 
rum  principis  Pctri,  cujus  l''colesia  Evangelica au- 
toritate  fundata  esse  dinosoitur,  oujus  sub  mundi 
thalamo  censorem  adesse,  dubium   non  est ,   qui 

|  lro     Jiutorr       IVtri     MK'1'i.'S  -ll     ill      llfJUnrrlll      \  posloli  - 

cus  vir  ct  sanotissimus  ettenetprimatum  in  sacri 
constitntus  Ordinibus.  Mitte  quemvis  pruderitem 
mecum  pariter,  ut  deprffisentetur  in  eonspectu 
t;uiii  Pontificis  hac  de  re  sententia,  et  ibi  oorma- 
litcr  dijudicer,  ne  hujufl  peua  appaream  criminis. 
Ex  caritatis  oausa  tibi  consilium  do;  (aed  scio,  te 
illiid  non  recipcrcj  non  quod  cruoiatus  tuos  per- 
timcscam;  sed  tuai  damnationi  magis  condoleo, 
quia  animce  tuffi  detrimentum  facerete,jam  dubium 
non  eat. 

J(i  Contumax  vcro  tyrannus  vcritalis  vcrbis 
colla  subponere  despexit,  luminia  cacatua  mente, 
arrepto  bacuio,  cui  auffultua  incumbebat,  inflige- 
re  pcctorc  tanti  ct  talia  Dei  Kpiacopi  non  metuenflj 
et  statim  sequentibus  pncccpit,  ut  in  eum  manus 
injicerent.  Clericorum  llliua  cum  haec  cerneret 
oautela,  pavore  immen80  exterritl,  per  latebraa 
domorum  velainini  se  obposucrunt,  imitantcs, 
quod  de  Veritate  jani  "lirn  propheta  vaticinio  in- 
tulcrat,  Percutiam,  inquit,  1'a-Iorcm,  et  diaper- 
c-entur  oves  gregis,  Militurn  vcro  non  modica  tur- 

ba 


d/.  \t 


fruttra  liw 
purganten\ 


.  ,;, .  alliga 
h,  mcmbrii- 
gu 


478  VITA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MAKT. 


tmc. 


IIIIQ  cxpo- 
Jialus 
t 


dhe  tnutitu- 
rijubct, 


ba  acriter  injicientes  nianus  in  sanctum  Dei  Epi- 

scopum,   ut  furentis   temporalis  domini  animum 

mitig-are  potuissent.  Ex  imperio  principis  expolia- 

tum  *  clamide  etstola,   in  hospitis  sui  scuria  ff 

ubi  grana  condere  videbantur,  deductus  est  scala? 

supcrpositus,  funibus  allig-atus,  inter  spatiaet  mem- 

brorum  abscisionem,   ut  potuit,  maximas  Christo 

fundebat  preces,   dicens  :  Domine  Jesu  Christe,  qui 

manus  in Crucem  misisti,  et  de  tuo  sanguine  me  re- 

demisti,  tibi  maximas  refero  gratias,  quia  me  de  tot 

regionibus  ad  hunc  locum  deducere  digraatus  es,  et 

hujus  innoxium  criminis  tuo  amore  disponis  fuude- 

re  sanguinem. 

17  Eo  namquc  orante,  quiuque  electi  sunt,  qui 
ejus  membra  scctionibus  absciderent:  quorum  duo 
trcmefacti,  pallida  faeie  ex  archano  cordis  profe- 
runt  verba,  dicentes  :  Domine  Jesu  Christe,  hu- 
jus  sang-uinem  de  manibus  nostris  non  requiras  :  tu 
enim  scis,  non  sponte,  sed  imperio  coactos  nos  hoc 
ag-ere,  quod  acturi  erimus.  Sanctissimus  vcro  Dei 
Famulus,  ut  audivit,  dixit:  Domine,  retribue  il- 
lis  secundum  cor  illorum.  Reliqui  autem,  qui  ad- 
crant  carnificum,  trcs  impictatera  eordis  aperto 
B  tcstimonio  eructabant,  dicentes  :  Cur  non  crude- 
liter  manus  in  eum  immittere  debemus,  qui  impu- 
dcnter  libidinis  suai  fomite  in  tanti  viri  sobolem 
manusinjccit?Itaet  inexemplum  long-e  lateque  do- 
g  ceatur,  femininis  injcctasmanus^illiciteamputari 

debere  :  et  statim  digfitorum  summitates  raembra- 
•a/.urgclat  tira  absciderunt.  Deinde,  ut  furentis  viri  urg-uerat* 
iniperium,  oeulosabimo  capite  radicitus  eruerunt: 
deinde  amputatis  manibus,  utrasque  aures,  ut  cru- 
delissimi  viri  etpuella;  fratris  mitig-arent  animum, 
trunearunt. 

18  Inter  tot  cruciatus  sanetus  Dei  Martyr,  qua- 

si  perspicuus  fons  manando  cursum  suum  non  in- 

termittit,  ita  yninificans  Deo  psalmoSia  non  ces- 

sabat  Factus  namque  in  ag-one  ex  supernavirtute 

robustus,  ut  astantium  ei  nec  geinitus  aures  com- 

movisset,  sed  hilari  vultu,  sinceraque  mente  Deo, 

ut  diximus,   indesinenter   fundebat  preces.   Tunc 

nec   pcBuis  torquentiura  videbatur*  sufficcre,  pe- 

des  utrosque  eum  palrais  prius  evacuatis  articulis 

abscidentes,  tanti  altithroni  Dei  Martyris  genita- 

lia  Inpudenter  abstrahere  veriti  non  sunt :  cujus, 

quamvis    modica,   vox  in  Dei  perseverans  laudi- 

bus,    nihilominus    anhelabat   Daviticum    carmen 

psallere.  Cumque  cum  *  poenis  afflictum,  raembro- 

rum  oompagrine  solutum  prospexissent,  lingus  invi- 

dentes  ministerio,  ejus  ori  ferrum  imponcntes,  ex 

palato  beati  Martyris  abscidcbant,  relictoque  truu- 

cato  corpore,  evacuatis  membris,  abierunt;  reman- 

sit  aUtem  in  certaminis  carapo  cruore  iuvolutus  Vic- 

tor  triumphalis  exultans. 

19  His  abeuntibus,  ad  vcnerabilem  Dei  Mar- 
tyivin  ex  latcbris  ct  frutcctis,  et  aedifioiorum  an- 
ffulis  clericorum  cohors  cura  vicinis  mulieribus  h 
adunati  sunt  Sanotus  Dei  ct  gloriosus  Martyr  ad- 
stantibus  sibimet  ad  refocillandum  i  aquam  posce- 
batj  tuno  religiosua  suus  presbyter  et  interpres  , 
cujus  superius  mentionem  fecimus,  nomine  Vita- 
lis,  ex  Mag-istri  cruciatibus  dolere  coactus,  flebi- 
liter  dixit. :  Quidnam  refocillari  vis,  cuni  evacua- 
tus  tot  tormentis  membrorum  esse  dinosceris  P  Me- 
liua  aamque  est,  ut  niihi  videtur,  mori  te  ado- 
•almoricm  ptea  *,  quam  tantis  contumeliis  afflictu 
ad°P^        studium  habere 


sed  mag-is  optando  differre,  ut  possit  piis  interces-  D 
sionibus  faciem  prreoccupare  Domini,  ut  detur  spa- 
tium  infirmis  ad  poenitendum,  qure  perpetraverat 
infirraitas  humaua.  An  prig-itiae  tuse  grave  videtur 
crueutum  refrig-erare  pectus  ? 
20    Sed    nunc   temporali   vitae    tuae    proponam  ;t<enor7, 


eievulm  lin- 
fjua,  ttnninc- 
eem  relln- 

fjlttt. 


*  nt.  addft 

hoc 


*  dl.  addit 
lot 


Sanctus  ti~ 
ticnt  Viiali 
aquam  tibi 
dan  </<//;- 
rmti, 
h 


is,  vivendi 
coneris.  Tunc  Dei  Martyr,  ut  vi- 
ditsubjeeti  suianiraum  tcrrenis  actibus  magis  pu- 
dicnin,  quam  expedisset,  collecto  spiritu  abscisa; 
hngua  verba,  ut  potuit ,  explicaverat .  dicens: 
Kumquid  ad 


E 


iloncc  vixit. 
Memhra  San- 
cti  in  qua- 
dain   arbore 
posita, 


meraonam  redii,   saepe   me  dixisse, 
quempiam  ad  mortem  festinare  miuime  debere : 


pcenam,  ut,   quocumque  die  aliquod  potandi  g-e-  *Wr,  ?ita„ 
nus  ori  tuo  propinaveris,  a  pristino  sensu  alienus  ulu'1, 
efilciaris.  Non  damnum  alicui  inferas,    sed  inobe- 
dientibus  in  exemplum  permaneas  k.  Sicque  factum  k 

est,  ut  sermo  sancti  Viri  et  Dei  Martyris  in  veri- 
tate  permansisset :  nam  pracdictus  presbyter  Vita- 
Hs  in  ea  civitate,  qua  corpus  Christi  Martyris 
fuerat  deductura,  diu  et  dies  multos  post  Magi- 
stri  obitum  vixerat,  et  quam  diu  jejunabat,  peri- 
tia3  suaeque  sententise  eximiae  viventibusproabebat 
exemplura,  ut  poene  nullus  praiterisset  dies,  in  quo 
Missarum  sollemnia  cum  ps.ilmodia  ymnificando 
non  complesset  laudem  ;  ut  puta,  indag-ando  ve- 
stig-ia  Magistri  in  arduam  liujus  aevi  callem  insu- 
dando;  ut  eum  poli  culmen  ascendisse,  dubium 
non  est;  *  quia  eleemosynarum  erat  studiosus,  et  •  ,*, 
quod  viribus  implere  non  potuit,  voluntatem  ta- 
men  indig^entibus  non  abstraxit;  Orationibus  et  vi- 
g-iliisnonmediocriter  intcntus,  caritate  et  hospita- 
litate  insignis. 

21  Sed  taraen,  ut  diximus,  Mag*istri  verba  us- 
que  ad  obitum  suum  complesse,  certum  est.  Nam 
cum  perfecto  jujunio,  certis  temporibus   alimen- 
tum  sumeret,  cujuscumque  poculi  genus  ore  per- 
cepisset,  statim  pristino  alienatus  sensu,  a  spiritu 
immundo   est  correptus,  coramutata  facie  et  stri- 
doribus  immensis  huc  illucque  discurrens  per  pla- 
teas  urbis,  per  terrarum  vorag-ines,  perdisruptape- 
trarumloca,  permonuraentamortuorum,  per  diver- 
sa  spatia  locorum,  nefandis  verbis  et  turpibus  per- 
strepebat,   et    tamen    ncrnini    inferens    damnum. 
Aliquotiens  eum  per  altitudinem  turrium  currere 
contig-it,  et  praacipitium  sui  corporis  minime  per- 
tulit,  usque  dum  suae  vocationis  complesset  diem. 
His  itaque  transactis,  incolas  hujus  loci,  collectis 
abscisis  sacri  Martyris  membris,  in  quadam  arbore, 
vulg-ari  locutione  Spina  alba,  condentes  abierunt. 
Erat  namque  a  multis  medicis  vulg-atum,  ut  cu- 
juslibet  abscisa  merabra  *  et  sub  humo  projecta, 
hujus  truncus  nullius  medici  arte  sanitatisrecupe- 
rationem  consequeretur  l.  Sed  hoc  fidelibus  in  exem- 
plum  trahendum  non  est;  sed  mag-is  propheticum 
imitari  testimonium,  ut  jactetcuram  suam  in  Deum, 
et  ipseeum  cnutriet. 

22  Eadem  namque  die,  non  long-o  infermisso  deindemini 
spatio,  duo  ig-noti  atque  pulcberrimi  viri ,  equi 
tantes  per  publicam  callem,  a  quibusdam  aranti 
bus  in  ag-ro  de  sacris  sancti  Martyris  membrisin 
quirentcs  ,  dum  diutius  sciscitarentur  ,  innotue- 
runt,  quod  in  quandam  arborem  suramissa  essent, 
cunctis  agri  cultoribus  videntibus,  ad  eum  locura 
declinaverunt,  et  amplius  ab  his  visi  non  suut.  Tan- 
ti  hujus  rei  testes  sunt,  quanti  habitaiores  hujus 
loci  existunt,  qui  ammiratione  *  perculsi  de  eis  -^.miscra- 
incog-nitis  viris  et  de  disparitione  corum  ,  perg*en-  tiono 
tes  ad  arborem,  scd  ea  ,  quae  posuerunt,  sancti 
Martyris  membra  minime  invenerunt.  Ees  nam- 
que  mira  et  nostris  temporibus  valde  stupenda ! 
quia  adhue  incognita  humance  permanet  infirmi- 
tati,  a  quibus  sublata,  vel  ubi  deportata  fuisseut. 
Sed  quid  ex  his,  quse  praediximus,  membris  sen- 
tiendum  sit,  ignoro;  nisi  per  divinamdispensatio- 
nera  hoc  fuisset  datum  intelligi,  quibus  fuisset  di- 
guus  sanctus  Martyr  meritis,  cum  cruentaetse- 
cta  ab  se ,  adhuc  eo  vivente ,  menibra  ,  per  co- 
grnitionem  divinam  ab  eo  loco  sumpta,  sub  gloria 

honoris 


*  aupple . 
fuisscnl 


F 


mr.  rcpenun- 
turfqua  dc 

rcauctor 


Suam  conje- 
cturatn  pro- 
fert.Sanctus 
dutn  in  A- 
ichaim  velii- 
tur, 


B 


tertio  millia- 
i  io  nb  eo  vi- 
co  moritur. 

1 
*  al.  visccra 


j.  e.  impe- 
ravit 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBKIS 

honoris  condidisse  dubiura  non  est;  et  tamen,  ut 
diximus,  hominibus  incognita  permanent  m. 

23  Sed  idcirco  ea  membra  a  veritatis  tramite  de- 
viasse  existimo,  ut  per  suos  actus  capiti  invisibili, 
qui  est  Christus,  subministrantes,  remotis  propriis 
voluptatibus,  pauperibus  prrebentes  famulatum, 
intrepide  pro  Christo  contumeliis  afficiantur,  dum 
eorum  spes  et  caput,  qui  est  Christus,  ad  sedifica- 
tionem  viventium,  ne  sperantia  iu  se  membra,  ut 
dig-na  erant,  providisset  sub  honore  n;  et  propterea 
ea  ab  iucognitis  ablata  viris  in  capitis  cognitione, 
id  est  Divinitatis  condere  *  non  mediocri  gioria, 
dubium  non  est.  Res  autem  habitantibus  innotuit 
membrorum,  ita  ut  eis  in  stuporem  verteretur,  et 
quamvis  pavum,tamen  apertis  oculisejus  cognosce- 
bant  o  sanctitatem.  Tunc  viri,  qui  erant  cum  co, 
beatum  et  Deo  devotissimum  episcopum  Ilerame- 
rammum,  et  glorine  niartyrii  triuinphum,  ex  ccrta- 
minis  campo,  id  est,  ex  area,  quae  tunc  frumento 
pretiosiore  margaritis  purgati  tritici,  id  est,  cruore 
conspersa  jacebat  ponentes  in  plaustro,  reducentes 
certatimadvillampublicamnuncupantemAschaim^ 
distantem  miliario  fere  duodecimo,  ubi  ecclesia 
beati  Petri  apostoli  mcenibus  constructa  esse  vide- 

batur,  ut  tantum  Virum  et  Dei  Martyrem  illucde- 

duccre  deberent,  ne  in  eorum  vilibus  redificiis  vita- 

lera  finiret  flatum  :  quia  quamvis  in  corum  oculis 

prius  non  tantum  despectus,  sed  etiam  neci  submis- 

sus  fuisset,  tunc  in  mag-nara,  utdignus  erat,  vene- 

rationem  excreverat. 

24  Sed  et  mulieres  ex  vicinis  locis  cum  ducen- 

tis  q  viris  pietatis  viscere  *  commotre,   gyrautcs 

plaustrum  ob  venerationem  Martyris  Christi  in  co- 

mitatu  secutaB  sunt.  Cum  autem  pervenissent  in 

parte  campestri  distante  a  prsedicto  loco,  ubi  ten- 

dere  videbantur,  miliario    tcrtio,  venerandus  Dei 

Martyr  voce,  ut  potuit,  quamvis  incondite  hejulare 

coeperat,  innuens,  quod  hora  remunerationis  suae 

in  cauestibus  eum  locum  praeterire  non  deberet. 

Unus  ex  his,  qui  erantcum  eo,  inspiratione  divina 

ceteris,  quasi  subjectis,  imperans  *,   ut  eura  de 

plaustro,  quo  jacebat,  deponerent :  qui  subito  de- 

ponentes,  in  amoeno  gramine  submiserunt  iu  cam- 

pestri  deserta  planitie.  Sicque  factum  est  ut  r,  cum 

saucta  illa  anima  de  corpore  exiret,  cunctis,  qui 

aderant,  videntibus,  quasi  immensae  lampadis  lux 

ex  ore  sancti  Viri  proccssisset  in  alta  tramitis,  re- 

moto  aere,  ccelestia  penetraret;  ita  ut  cgressionis 

suffi  splendorfaciem  pncsentium  fulminaret.  Eo  jam 

eraisso  spiritu,  cunctos  pavor  invasit,  et  ita  sunt 

tremore  perculsi,  ut  vix  tantiViri  corpusin  plau- 

strum  sublevare  auderent. 


479 


ANNOTATA. 

a  In  codice  nostro  legitur :  Egredi  contulerat; 
in  Audomaropotitano,  Trevirensi  et  Cointiano  : 
Egrediendi  non  tulerat.  Ex  hisce  substitui :  non 
tulerat,  et  biographum  sic  interpretor :  Non  tule- 
rat,  id  est}  passus  non  fuerat,  occaslonein  palieiidi 
egredi,  idestehxhl;  uti  elapsura  fuisset,  si  iter 
suum  prosecutus,  e  Bavaria  egredi  festinasset. 

b  Vitiosam  phrasim  sic  cor-rige :  Se  cujusdam 
rei  gratia  expectarc  simulat, 

c  In  S.  Emmeramrai  Vita,  per  Meginfredum 
scripta  et  infra  ex  Canisio  recudenda,  scribitur 
Hclphandorf,  nunc  Ik-lirendorf  sotet  ujtpettari,  est- 
que  locus  supra  Monachium  situs  inter  Isaram  et 
Oenum  in  dicecesi  Frisinge nsi. 

d  Id  est,  Sanctorum  reliquiis,  uti  hsec  etiam  Me- 
ginfredus  interpretatus  est,  dicens,  advenisse 
Lantbertum,  celebrante  illo  canonicos  hymnos  et 
Septembris  Tomus  VI. 


debitum  Officium  sub  sanctarum  tcstimonio  reli- 
quiaruni  solvente. 

e  InAudomaropolitano  et  San-Germanensi  le- 
gitur :  rei :  sed  vel  sic  ineptus  est  sensus.  Vult  au- 
tem  dicere9eos  sibi  non  tam  malum,  quam  gloriam 
allaturos. 

f  Scuria,  qiuv  vocc  tum  alibi,  tum  in  Baiuwa- 
riorum  legibus  occurrit,  significat,  horreum,  sta- 
bulura,  vel  locum  quemlibet,  ab  injuria  aeris  tu- 
tum.  Vide  Cangium  in  Glossario. 

g  In  Ms.  nostro  codice  est :  Injectis  manibus  : 
■  '  -  / •ewi  ex  Trevirensi. 
h  In  Audomaropolitano  additur:  Adeum. 
i  In  Trerirensi  additur  :  pectus. 
k  Nonfacite  mihi persuaderi paliar,S.  Emme- 
rammuin  isthesc  presbytero  suo  Vitali  revera  im- 
precatum  fuisse,  _eadenu[ue  liuie  propterea  sic 
contigisse.  Quisenim  credat,tam gravem  piopre- 
sbytero  pcenam  a  sancto  EpiscopO SUO  ob  inordi- 
natum  commiserationis  affectum  inflictamfuisse, 
ut  vel  siti  emori  deberet,  vel  a  mente  alienari, 
quoties  necessarium  sustentandmviteepotum  con- 
cessurus esset.  Forsitan  non  nisi  eertum  aliquot 
potus  genus,vel  excessuni$anctn  s  ipsi  interdiosit, 
quod  biographus  de  omniomnino  potu  insulse  in- 
terpretatus  sit.  Aribonis  tamen  dicta  adoptavit 
Meginfrcdus.  Porrocum  idem  Aribosupra  dixe- 
rit,  linguam  sancto  Martyri  evulsam  fuisse,  con- 
sequenter  dicendiun  erittipsu)n,quidqiti(t  tfcmum 
Vitalidixit,  elinguem  locutum esse,  quod  miracu- 
lum  inter  atios  etiam  S.  Leodegario,  Augusto- 
duncnsi  episcopo  et  martyri,  pariter  contigisse 
tegitur  in  ejus  Actis  apud  Mabillonium  in  Vitis 
Sanctorum  stti  Ordinis  Seculo  :'. 

1  Ssec  eodem  modo  reeitat  Cointius;  sed  inMss. 
nostris  aliis  paulo  etiam  mtiosius  leguntur,Porro 
reete  mox  monet  Aribo,  superstitiosa  fuvc  esse,  et 
a  Christianis  explodenda. 

m  Quid  sit  de  fiorum  equitum  apparitione  cete- 
risque  eodem  spectantibus ,  ignoro;  nec  magis 
placet  biographi  de  abtatis  Sancti  membris  con- 
jecturas 

n  Vitiosa  est  fuvc  periodus  etiam  in  atiis  nostris 
apographis  et  apud  Cointium,  quieam  utcumque 
restituere  conatus  QSt.Ego  ittam  sic  interprelor; 
Sed  idcirco  ea  membra  a  veritatis  trainite  (id  est,  a 
cognitione  hominum)  deviasse  exiatimo  ut  (Chri- 
stiani)  persuos  aotus  capiti  Invisibili,  quiestChri- 
stus,  subministrantes,  remotis  propriia  voluptati- 
bus,  paupcrilms  prfflbentea  famulatum  intrepidepro 
Christo  contumeliis  affecti  (i&est  afflciantur  cum) 
eorum  spes  ct  caput,  qui  cst  Christus,  ad  ffldlflcatio- 
nem  viventiurn,  sperantia  in  se  membra,  utdigna 
erant,  providisset  sublionore. 

o  Ita  correxi  ex  Ms.  Trevircnsi :  in  nostro  enim 
erat:  cog-noscentes.  Attamenparticipio etiamssepe 
alias  pro  atiis  modis,  Tn&icativo  prxsertim,  ut 
mox  infra.scriptor  noster  utitur,  de  quo  lectorem 
semet  monuis.se  sufflciat. 

p  Meginfredus  in  Vita  a  Canisio  edita  soribit 
Asdieim.  Est  autem  pagus  ad  dextenue   Tsara 
ripam  infra  Monaehium  in  episcopatu  Frisin- 
gensi,  ubi  S.  Emmerammi  sepulerum  vacuum  ho 
die&umosten&iaiunt.AdiCommentariumnum.ffl 

et  setjq. 

q  Iu  Ms.  AudomaropolitanoprodueenUs  est  du- 

centibus,  et  tunc  sensuserit:  Mulieris  ex  vu-inis 
locis  cum  viris  plaustrum  ducentibus  etc.  Verum 
ducentis  in  suo  Ms.  etiam  legit  Cointius  :  Megin- 
fredus  habe.t ;  Mulieres  ex  vicinia  collcctce  et  viri 
circiter  ducenti  etc. 
r  Vocem  ut  addidi  ex  Ms.  Audomaropotitano, 

C5        CAPUT 


A.  Amwks 
tnic. 


K 


480 


insc. 


*ia  exomu 
lur. 


'  al.  exctis- 
sioncm 


CAPUT  III. 

Locus  emortualis  illustratus  :  divina 
ultio  in  Sancti  carnifices,  Lantpcr- 
tum,  ejusque  posteros :  Martyrispa- 
lcestra  honorata :  corporis  sepuU 
tura,  translatio  et  elevatio. 

Sed  hujus  loci  miraculum,  ut  mihi  videtur,  silen- 
tio  tradendum  non  est.  Erat  namque  incultus 
cubinrturc-  per  spatia  annorum  innumera,  et  quasi  oblivioni 
nera,  eccir-  traditus,  quod  talem  ex  se  Deo  propinasset  animam. 
Bed  cunctis  in  locis per  g-yrum  perclaruit  in  sig*num; 
quiautmosestGermaniaj,  utfaciemsuam  immensa 
uivitim  effnsione  cooperiat  per  totum  hiemale  tem- 
pus,  ita  ut  in  cubiti  altitudinem  excrescat;  sed  eo 
B  loco   minime  permansit;    ut  quis  pragtereuntium 
quamvis  parum  permansisset  a,et  invernali  decore 
et  amaenitate  totum  permansit  annum.  Sicquefa- 
ctura  est, ut  locus  excusationem  *  inferret  imbrium, 
atque  procellarum  turbini  et  elementorum  ditioni 
subjacere   non  debuisset,   qui  ang-elicorum  spiri- 
tuum  suffi  presentiae  in  tanti  Dei  Martyris  aniraae- 
egressione  fuisset  consecratus.  Erat  enim  secus  lo- 
cum  quadriviura,  ita  ut  a  multis  praetereuntibushuc 
illucque  in  miraculum  decrevisset,et  dum  subtilius 
anonnullis  in  circuitu  fuisset  sciscitatum,  tam  am- 
mirabile  sig-num,  statim  per  quadrivium  his,  qui 
tunc  aderant,  ad  raeraoriam  rediit,  quod  in  eo  san- 
cti  Christi  Martyris   Hcmmerammi  aniraa  exuta 
htijus  exilii  nexibus  alta  poli  penetrasset  b.  Tunc 
coramorantes  in  circuitu  sua?  collectionis  ecclesiam 
ejusdem  Martyris  nomine  dicatam  in  eodem  loco 
construxerunt  c,  in  qifa  non  mediocriter  innumera 
ex  mcrtto  Martyris  clarescunt  sig:na. 

20  ])um  hujus  loci  mentionem  inferimus,  mira 
mirandis  succedunt,  quando  ad  memoriam  rediit, 
unde  long-e  superius  ex  sancti  Virisententia  prae-tu- 
lisse  me  comperte  de  carnificum  verbis,  quod  silere 
rainiine  licere  me  suspicor,  quorum  duo  dig-nas 
Dco  ftmdentes  *  preces,  ut  superna  provideri  hoc 
dignaretur  pietas,  quod  non  sponte,  sed  imperio 
coacti,  tanto  Dei  Episcopo  suis  manibus  pcenam 
infcrrent.  Undc  subpliciter  postulabant,  ut  hujus 
sang-uinem  ab  his  in  die  judicii  non  deberetrequi- 
rerej  dumque  Vir  Dci,  eorum  ut  vidit  corda,  pro 
his  Dominum  depreeatus  est,  dicens :  Domine,  re- 
tribue  eis  secundum  fidera  illorum  :  sicque  factum 
est,  ut  d  hi  in  pacis  trauquillitate  sueb  vocationis 
expeotarent  diera,  reliqui  vero  ires  torquentium,  ut 
pncdixinius,  qul  suffi  crudelitatis  in  eum  contuma- 
citer  manus  imponebant,  zelo  diabolico  succensi 
inproperantia  et  contumeliosa  verba  ia  faciera  ei 
mittere  non  pertimescebant,  ut  e  in  eorum  damna- 
tione  miseris  actio  ncquissima  non  sufficeret,  nisi 
iu  au-mentnm  ncquiti;c  malitiam  cordis  ad  aditum 
oris  inproperando  perducerent.  Unde  Veritatis  pro- 
batur  scutentia,  ut  ex  cordis  abundantia  os  lo- 
queretur. 

27  De  quibus  infra  spatia  septem  dierum  pera- 
Otum  est,  ut  unusquisque  eorum  immundo  pro- 
Btratus  esset  spiritu,  et  taradiu  vexati  et  usque  ad 
nocperducti,  ut  iuterapestae  noctis  silentio  aditum 
a^dihciorum  umisquisquc  iu  irapetuspiritus  inmundi 


YITA  S.  EMMEItAMMI  EPISCOPI  MART. 

prosilientes,  relicto  tramite,  ut  erant  dig-ni,  ad  de-  D 
serta  confug-iunt  *  et  percacumina  montium  acper  *imoCo 
ima  convallium,  per  loca  inhabitabilia,  et  humanse  eerent  "* 
frag-ilitati  incog-nitadiscurrentes;  itaut  miserorum. 
cadavera  nusquam  ulterius  comparuissc  probaren- 
tur.Quidnam  de  his  aliud  sentiendum,  niei  superno 
aequitatis  judicio,  qui  impietatis  eorum  animofero- 
cissimo  tam  loquendo  quam  perficiendo  in  tantum 
Sacerdotem,  eorum  cordis  nequitiam  explere  non 
verebantur,  ut  in  damnationem  eorum  mens  feris 
coraparari  deberet,  ut  propriamente  alienati  eorum 
corporibus  ipsi  damnum  infefrentP  Quid  enim  de 
sanctisViris  dicendum  est,  nisi  Apostolicum  illud 
testimonium,  quo  ait:  An  nescitis,  quia  templum 
Dei  estis,  et  Spiritus  sanctus  habitat  in  vobis?  Unde 
recte  subjung;itur,  utviolatores  hujus  templi  a  Deo 
disperderentur. 

28   De  qua  dispersione  comprobatur  de  eorum  ^mbmiu 
temporali  domino  Lantberto,  ut  nihilominusdisper-  inex^iu 


Tres  e  San* 
rti  carntftci' 

&UI 


c 

*  i.r.  fuiiilL'- 

lliUlt 


(iihifionjbut 
occupati, 

mtnrtptr* 

euni : 


m 

deretur.  quam  ut  suns  damnationis  in  exilio  vitam  f  ,  ;  *"■ 

posteru  tuit 

f 


*  at-  possint 


e.  talpa- 


nttus  "ijii- 
ctat  luic. 
*  ul.  corpo- 


finiret  /*,  et  sic  in  posteram  progeniem  ejus  tanti 
Viri  dicaretur  sang^uis,  ut  et  radicitus  hos  extermi- 
naret,  ita  ut  eorum  quis  non  remaneret;  et  ubi  tam 
eminentia  redificia  ceteris  prreminebant,  in  quibus  E 
sua3  confusionis  decore  g  gloriabatur,  modo  urtica 
etplatanus  expansis  foliis  propag*antur,  et  qui  vene- 
nosam  suam  iram  in  Habitatorem  templi  Dei  perfi- 
cere  non  metuit,  sua  sedificia  venenatis  serpentium 
generibus  relinqueret  invitus,  ita  ut  sint  in  sibilum 
et  in  exemplum  viventibus,  et  quamvis  dicentium 
verba  sileant,  tamen  prajtereuntibuslocaprredicant, 
quia  suse  contemplationis  viatorum  aliquotiens  su- 
spiria  exprimunt.  Propter  hoc  ut  ipsi  cavere  de- 
beant  *,  ne  in  sanctis  Dei  sacerdotibus  incaute  ali- 
quid  committant,  ne  et  illorum  hereditas,  evacuata 
posteritate,  sicut  et  contemplata  loca  testificantur, 
eradicetur,  et  in  talpium  *  obscuram  habitationem 
convertatur,  et  coacervata  humus  in  testimonium  rum 
permaneat  viventibus  h.  h 

29  Cavenda  namque  estirajustorum,  ne  etipsum  pvnasdh-i- 
iracundia  provocent,  qui  inhabitator  eorum  corpo- 
ribus  *  existit,  de  quibus  per  semetipsam  Veritas 
dicit:  Qui  vos  odit,  me  odit  i,  et  reliqua.  Ensem 
enim  invisibilem  non  ostendunt,  et  tamen  inulti 
non  permanent;  quia  unusquisque  justorum  invisi- 
bili  gladio  praecinctusestsag-acissimi  sermonisDei, 
qui  ultionem  infert  his,  qui  non  sibi  proponunt 
ipsum  veritatis  spiritum  in  Deum,  sed  ejus  templum 
ictibus  destruunt,  et  ubi  manus  noceDdi  non  immi- 
tunt,  detractionis  veneficia  secreto  seminare  non 
metuunt;  sicque  Spiritum  sanctum,  inhabitatorem 
templi,  ad  iracundiam  provocant,  non  attendentes, 
quod  scriptum  est :  Nam  qui  illum  non  habet  pla- 
catum,  numquam  evadit  iratum.  Quidnam  de  his 
dicendum  est,  ut  non  defecissent,  qui  tam  sanctum 
interemerunt  Virum,  dum  tot  in  loco  commoran- 
tium,  ubi  venerabilis  Dei  Episcopus  triumphans 
victor  extitit,  qui  quamvis  in  quantitate  consen- 
sissent  in  nece  ejus,  ut  his  Deus  non  parceret  in 
praesenti  sevo,  sed  sic  dissipati  sunt  de  eodem  loco, 
ut  eorum  quis  non  remaneret,  destructa  aedificia, 
certaminis  campusin  solitudine  perannos  perman- 
sit  multos  k. 

80  Sed  res  mira  et  ad  multorum  «dificationem 
praeclara  contig-it.  Ccepit  namque  humus  suse  amce- 
nitatis  crescere,  ubi  beatus  Episcopus  membrorum 
sectionum  passus  fuerat,  ita  ut  in  cubiti  altitu- 
dinem  se  coacervaret,  et  a  nivium  infusione  atque 
hiemali  soliditate  l  se  defenderet,  ut  palam  da- 
retur  intelligi,  quibus  digmus  fuisset  meritis  Mar- 
tyr,  dum  elementa  suse  virtutis  in  eum  non  prasva- 
luerunt  locum;  sed  in  sua  usque  ad  tempus  per- 

mansit 


Locus  niar- 
lyrii  eccUsia 
et  miracuti* 


A 


DIE  YIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMIUUS. 

mansitjucunditate.  Dum  autem  nonnullisres  iimo-      ni  honorifice  tradenda! 


481 


ffltutratur  : 
Sanctustepc- 
lilur  in  A- 
schaim : 
•  al.  ordina- 
bililcr 


sedortagra- 
vi  aSrit  in- 
ifiwprrie, 
«0*1  sinepro- 
digtit 


' proccde- 
icnt 


notuisset,  ut  long-e  lateque  commorautes  ad  viden- 
dum  araoenissimuni  locura  pergerent,  et  ibi  sancta 
religioue  Christiauitatis  in  honore  beati  Martyris 
Deo  funderent  preces,  res  taudem  cuuctis  innotuit; 
qui,  uudecumque  confidenter  peterent,  exauditos  se 
cernebant.  Tunc  quidam  Christiani,  inito  consilio, 
in  eodem  loco  ecclesiani  iu  honore  ipsius  Martyris 
Christi  moeuiis  construxerunt,  ubi  perenuiter  innu- 
mera  coruscant  miracula  m.  Est  outem  in  eodem 
loco  perspicuus  fons,  qui  distat  a  prredictaecclesia, 
quantum  quis  lapidcm  propria  eicere  prsevalet  ma- 
nu;  sed  sua  fluenta  secus  fundit  ecclesiam;  huraus 
hinc  inde  exaltatis  depriraitur  ripis,  ut  prolixius 
fundendi  cursus  spatiura  non  sineret,  sed  infra  de- 
primentem  ripam  relaxato  sinu,  ita  ut  lacura  cffi- 
ciat  pulcherrimum ,  cujus  in  Septentrionis  plaga 
amcenis  muris  in  Martyris  laudem  constructa  constat 
ecclesia,  ubi  inuumeri  caeci  recipiunt  visum  et  claudi 
gressum. 

31  Multorum  namque  linguse  vincula  gloriam 
ct  laudem  Dei  Martyris  disrupta  et  soluta  dccla- 
raut,  sed  si  de  his  locis  et  eorum  miraculis  ordi- 
naliter  *  disponere  debemus,  quauta  jam  ibi  co- 
ruscasse  per  Dei  dispeusationem  in  beati  llcim- 
rammi  martyris  Christi  gdoriam  miracula,  quai 
oculis  propriis  vidi,  sive  fidelium  narratione  didici, 
dies  utique  prius  cessat,  quam  scrmo.  Sed  ne  fa- 
stidium  legeutibus  gignam,  de  sacri  Martyris  cor- 
pore  quid  in  primis  gestum  sit,  breviter  pandnm. 
ISTam  splendidior  ulla  prsesentis  vitae  luce,  ut  jara 
diximus,  sanctiViri  anima  cunctis,  qui  aderant, 
videntibus ,  resoluta  corporali  vinculo  ajthereum 
cum  n  penetraret  calum,  utperenni  frueretur  g;au- 
dio,  qnod  meruerat,  hi,  qui  aderant,  cum  tirao- 
re  magno  et  reverentia  sacrum  sancti  Viri  corpus 
feretro  imponentes  ,  iter  cceptura  expleverunt  ad 
ecclesiam  J3.  Petri  apostoli  o  in  villa  publica , 
Ascaim  nuncupante,  sitam  pervenerunt,  infra  cujus 
septa  honorifice  adjunctis  vicinis  loci  illius  habi- 
tatoribus  sepelientes,  regressi  sunt.  Scdliquet,  eum 
minime  voluisse  p  resurrectionis expectare  ibi diem; 
quia,  ut  longe  superius  raemoriam  fecimus,  quod 
ei  urbis  lladasponai  complacuisset  amaenitas,  ut  re- 
munerationis  post  sevi  ruinam  expectans  diem , 
corpus  suum  illuc  deferre  voluisse,  dubium  non 
est. 

32  Sed  res  mira,  ut  aer  ejus  obtemperarct  volun- 
tati,  qui  commotus  a  parte  Occidentalis  plagae  fa- 
bonio  ,  impeto  fortitudinis  suas  ,  ita  ut  nubiura 
densitate  facies  caeli  velaretur.  Et  pluvia  inunda- 
bat  super  terram,  et  discurrentia  fulmina,  utqua- 
draginta  diebus  incessanter  plueret,  et  tam  diutur- 
na  iufusione  ymbrium  torrentes  in  aranes  decre- 
verant,  ut  repletis  alveis  procedentes  *  per  plana 
campestria,  ita  ut  pcenitus  faciestclluris  velaretur,- 
et  nisi  tanti  Viri  et  Dei  Martyris  ad  urbem  duxisscnt 
corpus,  elementa  aquarum  ruinam  provinciffi  mi- 
narentur.  Tunc  nonuulis  fidelibus  viris  per  Dci  di- 
spensationem  revelatum  fueratper  nocturnas  visio- 
nes,  ut  corpus  sanctiViri  ad  adjutorium  eorura  ad 
civitatem  deducerent.  Collecta  igitur  cohors  cum 
principe  et  sacerdotibus  inito  consilioconvenicntes, 
per  quosdam  fideles  tanti  Viri  corpus,  quo  jacebat, 
ex  humo  tollentes  et  deducentesad  ainnera  Isaram 
q,  puppi  imponentes  ,  accensis  caereis ,  fluminis 
fluenta  descensione  secuti  sunt  usquc  ad  Danubium 
amncm,cujusintra  ortum  fluentibus?*  tanta  prospe- 
ritateitcr  celerrime  per  tot  spatia  navigrio  perreie- 
runt,  quasi  extenso  velo  fuisset  in  prosperitate  ven- 
torum  peractum. 

33  Sed  res  mira  et  valde  fidelium  contemplatio- 


Nam  inter  tot  ventorum 
flabra  etprocellarum  fluctuosa  et  promiscua  inun- 
dantia  aquarum,  ctsupernorum  infusionemimbrium 
et  subternorum  intumescentium  amnium  undarum 
s,  ut  ex  his  lampadibus  noncxting-uerentur  luraina; 
sed  tanta  sccuritate  quietissimam  iualtum  flammae 
direxeruntaciem,  acsi  iu  cubiculo  tranquillissimo 
sine  commotione  acris  stetisseni.  llii  vero,  qui  secus 
amnium  fluenta  commorabantur,  dum  tantum  in 
lampadibus  inextiuctis  Martyris  vidissent  raeri- 
tum  ,  svia  percutientes  pectora  in  facies  prociden- 
tes,  Deum  cceli  adoravcrunt.  Cum  autcm  perve- 
uissent  viri  cum  corporebeati  Dei  Martyrisadcivi- 
tatem,  quo  tendebant,  ct  ibi,  ut  crant  dooti,  salu- 
brcm  eligerent  portum  ,  obviara  liis  factus  est 
priuccps  t  terraa  cum  satrapis  et  sacerdotibus  defe- 
rentes  vcxilla  cuin  turibulis,  (erat  enim  innumera- 
bile  cura  viris  et  mulieribus  promiscuum  vulgns) 
quicxaltata  vocc  yrauiticabant  Domino,  cx  quorum 
vocibus  tam  prai  gaudio,  quam  timore,  tollus  tremc- 
re  viderctur  *. 

34  Tunc  collecto  corpore  per  manus  sacerdo- 
tum,  in  B.  Georgii  eoolesiam u  deferentes,  ibi,  ut 
erat  dignum,  cum  summo  honore  sepclieruut.  Eo- 
dera  vero  momcnto  ca-luiu  tantam  rcddidit  sere- 
nitatem,  ut  nubs  *  in  nullia  appareret  plagris.Post 
multavcro  tcmpora  snccrdotibus  visum  fucrat,  ut 
de  loco  corpus  saucti  Dei  Martyris  mutare  debe- 
rent ,  adduotis  oementariis,  suo  arte  composi 
tione  g*ypsi  sepulohmm  cum  raarmorc  construe- 
rent.  Cuin  anloin,  ut  crant  docti,  structurain  per- 
fecissent,  cjecto  populo  extra  scpta  tenipli,  ostium 
ecclesiu;  sacordotos  ,  qui  crant,  soris  munierunt. 
Erat  autom  ordiuator rei  infra  ecolesiam  venerabilia 
Dei  cultor  (iawibaldus  m  episcopus  ,  qui  in  bis 
diebus  urhis  Radaspomo  lv^ebat  pontilieaium  , 
cum  prcsbyteris  et  diaconibus,  quorum  adhucalii 
*  supersunt.  Cum  autem  humum  removissent  ae- 
pulchro  (erat  cnim  inmensffl  magnitudinis  Lapis  su- 
perpositus,  quera  cura  timorc  ct  psallentio  *  movcre 
voluissont .,  stabantque  hinc  inde  per  gyrum)  eo 
jamremoto  cx  dcxtero  in  hcvoqnc  y  quasi  mensu- 
ra  palmi  et  sorais,  tuuc  supcr  omncs  timor  irruit, 
ita  ut  mamis  omniuiu  lapide  laberentur,  ex  oujus 
terrore  perculsi,  resolutis  viribus,  retrorsum  cccide* 
runt. 

35  Scdtantum  unus  ex  his,  qui  aderant  a  dextris, 
solidatis  manibus  lapidi  subposito  pectore  perman- 
sit.  Sed  ros  miraet  in  Dei  laude  eximie  renerandal 
Lapis  tanti  ponderis  InmenMtate  grravatus  ,  aere 
suffultus,  tamdiu  sustentatus est ab  uno,  quousque, 
quiaderant,  pavidi  exterritique  vires  reoiperent,  et 
succurrcntes  manus  Immisissent.  Nam  si  hoo  Mar- 
tyris  mcritanon  SUStinuissent,  qui  aliud  fieri  potuis- 
set,  nisi  utossa  subposita  in  momento  commiuue- 
rentur?  lios  veroaliter  tanto  pavore  irruisse oasti- 
mandum  non  est,  nisi  ud  in  tanti  Viri  corporis  praa 
sentiahissignismonstrareturin  terris,  oujus  honoris 
cjiis  anima  fulgeretin  Offllis.  Tunc  tanta  cclcritate 
etsecuritatelapidem  removerunt,  acsi  nunimeinse 
gravitatis  pondus  habuisset.  Sublato  itaque  corpore, 
Dominocaii  ymnificantes,  lq  locum,  quem  constru- 
xerant,  posuerunt.  Tunc  imperantes  principibus  re- 
g-ionum,  ut  collectis  artifloibus  innumeris,  ex  auro 
et  arg-ento  sanoti  Martyris  sepulchrum  *  superpo- 

situm  fabrioati  sunt  ita,  ut  in   ca  yeiuniarnm  cum 

■  aritis  compositiones  rutilent,  atque  sculptura 
varietates  fulg-escant  genera,  siout  prfissenfl  dies  % 

probat. 


A.NNOTATA 


A.  AllBORB 

IM«C. 

ItafitJjfmom 
veetut,  ihi- 
dtm  lumuia- 
tur, 

t 


*  al.  vidcbi- 

tur 

nuavifffiu 

intemperiti, 
S.  Garilml- 
(lusijtisdcm 
corpu» 

u 
'  i.  e.  nubvs 


■  a(.  addii 
iftulli 

•a/.iilencio 


F 

(n  honorlft- 

centiori  mo 

numento  dt 

ponit. 


*  ai.  monu- 
moalam 


482 


A.  Abieom 
imc 


VITA  S.  EMMEBAMlfl  EPISCOPI  MART. 

ortum  fliienti,  quodidemest.  Voluit  autem  biogra- 
ANNOTATA.  Phus  hic  indicare,  navim,  qurn  hactenus  secundo 

Isara  vecta  fuerat,  tumadverso  Danubio,  ut  Ra- 
tisbonam  peteret,  ducendam  fuisse.  Hinc  Megin- 
fredus  eumdem  sic  interpretatus  est  :  lnde  contra 
ortura  fluminis  enitentibus,  quod  sinemagno  labore 
consuetudo  naturse  non  praastat,  tanta  celeritate  res 
immobilis  contra  mobilem  meritis  Martyris  pro- 
pellitur,  acsi  velum  ventus  post  flumen  intende- 
ret. 

s  In  Trevirensi  correctius  legitur  :  Et  prorni- 
scuam  inundationem  aquarum,  et  supernarum  intu- 
mescentium  amncs  undarum. 

XNempe  Theodo,  ut  habet  Meginfredus. 

u  Erat  ea  ecclesia  tum  temporis  extra  urbis  Ra- 

tisbonensis  nicenia,dequaconsule  Commentariuin 
num.  lb  etseqq. 

x  Fuit  hic.S.  Garibaldus  seu  Gaubaldus,  uti  in 
Ms.  Trevirensi  vocatur,  qui  a  S.  Bonifacio  ar- 
chiepiscopo  Moguntino,  dum  is  auctoritate  S.  Gre- 
gorii  III Papx  Baioariam  in  quatuor  diceceses  di- 
videret,  Ratisbonensi  ecclesix  anno  739  episcopus 
preefectus  est.  Consule  Commentarium  prxvium 
num.  82. 

y  In  Trevirensi  legitur :  Ex  dextro  laevoquelate-  ] 
re,-  Arnolfus  vero  eadem  sic  interpretatus  est : 
Cumque  tremebunda  relig-ione  a  sepulchro  humum 
resolvissent,  necnon  etiam  lapidem  superpositum  a 
parte  dextra  in  l&vam  submovissent  mensura  tan- 
tum  quasi  palmi  et  semis  etc. 

z  Scripsit  Aribo  seczdooctavo  senescente,  utdi- 
ocimus  in  Commentario  num.  4. 


D 


a  Periodus/uvc  etiam  in  ceterisMss.  nostris  vi- 
tiosaest;  Cointius  vero  eamdem  pra?tennisit. 

b  Isthcvc  omnia  Meginfrcdus  sic  reddidit  :  Hie- 
mali  tempestate,  sicut  natura  est  Germania?,  cura  to- 
tam  terra^  superficiem  nivium  operiret  irnmensitas, 
sola  corporis  areola  tali  conditione  libera,  dum  prre- 
tereuntibus  huc  et  illnc  miraculi  sui  stuporem  in- 
gessit,  causam  paritersua;  viriditatis,  etmemoriam 
obitus  beati  Martyris  edocuit. 

c  De  ecclesia  hac  videdicta  Commentario  prgsvio 
num.  70  et  seqq.,  et  98. 

d  In  Audomaropolitano  additur  :  Per  oratio- 
nem  sanoti  Martyris.  Consule  Vitamsupra  num. 
17. 

e  Conjunclionem  ut  addidi  ex  Ms.  Trevirensi  uti 
etiam  mox  vocem  malitiam. 

f  Qucvsequuntur,  desunt  inMs.  Audomaropoli- 
tano  usque  ad  medium  circiter  num.  48. 
g  Vocem  decore  addidi  ex  Ms.  Trevirensi. 
Ii  Lantbertum,  consurg-ente  contra  eum  nata  ex 
B  sceleribus  suis  occzsionc,  perpetuo  exsilio  damna- 
tum  fuisse,  scribit  etiam  Meginfredus.  Illum  apud 
Avares  exsidasse  Brunnerus  et  Adlzreitterus  sine 
teste  affirmant.  Quod  ad  ejusdem  posteros  spectat 
non  sic accipienda  sunl  biographi  verba,  quasi  hi 
omnes  jam  sua  wtate  c  vivis  sublati  fuerint;  cum 
ex  Meginfredo  etexAmolfo  Vochburgensi  con- 
stet,  horum  tempore  aliquot  ex  ejusdem  stirpe 
etiam  superfuisse,  qui sux prosapiw  pamas  etiam 
tum  luebant.Etxirnolf  quidem  tantomajorhac  in 
parte  est  auctoritas,  quod  hic,  uti  ipsemet  lib.  1  de 
Miracidis  secundum  nostrampartitionem  num.  27 
L<'^<<!irr,tunctemporisneptemhaberet,cuidamex 
ejusdemLantbertipostcrisnuptam.Consideipsum 
ibidem  etduobus  piwccdentibus  numeris. 

i  In  Trevirensi  rectius  lcgitur .- Qui  vos  audit, 
menudit. 

k  Eujus  periodi,  etiam  apud  Comtium  vitioscV 
htc  sensus  est  :  Quid  mirum,  si  S.  Emmerammi 
P^ricidxdivinituspunitisinl,cumetiamincolis 
loci,  m  quo  SuncUlSpassusest,Deusnonpeperce- 
rtt,  sedeorum  domiciliadejecerit  ita ut  ipsaetiam 
Oancti  palmtra  multos  annos  deserta  permane- 
ret,  qmailli,  cumnumeroprcevalerent,  ejusdem 

C  Martyrislanienamnonimpediissent,atqueitain 
eam  quodammodo  consensissent. 

l  Idest,  gelu,  meoong-elatione. 

m  Dehac  ecclesia  in  Helffendorf consule  Com- 
mentamum  prxvium  num.  08  etseq 

d  Hanc  vocem  cum  supptevi  ex  Cointio. 

o  Istfuvc  eclesia  a  8.  Emmerammi  corpore  sepul- 
^«npofquam  inde ablatum  fuit,  nomen  reti- 
nuit,  videAnnotataadcap.Wit.-p. 

V  Hunc  etiam  sensum  restituiexMs.  Treviren- 
«■  '•»»<  mnostro  codice perperamlegereiur  ■  Sed 
eonommevelresurreotionisete. 

!'  ''  WtecwlgoIse^Qermantefluvius 

■'    "  oomxtatuTirolensi  paucis  milliaribus  ab 

m™>w$ingam,LandishutumetDinaetenaam 
WneDeckendorfiiinDanubium  influit  Porr0L 


rl 


'rt'"^^^-^Co^^s;^e^:Cuicontra 


CAPUT  IV. 

Miracula  quwdam  post  Sancti  obitum 
facta. 

-\Tostrisquoque  temporibus  cujusdam  rustici  con- 
-LNjux,  infirmitdte  superveniente,  preesens  oculo- 
rum  lumen  amisit,  quam  vir  suus  ob  caacitatem  de- 
spexit,  et  contra  summi  Dei  prteceptum  aliam  sibi 
in  matrimonio  sociavit.  Dum  nobis  res  innotuisset; 
quia  sub  pastorali  cura  in  nostra  dicecesi  utrique 
fuissent  a,  hos  arg-uere  de  adulterio  studii,  de  per- 
petrato  incestu  minimetacui,  poenitentiam  de  com- 
misso  scelere  indicavi;  scd  eam  ex  habitaculo  proi- 
cere  minime  valui.  Quia  utrasque  in  praadicti  viri 
domo  commorabantur,  suadeute  diabolo,    quam- 
vis  non  palam,  tamen  de  incesta   conjugis  adul- 
terio  pedem  peccantis  officio  minime  retraxit.  Sed 
dum  ipsa  adultera  quadam  die  ad  beati  Dei  Mar- 
tyris  festivitatem  voluisset  accedere,  aliis  in  comi- 
tatuillucperg-entibussociate  est.  Dum  autemper- 
venissent  ad  locum,  qui  dicitur  Vivarius,  juxta  civi- 
tatem,  distantem  a  beati  Martyris  eeclesia  in  spatio 
passuum  ducentorum,  dum  oculis  intueretur  forin- 
secus  templum,  statim  in  commisso  scelere  repre- 
hensa  est. 

37  Coepit  infelicitatem  sua  tremere  ,  compan-i- 
nesmembrorumdissolvere,  sein  sua  miseria  teme 
prosternere,  ita  ut  erecta  in  plantis  dum  fuisset, 
pedem  adcarpendum  itermovere  minirae  potuisset; 
dum  vero  reverti  voluisset,  statim  omnes  compagi- 
nes  membrorum  solidabantur.  Dum  autem  in  his 
angustus  desudaret,  cuidam  sacerdoti  supervenisse 
contig-it;  et  dum  acta  illius  subtiliter  inquisisset,  sua3 
adultennai  miseriae  b  hoccontigisse  professa  est.  Cui 
vir  Dd  monitionem  impendit,  ut  ad  nos  reverteretur : 
quaj  reversa  dum  fuisset,  etnostris  obtutibus  pras- 

sentata 


Adullera 
pellex  ad 
Sancti  ecck- 
siam  accede- 
re 


divinitas 
prohibita, 
/ioH  aiminis 
coufcssionem 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBMS. 


•  al.   omni- 
bus 

•  atpple: 
forc 

c 


(tctamque 

pctnitcn- 

tiam, 

ad  camcom- 

tnodc  acce- 

dit, 


B 


Senex,  dvm 
adS.  Em- 
meramtni 

tentlerd,  vn- 
pttts  U  vcn- 
ditns 
d 


i.  e.  vc- 
nundcdc- 

1'Ullt 


c 


in  Thurin- 
aia,  viva 
uxore sua, 
aliam  dacc- 
rc 


domo 


sentata,  pedibus  nostris  cum  lacrirais  provoluta 
est,  et  suie  miseriffi  coram  astantibus  *  confessio- 
nem  alta  voce  dedit,  et  protinus  adjunxit,  iu  hoc  si 
veniam  apud  Deum  pnevaleret  impetrare  c,  *  ut 
amplius  sub  uno  a^dificiorum  teg-mine  cum  eodem 
viro  non  maneret,  a  quo  adulteriua  commixtione 
fueratsociata. 

38  Dum  autem  monitiouis  nostraa  atque  incre- 
pationis  acciperet  formam,  et  de  perpetratis  se- 
cundum  judicium  nostrum  poeuitentiara  egrisset, 
tanta  securitate  ad  beati  Martyris  ecclesiam  pro- 
cessit,  acsi  numquam  membrorum  dolorem  pertu- 
lisset.  Hoe  enini ,  ut  astiino,  in  exemplum  su- 
perna  pietas  tradidit,  ut  palam  daretur  intelleg-i, 
quibus  distantiis  a  reg-no  Dei  alienentur  adulteri, 
dum  suorum  Electorum  ecclesias  ing-redi  non  pos- 
sint.  Sed  hujus  mulieris  dum  revolvo  sententiam, 
Veritatis  ad  memoriam  reducitur  sermo  sacer,  quem 
in  sua  vaticinatione  electorum  mentibus  deseribit  : 
Quaerite  Dominum ,  dum  inveniri  potest,  invo- 
cate  eum,  dum  prope  est.  Unde  recte  subjun- 
gitur  .-  Relinquat  iniquus  viam  suam  :  quomodo 
enim  quis  Dominum  invenire  potest,  nisi  trami- 
tem  reliquerit  iniquitatis?  Hic  enim  non  videbi- 
tur,  et  prope  est;  illic  autem  videbitur,  et  prope 
non  est.  Sieut  et  hasc  mulier,  dum  beati  Dei  Mar- 
tyris  ecclesiam  in  sua  coinquinatione  videret,  pro- 
pe  non  erat;  quia  adpropinquare  non  quiverat; 
dum  autem  prolixius  ad  confitendum  recessisset, 
prope  erat;  quia  de  perpetratis  pcenitentiam  ag'e- 
bat. 

39  Mira  mirandis  succedunt.  A  quodam  rcli- 
gioso  et  prudente  viro  audire  me  contigit  d.  Aje- 
bat  enim,  ut  quadam  die  ad  beati  Dei  Martyris 
ecclesiam  pro  suis  delictis  ad  intercedeudum  voluis- 
set  accedere,  contig-it  ei,  ut  iter  solus  aarperet. 
Duni  autem  pervenisset  in  solitudinem,  quee  mutata 
vulgari  locutione  Eernifaidus  e  appellatur,  iucidit 
in  latrones,  qui  cum  exspoliaverunt,  vinctisquc  ma- 
nibus,  concatinato  ore ,  ut  verba  cxprimere  non 
quivisset,  extra  terminum  eicientes  eum  gcnti 
Erancorum  venundati  sunt.  *  Quidam  ex  his,  qui 
eum  pretio  redcmerat,  in  partibus  Aquilonis  Thu- 
ring-orum  gentis  cuidam  venundavit  in  conjacente 
confinio  Porahtanorum  /'g-entis,  qua  ig-norat  Deum; 
et  dum  se  praedictus  senex  gentilium  idoloruraque 
cultoribus  proximatura  csse  ccrncrct,  ccepit  viri- 
bus,  ut  prevaluit,  temporali  domino  suo  praesenti 
atque  absenti  dignuni  praebere  famulatura.  Erat 
enim  operandi  pcritia  instructus,  ita  ut  molendinam 
non  mediocrem  domino  suo  operando  perfecisset, 
et  jedificiorum  munitiones  mirifico  composuisset 
raodo. 

4-0  Hujus  rei  occasione  invenit  gratiam  in  con- 
spectu  patris-familias;  et  dum  hoc  continuo  per 
triennium,  ut  potuit,  implevisset,  et  tamen  ni- 
hilominus  a  Dei  cultura,  ut  invenisset  g,  oratio- 
nibus  non  recessisset,  coutig-it,  utquidain  de  con- 
servis  suis  moreretur,  qui  relicta  atque  viduata 
conjug-e,  juvencula  atque  secundura  hujus  caruis 
putredinem  pulcherrima,  sine  prolis  procreatio- 
ne  decessisset.  Cui  seui  temporalis  dominus  suus 
prsecepit ,  ut  eam  sibi  in  matrimonio  sociarct , 
et  domui  *  cum  substantiis  frueretur.  EeligiOBUS 
autcra  senex  contrario  respondit,  dicens  :  Uxo- 
rcm  in  cog-natione  mea  reliqui,  dum  pro  pecca- 
tis  meis  iunuineris  captus  fuissem,  et  eadem  re- 
g-ione  extcrminatus,  ut  hujus  traderer  Jocis  :  sed, 
ea  vivente,  quomodo  aliam  in  matrimonio  du- 
cam?  Unde  suus  domiuus  sag"acissimis  atque  asper- 
rimis  sermonibus  subjunxit,  dicens  :  Si  eam  non 
acceperis,  h&c  addat  mihi  Dominus,  et  ha;c  fa- 


m 

ciat,  si  uon  tradidcro  te  g-enti  Saxonum,  quse  tot 
idolorum  cultor  existit.  Scio  enim,  si  uxorem  apud 
me  accipere  recusas,  et  experimento  cogmosco, 
quod  apud  me  coramorare  minime  debcas;  sed  fu- 
gere  mag-is  adoptas;  et  eg-o  ex  tuo  pretio  fraudatus 
frustra  *  rcmanebo. 

11  Cum  autem  diuturnis  scrmonibus  in  invi- 
cein  luctarentur,  et  senex  prffldictus  cerneret,  quod 
impcrium  domini  sui  contcmpnere  non  posset, 
nisi  se  prohibeudo  taraquain  Ipse  captivaxetur  h In 
gentem  ignorantem  Deuzn,  quorum  vitam,  ut 
innotuit  ex  vicinitate,  tamquam  prssoipitium  mor- 
tis  pertimescebat,  necessitate  compulsus,  sibi  eam 
sociare  secundum  sui  doraini  voluntatcm  confcs- 
sus  est.  llle  autem,  adprehensa  prffldictea  mulicris 
dcxtra  manu,  circumvoluto  pallio,  ut  mos  nu- 
ptiarura  compcllit,  coram  astantibus  couscrvis, 
conjug-e  et  prole,  hilari  vultu  tradidit  illi  in  ma- 
trimonium;  quia  propter  peritiam  artis  illius  di- 
lexerat  eura  nimis.  Tuno  religiosus  senex  cum 
sua  recepta  socia  ad  illius  habitaculura  (ubi  eam 
sibi  in  raatrimonio  sociarc  debcivt,  perrexitj  cum- 
que  cubieulum  i\  intrassent,  et  alimeutum  secun- 
dura  nuptiarum  cousuetudinem  reeepisscnt,  in  le- 
ctura,  qucm  ipsa  paraverat,  ingressi  suut.  Cui 
rclig-iosussencx  monita,  ut  potuit,  Impendere  stu- 
duit,  dicens  :  PrflSvide,  Inquit,  karfssima  soror, 
ne  vi  *  hujus  comraixtionis  delictum  supernum 
et  suraraura  offendamus  Artiflcem  reruni;  quia 
temporalia  voluptuoso  gaudia  in  paucis  dcficiunt 
diebus,  et  veutura  ariimarum  detrimenta  slneflne 
parturiunt.  Fruere  itaque  nunoartifloii  niciin  deli- 
tiislucra;  tantum  hoo mihi  concede,  ut  ne  me  eopu- 
lationisjug-o,  vivcntc  conjugv,  praeoipites  in  interi- 
tura  animae  mere. 

I:!  Illa  autem  carnalibus  voluptatibus  susten- 
tata,  mouitionem  sui  socii  minime  consentit;  *n\ 
verba  k,  qure  prudenter  ei  Inpendere  debuerat, 
suo  domino  devulgare  minaverat  *.  Cum  in  his 
vcuernndus  scnex  niinime  profecisse  se  cerneret, 
suffl  socie3  lasciva  ct  voluptuosa  deaideria  blandis 
sermonibus  lenivit,  dicens  :  Providendum  nobis  est, 
inquit,  karissima  soror,  nc  g'cntilium  more  Chri- 
stianas  nuptias  sooiemus,  sed  magis  per  triduuin 
abstinere  oportet,  etDeum  cum  laorimis  deprecari, 
ut  dct  jrermen  justum  in  conjunctione;  quia  mulier 
non  propter  libidinem  accipienda  estj  sed  propter 
sobolis  procreationem.  Hreo  cum  audisset  rau- 
lier,  despexit  eum,  et  faclem  suam  convertit  ad 
parietem  sub  tcg-mine  thori,  a  viro  religioso  se 
avertenstristis;  sicquesoporc  subpivssa  ohdormivit. 
Illcautcm  cuin  lacrimis  c\  imo  cordis  indesinenter 
Deo  fundebat  preccs,  ut  ejus  anffustiaa  Oplfex 
rerum  subvenire  dignaretur,  ct  nc  tantl  viri  et  Dei 

martyris  llaimraimni,  cujus  rcquisitionis  causa  tot 

angustiffl  sibi  (ncumberent,  ln  oblivione  remaneretj 
sedipse  misericors  Deus  misero  misericordiam  in- 
penderet. 

I:i  Cujus  orationem  tanta  celeritate  misericor- 
dia  Domini  subtfecuta  est,  ut  mox,  cuin  obdor- 
missct,  quidam  pulchcrrimus  vir  procera-  st.ifipa- 
ante  lectura  cjus  staret,  qui  baculo,  quem  ma- 
nibus  g-estabat,  latus  dormientis  percussit,  dicen 
Surg^c,  et  vadc  ad  bcati  martyris  Haimrammi  cc- 
clcsiam,  ubi  te  iturum  vovisti.  Cul  vir  senex 
respondit  :  Quomodo  sinc  alimcnto  tot  spatia  ter- 
rarum  ig"nota  pcrambulabo?  Cui  iterum,  qui  asta- 
bat;  ailjimxit  :  Surg*c,  nc  bo3Bitesj  sed  sume  pa- 
nem,  qui  est  iu  superiorc  cajnacnlo  :  ipse  tibi  in 
alimentum  sufflciat  usque  ad  perfcctionem  itinc- 
ris  tui.  Vir  autem  tanta  visionc  cxpergefactus,  post- 
quam  ad  sc  rcversus  fuerat,  ig^noravit,  utrum  vi- 

gilans, 


A.   AllBORC 

inx,. 


*  al,  vacuu» 

adominotm 

coactut, 


l.  pep 


Sanciiopem 
(mplorat, 

k 
*  miualur 


e t  (tb  illo  ap- 
parente  <t 
panem  pro 
vialico  i>t  o  - 
'  urantt . 


484  VITA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 


A-  Ambum 

KPIK. 


jimui  fngc- 
rc,  Ratiibo* 
nam  frliciter 
pcrvenit, 


gilans,  an  dormiens  raonitioncm  reciperet.  Tamen 
surrexit,  ut  vir,  qui  astabat,  indicaverat,  et  in 
euperiore  camaculo  pulcherrimum  quem  numquam 
ponere  conspexit  /,  pancm  repperit,  cujus  compa- 
rem  pulchritudini  eadem  nocte  cumjpra^dicta  mu- 
liere  tempore  nuptiarum  non  comedit,  quem  reper- 
tum  gTemio  commendavit,  relictisque  omnibus  , 
quae  ibidem  habere  videbatur,  et  ne  de  proprio 
lucro  temporali  domino  suo  abstrahendo  dam- 
pnum  inferret,  excepto  singulari  habitu  et  pipen- 
na  m,  quam  manibus  gestabat,  nihil  secum  inde 
sustulit. 

44  Tunc  inde  regressus,  ad   solitudinem   sub 
festinatione,  ut  pra?valuit,  carpebat  iter,  et  sine 
intermissione  cum  lacrimis  Deo  fundebat  preces, 
ut  per  merita  beati  sui  Martyris  sibi  in  se  speranti 
prosperum  pararct  iter.  Itaque  in  profectione  con- 
tinuis  diebus  quindecira,  tanta  prosperitate  et  se- 
curitate  supernus  Opifcx  unius  panis  satietate  cot- 
tidianis  aviditatibus,  mcmbris  ex  fatigatione  itine- 
ris  lassatis  n,  perduxit,  ut  hujus  hora  diei  decimi 
quinti  tcrtia  in  monte  starct  super  plantationem 
vincarum  ,  quae  inter  coufluenta  Danubii  et  Im- 
bris  osita  esse  dignoscitur;  ex  cujus  vertice  sancti 
B  Dei  Martjris  contcmplabatur  ecclesiam  et  urbem 
arduam  mceniis  et  turrium   constructione  muni- 
tam.  Qui  dum  ag-nosceret,  mag-nas  Deo  referebat 
]audes,  per  callem  dcscendebat  ad  portum  amnis. 
Erat  namque  Dies  Dominicus,  cujus  ad  sollemnita- 
tem ,    Missarum    celebratiouem ,    qui    commora- 
bantur,cum  mag-na  devotione  ad  sancti  Marty- 
ris  perg-ebant  ecclesiam.  Quibus  religiosus  vir  se- 
nex  in  comitatu  latenter  adjunctus  est,  et  dum  ad 
portum  pervenissent,  puppim  ingressus,  transmis- 
so  amnis  fluento,  ad  portum  salubrera  plagae  ur- 
bis,    ad  beati   Dei   Martyris,    (ut  vir   nocturnis 
temporibus,  ante  lectum  illius  qui  astabat,  divi- 
nitus    praeceperat)   perrcxit  ecclesiam;  quam   in- 
gressus,  terraique  prostratus,  cum  lacrimis  maxi- 
mas  Dco  rcfercbat  laudes,  qui  sperantem  in  se  ex 
tot  angustiis  ex  sui  sacri  Martyris  meritis  eruere 
ili^natusest. 


T) 


Prssen- 
tarcnt 


ct  briuft- 
cium  cutn 
gratiarum 

tirtwnr  pft. 
Inm  futtt. 
V 


*  al.  1 1 1 ;i 1 1 1 

Cut&vil 


PuCllll  r/(||- 

turna  inedia 


45  Complcta  jam    Missarum    solemnitate,    re- 

ligiosus  senex   extra  aditum  ccclesise  regressus, 

panem,  quem  irremio  comraendaverat,  cujusforti- 

tudine  tot  spatia  complevit  itineris,  in  alimentum 

corporis  sibi  sufficienter  tertiae  portionis  utebatur^j, 

duasque  panis  portiones  de  gremio  pertulerat,  et 

C  coram  cunctis  astantibu?  particulam  pauperibus 

divisn  diviserat  *   merita  Dci  Martyris,  in  se  per  divi- 

nam  providentiam  ostensa,  palam  astantibus  pro- 

duxerat*.  Quid  aliud  panis  augmentatione  osten- 

ditur,  qui  continuis  diebus  quindecim  suae  portio- 

pis  terUce  in  Deo  speranti  viro  suffecerat,  nisi  ut 

ipse  in  membris  suis  imitari  permisisset,  id  est 

m  ojus  g-lona  Martyris,  qui  sui  imitatione  capi- 

tis_  et  amore  cruorem  fudcrat,  qui  per  semetipsum 

quinquo  panibus  numero  populorum  satiavit  quin- 

quc  millia,   qui  pcr  Capitis  providentiam  duode- 

noscomplevit    ex    fragmentis    cophinos.    in   glo- 

nam  membris  suis  remanerc  duas  sinebat  panis  oor- 

tiones. 

lf'  Dmn  hujns  viri  senis  in  sancti  Martyris  gdo- 
riam  gesta  revolveram,  rcpcntc  ad  memoriam  venis- 
sdmihi  eonti-ii  rrni)  quam  Darro.Quadam  die  puel- 
lula  q  in  nostris  subjacentibus  dicecesibus  primo 
diluculo  progrressa  ad  cxcrcitationcm  curre  pastora- 
lis,  utsui  genitoris  peoora  ad  pascua  perduxisset, 
contigit,  eam  eumsdam.queni  ig-noro,  spiritum  re- 
cepisse  ;  ito  ut  nil  in  alimentum  tam  cdendi  g-enus, 
q      n  vot;uuh  sumeret,  st  siojejunans  diebus  perl 

mansit  mult*.  ivtn  autem  propinquorum  ad  eam 


surrcxerit 
clc. 


collectio  non  modica,  qui  eam  obsecrando  atque  in- 

crepando^utcibumsumeret^cogrebant.lllaautemmo- 
dis  omnibus  alimentum  recipere  recusabat,  et  hujus 
delectationem  in  suis  membris  minime  sentire  pro- 
fessa  est.  Illi  autem  pradictipropinqui  puells  pau- 
xillum  inos  vi  imprimentes,  aquam  cum  lacte  mi- 
xtam  infuderunt;  cujus  propinatiouis  gustum  dum 
sorberet  invita,  statim  erecto  capite  cum  sang-uine 
mixtum  revomuerat. 

47  Dum  his  se  minime  proficere,  parentes  ejus  iai 
cernerent,  dimiserunt.  Inito  ab  his  consilio,  ut  eam  "diocu^ 
summo  praesentarentur  *  pontifici,  cujus  sub  cura  mar(yu 
pastorali  fuerat  constituta,  quae  prodecessori  no-  P 
stro  beata3  memoriae  Joseppo  episcopo,  cui,  Deo 
auctore,   successi   r  in  honore,   prsesentata  est 
qui  eam  per  manuum  inquisitionem  arguere  sta- 
tuit,  ineorumque  praesentiaexiguum  utalimentum 
sumeret,  jubets.  Illa  autem  quasi  quisquiliisneces- 
sitate  edendi  pertulisse  in  mcmbris  t,  nec  famis  se 
sentire  penuriam  professa  est.  Res  autem  mira, 
quod  sine  alimento  annum  perduravit  integrura  u, 
et  operationcm   manuum  non  ammisit ,   scd  tan- 
tum    quod   pallidam   faciem    ex   sibi   recusatione 
expressit.  Cuidam  autem  per  divinam  inspirationem  E 
secreto  cordis  revelatum  est,  ut  eam  ad  beati  Dei 
Martyris  ecclesiam  inducere  debuissent :  quam  dum 
ex  difficultate  et  itineris  prolixiore  spatio  ad  beati 
Dei  Martyris  corpus  adducere  recusassent,  tamen 
ad  venerandum  locum,  ubi  beatus  Pontifex  gdorio- 
sum  consummavit  martyrium,  perduxerunt.  Quge 
intra  aditum  templi  ingressa  dum  fuisset,  et  pro- 
strato  corpore  orasset,  statim  edendi  intra  viscera 
stomacho  animus  aderat,  ita  ut  ex  aviditate  corpo* 
ris,  ut  potuit,  citius  surrexit  *  et  panem  sibi  ad 
manducandum  poposcit;  etdum  adductuseifuisset, 
cum  gratiarum  actione  suscepit,  et  tanta  securitate 
coram  astantibus  sumpsit,  acsi  numquam  ex  cibo 
prohibita  fuisset. 

48  Sed  quid  aliud  in  hoc  sciendum  est,  nisi  ut  mbitotanaf 
Dominus  Martyris  sui  merita  ostendere  voluis-  tnr- Auc'"r 
set,  ut  eunctis  palam  daretur  intellig-i,  in  quibus 
honoribus  fulg-eret  in  ca^lis.  Sicut  de  caeco  Yeri- 
tas  discipulis  suis  informat  pectora,  nec  parentum 
nec  suo  contig-isse  peccato,  ut  caecus  nasceretur, 
sed  pro  osteusione  gloriae  Dei  in  illo  x.  Ita  nam- 
que  prtedictae  puellae  contig-isse  existimo  in  mi- 
raculis,  quibus  pra^valet  y  supernse  pietatis  pro- 
videntia  se  poscentibus  intercedendo  dimittere  pec- 
cata,  utper  visibilia  exempla,  ecclesiis  ipsius  qua3 
coruscant  miracula,  remittere,  ipso  intercedente  i 
informemur,  pcccata.  Si  ea  ag-itur,  quae  per  me- 
metipsum  didici,  hujus  Viri  miracula,  aut  quse 
fidelium  narratione  cognovi,  quibus  adhuc  cot- 
tidie  erg-aejus  corpus  fulminantur  tot  insig-nes  vir- 
tutes,  dicere  voluissem  z,  stilus  scribentis  narrare 
non  sufficeret;  sed  ea,  quae  deprompsimus  pro  re- 
verentia  Viri  Dei,  et  veneramur,  ipsumque  Deum 
devoti  supplicamus,  ut  misero  subveniat  Cyrino  aa 
peccatori. 

ANNOTATA. 

a  Ex  hoc  loco  Surius  in  eum  errorem  inductus 
fuissc  videtur,  ut  crederet,  Cirinum  sive  Aribo- 
nem  Ratisbonensem  episcopum  fuisse;  sed  de  Fri- 
singensi  dicecesi  Juvc  agi,  ex  infra  dicendis  mani- 
festum  emt.  Idem  etiam  patet  ex  Arnolfo,  qui 
tib.  i  de  Miraculis  apud  nos  num.  5  de  miraculo 
hoc  sic  orditur  :  Quidam  virin  Frising-ensi  episco- 
pm  etc.  * 

hln  Trevirensihic  additur  :  coram  astantibus. 
c  Lorrexi  hwct  nam  in  codice  nostro  vitiose  le- 

gitur : 


iiomensuum 
prodit. 


DIE  VIGESIMA  SECUNIU  SEPTEMBRIS. 


185 


A  gitur  :  In  hoc  se  veniam  apud  Peum  pravalere  im- 
petrare. 
d  In  Trevirensi  additur  :  Quod  dico. 
e  In  eodem  Ms.  Trevirensi  scribitur  :  Feronis- 
fundus.  Amolfus  lib.  i  de  Miraculis  in  editione 
Canisiana  ait  :  Illuc  solus  iter  carpebat  in  loco 
qui  dicitur  Verromwaida,  quod  sermo  Latinus  ex- 
primit  :  Longinqua  pascca.  Sed  admodum  reve- 
rendus  pater  Frobenius  Forste,  iam  Scvpe  a  me 
laudatus  Prior  ad  S.  Eramerammura,  in  Annota- 
tis  suis  Ms.  monuit  me,  in  Arnotfi  autographo 
legi:  Eerroniwaida,  hodieque  appeltari  Laugevaid 
vel  Laugant. 

f  Arnolfus  lib.  i  de  Miraculis  habet :  Paratha- 
norum,  quod  nomen  gentis  apud  alios  non  re~ 
peri,  Ex  sequenti  numero  eruitur,  Saxonesindi- 
cari. 

g*  Idest  :  Quantum  per  tempus  ipsilicuit.  Cor- 
rectius  tamen  habetur  in  Trevirensi :  Jejuniis  et. 

h  Obscuree  ac  vitioscc  phrasis  sensus  est :  Nisi 
se  ipsi  opponens,  tandem  traderetur  etc. 

i  QucV  itncis  inclusa  absunt  a  Ms.  Trevirensi, 

et  in  nostro  codice  alio  atramento  in  margine  par- 

tim  inscripta,  partim  recisa  sunt;  leguntur  tamen 

B  in  apographo  nostro  Fuldensi,  et  ad  integritatem 

sensus  pertinent. 

k  In  Ms.  Trevirensi  pro  sustentata  legitur  suis 
intenta. 
1  Id  est,  quem  ibi  numquam  positum  viderat. 
m  Idest;  bipenni,  opificii sui  instrumento. 
n  Ita  correxi  ex  Trevirensi,  cuni  in  nostro  co- 
diceet  apographo  pro  lassatis  haberetur,  destina- 
tione. 

o  Id  est  Regini  flitvii,  cujus  Germanica  appel- 
latio  Regen  Latine  Imbrem  sonat.  Oritur  is  flu- 
vius  in  limiteBohemuv,  qita  Palatinatui  Bavarise 
adjacet,  per  qxtem  fluens  apud  Ratisbonam  Da- 
nubio  miscetur. 

p  Vitiosam phrasim sic  restitue  :  Panem,. .. .  cu- 
jus  tertia  parte  pro  suflicienti  alimentousus  fuerat, 
protulit,  duasque  ejusdem  tertias  partes,  quse  supe- 
rerant,  pauperibus  divisit. 

q  In  codice  nostro  inferius  in  margine  alio  cha- 
ractere  notatum  est  :  Puella  Spirensis.  Verum  si 
hsec  revera  Spirensis  fuerit,  dicenda  est  nativita- 


te,  non  habitatione  fuisse;  nam  ex  sequentibus  a.  Amo*» 
certumest',  illam  in  dicecesi  Frisingensi  habitas-  **'M- 
se.  Hinc  etiam  Arnolfus  lib.  i  de  Miraculis  hic 
recte  ait  .-  Erat  quirdam  puella  in  Erisingensis  ec- 
cU^iredicecesi  constituta. 

r  Joscphus  ille  fuit  tertius  episcopus  Frisin- 
gensis  ecctesix,  in  cujus  episcopatum  S.  Corbi- 
niano  fundatori  post  Erimbertum  successit,  an- 
no  74-9,  ut  existimat  Meichelbeckius  tom.  i  Ili- 
stori<v  Frisingensis.  Cum  vero  Cirinus  biogra- 
phushicdicat,  seJosepho  successisse,  manifestum 
est,  ipsum  Aribonem  fuisse,  et  Frisingensem,  non 
Ratisboncnsem  episcopum,  ut  Surius  maleopina- 
tus  fuit. 

s  Hcvc  quoque  ex  Ms.  Trevirensi  restitui,  qu<v 
in  codice  nostro  vitiata  legcbantur  hoc  modo  :  In 
ejusque  pnesentia;  exiquitatibus  ut  alimeutum  su- 
meret. 

t  Vitiosam periodum  Arnolfus  sic  rcddidit  :  II- 
laantem  quasi  quisquilias  esum  potumve  rospuens. 
u  Verane,  an  ope  dcvmonis  ficta  hsec  fuerit  tam 
diuturna  puellcV  inedia,  non  inguirO;  sedqualis- 
cumque  ea  fuerit,  negare  illam  nequeo  ob  Aribo- 
nisscriptoris  synchroniauctoritatem.  Ceterum  de 
longisjejuniis  consuli potest  Benedictus  XIV Ro- 
manus  Pontifex  in  erudito  suo  Opere  de  Servo-  e 
rum  Dei  beatificatione  etc  tib.  4,  part,  i  cap.  27, 
in  quo  agit,  de  longa  abstinentia  a  cibo  ct  potu,  an 
ct  quando  miraculo  sitadscribenda. 

x  Ms.  mox  laudatum  ista  sic  habet:  Scd  quid 
aliud  in  hoc  sentiendum  est,  nisi  ut  Dominus  Marty- 
ris  sui  mcritaostendcrc  voluissct,  utcunctis  palam 
daretur  inlcllegi,  sicut  in  Kvnngelio  de  ea:co  nato 
Dominum  dixisse,  ut  neque  parentum  necsnocon- 
tigisse  peccato,  ut  cBecusnasceretur. Hicdenuopro" 
seqititur  Ms.  Audootttropotitanum,  in  quo  desunt 
qtuv  haetemts  anum.  2S  recensuimus,  prout  ibi- 
dem  cap,  ;j,  tit.  f.  monuimus. 
y  Sanctus  scilicet  Enimerammus. 
?.  Diccre  voluissem  supplevi  cx  Ms.  Trcrirensi. 
aa  Cirinus  hic  alias  Aribo  et  Heres  dictus,  fuit 
quartus  Frisingensis  episcopus  ,  de  quo  consule 
Commentarium  prwviitm  §  i.  In  calce  codicis  no- 
stri  characteribus  minio  scriptis  subditur  :  Expli- 
cit  Passio  S.  Ilemmcrammi  episc. 


Carmen   acrostichon  Arnolfi  Vochhtrgensis  in  Vitam  sequentem 

ex  edito  Ralisbonensi. 


Emmeramme  tui 
Mentescum  cord 
Moribus  ac  torti 
E  mundi  curi 
Regum  sic  Heg- 
Aulica  quam  prisc 
Multishinc  ome 
Munere  perfect 
Virtusalma  cruci 
Subquo  salvuseri 
Magnis  magne  pate 
i  Aurea  dans  sacr 
Rectosubduct 
Testis  Heimramm 
Is  famulosplace 
Rite  decem  numer 
Antea  conscript 
Librum  materian 
Menfredus  doct 
Verbis  ornato 
Siquis  pernome 


S  dignatoradesseministri 

E  precibus  his  abluc  sord 

S  confermcdicamina  forti 

S  monachospiuseripe  duri 

I  potcs  et  nos  subdere  leg 

O  non  tangunt  tempora  disc 

N  Chri-sti  dat  doniquc  nome 

0  sua  donans  secla  profect 

S  qu£  si^rnat  luminc  luci 

T  quisquisbona  maximaqua^ri 

R  minimis  et  humillime  frate 

A  cunctis  dimitte  piacl 

V  fac  nos  fore  non  sine  fruct 

I  memor  ab  nos  prajsulis  alm 

T  tibi  nobis  commoda  prasste 

A  sex  addito  sic  capis  est 

M  res  ac  vcrissime  dict 

T  istum  simul  atquc  peroman 

E  quem  saxo  dictat  *  et  apt 

R  sensu  snbtilis  arato 

N  mequeritat  er^a  diokte 


S 
E 
S 
S 
I 
O 
N 
O 

s 

T 
B 

A 
V 
I 
T 
A 
M 
T 
E 
R 
N 


•  »1.  dicli- 
tat 


Arnoldum  norit  relevamen  cui  sict  Ainen 


ANNOTATIO 


iSfi 


VITA  S.  EMMERAMMI  EPlSCOrO  MART. 

vis  inscitise  nieas  historiara   partira  vidcntur  con- 


D 


ANXOTATIO. 


Hi  rudes  versus  invocationem  S.  Emmerammi 
continent;  per  ista  vero  Rite  decem  numera  etct 
indicat  Arnolfus,  Meginfredum  Vitam  istam,  ab 
alio,  Cirino  scilicet  seu  Aribone  olim  conscriptam 
slilo  suo  exomasse,  et  in  sedecim  capita  divisisse. 
Jncalce  auctor  carminis  Amoldus  sive  Amolfus 
Vochburgensis  sese  indicat,  seque  diocten,  inest 
JwtKjjrov,  procuratorem  appellat,  nempe  quia  prse- 
positus  seu  administrator  ccenobii  S.  Emmerammi 
erat.  Litterie  initiales  per  descensum  conficiunt 
hunc  versicutum  :  Emmerammus  martir  almus ; 
medise  vero  ac  ultimse  :  Sessionostra  Vita  aeterna. 
vel  cterna.  In  tabula  scri  incisa  in  laterculo  dexte- 
ro  prxterea  legitur :  Iliatospolis  vetera   misit;  in 
sinistro  :  Parthenopolis  nova  remisit.  Idest :  Vita 
antiqua  Iliatospoli,  sive  Ratisbona,  quseafluvio 
Regino,  vulgo  Regen,  etiam  Imbripolis  et  ab  Ar- 
nolfohic  Grwca  significatione  Hiatospolis  appel- 
tatur,  allatam  fuisse  Pwrthenopotim  seu  Magde- 
burgum,  atque  inde,  a  Meginfredo  nova  phrasi 
donatamy  Ratisbonam  remissam  esse.  Adduntur 
-B  denique  aliqua  monogrammata  S  Emmerammi, 
Arnoldi,abbalis  Burchardi  et  Gebehardi  episcopi 
Ratisbonensis ,  quorum  tempore  eadem   Vita  eo 
allatafuit.  Adduntur  deniqueet  atiqaa  signa  hie- 
roglyphica.  quce  pr&termitto. 


VITA    ALTERA 

Auctore  Meginfredo  prseposito 
Magdeburgensi. 

Ex  cdilione  Ilenrici  Canisii. 

Epistola  Arnolfi  Vochburgensis  ad 
Burchardum  abbatem  de  Vita  et 
Miraculis  S.  Emmerammi. 


txponit. 


P.  A. 


a 


Audtir  S, 
Kmiitrrtun- 
rmi  st-  t.hst,, 
clttmj)i\>fit- 
tut. 


D: 


omino  Purchardo  ad  optima  qusque  haud 
tardo,  pro  paterna  quidem  digmitate  reve- 
rendo,  ac  plurig-ena  probitate  dillig-endo,  Arnol- 
dus  adprime,  sibi  utpote  abbati,  exin  caBteris  me- 
ntosuppositus,  veruntamen  rebus  monasteriiprfe- 
positus,  quicquid  fidolis  doraino  servus,  seu  ma- 
ffistro  disoipulus.  In  primis  cum  beatissirai  marty- 
ris  Emmerammi  patroeiniis  non  eg-o  solus ,  sed 
otiam  meeum  ejus  g-oneralis  monachorum  ccetus 
tfratihcatnr  Deo,  antehao  misericordiam  suam  raul- 
tiphciter  parvitati  nostrea  impertito,  nunc  vero  so- 
Lita  .lemontia  circa  nos  manifestius  uso  ;  in  hoc 
procul  dubio,  quod  vos  tali  de  loco  destinavit 
aa  nos,  m  quo  haotenus,  ipso  donante  et  san- 
cUssnna  Virgrine  Maria  adjuvante,  abundant  pa- 
tres  acfratros,  sjve  apud  Dominum  sive  annd  se- 
oulum  valde  nobiles  ct  laudabiles,  qui  cum  ra- 

C  nu-m  n°V6rUnt  et  aliena  tractare-    Unde  et 
egoul  Umns  ver*  rntionis  alumnus,  pro  hac  vestro 

dSi ■  mTmU'  1,rnhamln  ^onemsumpsi  ac  l 
duciam,  pre*entem  scribere  epistolam  :  qu*  quam- 


E 


tinere,  tamen  m  vilischematepraenominati  necnon 
saepe  nominandi  Patroni  nostri  dulcissimre  tota  fa- 
mulatur  memoria?.  Ig-itur  Hbris  in  divinis  leg-endis 
et  intellig"endis,  peccatis  meis  facientibus,  admo- 
dum  fuiseg-nis;  et,  utverum  fatear,  adhuc  non  sum 
inderanis.  Cujus  emendationem  vitii,  ut  c;eterorum 
cum  haberepossem  exemplismajorum,  impedimen- 
to  erat,  Nolle;  et  abuszvum  illud,  quod  dicunt,  Ne- 
g-lig-ere. 

2  Quadam  autem  die  quendam  e    fratribus  con- 
cretum  et  conscholasticum  meum,   prassente  me    '/<«> 
aculeum  mortis    contigit  obire.   Is  ergo    in  ipsa  p'^an*t U- 
mortis    articulo  quid  viderit,   etiam  non  loqueus  6nfi 
astantibus  patefecit.  Nam  cum  levatum  e  lecto  hu- 
mi  deposuissemus,  primum  brachiis  quasi  contra 
aliquem  reluctatus,  demum  ad  sinistram  acutissi- 
me  flectens  obtutus,  adeo  abhorrebat  a  facie  ini- 
mici,  ut  oculorum  versione  eupitisque  aversione  ac 
impulsu,  ut  g^estum  exprimam,  capitali,  pene  lo- 
co  sibi   astantes   propelleret  :  et   ut    patefaceret 
quantum  Christi  fides  valet,  ubi  meritum  habet 
quantumve  deest,  ubi  mortua  est;  nisu,  quo  po- 
tuit,  dextram  manum  extendit,  sig-num  salutis  fa- 
cere  volens;   sed  exprimere  minime  valens,  subi- 
ta  concussione  contremuit,   ac   pallore   obductus 
irrig-uit,  sicque  exhalavit.  Nos  vero,   sing-ultibus 
psalmodiam  intercipientibus,  omnes  pariter  in  lu- 
ctum  conversi  sumus.  Quis  enim  ibinon  fleret,  ubi 
quisque    infirmitatis  proprias   intra    conscientiam 
commonitus,  vix  effari  posset  prsefletrbus?  cum  et 
eg-o  post  annos  aliquos,  teste  Christo,  haud  abs- 
que  g*emitu  et   fletu   haac  scripserim  ,   memoriaB- 
que   tradiderim.  Juvenis  namque  floridus,  frater 
etiam  coaetaneus,  in  puerili  lascivia  consentaneus, 
super  quo  innitebar,    baculus   arundineus  versus 
est  mihi   in  colubrum,    ita  ut  fug-erem.  Inde  ab- 
sterritus  subduxi  me,  quibus  eatenus  ob  gloriolam 
seculi  adhiEsilibrispag-anis;  etsaniore  consilio  im- 
plicabar  divinis.  Tunc  primum  coapi  discernere,  qua? 
distantia  esset  inter  lucem  et  tenebras,  interDomi- 
num  et  Belial. 

3  Tum  quoque  aliquantulum  ad   me  reversus , 
ex  parte  colleg-i,  qui  fuerint  scriptores  Ecclcsiasti- 
ci.  In  quorum  varietate  pulcherrima  enotavi  bea- 
tissimum   Christi  confessorem   Hilarium  alti  cor- 
dis  virum  :  quam  long-e  sita  lectione  simpliciorum 
fratrum:  Ambrosium,  quara  disertus  ef  orthodo- 
xus  :  Joannem   Constantinopolitanum,    quam  ju- 
cundus  et  aureus :   Greg-orium  Nazianzeinim,  do- 
ctor  quam  mirificus  et  anastasificus  b:   Hierony- 
mum,  quam  brevis  et  rectus  :   Aug-ustinum,  quam 
facundus  et  profundus   :   Greg-orium  Papam   Ko- 
manum,  quam  dulcis  et  clarus  :  Isidorum  Hispa- 
num,  quam  succinctus  et  distinctus.  Ili  siquidcm 
et  horum  pr:ncessorcs  et  successores,  valde  vene- 
rabiles  et  utiles  operatores,  jam  abundanter  hau- 
riebant  e  fontibus  Salvatoris,  quse  dulcissima  ca- 
ritate    propinarent  nobis.   Quorum  cum  leg-issem 
Opera,  qua  peritissimis  probabilia,  mihi  vero  pro 
captu   meo    videbantur   etiam   mirabilia  auctori- 
tate  simul  et  venusti  sermonis  dulcore  delectabar. 
Sed  contrario  admodum  amaricabar  in  g-estis  vi- 
dehcet  domesticis  clarissimi  patroni  nostri  Emme- 
rammi  martyris,  dudum  a  quodam,    qui  se   Ciri- 
num  et  lleredem  c  nominat,  Frising-ensis  ecclesias 
episcopo,    ut  puto,    recte   scriptis,    ante  nos  au- 
tem  Majorum  neg-Iigentia  depravatis.   QUiE  cum, 
Abbate  id  petente,  fieri  quoque  permittente,  sim- 
plici  ammo  emendare  vellem,  et  in  confusionem 
loci  nostn   diutius   incorrecta  stare  nollera ,  con- 
surg:unt  adversum  me  quorumdam  animi  fratrum 

dicentium 


ad  sac-ros  k- 
gendvs  con- 
versits  tit. 
Hitjtts  San- 
cti  Vilam 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


4S7 


A 


emendare 

prohiOitus, 
Afagdebur- 
aum  missus, 


dicentium,  haud  fequum,  a  me  dictis  antiquitatis  tationes  hujuamodi  iutra  me  volvere  ccepi.  Putas-  A.  Amou. 

quid  addi  vel  minui ;  maxime  cum  hsc  peritiores  ac  ne,  late  uotus  Patronus  hodie  pro  salute  hic  ex- 

perfectiores  omiserint.  periendus?  Moi  navis,  ceu  aliquo  minitante  tre- 

4  Quibus   videtur  probura   meapte  sic   tempe-  mefacta,  et  interitus  puteo  ejccta,  reuatahat  ne- 

are  respousum  :  Quare  i   i  hoc  fecerint,   immo,  mine  ducente,  immo  Domiuo  regente.  Tum  cursu 


B 


Meginfrc- 
do,  ut  id  fa- 
ciat,  persua- 
det. 


f 


Sancti  ope  ■ 
erept u s  nau- 
fru(j,o,  cjus 
Oflicium 
componil  in 
Punnonia; 


quod  utile  fuit  hac  in  parte,  non  fecerint,  a  vi- 
litate  mei  temerarium  est  discussum  iri.  Iloctan- 
tum  dixerim  pace  eorum  et  omnium  bonorum, 
quia  non  solum  novis  vetera  licet  mutare,  sedet- 
iam,  si  sint  inordinata,  penitus  abjicere  :  siu  vero 
ordinaria,  sed  minus  utilia,  cum  veneratione  sepe- 
lire.  Etquia  dispensatione  divina  a  pnecedentibus 
multa  relinquuntur  sequentibus,  in  quihus  possint 
mereri  alicujus  aut  admissionem  aut  remissionem 
peccati.  Quod  cavendum  hujuscemodi  simplicitate, 
seu,  quo  verius  dicam,  stoliditate,  etiam  rustici  nos 
monent,  qui  peccare  illos  putant,  qui  arbores  succi- 
dant,in  quibus  pagani  augurari  solebant.  Quid  plu- 
ra?  cedens  semulis  ad  tempus,  per  abbatis  impe- 
rium  abripui  me  in  Saxonice  exilium,  portans  me- 
cum  in  libello  suo  sanctum  Emmerammum,  qui 
suum  me  voluit  esse  servum.  Ibi  me  simulando 
scire,  quod  nescio,  Meginfredum,  Parthenopolita- 
num  Mag-istrum  d,  pauculis  beneficiis  paravi  mihi 
amicum.  Hunc  cum  audirem  frequenter  disputare 
sapienter,  mirabar  ejus  ingenium ;  ex  quo  et  ipse 
ag-novit  meum  studium.  Inter  familiares  autcm 
consermocinationcs  stylum  ejus  ag*noscens,  et  pro- 
positum  fixum  animo  tenens,  postulavi  ab  eo,  quo 
pro  pig-nore  amicitiae  novum  Patrono  nostro  librum 
minus  pigritaret  cudere. 

5  Quod  cum  ille  renueret,  quasi  suse  esset 
possibilitatis  ,  et  ego  opponerem  debitum  cari- 
tatis,  ipse  vcro  majori  excusatione  nostris  id  melius 
assereret  convenire,  et  e  contrario  referrem,  pcue 
esse  naturale,  cives  civibus  invidere;  tandem  vi- 
ctus,  voluntati  mea?,  imo  B.  Emmerammo,  ani- 
mum  substravit.  Ut  autem  acceleraret,  me  ro- 
g-ante  respondit  serena  fronte,  summa  diligentia 
in  laribus  probandam,  quod  extra  parietes  mul- 
torum  oculis  foret  prsesentandum.  Hac,  ut  opi- 
nor,  occasione  tribus  annis  opus  inihi  charissiraum 
remansit  imperfcctum,  dum  tcmporibus  Ilenrici 
augustissimi  e  esset  coeptum.  Regressus  ergro  ad 
monasterium  e  Saxonia,  ferebam  mecum  beatissimi 
Martyris  hymnum,  qucm  mihi  pro  arrabone  li- 
bri  saltim  vel  versiculum  poscenti,  prsefatus  nia- 
gister  metro  composuit  Saphico  /',  Demum  Choun- 
rado  imperante,  et  nihilominus  Heinrico  filio  ejus 
regnante  g ;  Gebehardo  autem  secundo  h  Batispo- 
nensem  ecclesiam  regente,  in  adventu  vestro,  sa> 
pissime  optatus  atque  diu  exspectatus  venit  libcl- 
lus.  Cujus  universitas  bcato  deputetur  Emme- 
rammo,materia  Cirino,  renovatio  Meg-infredo,  exa- 
ctio  peccatori  Arnoldo  i;  usus  oculum  invidiffl  non 
hahentibus,  vitce  praemium  omnibus  cjusdem  di- 
lecti  Deo  Martyris  memoriam  excolentibus.  Pro 
cujus  cultu,  mea  exhibitione  modico,  debito  sui 
permag-no,  quid  mihi  acciderit  vcl  qualis  conso- 
latio  evenerit  paucis  edicam. 

6  Erat  quaedam  neccssitas,  pro  qua  in  Panno- 
niam  me  direxeratmeus  abbas.Cumquepericlitarer 
ssepius  in  profundis  Danubii  decursibus  apud  Po- 
g-icam  charybdin,  ubi  videtur  mortis  esse  hospi- 
tium,-  maximum  experiebar  periculum.  Ibi  enim 
nautae  majores  arripientes  remos,  quasi  viribus 
suis  navim  evecturi  de  abrupto  fluminis,  in  lan- 
tam  vencre  despcrationcm,  ut  mutuo  se  intuen- 
tes,  ac  nec  mutire  k  valcntes,  prce  timore  mor- 
tis  penitiu  irrig^uissent.  Tunc  osculatus  Cruclcu- 
lam,  quam  habui  ex  cervicibus  pendentem,  reli- 
quias  Martyris  de  cambota  t  continentem,   cogfi- 

Septembris  Tomus  VI. 


cunda  visio- 
ne  rccrcatur. 


prosperato,  tertia  die  advehebar  Pannoniaj  solo. 
Quarae  Anastasius  archiepiscopus  m  caiterissu-  m 
scepit  huraanius,  et  affatur  farailiarius.  Is  cum 
beati  Emmerammi  vcterem  illum  et  viciatum  le- 
geret  Hbrum,  materiam  probavit  cum  sentcntiis; 
sed  harum  seriem  cum  veste  reprehcndit  p.mdrro 
rationis.  Apud  quem  sex  hebdoinadas  raancns  , 
memoriae  sanctissimi  Patroni  antiphonas  aliquan- 
tas  cum  rcsponsoriis  n   composui,   non  tam  fre-  " 

tus  ingenio,  quam  dedito  laudibus  Martyris  ani- 
mo.  llns  prafatus  episcopus  monachos  et  cleri- 
cos  suos  fecit  disceiv,  et  inecclesia  dieipsiusna- 
tali  publicc  celebrare.  Secundum  quod  seriptum 
est,  Kccedant  vetera  de  ore  vestro,  deponens  ve- 
terem  illius  cantum,  quem  nostri  potius  cantant 
exantiquitatisusu,  quam  ullo  auctoritatis  ausu. 

7  Ilis  ita  equidera  gestis  in  Pannonla,  et  le- 
g-atione,   pro  qua   dircctus   eram,   peracta,  Nori-  Rotfi&onam 
cum  repetii;  et  in  ea  revisens  Ratisbonam,  satis  rne^:J» 
charitative    suscipicbar  a  fratribus,  quibus  ct  hoc 
dignetur    reddcre  Dorainus.    Ilic  cura  dc  sancto 
Emmeramrao  dulce  clarumve  quiddaiu  aut  audire  E 

aut  videre  suramo  dcsiderio  quroritarem,  per  so- 
mnuni  visionem  accepi  talem.  B.  Eraracrainmus 
pallio  quasi  viridi  velatus,  Meridiana  partc  ante 
fores  ecolesiffl  videbatur  mihi  jacere  in  lecto  bene 
ac  docenter  ornato.  Quem  ut  fratres  eoolesiam  in- 
trare  volentes  viderunt,  tiinore  pcrterriti  rccesse- 
runt.  Eg-o  autem  solus  reliotus  adeo  fui  ourlosus, 
ut  ad  gradus  juxta  tres  arous  hVxis  genibus  Ln  eum 
intenderem,  donec  vultum  detegeret,  ao  Latino 
sermone  diceret.  Tibi  conccditur  videre  faoiem 
meam;  quia  in  laudibus  mcis  sudasti.  Cujus  cum 
vidcrcm  valde  candidam  et  splendidam  faoiem, 
nullatenus  dicere  possura,  quam  magnum  cordi 
meo  fuerit  jubilum.  Iloc  tantum  tacitus  raecura 
rcputabam;  Fortassis  in  die  novissimo  pro  me  di- 
cturus  est  Christo ;  Da  mihi  hunc  pcccatorcm. 
In  quo  tunc  cxpcrrcctus ,  et  adhuc,  ut  fatear, 
nequain  ac  non  rectus,  ne  jocumUe  visionis  g"au- 
dia  praipediaut  peccata  mea,  apud  eum,  cujus 
melior  est  super  vitas  miscricordia ,  obtincre  cu- 
pio  prece  vestra,  nec  non  patrum  et  fratrum  ora- 
tione  continua. 

8  Dc  offitero   quod  instat ,  epistola   conclusio-  F 
nem  postulat;    in  qua  vos   ig^norare    nolo ,   quod  Auctorttt 
antiquus  Operis  hujus  scriptor  o  librum  suumfi-  P%w 
nit  in  eo,  quod  volumini  de  miraculis   bcatissimi 
Martyris  ,  hocct  antcrioribus  tribus  dili^-cntia  nn*a 
ennoleatius  positis,  prooapitulodatum  eat  quartOjp. 

Quai  vcro  sequunturauctoritate  vestra  contra  annu-  jj 

los  defendenda,  humili  adsoripsistudioj  unotantum 
ordine  pra>postero,ob  siinilitudinera  rei  intrrposito, 
pro  mciiinria  nni,  eteorum,  qui  mecum  in  inonaste- 
rio  memores  esse  potucrunt  factorum  ob  Ourieti 
Martyrem  signorum  q.  Ad  quas  et  ad  casteras  ejus 
laudcs  propag-andas,   vita  vcstra  vig-cat;  dig-nitas  i 

pollcat,  paternitas  valeat,  Domino  donante,  Amen. 
Explicit  epistolaris  Apolog-ia  de  ratione  vel  vcterum 
immutatione. 

ANNOTATA. 

a  /(/  est :  Purchardo  Arnolfus.  In  editione  Ca- 
nisiana  huic  epistoltB  sequens  tituluspr&figitur  : 
Adprovisorem  S.  Emmeramrai,  quid  debeat  ipsiet 
rationi,  V.  A.  De  Purchardo  sive  Burchardo  ab- 

G6       bate 


488  vita  ALTERA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 


li 


A.  AHXM.ro.  bate  ad  8.  Emmerammum  consule  Commentarium 
nostrumproevium  num.lO.Laudatus  Canisius  an- 
te  hanc  epistolam  pr&misit  Proemium  libri  de  Me- 
moria  B.E.  et  ejus  amatorum,  Utumque  Meginfredo 
perperam  adscripsit ,  cum  Arnolfi  prooemium 
sitad  lib.%  deMiraculis.  Videdicta  in  Commen- 
tario  num.  13  et  14. 

b  A  Grseca  voce  otvdtoraunz  resurrectio,  quasi  re- 
surrectionem  tribuens. 

c  Alio  item  nomine  Aribo  solet  appeltari,  ut 
dictum  est.  Ex  sequentibus  disce,  Vitam,  quam 
dedimusjam  a  seculo  xi,  quo  scripsit  Arnolfus, 
admodum  vitiatam  fuisse. 

d  Parthenopolis ,  alias  Mag-deburg-um ,  incolis 
Meydburg*,  vulgo  nota  Germanias  civitas  est  in 
Saxonia  Inferiori  ad  Albim  fluvium.  De  Megin- 
fredo,  scholarum  ibidem  magistro  seuprxfecto, 
consule  Commentarium  praevium  §  1. 

e  S  Henricum  imperatorem  designat,  cujus 
gesta  in  Operenostro  illustrata  habes  ad  diem  13 
Julii,  >/)'"  colilu,-;  Obiit  auteru  pridie,  annolO-Z^. 
f  Hic  ille  ipse  Hymnus  esse  videtur,  quem  in 
S.  Emmeninimi  Offlcio  per  Arnolfum  concinnato 
post  Vitas  et  Miracula  excudam. 

g  Conradus  II,  cognomento  Salicus,  S.  Henrico 
eodem  anno  in  regnum  Germania?  successit,  an- 
nogite  1027  ctiam  imperator  Romae  coroyxatus  est. 
Henricus  ejusnominis  III  a  patre  suo  Qermanise 
rex  coronatusfu.it*  Consule  Commentarium  pras- 
vium  num.  8  et  seqq.,  ubi  ex  hisce  notis  chronolo- 
gicis  Vitam  hanc  circaannum  1027 scriptam  esse 
ostendimus. 

li  Gcbehardum  hunr  post  alium  cognominem 
S,  Woffgango  successisse,  scribit  Arnolfus  lib.  % 
de  Miraculis  dicens  :  Post  hos  rexit  ecclesiam  (Ra- 
iisbonensem)  B.  Wolfg-ang-us,  quem  subsecuti  sunt 
ordine  vicis  SUEB  Gebliardus,  et  item  Gebhardus. 

i  ld  est,  Arnolfo;  idem  enini  utrumque  nomen 
est.  .    • 

h  Canisiana  editio  habet :  mutare,  sed  in  Ar- 
nolfi  <■<><//<■<•  aut.ograjdiu  tcgi  niutire,  monuit  me 
erebro  /<t><>/"!trs  /,\  /'.  Prior  Forste. 

LCambotta  scipionem  seu  pedum  pastorale  si- 
gnificat. 

m  De  8.  Annstnsio,  atias  Astrico.  Colocensi  in 
Hungaria  '•^iscopo,  et  Strigoniensis  archiepisco- 
patus  aliquo  tempore  administratore,  adi  Com- 
mentarium  pr&vium  num,  7. 

n  Hseckauddubieeaipsa  sunt,  </;wmS.Emme- 
rammi  O/ficio,  ut  supra  dictum  est,  edemus. 
o  Cirinus  sive  Aribo. 

p  Loquitur  hic  de  libro  1  de  Miracutis  infra 
edendo,  CUJUS  quatuor primiscapitibus  secundum 
nostram  partilionem  <>  num.  3  usque  ad  finem  ca- 
pitis  1  recensuit,  qum  Aribo  apud  nos  num.  34  et 
seguentibus  usque  ad  finem  Vitm  narraverat. 

q  Unum  illud}quodpreeposteroordineceterisse 
inseruisse  aitt  refert  infra  lib.  I  de  Miraculis 
num.l:De  Adalrammo  seilicet,  ejusque  utcore, 
ipsius  Arnolfi  nepte,  quod,  cum  deposterisLant- 
berti,  qui  S.  Emmerammi  necis  auctor  fuit,  ser- 
monvm  haberet ,  non  habita  temporis  ratione , 
narravit. 


&D 


Epislola  et  Prologus  Meginfredi,  Par- 
thenopolitani  magistri  et  prcepositi, 
ad  Arnolfum  S.  Emmerammi  mo- 
naehum ,  eundem  et  prwpositum 
atque  magistrum.  Karissimo  suo 
A.  M.  a  salutem  in  Christo. 


Sanctorum  dicta,  quse  videntur  simplicia,  vi- 
vifico  fcecunda  spiritu,  pondere  veritatis  reli- 
giosa,  non  illice  compositionis  sunt  astu  pompo- 
sa.  Quae  quando  incommutabilium  sunt  sig-na  vir- 
tutum,  neque  favor  eis,  nutrit  meritum  ,  neque 
indignatio  detrimentum;  quibus  velut  ex  sanctitate 
fluxit  dignitas,  ita  ex  rerum  rexistentia  venit  in- 
tegritas :  quorum  sicut  compositio  spiritualis,  sic 
potentia  mirabilis,  dum  per  eadem  locutionis  mem- 
bra  et  ad  genituram  imaginis  Dei  gremium  fidei 
maritat,  etper  fidei  sinum  indurat.  Undeconjicere 
possum,  frater,  quam  vera  debeatur  sanctitati  reli- 
gio,  quam  sancta  veritati  confessio;  ne  videar  vel  in 
spiritum  esse  priesumptor,  vel  in  simplicitatem  im- 
postor.  Sed  quia  raihi  dilectio  tua  pondus  imposuit, 
quod  beati  martyris  et  pontificis  Emmerammi  desi- 
derio  libenter  subivi  b,  et  ab  ipsius  sanctitate  et  san- 
ctitatis  ejus  scriptore  veniam  quaero ;  quatenus  il- 
liusme  revercntia  cultorem,  istius  sapientia  digne- 
tur  imitatorem.  Equidem  si  sanctorum  g-esta  non 
possumus  imitari,  licebit  saltem  meditari,  licebit 
mirari,  quod  volumus,  ut  quandoque  liceat  velle, 
quod  miramur,  Non  enim  est  circumscripta  divina 
misericordia,  quoejuvat  etiam,  ubi  nulla  sunt  me- 
rita.  Proindc  flagito,  quatenus  orationi  mea3  succur- 
ras,  ne  vel  professio  mea  debilitata  succumbat,  et 
peroccasionemimperitiaBpia  voluntas  invidise  den- 
tes  imbuat :  unde  et  tecum  latere  desiderat,  ne  in 
publico  erubescat.  ExplicitEpistola. 

ANNOTATA. 

a  Idest:  Arnolfo  Meginfredus. 
b  Vide  epistolam  praecedentem  Arnolfi  num. 
4>etb. 

INCIPIT  PROLOGUS. 


Auctor  ra~ 
tionem  et  u. 
tililateni  V{. 
lx  scrtptx 
exponit. 


Militiam  Cliristi  licet  varius  pugmandi  modus 
exerceat,  diversa  triumphandi  g-loria  coro- 
net ,  par  est  tamen  disciplina,  similis  affectus, 
eadem  forma;  quomodo  sui  Reg-is  impressi  pa- 
tientias  sig-illo,  ad  ipsum  inrequietis  anhelantes 
animis  similitudinem  suam,  ad  unam  faciem  primse 
pietatis  instauraut.  Unde  patriarchae  et  propheta?, 
latores  legum ,  victores  regum ,  Ecclesiara  novi 
Testamenti  per  mediatorem  Jesum  Christum  in 
unum  corpus  aduniendam  benedicendo,  piae  pro- 
lis  successiouem  sancti  Spiritus  oraculo  et  veraB 
professionis  organo  de  longe  salutant,  ut  variis 
aut  verborum  aut  rerum  ostensis  exprimant,  quos 
sibi  videlicet  moribus  concordes  futuros  csse  pra^- 
viderant.  Inter  quos  et  sanctos  Martyres  per  ex- 
emplum  prajteritorum  aliqui  ita  describunt ,  ut 
sole  luceat  splendidius  ,   quod  in  omnibus  unus 

fuerit 


Inter  varios 
Sanctos  Em- 
merummunt 
mcrito  ceU- 
brandumdo- 
cet. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIUS. 


4S9 


fuerit  spiritus.  Hi  erg-o  per  contemptuni  cog-uati 
doloris  et  amane  necis  ad  thronuni  a^ternae  chari- 
tatis  familiarius  aspirant.  Nam  inter  cruciatus  li- 
bera    spei    contemplatio    pro   difficili   conditioue 
processit  ad  altitudinem  gloriaa.  Quare  si  ab  aliis 
tantum  venerationis  habuerunt,  cum  adhuc  non 
essent;  quid  a  nobis  habituri  sunt,  qui  doctrinis 
eorum  et  exemplis  instituti  cotidie  patrociniis  fo- 
vemur.    Ex   quibus   beatus   pontifex    Emmeram- 
mus  auream  in  seculo   famam  dereliquit,  qui  pro 
fratre  suo  pretiosum  sang-uinem  fudit.   Et  ut  du- 
plex  pietatis  foret  auctoritas,  crimen  alienum  in- 
nocentis  suas  imposuit  a.  quatenus  eum  liberaret 
a  morte  corporis ,  quem  antea  sustulerat  ab  in- 
teritu  mentis.  De  cujus  moribus,  certamine,  tri- 
umpho,   et  meritis,  quod  scriptis  et  recenti  me- 
moria  nobis  potuit  pervenire,  futuris  temporibus 
providemus.  Explicit  Prologus. 

ANNOTATIO. 

a  Adi  Commentarium  §  4. 


XVI. 

tionis. 


De  miraculis    locorum  sectionis  et  voca- 


A.  Mi     - 

IICUU 


CAPUT    I. 

Sancti  patria  et  episcopalus  :  iter 
ad  Avaros  convertendos  :  Bava- 
ri  ab  eo  exculti  :  alieni  criminis 
invidia  suscepta  :  peregrinalio 
Iiomana. 


Est  a  in  Aquitanise  partibus    urbs  virorum 
] 


B 


Vetus    capitum  partitio. 


Cap.  i.^~\uomodo  B.  Emmerammus  apud  Picta- 
V^vium  nutritur  ,   ac  literis  eruditur ,  et 
universis  factus  est  amabilis. 

ii.  Quod  post  pueritiffi  flores,  et  adolescentire 
bonos  odores  pro  morum  maturitate  sublimatur 
episcopatus  dignitate. 

iii.  Qualiter  semetipsum  palaestra  virtutum  ex- 
ercuit  et  subditis  et  cseteris  harum  exemplar  de- 
monstravit. 

iv.  Quia  non  contentus  cura  ovium  commissarum, 
alias  duxit  in  ovile  Dominicum,  et  insuper  pro  no- 
mine  Christi  desideravit  pertegrinari. 

v.  Quod  post  nobilem  animi  disceptationem  exul 
veniens  in  Baioariam,  intravit  Radasponam. 

vi.  Quod  a  prineipe  Pannoniam  petendi  licen- 
tiam  postulavit,  et  hanc  non  obtinens,  dispositioui 
divinse  animum  supposuit. 

vn.  Qualiter  Noricam  adhuc  in  fide  novitiam 
excoluit,  et  posttriennem  in  ea  laborem  llomam  ire 
disposuit. 
vni.  Quod  Dominicae  dilectionis  exemplo  altc- 
!  ritatis  onera  suscnpit,  et  per  spiritura  prophetiffl 
ecclesiasticis  ventura  pradixit,  sicque  iter  suum 
Romamdircxit. 

ix.  Quod  Ducis  filia  est  sceleris  publicata ,  et 
quia  Lampertus  Virum  Dei  est  persecutus ,  pro 
inobedientia  multatus  est  gravi  sententia. 

x.  Quod  Prasul  almus  celebrat  hymnos,  et  ser- 
mone  confortat  discipulos. 

xi.  Quod  tyrannua  Sanctum  Dei  mordaciter 
excipiens,  tradidit  suis  puniendura ,  et  de  fuga 
comitum. 

xn.  Quod  vir  Dei  membratim  scctus  est,  ct  quod 
duo  e  carnificibus  per  pcenitens  cor  salvati  sunt,  -    solennis  ei  sempera 
et  Vitalis  presbyter. 

xin.  De  miraculo  in  membris  viri  Dei  facto , 
etexitusanctae  illius  anima;,  ctquod  apud  Ascheiu 
sepultus  est,  ct  de  natura  orbis  mutata. 

xiv.  Quod  per  revelationes  ordine  mirifico  ad 
Hiatoscopolira ,  id  est  Itatisbonam  ,  cst  trausla- 
tus ,  ibique  honorifice  est  humatus ,  et  quia  pax 
aetheris  rediit. 

xv.  Quomodo  hi  tres  interierunt  carmnccs,  et 
eorum  dominum  qualis  pcena  cepcrit,  seu  qua  mise- 
ria  posteritas  ejus  affecta  sit. 


il- 
'lustrium    titulis    celeberrima,  noinine    Picta- 
vis  6,  in  qua  B.   Emmerammus  sinu  Christiano- 
rum  parentum  est  nutritus,  et  ad  discendas  sacraj 
institutionis  litcras  scholis  traditus  :  ubi  quam  do- 
cilis    fuerit,    finis   disoiplinea    virtns  ,  et  virtutis 
socia  dignitas  ostendit.  Nara  in  ipsa  simplicitatc 
sic  puerilis  collatio  mentem  ad  alta  Scripturarum  E 
suspendit ,  ut  cunctorum  aestimatio ,    quid  esset 
futurus  ,  pnesag-iret,   cunctorum  oculi   notarent, 
omniura  affeclus  dilig-eret.  Ilic  tamen  oblatus  ex 
patria  favor  sic  ab  eo    prudenter  acoipitur ,    et 
acceptus  aug-ctur,  ut  nec  humilitas  minueret  g"lo- 
riam,  neo  g-ravitas   excitaret  iuvidiam.  Suooesait 
lgitur  iu  taiu  perspicaoi  Pucro  felix  adolescentia, 
et  incrementa  temporura  florcnt  iucrcmento  virtu- 
tum;  et  praeveuit  virum  maturitas  morura;  oam 
collactanea    teneritudinia    ejus  prudentia   faoile 
suadebat   Juvcni    ratiouis   poudere,    trausitorium 
omne  quam   fuisset  lcve.    Unde   factum   est,   ut 
nec  ad  spem  et  gaudia  inundi  inolinaret  oculum, 
tristitiam    quoque    vel    inctum    nullius    haberet 
pensi.   Quarc    fuit   ct    in    correctione    amicorum 
libcr  animus ,  dulcis  cxhortatio,   moderata  locu- 
tio.   Tum    praterea  pretium  oordis    oommendat 
pulchritudo  corporis,  et  suavissima  dona  sapientla 
prosbuit  ex  honestissirao  ferculo.  His  ornamcntis 
conspicuus,  per  Ecclesiasticos  gradus  ascendens 
Vir  Dei ,  post  dilectionem    raeruit   reverentiam , 
donec   disponente  Domino,   conseusu  cunctorura, 
morum  custos  et   exemplum   viue  ordinatur  epl- 

scopus  c. 

2  Disposita  vcro  in  sublimi  luccrna,  quibus 
radiis  effulserit,  qua serenitate  patriam  Ulustrave- 
rit,  omni  orationi  materlam  dabit.  Iffitur  et  quis 
crg-a  seipsum,  deinde  qualis  ad  subditos,  et  ad 
caeteros    fucrit,   proloquaraur.    DupUcem    OUStOdl- 

am  corpori,  dupUcem  menti  disposuit.  Nam  ne 
lex  corpori  enervaret  iegrem  mentis,  et  plena  vo- 
luptas  exhauriret  ubertatem  cordia,  continuo  je- 
juniorum  et  vigiUarum  prosulatu  praevidit.  Porro 
lectionis  et  oratiouis  vicaria  successione,  et  6X- 
patiantis  animi  discnreus  inhibuit,  et  sug-gestionis 
adversa  militiam  exclusit;  etinter  agendum  guid 


Natxu  Pi- 
etavii,  fttctus 
epUcoptu, 


iii 

multitvtrfa 

(ibus  clucct ; 


eedUectJ  materia.  Sane  singularie  pauperum  the- 
saurus,  pupUlorum  pater,  refooiUatio  senum, 
viduarura  unicus,  desperatorum  spes,  medioina 
languentium,  miscrorum  confuffium ;  sic  hospitalis, 
utncque  mauum  a  munere  domus  exhausta  retra- 
heret,  neque  frequentia  frontem  rugaretj  dum 
venientibus  ct  animaj  deUcias  aflatim,et  natura 
debita  prfflberet.  Ad  excubias  commissi  gregis  per- 
vig-ili  soUicitudine  porrectus,  aditum  tetra  rapa- 
citatis  ita  pastoraUbus  armis  obsedit,  ut  per  vi- 
cos  singulasgue  domos  fidclium  ctelcstis  discursus 

sideris 


A.  Mbgin- 

FRSDO 

•  foric  crro- 

TCS 
IV 

deindc  ad 
prxdican- 
dutn  Avarit 
Ptmnaniam 
ptteni, 


V. 


Htitisbonam 
tidvtnit, 


490 

sidcris  tenebras  reverberaret  et  erroris.  *  Nullus 
erat  locus  tam  vilis,  nulla  persona  tam  humilis, 
quocum  non  declinaret  salus  animarum,  rediraen- 
tem  tempus,  ne  ad  horreum  Domini  vacuus  re- 
diret. 

3  Sufficeret  hoc  quibusdam  non  immerito ,  si 
circumscriptum  sibi  terminum  cultura  sacerdotali 
tam  dilig-enter  ambiret;  verum  illi  tanta  sedulitas 
Dominicse  messis  inarsit,  ut  adjacentes  Gallorum, 
aliarumque  gentiurn  provincias  ad  littus  solidae 
convcrsationis  hamo  Petri  attraheret.  Quapropter 
frequentabant  sedem  ejus  religiosce  simul  et  indif- 
fercntes  persona;  complures,  quas  odor  aromatum 
ejus  a  remotioribus  Iocis  adduxit ,  quibus  fidelis 
Dispensatoradmcnsuramcujusquedepositum  suum 
prudcnter  distribuit,  ut  non  minus  de  illo,  quam 
de  aliis  apostolocis  viris,  dici  posset  illud  psalrai : 
Illuxcrunt  coruscationes  tuae  orbi  terras.  Nam  can- 
diMi^amoris  igne  superni,  dum  in  collig*endisani- 
mabus  singulis  paucitatem  fructus  ad  magnitudi- 
ncm  voluntatis  exerevisse  non  cerneret,  et  indi- 
gnatio  sccum  reputantis  studio  suo  nullius  momenti 
donaret  pretium ,  inter  angustias  disccptantis 
con-cicntiae  perlatum  est  ad  eum ,  Avares,  quos 
aliis  nominibus  Ilunos  et  Ungros  appellamus , 
Pannoni;c  d  inrolntu  idololatriaa  squalere  veter- 
no,  ct  in  lucc  multarum  id  locorum  g*entium  hanc 
solam  vcritatis  diem  non  habere.  His  auditis,  tan- 
to  compassus  animarum  dispendio,  asgritudinem 
cordis  spc  rccuperandje  g-entis  interdum  Ienivit, 
interdum  difficultates  itinerum  ,  pcregrini  raores 
locorum ,  affectus  eorura ,  quos  relicturus  erat, 
respectus  infirmitatis  humana?,  pcdcm  aliquantu- 
lum  rctrahunt  ab  inccptis.  Porro  facultatem  obla- 
tam  sibi ,  cum  in  sarrienda  deccptse  g-entilitatis 
humo  fidci  sarculo  uteretur  impigrc,  nec  posse , 
nce  oportere  ncglig'i  putavit,  quando  et  ipse  hoc 
sa3pe  optaverit,  ut  pro  amorc  fraternitatis  et  Dei 
periculum  subirct. 

'I  Vicit  crp-o  in  optimo  ingenio  et  ardua  via 
et  potior  causa :  nam  constituto  pro  se  exaraina- 
tffl  personffl  viin,  ipse  ad  nova  tyrocinia  strenuus 
milessuccingiturj  ct  adscito  inter  alios  necessita- 
tis  sujc  comitcs,  quia  linguam  Teutonicam  non 
novcrat,  Vitale  quodara  presbytero  interprete, 
perrexltj  in  barbarie  discipliuam  ,  in  exilio  pa- 
trinm,  interimmanes  eog-nationem  faeturuse.  Qua? 
omnia  licet  prius  benc  tenuerit,  meliustamcn  de- 
reliquit;  et  quee  sine  appetitu  jucunde  licercnt, 
abdioata  joounditate  oum  licentin,  ne,  ubi  rerum 
pia-scus  affluentia,  tliesaurum  beatffl  remuneratio- 
nis  obararet,  pauperes  divitias  dives  pauper  ex- 
posuit.  tnde  vinm,  nc  quo  pigresceret  otio,  in- 
requietus  Agricola  priesumit ,  et  Galliam  ,  qua 
tendebat  iter,  et  Rheni  fluminis  contig-ua  plantis 
verbi  Dei  silvescere  et  insitivam  novihominis  g*era- 
mam  ,  protoplasti  cmortuo  stipite ,  fondescere 
ipse  quidem  Btuduit ;  sed  incrementi  datorem  Chri- 
stuin  operis  summa  comprobavit  :  quippe  qui 
ubi  Dei  Boientia  meritis  accessit,  sobolem  regene- 
rationis  edidit.  Boo  ig-itur  modo  fidclis  in  Baioa- 
rios  fines,  qui  Meridiem  versus  Alpibus;  ad  Orien- 
tem  Un-ris  ;  ad  Aquilonem  vcro  Ilircano  nemori 
limitcm  (imunnia-  protcndunt  f,  non  hac  con- 
territus  meta,  devenit.  Ubi  oum  dcflucntis  Ilistri 
fluminis  g  imperium  sequeretur,  Ratisbonam 
acoessit  urbcra  ,  quo  olim  totius  Gerrnaniaj,  et 
nomlne  et  dignitate  principum,  ct  adhuc  ejus- 
dcm  gentis  nu-tropolis  h  ,  antiqunj  prosapia;  ca- 
put,  adventu  WatissimiSacerdotis  ornationibus 
illustravit  fastus  et  insig-nia victoriosaj  gentis  tri- 
mnpho  conccpta,  novo  pacis  pra^conio   in    meli- 


VITA  ALTEEA  S.  EMMERAMMl  EPISCOPI  MART. 


us  commutata,  fidei  spoliis  et  ornatu  sanctaa  re- 
ligionis  ampliavit. 

5  [Hffic  est  civitas ,  quam  olim  Teutones  a 
Germano  sive  Germanico  Germauisheim  voca- 
bant.  Hujus  vocabulum  modernis  temporibus  lin- 
gua  nostra  Reg*anisbure  teutonizat,  quam  antiqui- 
tas  Romana,  ut  quidam  scriptis  testantur,  Tibur- 
niam  vocabant  i.  ]  Hujus  monarchiam  Theodo  k 
dux  provincia?  qui  tunc  possedit ,  comperto  san- 
cti  Pontificis  introitu,  adhibitoque  conspectu,  in- 
ter  alia,  quas  sit  causa  exilii,  percontatus  est.  Qui 
nomine  et  natione  exposita,  incolatum  nativi  li- 
minispropterea  deseruisse  se  perhibuit,  ut  Panno- 
niae  populos,  qui  gentili  feritate  adhuc  effremue- 
rant,  Conditori  Christo  reconciliaret ,  et  in  hoc 
proposito  suam  conjurasse  sententiam,  ut  aut  vo- 
ti  compos  professionem  vitae  cum  fructuosa  pace 
finiret,  aut  devoto  certamine  sang*uinem  Martyr 
effunderet.  Ad  hasc  divino  consilio  praeventus  Dux 
infit,  se  tam  pio  studio  nihil  opponere,  nihil  tan- 
tae  virtuti  resistere;  nisi  quod  commeandi  facul- 
tatem  inpossibilitas  quaedam  obstrueret ,  propter 
discordiam  scilicet,  et  longam  inter  se  et  Avares 
bellorum  controversiam  ,  fines  in  utroque  limite 
desertos,  ita  ut  circa  Anesim  fluvium  l  urbes  et 
loca,  olim  cultissima,  tantis  bestiarum  immanita- 
tibus  horrerent,  ne  viantibus  ullus  transeundi  adi- 
tus  pateret :  monere  autem  potius  et  supplicare, 
quatenus  apud  se  suosque  beatus  Pater  morari 
dignaretur,  quos  tam  rudes  et  imperfectos  in  fi- 
de  praeteriri  fas  non  esset  :  maxime  cum  isti  ne- 
cessarium  optarent,  et  illi  forte  quasi  superfluum 
recusarent.  Provideret  autem,  ne  indiscreta  pietas 
pramium  amitteret ,  si  offerret  invitis  taadium  , 
qui  volentibus  poterat  afferre  prssidium  :  neve 
sic  dilig-eret  impios,  ut  neg-lig-eret  pios. 

6  Vir  autem  Dei  in  sua  sententia  fixus,  nullo 
nutu  declinari  potuit,  ut  aliud  vellet,  quam  quod 
ccepcrat ;  nisi  forte  ccelestis  obviaret  censuraa  con- 
tradictio.  Quibus  acceptis,  ducis  prudentia  po- 
pulique  frequentia,  cum  exhortationes  ejus  adi- 
entium  mentibus  et  pabulum  sufficere,  docilitate, 
et  dulcedine  desiderium  conspicerent,  salutem 
suam  quam  supplicatione  non  poterant,  violen- 
ter  obtinuerant,  et  ex  verbis  Salvatoris  vim  pas- 
sum  est  regnum  caelorum.  Nam  egrediendi  pro- 
vinciam ,  ne  beato  Yiro  occasio  proveniret,  ob- 
stiterant;  et  bene  praevaluit  humana  prassumptio, 
quo  ex  fonte  ejus  salutis  ascendit  conditio.  At 
Pater  sanctus,  quem  prohibiti  callis  injuria  con- 
turbavit,  a;stimare  ccepit,  quidnam  hsec  justse 
voluntati  difficultas  obvia  portenderet,  maxime 
cum  e  sinu  veritatis  strenuis  votis  placibilis  pro- 
mitteretur  effectus,  quem  ipse  quoque  non  infir- 
ma  fide  prosequeretur.  Haec  ag-itantem  subit  ex- 
emplura  Apostolorum  ,  quos  aut  responsis,  aut 
difficultatibus  superna  moderatio  nunc  et  ad  quas- 
dam  g-entes  misit,  nunc  a  quibusdara  prohibuit. 
Gratulatus  erg-o,  supernae  dispositioni  supposuit 
animum  et  gentis  studio  prfflbuit  consensum ,  et 
in  altari  obedientiaa  Deo  consilium  salutis  obla- 
turus,  mutua  se  charitate  populo  devinxit,  cujus 
devotioni  conflictum  ministerii  sui  etiam  vita?  peri- 
culodiffinivit. 

7  Erant  autem  memoratffl  civititas  et  patria? 
totius  accolse  affluentia  quidem  mundauae  felicita- 
tis  illustres,  sed  noviter  ad  finem  adducti,  delu- 
sae  vetustatis  frutices  nondum  radicitus  exstirpa- 
bant,  et  consuetudinem  tenaciter  hrereutem  igno- 
rantia  fovit  m.  Ad  quod  opus  omnia  ferramenta 
ChristianaB  relig^ionis  robustus  Cultor  succing-itur, 
et  excisis  inutilibus  pag-anismi  surculis,  erigitur 

sacramentum 


done  duce 
ro9ati,s. 


E 


tandfm  Da- 
varosemdi- 

cndos  acce- 
pii' 


V 


VII 

apud  quos 
cam  trienmo 

stvcmtelabo- 
rassct, 


DIE  YIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  491 

quod  universo  justitice   flore     vit  secretius,  ut  maculnm  hanc  in  sc  transferrent  ^, 


n 
H  Romam 
irc  pararet 
Utte  ducisfi 
Utt  violatio 
nem 


$ibi  adscribi 
cx  caritate 
suadet ;  et 
famx  sitif 


sacramentum  fidei 

distinxit.  Et  quoniam  magnam  circa  perficiendam 
Deo  plebem    solertiam    habuit,    lucidissimo   con- 
versationis  exemplo  formam  vivendi  prasbuit,   et 
suavissimo  loquendi  modo  edocuit.  Unde  non  suf- 
ficiebat  tam  ardenti  lampadi  normam  praedicationis 
communiter  exhibere,-  quiu  omnium  mores  notavit, 
omnium   ing-enia  discussit.  Deposita  non  auctori- 
tate,  sed  rig-iditate,  ad  iutrandam  cujusque  privati 
domum ,  reverentiam  episcopalcm  humiliavit.  In 
Ecclesia,  quae  communia  fuerunt,  ordinavit,  apud 
sing-ulos    de    propriis    admissis    disceptavit,    et 
cognoscere  suos,  et  a  suis  cog'nosci,  sicut  pastor 
bonus   maluit,   ne    taciturnitas  vitiis  permitteret 
assensum,     perurgeret    interitum.    Itaque     nemo 
subditorum   ejus  erat,  qui  vel  de  actibus  vel   a 
verbis  Magistri  lineam  ractitudinis  non  traheret. 
Proinde  celebris  illi  fuit  contentio  sobrietatis  cum 
sobrio,  extenuationis  cum  humili,  liberalitatis  cum 
omnibus.  Verum  in  contumaces  mag-nanimo  conatu 
surrexit  et  superciliosse  procacitati  virgam  auctori- 
tatis  intendit,  spem  votis  proponens,  ut  in  hac  area 
certaminis  per  diversum  ag-onem  quandoque  perveni- 
B  ret  adpalmam. 

S  His  et  horum  similibus  per  triennum  n  fines 

Baioaria;  perlustrans,  ad  laudem  caelestis  patriae 

non  ultima   pars    accessurus,  per  spiritum,    qui 

loquitur  ad  cor  Hierusalem,  ad  littus  aeternpe  quimis 

tempora  sua  jamjam    declinari  pnesensit,    et   ut 

Judici  pulsanti  expeditius  aperiret,pervigili  custodia 

insidiosum  tempus  expectabat,  ne  moram  faeiente 

Sponso,   frag-ilitas   obdormiret    humana.   Et   quia 

noverat  fatigatione  corporis  excitatiorenj  animum 

reddi,  et  in  negotiis  honestae  solicitudinis  miuus 

obrepere     somnum     pigredinis ,     tum     pneterea 

quatenus  in  viabome  intentiouis  eum  fraus  inimica 

calcaneo  calceatum  et  cautum  offenderet,  liccntiam 

a  duce  pariter  et  populo  quaesivit,  quatenus  Itomam 

ad  beatorum  limina  Apostolorum  ire  permittcretur, 

cpelestis  aulae  janitorem,  ut  o   pulsationem  suam 

intromitteret    supplicaturus.     Sub    idem    tcmpus 

invida   pars    supremo   congressu  tanto   periculo- 

sius  conflictura,  quanto  g-loriosius  erat  vincenda, 

subdola  occasione    nacta,    tale    pugnandi    genus 

invenit,  ubi  aut  viscera  charitatis  oecludenda,  aut 

infamia    sacri    ordinis,    in    Eeclcsiae   scandalum, 

foret  displodenda.  Nam  supra  memorati  principis 

filia,    nomine   Uta   p,   a    cujusdam    judicis   filio 

Sigibaldo  compressa,  consuetce  turpitudinis  macu- 

lam,  utero  ingravescente,  detcgcndam  non  solum 

g-enerositatis  damno,  verum  etiam  mensura  mortis 

ponderabat. 

9    Quid    facerent?    quod    consilium    caperent? 

tempus  urgebat  partum,  et  culpa  minabatur  in- 

teritum.  Supererant  sola  in  beati  Emmerammi  et 

pietate  flducia,  et  in  sanctitate  consilia.  IIuc  de- 

speratio    pallida    provolvitur;     pedes    osculando 

demulcentur,    crimen   exponitur,    venia  rogatur. 

Postremo  de  vitae  remedio  pia  paternitas  consuli- 

tur,   tantoque  extitit  querelantium   modus  flebi- 

lior,  quanto  de  amissis  poenarum  opinio  prassen- 

tior.  Horum  beatus  Pater  acceptis  g-emitibus  con- 

pati  ccepit  interius,  ct  licet  parturiret  spiritum  do- 

loris,  obfirmavit  tamen  delictis  faciem  arguentis; 

laesum  quippe  ing-enuae  regenerationis  pudorem  re- 

ferensmagis  erubescendum  et  aeternam  justi  Judi- 

cis   animadversionem  vehementius  esse  pertime- 

scendam,  maxime  cum  hujus  temporis  supplicia, 

sicut  quantitate,  sic  etiam  ab  aeternis  diversa  sunt 

qualitate.    Proinde,  sicut  mos    est    pamitcntibus, 

.viam  reconciliationis  ostendit,  ipse  alto  dilectio- 

nis  consilio  alteritatis  onera  suscepturus,  mauda- 


A.  Mn.is- 

FBtbO 

9 


lens,  Romam 
proficiscitur 


E 


quo  facilius  furorem  ducis  evaderent;  quem  no- 
verat  inexorabilem ,  cum  ignominia  cumularet 
dolorem.  Sed  ne  pietati  providentia  deesset,  et  in- 
nocentia  muta  fidem  ct  exemplum  culpae  dona- 
ret,  si  alieno  crimini  sternens  humeros,  in  offen- 
diculum  sui  sileret,  testificatae  veritatis  et  verae 
restimatiouis  virum  'Wolflaicum  /•quendain  presby- 
terum  familiarius  adseivit,  cui  secrctum  suum, 
quateuus  diviua  relatione  noverat,  cantius  expo- 
suit. 

10   Nam  dixit,   articulum  vitae  prcesentis  pro-  aUterconsu 
pter  crimeu  alicnum  diverso  se  cruciatu  egressu- 
rum,   et  pcenas  pro  quadam  ficta  culpa  se  latu- 
rum  :    rogatque,   ut  post  obitum   suum  cunctis 
ecclesiae  gradibus  denuncict,  ne  quis  fidem  hujus 
iufamiae  de   eo   contcndat  habere,    ct   imitaturus 
exomplum,  impingat  oflVudirulmn  ;  sr  uutrm  \ivo 
omnibus  hoc  essc  caclatum  persuadet,  Quod  ille 
idem  presbyter,  ita  ut  jusserat,  tcstimonium  in- 
nocentiae  ejus  et  fideliter  tacuit,   dum  debuit,  et 
aperte  praedicavit,  eum  decuit.  Post  luec  Deo  di- 
gnus,   accepta  licentia  priucipis  et  populi,  opta- 
tam  arripuit  viam,  et  ut  par  fuit,  cum  justo  de- 
ducitur  affcctu.  Nam  ex  tota  urbe  utriusquc  sexus 
effusa    multitudo   preoibus   laohrymisque  prose- 
quitur  euutem,   ct  iu  omnibus  mensuram  doloris 
expendit  pretium  acceptae  charitatis,  cum  et  di- 
vites,  cum  pariter  et  minoris  fortuua-  popularcs, 
aut  amovendae  Patemitatis  damno  gemebant,  aut 
pro  reditu  ei  vota  g'eminabaut,  et  ab  uno  dilectio- 
nis  fonte  lachrymarmn  duplex   inundat  materies, 
mixtamque  vim  luctibus,  et  de  reditu  dubia  spes, 
et  de  abscessu  tristitia  prresens  administrat.   ilos 
illc,  sicut  noverat  pius  Pastor,  amplo  commendatto- 
nis  ordine  demulcet,  ct  salutatis  omnibus,  viam 
iuffreditur. 


ANNOTATA. 


a  In  editione  Canisiana  sequens  titulus  hic  prm- 
ponitur  :  Im-ipit  libcr  de  vitaet  virtutibus  B.  Kmrae- 
rammi. 
b  Vide  Annotata  ad  Vitam  primam,  cap.  i, 
cAdi  Commentariumnum.  tbet  seqq, 
d  Consule  eumdem  Commentarium  num.  42  et 

seq. 

c  Profectionem hanc anno  649  velQifi  contigisse 
diximus  in  Commentario  num.  80. 

f  Non  iidem  semper  fuere  Baioaruc  terminii 
sedquoshic  recensci  Meginfredus,  fuerunt  a  Me- 
ridie  Alpes  Italia>,ad  Orientcm  Eungri,siveEun- 
ni-Avares,  qui  Pannoniam  tenebant ;  ad  Septen- 
trionemverollircanum  nemus,seuSi/trn  / 1  <-rcinia, 
inquantum  sciti  et  h,rcin  Hercinios  montes,  qui- 
bus  Bohemiacingitur,  versus  Meridiemexcurrit. 

g-  Id  est  Danubii. 

h  Non  totius  Germanise,  sed  Baioariie  gentis 
Ratisbona  metropotis  fuit,  et  antiqua  regum  «<■ 
deinde  ducum  sedes ;  nunc  vero  urbs  libera  impe- 
rialis  suique  juris  est. 

i  Qux  uncis  inclusi,  notat  Canisius  alns  cha- 
racteribus  in  Ms.  suo  exarata  esse  Eac  de  causa 
consuttusa  me  smpe laudatus  admodum  reveren- 
dus  pater  Prior  S.  Emracrammi  respondit;  peno- 
dos  illas  vocesqur,  qmu  in  VitaS.  Kmmeramini  per 
Meginfredum  scripta  ct  in  libris  Arnolli  Vochbur- 
c-ensis  deMiraculis  in  editione  Canisii  et  Basnagu 
aliis  characteribus  imprcssie  sunt,  in  autoffrapho 
Arnolfi  extra  contextum,  partim  in  margine,  partim 

supra 


VITA  ALTEBA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 


A.  Mecih- 

fREDO 


492 

supra  alias  lineas  in  corpore  scriptas  esse  minoribus 
characteribus,  eadem  tamen  aut  ejusdem  saltem 
aevi  manu;  prout  ipsa  characterum  forma,  reliquis 
oranino  similis,  satis  luculenter  ostendit.  Ceterum 
Ratisbonamolim  a  Tiberio  Tiburniam  appellatam 
fuisse,  meritonegant  eruditi  recentiores. 

k  Hujus  nominis  primus,  ut  alibi  dictum  est. 

1  Alias  Anasus,  incolis  Ens  dicitur.  Vide  Anno- 
tata  ad  Vitam  i,  cap.  i,  lit.  x. 

m  De  religionis  id  temporis  in  Bavaria  statu 
vide  Commentarium  num.  48  et  seqq. 

n  Sanctus  in  Epitaphio  passus  dicitur  anno 
Christi  652,  in  quem  annum  eruditi  critici  con- 
sentiunt. 

o  In  margine  hic  additur  :  Al.  supplicationem, 

p  Ab  Aribone  inMss.  nostris  Otavocatur. 

q  Htcc  admitti  non  posse,  docuimus  in  Com- 
mentarioprtcvionum.  oQetseqq. 

r  Vide  dicta  in  Annotatis  ad  Vitam  i,  cap.  i, 
lit.  kk. 


rum  b   solvente,  juvenis  tprsefatus  superveniens,  B 
praecipitium  cordis    vesano    tumultu    designavit :  y 

nam  multitudinis  arma  collisa;  minaciter  inquirit 
nomen  Pontificis,  comitatui  ejus  magnum  pavorem 
incussit.  Unde  festina  trepidatione,  sicut  fit,  ad 
hostium  domus  occurrentes,  postquam  habitum 
furoris  et  turbam  cognoverunt,  illum  hsec  jnimi- 
ca  intendere  timidi  praenuntiabant.  Quorum  ille 
pavori  ex  arcano  solidse  spei  retulit  orsa,  dicens, 
adventum  eorum  non  afferre  sibi  timorem,  per 
quem  et  molestia  pareat,  et  gaudia  sine  fine  suc- 
cedant;  dolorem  corporis,  qui  momento  pertrans- 
it,  esse  brevem,  et  poenam,  quae  vitam  peren- 
nem  affert,  esse  levem.  Discrimen  est,  inquit, 
parvum,  mortis  hujus  hora,  quam  bonse  fidei 
pectus,  dum  patienter  excipit,  aeternitatis  deside- 
rio  transilit.  , 

13  Unde  videndum  est,  ne  nos  timor  strangulet,  Cl»»gt<e  a~ 
antequam  timoris  causa  conveniat;  cui  si  manus  ^nsconM'- 


dantur,  periculosius  punit,  quam  interemptor.  Hic 
etenim  ex  adversa  militia  tetricus  pariter  et 
turpissimus  profligator;  quem  ille  ceperit,  antea 
moritur,  quam  puniatur.  Moritur,  inquam,  non 
solum  turpiter,  verum  infeliciter,  quia  et  sponte  E 
simul  et  sine  spe  tollitur.  Qui  enim  diversa  pati 
pro  justitia  diffidit,  et  sine  fide  moritur,  et  sine 
fine  punitur.  Heec  eo  prosequente,  funestus  irru- 
pit  juvenis,  et  ut  in  ea  domo  lapis  jacuit,  super 
martyrium  :    sepitltura    et   transla-      eum   baculo  inclinis  stans,    adduci  sibi  beatum 


excipit, 


CAPUT  II 


Iniqua    Sancti    accusatio :     crudele 


IX 

De   violata 
ducis  filia 
falto&ocuaa 
tum 


x 

Si\nct\un 

ducis  filitis 
otwquitvrin 

Bctfftndorf, 


tio  ;   parricidarum   poencv  ;    loca 
palestrce  el  obilus  illustraia. 


Quo  longius  procedente,  supra  dicti  ducis  fi- 
lia  commissi  sceleris  publicata,  et  ante  pa- 
tris  tribunal  constituta,  de  auctore  tam  solennis 
injuriaj  convenitur.  Cumque  diu  foemineo  metu 
spiritus  obstupesceret,  et  alternante  timore  pari- 
ter  et  amore  lingua  haereret,  arguentium  impe- 
tu  coartata,  in  innocentis  Episcopi  personam  de- 
decus  suum  conjecit.  Quo  pater  audito,  tanto 
vehementiori  indignatione  flammescit,  quando  al- 
tioris  dignitatis  fastu  intumuit;  acceptoque  mu- 
cronc  ad  exting"uendam  propriam  sobolem  ruit, 
periiceretquc  facinus,  nisi  manus  assistentium  pu- 
ellam  imminenti  periculo  subduoeret.  Prosequitur 
autcm  tantum  sententia  furorem  sseva,  nam  ex- 
haeredatam  in  Ausonise  longinqua  relegat;  perpe- 
tuo  puniendam  exilio,  quam  nunquam  miseratio 
paterna  revocavit:  quia  inconsolabilis  est  dolor, 
quem  altus  nutriverat  pudor.  Huic  judicio  Lam- 
pertus  puellae  germanus  interfuit,  quem  grandis 
pro  confusione  sororis  invasit  tristitia;  et  quod 
juventuti  familiare  est,  pro  falsa  fide  coepit  eum 
temerarius  furor.  Nam  mixto  dolore  postquam 
bestialiter  effremuit,  iram  subit  amentia,  fletu- 
que  deposito,  prosilit  ad  vindictam.  Snmpto  ita- 
que  comitatu  non  pauco,  properat  virum  Dei  perse- 
qui. 

VI  Interca  sanctsa  memoria;  Pater  trium  die- 
rum  cursum  explicuit,  et  in  vicum  quendam  Hel- 
phaudorf  a  nuncupatum,  ubi  fons  perspicuis  ma- 
nabat  aquis,  morarum  causas  innectit  sociis, 
inventa  gerendi  quidlibet  occasione.  Mens  enim 
divino  amore  lustrata,  ubi  certaminis  campum  in- 
venit,  iu  adventum  temporis,  arma  fidei  et  con- 
stnntia1,  spei  ct  orationis  opera,  subornavit,  ita 
ut  stupor  discipulos  invaderet,  tantum  quod  Pon- 
tificem  gravaret.  Igitur  oirciter  horam  diei  ter- 
tinm  celebraute  illo  canonicos  hvmnos,  et  debi- 
tum  oflicium  sub  sanctarum  testimonio  Keliquia- 


Emmerammum  turbulenter  proclamat.  Quo  addu- 
cto,  ardentibus  etoculis  et  animis  exceptum  morda- 
citer  irridens,  generum  appellat.  Quod  Dei  Sacerdos 
justa  detesJ;atione  cum  denegaret,  ille  prosequitur, 
ira  contumaciam  dispumante,  et  ignita  jaculatur 
opprobria,  tandemque  intulit :  Euinam  nostras 
domus  sustulimus,  calamitatem  nostram  provexi- 
mus,  incendium  gloriae  nostrae  in  sinu  fovimus.  Ut 
quid  ergo  patri  filiam,  mihi  sororem  meam  unicam  c  « 

foedasti?  Plena  libidinum  tuarum  virgo  regia, 
dedecus  generis  et  damnumpudoris  exposuit.  Risus 
hostium,  mcerorpatris,  luctus  fratris,  pignusnobile 
damnatur  ut  scortum.  Hoccine  est  episcopum  esse? 
lloccine  est  amicum  esse?  Hoc  est  testimonium 
religionis?  Hocindicium  pietatistua&PHanc  gratiam 
meritis  nostris  rependis,  qui  te  advenam  et  egenum 
nostrisbonisinreverentiam  totius  populi  sedificavi- 
mus.  F 

14  Sub  ha3c  Miles  Christi;  Immo,  inquit,  et  crimen 
fili,  aliam  et  longe  dissimilem  gratiam  et  vestra  ne9anlem 
merita,  et  nostra  voluntas  exquirit.  Proinde  bo-  Z^l  '9"' 
nas  spei  bonam  fidem  habere  debuisti;  nam  il- 
la  suspicio  non  probatur,  quse  neque  fidem  tra- 
hit  a  praeteritis,  neque  causam  habet  ex  meritis. 
Cur  enim  bene  merentibus  obessem,  qui  vel  ma- 
le  merentibus  saspe  profueram  ?  Proinde  tu,  quem 
neque  propter  minas  timeo,  neque  propter  timo- 
rem  moneo,  depone  pertinaciam,  differ  animum 
suspicionis,  et  redi  ad  experimentum  veritatis,  ne 
propter  temeritatem  tuam  incurras  in  exitium.  Ad 
limina  sanctorum  Apostolorum  Komam  ire  decre- 
vi,  ubi  cathedram  Petrus  habuit,  quem  in  Ec- 
clesia  sua  censorem  veritatis  Veritas  ipsa  dispo- 
suit.  Hujus  Vicarius  sicut  ab  eodem  loco  et  or- 
dine  trahit  honorem,  sic  ab  eadem  tenet  aucto- 
ritatem  et  ejus  judicium  non  fallitur,  quod  au- 
ctore  Christo  solidatur.  Ibi  ergo  vel  per  te,  vel  per 
nuutium  canonicae  examinationis  pondus  de  obje- 
ctis  experiri  licebit,  quatenus  obligatus  aut  abso- 
lutus  inveniar.  Accepto  autem  mansuetudinis  ora- 
culo,  vim  animositatis  c£eca  tyranni  pra^sumptio 
furore  laxabat,  baculumque,  quem'  manu  gestabat, 
tanti  Patris  in  pectus  impegit,  et  non  reveritus 

templo 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


493 


^.  templo  Domini    funestas  injicere    manus,   socios 
nefandis  instigatvocibus,  quantenusvinculatuinde- 
formiter  traherent.  Eactumque  est  sic,  ut  assenta- 
tio  semper  declivem  tyrannis  impetum  facit,  ut  a 
militibus  illico  vallatus,  et  religiouis  vestibus  exu- 
tus,  in  hospitio  ipsorum  super  scalam  funibus  strin- 
g-eretur. 
et  membris,       15   Hoc   ausu   tam  scelerato  perterriti    comites 
omli^Ungua  sanctj  yjri  diffug-iunt,   exempli   majoris   imagine 
^m»rm""  propheticum   implentes  prasagium,   quo  dicitur: 
Percute    pastorem,  et   dispergentur  oves  greg-is. 
Pretiosus   autem    Cliristi   Martyr,  olim    devotam 
animam  oblatum  iri  Deo  perpendens,  quanto  ar- 
ctiori  discrimine  confligeuduin  sibi  cognovit,  tanto 
attentiori    sollicitudine    ad  viotoriffi    sua3   ducem 
Christum  se  contulit,  foris  patientia,  pvecibus  in- 
tus  armatus,  toto  videlicet   spiritu  illi  inhrereus, 
cujus  amor  animum  deliniret,  dum  crudeli  pcena 
x,i  corpus  laniaret.  Interea  quinque    carniticibus    ad 

secandum  membratim  atque  articulatim  tanti  Sa- 
cerdotis  corpusculum,  ut  bestialem  tyranni  ani- 
mum  multiplici  vulnere  pascerent,  electis,  divisa 
est  sententia  tortorum.  Quippe  duo  ex  ipsis,  dete- 
B  stantes  tam  crudele  officium,  veniam  postulabant, 
ne  pro  illo  facinore  puniret  eos  justitia,  ad  quod  non 
voluntas,  sed  domini  sui  cogeret  ssevitia;  cseteri 
vero  vana  pro  veris  a;stimantes,  manus,  inquiunt, 
impudice  mulieribus  insertas,  ad  deterrenda  ince- 
storum  facinora  prsecidi  oportet.  Itaque  digitorum 
articulos  vulneribus  numerant,  et  simul  nata  divi- 
dunt  per  tempora,  morti  moras  facientes,  ut  ama- 
rior  per  tormenta  veniret.  Sed  cur  moratur  hic  fa- 
cundia,  ubi  locus  estvoci  suspiriis  interclusse,  non 
compositionis  arte  depictge  ?  Ergo  pedibus  et  mani- 
bus  abscissis,  luminibus  effossis,  auribus  amputa- 
tis,  uaribus  truncatis,  tandem  pudicitia  Martyris 
est  iuvasa,  et  secreta  pudoris  detestabili  sunt  acie 

recisa. 

16  Inter  quas  omnia  in  laudem  Creatoris,  vox 
quamvis  modica,  Davidicum  melos  exercuit.  Quo 
ipsi  invidentes  linguam  radicitus  evulsam  reseca- 
verunt  *,  relictoque  tam  multipliciter  casso,    re- 
cesserunt.  Ipse  vero  Dei  Bellator  in  eodcm  victo- 
rise  campo  cruore  involvebatur,  donec  socii  beati 
Viri  e  latebris  et  ang-ulis  emersi,  cum  vicinis  mu- 
lieribus,  causa  humanitatis  excitis,  aderant.  Quos 
adesse  cognoscens,   aquam   ad  refocillandum  pe- 
ctus  requirit.   Cui  Vitalis  supradictus  presbyter: 
C  Mirari  satis  ncqueo,  cunctis  pene  membris  amissis, 
atque  ipsum  lucis  limen  egressurus,  quiduam  po- 
tumexoptesjquasi  dilaniatai  morulis  vte  fruitu- 
rus,  cum  tot  cruciatibus  exhaustus,  finem  doloribus 
potius,  quam  spatium,   exoptare  deberes.  Ad  hsec 
Athleta  Dei  tam  mag-nus  ad  prosteruenda  in  sub- 
ditis  vitia,  quam  invictus  ad  patienda  tormcnta, 
spiritum  collegit,  et  animosam  virtutem  rationis 
parvo,   quo  potuit,   corporis   nisu  erexit,  tempta- 
tum  robur  mentis  gravius  ferens,  quam'  membro- 
rum   sectiones,  Impatientis   est,    inquit,   cogente 
dolore,    quempiam    velle    metas    vitae    prascutis 
erumpere,  et  concessam  pamitentiae  salutaris  ho- 
stiam  fastidire,  cum  econtra  magnae  sit  obedien- 
tiae,   sententiam  Judicis  exspectare.  At  quomodo 
grave   est  pigritiae  tuse  officium  nobis  humanita- 
tis  et  exhausto  tormentis  pectori  refrigcrandi  co- 
piam   praVbere?  Dies  tuos  hsec  exactio   torqueat, 
utquotiens  cujuslibet  greneris  potum  sumas,  alie- 
nationem  mentis  incurras  d,  nulli  periculum  la- 
turus,  sed  exemplum  inobedientiae  hoctypo  luitu- 

TUS 

17  Cujus   sententiae  vim   idem   Vitalis  multis, 
quibus  postea  vixerat,  annis  expertus  est.  Nam  quo- 


A.  Mecm- 

fmdo 
dtutumat 
pama*  luit : 
abtciua  Son- 


rdinqv.it. 
Vitalis  ob  ne 
tjalum  San- 
cto  Qf/ua' 
hauslum 
*  rcseeue- 
runt 


E 


Sanctut, 
rfum  ud  A- 

schaim  ve- 
hitur,  iii  via 
moritur, 
e 


ties  aliquem  gustabat  potum,  illico  mente  captus, 
per  urbis  plateas  perque  '  loca  petrarum  abrupta, 
et  momimenta  mortuorum  discurrendo,  terribiliter 
perstrepebat,  et  tamen  ita  stupidus,  nulli  ftiit 
periculosus.  S?epe  quoque  sic  evagatus  est,  ut  per  c'\ mem,jra 

•  tnirabilittr 

cacumma  turrium  curreret,  et  praeeipitium  mini-  abla[a 
me  toleraret.  CiBterum  vir  idem  callem  piae  conver- 
sationis   recte   gradiebatur,  et   Missarum    Officia 
caeteraque  Ecclesiastica  strenue  peragendo,  cha- 
ritatis  munia  cuncta,  quantum  valuit,  adimplevit: 
hoc  tantum  solum  usque  ad  finem  vitae,  ut  nobis 
aestimare  conceditur,   et  pro  exemplo  et  pro  hu- 
militatis  custodia,  pertulit.  Interea  locorum  inco-         lffl 
Ub  pretiosa  Martyris  membra  humanitate  compun- 
cti  in  arborem,  quae  Spina  Alba  vocatur,  collecta 
dum  conderent,  conditisque  non  diu  rccessissent, 
duo  pulcherrimi  viri,  antea  non  visi,  viam  regiam 
equitantes,  de  utroque  arantes  latere  pro  membris 
beati  Pontiticis,  ubi  posita  fuissent,  conveniebaut. 
Quibus    in    arbore     prredicta     monstratis,   viden- 
tibus    cunctis ,    illuc    pcrvenientes  ,    subito    non 
comparuerunt.  Hac  disparitionc,    qui  prresto   fue- 
rant,  omnes  stupcfacti,   ad  arborem  illico  convo- 
lantes  membra  paulo  ante  posita  non  invenerunt ; 
factique  sunt  hujus  rei  testes  et  notitia  et  novitate 
pene  omnes,  qui  ejusdem  loci  fuerant  habitatores, 
consulente  diviua  dispositione  membris  illis  prc- 
tiosis,  qua?  non  amittit  in  Sanctis  etiam  capillum 
capitis. 

18  Dum  htec  geruntur,  qui  circa  Sanctum  Dei 
fuerant,  tollentes  eum  de    ccrtaminis   campo   in 
plaustro    ponebant,    perducturi    eum     in     villam 
Ascheim  e,  quas  distabat  inde  xn  milliaribus,  ubi 
et  ecolesia  fuit  B.  Petro  Apostolorum  principi  de- 
dicata,  ne  in  vilibus  rusticorum  casis  tanta  talis- 
quc  Persona  deticcrct.  Proinde  mulieres  ex  vicinia 
ColleotBB,  et  viri  circiter  duccnti,  venerabiles  exe- 
quiasprosecuti,  viscera  commiserationis  votis  indul- 
gere  fidclibus.  Emensa  jam  magua  itincris  parte,  in 
campumquendam  gramincnm  tribus  milibus  distnn- 
tcm  a  vico  Ascheim  perveniebant:  et  ecce  transmi- 
graturus  ad   ccelestia  beatus  Pontifex  voce,   qua 
valuit,  ejulare  ccepit,  innuens  horam  vocationis  suae 
advenissc.   Quod  quidain   commeantium  suhtilitcr 
discernens,  ut  de  plaustro  levatum  Christi  Marty- 
rein  dimitterent  lelluri,  cum  praamonuisset  socios, 
mox  herbido  in  aprico  loco  tremebunda  rcligione 
resolvi  ccepit.  In  exitu  vero  sanctaa  aniime  illius  de 
/Eg-ypto  hujus  mundi,  Iucem  quasi  lampadis  im-  „ 
mensse  ex  ore  sancti  Viri  prooessisse,  ocelumque 
ipsum  pcnetrasse,  cuncti  asslstentee  ridebant,  tan- 
taque  visjubaris  crat,  ut  intuentium  oculos,  quasi 
fulminando,  reverberaret,  pavorque  mcmbra  eorum 
tremore  concuterct,   ut  vix  beati  Viri  corpus  in 
plaustrum  audcrent  reponere. 

1U  ltaquc  inde  dig-na  Patre  revercntia  ad  prtefa-  etinA- 
tum  Ascheim  perductum  in  ecclesia  beati  Petri  tchaimtepi 
apostoli,    confaventibus  ejus  loci    popuhs,  debito  /iinc  J^ 

sepelierunthonore.  Sed  quoniam  ejus  resurrcctionis  b ,ffl 

dicm  beatissimus  Pontifex  prosstolari  minime  vo- 
luit,  exig-ente  justitia,  ut,  quos  tidci  gremio  QU- 
trierat,  eis  quoque  sacri  corporis  patrooinaretur 
reliquiis,  OOBpit  orbis  natura  moveri,  atque  elemeu- 
torum  violentia  tanti  Sacerdotis  nutum  prsedicare. 
Namooortaflubitoventorum  proceila,  lucidarcg-io 
poli  nubibus  obducitur,  et  contenehratur  cceli  fa- 
cies,  mugitu  tonitrui  fulg-uribusque  mortalium 
oorda  tcrrentibus,  dissoluto  interim  iu  pluvias  et 
defluentes  amnes  aere  continuis  quadraginta  diebus. 
Tunc  sicut  in  ang-ustia  semper  humanum  gcnus  de  iw 
insuetis  attcndit,  et  de  periculis  requirit,  consulta 
est  divina  potentia  ct  pietas  exorata,  donec  visu 

nocturnae 


494  VITA  ALTERA  S 

A.  Mscm-     nocturnae  revelationis  decJaratum  est,  deberi  felices 

fiibdo  Hcliquias    festinato   ad   urbem   Ratisbonara    inde 

transferri.  Undepriraates  loci  illius  adunati,  subla- 

f         tum  a  sepulchro  venerandum  corpus  ad  Isuram  f 

fluvium  navi  imposuerunt,  accensis  juxta  relig-ionis 

modum  csreis.  Ibi  cum  defluum  iter,  amm?  in  pro- 

pria  ruente,  sequcrentur,  per  ostia  ipsius  ad  Danu- 

biura  intraverunt. 

intcrmuita       20  Inde  contra  ortum  fluminis  enitentibus,  quod 

miracuia      gine  mag-no  labore  consuetudo  naturae  non  prae- 

poiicatrans-  gtat^  tanta  celeritatc  res  iramobilis  contra  mobi- 

lem  meritis  Martyris  propcllitur,  ac  si  velum  ven- 

tuspostfluraen  intenderet.  Auxit  hunc  stuporem  in 

eo  comitatu  res  admodum  mirabilis,   sed  tamen 

sancti  Viri  moribus  comparabilis.  Nam  sicut  ille  in 

hoc  mundo  conversatus  inter  grassantis  stultitiae 

turbines,  nec  igTieni  superni  amoris,  nec  veritatis 

lumenaniisit,  fecandelaejuxta  sacrum  illius  cor- 

pus  accensas  tempestatum  flamina  atque  imbrium 

fluinina  jug-i  sereno  despexerant,  consalutantibus 

taZD   clarum   sig-num  et  conjubiJantibus  utrisque 

littoribus.  Hacalacritatc  urbeinpraidictamingressi, 

obviamhabueruntsacros  cleri  ordines,  et  praeviare- 

jj  lig-ionis  vexilla,  cum  reliquo  processionis  ritu,  prin- 

h  cipcmque  Tlieodum/i  provincia?  cum  optimatibus, 

cffusa  in  advcntum  sui  patroni  tota  rcg-ione;  quo- 

rum  nymnisonis  vocibus  tellus  videbatur  esse  con- 

cussa.  Itaque  in  beati  Georgji  martyris  ecclesia, 

quam  Ipse  quondam  orationum  familiaritate  fre- 

quentabat,  sollempni  celebritate  composito,  trucu- 

lentia  furentis  aura?  quievit,  reditque  pax  tetheris  et 

arbitrium  luminis.  Traditur  autem  firmaque  asser- 

tione  probatur,  quod  in  illa  via,  qualevatus  a  navi 

ferebaturad  ecclesiam,  trig-inta  sig-nis  divina  eum 

i  pietas  clarificaret  i. 

"  21  Quoniam  de  exercitio   certaminis  Pontificis 

ExTim,i~  ata-ue  friumpho  cog-nitaet  credita  contexuit  oratio, 
oonsequens  esse  videtur,  quisrerum  finis  persecuto- 
res  ejus  prasentialiter  ceperit,  enarrare;  quatenus 
ethffio  cog-nitio  et  frcnet  improbos,  et  tueaturpro- 
boajdumnon  audent  isti,  quae  volunt:  et  non  pa- 
tiantur  illi,  quae  non  debent.  Sicut  superius  dixi- 
mus,  quinquc  sunt  clccti,  qui  cum  torquerent,  ex 
qnibus  duos  facinus  terruit,  tres  vero  et  ad  auden- 
dum  et  ad  perpctrandum  scelus  foris,  imperium 
aenioris  incitat,  atque  insita  medullitus  iniqui- 
tas  exaeuit.  Unde  timidi  duo  illi,  preces  pro  his 
ftxndente  sancto  Martyre,  venia  donati,  in  pace 
deduxerunt  terapora  ;  reliqui  vero  intra  septem 
dirs  spiritui,  cui  servierunt,  immundotradit 
horibiliter  diuque  vexati,  tandem 
pestffi  noctis  silentio 


EMMERAMMI  EHSCOPI  MART. 

impietatis  cjus  tulcrint;  ita  ut  virg^ultis  ct  urticis 
ascendentibusruinosadeformitate  delapsa,  bumana 
conversatione  sint  incongTua,  daranabilemque  ac 
detestandum  hominem,  etiam  insensibilium  negde- 
cta  figura  declamet.  Diximus  de  insensati  hominis 
sedibus  et  loci  ipsius  asdibus,  quia  desolatione  visi- 
bili  testentur  invisibilem  ejus  interitum:  dein- 
ceps  dicturi  sumus  ex  adverso,  quanta  g-Ioria  pol- 
leantarea  certaminisbeati  Viri  et  Iocus  vocationis, 
ut  dum  locorum  illorum  reverentia  praedicatur, 
quo  incolatu  Martyris  anima  tripudiet,  conjicia- 
tur. 

23  Erg-o  ubi  incisus  est  felix  Sacerdos  locum,  il- 
lum  hasc  solemnitas  colit  atque  haec  immunitas  te- 
g*it,  scilicet  ut  in  altitudinera  cubiti  unius  excretus 


I) 


XV 


Loca 


ctorllnas  tra 
miicrejwic 


£amjMrfui 

inrxmlioub- 
iif,  rjwMjue 

pmnitat 

V<>-'"\--  luit. 

*  omni 


■i,  atque 
quodamintem- 
in  desertum  ruunt;  ubi  per 
loca  confrag-osa  et  inacessibilia  lymphando  perie- 
runt:  neque  postea  aliquo  in  loco  vel  vivi,  vel  de- 
'y1'1''1  oomparuerunt ;  dupiiei  oontritione,  sicut  ait 
Prophota,eontriti. 

22  Sed  ct  Larapertus  eorura  dominus,   consur- 
gente  eontra  eum  nata  ez  soeleribus  suis  occasione 
perpetuo  damnatus  exilio,  procul  a  suis  dig-no  de- 

siHM-tuevnnuitjhaeinposlerosha.-reditatepcenarum 
reliota,  ut  inira  paucos  annos  immatur»  mortis 
fcloe  priBCisi,  peneomnis*7ita  difficulter  extorta 
pro  innoouo  Martyris  sang-uine  discerperentu/ 
Qui  vero  superesse  poterant,  vel  adhuc  super- 
sunt,  eadem  infelicitatis  forma  miseram  testantur 
prosapiam,  e1  oalamitosam  brevitatem  imbeciliis 
WtjB  suspiPiis  debent  potius  quam  usibus  k  Et 
quid  niirum,  si  consanguineos  ejus  sanguis  innocens 
'  £<£ ,  cum  et  ladifloia  ipsius  secundum  illud 
Pwplietioum,  fiat  habitatio  ejus  deserta  et  in 
te^oulo    ejusnonsit,    quUnhabitct?  damna 


marty. 
ntet  o6i(tM 
Suncti  eccfe- 
siis  et  mira- 

emmentia  sua,  ndem  lbi  sperandae  vemse  peten-  cuUt  ,v;u. 
tibus  promittat.  Tum  praeterea  nescit  jura  sEevientis  ^rata. 
aura3,  neque  nivi  candescit,  nec  autummo  flac- 
cescit;  non  hyenie  g-elatur,  non  asstu  torretur;  so- 
lum  vernale  decus,  et  semper  virentia  gramina 
cespitem  illum  jucundum  prsebuerunt  .*  unde  etiam 
fidelium  plebs  vicina  ecclesiam  ibi  ob  frequentes 
votivas  congreg-ationis  accessus  in  bonorem  ibi- 
dem  trumphantis  Martyris  construxerunt  l.  Pro-  i 

indelocus,  ubi  spiritus  ejus  sydeream  plag-am  ad-  e 
iit,  multo  tempore  neg-lectui  traditus,  et  pene 
oblivione  obsoletus,  hoc  modo  dig-nitatem  suam 
vendicavit.  Hyemali  tempestate,  sicut  natura  est 
Germaniffi,  cum  totam  terrae  superficiem  nivium 
operiret  immensitas,  sola  corporis  areola  tali  con- 
ditione  libera,  dum  praetereuntibus  hac  et  illac  mi- 
raculi  sui  stuporem  ing-essit,  causam  pariter  sua3 
viriditatis,  et  memoriam  obitus  beati  Martyris 
edocuit.  Quapropter  et  ibi  basilicam  m   posuit  ri-  m 

des,  quatenus  efficacius  animaretur  spes,  quas  in 
utrisque  locis  ita  votorum  fructibus  vig-uit,  ut,  si 
numerari  deberent,  numerantis  industriam  preme- 
rentn. 


ANNOTATA. 


a  De  loco  hoc  consule  Commentarium  vra>vium 
num.  69.  ^ 

hld  est:  coram  sacris  reliquiis,  quas  ibidem 
ad  panetem  appenderat,  ut  habet  Aribo  in  Vita 
num.  13. 


c  Fo.zumca  desideratur  in  editione  Canisiised 
eam  in  Arnolfi  autographo  legi,  monuit  me  R  P 
Frior  Forsteniusjam  sxpius  a  me  laudatus 

d  Vide  dicta  ad  Vitam  i,  cap.  2,  lit.  k. 

e  Adi  Commentariumprwvium  num  *71 

tAUas  Isara  et  Isarus,  vulgo  Iser  dicitur,  de  quo 
ahqua  annotavhnus  ad  Vitam  i,  cap.  3  lit  q 

h  Is  ipseest  Theodo  /,  qui  S.  Emmerammum  in 
Bavaria  detinuit,  et  cujus  filius  Lantbertus  ejus- 
aem  bancti  csedem  imperaverat. 

aI&o.  MSCe  SiQniS  SCU  miraculis  n^  rnemimt 

dckM^A?WlAtS  Vochhu'Wnsis  confirmat  Ub.  i 
tofZ^'  e°  mai0rifidehac  nptrtedignus, 
S^^i^  ^P^habucrit  nuptam 
«^  ^  *-*»  LaJberti 

XAdi  Commentariumnum  69 

mZtari!WCetian\l0C0  ac^le'sia  consule  Com- 
mentanum  num   70  et  seq. 

ouAiC-feSinU  Me3^fredust   omittens  cetera, 
'   r?^  ?rfterea  retulerat,  quxque  Arnolfus 
*  epetnt  hb.  i  de  Miraculis. 

LIBEIt 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEFfEMIJRIS. 


m 


LIBER  I  DE  MIRACULIS 
Auctore  Arnolfo  Vochburgensi, 

Ex  editione  Henrici  Canisii  collata 
cum  codice  Ratisbonensi ,  Arnolfi 
autographo. 

PROLOGUS 


i  T  Tivunt  merita  Sanctorum  in  ecclesiis  et  poten- 

Miracuia         y  nus  existunt  ipsi,  quamvis  ab  oculis  nostris  ab- 

Sanctonon    j  ^.   quam  inter  conversantes  putarentur.  Quod  li- 

tentiam  ma-  cet  creditum ,   nrmo   teneamus  proposito  depree- 

nifestant.      hensum,   miracula  tamen  adstipulantur  nobis,  et 

imperitiam   bruta?  infidelitatis   arg-uunt ,  dum  ad 

exanimes  Sanctorum  reliquias  impossibile  languen- 

B  tium  ad  posse  redit,  et  quod  non  fuit,  ad  esse;  frau- 

datis  circa  hunc  rerum  cardinem   cunctis  saecula- 

rium  potentatibus.  Nam  si  eniterentur  vel  regalis 

potentia,  quse  praeminet,  vel  artificialis  ullasolertia, 

quseinterdum  hiantia  supplet,  quomodo  repararent 

habitum  caeco  ?  Haec  cum  constent,  nullum  pruden- 

tis  fidei  consequentia  latent.  Quapropter  quia  scri- 

bimus  vobis,  quibus  vivificator  Spiritus  charisma- 

tum  suorum  haeredem  vivam  plantavit  fidem,  pauca 

de  multismiraculis,  quae  divinapietas  testi  suo  Em- 

merammo  donavit,  dicemus;  vel  ab  aliis  dicta  re- 

petimus  :    quia  vobis    facit   de    invisibilibus   vel 

etiam  de  nondum  factis  experimentum  praeterita- 

rum  substantia  rerum  et  argumentorum  non  appa- 

rentium. 


ac  toties  precibus  et  meritis  B.  Emmerammi  libe-  a.Akou» 

rato. 

x.  De  quodam  daemoniacoa  legionemiserabiliter 
possesso,  cui  gratia  Salvatoris  mirabiliter  salutem 
reddidit  ad  memoriam  Martyris  Christi. 

xi.  De  quodam  stirpigena  Lantperti  tyranni,  qui 
una  hora  bina  caecitate  prohibitus  est  ingredi  eccle- 
siam  Martyris  Christi. 

xii.  Demiseriis,  quisusquein  praesens  afficiuntur 
homines  tyrannicae  posteritatis,  et  de  quorundam 
ejusdem  stirpis  conversione,  humilique  oblatione, 
ac  Adalrammi  duritia,  virtute  Martyris  mirum  in 
modum  mollificata. 

xiii.  Deduodecim  viris,  quijuraverant  cootrajus 
in  altare  Martyris,  multiplici  poena  consumptis. 

xiv  Dehoc,  quod  contigit  in  quadam  muliercula, 
pro  furto  calicis  paralysi  multata,  etapudS.  E.  mi- 
rifice  sanata. 

xv  De  eo,  quod  et  Judsei  minime  diffitentur,  mi- 
racula  in  ecclesia  S.  E.  saepissime  facta. 

xvi  De  paralytico  apud  S.  Emmerammura  cu- 
rato. 

De  obitu  Michaelis  episcopi,  et  de  signo  cam- 
pani. 


CAPUT   I. 

Episcopatus  in  Bavaria  erecti  :  San- 
cti  corpus  ad  honorificentiorem  tu- 
mulum  translatum  :  pellex  ad 
frugem  reducta  :  vir  e  servitute 
liberatus  :  puella  alimenti  sumendi 
facultate  donata. 


Vetus  capitum  partitio 


Cap.  iT^ieepiscopis  et  ducibus  Bavariae,  et  de  hae- 
J— /reticis  per  S.  Bonifacium  ab  ea  expulsis, 
nec  non  miraculis  ad  sepulclirum  B.  E.  frequentatis, 
atque  de  secunda  illius  translatione. 

ii.  De  muliere  adultera,  quae  Martyris  ecclesiam 
p  ingredi  nullatenus  potuit,  antequam  per  confessio- 
nem  etpoenitentiam  sepurgavit. 

iii.  De  homine  a  latronibus  capto  ,  et  bis  ve- 
nundato,  qui  postexilium  triennepatriam  revisens 
cum  grandi  miraculo  se  praesentavit  beato  Emme- 
rammo. 

iv  De  puella,  quseintegrum  annum  permansit 
jejuna,  etadmemoriam  Martyris  est  communi  vitae 
restituta. 

v.  De  benificiis  principum  seu  comitum  judicum- 
que  donariis  S.  Emmerammo  collatis;  et  detriumpho 
mirabili,  quem  Arnolfus  Imperator  evidentissimo 
ejusdem  Testis  adjutorio  obtinuit. 

vi.  De  Tutone  episcopo  spiritu  prophetiae  ditato, 
et  de  rege  Chuonrado  apud  S.  Emmerammum  pro 
incautajussione  morbo  gravato. 

vii.  De  homine,  qui  in  convivio  principis  re- 
nuens  charitatem  Martyris,  colapho  percussus  est 
terrifico. 

vin.  De  monacho  sancti  Emmerammi,  qui  in  pe- 
riculis  maris  eum  sibi  adesse  sensit  per  beneficia 
liberatoris. 

ix.  De  apostata  monacho  bis  a  daemone  correpto, 
Septembris  Tomus  VI. 


I 


gitur  martyris  Christi  Emmerammi  corpore  sa-  s.  Bonifa- 
cro  apud  Katisbonam  honorifice  humato,  et  ad  nHirre 
sepulchrum   ejus  minime  fraudatis   tidei    merito  epiSCOpa(i. 
quaerentibus  proesidia  divinoe  pietatis,  tandem  mul-  (m#, 
tosub  hujusmodi  beneficiis  tempore  evoluto,  eccle- 
siae  praesulatum  ejusdem  vir  venerandus  regendum 
suscepit  Gaubaldus  a,  ante  quem  non  solum  hssc  ■ 

eadem,  de  qua  nunc  nobis  est  sermo  sed  coetera?  iu 
Baioaria  absque  certis  episcopis  [post  Romana  tera- 
pora]  erant  ecclesia^  b.  Quia  enim  nuper  Christia-  o 

nitatem  acceperant  Norici,  immiserant  se  illis  hae-  p 
retici,  qui  ut  in  aliis  regionibus  facere  consueve- 
rant,  fas  ibi  nefasque  confuderant.  Horum  alii  se 
dicentes  episcopos  esse,  alii  presbyteros,  alii  diver- 
si  ordinis  clericos;  adinventiones  suas  technis  qui- 
busdam  subornabant,  sicque  populum  cum  princi- 
pibus  seducebant  c.Quippe  hicerror  bonis  omnibus 
invisus,  sed  a  perversis  periculosissime  annisus, 
maxime  adolevit  sub  ducibus,  quorura  nomiua  par- 
tim  ignoramus,  partim  scita  cautela3  gratia  superse- 
demus,  Temporibus  autem,  quibus  tautaa  pesti  re- 
media  parabantur,  hi  duces  prineipabantur,  Dioto 
scilicet  vir  illuster,  cui  filii  in  regnum  non  succes- 
serant  d.  Item  alius  Theodo  vir  strenuus  et  alacer,  d 

sub  quo  clarissimus  Christi  confessor  Ruopertuse  e 

cura  aliis  Dei  servitoribus  Juvavium  devenit  /',  ibi-  f 

quecursumprresentis  vita?  [consummavit.  Sub  quo 
sanctus  Corbinianus  Erising-am  accessit  g.]  g 

2  Is  ergo  dux  filios  habuit  succcssores  in  rcguo, 
Diotpertum  videlicct  atquc    Grimaldum  h   :  post  '* 

quos   ducatum  genti    huic    prabuit  Hucbertus  i,  i 

G7        qui 


A.  Atnoi.ro 

tiitlin.hu  11,1 

PUBI 
comtitnit 
Gaitliuldutn, 
k 


B 

qui  S.  /■'"'- 
mtrummt 
OOrpttt  e  ie- 
pulcro 
traiufert 


vi  twvmn 
tmiitiinii, 

multin  dona- 
nit  detnic 
dUatam, 


496 

qui  beato  Georg-ioet  sancto  Emmeraromo  sub  quo- 
dara  Eathario  adventitio  episcopo  k  donaverat  cur- 
tem,  quaa  in  pitaciis,  e  quibus  haec  excerpsimus, 
Pirchinuvach  nuncupatur.  Hujus  atque  ducis  tem- 
poribus  beatissimus  prsesul  Bonifacius  ob  curam 
quam  circa  oves  Dominicas  habuit  maximam,  in- 
gTessus  Baioariam,  nonnullos  haereticorum  ex  ea 
depulit  l :  sed  eos  generaliter,  uti  voluit,  eliminare 
non  potuit.  Quo  Franciam  reverso,  etpraefatoDuce 
defuncto,  sub  principe  Pipino,  g-entis  hujus  duca- 
tum  adcptus  cst  Udilo  m.  Qui  missis  in  Italiam 
legatariis,  sanctum  Bonifacium  rogavit  e  Roma 
revertentcm,  quod  denuo  Noricas  g-entes  sub  sua 
poteatate  dig-naretur  visitare  degentes.  Cujus  le- 
g-ationi  et  nihilorainus  petitioni  Hbenter  annuens 
Deo  plenus  antistcs,  in  Baioariam  profectionem 
accelerat,  sperans  se  correcturum,  quod  ante  non 
poterat.  Ilic  Domino  cooperante  ac  praefato  du- 
ce  astipulante,  ecclesiastica  jura  decemens,  peni- 
tus  exstirpavit  liBereticos,  et  universos  fugavit  schi- 
smaticos.  Provinciam  vero  in  parochias  divisit,  et 
episcopos  in  his  canonica  ordinatione  cnnstituit.  In- 
ter  quos  prredictum  Gaubaldum  Hiatospolitanffi  n 
sedi  praefecit. 

3  Qui  dum  sibi  credita  foveret,  nec  non  adau- 
g-eret  ovilia,  intcr  csetera,  qua2  bene  disposuit  et 
ordinavit,  consilium  iniit  cum  clero,  quo  sepul- 
clmim  nperiret  beato  Emmerammo ;  quod  crebris 
mirnculis  lieri  debere  clnmitantibus,  communis 
omniuro  coraprobavitassensus.  QuidplurnPdie  sta- 
tuto  translationis  et  elevationis,  cunctorum  vota 
concurrunt;  ad  laudes  Martyria  tnnto  tcmpore  inter 
mortalei  subneffligentiaquieBcentisinnumerasexus 
Utriusque  turma  confluxerat.  Ad  en,  quae  srepe  au- 
dierant  Martyri.s  beneficia  clarius  videnda  festinant 
euncti,  novis  interesse  gaudiis  properant  universi. 
Demuni  elccti  sacerdotes  cum  diaconibusac  aliis 
ad  aperiendum  sepulchrum  necessariis,  populum 
extra  eoclesiam  ejecerant,  etostia  intro  serismu- 
nicrnnt.  Cumquc  tremebunda  religfione  a  sepul- 
chro  humuro  resolvissentj  nec  non  etiara  lapidem 
superposltum  a  parte  dextra  inlsevam  submovissent 
mensura  tantum  quasi  palmi  et  semis,  timor  su- 
per  omnea  Irruitj  ita  ut  prsa  pavore  nimio  labo- 
rantium  manus  a  lapide  laberentur.  Ex  quo  terro- 
re  peroulai,  viribusque  dissoluti  in  terram  cecide- 
runt. 

4  Unus  autem  ex  illis,  qui  a  dextris  astabant, 
pectus  lapidi  supponens,  tamdiusolus  hune,  cum 
essel  Ingens,  haud  aua  valitudine  sustentabat,  quo- 
usque  oaateri  posse  resumerent,  et  securrendo  ma- 
nus  nd  incepta  consererent.  Tunc  tanta  celeritate 
el  seouritate  omoverunt,  ac  si  inse  gravitatispon- 
dus  minime  haberet.  Quid  verohoctrifariomiracu- 
lo  Insinuatur,  nisiquod  propheticoorepraadicatur: 
Mirabilis  Deus  In  Sanotis  suis  :  Deus  Israel  ipse 
dabit  virtutem  et  fortitudinem.  Ob  reverentiam 
enimsui  Mtartyris  virtus  Altissimi  hos  terribiliter 
Btravit,  sed  ad  ejus  laudes  in  pristinas  vires  mira- 
biliter  restauravit.  Tertio,  uni  sacris  cineribus  fa- 
mulanti  oonoessit  fbrtitudinis  munus  ad  g-loriaiu 
nominis  sui,  qui  est  trinus  et  unus.  Pro  quo  tri- 
plicato  signo  saoerdotes  venerandi  gratias  agentes 
almse  Trinitati,  cum  magno  cleri  populique  tri- 
pudio  Incomparabilem  purpurati  oorporis  thesau- 
rum  tumulo,  quo  eatenus  reconditus  erat,  au- 
ferentes,  in  monumentum  novum  venerabillime 
transtuleruntj  quod  ad  id  satis  acourate  jam  pa- 
raverunt.-in  quo  prinoipes  auri  laminas  et argen- 
ti,  apparatu  puloherrimo  feoerunt  affig-i ,  easque 
gemmarum  ordine  vario  distingui,  quorum  spiri- 
tibus  et  nobis  siroul  peccatoribus  per  intercessio- 


MIRACULA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 


nesclarissimi  sui  testis  Emmerammi  dignetur  Do- 
minuspropitiari  o. 

5  Quidam  vir  in  Frising-ensi  episcopio,  quo- 
niam  fraudata  est  oculorum  officio ,  conjug-em 
suara  dimisit,  aliamque  extra  prteceptum  Dei 
duxit.  Qua  culpa  adulterum  illum  cum  super- 
dueta  episcopi ,  in  cujus  hoc  erat  dioecesi ,  ani- 
madversio  convenit;  convictumque  ex  reg-ulari  pce- 
nitentia  multavit.  Sed  persuasoris  instinctu  perti- 
nax  mulier  ab  illicitis  amplexibus  divelli  non  po- 
tuit,  sed  cum  matrefamilias  permansit  adultera.  Fa- 
ctum  est  autem  cum  ad  beati  Emmerammi  ec- 
clesiam  eonventus  fieri  debuisset,  et  eadem  mu- 
lier,  commeantibus  illuc  sociata,  properaret ,  in 
loco,  qui  Vivarius  appellatur,  unde  ecclesiam  in- 
tuita  fuit,  ducentis  fere  ab  urbe  passibus,  ut  no- 
ta  commissi  sceleris  eam  exagitaret.  Ccepit  autem 
tremore  nimio  concuti,  et  dissoluta  humi  devolvi ; 
et  cum  erecta  fuisset  a  sociis,  si  processum  voluit, 
procedere  non  valuit;  si  redire  studuit,  redeundi 
facultatem  non  habuit.  His  in  angustiis  a  superve- 
niente  sacerdote  quodamdeprehensa,  requisita  est, 
quo  crimine  circumventa  pateretur  talia.  Hoc  re- 
lato,  sicut  erat,  ad  episcopum  suum  regredi  ab  eo- 
dem  est  presbytero  commonita.  Quod  dum  fecisset 
eteffusain  lachrimas,  vulnus  aperiret  et  satisfactio- 
nem  ex  puro  corde  promitteret,  suscepta  ecclesias- 
ticae  formas  medicina,  ad  medicum  suum  beatum 
Emmerammum,  expers  animaB  vulneris,  et  corporei 
securadoloris,  processit.  Qua  in  refacile  colligitur, 
quam  longe  separantur  incerti  a  reg"no  Dei,  qui  sic 
differunturabingressudomorumEIectorumsuorum. 
Quod  ne  nobis  conting-at,  fortissima  Christi  medici- 
na  prohibeat. 

6  Cum  virtutum  odoribus  aromatizans  B.  Em- 
roerammus  populos  ad  se  traheret  undecumque  se- 
cus,  contig-it  quendara  virum  fidelem,  qui  bona  in- 
tentione,  ut  finis  probabat,  illuc  solus  iter  carpe- 
bat  in  loco ,  qui  dicitur  Verroniwaida  p ,  quod 
sermo  Latinus  exprimit  :  Long-inqua  pascua,  latro- 
nes  incidisse.  Qui  eum  detentum  et  expoliatum, 
Orientalibus  Francis  vendiderunt.  Et  factus  est 
alias  emptitius,  qui  ad  memoriam  Martyris  voluit 
esse  adventitius.  Quidam  vero,  qui  hunc  exinde  ve- 
nundatum  accepit,  sub  venali  commercio  tradidit 
cuidam  Turingo  in  finibus  Parathanorum  qt  ad  id 
teraporis  crudelium  pag-anorum.  Cumque  se  homo 
Christianus  vicinum  cerneret  g-entilibus,  idolorum- 
ve  cultoribus,  coepit  nisu,  quo  potuit,  domino  suo 
temporali,  tam  preesenti  quam  absenti,  ratum  et 
promptum  exhibere  famulatum.  Erat  autem  in 
lig-nis  operandi  peritia  instructus,  qua  molendina* 
facere  solebat  ad  aqure  ductus,  ob  quse,  et  venu- 
stara,  redificiorum  compositionem  admodum  charus 
fuit  domino  servus.  Unde  et  aliquibus  retinaculis 
cupiens  hunc  sibimet  facere  firmum  et  fidum,  vi- 
duara  juvenculam,  secundum  carnis  hujus  putre- 
dinem  speciosam ,  quam  reliquit  conservus  ejus 
absque  filiorum  procreatione,  in  matrimonium  illi 
temptabat  sociare.  Quam  renuens,  sortenon  mente 
captivus,  rcspondit  dicens  :  Uxorem  leg-itimam  in 
patria  reliqui,  cum  pro  innumeris  meis  huc  traderer 
peccatis.  Nunc  ergo,  ea  vivente,  quomodo  aliam 
superducam  ? 

7  Quibus  verbis  permotus  dominus ,  asper- 
rimos  sermones  invexit ,  dicens  :  Hasc  mihi  fa- 
ciat  Dominus,  et  hasc  addat,  nisi  hanc  in  matri- 
mouium  sumpseris,  genti  Saxonum  te  tradara , 
quae  tot  daemonibus  per  spurcam  servit  idolo- 
latriam.  Novi  etenim  ac  experimeuto  didici , 
quia  ,  si  mulierem  hic  accipere  non  vis ,  fu- 
g-ere  malis  ,  quam  mecum  commorari  in  his  lo- 

cis, 


D 


ii 

Adultcra 
petkx  cojii- 
gata,  ad 
frugem  re- 
ducitnr 


E 


ni 
Vir  a  latro- 
nibut  ca- 

pms,  ct 
Thuringo 
vendituSy 
V 


i.  c,  molas 


o  domlno 
suo  coactus, 
viva  uxore 
sua,  aliam 
dncerc, 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBJUS 


4'3l 


B 


invocata 
Sanctl  opc, 
jn  somnis 
jubetur  fu- 
gere; 


ct  mirabili 
pane  in  via 
pastus,    Ua- 
tisbonam  vc- 
nit, 


cis,  ut  et  de  fuga  confusus,  et  nihilominus  post  de 
precio  tuo  maneam  defraudatus.  Cumque  assidno 
sermonibushujusmodi  inter  se  disceptarent  domi- 
nus  per  peccatum  servus,  et  servus  per  justitiam 
domiuus,  setate  jam  acmoribus  senex  aliter  se  non 
posse  advertens   imperium  domini  sui  declinare, 
quin  in  gentem  traderetur  Deum  ignorantem,  cu- 
jus  vitam  quasi  mortem  timuit,  tandem  se  velle 
eam  contitetur  sibimet  copulare.  Tunc  exhilaratus 
dominus,  adprtehensam  mulieris  manum  involvit 
pallio,  et,  ut  moris  est  nuptiarum,  seni  sub  testi- 
bus  eam  in  matrimonium  concessit;  sicque  disces- 
sit.  Beligiosus  autem  senex,  accepta  muliere,  per- 
rexitaddomumhsereditatisinvisse,  in  qua  cubicu- 
lum  intrantes,  et  alimenta  juxta   consuetudinem 
nuptiarum  percipientes,  lectum,  quem  ipsa  para- 
verat,  haud  parili  animo  ascenderunt.  Cui  senex, 
prsevide,  inquit,  charissima  filia,  ne  hac   thalarai 
commixtione  summum  offendamus  Artificem,  quia 
temporalis  vitae  gaudia  paucis  diebus  deficiunt,  sed 
geterna  animarum  detrimenta  parturiunt.    Eruere 
itaque  artificio  meo  in  deliciis,  et  hoc  tantum  indul- 
ge,  ne  me   sub  jugo  copulationis  hujus,  conjuge 
vivente,  prsecipites in  interitum. 

8  Illa  autem  carnali  voluptate  devicta,  viri  sui 
petitioni  miuime  assentiebatur;  immo,  quse  in  au- 
rem  dixerat,  domino  suo  palificaturam  minabatur. 
Senex  vero  cum  hujusmodi  exhortatione  se  cerneret 
minus  perficere;   lasciviam  socise  ac    exasperatos 
animos   verborum  blanditiis    ita    lenivit,  dicens  : 
"Videndum   est  nobis,   charissima  soror,  ne  genti- 
lium  ritu,  cum  simus  Christiani,  nuptiis  convenia- 
mus,    sed  potius   per  triduum  nos    contineamus, 
Dominum  deprecantes,  ut  det  nobis  filiorum  pro- 
creationem,  quia  mulier  non  pro  libidine,  sed  pro 
sobolis  est  spe  assumenda.  Hsec  mulier  cum  audis- 
set,  despexit,   et  se  convertens  ad  parietem,  iner- 
ti  se  somno  immersit.  Religiosus  autem  senex  cum 
lachrimis  et  intentione  cordis  supplicabat  misera- 
tionibus  Omnipotentis,  ut  per  merita  et  iutercessio- 
nes  dilecti  sui  martyris  Emmerammi  sibi  dignaretur 
auxiliari.  Cujus  orationem,  quiadivinapietas  exau- 
1  divit,    eodem    momento  misericordissime  patefe- 
cit.  Nam  cum  et  ipse  prae  tristitia  obdormisset,  Vir 
quidam  pulcherrimus  anto  lectum  quiescentis  asta- 
bat,  qui  baculo,  quem  manu  gestabat,  latus  ejus 
percussit,  dicens;  Surge  et  vade  adecclesiam  bea- 
tissimi  rnartyris  Emmerammi,  quo  te  iturum  devo- 

visti. 

9  Cui  vir  senex  respondit:  Quomodo  sine  alimento 
tot  terrarum  ignota  spatia  perambulabo?  Cui  ite- 
rum,  qui  astabat,  adjunxit,  Surge,  ne  hcesites;sed 
sume  panem  positum  in  coenaculo  superiori,  et  tpse 
surficiet  in  alimentum  tibi   ad  perfectionem    iti- 
neris  tui.  Vir  autem  post  tantam  visionem  exper- 
gefactus,  et  aliquamdiu  spiritus  occulta  scrutatus, 
ignorabat,   utrum   dormiens,    an    vigilans,    hanc 
acceperit    ammonitionem.   Snrrexit  tamen  secun- 
dum  edictum  vigilis,  et  panem  m  coenaculo  repe- 
rittamcandidum  et  saporum,  qualem  antea  nun- 
quam    viderat    vel    manducaverat.    Quem    etiam 
secum  sumens,  et  caitera,  quae  in  eadein  domo  su- 
pellectilis  erant,  ibi  reliquens,  tantum  tulit  vesti- 
tum  singularem,  et  quam  manu  solebat  gestarc 
bipennem.  Regressurus  autem,  ad  solitudinem  sub 
festinatione  perrexit,  lachrimatas   preces  Domino 
fundens,  ut  per  merita  clarissimi  martyris  Emme- 
rammi  iter  suum  dignarctur  prosperari.  Quod  per 
invia   et    deserta,  uti  optavit,  prosperis  continuis 
diebus  quatuordecim  pene  perficiens,  demum  die 
quinta  decima,  hora  ejusdem  quasi  tertia  pervenit 
in  montem  contra  Katisbonam  inter  Danubmm  et 


Imbris  fluenta  jacentem.  E  cujus  specula  vinearum 
plantationi  contigua  Martyris  intuitus  ccclesiam, 
magnorum  videlicet  operum  casam,  immensas  Deo 

referebat  gratias. 

10  Tunc  descendens  de  monte  atque  navi  trans- 
misso  flumine,  cum  cseteris  turmatim  ac  nihilomi- 
nus  certatim  ad  memoriam  Martyris  pergentibus, 
et  ipse    sub    omni   celeritate  properaverat  latus. 
Cumque  diu  optatam  ingressus  esset  ecclesiam,  ad- 
hserens  pavimento,  lachrimis  et  precibus  satisfecit 
trienni  voto,  Completa  autem  Missarum  solennitate, 
uti  competens  erat  Dominica  die,  senex  religiosus 
extra  aditum  ecclesia;  egressus,  panem,  de  quo  tot 
diebusrefectionemhabuit,  ostendit;  historiam  exilii 
et  reversionis  veraciter  exposuit;  duas  portiones, 
quae  ex  alimento  superfuerant,  in  conspectu  totius 
populi  pauperibus  divisit:  tanti  Patroni  beneficia 
clamavit  in  aiternafore  debere  memoria.Quidsuper 
hocdicendum  vel  ascribendum,  nisiquodPsalmista 
dicitmemorialesempiternum:  Magna  est  gloria  in 
salutari  tuo,  Domine  :  gloriam  et  magnum  decorem 
imposuisti  supereum.  0  Jesu  bcnigne,  hoctantum 
ad  te  sub  ejus  patrocinio  licetdicere,  ut,  sicut  illuin 
dedisti  multis  validum  patronum,  ita  interpellatio- 
nibus  ejusplacatus,  hic  etin  aeternum  sisnobispro- 

pitius. 

11   Erat  quaedam  puella  in  1'risingensis  eccle- 
siie  dicecesi  constituta.  Hasc,  ut  solita  erat,  primo 
diluculo  progreditur  ad  exercitationem  curse  pasto- 
ralis,  quod  scilicet  ad  pascua  duceret  pecora  sui 
genitoris.  Contigit  autem,    eam    occulto  ibi   Dei 
judicio   subito  talem  spiritus  aecipere   inmutatio- 
nem,  ut  nil  alimenti  in  nsum  vitie  omnino  sumere 
vellet.   Quo  parentes   viso,   nec  non  cognati,  re- 
scito,  sub  stupore  eara  convenerunt ;  ac  primum 
obsecrando,   dein"  increpando,    demum   omnigeno 
conatu,  ut  alimentum  sumeret,  ang-aviaverunt.  Sed 
illa  perinde  modis  omnibus  universa,  quse  mandi 
et  bibi  possunt,  recusabat  percipere,   cibi  potus- 
quefassadelectationemsemiuime  habere.  Propin-  1 
qui  vero  puellse  aquam  lacte  mixtam  ori  pcr  vim 
infuudentes,  temptabant,  si  forte  vel  tenuera  glu- 
tire  posset  liquorem.  Cujus  gustum    dum  invita 
sorberet,  erecto  statim  collo,  sanguine  confectum 
removebat.   Tunc   parentes,   quid  quirent  facere, 
ignorantes,  consilium  inierunt,  ut  eam  JosephEri- 
singensi  episcopo  r  passentarent,  sperantesejus  au- 
ctoritate   filiam   comrauui  reddere  vitffi,   Quorura 
spebus  dum  ille  satisfacere  tentaret,  puellam  sub 
austeritate  arguens,  ut  ederct,  coegit.  llla  autem 
quasi  quisquilias  esum  potumve  respuens,  non  so- 
lum  illadie  inccenataivmau.-it,  sed  et  jam  annum 
integrum  haud  absque  manuumopere  jejuna  com- 
plevit.  Eacics  vero  illius  nimis  erat  pallida  ct  san- 
guinis  cxhausta. 

12  Quod  quidem  nobis  valdc  mirum  ,  sed  in- 
credibilevideturanimis  horainum  aut  omnino  bru- 
torum,  seu  caslestis  oraculi  speculum  minusclare 
intuituruin.  Non  enim  est  impossibile  apud  Do- 
minum  omnc  verbum.  Et  illud:  Omuia  qufficun- 
que  voluit  Dominus,  iccit  incffilo  et  in  terra.  Qui 
solus  novit,  quare  homo  csecus  natus  raent,  et 
cur  tantam  rcm  inmuliercula  fecerit,  cujusque  me- 
pitis  salutem  ejus  concedere  voluit,  et  quibuS,  vo- 
luitper  nooturnas  visionesrevelavitrqma  puella 
mortalibus  diu  portentui  habita,  ad  memoriam 
nmrtvris  Emmerammi  deberet  deduoi.  Quod  ut 
parentibus  innotuit,  propere  ac  alacriteT  flbam  as- 
sum.ntes,  dum  ad  urbem,  quffi  sacrum  cjus  cor- 
pus  amnlcctitur,  proficisci  vellent,  sed  ob  itinens 
prolixitatem  ire  difflderent,  secnm  eam  dncunt  ad 
locum   ubi  Testis  fidelis  purpuratum  accepit  mar- 

tyrii 


A.   AtvAJo 


ti  tanrto 
Marltjri 
tjraiiat  aqtl. 


IT 

Puetheden- 
di  rt  btben- 
di  farutlate 
dia  dcstitu- 
ta. 


eam  iii  ' 

martyrii  re- 
cuperat. 


A.  ABSoiro 

i 


498 

tyrii  triumphums.  In  quo  ut  solo  tenus  bumiliata, 
pro  posse  et  nosse  oravit,  ereeta  surgit,  panem  po- 
scit,  qui  cum  adest,  stat  sana  et  est.  Christiani,  qui 
aderant,  mirabiliaChristi  videntes,  laudabant  eum 
etiam  tunc  fortassis  vociferantes;  nos  vero  ipsum 
collaudamus  nunc,  sub  silentio  hsec  reminiscentes 
vel  pronunciantis  officio  leg-entes.  Tu  autem  Mar- 
tyr  alme,  piorum  votis  Emmerammec  olende,  pro 
cujus  veneratione  Panis  vivus  miraculum  boc 
fecit  in  pane,  apud  eum  nobis  obtine,  utilludin 
regno  super  mensam  illius  cum  Justis  edamus  et 
bibamus. 


ANNOTATA. 

a  Vide  Annotaia  ad  Vitaeprimm  cap.  3,  lit.  x. 
b  Verba  uncis  inclusa  monet  Canisius  editor  in 
Ms.suo  alio  charactere  scripta  esse.  Porro  ista  Ar- 
noi[idictanonsicaccipias,quasiante  Gaubaldum, 
sive  ante  constitutos  a  8.  Bonifacio  episcopos,  et- 
iam  post  Romana  tempora  nullus  in  Baioaria 
episcopus  ordinarius  fuerit,  cum  in  sede  Salisbur- 
gensiS.  Hupertus  sanctusque  Vitalis  et  Flobargi- 
13  sus,  in  Frisingensi  S.  Corbinianus,  vetut  ordinarii 
episcopi  sederint.  In  Ratisbonensi  quoque  Wicter- 
pus  pneponitur  Cauvipaldo  sive  Gaubatdo  inver- 
szbuspoctcVsecutiix.de  ordine  comprovincialium 
pontifieum  apud  Mabiiionium  in  Analectis  pag. 
1347  novissinicV  editionis,  ubi  etiam  supra  dicti 
episcopi  recensetur,  XJtcumque  tamen  in  Baioaria 
tum  erecti  fuerint  episcopatus,  S.  Bonifacius  nid- 
tum  in  ea  invenit  episcopum  przeter  Vivilum  vel 
Vivilonem,  Laureacensem  seu  primum  Patavien- 
sem  episcopum,  quem  S.  Gregorius  III  Papa  con- 
secraverat,  ut  constat  ex  hujus  sancti  Pontificis 
tilteris  ad  eumdem  S.  Bonifacium  datis.  De  hoc 
itaque  tempore  accipienda  videntur  Arnolfi  ver- 
ba,  etmitius  interpretanda. 

c  Similiaprorsusnarrat  Willibaldus presbyter 
in  Vita  S.  Bonifacii,  data  in  Opere  nostro  tom,  i 
Junii,  quam  consulepag.  468,  num,  41  etseq. 

d  Dioto  hic  est   Theodo  I,  qui  S.  Emraeramrao 

persuasit,  ut  in  Baiotiria  maneret,  et  cujus  fitius 

Lampertus,  unica  illius ,  ut  videtur,   mascula 

proies,  ob  sancti  Episcopi  parricidium  in  exsi- 

tiumpulsus,  inpaternum  ducatum  non  successit. 

e  S.  Euperti  gesta  illustrata  habes  in  Opere  no- 

}  stro  ad  diem  *  1  Marlii,  ubi  cjusdem  in  Baioariam 

accessus  ex  communi  istius  temporis  errore  ni- 

mium  nnitnratusest,  utiaddiem  8  Septembrisin 

Commentario  dc  S.  Corbiniano  §  4  observavi. 

Theodo  ille,adquem  tum  S.Rupertus,tum  S.  Cor- 

biuuus,  ut  mooc  sequitur,  in  Baioariam  advene- 

runt,  fuit  ejus  nominis  II,  de  quo  in  mox  citato 

Commentario  midta  diximus. 

fJuvavium,  hodie  Salisburgum,  incolis  Saltz- 
burg-  dictum,  Oe?vnanice  urbs  est  in  circido  Ba- 
varcccpiscopatuprimum  a  S.Ruperto,  deinde 
oero  oirca  finem  seculi  octavi  sub  Arnone  archie- 
piscopatu  iltustrata,  hodieque  cognominis  ditio- 
"is,  qum  suo  archiepiscopo paret,  caput  est. 

g  Uncis  inctusa  alia  manu  scripta  erant  in 
exemplari,  quo  Canisiusususest. 

h  Diopertus  ab  Arnone  episcopo  Juvaviensi  in 
indxculo  traditionum  Theobertus  vocatur:  Gri- 
maldus  ab  Aribone  in  Vita  S.  Corbiniani,  ad  diem 
^eptembns  apud  nos  edita,  Grimoaldus.  In  ea- 
"'>»  »  tta  alius  item  Theodonis  filius  Theodoaldus 
te9tturt  qutbuscum  laudatus  Theodo  divisam  in 
«™*«™  Baioariam  reant  Consule  tam  lauda- 
tam  1  ifom,  quam  Commentarium  ibidem 


MIRACULA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 

i  De  Hucberto  consule  mox  dictam  Vitam  S.  Cor-  D 
biani  cap.  5. 

k  Plura  de  hoc  Rathario  alibi  non  reperi. 

I  De  hisce  et sequentibus  S.  Bonifacii  inBaioa- 
ria  gestis  conside  ejusdem  Sancti  Acta  in  Opere 
nostro  iitustrata  ad  diem  5  Junii. 

m  Utilo,  alias  Odilo,  Hucberto  in  ducatum  suc- 
cessit. 

nld  est,  Ratisbonensi,  ut  supra  diximus. 

o  Hoc  et  tria  sequentia  miracula  vel  beneficia 
Amolfus  hausit  ex  Aribone,  uti  ipse  in  Epistola 
ad  Burchardum  num.  8  testatur. 

p  Ita  habet  Arnolphi  autographum,  teste  R.  Pt 
Forstenio ;  in  editione  Canisii  legitur,  Verromwai- 


q  Parathanos  etiam  vocat  Aribo,  ex  quo  hsec 
retulit  Arnolfus;  verum  eos  apud  aiios  non  repe- 
ri;  fuisse  tamen  Saxoniee  incolas  ,liquet  ex  sequen- 
tibus. 

r  Josephus  fuit  tertius  Frisingensis  episcopus, 
et  Aribonis  proximus  decessor,  prout  hic  ipse  te- 
statur  in  Vita  i,  cap.  4,  num.  47,  ubi  hsec  eadem 
historia  narratur. 

s  Id  est,  aut  in  Helffendorf,  ubi  Sanctus  crudeti- 
ter,  sectus  fuit,  vel  prope  Aschaim,  ubi  ex  ista 
mutilatione  obiit. 


CAPUT  II. 

Imperatorum  etprincipum  munifica  in 
Sanctum  pietas :  Arnolfi  imperato- 
ris  victoria,  illius  ope  obtenta :  eidem 
injurii  castigati:  maris  tempestas 
sedata  :  expulsi  ex  energumenis 
dcemones  :  poena  posterorum  Lam- 
perti. 


E 


Q 


uanto   honore   et  qua  reverentia,  quo  affectu  v 

_j>rincipes    beatum   Emmerammum   coluerint,  Imperatorest 
inter  cjetera  sibi  ab  his  collata  priedia  seu  preciosa  aliiriue  °PH' 
donaria  testantur.  xVd  Orientem  provinciae  hujus  XnlZs 
Lunaslacus  a  optimo  pisce  vividus,  unde  reg-ius  ci-  f«»wraruni ; 
bus :  ad  Occidentem  vero  vinifer  cespes  Spalticus,  a 

e  quo  reg-ius  potus.  Attestatur  quoque  territonum 
Ratisponense  et  prsedium  regale  b,  quod  a  fastigio  b 

montis  Meridiani,  inter  vias  publicas  usque  ad 
muros  ipsius  monasterii  a  Carolo  Mag-no  traditum 
est  beato  Emmerammo  et  monachis  ejus  sub  im- 
periali  testamento.  [Hic  inter  csetera,  qua;  reg-io 
more  ac  imperiali  potentia  constituit  et  ordinavit, 
ducem  Tassilonem  regno  privans,  cum  filio  Dio- 
tone  monachum  esse  compulit  c;  nec  non  sedem 
Ratisbonensi  episcopi  a  ducibus  prioribus  extra 
urbem  translatam,  ad  Martyris  videlicet  S.  Em- 
merammi  basilicam,  infra  urbis  ejusdem  muros 
constitutoe  beati  Petri  Apostoli  sub  Simperto  epi- 
scopo  restituit  ecclesiae.  Locum  autem  Martyris 
mpatrocimum  sui  honestavit  munificentia  reo-ali 
subdens  eum  illi,  qai  ibi  inthronizatus  fuerat  sede 
lontificali  d.]  Duces  vero,  qui  ante  hunc  princi-  d 

pem  sub  regibus  Prancorum  Baioariie  regebant 
flucatum,  quaa  bona  beato  Emmerammo  contu- 
jennt,  pitacia  eorum  et  testamenta  penes  non  satis 
mdicant  invenia.  Hujus  autem  filius,  pias  memo- 
nn  lmperator  Hludovicus,  et  qui  illi  fuerant  suc- 

cessores 


e 

Arnolft" 
hnperaior 
qui  ip«« 

opttn 


B 


i^rsus  Mo- 
ravos  expei' 
tus, 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  i: 

A  cessores  in  regno,  comites  quoque  ac  optimates,  nec 
non  judiciariae  dignitatis  complures,  quantis  qui- 
busve  rebus  praedictum  ditaverint  locum,  testatur 
pars  non  solum  major,  sed  etiam  meliorepiscopatus 
Reginae  civitatis  e. 

14  Ex  his  autem  omnibus,  qui  Christi  Marty- 
rem   reverenter   colebant,    eo   quod    prae  caeteris 
ejusdem  cultui  deditus  esset,  excipiendum  mihi  pu- 
to    persuavis   memoriae    Arnolfum,    Carolomanni 
filium,  primo  Baioarise  ducem,  dein  Erancise  re- 
gem,  novissime  autem  ob  beati  Petri  defensionem, 
post  victorias  miriticas   Romae  factum   imperato- 
rem  f;  sub  quo  etiam  veluti  fundamentum  quod- 
dam  Martyris  almi  miraculis  scribendis  ponere  vo- 
lo ;  quia  hinc  exordium  sumens,  utpote  ex  noto, 
et   circa  eundem  Dei  Martyrem  maxime  devoto, 
pulchram  ad  caeteros  principes  his  annotandos  pro- 
cessionem  facere  potero.  Is  namque  sperans,  Deum 
sibi  fore  propitium,  elegit  beatum  Emmerammum 
vitae  suse  ac  regno  patronum,  adeoque  illi  adhaesit, 
ut  in  vicinitate  monasterii  regio  cultui  aptum  con- 
strueret  grande  palatium.  Cum  ergo  hujus  patro- 
cinium  duris  in  negociis  et  in  prseliis  multis  habe- 
ret  expertum,  manifestius  hoc  sibi  adesse  sensit, 
quando  Marahensi  bello  interfuit  g.  Ibi  enim  pri- 
mo  jcongressu  (ut  legisse  me  memini)  crepitanti- 
bus  hastis,  qui  erant  tyrannicae  partis,  viderunt 
acies  iraperatoris  ab  ignotis  et  pulcherrimis  defensa- 
ri  viris,  qui  uti  dignis  revelatum  est,  erant  Sancti, 
quorum  patrociniis  illo  profccturus  intente  se  com- 
mendavit. 

15  Horum  quippe  visu  perterritis  hostium  cu- 
neis,  lentescebat  pugna  in  parte  adversa.  Quod  ae- 
gre  ferens  unus  militum  tyranni  clypeum  arripuit, 
et  primarium  signum  legionibus  praetulit,-  superbe 
has  conpellans  et  exhortans,  quo  sui  exemplo 
animos  resumerent  ad  pugnam.  Cumque  praepeti 
cursu  in  ipsum  pene  principem  irrueret,  obvium 
habuit  senem  canitie  venerabilem,  sed  habitu  ter- 
ribilem,  qui  ei  protestatus,  Emmeramraum  sibi 
resistere,  umboni  manum  inseruit,  ac  tamdiu  fru- 
stra  renitentem  vexavit,  quousque  hi,qui  ejus  in- 
stinctu  facti  sunt  audaces,  fierent  omnes  inde  fu- 
gaces.  Haec  non  ficta,  sed  esse  veraciter  facta  et 
dicta,  is  qui  vidit  et  pertulit,  postea  humiliatus 
confitetur  et  prodit.  Hinc  princeps  gloriosus  vi- 
C  ctoria  tali  oppido  loetus,  Ratisbonam  revertitur, 
ubi  consonis  omniura  in  ea  ecclesiarum  campanis 
suscipitur,  siraulquc  triumphus  cum  miraculo  praj- 
dicatur  et  extollitur.  Tunc  sapienti  usus  consilio, 
et  illud  macte  ruminans;  In  die  bonorum  non  im- 
memor  sis  malorum,  et  quia  displicueruut  novem, 
/<  minime  glorificantes  eum  ht  cujus  est  benedictum 

seternaliter  nomen,  per  cuncta  Norica3  mouaste- 
ria  misit  gratifica  munera.  Speciali  autem  suo  pa- 
trono  Emmerammo  pro  gratiarum  actione  contu- 
lit  totum  palatii  ornatum,  in  quo  erat  ciboriura 
■  quadratum  i.  cujus  auro  tectum  tabulatum,  fasti- 

gium  serto  gcmmarum  redimitum.  Corpus  vero 
adgeminae  specimen  dilectionis,  similitudinem  ha- 
bens  superioris  etinferioris,  sustentatur  aureis  octo 
columnellis,  quae  et  ipsae  tot  virtutura  seu  beatitu- 
dinum  instar  exponuut. 
Sanctimo-  1G  Erant  etiam  in  eo  Evangeliorum  libri  ple- 
nasterwprc-  narii  auro  et  gemmis  tecti,  scripti,  picti,  ac  omni- 
modis  ornati,  e  quibus  unus  est  cubitalis;  opere, 
precio,  pondere,  siquidem  talis,  ut  ei  non  facile 
inveniri  possit  aequalis.  Cujus  in  dextra  parte  di- 
spositio  gemmafum  centenarium  etiam  complet 
numerum,  quarum  quaedam  adeo  quantitate  prae- 
emineut,  ut  quatuor  cx  his  calices  aperiant  sede- 


499 

cim,  in  figuram  sanctae  Crucis,  per  singulo8  qua-  a.  Amoug 
ternis  ordine  medio  dispertitis.  Intimus  autem  ordo 
contractior  calices  habet  triginta  duos,  singulatim 
gemmis  minoribus  opertos,  quibus  venuste  re- 
spondet  extimo  amplioribus  per  castella  dispositis 
nec  non  margaritis  per  propugnacula  insertis, 
deliciosissime  compto  k.  Ha*c  autem  cum  largi-  * 

flure  principis  devotioni  tanto  Patrono  minime 
suflicerent,  pro  dono  addidit  argenteam  craticulam 
pr^edicto  ciborio  subponendam.  Adjecit  et  pallia  l  ' 

coloratu  paria  et  varia,  inter  quae  unum  unius 
texturae  longitudinem  habuit  cubitorum  triginta. 
Verum  his  quid  diutius  immorandum  ?  Demum 
quippe  apudS.  Emmeraramum  sibi  jussit  praeparari 
mausoleum  m,  quo  mortem  obiturus  eum  benignius  » 

in  ecclesiis  haberet  patrocinantem,  quem  in  terris 
utcunque  vivens  et  valens  sui  suorumque  optavit 
imo  fecit  fore  potentem.  Hujus  tui  ministeriarchis 
animae  et  nihilominus  adhuc  tibi  famulantium  ca- 
tervae  poteuti  prece  apud  Omnipotentem  succurre 
beate  Emraeramme. 

17   Sub   praefato    itaque  principe  Tuto    n   san- 
cti  Emmerammi  monachus  Ratisbonensi  prsesula- 
batur  ecolesiffi,  qui  a  septimo  anuo  imperii  illius 
usque  ad  duodecimum  regni  Henrici  Saxonis  hac 
in  vita  permansit  o.  Hujus  ergo  antecessor  Chun- 
radus  rex  p,  exigentibus  publicre  rei  utilitatibus, 
adReginamcivitatem  devenit :  in  qua  rebus,  qua- 
rum  gratia  venerat,  profligatis,  ex  antiqua  regum 
consuetudine  commonitus,   accessit  ad  ecclesiam 
B.  Eramerammi,  quasi  liceutiam  accepturus  Eran- 
ciam  reraeandi.  Ubi  principum  sepulchra  visitanti, 
Arnolphi  scilicet  Imperatoris,  nec  non  Ludovici, 
qui  puer  immatura  morte  e  medio  excessit  g,  a  Ca- 
pellanis  male  suggestum  est,  ut  regio  jure  ac  pote- 
state,  suorum  utpote  qui  fuerit  antecessorum,  sibi 
vendicarct  prsescriptum  magni  preciilibrum.  Quein 
cum  praenominatus  episcopus  dare  jussus,  scd  hoc 
facere  Martyris  timore  nullatenus  esset  ausus,  mi- 
nis  tandem  ad  id  ventum  est,  ut  librum  eundem 
coram  principe  invitus  in  altari  exponcrct.  Cui  ta- 
men  imprecatus  est  dicens  :  Debitor  B,  Emmerara- 
misit  indie  judicii,  qui  huncusibusejussubtraxerit 
servitii.    Quod    tantum    valerct,    cito    expcrturus 
rex,  prcecepit  eum  temere  tolli  et  efferri.  Cuuique 
a.sccndisset   equum,    prope   monastcrium   incurrit 
dysenteriae  morbum.  Quo  tremefactus,  ac  iu  se  fa- 
cti  commercium  sentiensper  cruciatus,  eod:-m  mo- 
mento  restituit  librum  beato  Emmcrammo,  indese- 
cum  ferens  dolorem,  quo  in  Fraucia  ultimum  clausit 
dicra  r. 

18  Tunc  venerandus  antistcs  Tuto  Christo  ad- 
haerens  in  Martyre  suo,  coronis  priucipum  Ca- 
roli,  Carolomanui,  Arnoldi  addens  de  suo,  quan- 


VI 
I     n/  tuflll 
re x  ahlatum 
librum, 
morbo  cor~ 
reptus,   w- 
stifuit: 
n 

o 

P 


tioiadona 
Dft,  et  >n  eo 
tepettri  vo- 
Ittit. 


tuin  potuit,  B.  Emmcrammo  aurcura  altare  pa- 
ravit,  venustissima  forma  decoravit,  mille  gvmmis 
ornavit  S.  llic  atqui  ca^catus  corporc,  sed  illurai- 
natus  mcntc,  castigatai  iufirmitatis  necessitatem 
vertit  in  auiini  augustam  virtutem;  et  nequaquam 
valde  depeusans  privatum  se  luminis  *,  quod  sibi 
corainune  csset  cum  muscis,  talem  spiritus  habuit 
consolationem,  ut  per  eum  veutura  pruevideret,  ac 
ea,  quibusminiineiutererat,factupatentcrediccrct. 
Constitutus  ergo  apud  Lunelacum,  trigiuta  ierrae 
rastis  t  a  Katisbona  distautem,  grande  in  ea  quadam 
die  factum  suisindicavit  iucendium.  Hujus  rei  uou 
solum  probato,  sed  etiam  totius  in  eo  pietatis 
testimonio,  exemptus  e  medio,  uti  nobis  dictat 
bona  spes,  migravit  ad  cadicas  scdcs  :  ibi,  quein 
hic  dilexit  patronum  suum  semper  visurus  Em- 
merammum.  Cujus  propitia  iuterccssio  famulis  ob- 

tiueat 


Tuto  epfcco- 
pui  ultare 
UurtfUfll  con- 

/■■'  '  i  urat. 


luimue 


tore,  Itatis 
bonr  dcgcn 
W, 


B 

auidam  de 
Sancto  coti- 

temptim  lo- 

tjuiux,   ilivi- 

nitutpuni* 
tur. 


500  MIRACULA  S 

A.  AaNotro  tineat  apud  lumen  verum  illuininationem  oculorum 

nostrorum,   ne   unquam   mortis  obdormiamus  in 

portis. 

vii  19  Postquara  monasteriura  beatissirai  martyris 

CoramOitn-  Emmerammi,  quod  prius  extra  fuerat,  eoepit  esse 

*!L*  ""nZ1~-  intra  muros  Ratisbonensium  civitatis,  quos  Arnol- 

fus  dux,  inter  optimates  opere  diviso,  cito  constru- 

xerat  u,  sub  rege  Henrico,   filius  ejus  de  g-ente 

Saxonum  priinus  imperator  Otto  x  adhuc  eandem 

probum  duxit  venire  civitatem.  In  qua  factis  et 

celebratis,  quae  erant  imperatorii  juris,  B.  Emme- 

rammum  curte  regia  donaverat,  quam  Germana 

tJ  ling-ua  Ilelphandorf  y  vocitat,  Romana  vero  Adjuto- 

rii  vicum   iatinizat,    tunc    Michael   Hiaspolitanus 

x  antistes  z  in  quodara  monasterii  palatio  imperatori 

paravit  convivium,  quo  principem  cum  primatibus 

fecit  recumbere  secum.  Cum  ritu  epulantium  pene 

forent  confirmati,  et  vino  la?tati,  imperator  ore  ju- 

a/.  diccns  cundo  Saxonizans  die  *  :  Siceram  cujus  quis  bibat, 

hujua  et  carmen  canat.  Beati  Emmerammi  bona 

manduoavimus  ac  bibimus,  inde  mihi  videtur  ae- 

quum,  charitate  ejus  finiri  convivium.  Mox  aderant 

pinecrmfc,  propinantes  singulis  ad  nutum  imperato- 

ris  charitatem  Martyris. 

20  ()b  oujus  venerationem  inter  se  cunctis 
osculum  dantibus,  et  iuvicem  ad  potura  charita- 
tis  se  cohortantibus,  unus  hanc  superbe  respuens, 
dixit;  Ih-Iram  aa  in  ventre  meo  non  habet  locum  : 
quia  cibus  et  potus  jam  intrantes  praeoccupave- 
rant  illum.  Adhuc  ling-ua  palpitans  ex  emissione 
verbi  movcbatur,  et  e  pariete,  cui  araphipendu- 
lato  dorso  tenus  innisus  adhiesit,  colaphum  tam 
valide  complosum  accepit,  ut  e  sessu  projectus 
in  medium  palatii  prajceps  rueret  :  nec  non  simul 
omnes  timor  et  altus  stupor  caperet.  Tum,  reli- 
g-ioso  raonarcha  cum  episcopis  et  optimatibus  ec- 
clesiam  fcstinanter  ingresso,  consonantibus  cam- 
panis,  DeoetMartyri  pro  gratiarum  actione  laudes 
celebrantur  ac  letaniffl.  Sed  ne  forte  alicui  istud  vi- 
deatur  Lncredibile,  sciat  quisque  fidelis,  id  me  nul- 
latenus  fingere,  sed  a  quodam  viro  fideli  atque 
sene,  Sigibaldo  nomine,  sicut  scripsi,  accepisse, 
<|ui  per  iidem  Christi  testabatur,  huic  se  convivio 
Interfuisse,  et  nihilominus  vera  dixisse.  Tu  autem 
sancte  Emmeramrae,  quem  Omnipotens  hoc  in 
signo,  utin  creteris,  voluit  honorare,  prcces  illi  pro 
nohis  pcrcaloribu.s  funde,  quo  per  veram  chari- 
tatem  angelum  satana;  colafizantem  nos  possimus 
avertere. 

21  Erat  quidam  suh  pnenominato-ancelici  no- 
minis  episcopo  beatiEininerammi  monaehus,  nec 
Qonetiam  eoolesiaa custos et sedituus,  nomine  Adal- 
pcrtus.  In  locorum  sanctorum  dcsiderio  transma- 
rinam  aggTesaus  est  peregrinationem.  Qua  Iliero- 
solymam   petens  et  e;etcra  caelestis  thesauri  per- 

lustransealooi  saoraria,  millenis  adversitatibus  at- 
teritur,  terra  el  mari  tentatur,  ex  ipsis  quoque 
faucibns  mortis  Patroni  sui  preoibus  frequenter 
ereptus  probatur.  Quodsemel  quamevidenti  signo 
faotum  fuerit,  relatio  ipsius  hio  inserta  patefaoit. 
Quadam  dieiterin  mare  feeimus  navale,  pro  qua 
nobis  trlatem  densitaa  nubium,  collisio  fluctuum, 
spiritus  prooellarum  pepererunt  noctem.  Cumque 
vrntis  et  undis  hinc  inde  quaasati  jactaremur,  at- 
'itl1'  piTicuhi  imirt.-m  minarontur,  perventum  esl 
ad  hoc,  ut  uaut;e  conclamitarent :  Domine  non 
est;  et  nauclerns  diceret  tremulus  :  Dcfecit.  Tum 
ego  miserde  profundis  ruminans,  vitaa  absumptis 
°mniumepebus,pre3tristiUasumsoporatu6.Indor- 
nuendoautem  videbam  quasi  Domini  mei  martvris 
^mmframmi  pne  ooulis  pendere  pastoralem  vir- 
gam,  quam  vulg-0  dicuut  eambotam  vel  ferulam 


EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 


VIII 

fforrfcfani 

lUlll  IX  Inil 

pestatvm 


D 


Sancl 


'« in 


somnin 


porcns,  su- 
btio  ptUit. 


l% 
Monachus 
ad  seculum 
reversus,  oc- 
cupatur  a 
d.rmone, 


E 


Cujusunco  ad  faciem  meam  converso,  sentiens  ad- 
esse  mihi  beneficia  Patroni  saepe  experti,  mauum 
tentabam  illi  inserere,  ut  de  profundo  pelag-i  postse 
sic  me  adhaerentem  digriaretur  extrahere. 

22  Tunc  certe  in  ipsa  manus  porrectione,  quam 
veluti  vig-ilans  levabara,  expergefactus  vidi  uo- 
ctem  die,  laetis  tristia,  aeris  turbida  serenitate  mu- 
tata.  Ad  cujus  spectacula  exhilaratus  mirabar  cum 
mirantibus  tam  subitam  et  peruicem  dextras  Ex- 
celsi  immutationem.  Nautae  vero,  viribus  resum- 
ptis,  gratias  referebant  Deo  pariter  et  pro  salute 
nec  non  miraculi  quantitate.  Ego  autem  gratifi- 
catus  omnium  bonorum  Fonti,  quod  meritis  nostris 
nequaquam  potuit  fieri,  deputabam  patrociniis 
beatissimi  martyris  Emmerarami,  per  quem  somnia 
etinsomnia,  quinon  dormit  neque  dormitat,  efficiat 
nobis  innoxia,  et  concedat  posse  vig-ilare  ad  opera 
bona. 

23  Superiore  quidera  capitulo  perscripsi,  quod 
cucullato  et  monacho  erat  eonsolationi,  hoc  ve- 
ro  innectere  libet,  quae  sint  perversis  timori,  ac 
nihilominus  apostatis  terrori.  Euit  in  Eatisbona 
homo  quidam,  nomine  Sigibertus,  leg^e  humana  seu 
conditione  liber,  sed  Christianoa  veragque  liber- 
tatis  indigus  et  aeg-er.  Hunc  accepi  fantasticis  adeo 
infestatum  prsestigiis ,  ut  nullatenus  dormiens 
vel  vig-ilans  requiem  habere  posset,  nisi  se  cu- 
cullatum  apud  S.  Emraerammum  fecisset.  Quo 
perpetrato,  daemonum  cessavit  iufestatio,  et  di- 
versa  maligni  impedimenta  Martyris  prece  sunt 
sopita.  Verum  ille  miser  et  infelix  post  aliquot  di- 
es,  Defensoris  oblitus,  sug'g-estionibus  occultis  cou- 
sensit  illius,  quiin  se  aperte  dominium  perdidit  in- 
vitus.  Questus  ergo  pro  carnium  olla  in  /Egypto  re- 
licta,  et  pcenitens,  quoruudam  se  perpeti  penuriam 
in  monasterio,  quorum  parvam  abundantiam  falso 
reliquit  in  sseculo,  monasticum  deposuit  habitum 
cum  illo  ludibrio,  quod  vulg-us  jam  habet  in  pro- 
verbio  :  u  Hinc  binc  cucullum,  non  ultra  g-ravabis 
»  collum ;  &  ob  paupertatem  monachorum  celeri- 
ter  mihi  revertendum  ad  lapidem  coriorum.  Hoc 
autem  dixit,  quia  prius  erat  coriarius,  seu  calcea- 
mentorum  sutor  dolosus. 

24  Scd  nequaquam  diu  gavisus  est,  se  monachis  eoqueapud 
ita  illusissc.  Nam  non  multo  post  maliguo  spiri- 
tui  est  traditus.  Quo  urgente,  nimis  furibundus 
et  jam  catenatus  ad  S.  Emmerammum  trahitur, 
ac  in  choro  ad  columnam  lig-atur :  quo  cum  fra- 
tres  convenissent,  et  pro  eo  flebiliter  orassent, 
interdum  clamore  adstantes  perterrendo  saltabat, 
interdum  supinus  jacebat.  Novissime  eum  diabo- 
lus  in  aere  suspensum  tam  diu  tenuit,  quousque 
fidelium  votis  et  maxime  B.  Emmerammi  patro- 
ciniis  ei  succurreret  Majestas  divinas  pietatis.  Tunc 
demum  relapsusin  pavimentum,  per  dasmoniacam 
discerptionem  erecto  collo,  ccepit  evomere  cruo- 
rera  cum  sanie.  Qua  cum  plastrum  bb  horribiliter 
esset  pollutum,  spurcorum  princeps  subito  omnem 
spurcitiam  inde  auferens,  sccum  ad  vitream  fene- 
stram  suatulit,  quam  ob  exitus  signum  comminuit, 
et  sic  inter  spiritales  nequitias  evanuit.  Ille  autem 
homo  multos  fecit  annos  in  gravi  pcenitentia,  ex- 
ercens  nudipedalia  cc,  in  summa  rerum  miseria. 
S.  Emmeramme  a  sancta  Trinitate  triplici  hoc  mi- 
raeulo  honorate,  pro  nostris  intercede  neg-lig-entiis 
apud  cum,  cujusclementiam  nulla  mortalium  supe- 
rant  delicta. 

B4  Inter  innumera  casuum  humanorum  infor- 
tunia  valde  miserabile  ac  magis  flebile  videtur  et 
est,  quod  in  homines,  quorum  possessor  esse  debet  ^ZZ 
Dens,  ut  propria  domicilia  intrat  humani  g-eneris  n»,  " 
iuimicus.  Sed  id  revera  occulto  et  justo  fit  Dei  judi- 

cio. 


ap- 


S.  Emme- 
rammnm  li- 
beratur. 


bb 


x 

Alius  cncr 


\ 


irib'*5 


B 


Sl 

Quidam  e 
posteris 
Lampcrti 
ecclesiam 
Sancliintra- 
re  diviniliu 
prohibetur, 
*  l.  tentarct 


xii 
alii  e  poste- 
ris,  Sancto 
Bupplica, 
ibidem  sa- 
nantur, 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBMS. 

cio.  Traduntur  enim  interdum  hujusmodi  proptor 
peccata  carnis  in  iuteritum  satanae,  ut  salvi  sint  spi- 
ritusin  die  Dominici  adventus.  Equorumunus  Ge- 
stiliub  vocitatus,  hospitibus  pessimis  permissus,  no- 
bilis  genere,  sed  ubique  miser  multiplici  daemone, 
intus  diaboli,  foris  catena  lig-atus  ferri,  per  plura 
Sanctorum  loca  mundandus  deducitur,  sed  minime 
absolutus  reducitur.  Demum  divina  miseratione  hoc, 
uti  voluit,  dictante,  venitur  ad   S.  Emmerammum, 
talium  dono  coelesti  liberatorem  magnificum.  Ubi 
geminis  devinctus  catenis  adeo  extitit  bestialis  et 
immanis,  ut  a  trium  *  viris  dextra  laevaque  pari 
numerodivisis,  vix  ab  interitu  sui  necnon  aUorum 
posset  cohiberi.  Cumque  diu  oratum  esset  pro  eo 
et  multis  foret  horrori  et   exemplo,   ante   confes- 
sionem  beatissimi  Martyris  hospes  hispidus  et  hor- 
ridus   nomen   confessus  Leg-ionis,  ejectus  est  ab 
hospite  antea  sibi  charo,  sed  tunc  Martyris  pre- 
cibus  admodum  amaro.  Tunc  videres,   mirum  in 
modum  si  adesses,  hominem  paulo  ante  per  alie- 
nas  vires  ossibus  etmervis  distentum,  subito  me- 
diocri  gestu  corporis  contentum  ,   uno  eodemque 
momeuto  destitutum  propriis  viribus  et  restitutura. 
Is  erg-o  Sanctorum,  quos  pro  miseria  relevanda  pe- 
tiverat,  charitate  beato  Emmerammo  donatus,  per 
eundem  dulcissiraum  Patronura  gratifioatur  Deo, 
simulque    omnis    plebs  Hiatospolitana  conjubilat 
cum  eo.  Pro  hoc  Domine  dominorum,  et  aliis  po- 
tentise  tuse  miraculis,  g-encratio  praesens  et  futura 
laudabit  opera  tua.  Magnificentiam  gloriae  sancti- 
tatis  tuae  loquentur,  et  mirabilia  tua  narrabunt  et 
virtutem  terribilium   tuorum  dicent.  Cum  quibus 
et  nos  humiliter   ac  supplicative  dicimus  :  Emme- 
rammo  testi  tuo  fideli  concede  salutem  omniura  no- 

stri. 

25  Merita  B.  Emmerarami  martyris  quantum 
valeant  in  praesentia  Omnipotentis,  testatur  jam 
plus  quam  per  trecentos  annos  Lamperti  misera  ge- 
neratio  tyranni.  Cujus  e  stirpe  unus  die  quadam 
cum  aliis  Patroni  nostri  petens  ecclesiara,  cumin- 
trare  tentarent  *,  in  ipsiusatrii,  quod  huic  adhaeret, 
medietate  subita  prohibitus  est  csecitate.  Ibi  dum 
deviando  manibus  palparet,  ac  pedibus  offende- 
ret,  a  transeuntibus ,  quis  esset ,  quid  pateretur, 
interrog-atus,  et  g-enus  infcelix  cum  casu  profes- 
sus  ,  eorum  consilio  et  ducatu  atrium  est  egres- 

sus.  Qui  mox  visum  recipiens ,  nec  non   pro  eo , 

quod  sibi  acciderat,  haud  satis  dilig-enter  se  discu- 
!  tiens  ,   utpote  alicujus  oneris  expeditus ,   intran- 

tium  turbis  est  conjunctus :  tunc  miris  mira  suc- 

cedentibus,   in  ipso  portarum  introitu  denuo  cae- 

citate  percussus.  Unde  et  a  populo,  honorem  dan- 

te  Deo,  absque  dilatione  foras  ejicitur,  quia  per 

evidentissimum  sig-num  a  cunctis  inimicus  Testis 

esse  conjicitur.  Hujus  rei  testimonium  cum  publi- 

co  rubore  homo    portans  secum,  et  valde   mira- 

tus,  se  bis  caecatum  atque  illuminatum,  repeda- 

vit  ad  propria.  Hujusmodi  sermone  inter  conriva- 

les   et  consanguineos  exeunte  :  Noverint  omnes  , 

nulli  ex  posteritate  Lamperti  accessum  apudS.  Em- 

meramraum  iri  concessum,  nisi  cum  magna  humi- 

litate  et  multum  valente  impetratum  fuerit  prece. 

Tu  vero  magmifica  Iux  mundi,  per  intercessiones 

Martyris  tui  iilumina  tenebras  cordis  nostri,  neex- 

torres  simus  ccelestis  reg-ni,  sed  intromittamur  nu- 

ptiisAgni. 

26  Nobiles    quidara  viri ,  cogmatione    nobis  et 

tempore  noti,  quorura    nomina  silemus,  quia  ve- 

recundatur  quisque  proximus,  ob  timorem  pariter 
et  angorem  calmitosie  pestis ,  quae  diu  multum- 
qure  saevit  in  hominibus  tyrannicae  posteritatis,  per 
diversas  rerum  suarum  oblationes  atque  sacerdo- 


501 


A-  Auouo 


tum  orationes  miscrunt  ad  B.  Emmerammum,  quo 

liceret  eis  absque  publica   confusione  domicilium 

requietionis  ejus  intrare.  Quod  cum  videretur  im- 

petratum,  utvenirent  sub  spe,  ad  illos  est  perlatum. 

Qui   venientes  cum  humilitate  ac  tremore,   sunt 

intromissi  et  non   infructuose   admissi.   Nam  ca- 

pita  cum  manibus  religiose  altari  imponentes,  pro- 

fessi  sunt,  se  Martyri  perpetuos  censuales.  Aliqui 

tradiderunt  servos  et  ancillas,  utinconspectu  tan- 

ti   Patroni  iuvenerunt  *  gratias.  Alii  vero  contu-  *  i-  inTeoi- 

lerunt  possessiones  prsediorum,  ne  ultra  starent  in  rcnt 

parte  reorum.  Alius  hic  reliquit  triennem  languo- 

rem,  alius  deposuit  binam   debilitatem,   alius  ju- 

g;em  superavit  maligni  spiritus  infestationem.  His 

tandem  et  hujusmodi  beneficiis  refecti ,  quia  an- 

teamalis  innumeris  erant  affecti,  in  propria  sunt  re- 

versi. 

27  Unus  autem  ejusdem   stirpis  perdurae  cervi-  oHim  vero 
cis,  nomine  Adalraramus  dd ,  fecit,   quod  noluit  coniumax 
B.  Emmeraramus.  Vendicaverat  enim  sibi  injuste  p      ^ 
prajdiorum  partem ,  quae  nepos  ejus  Martyri  sub 
testibus  dedit  in  hsereditatem.  Pro  qua  conventus 
a  primoribus,  et  interpellatus  a  defensoribus,  ob 
cordis  duritiam  penitus  renuit  facerejustitiam.  Cae- 
terum  beatus  Emmeraramus,  suorum  defensor  opti-  E 
mus,  super  temeritate  et  malitia  adeo  eum  afflixit, 
utper  aliquot  septiraanas  seg-ritudo  ejus  sibimet  et 
esset  poenae  atque  horrori,  amicis  vero  inconsolabili 
mcerori.  Unde  contigit,  utfrequenter  mortem  opta- 
ret,  sed  optata  minime  veniret.  Tunc  demum  procul 
dubio  ipsa  rerum  facie  perdiscens,  quia  illum  habe- 
ret  offensum,  cujus  Martyrem  inhonoraverat  san- 
ctissimum,  seque  dolens  infelicissime  vivere,  etni- 
hilorainus  hujusmodi  vitam  morte  saltem  haud  posse 
finire,  consilio  sero,  sed  tamen  bono  uxorem  sub 
festinatione  cum  filiolo  ad  Martyrem   misit,  neptem 
scilicet  meam  cum  nepote  illuc  ad  restituendaprae- 
dia  currere  fecit.  Qui  nocte  vig-iliarum  ejusvenieu- 
tes,   et  mane  ordinem  rei  mihi  exponentes,  a  me 
accepto ,  quod  ad  salutem  pueri  pertinuit,   consi- 
lio,  hora  diei  natalis  beatissimi  Martyris  quasi  se- 
cunda  mater  ad  altare  accessit,  et  primo  filiolum 
S.  Emmerammo  solvere  faciens  censum,  dein  eum 
ejusdem   manibus    attractis  more  Baioarico  testi- 
bus,  retradidit  prasdia,  uti  antea  fuerant  tradita, 
domumque  est  reversa.  Inde  mihipostea  venit,  qui 
juravit  nuncius  per  beatum  Emmerammum,  prae- 
norainatum  Adalrammum  eadem  hora  tranquilla 
pausatione  defunctum  esse,  quae  haec  traditio  facta  P 
est  Eatisbonae.  Nos  proinde,  quotquot  sumus  tanti 
Patroni  cultores,  Deo  et  illi  gratificas  concinaraus 
laudes. 

ANNOTATA. 


a  Lun&lacus,  indigenis  Mansee,  lacus  esl  Bava- 
rnv  in  limite  archiepiscopatus  Salisburgensis  et 
archiducatus  Austruv,  apud  quem  Utito  Baioario- 
rum  dux  monasterium  condidisse  dicitur  Lune- 
laccnse  et  Manseense  appellatum. 

b  Monuit  me  Forstenius,  in  Amotfi  autographo 
hic  legi :  Prolium  regale;  sed  Canisii  lectio  melior 

est. 

c  Fuit  hic  Tassilo  hujus  nominis  II,  qui  Utilom 
seu  Odiloniin  ducatumsuccesserat,  etpropterre- 
beltiones  suas  a  Caroto  Magno  exauctoratus,  et 
unacum  filio  suo  Diotone  sive  Theodonc  attonsus 
atque  in  monasterium  intrusus  fuit.  AnnalesNa- 
zariani  ipsiprxterea  ftlium,  Thcotbertum  nomine 
adjungunt,eademsorte  cum  ipso  midtactum.  Por- 
ro  hxc  exauctoratio  contigit  anno  ChristilSS,  uti 
apud  Pagium  in  Critica  et  Eccardum  in  Historia 

Francim 


502 


MIRACULA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 


A.  AnnoLro  Francix  Orientalis  videre  esl. 

d  Celsissimus    ac   reverendissimus  abbas  ad 

S.  Emmerammum  Ratisboms  Joannes  Baptista 

Krauss  in  Bibliotheca  monasterii  suiparte  2,  pag. 

86  et  87  testatur,  totam  hanc  periodum,  guam  un- 

cis  inclusi,  in  Amolfi  autographo  adscriptam  esse 

ajuniore  manu  seculi  17,  nec  in  aliis  apographis 

seculi  14  et  15,  quee  in  eodem  monasterio  exstant, 

omnino  reperiri.  In  Dissertationibus  tamen  de  Or- 

tuet  libcrtateejudemmonasteriiadversus  Marcum 

Hansizium  editis,  eadem  verba  tamquam  Arnolfi- 

na  admittit,  sed  de  eorumdem  sensu  multisdispu- 

tat.  Ego  me  horum  venerandorum  virorum  liti- 

bus,  qusc  ad  S.  Emmeranimi  gesta  aut  gloriam  ni- 

hitattinent,  non  immisceo.  Qui  eas  noscere  volue- 

rit,  lcgat  laudati  patris  Hansizii  Prodromum  ad 

tom.  3  GermanicV  sacrse,  quasque  tam  hicpro  eo 

defendendo,  quam  laudatus  cetsissimus  abbaspro 

eodern  impugnando  apologias  et  Dissertatio?ies 

nuper  edidere. 

e  Exbonisepiscopatus  Ratisbonensis probatve- 
terum  munificentiam  erga  S.  Emmerammi  mona- 
sterium,  quia,  ut  narrat  lib  2  de  Miraculis,  olim 
multo  tempore  iidem  abbates  fuerant,  quiepiscopi, 
B  donec  S.  Wolfgangusmonachispropriumabbatem 
dedit  B.  Romualdum,  et  bona  episcopatum  inter 
ac  monasterium  divisit. 

1'Fuit  hic  Carolomanni  Baioariic  regis  filius  ex 
concubina,  quipatre  mortuo  Carinthiam  anno  8S0 
obtinuit,  annoque  887  in  Caroli  Crassi  locum  Ger- 
manLv  rex  creatus,  tandem  896  a  Formoso  Roma- 
no  Pontifice  Romae  imperator  creatus  est. 

g Arnutphusadversus  ZuendibaidumMarahen- 
sium,  id  est  Moravorum  regem  pugnavit  anno  893 
secundum  Pagium  in  Critica  ad  eumdem  annum* 
num.  6. 

h  Alludit  ad  cap.  7  Lucse,  ubiex  decem  leprosis 
a  Christo  Domino  sanatissolus  alienigena  Sama- 
ritanus  ad  ipsum  rediit,  at  de  accepto  beneficio 
gratias  ageret. 

i  Per  ciborium  designari  solet  tegimen  seu  um- 
braculum,  super  altaria  vel  Sanctorum  tumulos 
erectum.  Verum  hoc,  de  quo  modo  agimus,  videtur 
itlud  ipsum  fuisse,  quod  Mabillonius  in  Itinere 
Germanico  vocat  parvum  altare  raobile,  quod  Ar- 
nulfus  impcrator  in  castris  g-estari  curabat,  aureis 
lamiuis  opertum,  quadratae  fig-urae,  uno  pedc  latum, 
altum  duobus,  prater  turriculara,  qua;  iu  crucem  de- 
siuit.  Porro  celsissimus  ac  reverendissimus  abbas 
C  Joannes Baptista Krauss  in  Bibliotheca  supralau- 
data,  pag.  2  scribit,  ciborium  istud  in  sueeeccle- 
si;v  thcsauro  vUamnum  asscrrari. 

K  Et  hunc  quoque  pretiosum  librum  ibidem  as- 
servari  testatur  laudatus  celsissimus  abbas,  ubi 
pag  3  ct  4  plura  de  eodem  lcgere  est. 
1  Id  est  :  AuUea. 

m  Arnulphum  Ratisbonse  tumutatum  esse,  scri- 
bitetiam  FreherianuscontinuatorAnnalistxFuh 
densisi  ejusque  sepulcrum  ibidem  ostendiad  latus 
Epistol.rohsrrr.il  Wabillonius inltinereGermani- 
co.Reginotamen  inChronicoadannumCkristiSto 
eumdem  in  I  Idingras  sive  ( letingaa  sepultum  dixit 
n  Tutonem  hunc  cum  Sanoti  titulo  in  Menolo- 
giissui  Qrdinis  ad  diem  I 1  Majiannuntiant  Me- 
nardus  et  Buccluius,  adquem  diem  cumdem  in- 

t&frxtennisso$recM$uentntMajorestnei,quod 
de  ejusdem  cultu  ipsis  non  constaret.  Mabillonius 

m  Actrs  Saactorum  Ordinis  S.  Benedicti  Sec.  v, 
ttbt  cjus  gcsta  refcrt,  Ulum  tantum  Beatum  appet- 
latpropter  dictaAmolfi  Vochburgensis;  fatetur 
tammnuUum  de  eo  celebrari  Officium  in  ecctesia 
hatisbonensi;  eadem  repetit  tom.  3  AnnaL,  ad  an- 
num  931,  Hum.  29.  Beati  titulum  tpsius  tumuto 


subter  ejusdem  statuam  in  ecclesia  S.  Emmerammi 
inscriptum  esse  docet  Ccetestinus,  quondam  abbas 
ibidem,  et  sxpe  laudatus  cetsissimus  Joannes  Ba- 
ptista  Krauss,  ejusdem  monasterii  hodiemus  ab- 
bas,  in  Ratisbona  monastica,  a  priori  olim  edita 
et  a posteriori  aucta  atque  illustrata,  cap.  1G,  ubi 
epitaphium  ipsius  Germanice  recenset,  quodsub- 
jungo  Latine.  Beatus  Tutto  episcopus  Ratisbonen- 
sis,  reg"is  Arnolplii  cancellarius,  olim  monachus  et 
custos  hujus  monasterii,  obiit  anno  Domini  930.  Utut 
est,  ego  de  legitimo  ipsius  cultu  hactenus  nihil  cer- 
tius  accepi,  nec  scio,  quam  antiqua  sit  attata  in- 
scriptio.  Quod  ad  Arnolfum  Vochburgensem  atti- 
net,  is  quidem  virum  a  sanctimonia  vitse  et  spiritu 
prophetico  laudat,  sed  cum  etiam  infra  num.  se- 
quenti  dicat ;  E.xemptus  e  medio,  uti  nobis  dictat 
bona  spes,  migravit  ad  ccelicas  sedes,-  non  videtur  is 
itlius  tempore  cultum  habuisse. 

o  Debuit  igitur  Tuto  Ratisbouensi  ecclesix  prse- 
fuisse  ab  anno  894,  usque  ad  annum  930  vel  931. 
Arnutphus  enim  Germanise  regnum(quod  hicper 
imperium  designatur)  iniit  anno  889  ,  adeoque 
ipsius  annus  septimus  in  annum  Christi  894  inci- 
dit;  Henricus  Saxo,  seu  Auceps  idem  regnum  ex- 
orsus  anno  919  ejusdem  annum  duodecimum  an- 
no  Christi  931  agebat,  quo,  vel  preecedenti,  ut  ha- 
bet  supra  dictum  epitaphium,  Tuto  obiisse  dicen- 
dus  est. 

p  Conradus  I,  mortuo  Ludovico,  Arnulfi  filio,  ad 
Germanise  regnum  evectus  est. 

qMortem  hujus  varii  chronologi  apud  Pagiam 
in  Critica  Baronii  ad  annum  Christi  912,  num. 
14  affigunt  anno  911.  Hermannus  Contractus  ibi- 
dem  sic  habet ;  Ludovicus  res  adolescens  moritur, 
et  Ratispoufesepelitur. 

r  Conradi  obitum  aliqui  anno  919,  alii  918  affi- 
gunt,  ut  videripotest  apud  laudatum  Pagium  ad 
annum  919,  num.  3,  ubiannum  SlStenet. 

s  Abbas  Ccclestinus  in  supra  laudata  Ratisbona 
monastica  cap.  16  scribit,  magnificum  hoc  attare 
ibidem  superfuisse  usque  adannum  1633,  quo  ca- 
pta  a  Bernardo  duce  Vimariensi  Ratisbona,  iltud 
pro  imperata  pecunia  hostibus  cessit. 

t  De  Lunee-tacu,  sive  Mansee,  vide  dicta  ad  lit.  a. 
Rasta  milliare  Germanicum  est ,  de  qua  voce 
ita  scribit  S.  Hieronymus  in  Joelis  prophet&cap. 
3  ;  Nec  mirum,  si  unaquseque  g-ens  certa  viarum 
spatia  suis  appellat  noniinibus;  quum  etLatini  mil- 
le  passus  vocent,  et  Galli  leucas,  et  Persx  para-  \ 
sang-as,  et  rastas  universa  Germania,  atque  in 
sing-ulis  nominibus  diversa  mensurasit.  Plura  de 
rasta  exempla  habes  in  Glossario  Cangii  ad  hanc 
vocem. 

u  Abbas  Cwlestinus  in  Ratisbona  monastica 
cap.  32  ait,  hanc  urbis  amplificationem  ab  Ar- 
nidpho  imperatore  coeptam,  deinde  ab  Amulpho 
Baioarxse  duce  anno  920  resumptam  perfectamque 
fuisse. 

x  Otto  ejus  nominisl,  Henrici  Saxonis,  cogno- 
mento  Aucupis,  Germanise  regis  fdius,  patrisuc- 
ccsstt  in  regnum  anno  936,  annoque  962  a  Joanne 
XHPapa  primus  e  Germanis  principibus  impe- 
rator  coronatus,  anno  973  defunctusest. 

ylsipse  tocus  est,  ubi  S.  Emmerammus  marty- 
riumsubut.  Cctsissimusabbas  Joannes  Baptista 
Krauss  in  libro  Donationum,  quem  Ratisbonx  mo- 
nasticx  adjecit,  exhibet  Ottonis  I  GermanicV  regis 
diploma,  datum  anno  940,  in  quo  ea  donatio  facta 
aicitur  Jang-rim  sive  Isengrinoepiscopo. 
t  zMichaetis  episcopatus  initium  laudatus  abbas 
in  Ratisbona  monastica  pag.  1SS  anno  942  affi- 
git;  quod  si  ita  sit,  prxdictam  donationem,  quam 
subIsengrinofactam7noxvidimus,Arnolfuscon- 

vivio 


D 


E 


A  vivio,  qitod  subdit,perperam  conjunxit- 

aa  Canisius  Arnolfi  editor  notat  in  margineper 
hanc  contractam  vocemforte  designari :  Hseccha- 
ritas  :  at  mihi  verisimilius  videtur  :  Heimram  in- 
dicari.  Videtur  itaque  de  S.  Emmerammo  cum 
contemptu  locutus  fuisse. 

bb  Id  est,  solum  sive  pavimcntum,  forte  ex  gy- 
pso,  quod  eo  nomine  etiam  solet  appellari,  vel 
simili  materia  confectum. 

cc  Nudipedalia  exercere,  est,  nudis  pedibus  in- 
cedere. 

dd  Canisius  edidit  Alrammus,  sed  in  margine 
addidit  Adalrammus.  In  codice  autographo  Ar- 
nolfi  legitur  Adalrammus,  teste  sscpe  laudato  For- 
stenio.  Huic  matrimonio  juncta  erat  ipsius  Ar- 
nolfi  neptis,  ut  sequitur :  ideoque  ex  hoc  etprse- 
cedenti  numero  solidum  argumentum  habemus 
pro  asserenda  pcena  Lamperti  posteris  divinitus 
inflicta,  quippe  quem  scriptor  synchronus  per 
neptem  suam  cognatione  ipsis  junctus  candide 
confitetur. 

CAPUT  III. 

Perjurium  et  injustitia  in  varhs  vin- 
dicata :  infidelium  perfidia  ab  au- 
ctore  reprehensa :  contractus  erectus : 
injuste  ablata,  Sancto  restituta :  au- 
ctoris  epilogus. 

Mag-nalia  Dei  vehementer  sunt  consideranda,  et 
Sanctorum  ira  seu  patientia  nimis  timenda. 
His  etenim   patrocinantibus,   clemens   nobis    erit 
Altithronus,  offensis  vero  et  spretis,  per  longuin 
aut  breve  non  stabit  inultum  et  leve.  Quod  apud 
a  S.  Emmerammum  sub  Michaele  episcopo  a  satis 

probatum  seniores  retulerunt  nobis,  qui  memora- 
bantur  illiustemporis.  Is  ergo  pro  rebus  Martyris 
b  defensoribusassumptis,cumPerchtoldomarchione& 

conflictum  habuit  mognum.  Cumque  diu  certatum 
esset  utrinque,  tandem  in  id  partium  paria  conve- 
nerunt,  ut  duodecim  virorum  nobiliumjuramento, 
C  quod  exigebat  prasfectus,  tolleret  B.  Emmerammo. 
Super  cujus  altare  cambota  ipsius  posita,  homines 
c  numeri  prsescripti  aceedentes,   juraverunt  c.  Sed 

ultione  divina  percussi,  grande  secum  recedentes 
d  malum  portaverunt.  Cujus  talione  saumatizatus  d 

ex   patre    avus  meus  Arnoldus,  eodem  momento 
dextro  debilitatus  brachio,postpaucos  annos  in  flu- 
«  mine  Naba  e  solus,  comitatu  salvo,  subita  morte 

vitam  finivit. 
varie  diri-        29  Ceteri  vero,  qui  conjuraverant,  quid  perpessi 
nitus puniti.  gmt  breviter  tangam.  Alius  atque  ccecatus,  alius 
strangulatus,  alius  insensatus,  alius  paralysi  so- 
lutus,  alius  evisceratus,   alius  fulmine  ustulatus, 
alius  incendio  propriae  domus  consumptus,   alius 
f  mancus  et  monophtalmus  f,   alius   cancri   morbo 

percussus,  alius  clefantia3  peste  faedatus,  alius  hy- 
dropica  inflatione  gravatus,  miseram  vitam  misera 
morte  finierunt.  Uude  meus  ex  matre  avus,  prre- 
o  nominatus  scilicet  comes   Percbtoldus  g,  terrifica 

commonitione   tactus,    D.  Emmerammo  praedium 
A  suburbanum,  quod  dicitur  Isining-a  h,  per  vene- 

i  rabilem  pii  abbatis  Ramuoldi  i  ordinationem  do- 

navit,  illius  ascribens  obsequium,  duodecies  dan- 
Septembris  Tomus  VI. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 

dum  charitativo  usui  monachorura,  nec  non  refe-  A.  Aik>l™ 
ctioni  duodenariae  Christi  eleemosynariorum.  Tu 
autcra  sanctissime  martyr  Emmeramme,  duodena- 
rio  miraculo  clarificate,  pro  nobis  peccatoribus, 
hactenus  abusisduodecim  in  relig;iositatibus,prece.s 
larg*as  funde  coram  illo,  qui  hunc  numerum  Apo- 
stolico  dedicaverat  choro. 

30  Cum  hoc  certissimum  habeat  Christiana  fides, 
quia  hi,  qui  in  nomine  Domini  largi  sunt  in  pau- 
peres,  in  Deum  dici  debeant  ac  sint  per  omniadi- 
vites;  et  quia  ipse  dives  est  in  omnes,  universisque 


XIV 

Arguitur 

qu/jrumdam 

ai:aritiaei 

injuUilta 


Xiu 

Perjuri  ct 
injnsti  in 
Sanclum 


ad  sufficientiam  tribuere  potest,  tamen  ne  desint  in 
mundo,  in  quibus  fragilitas  humana  suapossitre- 
dimere  peccata,  suis  membris  in  minimis  quotidie 
sustinet  onus  paupertatis.  Quibus  id  levandi  gratia 
percursitantibus  fidelium  domus  et  hospitia,  adeo 
quorundam  parcitas  obduratur  et  ncquitia,  ut  prae 
famis  ac  frig;ori.s  angustia  incidere  cogantur  amarae 
mortis  gurgustia.   Quse  conditione    sub  hac   quo 
plures  miserabiliter  absumat,  multitudo  falsorum 
fratrum  violenter  sententiam  dictat.  lli  siquidem 
non  spiritu  humiles,  sed  rebus  et  vitiis  pauperes, 
per  clandestinas  ac  evidentes  rapinas  Christi  praape- 
diunt  pauperibus,  ne  solatia  accipiant,  aliquando 
etiam   a  bonis  fidelibus,  a  quis  boni  pauperes  et  E 
mali  haud  facile  queunt  discerni.  Hi,  ut  filii  diaboli, 
cum  perversis  ac  sceleratis  foedorati,  partim  eser- 
cent  latrocinia  in  silvis   et  villis  nimis  crudelia, 
partim  per  loca  sacraria  moliuntur,  quse  penitus 
nefaria.  Quidam  vero,  qui  inter  eos  videntur  quasi 
sanctiores,  ecclesias  per  hypocrysim  frcquentantes, 
ac  sacrileg'is  ibi  lucellis  iuhiantes,  velint,  nolint, 
evolvunt  in  publicum,  quam  vacui  sint  divitiarum 
verarum. 

31  Quid  plura?  Locis  in  sanctis   ipsi   non  sine  wp«  #»«»- 
miraculo  saspe  vidimus  deprehensos,  quorum  furta  '^f™^ 
seu  caetera  fiag-itia  hoc  satis  dcclarabant,  quod  non  fara(a  cali_ 
in  spiritu  et  veritate  veri  advenerint  adoratores,  cem^tpo- 
sed  falsarii  seu  deceptorii  adulatores.   Horum  alii  ralytica, 
misericordia  donati,  et  sic  sunt  in  spiritu  lenitatis 
salvati.  Alios  vero,  qui  videbantur  corde  duriores, 
public®  emendabant  castigationes,  ne  impuuitas 
tales    faceret   deteriores.   Pars  autcm  abscondita 
patientioe  Sanctorum   reservabatur,   quia  omuino 
a  mortalibus,  qui  et  quales  fuerunt,  iguorabantur, 
exceptis  his,  qui  sibi  erant  conscii  hujusmodi  facti. 
Quorum  ex  numero  qimedam  muliercula,  lleginae 
civitatis  indigrena,   ad  confessionem  Christi  mar-  p 
tyrisEcumcrainrai,  cui  vocabulura  est  dc  lYdibusA, 
ipsius  die  quadam  quasi  adoratura  accessit.  lbi  erg-o 
calicis  raptu  furtivo,  quem  super  altare  B.  Joannis 
repcrit,  ut  circumspectans  se  solam  vidit,  saluti 
sua?  nimium  invidit.  Quo  utsecum  domioccultato, 
nec  non  ejus  argento  plumbo  peccati  comniutato, 
proprios  in  usus  abusa  est ;  manifcsto  Dei  judiciopa- 
ralysis  morbo  soluta  est. 

32  Cujus  molestia  per  bicnnium  gravata,  tandem  coqucutp 
protractis  et  continuis  doloribus,  discit,  quem  in  tuit,rtddito, 
loco  Martyris  offenderit;  ob  cujus  despcctam  eon-  il 
fessionem    tam    evidcnter  in  corpore  suo  pcrtulit 
confusionem.    Unde   et  in  se  reversa,   atque  per 
pgenitens  cor  suis  ang'oribus  consulcrc  annisa,pau- 
perculo  sumptu,  quem  amrainiculis  proximorum 
colligere  potuit,   caliccm   novuni   parare   curavit. 
Tura  sacerdotibus  confessa  delictura,  quia  destituta 
esset  officio  raembrorum,  in  qualo  deportatur  ad 
S.  Emmerammum.   Cui  dum  propria  manu,  altius 
tameu  suffulta,  calicem  restituisset,  atque  intimas 
preces    cum    lacrimis    effudisset,    subito   reddita 
sanitati    cxilit    dc    sportatio     cubili,    et    gratias 

t;s        clauiat 


504. 


A.  AuoLto  clamat  Deo  ac  beato  Martyri.  Et  quia  libenter 
quam  attulerat,  immo  qua  allata  fuerat,  chorbe 
cum  doloribus  carebat,  eam  laeta  secus  basim  al- 
taris  reliquerat.  Quam  extemplo  fideles  ante  ec- 
clesiam  pro  monimento  suspendere,  ac  summo 
g-audio  leg-ioni  signorum  eo  loci  pendentium  hoc 
intermiscuere.  Sed  ccelitus  ministrato  tam  grandi 
miraculo,  est  valde  pensandum  tanti  Martyris  me- 
ritum,  qui  mulierem  absque  ministerio  suorum 
pedum  venire  voluit  ad  aram  suse  requietionis  an- 
tipodam,  eo  scilicettenore,  ut,  ubi  antea  tenebrata 
impictate,  conticescens  occultabat  delictum,  ubi 
postca  sub  luce  piffi  confessionis  ac  recuperationis 
salutis  ipsa  cum  caeteris  disceret  scriptum  :  quia 
Dominus  servabit  pedes  Sanctorum  suorum.  Et 
illud  Isafce  propheta^ :  Quam  speciosi  pedes  evangv- 
lizantiumpacem,  evangvlizantium  bona,  quorum 
nos  participes  per  charissimi  sui  Martyris  preces 
efficere  dignetur,  qui  sedens  super  Cherubin  Abys- 
sos  intuctur.  Amen. 
xv  33  Quia  beneficia  divina  usque  in  finem  sseculi 

Auctorpa-  muitonim  smt  resurrectio  et  ruina,  quotidie  Crea- 
Tud"ora,nCt  toris  ,leclaratur  omnipotentia,  quae  fidelium  corda 
jj  dirigvns  mandatorum  suorum  in  semita,  populum 
humilem  snlvat,  et  oculos  superborum  humiliat. 
Castiffat  crg*o  fidci  sacrffi  filios  misericorditer,  ut 
corrigat,  Incredulos  autem  et  impios  ob  durum  cor 
ot  imponnircns  justa  sententia  damnat.  Unde  et 
plebfl  Christiana  in  Dei  omnipotentis  laetatur  gratia, 
dc  rnanu  filiorum  alienorum  segreg-ata,  quorum 
filii  sicut  plantationesnovella^  filiaB  circumornatae, 
promptuaria  plena  ex  hoc  in  illud  eructantia,  fce- 
to  83  ovcs,  crasste  boves.  Non  est  ruina  maceriae 
Deque  transitus neque  clamor  in  plateis  eorum.  Hac 
ig-itur  falsa  felicitatc  deliniti,  Christiauis  imprope- 
rniv  snlriit  pnyani  el  .ludiei,  quod  cum  hi  multimoda 
terantur  et  graventur  pressura,  ipsi  e  contrario  con- 
solationem  habeant  et  levamen  in  omnia  sua,-  no- 
Btros  velut  pauperes  ac  inanes  afiiciant  pestilentia3 
ac  fames;  illos  vero  reficiat,  immo  distendat  super- 
fiua  rerum  congeries,  in  qua  est  omniura  malorum 
inati'1'ii's.  Vro  quorum  inani  jactantia  consolatur 
nos  plcniter,  si  digmi  sumus,  spiritali  abundantia, 
e  cujus  copia  David  eructans  et  cor  laboribus 
liiiuiilintum  consolans,  dicit ;  Multse  tribulatio- 
nes  justorum  et  de  his  omnibus  liberavit  cos  Do- 
minus.  Mors  autem  pcccatorum  pessima,  quos 
tenuit  superbia;  quia  cum  hominibus  non  flagvlla- 
C  buntur. 

34  Quibus  cum  diciraus,  quare  non  creditis  in 
Dominum,  cujus  jugv  fidei  super  se  lcvassejam 
totus  muudus  gTatnlatur?  Respondent,  in  rerura 
prospcritatc  scu  advcrsitate  utrinque  probandam 
fore  exeoutionem  fldei  rectas,  et  quis  immundo 
videatur  Bubjacere  maledicto.  Nobis  autem  econ- 
tra  ivsultnntibus,  quin  maledictio  niundi  rautabi- 
tur  benedictione  caalesti,  esuries  saturitate,  luotus 
exhilaratione;  oportct  nos  adversa  raundi  patien- 
ter  tolcrare.  Vos,  inquiunt,  solito  more  incerta  pro 
ccrtis  semper  habetis;  et  ideo  quadara  facilitatead 
qEBG  dos  oonduoere  teutatis:  quos  occasione  aliqua 
in  nmiiine  Domini  oupientes  lucrari,  docemusver- 
bis  hujusmodi :  Christianos  constat  factis  Majo- 
rum  ct  dictis  valdc  certificatos  in  fide,  cui  adhuc 
ctinm  inter  cictcra  veritatis  indicia,  multura  ad- 
stipulantur  mirneula,  ccelitus  ad  Sanctornm  me- 
morias  deolarata,  qum  pro  sui  mag-nitudine  ac 
asaiduitate  neo  inimicos  hujus  nominis  ct  reli- 
gionis  arbitramur  posse  latcre.  Quibus  nostra 
parte  prolatis,  obviare  oonantea  Judeai  duritia 
cordis  lapidei  clamaut,  et  perstrepuut,  dicentes  : 
Optime  uovimus,  quo  tendit  vester   epilogus.  In 


cxprobat. 


E 


ffl(  /iihililii 
tem  ndar 
guif, 


MIRACULA  S.  EMMERAMMl  EPISCOPI  MART. 

ecclesia  quidem  martyris  vestri  Emmerammi,  quia  D 
notum  est  omnibus  Ratisbonm  habitantibus,  clau- 
dos  reparatos,  atque  cmteris  raolestiis  affectos,  a 
vero  Medico  curatos,  minime  diflitemur.  Sed  per 
Messiam,  quem  nominatis  Christum,  eteum,  quem 
dicitis  Patronum  vestrum,  horum  aliquid  factum 
nunquam  fatemur.  Nam  Omnipotens  in  omni  loco 
dominationis  ejus,  qua^cunque  voluerit,  facit  ut 
Deus.  Potest  etiam  in  plateis  conferre  sanitatem 
infirmis,  et  facere  talia  in  synagogis  sive  nostris 
in  scholis,  qualia  in  vestris  g-loriaraini  facta  ec- 
clesiis. 

35  Tum  os  eorum,  quasi  ad  coeli  cameram  su-  eisquesuam 
spensum,  et  ling-uam  procaciter  transeuntem  in  Pcrf&am 
terram  oppilaviraus  sermone  in  hunc  modum  se 
continente.  Quia  Domino  nostro  Jesu  Christo  cor- 
poraliter  cum  hominibus  conversato,  ac  munera 
suae  pietatis  intra  et  extra  synagvg-am  patribus  ve- 
stris  mag"nifice  impertito,  non  solum  cum  eis  in- 
grati  exstitistis,  sed  miserrima  vosmetipsos  inter- 
ficientes  dementia,  etiam  hoc  in  malum  vestrum 
accumulastis  super  iniquitatibus  eorum,  ut  in  eo 
Capiti  omnium  bonorum,  nec  non  illiusmembris 
electisdetraheretis,unde  salutem  gratis  oblatam  at- 
trahere  debuistis :  ecce  convertimur  ad  gvntes,  quae 
Dominum  in  Sanctis  ejus  noverunt  laudare  rideles; 
et  quia  indignos  vos  Dei  judicastis  gratia,  ac  omne 
bonum  usque  hodie  a  salute  vestra  negativa  dif- 
fessione  repulistis,  his  fructuose  proponimus  raar- 
g*aritas,  qui  sciunt  cum  honore  suscipere  illas. 
Vobis  autem  erit  reterna  confusio,  testante  Christo 
in  suo  Evangvlio  :  Quia  filii  reisrni  in  tenebras  exte- 
riores  erunt  trudendi,  et  sine  fine  puniendi.  Ce- 
terura  ut  revertamur  ad  humilitatis  nostra3  pro- 
positum,  o  lectores  et  auditores,  qui  vera3  fidei  estis 
confessores,  quod  de  Christi  gratia  Sanctorumque 
g-loria  Judseis  visum  est  dubium,  dilectioni  vestrrn 
monemus  non  dubium,  sed  semper  maneatcertum, 
quia  ostium  Dei,  quod  aliis  est  clausum,  aliis  justo 
Dei  judicio  erit  apertum.  Ante  quem  et  in  quo  cor- 
detenus  orandum,  ne  cum  hoc  mundo  damnemur, 
sed  Redemptoris  g-ratia  potenti  salvemur;  cujus  in 
charitate  spes  nostra  ponenda  cum  fide,  ne  permit- 
tat  de  parte  justorura  perire,  pro  quibus  dignatus 
est  mortem  Crucis  subire. 

3GEratquidam  vir  ingenuus  Burchardi  marchi- 
comitis  et  prmfecti  Ratisbonensis  vasallus.  Hunc 
divina  a  Deo  corripuerunt  flagvlla,  ut  nervis  con- 
tractis,  omnium  pene  destituereturZ  orBj^iis.  Cum- 
quediu  hujusmodi  castig-atione  attereretur,  demum 
ad  opus  Dei  in  illo  manifestandum  sub  spe  non 
confundenda  ad  sanctum  Emmerammum  defer- 
turincuna,  infantibus  magis  eatenus  apta,  quam 
viris.  Cujus  vehiculo  ut  ad  altare  Testis  perven- 
tum,  ibique  aliquantisper  est  oratum,  is  qui  cu- 
nula3  adhassit  ut  pusio,  repente  robustus  erigutur 
ac  sistitur  ut  homo.  Tum  videntes,  qui  aderant, 
in  novo  Martyris  mirigvrulo  plenam  staturam,  re 


XVI 

Contractus 
ad  Sanctial- 
lare  crigitur 
l 


surrectionis  ad  instar  gvneralis  proceram,  in  ec- 
clesiaejusdem  Testis  immolabant  Deo  hostiam  vo- 
ciferationis  secundum  illud,  quod  David  ait :  Vox 
exultationis  et  salutis  in  tabernaculis  justorum. 
Cum  quibus  idem  Patronus  noster  dulcissimus, 
a^terna  pro  exiliobrevi  patria  donatus,et  pro  pondere 
laborum  inaestiraabile  pramium  sortitus,  pro  morte 
pretiosa  iuusitato  genere  martyrii  acquisita,  in 
tuo,  Christe,  reg-no  gloriatur  corona,  quam  elu- 
cere  facit  specialis  tui  et  proximi  dilectionis  gera- 
ma.  Qua  et  nos  pro  modulo  nostro  insignitos  vo- 
cationis  hora  humiliter  petimus  a  te  inveniri, 
cujus  misericordia,   qua3   bona   sunt,  in  cordibus 

vere 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBPJS. 


505 


XVII 

tiasticori"'* 
ilWa$orc$ 


ucrtter  re- 
prehentlit, 
*i.  e.  gras. 
sato 


Episcopus 
ablutu  San 
cto,  cnjus 
opem  olini 
expertus 
fwrat, 


vere  fidelium  non  permittit  sopiri,  sed  plenoperse- 
verantiiE  fructu  eorum  facit  opera  finiri. 

37  Gloria  Sanctorum,  Christo  congrcgantium  pa- 
tres  et  fratres,  est  valde  reverenda;  ira  quoqueom- 
nimodis  cavenda,  patientia  vero  omni  sexui  seu  or- 
dini  pertimescenda.  Ad  hos  namque  dicit  Dominus : 
Qui  tangit  vos,  tangit  pupillam  oculi  mei.  Et  in 
Evangelio,  Qui  vos  spernit,  me  spernit.  Quae  toni- 
trua  ab  ipso  ccelorum  throno  procedentia,  nec  non 
terrifice  mortalibus  intonantia,  adeo  contemnit,  heu! 
male  surda  ssecularium  duritia,  ut  inhiantes  ad  cc- 
clesiarum  seu  pauperum  res,  haereditatem  Domini 
diripiendo  suam  faciant;  immo  se  ac  sua  diaboli 
partem  efiiciant,  Contra  quos  invehitur  maledi- 
ctum  per  illud  propheticum  :  Vas,  qui  jungitis 
agrum  ad  agrum  iniquc.  E  quibus  nonnulli,  qui  ho- 
nestiores  et  continentiores  videntur  in  factione  hu- 
jusmodi,  cum  viderint  aliquos  ad  ea,  quae  parum 
tetigi,  perpetranda  proclives,  callide  eos  insti- 
gant;  atque  ut  his  reculis  tenacius  adhaereant,  sse- 
pius  inculcant;  pervicaciter  se  pollicentes  eisapud 
judices  futuros  adjutores ,  nec  non  etiam ,  si 
necessitas  exigat,  conjutatores.  Tum  in  se  quo- 
dammodo  quasi  revcrtentes,  immo  retrorsum  ad 
malitise  cryptas  anfractuose  divertentes,  eos  pro 
tempore  deserunt,  quibus  consilium  iniquitatis  de- 
derunt,  et  se  subdole  ad  hos,  quorum  bona  praedae 
vel  rapinae  fecerunt  patere,  conferunt,  ut  pro  men- 
dacii  silentio,  seu  veritatis  venalitestimonio,  apud 
incautos  muneribus  dextras  adimpleant,  talique 
strofa,  quodhabere  videntur,  a  simplicioribus  extor- 
queant. 

38  Cui  tara  grandi  malo  in  plebeia  turba  modis 
milleuis  crassato  *  praefecti  et  comites,  qui  mederi 
debuerant  et  poterant,  non  solum  obviare  ac  re- 
sistere  recusant,  quin  etiam  ipsi  hoc  idem  accu- 
mulant,  nec  non  omnem  justitiaa  pulchritudinem, 
quantum  in  se,  dedecorant,  quo  insatiabilem  ava- 
ritise  lacum,  non  modo  nequiter,  sed  etiam  tur- 
piter  adimpleant.  Pro  quorum  contumacia  celeriter 
sternenda  clamat  Propheta,  immo  cum  eo  injuste 
oppressorum  ultionem  postulat  persona  :  Exalta- 
re,  qui  judicas  terram,  redde  retributionem  super- 
bis.  Hanc  igitur  causam,  non  causam,  sed  pestem 
dicendam,  id  est,  ut  diabolica  commisceantur  hu- 
manis,  et  nihilomiuus  humana  praeferantur  divi- 
nis,  in  tantum  aliqui  pro  commodis  affectant  ter- 
renis,  quo  adulationum  liniamentis,  sive  aliis  pra- 
vi  consiliiincitamentis,  quibus  ipsi  abundant,  pa- 
stores  etiam  Ecclesiae  tentent  inficere,  atque  gre- 
gis  Dominici  arietes  couentur  lupos  eflicere.  Quo- 
rum  syntychias  m  venenosas  qui  non  observave- 
rit,  procul  dubio  vitce  periculum  incurrit ,  quod 
in  se  satis  est  expertus  Michael  Reginae  civitatis 
episcopus. 

39  Is  atqui  cum  pro  episcopatu  cuidam  nepo- 
ti  suo  ab  imperatore  postulando,  palatii  stationem 
petere  decrevisset  ,  xeniaque  ,  quibus  hoc  se  im- 
petraturam  sperabat,  paravisset,  persuasum  est  ei 
ab  his,  qui  optabant  apud  principes  ecclesiasticas 
venales  fore  dignitates,  quatenus  petitionem,  quam 
facere  vellet,  thesauris  Deo  dilecti  martyris  Em- 
merammi  subornaret.  Quos  ille,  consiliariis  con- 
sentiens  reis  et  perversis,  prope  diem  natalitium 
ejusdem  Testis,  Domino  suo  subduxit ,  nec  non 
adepiscopalem  villam,  Berahartashusun  n  dictara, 
secum  transduxit,  quo  suus  eadem  die  comitatus 
pestifer  confiuxit.  Ibi  quoque  subitanea  porporis 
percussus  molestia,  per  extremam  sortem  urgeri 
coepit  in  mortem.  Quam  cum  sibi  turbidam  etama- 
ram  sensisset  imminere,  atque  jam  desperaret, 
infra  limitem  hujus  vitae  diutius  consistere  posse, 


"  forte  para 
vi 


vicedomno  assumpto,  nec  non  militibus  accitis  in  a.Amouo 
testimonium  cum  aliquibus  ministris,  quis  circa 
eum  plus  erat  amoris,  quam  timoris,  quorumque 
familiaritati  sedulo  solcbat  inniti,  affatus  est  verba 
hujusmodi  :  Contigit,  me  aliquando  secus  Licum 
flumen  sub  Ottone  Saxonigena  imperatore  primo 
gravi  interfuisse  praelio.  Ubi  cum  inter  nostrosat- 
que  paganos  acerrime  fuisset  pugnatum,  et  Chri- 
sto  propitio,  a  Christianis  esset  triumphatum  o ,  o 

Ungri  meam  abscidentcs  auriculam,  gladiis  ac  spi- 
culis  inter  caeteros  me  straverantac  adaequaverant 
glebis. 

40  Ibi  insperato  raptus,  ad  salutem  sensi  benefi-  pericvfac 
ciis  adesse  Patronura  clementem,  quem  nunctimeo  deeum^ent 
ob  temeritatem  peccati  mei  irascentem.  Eia,  quaeso, 
fideliter  agite,  quae  injungo  :  Tollite  hinc  futi- 
nam  nunquam  ad  malum,  quod  facere  voluij  mea 
sub  certo  numero  integra  viginti  pallia  consignata, 
et  offerte  ea,  quamvis  ad  magnitudinem  peccato- 
rum  meorum  parva,  magno  et  beato,  ad  subve- 
niendum,  cui  voluerit,  Christi  martyri  Emmeram- 
mo  :  reddetisque  ilh  reverentersuorum  partemthe- 
saurorum,  quos  insipiens  ac  minus  cautus  in  sugil- 
lationem  mei  subtraxi  ejus  honori  servitii.  Calicem  e 
autem  aureura,  quera  opcre  ac  forma  satis,  ut  opi- 
nor,  deceuti  eidem  clarissimo  Testi  passionum  Chri- 
sti  patravi  *,  cum  his  omnibus,  qnae  labiis  distinxi, 
super  et  circa  ipsius  altare  ponetis,  sicque  ex  hu- 
militatis  meae  legatione  dicetis  :  Michael  ille  pecca- 
tor,  homo  quamvis  in  sancta  Ecclesia  ordinis  jure 
sacri  particeps  fuerit  nominisangelici,  immeritum 
tamenet  longe  imparem  se  perpendens  tanti  mini- 
steriis  oflicii,  servus  quoque  tuus,  beate  Erameram- 
me,  adoptivus  sub  ipsis  pontificalibus  infulis  factus, 
in  extremis  etiam  constitutus,  erga  revercntiam  tui 
devotus,  tibi  hsec  misit  atque  remisit,  nec  non  ulti- 
mum  spiritum  trahens,  animam  cum  corpore  patro- 
cinio  tuo  comraisit. 

41  llaec  vero  facta  et  dicta  cum  non  paucos  con- 
venirentac  deterrereut,  pro  abusive  usitata  Sancto- 
rum  inter  mortales  negligcntia,  campanum  quod- 
dam  quantitate  modicum,  a  legatis  episcopi  cum 
aliis  rebus  in  basilica  Patroni  nostri  cxpositum, 
grande  per  os  dicentiura  praedicabat  miraculum. 
Ilujusergo  cum  imperatorOttosecundus^  aliquan- 
do  apud  S.  Emmerammum  audiret  tinnitum  singu- 
larem  et  prse  caeterismagis  sonorum,  fertur  dixisse, 
aut  hoc,  aut  huic  simile  se  velle  habcre.  Qua  oeca- 
sione  proadictus  pontifex  idem  cainpanuium  invia 
jussit  transportari  secum,  arbitratus,  satis  se  factu- 
rum  principi  oblatione  cupiti.  Quod  postquam  est  de 
Martyris  ecclesia  elatum,  uti  compcrimusper  cu- 
jusdam  presbyteri  relatuni,  ad  Dci  omnipotentis 
nutum  iramutationesoni  factumestmut.um,  ncc  ul- 
lius  artificio  aptari  q  potuit  euphonku  officio  usque 
in  diem  et  horam,  qua  Deo  dilecti  Martyris  casae 
restitutum,  ctsi  iuscnsibile ,  prsesentiam  Domini 
sui  scnsibus  humanis  sc  sentire  indidit,  ae  dulciter 
tinnivit. 

42  Vcre  tua,  Christe,  ha;c  sunt  opera,  qui  cre- 
derisetes  SBterni  Patris  Sapientiaj  cui  Davidcor- 
de  jubilans,  clamat,  Quam  magna  multitudo  dul-  laudat 
cedinis  tuae,  Domine,  quam  abscondisti  timcnti- 
bus  te.  Et  iterum  :  Auditui  meo  dahis  gaudium  et 
lEetitiam;  et  exultabunt  ossa  humiliata.  Cujus  de- 
siderio  delectatus,  nomini  fcuo  credentes,  in  finc 
psalmorum  ad  perfectionis  laudes  provocans,  ait . 
Laudate  Dominum  in  cymbalis  bene  sonantibus; 
laudate  eum  in  cymbalis  jubilationis.  Eccc  huma- 
nse  salutis  Amator,  generis  nostri  Factor  et  Repa- 
rator,  qtii  etiam  benignus  es  super  ingratos  ctma- 
los,  per  parva  ac  insensibilia  operaris  magna,  nec 

non 


interqux  di- 
citur  fuiste 
tintinabu- 
tum  memo- 
rabite. 


Awtor 
Cliristum  iii 
*u»  San*to 


506 

A.  Ati?voi.Fo.  non  mirabilin 


MIRACULA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 

ut  homines  cordatos  benedictione      uti  liquet  ex  nam.   seq 
Hanc   siquidem 


el  ih  Cliri 
tto  nficm 
auum  cullu 
cat 


tua  cfficias   coaptatos.   Hanc  siquidem   qui    aure 
cordis  perceperint ,  et  in  ejus  obauditione  usque 
in  finem  perseveraverint,  minime  pavebunt  in  die 
novissimo,  nec  aures   eorum   tinnient  ab  auditu 
malo,  quando  iniraicus  exultans  super  interitu  im- 
piorum,  sejactaverit  dicens   :  Prtevalui  adversus 
eos.  0  Jesu  bone,  quid  nos  peccatores  ibi  dicturi 
sumus,  ubi  vix  justi  salvabuntur?  Non  est  nobis 
spes  altera,  nisi  quam  definit  illetuus  elcctus  Psal- 
mista,  qui  fuit  rex  et  propheta,  totis  medullis  ad 
te  clamitans  cordis  :  Spes  mea  es  tu ,  portio  mea 
in  terra  viventium;   quam  in    tuo  nomine,  dum 
tempus  est  misericordia?,  a  Patre  postulandam  di- 
dicimus  per   Evang-elicam   doctrinam.   Sic  enim 
tuurn,    o  Veritas,  habet  Evang^elium ;  Ambulate, 
dum  dies  est,    ne  tenebrse  vos    comprehendant. 
Dum  luccm  habctis,  credite  in  lucem,  ut  filii  lucis 
sitis. 

\''<  Et  illud  excusationis  humanse  exclusorium 
diligentissime  adtendendum,  nec  non  intimis  su- 
spiriis  annitendum  :  Quodcunque  petieritis  Patrem 
in  nomine  meo,  dabit  vobis.  Petimus  erg^o  ad  Jte 
conversi,  Pater  Domini  nostri  Jesu  Christi,  ut  in 
B  nomine  ejusdem  Unigeniti  tui,  cujus  caritatis  B. 
Emmerammus  martyr  tuus  imitator  exstititsing-u- 
Iarie,  ineflabili  ct  solita  circa  peccatores  usus  cle- 
mentia,  confitentibus  et  confessis  dimittas  impie- 
tatem  cordis;  ac  infundas  unctionem  tuae  uberri- 
maj  consolationis,  nec  non  confirmes  in  nobis  ope- 
ra  divinre  miserationis  ;  ut  ,  quod  in  hoc  srecu- 
lo  dulce  ac  delectabile  videtur,  timoris  tui  reve- 
renda  consideratione  amarescat :  etquod  amarum, 
dilectionis  tuffl  suavissima  speculatione  dulcescat. 
Sicque  dum  ipse  volvitur  mundus,  a  lapsu  et  amo- 
re  peccatorum,  tc  resuscitante,  surg-amus ,  ne 
iu  flne  Sffleulorum,  cum  omnes  homines  resurre- 
xcrint,  cum  corporibus  in  ajternuni  confundamur 
ac  puniamurj  sed  emptitii  servi  nunc  cum  colli- 
bertis  gratia  tua  dig-ni  effecti,  tunc  etiam  tuis 
cuin  amioia  semper  mansuria  deputati  gaudiis,  se* 
curi  videamus  noniinnm  Jesum  Eilium  tuum  libe- 
ratorem  et  Episcopum  animarum  et  corporum  no- 
strorum,  Judicem  justum  vivorum  et  mortuorum, 
tecum  viventematquc  iuunitate  Spiritus  saucti  re- 
ffnantem,  per  immortalia  sscula  sieculorum 
Ameu.  ' 


G  ANNOTATA. 

a  Vide  Annotata  ad  caput prsecedens  lit.  z. 

b  \  iH  hburgvnsi,  inquit  Cmlestinus  abbas  in  Ra- 
tisbona  monastica  aucta  pag.  219.  Arnolfus  ipse 
num.  seq,  eumdem  suum  ex  matre  avum  appellat. 

c  Falsum  scilicet  juraverunt  in  damnummo- 
nasterii, 

d  Sauma  onus  est  :  saumatizatus  ergo  hic  pro 
oneratus  usurpavit. 

e  Naba  vel  Nabus  Germanicc  fluvius  est,  qui  in 
Francoma  ortus  inde  in  Meridiemper  Palatina- 
tum  Superiorem  labitur  et  non  procul  Ratisbona 
Danubio  semiscet. 

f  Hovlp&aXpoc  Latine  uno  oculocaptus. 

gr  Ex  hisce  omnibus  collige  sinceritatem  Ar- 
nolfh  qui  nec  sussfamilise  dedecora  siluit. 
_  h  Tn  ssepe  laudata  Ratisbona  monastica  cap.  33 
Qermanice  [sling  vocatur, 

i  S.  Ramualdi  seu  Ramuoldi,  ad  S.  Emmeram- 
muaj  oftftoffe,  gesta  illustrata  apud  nos  sunt  die 
i'  Junti, 

t  Id  est :  adaltare,  quodadS.  Emmerammi cor- 
portstumbam  circa  pedes  ipsius  erectum  erat, 


ubi  dicitur  ea  mutier  jy 
delata  fuisse  ad  aram  ij)sius  requietionis  antipo- 
dam. 

1  Italegiturin  Arnolfl  autographo,  teste  R.  p, 
Forstenio  :  editio  Canisiana  habet,  destrueretur. 
m  IwT-jyJz,  Latine  consortium. 
n  In  Ratisbona  monastica  crebro  laudata,  cap. 
33  locus  hic  Germanice  dicitur  Bernhards-hausen 
id  est  Bernardi-domus,  additurque ,  jam  Berets- 
hausen  appellari. 

o  De  insigni  hoc  preelio,  in  quo  Otto  I  Germa- 
niae  rex,  ac  deinde  imperator,  Hungaros  prope 
Augustam  Vindeticorum  et  Licum,  vutgo  Lech 
fluvium  memorabili  strage  profligavit,  consute 
ActaS.  Udalrici  Augustani  episcopi  tom.  %  Jutii 
pag.  110  et  seq.,  Pagium  in  Critica  Baronii  ad 
annumChristiQbb,  aliosque 

p  Monet  Canisius,  pro  Ottone  II  reponendum 
hic  esse  hujus  nominis  primum;  ve?mm  ea  corre- 
ctio  certa  non  est.  Michael  enim  in  Ratisbona  mo- 
nastica  ab  anno  942  usque  ad  972  episcopatum  Ra- 
tisbonensem  gessisse  dicitur;  Otto  vero  ejusnomi- 
nissecundus  anno  quidem  973  defuncto patri  suo 
primum  successit,  sed  tamen  jam  ab  eodem  in 
consortium  imperii  adscitus  et  a  Romano  Ponti- 
fice  Joanne  XIII  imperator  coronatus  fuerat  an-  F 
no  967,  adeoque  nihil  obstat,  quo  minus  Arnolfus 
de  Ottone  Ilhic  loqui  potuerit. 

q  Hocloco  Canisius,  ac post  ipsumJacobus  Ba- 
snage  per puncta  lacunam  designant,  deindevero 
usque  ad  finem  hujus  libri  subjungunt  taciniam, 
qiuv  adArnolfl  Procemium  ad  librum  secundum 
de  Miracidis  pertinent;  quse  nos  autem  ex  Arnol- 
fl  autographo  ad  flnem  usque  hujuspariter  libri 
primi  subnectimus,  ipsi  assuerunt  Procemio  Ar- 
nolfl  ad  librum  2,  quod  Meginfredo  perperam 
adscripserunt.  Vide  dicta  in  Commentario  prz>. 
vio  num.  13  et  seq. 


MIRACULA  ALIQUOT 


EX  LIBRO  II 


Auctore  eodem  Arnolfo  Vochbur- 
gensi, 

Ex  editione  Henrici  Canisii    collata 
cum  Arnolfi  autographo.  F 

PKOCEMIUM. 

jnter  a  csetera  mysteriorum  cselestium  sacra-  Auctorpr*- 
Xmenta  veteris  Leg-is  testantur  scripta,  quod  ad  A*«j  *>em 
a^dincationem  tabernaculi  principes  tribuum  et 
ditiores  quique  in  populo  Dei  ,  pretiosa  divino 
jussu  obtulerunt  donaria.  Quorum  pias  oblatio- 
m  et  pauperiores  eodem  prascepto  conducti ,  in- 
dices  mentium  devotarum,  etiam  pilos  addiderunt 
caprarum.  Quid  autem  nova  Lex  super  hac  re  con- 
tinea t  seu  qua  convenientia  priscaa  respondeat, 
Chnstus  in  Evangrelio  suo  paliflcat;  qui  duo  Pau- 
pens  vidua.  minuta  pnetulit  his,  quae  divites  ja- 
ctabant,  seu  m  g-azophylatium  mittebant.  Quod 
quidam  vir,  officio  Apostolicus  et  merito,  egre- 
pa  pradicatione  quasi  de  ca^lo  intonans ,  brevi- 
ter  perstnngendo  exposuit,  dicens ;  Keg-num  caa- 

lorum 


donntorum 
ciTda  ssti- 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEITEMBRIS. 


507 


utip$eeliam 
aliqm*  offc- 
ra(, 


A  lorum  valet,  quanturn  habes.  Cui  scilicet  senten- 
tentiae  concordat,  quod  sacra  Scriptura  alias  clamat : 
Cui  plus  committitur,  plus  ab  eo  exigitur.  Unde  is, 
qui  multum  habet,  et  illud  Apostoli  diligenter  atten- 
dere  debet :  Qui  gloriatur,  inDomino  glorietur.Qui 
vero  minus  accepit,  id  ipsum  minime  ducat  negli- 
gendum  ;  sed  de  eo  pro  posse  et  nosse  conetur  ela- 
borare  aliquid,  quo  utile  sit. 

2  In  quo  haud  segniter  exequendo  quicunque 
divino   muneri    reverentiam    exibuerit ,    debitum 
exactionis  persolvit  Scripturae,  quae  dicit  :  Yovete 
et   reddite  Domino  Deo   vestro  omnes  qui  in  cir- 
cuitu  ejus  affertis  munera.  Ex  ipsius  quippe  donis, 
qui  largitor  est  omnium  bonorum,  accepimus,    si 
quid  ei  pie  digneque  afferimus  vel  si  in  aliqua  re 
votorum  nostrorum  redditionem  exsolvere  poteri- 
mus.  Hinc  et  Jacobus  apostolus,   eorundem  pro- 
cessionem  donorum    commendans  ait  :  Omne   do- 
num  de  sursum  est  descendens  a  Patre  luminum. 
Ad  cujus  illuminationem  Psalmista  nos  appropin- 
quare  exhortatur  dicens  :  Accedite  ad  Dominura, 
et  illuminamini,  et  facies  vestrse  non  confunden- 
tur.  Vere  ad  eum  accesserunt,  qui  dono  illius  illu- 
minati,  ecclesiastica  factis  et  verbis  tractando  Sa- 
]3  cramenta,  illam  faciei  meruerunt  gloriam,  quam 
ipse  Sol  justitiae  visione  sua  paravit  Electis  sempi- 
ternam.  Horum  quippe  exemplis  et  doctrina,  dum 
volvitur  hujus  mundi  rota,  Christus  gratum  in  suis 
arboribus  inveniet  fructum.  Quem  quia,  velut  in- 
utilis  stirps ,    in   mea  arbore  non  habeo ,    timeo 
mihi  valde,  ne  Paterfamilias  sterilitate  pravitatis 
meae   offensus,   dicat  :  Ut  quid  occupat   terram? 
Succidite  eum  et  mittitte  in  ig-nem,  quem  repro- 
bis  terribiliter  paratum   et   a  peccatis  meis ,  pro 
dolor!  saepe  comparatum,  ut  effug"ere  possim,  in- 
ter  fluctus  cogutationum  aestuanti  occurrit  animo, 
hoc    optimum   fore   remedium ,    quo  non  cessem 
quaerere  praesidia  Sanctorum,  sedulo  laudibus  in- 
hserendo  eorum,  ut  et  ipsi  apud  misericordissimum 
Dominum  dignentur  mihi  veniam  impetrare  deli- 
ctorum. 
eisi  peccato-      3   Sed  fortassis   dicit  aliquis  :  quid   ad  te    b  ? 
remscaono-  ^Ton  est  enim  Speci0Sa  laus  in  ore  peccatoris.  Quod 
SC"''  o         verum  esse,  minime  neg-o ;  sed  mag-is  inde  ne  da- 
mner,  pavito.   Est  tamen  aliquid,  quod  mihi  ad 
praedictas   laudes ,    etsi    minus  idoneo ,   fiduciam 
dabit ,   Illud   videlicet  quod   hi ,    qui    Sauctorum 
C  facta,  et  dicta,  utpote  majora  charismata,  effica- 
citer  ae"mulantur,   arbores   bonas  cum  pleno  fru- 
ctu  imitantur;   illi  vero,   qui   eadem  aliis  impo- 
sterum  imitanda  seu  veneranda  scriptis  memoriae 
tradunt,   et  non  adhuc  faciunt,  quae  dicunt,  as- 
similantur  arboribus,    etsi  necdum  fructum ,  ta- 
men  folia  habentibus,   in  quibus   spes   est  fruti- 
celli  ex  benedictione   divina    quandoque  futuri, 
secundum  quod  Joaunes  dicit :  Potens  est  Dominus 
de  lapidibus  istis  suscitare  filios  Abrahae.  Horum 
quippe  de  numero  misellus  eg-o,  sperans  in  omni- 
potentis  Dei  misericordia,  quamvis  vilissima  esse 
malo  arbuscula,  foliis  et  cortice  vestita,  id  est, 
verborum  et  activae  sollicitudinis  ministra,  quam 
ariditatis  aeternae  cum  illis,    qui   nec  dicunt  nec 
faciunt,  duplici  maledictioni  subjacere.  Operetur 
erg"0  uuusquisque,  quod  possit  ex  eo,  quod  de  su- 
pernis  accepit  :  sic  enim  mag-na  magnis,    parva 
parvis  convenire  probantur. 
itatuitpost        4  Ego   quippe  cum    humilitate   aggrediar  lau- 
aiiosS.Em-  ^es  mei  Patroni  scriptitare,  nec  non  miracula  Chri- 
merammi      ^.  pr£eciicare,  quibus  beatum  Emmerammum  te- 
stem  suum  fidelissimum  evidenter  et  g-loriose  de- 
claravit  secum  vivere  et  gaudere  in  regno  coelo- 
rum.  Ibi  quoque  constitutus,  benigne,  ut  spero, 


prospicit  in    omries,  qui  eum  voce  et   actu   pie 
venerantur  familiarius  autem  se  inclinat,  et  in- 
tendit  ad    servos  suos,  qui   sibi  die  noctuque  in 
loco  suse  requietionis  famulantur,  et  illic  Deum 
ac  se   cum  commilitonibus  sacrificio  laudis  hono- 
rare  non  pigritantur ;  frequentantes  iter,  quo  sa- 
lutare  Dei  ostenditur.  Hoc  siquidem  itinere  idem 
dulcissimus  famulorum    suorum  Patronus ,    quod 
olim  ardentissime  quaesivit,  abundantissime  inve- 
nit.  Invenit  atqui   locum  Domino,  tabernaculum 
Deo  Jacob;   ad   cujus  aedificationem   tabernaculi 
jam  aliqui   dona   quodammodo   solenniter  offere- 
bant   opulenta ,  qui  praediti  ing-enio ,    sensu  au- 
reo  ,   et  sermone  deargcntato    praenominati  Mar- 
tyris  ac  in  oeternum   nominandi    testis  vitam  et 
gesia  scripserunt,  quis  gemmas  ejus  virtutum  pul- 
chra  compositione    interlucere   fecerunt ,    sicque 
byssum  intexentes,   id  est,   puritatem  sanctae  il- 
lius  conscientiae  exponentes,    pervenerunt  usque 
ad  purpuram ,  quae  nobilissima  tinctione  Marty- 
rii  eum  provexit  ad  palmam.  Hanc  e  regione  sa- 
lutantes   devotione  pari    quidam  viri  disertissimi 
tractatus  et  sermones  eidem  adscripsere  Martyri, 
nec  non  iterando  laudes  ipsius,  coccum  bis  tin- 
ctum  obtulerunt  mente  sag-aci,  quem  ille  dum  in  g 
hoc  saeculo    laboravit,    vig"ilantissima  praecepto- 
rum  Dominicorum  executione  prajparavit,   atque 
in  novissimo,  ag-one  g-eminae  dilectionis  exercitiis 
rubricavit. 

5  Quid  multa?  Divites  et  potentes  beato  Em- 
merammo  dederunt  dcno  e  copiae  cornu  pleno, 
aurum,  arg-entum,  gemmas  preciosas,  purpuram 
et  byssum,  coccum  bis  tinctum  et  caetera  orna- 
menta  tabernaculo  illius  congruentia  Ego  autera 
ultimus  Dominicae  scholae  discipulus,  et  ipsius , 
Domino  volente ,  in  ventre  matris  servulus  fa- 
ctus,  paupertatis  propriae  conscius,  Patr«no  non 
tantum  meo,  sed  etiam  omnium  eum  habere  vo- 
lentium,  post  antiphonas  et  responsoria,  quae  ad 
laudes  illius,  non  uti  volui,  sed  sicut  potui,  de- 
votus  utcunque  composui :  et  post  illum,  quem 
praeterito  anno  de  Miraculis  conscripseram ,  li- 
bellum,  diversis  occupationibus  vix  hocfieri  sinen- 
tibus,  pro  pilis  caprarum  hunc  sub  dialogo  nunc 
offero  librum  c.  In  quo  mihi  visum  est  opere  pre- 
cium,  memoriam  facere  virorum  illustrium,  Wolf- 
g-ang"i  scilicet  Ratisbonensis  Episcopi  d  atque  Ea- 
mualdi  abbatis  eximii  e,  qui  multigena  probitate 
sedis  hujus  ecclesiam  ornaverunt,  locum  istum  bo- 
nis  accumulaverunt ,  nec  non  hic  plura  ratioua- 
biliter  atque  laudabiliter  constituerunt.  His  quo- 
que  una,  uti  spero,  cum  sanctissimo  Martyre  an- 
nitentibus,  quis  scit,  si  bcnig-nus  propitiari  di- 
g-netur  Dominus,  et  solita  usurus  dicat  gratia :  O 
charitatis  maxima  imitator  specialissime  ,  hujus 
caraxatoris  /'tui  et  tuorum  tibi  concedo  salutem  in 
aeternum.  Amen. 


ANNOTATA. 

a  In  editione  Canisiana  huicprologo  sequens  ti- 
tulusprwfigitur  :  Proemium  libri  de  mcmoriaB.E. 
et  ejus  amatorum.  Idem  editor  istud  Meginfredo 
Magdeburgensi  attribuit,  cum  tamen  ex  ipso  Ar- 
nolfi  autographo  ipsoque Prologo  ac  tibri  2  de  Mi- 
raculis  argumento  constel,  illud  Arnolfi  esse  et  ad 
dictum  librum  2  pertinere.  Lacinia  qxtoque  huic 
prologo  assuta  est,  qua>  ad  finem  libri  1  spectat. 
Consule  Commentarium  num.  13  etseqq.;  et  Anno- 
tata  superius  ad  cap.  3,  lit.  q,  et  hic  infra  anno- 

tandaad  lit.  seq. 

b  ffifc 


et  ss. 

Wolfijnngi 
et  Ramual- 
tli  Inudet  ce- 
lebrarc. 


508 

Anrtouo  b  Hic  in  editione  Canisii  perperam  annectun- 
tur,  quse  lib.  1  de  Miraculis  a  lit.q  usquead  finem 
ejusdem  libri  rccensuimus. 

c  Eccehine  manifestum  est,  Proosmium  hoc  et 
Amolfi  esse,  et  pertinere  ad  librum  2  quiper  mo- 
dum  dialogi  conscriptus  est,  uti  etiam  Canisius 
pag.  68  in  margine  annotavit. 

d  S.  Wolfgangusepiscopus  RatisbonensisRoma- 
no  Martyrologio  inscriptus  est  ad  diem  31  Octo- 
bris,  ad  quem  ea,  qum  Amolfus  de  eo  in  hoc  libro 
narrat,et  egovelutadprsesens  argumentummeum 
non  spectantia  pr&tereo,  usui  esse  poterunt. 

e  De  S.  Ramualdo  seu  Ramuoldo  abbate  ad 
S.  Emmerammumm  opere  nostro  actum  est  ad 
diem  1 7  Junii,ubidata  sunt,  quse  Arnolfus  de  ipso 
in  hoc  libro  scripsit,  hicpariter  omittenda. 

f  Idest,  scriptoris,  a  Grseco  verbo  x^arrw  scri- 
bo. 


CAPUT  UNICUM. 

Paralysis,  oculorum  malum  et  febris 
curata  :  captus  pedibus  gressu  do- 
natus  :  monasterio  vendicata. 


Festo  Saneti    A  mmonicius    a.  Dictatum   tuum ,    quem    feci- 
ntitaUii»  div  }\_sti    paulatim   scribendo    usque    huc    repere , 
purufyticus    posthinc  necesse  est,  ut  facias  currere  :  ea  vide- 
licet  ratione,  quo  aliquid  tempestive  colligas  vel 
conscribas,   quod  in   festivitate  S.   Emmerammi, 
quaj   jam    faciem    pramarans    quodammodo    suis 
arridet,,  novum    offcras,    utpote  tuo   speciali  pa- 
trono,   immo  communi  omnium  quserentium  Do- 
minum  Fautori.  Collectitius  :  Novi,  me  ad  id  val- 
de  indignum ,   ut  mihi  peccatori  vendicem  tan- 
ti  patroni  specialitatem.  Proinde  humiliatus  opto 
ut  parvitati   meaj  saltem  concedatur  per  preces 
illius,   quatcnus  cum  casteris   fidclibus   amplecti 
v:ilr:ni1     eniniiiuniononi    bcatam.    Sub    tmjus  ergo 
rci  affectione  aggrediar,  qu®  sequuntur,  cuder^e 
Per  Muraalem  atqui  cursum,  reduente  ejusdem 
Patroni    nostri  saape  nominati  srepiusque  nomi- 
C  nandi    natalitio   die,   ob  solita  beneficia    conve- 
n,,|';it   llluc   turba  "on    modica.  Cumque  ibi  per 
Qi7inaOffloia  Deo  et  Sanctis  oblata  essent  laudum 
samhcia,  ac  non  absque  signis  et  miraculis  rite 
pcracta  forcnt  solennia,  unusquisque  cum  gaudio 
remeavitadpropria.Tum  contitft,  quendam  pau- 
Perem,  qm  oum  aliis  ad  tanta  gaudia  ire  decre- 
vit,  nec  pervcnirc  potuit,  vix  tandem  in  die  se- 
{*»  **  ^pitum   locum  a  suis  perduci  posse. 
Brat  enimparalytioua,  [et,  ut  ita  dicam,  plui 
*  quam  claudus  b,]  ob  hoc  itaque  in  carruca  eum 

quanivis  labonose,  advectabant,  [utpote]   de  loco 


D 


doviumso~ 
spes  reverti- 
tur. 


lon 


fn  eccUBia 
tjuf  oranij 
*u6fto  inna 

tui. 


glnquo 


B  Is  fn  prima  hora  octava3  c  dici,  nutibus  et 
■V*.  qmbus  potuit,  se  ab  amicis  8uiS  n  e  - 
^«nS.Emmerammideduci  rogavit.  Qui  oZ 
euorum  manibue  et  brachiis  sus^tatus  in  (S 
dentaii  parte  consisteret  felicis  basilic*,  secus  co. 
mnnam  scilicct,  qme  consecratam  in  ,  et -a 0 e 
Jabere  aquam,  eonversus  ad  OrientemTjaS 

tatt  mchnato   capite,   sinc  verbis  oravit    quia  lo 

Cra      ?uasi  *****  et  inagno  lumine  cir- 

SttftjS       ^  VelUU  S°Hs  radios  **«  con- 
1    Xlt  m  faciom  Suan>-  Tuuo  ob  insolitam  visio- 


MIRACULA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 

nem  perterritus  atque  tremefactus,  nimioque  su- 
dore    humefactus  ,    demum   convalescens  ,  coepit 
fari,  sic  dicens  :  Deo  gratias  :  quam  magnam  rem 
video!  Vere  Dominus  est  in  loco  isto,    qui  per 
preces  sui  dilecti  Testis  optima  hic  confert  medi- 
camina  sive  solamina  aegrotis  et   moestis.  His  vi- 
sis  et  auditis,  de  tota  ecclesia  concurritur,  et  a 
populo   [miraculum  idem]   spectante,  ac  [simul] 
admirante,  Kyrie  eleison  cautatur.  Cujus  clamor 
cum  vix  auribus  posset   sufferri,  Primamque  nos 
interim  cantantes  oppido  deterreret,   idem  homo 
catervatim   ab  his ,  qui  tunc  forte  ob  novitatem 
rei    confluxerant,    stipatus   chorum    est    introdu- 
ctus.   Cumque  ab  eo  ante  altare  S.  Emmerammi 
aliquandiu  oratum   esset,  indeque   completa  ora- 
tione    coetui  fratrum    [accedentium]    assurrexis- 
set,  jussus  estaPriore  in  gradibus  sedere  causam- 
que  suam  coram  recitare.  Qui  mox  obediens,  et 
quid  passus  sit  in  infantia,    breviter  expediens, 
mdicavit,  se  ab  octo  annis  usque  in  illuin  diem 
paralysi  esse   solutum ,  oflicioque  manuum  desti- 
tutum,  nec  non  pedum  se    questus  est    penitus 
caruisse  incessu. 

3  Tunc  petito  pariter  et  prgestito  baculo,   quia  actisqueab 
propter  nutantem  gressum  opus  erat  alieno  susten-  ™«un,v 
taculo,  Crucifixi  ob  amorem  et  spem  Redempto-  vcrsaciv^ 
ris,  pro  quo  effusus  est  martyrum  sang-uis,  acce-  " 
pit  Crucem,  per  quam  credimus  et   scimus    hu- 
mano   generi  datam  fidei  lucem,  sicque   prsevius 
multitudinis  dux  perrexit  ad  sanctum  Petrum,  se 
cum  novella  sanitate  prasentans  episcopali  sedi, 
ut  et  plures    contingeret  interesse  gaudio  com- 
muni,   et   ipse  implere  videretur,  quod  Dominus 
m  Evangelio  dicit :  Ite,   ostendite  vos  sacerdoti- 
bus.  Ibi  a  Matricularibus  d  consilio  accepto,   ne 
cum  novem  ingratus  existeret,  sed  regressus  illuc, 
ubi  salutis  dona  suscepit,  cum  decimo,  id  est  Sa- 
maritano,  magnas  gratias  ageret  e,  tota  pene  ci- 
vitate  comitatus   ad  S.  Emmerammum  est  rever- 
sus.  Illa  nimirum  die  per  plateas,  imo  per  omnia 
Ratisponensium  urbis  loca,  Kyrie  eleison  sonabat 
Chnste  eleison  resultabat.  Deo  gratias  grata  vicissi- 
tudine,  interdum  ab  his,  interdum  ab  illis     di- 
cebatur,  atque  inhunc  modum  iter  fidei  ab  omni- 
hus   terebatur.  In    ecclesia  vero    tanta   exultatio 
iuit  Deum   laudantium  et  octo  annos  cum    toti- 
dem   beatitudinibus  octavie  diei  comparantium  ut 
per  Confessionis  et  compunctionis  valde  necessa- 
num   [fidehbus]  bonum,   ea  die  diabolus  [mul- 
tipliciterconfusus]ingemiscere  sibi  [male]  factum 
[nec  non  ob  Martyris  interventum]  queri  grau- 
de  cogeretur  detrimentum.   Quid  plura?  Pro  be- 
uefic.is  solennis  visitationis  a  clero  monachorum- 
ve  choro,   et  nihilominus  ab  sexus  utriusque  po- 

pulotrifarnsvotisalma5Trinitatipersolutis,tandem 
cum  benedietione  licentia  data  est  cunctis  abeundi 

re^eu^ndi  ^™  ^^  WpU<lto  ^^  dom™ 

4  Ammonicius.  Hoc  trifidum,  qnodin  unohomi- 

ne  declaratum  scripsisti  miraculum,  in  nominesan- 

ota  Inmtatis,  tuapte  quasi  qu^dam  salutatio  est 

mmmentis  festivitatis  :  nam  ipsa  solennitas  bea- 
tuunu  patroni  nostri,  Emmerammi  martyris  vi- 
debcet  Otairt,  lrifaria  est  Prfficedit  en.m  e^  bea_ 

1S!  Trstoh  et   Evangelistas  passionarius 

ius  ^il  tUI'a  eSt  Percele^is  dedicatio  hu- 

UcUei  171  IHln;UreiS  °SSibuS  ejusdem  Testis  fe" 

e  ei  dotatie,  illa  mediastina  festivitate   nostra- 

tibus  qUoque  prajcipua^  medietatem  suam  r 

pra.cedentem  et  subsequentem,  ]   quasi  quandam 
reGahtatem  potenter  tenente  f.  Unde  non  est  mi- 

rum. 


E 


Sancti  /i> 

tlumquodie 

cclebrctur. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


509 


Ex  commu- 
ni  conlagio 
Quctor  ocu- 
lis  graviter 
laborans, 


B 


*  l.  mirabilc 

c 

ibidem  su&f- 
to  perfecte 
sanatur. 


rum,  quod  tu  Opusculura  tuum ,  quocunque  per 
varietatem  sentientarum  vagatum  fuerit,  ad  lau- 
dem  sanctoe  Trinitatis  reflectere  conaris.  Nunc 
ergo,  quia  uno  eodemque  trino  signo  miraculum 
proposuisti  de  S.  Emmerammo,  consequens  est , 
ut  aliquid  assumas,  quod  numeralitate  foecunda- 
tum  exigat  quiddam  tertiandum ,  quo  more  tuo 
perducas  conclusionem  ad  sanctse  Trinitatis  ho- 
norem.  Collectitius.  Quandoquidem  homo  habet 
trinitatem  in  semetipso,  necesse  est,  ut  creatura 
subdita  sit  Creatori,  cujus  nihil  praeponendum  est 
amori.  Cujus  taxationem  cum  omnes  homines  si- 
mul  in  unum  vota  conferentes  Amatori  prrecipuo 
haud  sufiiciant  rependere,  quanto  minus  ego  mi- 
sellus,  qui  huc  usque  nil  dignum  egerim  ordine 
meo. 

5  Quamobrem  intime  cordetenusve  mecura 
perpendens,  quantum  periculi  gignat  et  ferat  ne- 
gligentia  ejus,  quse  in  me  est  trinitatis,  id  est  in- 
tellectus  ,  memoriae,  ac  voluntatis,  vix  tandem 
gratia  [  malorum  ]  remedii  pigritiae  mese  imperavi, 
ut,  quod  olim  puerilis  curiositas  de  utilibus  rebus 
collegerat ,  nunc  juvenilis  verbositas  simpliciter 
promat;  sicque  qui  operibus  nequeo,  saltem  et 
dictis  videar  deservire  honori  Omnipotentis  ac 
Unicae  Trinitatis.  Hac  quoque  intentione ,  quod 
scripturus  sum,  assumam  secundum  admonitionem 
tuam.  Cum  inter  caetera  flagella,  quibus  gratia 
Dei  omnipotentis  dignata  est  visitare  homines 
hujus  nostrae  nativas  provincise,  quodam  tempore 
multum  laborarent  oculorum  dolore,  ab  omnibus 
demum  plaga  tandem  cessante ,  adeo  me  subito 
invasit,  ut  sinistrum  oculum  mediocriter  dolens, 
per  nimium  tumorem  dextri  oflicio  penitus  care- 
rem.  Pestis  enim  gravissima  eum  ita  occupavit, 
quo  quasi  pugnus  illi  videretur  esse  oppositus. 
Cujus  rei  gratiacum  nocte  ad  ecclesiam  venirem,  et 
juxta  coufessionem  beati  Emmerammi  secretius 
orarem,  breviata  oratione  surrexi ;  et  quia  captus 
dolore  oppido  fui  gravatus,  sedebam  inibi  in  angulo 
mcestus.  Tunc  cospi  intra  me  super  hoc,  quod  mihi 
accidit,  cogitatationes  varias  volvere,  unde  et  [hu- 
miliato  corde]  compellebar  dicere  :  Domine,  si  vis, 
potes  me  salvare  et  per  preces  Patroni  mei,  tui 
scilicet  dilecti  Martyris ,  et  hoc  malum  grande 
facile  quis  propellere.  Sed  novi,  me  minus  ido- 
neum,  in  quo  ostendas  miserabile  *  opus  miseratio- 
num  tuarum. 

6  Tu  summi  Patris  Sapientia  nosti ,  quia  jam 
per  plures  annos  insidet  animo  meo  quandoque 
mirabilia  tua  scribere.  ac  omnipotentiam  tuam  in 
his  laudare ,  et  nihilominus  Electorum  tuorum 
dicta  et  facta  per  literas  memoriae  posteris  tradere. 
Si  benignitati  tuse  in  hac  re  placet,  quod  volui, 
et  adhuc  volo,  gratias  ago  :  sin  me  mavis  csecitate 
castigare ,  sum  paratus ,  utpote  tibi  debitor  per 
omnia ,  quod  judicium  tuum  ingerit  patienter 
sustinere.  His  in  occulto  sic  cogitatis  atque 
dictis ,  facturus ,  quod  humilitati  mea3  fides  Chri- 
sti  per  intimam  inspirationem  agendum  insinua- 
vit ,  summitatem  pollicis  parumper  humectavi 
saliva,  nec  non,  ubi  ampliorem  sensi  dolorcm, 
ter  sig-num  salutis  impressi ;  interim  corde  ru- 
minans  ac  nihilominus  ore  pronuncians  illud 
Evangelicum  :  Lutum  fecit  ex  sputo  Dominus,  et 
linivit  oculos  meos  :  et  abii  et  lavi ,  et  vidi ,  et 
credidi  Deo.  Eodem  momento  in  me  tam  subitanea 
facta  est  mutatio  dextree  Excelsi ,  quo  sub  incre- 
dibili  celeritate  fugatis  doloribus  de  capite,  imo 
de  toto  corpore  ablata  pernoxia  peste,  ipse  mecum 
super  hoc  facto  diligentissime  tractans ,  satis 
mirari  minime  possem,  quis  fuerim,  quis  essem. 


Tum  quasi  quadam  curiositate  mihimetipsi  au- 
per  repentino  miraculo  cupiens  satisfacere,  utraque 
manu  palpavi  locum  periculi  ;  in  quo  nec  sal- 
tem  vestigium  doloris  sive  tumoris  reperisse  me 
gavisus  sum.  Proinde  surgens,  properabam  illuc  , 
ubi  antea  orabam,  ibique  gratias  egi  Deo  et  san- 
cto  Emmerammo.  Cum  accedens  ad  candelam 
legere  tentarem  in  libro  pro  vetustate  pene  obsole- 
to,  probavi  me  puriorem  visum  recepisse,  quam 
prius  habuerim. 

7  Nunc  quidem  ne  huic  tantae  solennitati,  qua-. 
lsetitise  nectar  dxamussim  propinat  fraternse  uti- 
litati,  nostrapte  quid  videatur  deesse,  subsequentis 
relatione  miraculi  plenum  sic  instruendum  convi- 
vium  est,  ut  expletiva  conclusio  tertiatione  fideliter 
ministret  sua ,  quod  sancta  Trinitas  operata  est 
in  illa.  Puit  quidara  clericus  nobili  prosapia  ortus, 
qui  tempore  quodam  necessitate  poscente ,  imo 
charitate  jubente ,  hospitalitatis  gratia  receptus 
est  in  mansionem  [  quandam ,  ]  coenobio  S.  Em- 
merammi  contiguam.  Ubi  cum  ccepisset  infirma- 
ri,  post  paucos  dies  nimietate  valetudinis  ad  id 
est  perductus,  quod  penitus  desperaretur  vita  il- 
lius.  Tum  noctis  medio,  quasi  de  gravi  evigilans 
somno,  dixit  :  0  utinam  aliquis  mihi  deferat 
aquam  ad  refocillandam  animam  meam  de  fonte 
S.  Emmerammi,  qui  est  in  claustro  fratrum,  Deo 
sibique  servientium.  Quod  unus  astantium ,.  sibi- 
que  [in  id  temporis]  famulantium  celeriter  per- 
ficere  volens,  cucurrit  ad  ecclesiam,  et  ut  in 
talibus  rebus  fieri  solet,  improbiter  pulsavit  ja- 
nuam.  Qui  mox  a  custodibus  iutromissus,  et  quia 
familiaris  erat,  ad  fontem  emissus,  absque  dila- 
tione  hausit  aquam,  ad  eum,  a  quo  missus  est, 
certissime  reportans  illam. 

8  Cumque  de  ea  parum  gustasset  aegrotus,  mox 
per  meliorationem  sibi  redditus  totus,  inquit  :  In 
nomine  Domini  optimuin  vinum  bibi  pro  aqua, 
quam  attulisti.  E.  Emmerammus,  bonus  medicus, 
ab  optimomedico  accepit,  quod  mihi  modo  prassti- 
tit.  Ad  Iiebc  respondit,  qui  aquam  attulit :  Nescio,  si 
aqua  conversa  sit  in  vinum.  Hoc  solum  certissime 
novi,  quod  per  antliam  laticem  de  puteo  exantlavi. 
Cujus  verba  viri  et  raulieres,  qui  aderant,  prosecuti 
sunt,  dicentes  :  Late  notum  est,  vim  hujuscemodi 
febris,  qua  tu  laboras,  non  solum  absumere  vires 
corporis,  sed  etiam,  ne  bene  sapias,  immutare 
gustum  palati  et  gutturis.  Quibus  ille  porrigens 
poculum,  de  quo  bibebat,  dixit,  Bibite  et  vos  atque 
probate ,  utrum  fefellerim  ,  an  verum  sit ,  quod 
dixerim.  Illi  ergo  biberunt,  ac  vini  saporem  veraci- 
ter  senserunt,  vocem  cum  fidc  Ievantes,  dixerunt; 
Deo  gratias ;  quia  tam  bonum  vinum  tamque  nobile 
omni  vita  nostra  transacta  minime  contigit  nos 
bibisse.  Hoc  atqui  graude  miraculum  non  ab  homi- 
ne  fictum,  sed  ob  Martyris  meritum  a  summa  Ve- 
ritate  factum ,  testis  est  Engilmarus  autistes  g, 
adhuc  in  hac  vita  manens. 

9  Ilic  quoque  dum  Ratisbonae  constitutus,  apud 
S.  Emmeraninium  scripta  mea;  parvitatis  videret, 
et  legeret,  atque  probaret,  die  quadam  stana 
juxta  puteum  seu  fontem,  per  quem  recordabatur 
sibi  sanam  [  olim  ]  redditam  fuisse  frontem,  vo- 
vocavit  me,  et  occasionem  sumens  ex  eodem  fon- 
te,  dixit,  quod  scripsi  :  aflirmans  sub  testificatio- 
ne  Christi,  verum  hoc  esse,  ac  non  in  alio,  sed 
in  semetipso  idem  magnale  tam  veraci  quam  efli- 
caci  experimeuto  didicisse.  Ammonitius.  Eidelis 
sermo  et  omni  acccptione  dignus,  quia  vitis  ve- 
ra,  qua?  Christus  est,  ad  declaranda  merita  pal- 
rnitum  suorum,  id  est,  Apostolorum  ct  martyrum 
seu  caeterorum  electorum,  quotidie  his  et  talibus 

miraculis 


A.  AkvoLfo 


Aqua  '  pu- 
teo  S.  Em- 
merammi 
tiatuia 


E 


iii   i.tinum 
versa  febri' 
citantem 


Entfilma- 
rum,  postea 
episcopum , 
sanat. 


.-,111 


MIRACULA  S.  EMMERAMMI  EPISCOPI  MART. 


A-   Abrolfo 


adde  ul 


Paupcrpedi 
blU  ra^tits, 
invorato 
tancto  Mar- 
tijre, 


grcmidtmn- 
tur. 


Anrtor  S. 

Bmmsram* 

tni  patroci- 
nniiit  corn- 

imntltt! 


miraculis  quasi  novas  nuptias  facit.  Ecce  memoria 

beatissimi  martyris  Emmerammi  juste  vinum  pro 

aqua  cum  sanitate  propinavit  ab  hoc  proculdubio 

vitali  *  comprobaretur  facto,  eum  quodam  in  Do- 

minica  optime  sudasse  vinea,  multumque  fructum 

tulisse  in  ea.  0  quanta  lietitia,  volante  fama,  ex 

hujusmodi  rebus  transfunditur  in  filios  Ecclesiae, 

cum  hsec  longe  lateque  audierunt  [solenniter]  ce- 

lebrata  de  matre.  Cujus  rei  gratia  tu  adaucturus 

Opusculum  tuum ,  qusecumque   animo  rationabi- 

liter  occurrerint,    summa  diligentia   in   horreum 

Dominicum  comporta  :  sic  enim  e%,  quae  in  quadri- 

fido  climate  mundi  a  sancta  Trinitate   sunt  facta 

utcumque  locum  habebunt  [  etiam  ]  in  descriptione 

tua. 

10  Collectitius.   Quia   strictim  notasti   quatuor 
plagas  mundi ,  quibus  pater  quater  terna,  sive  ter 
quaterna  disting-uitur  insignia,  ob  dulcissimam  Pa- 
troni  nostri  memoriam  placet  anterioribus  tribus 
miraculis  liic  subnectere  unum,  quod  idem  sit  et 
quartum,  ea  scilicet  ratione,  ut  unitas  ita  cohae- 
reat  Trinitati,  quatenus  probabilis  quaternitas  la- 
terum  aequalitate  solidata,  fidem  quatuor   Evan- 
geliorum  conservet  per  omnia.  Erat  quidam  homo 
B  pauperculus,  qui   cum  alio  aeque  indigrente  loca 
sancta  qusesiturus ,  non  baculo  sufFultus  sed  sca- 
mnellis  h  innisus,  mag-is  viam  repsit,  quam  ambu- 
lavit.  Cumque  circa  horam  prandii  ventum  esset 
ad  quendam  fontcm  laticisperspicui,  dixit  scamnel- 
larius  ad   itineris   socium  :  0  sodes,    istic  jenta- 
culum  in  nomine  Domini  nobis  erit  sumendum , 
et  cum  refectum  fucrit ,   cum  gratiarum   actione 
abeundum.   Quo    assentiente,  ac  ad  panis  esum 
solotenus  in  ora  fontis  consedente,  scamnellarius 
homuncioaquamhauricns  ex  abundantiaepurissimo 
speculo,  antequam  apponeret  ori  potum,  sic  invocat 
Dominum  ubique  fidelibus  notum  :  Domine  Jesu 
Christe,  qui  dcsiderium  pauperum  soles  exaudire, 
morita  martyris  tui  Emmerammi  clarifica  in  me 
hodie,  qui,  charitate  ipsiuste  benedicente,  nunc  ge- 
stio  sitim  restinguere. 

1 1  Et  ecce  inter  bibendum  necdum  ab  ore 
manum,  qui  bibcrat,  retrahente,  per  eum,  cujus 
gratia  nesoit  tarda  molimina,  soluta  sunt  omnium 
membrorum  cjus  retinacula,  Qui  mox  exiliens 
atque  huc  illucque  discurrens,  gratias  egit  Deo , 
sanctoque  ninrtyri  Emmerammo.  Tunc  incolse  acci- 
ti  ejusdem  novitate  rei,  ob  memoriam  tam  cxcellen- 
tis  miraouli,  in  honore  Martyris  construxcrunt 
ecclesiamibi.  llocin  partibus  Italiae  factum,  rela- 
tionc  cujusdam  fratris,  ex  laico  conversi ,  adhuc 
puerilibus  iu  annis  talium  rerum  curiosissimus 
auditor  comperi,  qui  per  confidentiam  et  consola- 
tionem  hujus  benclicii  in  id  se  provocatum  esse 
confessus  est,  ut  latrocinium,  quodjam  per  plures 
aunos  orudeliter  exerouit,  desereret,  nec  non  apud 
;>.  Emmerammum  lupinam  rapacitatem  deponeret, 
sicque  ovcs  cx  Iupo  cum  ovibus  Christi  pasceretur  in 
ovili  Dominico. 

18  Ammonioius.  Quia  bencficia  Christi  ob  me- 
moriam  Sanctorum  illiusper  omnia  propagandum, 
et  a  bonis  universis  unice  ampleotendam,  hactenus 
dictando  utounque  digessisti,  noviter  facta  bonorum 
sancti  Emmerammi  minoratio,  simul  et  quorundam 
super  hoo  habita  querelosa  mussitatio,  ut  mihi 
vidotur,  non  sme  ratione  postulat,  quatenus  di- 
ctatu  vivaci  aliquid  huic  Opusculo  inseratur,  quo 
otinvasorcs  ecclesiasticarum  rerum  admoneantur, 
si  velint  sanum  sequi  consilium ,  ut  resipisoant. 
Et  si  qui  hujus  rei  tortitudine  turbati  sunt  vel 
mcestafioata ,  aliquam  es  BBterni  Regis  rectitudiue 
simul  et  miseratione  consolationem  se  accepturos 


I) 


fore,  minime  dirSdant.  Collectitius.  Cum  omnes, 
qui  sapientia  Sanctorum  abutuntur,  procul  dubio 
aut  hic  aut  iu  futuro  puniantur,  compcscendaj 
sunt  immoderatae  mussitationes ,  partim  clancu- 
lum  querelas  concinentium ,  partimve  manifesto 
ac  simplici  serrnone  dicentium  :  Sanctus  Emme- 
rammus  nunc  dormit,  qui  bona  sua,  quasi  non 
sua,  sibi  suisque  subtrahi  perfert.  Quibus  per 
sensatos  et  prudentes  viros  erit  suggerendum  atque 
dicendum  :  Ecce  non  dormit,  neque  dormitat,  qui 
custodit  Israel.  Insuper  et  hoc  nostrapte  adjicien- 
dum ,  quia  bona  sancti  Emmerammi ,  quae  vere 
bona  sunt,  nec  sibi  subtrahi,  nec  suis  consortibus 
ullo  modo  minui  possunt. 

13  Ista  vero,  quae  secundum  saeculum  dicuntur  etcxevcntu 
bona ,    quantulacunque    sunt ,   quia    non    fuerint  08'e»tffc. 
hucusque  extra  curam  et  custodiam  summi  Pasto-  Dwn/«#o« 
ris  et  Custodis,  nec  non  ejus  provisionem  dilecti 
Martyris,  ex  antiquis  temporibus  non  solum  mi- 
rabiliter,  sed  etiam  fortiter  mnumeris   virtutibus 
declaratum  audivimus,  legimus,  vidimus.  E  qui- 
bus  ac  nunc  temporis  necessarium  unum  grande 
miraculum,  pro  mag-nitudine  sui  valde  inter  opti- 
mates  atque  plebeios  homines  divulg-atum,  utilitati 
legentium  consulens  pariter  et  exactioni  tuarum  g 
petitionum    satisfaciens ,    istic    innectere  curabo. 
Temporibus  itaque  Henrici  pii  Augusti  et  impe- 
ratoris  eximii  i,  multis  rebus  ex  episcopio  Eatis-  ,* 

bonensi  per  incautelam  perditis,  et  de  abbatia 
S.  Emmerammi  ob  controversiam  episcopi  et  ab- 
batis  pluribus  bonis  pessundatis  atque  dissipatis, 
contigit,  ut  Dominus  Bruno  k,  g-ermanus  frater  /. 

ejusdem  imperatoris,  sub  occasione  juris  haeredita- 
rii  tentaret  sibi  vendicare  possessionem  et  curtem, 
quaa   vulg-o  dicitur  Enterhof   l ,   id  est ,   [  Veneni  i 

atrium  et  curtis,  sedsecundumeos,qui  altiorisinge- 
nii  sunt,  et  quaeque  ing-eniosius  quserunt,  Spes  asthe- 
ris,  id  est,  Coeli  non  inconvenienter  dici  potestjuxta 
hoc,  quod  Saxonicum  idioma  teutonizare  solet.  Sa- 
xones  enim  Spem,  ut  Sperationem  hujus  vocabuli 
nomine  finitimo  vocitare  suescunt.  ] 

14  Qui  dum  publice  contra  edictum  caesaris  prmlmmS. 
vim  inferre  non  auderet  rebus  ecclesiasticis,  tan-  Emmeram- 
dem  ex  consulto  in  id  ventum  est,  ut  in  loco,  qui 
dicitur  ^Eting-a  m,  super  hujuscemodi  re  haberetur 
placitum,  sive  judiciale  colloquium.  In  quo  omni- 
bus  judicibus  vel  scabinionibus  n,  qui  in  [  eodem 
comitatu  erant,  pecunia  corruptis ,  ac  aliis  ]  ali- 
cunde  inid  ipsum  mercede  conductis,  ita  omnium 
causidicorum  astutia  et  calliditas  ceelitus  infatuata 
est,  quo  communi  consilio  ex  adversaria  parte 
inductus  aut  subornatus  quidam  judex,  nomine 
Otpolt,  cujus  loquacitati  ad  tunc  temporis  multa 
committebantur  a  multis  ,  nec  sciret,  nec  posset 
judicare  quidquam,  quod  S.  Emmerammi  vel  no- 
stram  laedere  quiret  causam.  Unde  et  a  defensore 
nostro  publice  mendacii  et  falsitatis  notatus,  prae- 
buit  multis  admirationem  cum  additamento  timo- 
ris.  Verum  ne  prasdictus  Bruno  episcopus ,  tam 
probrosae  confusioni  succumbere  videretur  cum 
suis  astipulatoribus,  rog-atu  illius  palatinus  con- 
ventus  estKatisbona  liabitus,  quasi  illic  annullare- 
tur  miraculum,  quod  contig-it.  Sed  longe  aliter  res 
eadem  exitum  habuit,  quando  totum  concilium  , 
quod  ibi  collectum  fuit  nolens  volens  divinse  volun- 
tati  paruit. 

15  Nam  in  aula  judiciali,  praesidente  Ilenrico 
duce  cum  Chunig-unda  imperatrice  ,   sua  scilicet  twhou  epi- 
sorore  p,  nec  non  subselliis  a  viris  consularibus  SC0P°  Bru~ 
sive  comitibus,  uti  mos  aulicus  poposcit,  assessis, 
per  totam  curiam  audiebatur  vox  contra  S.  Em- 
merammum ,    partes  episcopi    foventium  ,  simul 

et 


mi  injuste 


F 


adjndicare 


P 


DIE  VICESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIUS. 


511 


A  et  dicentium  ,  quod  Brunoni ,  utpote  tam   amplae 
et  potenti  personse,  nemo  posset  resistere ,  quin 
illa  die  omnium  judicio  in  ditionem  ejus  veniret 
pnefatum  prsedium,  quod  avia  ejus,  nomine  Ju- 
q  dita,  Norici  reg-ni  videlicet  ducissa  q,  sancto  Em- 

merammo  pro  se  suisque  filiis  Hulduwico,  atque 
Henrico  velut  regalem  fiscum  tradidit :  eoscilicet 
tenore,  ut,  si  episcopus  vel  aliqua  potens  perso- 
na  eandem  curtem  usurparet,  vel  usibus  monacho- 
rum  subtraheret,  statim  in  jus  hajredum  suorum 
reverteretur.  Hanc  quoque  sententiam  prgeposue- 
runt  judices  atque  optimates,  afiirmantes,  tradi- 
tionis  conplacitationem  hujusce  a  Gebehardo  Im- 
r  bripolitano  r  antistite  violatam  esse.  Tunc  a  domi- 

110  Brunone  consensu  principis  extra  curiam  evo- 
catis  primatibus,  summa  eloquentia  praeditis ,   et 
aliis  judicibus  causidicis,  juris  peritis,  in  sui  cau- 
sam  excitis,  omnig-ena  calliditate  vel  astutia  foris 
sunt  instructi  sivepraeparati,  quipartis  illiusdefen- 
siones  intus  forent,  ut  sibi  videbatur,  argumentose 
recitaturi,  nihili  pendentes,  quod  scriptum  est :  Non 
est  consilium  contra  Dominum,  qui  novit  corda  ho- 
minum. 
B       16  Cumque  introgressis  omnibus,  perventum  es- 
bit  tiivhiitu»  set  ad  locum  et  tempus,  in  quo  excusanda  erat  fal- 
impediuniur  sjtas  e^  malitia  forensis  judicii,  et  quasi  obtinenda 
triumphalis  palatii  dignitas,  non  solum  qui  falsi- 
tatis  antea  fuit  notatus,  convictus  est  reus  esse  ejus- 
dem  abdictatus,  sed  etiam  omnium  eontrarise  par- 
ti  faventium  ora  ita  virtute  ccelesti  sunt  clausa  et 
mutata,  ut  nullus  totingreniocallentium  aut  posset 
dicere,  quod  secum  ipse  cogitando  deliberavit,  aut 
fariquiret,  quod  ab  aliis  in  auremsusurrantibus  di- 
cendum  rccepit.   Tum  omni  senatu,  qui  frequens 
convenerat,  ob  miraculum  evidentissimum  in  lau- 
dem  Christi  provocato,  per  totam  curiam  Deo  gra- 
tias  clamor  humilis  et  vere  laudabilispersonabat, 
nec  non  beatissimi  martyrisErnmeramniilaudes  al- 
trinsecus  exaltantium  murmur  amabile  aures  mul- 
titudinis  reverberabat.  Inter  quos  quidam  comes, 
vir  famosus  in  Christiana  religione  Eberhardus,  no- 
mine,  fertur  dixisse  :  Ecce  Rexregummanifeste  de- 
struit  jura  mundanarum  leg-um.  Bene  omnia  nunc  et 
semper  fecit  et  facit,  qui  superbis  resistit,  achumi- 
libus  gratiam  dabit. 
hinr  Bnwo       17  Tunc  dominus  Bruno  ing-enti  timore  correptus, 
pveniieniiam  imrno  per  vim  supernae  virtutis  adeo  est  interne  si- 
bimet  surreptus,  quo  uon  solum  illa  die  coramprin- 
C  cipibus  et  populo   humiliatus  frigesceret,  sudaret, 
pallesceret,  sed  etiam  intra  domestica  mcenia  sub 
grandi  vitae  suse  periculo  proximam  noctem  inso- 
mnem  duceret.  Altera  autem  die,  cum  jam  sol  illu- 
strasset  orbem,  pcenitentia  et  lachrymis  expellens 
tenebras,  quo  deceptus  erat,  erroris,  cum  oblatione 
se  beato  Emmerammo  prcesentavit,  humiliter  fratri- 
bus  delictum  suum  confessus,  atque  inter  memorias 
Sanctorum  nudipes  incedendo,  tam  laboriosam  inte- 
rim  exercitationem  perpessus,  ut  nullum  ex  omni- 
bus  altaribus,  quae  apud  nos  abundant,  prsetcrmit- 
teret,  cui  propria  manu  donum  non  imponeret.  De- 
mum  ante   aram  clarissimi  Patroni  nostri  se  ultra 
nec  illi  neque  suis  aliquid  mali  facturum,  seu  rebus 
ecclesise  ullam  vim  illaturum,  cum  juramento  devo- 
vit,  nec  non  sub  teetibus  confirmavit.  Vinum  quo- 
que,  quod  partium  suarum  fautoribus  in  convivio 
se  daturum  spopondit,  nobis  pro  charitate  dedit,  at- 
que  vitam  suam  intentissime  orationi  fraternaecom- 
mendavit  s. 

ANNOTATA. 

a  In  hoc  Dialogo  loquuntur  Ammonicius  et  Col- 
Septembris  Tomus  VI. 


uglt. 


lectitius,  quorum  hic  Arnolfum,  alter  hujus  fami-  *-  Amolio 
liarem  designat.  Pr/ptermisi  autem,  quse  in  edi- 
tione  Canisii  apag.  llusquead  129  recensentur, 
quia  isthsec  omnia  ad  propositum  nostrum  nil fa- 

ciunt,  etpartim  in  gestis  8.  Ramuoldi  abbat> 
diemll  Junii  apud  nosjam  sunt  recusa,  partim 
ad  diem  31  Octobris,  ubi  de  S.  Wolfgango  Ratisbo- 
nensi  episcopo  agendum  erit,  poterunt  recudi. 

b  QucVuncis  inclusi,ea  Canisius  notat  in  Ms. 
suo  aliis  litteris  scripta  esse,  quod  sufficiat  semel 
monuisse. 

c  Ita  correxi :  nam  in  edito  est  octava. 
d  De  matricularibus  eorumque  varia  conditione 
ac  officiis  consule  Cangium  in  Glossario.  Hic  ea 
vox  usurpatur  pro  presbyteris  ciericisque,  qui  ad 
officia  in  ecclesia  S.  Petri,  quse  cathedralis  erat, 
peragenda  in  matricula  seu  catalogo  ejusdem  ec- 
clesicV  conscripti  erant. 

eAlludit  auctor ad  caputll LuccV,ubicum  Chri- 
stus  Dominus  decem  leprosos  ad  sacerdotes  mit- 
iens  mundasset,  unus  tantum  ex  ipsis,  Samarita- 
nus  scilicet ,  ad  illum  acturus  gratias  rediisse 
narratur. 

f  Celebrabatur  igiturectate  Arnolfisive  secidoxi, 
S.  ~Emmeramm\  festivitas,  uti  etiamhodiedum,  hoc  ** 
die%%  Septembris;  nam  S.Matthxus  colitur  die  21, 
S.  ThecladieW. 

g  Citjus  sedis  episcopus  hic  fuerit,  non  indicavit 
Arnolfus,  nec  aliunde  potui  certo  assequi. 

h  Scamnella  et  scamella  simtfscabella  sive  fulcra 
illa,  quibus  innixi  contracti  vel  aliter  capti pedi- 
bus  repentes procedunt. 

i  S.  Henricum  imperatorem  designat,  cujus  ge- 
sta  illustrata  apud  nos  habes  die  14  Julit. 

k Erat hic episcopus  Augustanus,  etiaminpro- 
prium  germanum  suum  fratrem  S.  Henricum 
imperatorem  aliquando  rebellis,  uti  in  ejusdem 
Sancti  Vita  loco  mox  laudato  legi potest. 

1  In  Ratisbona  monastica  pag.  239  vocatur  Ay ■- 
terhof,  diciturque  sita  prope  Straubingam.  Quse 
sequuntur  uncis  inclusa  de  etymologia  nominis. 
alio  charactere  scripta  erant  in  edltione  Canisii. 
m  iEtinga,  vulgo  Oetinge,  Bavaritc  oppidulum 
est  inter  Salisburgum  et  Landishutum. 

n  Scabiniones  et  Scabini  erantjudicum  assesso- 
res,  quibuscum  judicia  exercebant. 

o  Uncis  inclusaaliis  denuo  litteris scripta erant 
inexemplari  Canisiano. 

p  De  S.  Cunigunde,  S.  Henrici  imperatoris  au- 
gusta  conjuge  et  virgine,  actumest  apudnosad  * 
diem  3  Martii,  ubi  §  3,  num.  17  inter  ejusdem  fra- 
tres  recensetur  Henricus  Luxemburgensis  ,  a 
S.  Henrico  anno  1003  Bavarice  dux  creatus,  qui  is 
ipse  est,  de  quo  hic  loquitur  Arnolfus. 

q  Fuit  hcvc  conjux  Henrici,  Bavarix  ducis  et 
fratris  Ottonis  I,  ex  qito  Ilenrico  per  cognominem 
filium  avia  fuit  S.  Henrici  imperatoris. 

r  Amolfus  lib.  2  de  Miracutis  tres  hujusnomi- 
nis  episcopos  Ratisbonenses  memorat.  Is,  dequo 
hicmentio  fit,  videturejus  nominis primus  fuisse. 
s  In  Ratisbona  monastica  pag .  239  hxc  contigis- 
se  dicuntur  anno  Christi  1018,  quo  Arnolfus  Voch- 
burgensis  hujushistorise  scriplor  florebat acveri- 
similiter  ibidemjam crat  monachus,  quodpru  //< l 
ejusdem  historLv juverit  hicannotasse.  Ceteraquse 
sequuntur,  cum  ad  S.  Emmcrammum  non  spectent, 
prmtermitto. 

<3D 


69        OEFICICM 


512 


A.  Arholfo. 


OFHCIUM  PBOP-  S.  EMMERAMMI  EPISC.  MART. 

In  hoc  seculum  labile 


I) 


Orationet 
trct 
a 


ct  Hymni 
b 


moral 


rfeS.  Emine- 
rnmmo 


OFFICIUM     PROPRIUM 

Auctore  Arnolfo  Vochbur- 
gensi. 

Ex  cjnsdem  codice  Ratisbonensi. 

PriEstet  a  hoc  nobis  Deitas  beata 
Patrisac  Nati,  pariterque  sancti 
Spiritus,  cujusreboatomm 
Gloriamundo.  Amen. 

OltATlO  DE  S.  EmMERAMMO. 

Omnipotens  sempiterne  Deus,  quibeatumEmme- 
rammuro,  saccrdotem  tuum,  cursum  praesentis  vi- 
tas  martyrio  voluisti  consuramare,  concede,  qusesu- 
mus,  ut  sicut  ille  membrorum  abscissiones  passus, 
pro  vitse  integritate  civium  supernorum  sortitus  est 
contubernium,  ita  et  nos,  amputatis  vitiis  de  cordi- 
bus  nostris,  ejusmeritis  suffrag-antibus,  inter  mem- 
bra  tui  Unigeniti  counumerari  mereamur.  Per  eum- 
B-  dem. 

Alia.  Dominator  Domine,  pro  cujus  amore 
sanctus  Emmerammus ,  martyr  et  pontifex,  pa- 
triam  seu  terrcnamrelinquens  substantiam,  pere- 
grinationem  ag-gressus  es^  voluntariam;  da  propi- 
tius ,  ut  in  hujus  mundi  exilio  per  exemplorum 
ejus  vestigiagradientes,  ad  seternam  patriam  ipsius 
patrocinio  subnixi  pervenire  valeamus.  Per  Domi- 
num. 

A  i.ia.  Boati  Emmerammi  sacerdolis  tui  atque  mar- 
tyris,  Domine,  vcnerandaeelebrantes  Natalitia,  cum 
Ipsius  patrocinio  preces  coram  te  effundendo  peti- 
mus,  ut  et  vulneribus  nostris  clementia;  tuse  mede- 
lammisericorditer  adhibeas,  atque  inter  mundanas 
nos  jugiter  proteg-cre  dig-neris  procellas.  Per  Domi- 
num  nostrum. 

SSaphico  metro  compositusymnus  desancto  Em- 
merammo  martyreChristi  b. 

Christe,  cui  justos  liominum  favores 
Caritas  cumspe,  fideique  leg-e 
Dedicat,  festo  patris  Emmerammi 

Suscipe  hetos. 
Patrios  quidum  fugit  incolatus, 
3  El  sacerdotumoelebres  honores, 

Certius  multo  geritex  labore 

Pontificatum. 
Noricas  gentes  peperit  saluti, 
\  ntrit  et  sig^nis,  rericitque  verbis, 
Donec  expensum  Domini  talentura 

CentupUoavit. 
Hio  pio  fratrem  redimens  cruore, 
( 'irsus  ct  membris  numeras  *  triumphos 
Tot  modis  victor,  vicibus  quot  artus 

Lictorademit. 
Spiritus  cujus  jubilas  in  astris 
Sit  suismagnus  famulis  patronus, 
Ethatisbonam  tueatur,  almi 

Corporis  urbem. 
Oloriam  Patri  resoncmus  omnes, 
Ejus  ctNato  jubilemusapte 

vel 
(Et  tibi  Christe,  Genite  superne) 
Cum  quibus  reg-nat  simul  et  Creator 
Spiritus  almus.  Amen. 
8  Item  alius  de  Sanoto  Emmerammo,  rithmice 
,non  metrioe)  modulandus, 

Ymuus  te  decet,  Domine, 


Qui  pro  salute  hominum 
Tuummisisti  Filium. 

Hiciraaginem  coici  c 
Induit  natus  Virgini, 
Quomortales  invalidi 
Caelestes  possent  fieri. 

Unde  Sanctorum  numerus, 
Tibi  soli  notissimus 
Eortiter  exterioris 
Calcat  vitiahominis. 

Quem  Emmerammus  inclitus 
Cujus  festa  percolimus, 
Redeg-it  in  servitium 
Ad  sanctas  formansanimum. 

Hic  dereliquit  patriam, 
Quam  dicunt  Aquitaniam, 
Prius  ibi  oviculas 
Tuipascens  adavidas. 

4  Exin  raigrans  in  Noricam 
Virorum  fortem  provinciam, 
Ejus,  te  dante,  incolas, 
Pecit  esse  Christicolas. 

Tumfidelisut  famulus, 
Qui  sibi  erat  creditus, 
Thesaurum  ad  Dorainicum 
Auctum  reportans  scrinium, 

Pro  alterius  crimine 
Secabatur  dirissime, 
Sicque  effuso  sang*uine, 
Insinu  sedit  Abrahse. 

Nuncprecamur,  piissime 
Creator,  rerum  Domine, 
Nostrasejus  oramine 
Dig-neris  noxas  tergere. 

Laustibi,  Pateroptime, 
Una  cum  sancto  Pneumate, 
Ac  tuo  Unigenito 
Gloria  sit  perpetuo.  Amen. 
Jubilemus  Deo,  beatorum  prassulum  Regi  g"lorio- 
so  *,  qui  ffiternae  g-loriae  coronam  beato  dedit  pontifi- 
ci  Emmerammod. 

5  In  Natale  sancti  Emraerammi  martyris  atque 
pontificis. 

Ad  Vesperas. 

Antiph.  Juravit  Dominus.  Psal.  Dixit  Dominus 
Domino  meo. 

Ant,  Potens  in  terra.  Psal.  Beatus  vir,  qui  timet 
Dominum. 

Ant.  Collocet  eum.  Psal.  Laudate  pueri  Domi- 
num. 

Ant.  Quid  retribuam.  Psal  Credidi,  propter. 

IV*.  0  magni  meriti  virum  Antistitem  Emmeram- 
mum  *,  qui  pro  vita  proximi  animam  posuit  suam. 

?.  Benig-num  Jesum  est  namque  imitatns  Martyr 
invictus  *  qui  pro  vita.  Gloria  Patri  et  Filio  et  Spi- 
ritui  sancto  *,  Qui  pro  vita. 

Antiphona  ad  Evangelium  e.  Ave  Sacerdos  apo- 
stolice,  ave  Doctor  Catholice,  ave  inclite  martyr 
Emmeramme,  ymnis  tua  devotis  venerantibus  na- 
talitia  optine  precibus  piis,  ut  assit  Omnipotentis 
gratia. 

Antiph.  alia.  Beatus  Emmerammus  revera  gre- 
gis  tui,  Christe,  sacerdos  et  hostia,  clipeo  sufferen- 
tije  praemunitus,  te  astante,  et  omnia  vulnera  ejus, 
causse  tuae  dilectionis  inflicta,  numerante,  centenae 
martyT  coronae  ang:elica  pompa  subvectus,  trium- 
phorum  g-Ioria  exaltatus  hodie  cselestem  aulam 
ascendit/*. 

6  Invitatorium.  Dominum  dominorum  adore- 
mus  Christum,  qui  caelesti  Hierusalem  sanctum  Em- 
merammum  donaverat  civem.  Psal.  Venite  exulte- 
mus.  iN 


cpiscopo 
martijre. 


E 


Antiphow 

ct  psalmi 
wl  primas 
Veeperat. 


f 
O/Jicium 
propritno 
Nocturno 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


618 


B 


pro  secundo 
Nocturno, 


Ik  primo  Nocturno. 
Antiph.  Sanctus  Emmeraramus  Pictavise  natus, 
adhuc  tenellus  aetate  divinain  lege  voluntatem  cce- 
pit  habere.  Psal.  Beatus  vir. 

Antiph.  Caelestis  Magistri  apprehendens  Puer 
disciplinam,  via  gradiebatur  justa.  Psal.  Quare. 

Antiph.  Odio  habuit  vanitatem  Adulescens,  et 
idcirco  dedit  Dominus  lcetitiam  in  corde  ejus.  Psal. 
Cum. 

Antiph.  Speravit  iu  Domino,  qui  sure  potentis; 
scuto  eum  in  fervida  juventute  adversustela  inimici 
munivit.  Psal.  "Verba  mea. 

Antiph.  Adgloriam  nominis  suimirabilisdignum 
virum  almum  Emmerammum  Eactor  omnium  con- 
stituit  super  opera  manuura  suarum.  Psal.  Domine 
Dominus  noster. 

Antiph.  Justus  Dominus,  qui  justitias  diligit, 
justis  operibus  illum  adornavit.  Psal.  In  Domino 
confido. 

iy\  Beatus  Emmerammus  puerilibus  iu  annis  levi- 
tatem  horrens  puerilem  *  Creatori  suo  servire  stu- 
debat.  f.  In  anteriora  extentus,  et  posteriora  obli- 
tus*,  Creatori  suo. 

r.\  Morum  maturitate,  temporumque  transcursu 
vir  factus,  divinse  voluntatis  minister  Emmeram- 
rnus  *  cathedrara  pontificalemapudPictavim  susci- 
pit^.  y.Ordini  sacro  concordans  virtutum  respon- 
so*,  Cathedram. 

IV*.  Ad  pascendas  vero  summi  Pastoris  oves  satis 
sollicitus  erat,  et  ne  adversarius,  quem  devoraret, 
inveniret  *,  Vigilanti  curae  instabat.  y.  Sciensergo, 
quia,  cui  plus  committitur,  plus  ab  eo  exigitur  *; 
Vigilanti  curae. 

IV*.  ^stuans  autem  venerabilis  Pontifex  martyrii 
desiderio,  exteras  nationes  petere  decreverat*; 
Quod  effectum,  Deo  donante,  postmodum  sumpsit. 
y.  Volvebat  siquidem  animo,  si  umquam  se  offerret 
occasio,  pati  pro  dulcissimo  Christo  *.  Quod  effe- 
ctum.  y.  Gloria  Patri  et  Filio  et  Spiritui  sancto  *. 

Quod  etc. 

In  ii  Nocturno. 
7  Antiph.   Quia  beatus  Emmerammus  in  monte 
Domini  requiescere  fuit  idoneus,  ad  nihilum  redu- 
ctus  est  in  conspectu  ejus  malignus.  Psal.  Domine, 
quis  habitabit. 

Antiph.  In  benedictionibus  dulcedinis  Excelsus 
illum  prsevenit,  suaque  charitate  fundavit.  Psal.Do- 
,  mine  in  virtute. 

Antiph.  Mundicors  et  innocens  praesul  Emmeram- 
mus  a  reg-e  gloriae  benedictionem  consecutus  est 
perennem.  Psal.  Domini  est  terra. 

Antiph.  Qui  dat  haereditatem  timentibus  nomen 
suura,  sanctura  Emmerammum  hodie  fecit  consor- 
tem  hoereditatis  aetemse.  Psal.  Exaudi, 

Antiph.  Beatus  est  martyr  tuus  Emmerammus, 
Domine,  quem  in  atriis  tuis  voluisti  habitare,  quo 
intercedente,  iniquitatibus  nostris  propitiare.  Psal. 

Te  decet. 

Antiph.  Jam  luce  tibi  orta  inextinguibili  mag-m- 
fice  martyr  Emmeramme,  post  has  nobis  tenebras 
ejusdem  dig-nare  visionem  impetrare.  Psal.  Dorai- 

nus  reg-it. 

r\  Inclitus  Christiovium  pastor  Emmerammus, 
dum  in  sua  terra  multas  lucratus  esset  animas  *, 
Majoris  gratia  lucri  in  aliena  voluit  peregrinari. 
y.  Unde  sedi,  cui  prsefuit,  alium  praefecit,  ipseque 
terram  nativitatis  egressus  *,  Majoris. 

tf.  Baioariam  veniens  beatus  Emmerammus,  a 
Theodone  duce  Pannoniam  petendi  licentiam  pe- 
tiit*-  Sed  princeps  suae  magis  providens  provin- 
ciiE  'ne  tanto  careret  Doctore,  eum  illo  ire  mi- 
nimepermisit.  y.  Dixit  enim  se  a  Gallorum  regno 


ob  hoc  exisse,   ut  Pannonise   incolam   llunorum  a.  u*>wo 
gentem  incredulam  ad  Christum  converteret*.  Sed 

princeps. 

r*.  Sacer  Dei  Famulus,  dura  cceptum  iter  peragere 
se  non  posse  conspiceret,  duci  populoque,  ut  apud 
se  maneret,  rogantibus  consentit  *j  Eo  quod  et  in 
Norico  nuper  Christianitas  incoepta  opus  haberet 
sanae  solidamento  doctrinae.  y.  Quamvis,  quo  pri- 
mum  aniraodeliberavit,pergerenequiret,tamenvo- 
luntate  sua  non  est  fraudatus  agri  Cultor  Domi- 
nici  *  :  Eo  quod  et  in  "Norico. 

r*.  Postquam  copiosam  Domino  plebem  adqui- 
sivit,  Evang^elici  haud  immemor  praecepti,  pro 
proximo  mori  non  dissimulavit  *;  Et  ideoadpal- 
mara  martyrii  decorus  pervenire  meruit.  y.  In 
Christi  amore  reis  subvenire  desiderans,  semet 
totius  periculi  procellaj  obposuit  *.  Et  ideo  ad 
palmam. 

8  Antiph.  Super  iii  Cantica  h.  Erat  atqui  beatus  £»* 
Emmerammus  statura  procerus,  vultu  angelicus,  in 
sermone  doctiloquus,  atque  per  omnia  cultor  Dei 
verus. 

y.  Magna  est  gloria  ejus  etc. 
r*.  Pretiosus  martyr  Domini  Emmerammus,  per- 
stans  fortis  in  ultimi  meta  agonis  *  Non  interrupit 
verba  orationis,  sed  Domino  Deo  se  commendans, 
gratias  eg-it.  y.  Scalse  superpositus  et  crudeliter  a 
carnificibus  incisus  *;  Xon  interrupit. 

r\  Athletam  autem  Domini  martyrio  g-loriantem 
rccenti  a  loco  passionis  rapientes  discipuli*,Spiritu 
jam  crelis  illato,  apud  quendam  vicum  terrai  suum 
tradebant. 

y  Long-e  etenim  aberat  civitas,  quae  nunc  ejussa- 
crum  tenet  corpus,;idcircoque  ab  area,  in  qua  sectus 
est,  illum  tollentes  *j  Spiritu  jam  etc. 

r\  Laudemus  Dominum  in  almi  prtesulis  et  mar- 
tyris  Emmerammi  meritis  g-loriosis  *,  Ad  cujus  se- 
pulchrum  aegri  veniunt  et  sanantur.  >\ 


Socturno. 

h 


certamine,  quod  olim  certavit  impigre,  in  Christi 
regno  triumphat  perpetuo  beatus  praesulEmmeram- 
mus*.  Adcujus. 

R?.Victoriose  Regis  summi  bellator  Emmeramme, 
cui  gemina;  dilectionis  a  luminum  Patre  donum 
collatum  est  tale,  ut  alienum  crimen  tibi  non  ab- 
nueres  impingi,  imo  et  morti  pro  eo  velles  addici* 
Ora  pro  nobis  indignis,  y.  Ut  Amator  homiuum, 
qui  est  salus  in  se  credentium,  nos  a  morte  pecca- 
torum  ereptos  faciat  vte  participes  seternas*.  Ora 

pro  nobis  i. 

Ad  matutinas  Laudes. 
9  Antiph.    Praecinctus  fortitudine  martyr  tuus 
Emmerammus,  Domine,  a  te  accepit  stellam  ma- 
tutinam,  qua  vicit  tenebrosam  hujus  mundi  ma- 
liciam, 

ANTipn.    Hic  pascuae  tuaj  oves,  Christe,  cum 
ymnis  atria  tua  assuefecit  intrare. 

Testis  tuus  Emmerammus  ad  te  de  luce  vigilans, 
Deus,  carnem  suam  multipliciter  tibi  fecit  hostiam. 
Benedicant  te  Sancti  tui,  Altissime,  quibus  bea- 
tum  Emmeramraura  sociasti  cum  palma  passiouum. 
Antiph.  Coufessio  Dominica,  super  cailuru  et  ter- 
ram  magnifica,  sanctum  Emmerammum  exaltavit 
in  g-loria  Sanctorum. 

Antiph.  Evang-elicis  adhjerens  praeceptis,  et  imi- 
tationeDominicai  dilectionistang-ens  Cornu  erectum 
in  domo  David  fidelis,  bcatus  pontifex  Erameram- 
mus  per  martyrii  tribulationes  hodie  spintum  emi- 
sit  ad  ccelicas  sedes.  m 

Antiph.  Cum  instaret  hora  resolutionis  Deum 
sitientis  Emmerammi  martyris,  quasi  lampas  pcr- 
lucida  ex  ejus  ore  procedens,  visa  est  pehvisse 
coeli  secreta,  unde  et  ministri  funeris  territi,  vix 

ofiicium 


Antiphonm 

ad  Laudct. 


514 


OFEICIUM  PROP.  S. 


A.  Awouo  offlciumscpulturaequiverantimplere. 

Ad  Primam. 
adBorat  10  Antipii.   Prima  jetate  beatus  Emmerammus 

diunuu,       Chrigti  servitiis  mancipatus,  in  hia  usque  in  finem 
k  strenue  sudantlo  perseveravit  k. 

Ad  iii. 

Antiph.  Tertiam   gnomone  jam  lineam  adum- 

i  brante  l,  cum  laudes  Domino  suo  prasul  vene- 

randus  psalleret   Emmerammus,  occasione    data, 

raptus  cst  ad  diu  desideratum  pro  Christi  nomine 

martyrium. 

Ad  vi. 
Antiph.  Sexies  bina,  quae  dicuntur  raundi  abusi- 
va,  tam  in  se  sanctus  Emmerammus,  quam  in  caa- 
teris  execratus  mortalibus,  scala  totidem  gradibus 
m         virtutum  ornatacoelum  conscendit  m. 

Ad  viiii. 
n  Antipii.   Nono  ecclesiasticas  dignitatis  gradu  n 

constitutus,  et  a  Christo  pulsante  pervigil  inventus, 
insignifl  martyr  Emmerammuspro  meritis  palmaab 
ipso  donatus  est  reterna. 

In  ii  Vespeius. 
etad$ccun-      u     Antipii.     Sacerdotem    suum    et    martyrem 
da$  Ve»i>c-    Emmerammum  pius  Dominus  in  Sanctorum  splen- 
j,  dorc  comparem  eis  fecit  fulgere.  Psal.  Dixit  Do- 
minus. 

Antipii.  In  mandatis  Domini  nimis  volebat,  cujus 
timor  castus  cor  ejus  semper  possederat.  Psal.  Bea- 
tus  vir. 

Antifii.  Qui  in  altis  habitat,  cum  populi  suiprin- 
cipibua  illum  collocabat.  Psal.  Laudate  pueri. 

Antiiii.  Salutaris  calicem  bibens,  per  amarum 
mortis  poterium  dulce  perennis  vitaa  adeptus  est 
compendium.  Psal.  Credidi,  propter. 

j\\  Summo  nisu  ad  te  clamantes,  Christe,  pre- 
eamur,  erue  a  criminum  raolc,  quos  redemisti  San- 
guine,  et  intercedente  beato  Emmcrammo  nostro 
patroiHi  ',  Tibi  fac  nos  pos.se  peromnia  plaeerc. 

>.  Tui  dileoti  Martyris  prece  placatus,  Domine, 
delicta  uostra  dele,  ao  in  futurum  clcmentissime  *. 
Tibi  etc.  V.  Gloria  Patri  ct  Filio  et  Spiritui  sancto  * 
Tibi. 
o  In  Evangeuuh  o. 

"''■'<  LB.   Avnni.  Magnum  nomentuum,  Domine,  pro 

'"' ' '"'      quo  beatua  Emmerammus  sectus.  brevemhodie  tri- 

rnnluiini  ....  ..  .  '  lL 

Magnlflcat,    s,ltl:im   "lllI1(1>  mulnvit  , lOSlorum  tripudio  perenni, 
cujiis  spiritusexultans  in  salutari  tuo,da,  suffrag-e- 
^  tur  nobis  precatu  assiduo. 

ihu  AM-nii.  Sancte  Emmeramme,  martyr  Lo- 
iiiini  preciose,  pro  nostris  intercede  neg-Iig-entiis 
apud  eum,  cujus  clementiam  nulla  mortalium  su- 
perant  delicta. 

Ai.ia  antiimi.  In  exilium  missi  Lantpertus  soror- 
quc  illius,  pro  morte  beati  Emmerammi  usque  ad 
mortem  luehanl  poanam  delioti, 

Ai.i\  \sTim.  Civitas  Radaspona  Isstareob  multa 
bona  aiiis  tuis  divinitus  eollata,  e1  maxime,  quia 
beati  Emmerammi  pervalido  Bemper  foveris  patro- 
cinlo. 

Itcni  alisa  de  eodem  Sanoto  superebdomadam. 
Antiph.  Beatus  Emmerammus in flosculis primae 

a-l;itis  id  dilioiis  optiuuit  earitatis  et  honestatis,  ut 
ounctorum  oculi  cumnotarent,  omniumaffectus  di- 

litfetvt. 

\mu'h.  Successit  iptur  in  tam  perspioaoiPuero 
»lij  adolesoentta,  et  inorementa  temporum  florent 
inoremento  virtutum,  ct  prasvenit  Virum  nmturitas 

morum»qu»facilesuadebatjuvenirationispondere 

transitorium  omnnmin.i  ftiiaa«t  i«™ 


QQ  omncquod  fuisset  leve. 
■vor  ei  e\  patria  oblatu; 
r   aocipitur,    et   acceptus    aujretur,    ut  *nec 


(U^.i;n'  V:n;,v  ei  expatriaoblaluasicabeopru 


BMMEKAMMI  EPISC.  MART. 

Iiumilitas  minueret  g-Ioriam,  nec  gravitas  exeitaret  D 
invidiam. 

Antiph.  Ad  spera  et  g-audia  mundi  non  inclinans 
robur  animi,  tristitiam  quoque  vel  metum  nullus 
habebat  pensi. 

13  Antiph.  Nullus  erat  locus  tam  vilis,  nulla  per-  ^vcrheb- 
sona  tam  humilis,  quo  in  episcopatupromotum  non  dumadam. 
declinaret  salus  animarum,  redimentem  tempus, 
ne  ad  horreum  Domini  rediret  vacuus, 

Antiph.  Vir  Dei  exemplo  patriarcharum  nativi 
liminis  deserens  incolatum,  nolens,volens,  regendas 
suscepit  Noricas  gvntes. 

Antipii.  Ilicconsilium  salutisin  altari  obedientife 
Deo  oblaturus,  a  coetu  fidelium  est  unice  amatus, 
cui  mutua  caritate  se  devinxit  ejus  Minister  ma- 
gnificus. 

Antiph.  Excisis  ergo  inutilibus  surculis  pag-a- 
nismi,  semen  creverat  fidei,quod  universo  justitise 
distinxerat  flore. 

Antiph.  Quia  magnam  circa  perficiendara  Deo 
plebem  habuit  sollertiam,lucidissimo  conversationis 
exemplo  formam  vivendi  praebuit,  et  suavissimo 
loquendi  modo  edocuit. 

Antiph.  Celebris  illi  contentio  fuit  sobrietatis  cum 
sobrio,  extenuationis  cum  humili,  liberalitatis  cum 
omnibus.  E 

Antiph.  Pedibus  almi  Antistitis  reorum  despe- 
ratio  pallida  provolvitur,  crimen  exponitur,  venia 
rogatur,  quas  ab  eo  maximo  dilectionis  datur  con- 
silio. 

Antiph.  Pretiosus  Christi  martyr  Emmeram- 
mus  membratira  sectus  cultris  et  incisus,  confor- 
tatus  vero  cceliius,  sine  intermissione  Deo  obtu- 
lit  orationis  munus,  quas  nobis  a  facie  inimici  sit 
murus. 

Antipii.  Beatissimus  martyr  Emmerammus,  nc*- 
lens  alibi  resurrectionis  diem  prsestolari,  elegit  hunc 
locum,  quatinus  nobis  sacri  corporis  patrocina- 
retur  reliquiis,  quibus  clerumpopulumque  tueatur 
universum. 

14-  Adoremus  Dominum  *  Qui  coronavit  beatum  rtemaliare- 
Emmerammum.  spomoria 

i^.  Ad  discendas  sacra  institutionis  litteras  puer 
Emmerammus  est  scolis  traditus,  ubi  quam  docilis 
fuerit,  finis  disciplinae  virtus  *,  Et  virtutis  socia. 
dignitas  ostendit.  f,  In  ipsa  simplici  jetate,  quid  *,  'frrtc  quis 
esset  futurus,  prassag-it  ab  eo  adamata  virtus  *  Et 
virtutis.  -p 

£j.  Plomo  Dei  ornamentis  virtutum  conspicuus, 
ascendens  per  ecclesiasticos  gradus,  post  dilectio- 
nem  meruit  reverentiam,  donec  dispononte  Do- 
mino  *  Consensu  cunctorum  custos  morum  et 
exemplura  vitaa  ordinatur  episcopus.  ?.  Dulcis  erat 
ei  exhortatio  et  moderata  locutio,  tum  pretium 
cordis  commendat  pulchritudo  corporis  itaque 
Altithrono  disponente  Domino  *  Consensu  cun- 
ctorum. 

$.  Porro  lectionis  et  orationis  vicaria  succes- 
sione  et  exspatiantis  animi  discursus  imhibuit  et* 
Suggestionis  adversa?  militiam  exclusit  f.  Inter 
agendum  quid  solemnis  ei  fuit  semper  ad  utrum- 
que  opus  psalmodiae  dilecta  materies  *  Qua  sugge- 
stionis. 

IV*.  Rebusepiscopiibenedispositis,  seuquibusque 
disjectisapte  compositis,  ne  qua  prjesentium  affluen- 
tia  perfectioni  obsit  *  Pauperes  divitias  dives  Pau- 
per  exponit,  et  sic  expeditus  e  Gallia  in  fines  Baioa- 
nos  euil  devenit.  >\  Constituto  pro  se  examinatai 
persome  viro,  ipsead  nova  tyrocinia  strenuus  miles 
succinctus  *   Pauperes. 

15  $,  Priuceps  Theodus  adventu  sancti  Ponti-  pro  ejutdem 


ficis 


Sancti 


Q/fifiQ. 


ficis  comperto,  percontatus  causam  exilii,  respon- 
sum  accepit,  hanc  esse  sui  *,  Quo  populos  Pannonise 
reconciliaret  Conditori.  f.  Ad  hasc  dux  infit,  discor- 
diam  inter  se  et  Avares  longam  nimium  tam  pio  re- 
sistere  studio,  imo  iter  propositum  intcrcludere  om- 
nimodo  *.  Quo  populos. 

jvv.  Pater  sanctus,  quem  prohibiti  callis  injuria 
conturbavit,  sed  ducisprudentiapopulique  frequen- 
tia  salutem  suam  exigentium  temperavit,  post  al- 
tam  sestimationem  horum  *  Gratulatus,  supernae 
dispositioni  supposuit  animum,  et  gentis  studio  prce- 
buitconsensum.  J-.Post  difficultateni  justsevolunta- 
ti  obviam  sentiens,  seabomnibus  diligi  etab  uni- 
versis  coli  *•  Gratulatus. 

#.  Ad  laudem  coelestis  patrias  non  ultima  pars 
accessurus  Prsesul  venerandus,  per  spiritum  tem- 
pora  sua  *  Jamjam  declinari  sensit.  ^.  Per  trien- 
nium  Baioarise  finesperlustrans,  per  eum,  qui  loqui- 
tur  ad  cor  Hierusalem,  se  ad  occasum  hujus  lucis  * 
Jamjam. 

r\  Sub  idem  tempus  invida  pars  supremo  con- 
gressu  cum  eo  conflictura,  subdolam  nacta  occa- 
sionem,  tale  pugnandi  genus  adinvenit  *,  Ubi  aut 
viscera  caritatis  occludenda,  aut  infamia  sacri  Or- 
dinis  in  Ecclesise  scandalum  foret  displodenda.  f. 
Nam  principis  filia,  generositatis  damnum  perpes- 
sa,  et  beato  Viro  crimen  confessa,  extitit  causa  *  ; 
Ubi  aut. 

iV*.  Romam  petiturus,  ut  tridui  itcr  peregit,  ty- 
rannus  eum  persecutus,  comites  ad  id  instigavit  *, 
Quo  Sanctum  Dei  poenis  interficerent  diversis.  f. 
TJt  audivit,  a  Pontifice  lsesum  pudorem  germame, 
accipiens  falsapro  veris, furibundus  prsecepit  suis  *, 
Quo  Sanctum. 

10  iv*.  Valde  est  honorandus  beatus  Emmeram- 
mus  clarissimus  testis  Dominicaa  dilectionis,  cujus 
exemplo  suscipiens  onera  alteritatis  *,  Sanguinem 
fudit  pro  anima  fratris :  eadem  caritate  oret  pro 
nostra  fragilitate.  }.  Dicta  promunt  Apostolica  , 
quia,  sicut  Christus  animam  pro  nobis  posuitsuam, 
ita  et  nos  pro  fratribus  auiraas  ponere  debeamus, 
quod  almus  Antistes  fidei  opere  complens  *,  San- 


Alleluiap,  Alleluia,  Alleluia,  Alleluia,  Alleluia, 
Alleluia,  Alleluia,  Alleluia,  Alleluia. 

Alleluia,  Alleluia,  Alleluia,  Alleluia,  Alleluia, 
Alleluia,  Alleluia,  Alleluia,  AUeluia,  Alleluia. 
Beate  Praasul  et  martyr  Emmeramme,  pro  nobis 
peccatoribus  intercede.  Beatus  Emmerammus,  ge- 
nere  Aquitanus,  religione  Christianus,  promotio- 
ne  episcopus,  Baioarice  quondam  peregrinus,  nunc 
vero  martyr  et  patronus.  Per  triennium  satisegit 
intra  eamdera  provinciam,  credulos  in  fide  robo- 
rans,  et  incredulos  ei  subjugans.  Ecce  Saccrdos 
magnus  et  Martyr  invictus  *  Qui  in  diebus  suis 
placuit  Deo.  In  tempore  iracundire  factus  est  re- 
conciliatio  beatus  praesul  Emmerammus  *  Qui 
diebus. 

ANNOTATA- 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SKPTEMBRIS.  515 

ste,  monasterii Ratisbonensis  ad  S.Emmcrammum  A  amou» 
Prior,  swpe  a  me  laudatus,  observat,  ab  hac  in- 
vocatione  ordiri  M.  Ratisbonense,  cujus  apogra- 
pho  nostro  ipse  ista  pr&fixit :  Offieium  divinum 
pro  festo  S.  Emmerammi  episcopi  et  martyris,  ab 
Arnoldo  Vochburgensi  et  monacho  S.  Emmeram- 
mi,  ut  ipsemet  innuit  epistola  ad  Burchardum  ab- 
batem,  compositum  ,  et  ex  codice  propria  ejus- 
dem  manu  scriptohic  descriptum.  Consule  memo- 
ratam  Epistolam  ante  Vitam  alteram  pag.  487 
num.  5. 

b  Verisimilius  hic  hymnus  auctorem  habet  Me- 
ginfrcdum  Magdeburgensemscholarum  pr&posi- 
tum;  qua  de  revide  dicta  in  Commentario  praroio 
num.  S.  Pater  Prior  ad  pr&cedentem  litteram 
laudatus  hic  in  margine  annotavit,  eumdem  hym* 
num  hodieque  in  Offlcio  S.  Emmerammi  in  sua 
dbbatia  recitari. 

c  Lege  choici,  id  est,  terreni  sive  hominis,  a 
Grzeea  voce  yoiv.oz  terrenus, 

d  In  Officio  hodierno,  inquit  hic  inmargine  For- 
stenius,  hasc  stropha  dicitur  pro  Invitatorio.  In  co- 
dice  autographo  huic  Invitatorio  et  sequentibus 
hymnis  ac  responsoriis  superscriptai  sunt  notse  an- 
tiquas  cantuschoralis,  ^ 

e  Id  est ,  ad  canticum  Evangelicum  Magnifi- 
cat,  ait  idem  pater  Prior,  additque,  eamdem 
antiphonam  etiam  nunc  ibidem  ad  Magniticat 
cantari, 

i  Laudatus  Prior  ibidem  observat,  hanc  quoque 
antiphonam  in  secimdis  Vesperis  ad  Magnificat 
adhuc  adhiberi. 

^ConsideCommentarium  nostrumprsevium  §  s. 

h  Id  est,  in  tertio  Nocturno,  in  quo  pro  more 

Benedictinorum  loco  trium  psalmorum  tria  can- 

tica  vel capitida  ex  sacra  Scriptura  reponi  solent 

sub  una  antiphona, 

i  Huc  usque  Officium  hodiernum  pene  ex  intcgro 
consentit,  teste  eodem  Forstenio,  vi<ji<s  /i.reverba 
sunt. 

k  Dc  hac  et  sequentibus  antiphonis  ista  anno- 
tavit  Forstenius  :  Hse  antiphona;  hodieduin  ad  Lau- 
des  et  Horas  apud  nosobtinent,  paucis  verbis  mu- 
tatis. 

1  Alludit  Arnolfus  hic  ad  dictd  Aribonis  in  17- 
ta  num.  13,  ubi  ternpus,  quo  S.  Emmerammus  a 
Lantberto  captus  passusque  est,  sicindicat:  Dei 
iilius  Iiymnificabat  Tertiam.  Attamen  hSBC  <h- ho-  F 
ra  ecclesiastica,  non  de  naturali  aut  civili  acci- 
pirnda  suut. 

m  Ilic  quoque  alludit  ad  scalas,  quibus  San- 
ctus  alligatus  crudele  martyrium  pertulit;  sedex 
quot  iuv  gradibus  constiterint,  nescio. 
n  Episcopatum  hic  videtur  designare. 
o  Idest,  ad  canticum  Evangelicum  M-ignifieat, 
ut  supra  observavimus,  quam  antiphonam  hodie- 
que  ad  Benedictus  canisolitam,  notat  sicpe  taudn- 
tus  pater  Prior. 

p  Forstenius  obsercat,  in  codice  autographo 
pro  Alleluia  legi  Aeuia. 


m 


a  Admodum  reverendus  pater  Frobenius  For- 


DE 


51 C 


ACTA  SANCTOKUM 


4CCTORE 

j.  c. 


DE    S.    SALABEBGA    ABBATISSA 

LAUDUlM  IN  BELGICA  SECUNDA 
COMMENTARIUS     PR^EVIUS 

I.  S.  Salabergae  sancti  consanguinei  :  memoria  apud  martyrologos 

Acta  :  biographi  «tas. 


CinCfc  ANHUU 
DCLXV. 

S.Salgbergi 
nobiUt  pro- 


E 


uit  S.   Salaberga  filia  Gundoini ,  viri  inier 

proceres  potentissimi,  soror  Bodonis  Tullen- 

sis  episcopi,  conjux  Basonis,  Dagoberto  regi 

incii-  inte?  paucos  ckari,  felicissima  mater  duorum 

fiue  conmn-  filiorum  Eustasii  et  Baldoini  seu  Balduini,  trium- 

guinci,         que  fiUarum  Saretrudis,  Ebanis  et  Ayistrudis, 

B  quospene  omnes  inter  Sanctos  peculiari  cidtuve- 

jirrantar  Jjrwhrarnses.    El  de  S.   BodOfte  qKvlonl 

in  Opere  nostro  Actum  est  xi  Septembris,  de  S. 
Balduino  martyre  viii  Januarii,  de  S.  Anstrude 
agendum  veniet  xxn  Octobris.  Pauca  ex  Mar- 
tyrologiis  collegil  Henschenius  ad  diem  i  Maji  de 
S.  Blandino,  quod  nomen  in  Actis  infra  dicitur 
Basoni  fuisse.  Idemne  is,  quod  videtur,  noster 
sit,  atque  ea,  quse  ad  Eustasium  pertinent,  di- 
scitti  polerunt  in  supplemento  Operis.  Hunc  Lau- 
dunenses  colunt  Kalendis  Maji,  illum  Nonis  ejus- 
dem  mensis.  Notat  Mabillonius  tom.  i  Ann.  Be- 
nedict.  pag.  440,  //05  etiam  omnes  reperiri  in  Ka- 
lendario  Sanctorum  ,  quod  Psalterio  Hemmse 
Francorum  reginse  prsefigiiur,  atque  inter  illos 
locum  obtinere  Gundoinum  ad  111  Kalendas  No- 
vembris.  Hodie  Martyrologium  Romanum  nun- 
tiat :  Lauduni  S.  Salabergrc  abbatissse,  atque  eadem 
habet  Hugo  Menardus  in  Martyrologio  Benedi- 
^ctino.  Mirum  est,  in  genuino  Adone,  Usuardo, 
Rabano ,  Notkero  nullam  fieri  mentionem  de 
Stnirhi  nosfra,  in  rita  et  post  obitum  virtutibus 
prodigiisque  ceieberrima.  In  Additionibus  ad 
Usuardum  apud  Solterium  consonat  cum  Mar- 
tyrologio  Romano  Matric-Carth-Ultrajectensis. 
LiLron'<'us/s  vodcx  ita  habet  :  Lugduno  Clavato 
C  sanctffi  Salaberg-a:  Christi  famulffi,  quse  mater 
extitit  trecentarum  sanctimonialium ,  ad  cujus 
polyandrium  claraa  post  obitum  patuerunt  vir- 
tutes. 

memorfa  2  Grevenus  prolixius  texit  elogium.  Ipso  die; 

apud  inquit,  Sanctre  Salabergw  viduie,  abbatissse,  quse 

in  suburbano  Lcuchorum  nobilibus  orta  parenti- 
tibus,  cum  oculorum  lumen  amissum  B.  Eusta- 
sii  abbatis  interventu  recuperasset,  defuncto  viro, 
cui  jussu  Dagoberti  regis  nnpserat,  primum  iu  Sub- 
urhio  Lingoiouensi  haTeditate  vixit  paterna  ,  dein- 
de  Lug'duni,  constructo  monastcrio,  trecentis  fer- 
me  adunatis  famulabus  Christi  pnesidens,  vita  et 
miraculis  clara  quievit.  Molanus  his  verbis  San- 
vtam  cclcbrat :  Civitnte  Lauduno  Clavatodepositio 
S.  Salaberg-aj  abbatissa1,  qua)  in  lege  divina  eru- 
dita,  vig-iliis  et  orationibus  assidue  vacans,  virtu- 
tmn  et  miraculorum  gratia  illustrem  conversatio- 
nem  duxit.  Eadem  hdbet  cum  Molano  Wion,  cum 
Greveno  Martyroiogium  Germanicum,  nisi  quod 
id  addat,  NMnberg-am  a  nativitate  csecamfuisse, 
perperamque  Lugdunum  Lion  interpretetur.  Pe- 
trus  Gaiesinius  sic  Sanctx  memoriam  agit :  In 
mona^terio  Lugdunensi  S.  Snlabergaj  virginis,  quae 
treccntis  virgiuibus    monialibus   prsefecta ,  omni 


sanctimonia  exemplo  prselucens  et  miraculis  clara 
obdormivit  in  Domino,  citatque  in  Notationibus 
Additiones  Molani;  sed  is  Virginem  non  vocat,quse 
bis  nupta  multorumque  liberorum  parens  fuit, 
Idemtamenreperitur  in  quilusdam  Mss.,  procul 
dubio,  quiavirginum  choro  prsefuit.  Certe  Flo- 
rarium  nostrum  Ms.  [consonat :  Eodem  die  S.  Sa- 
labergse  virginis  et  abbatissse.  Hasc  miraculis  cla- 
ruit  visionesque  admirabiles  vidit  et  suum  obitum  E 
mteraliapraecognovit.  Deniqueauctor  Vitse  S.Agi- 
li  S.  Salabergam  eiiam  virginitatem  inviolabiliter 
servasse  asserit,atvel  isest  biographi  error,  vel 
eodem  sensu  exponi  debet :  circa  quse  rursus  re- 
curret  infra  sermo  num.  20. 

3  Ad  eumdem  pariter  diem  refertur  S.  Salaber-  mariyrolo- 
ga  a  Benedicto  Darganio,  Bucelino  et  in  aliis  i^as-  90S>  Laudtt- 
sim  Fastis  Sanctorum  Ordinis  S.  Benedicti.  Ad  m' 
xxmSeptembrisbrevibusillamcommemoratMau- 
rolycus  :  In  agro  Lugdunensi  Salbergse  abbatissse. 

In  Ms.  Kalendario  Sanctorum  Ordinis  S.  Bene- 
dicti,  quod  habemus,  eo  die  notatur  ejus  transla- 
tio,  sednotat,  Mabillonius  ad  Vitam  Sanctse,  eam 
celebrarixi  Kalendas  Martii.  Deniquein  antiquo 
Missali  Laudunensi  impresso  anno  1506  habetur 
inMissa  de  SS.  Mauritio  et  Sociis  Commemora- 
tio  S.  Salabergae,  fere  ex communi  Virginum.  Pri- 
mse  oratio  est :  Exaudi  nos  Deus  salutaris  noster,  ut 
sicut  de  beata?  Sallabergae  electse  tuse  etc.  Atque 
hsec  sunt  ferme,  quse  apud  martyrologos  de  San- 
cta  reperi.  Porro  vides,  lector,  Sanctam  hic  ubi- 
que  Salabergam  vocari,  quodproinde  retinendum 
censui,  liceta  Jona  in  VitaS.  BusiasUAdalbevga,, 
et  in  Mss.  dtiis  antiquis  non  raro  Sadelaberga  vo- 
citetur,  et  quandoque  Sadaberga  et  Sadleberga :  ^ 
res  enim  levioris  momenti  visa  est,  quam  ut  id 
communi  orihographiee  et  auribus  Latinis  conce- 
di  non  possii.  Nunc  de  Lauduno,  ubi  Sancta  obiit 
ubique  pecidiari  cultu  celebratur,  paucula  etfere 
ex  Mabillonio  in  Notis  prseviis  ad  ejus  Vitam  Se- 
culo  2pag.  421  inter  Acta  Santtorum  Ordinis  S. 
Benedicti  excusam,  prsefanda  sunt.  Ea  civitas 
LugdunumClavaium  alio  nomine  Latinis dicitur, 
Gallis  autem  Laon.  Civitas  est  Belgicse  secundse 
tertio  miiliari  Prsemonstrato,  septimo  Noviomo 
ad  Occidente,  sexto  autem  Novioduno  a  Meridie 
dissita  montique  imposita.  Circa  nominis  origi- 
nem  varise  sunt  eruditorum  conjecturse ,  quas 
apud  Valesium  et  Gailisc  Christianse  auctse  scrip- 
tores  tom.  9  col.  507  videre  licet. 

4  Laudunum  civitas  episcopalis  est  meiropoli  ubi  obut, 
Remensi  subjecta.  Yix  cuiquam,  inquit  Mabilllo-  przcipue  co- 
nius  ssepe  iaudandus,  ex  illustrioribus  Gallite  cedit  lUur- 
opidis,  si  monumenta  spectes,  quibus  circumquaque 
vallatur  atque  intus  illustratur  :  quse  singuia  enu- 
merat,  atqueibidem  consuiipossunt.  Potissimum 

ad  nostrum  institutum  pertinetecciesia  sancti  Jo- 
annis  BaptisLv  ejusque  ccenobium,  quod  S.  Sala- 

berga 


A  berga propriis  iisque ingentibus  facultatibus  con- 
didit,  dotavit,suis  virtutibus  decoravit,acdenique 
suis  suorumque  liberorum  venerandis  reliquiis  lo- 
cupletavit.  S.  Salabergje sacracimelia  ibidem,teste 
eodem  Mabiltoniopag.  432,  servantur  inclusa  the- 
cse,  argento  atque  aurichalco  distinctw,  atque  in 
postica  altaris  (an  principis,  an  alterius  ilh  ipsi 
erecti?)legunturhiversusantiquitusexarati  : 

sravi  recubas   Salaberga   sub 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  &" 

et  SJoannis  Laudunensis  Miorum  duorum  . 
ptorumtquipost  incendiumLaudunenseActa  anti- 
quasuostylo,  seculo  sciticet  %u,exornarunt,  noti- 
tiamexhlbetObservationeprcWianumA.Habemus 
et  nos  apographa  duo  Vitse  S.  Salaberga:  otim  ad 


AcCTOtt 

J.C. 


Hic    veneranda 

arce, 
Eustasi,  Anstrudis,  Baso,  Goarde,  Boso; 
unde  antiquum  ejus  celebremque  cultum  colhgas. 
Mitjuixibi-       5  Rem  aliam  ibidem  laudatus  scriptor  subne- 
ttenurfebm,  cm .  servari  nimirum  in  eo  monasterio  campanu- 
lam,  qumcervse  collo  alligata  divinitus  Salabergse 
allata  sit  ad  propulsanda  tonitrui  et  fitlguris  peri- 
cula,  quibus  multum  pcrcellebatur  sancta  ejus  fi- 
lia  Anstrudis.  Hinc  asserit,  S.  Salabergam  anti- 
quitus  pingi  solitam  cum  cerva  campanulam  ex 
collo  gestante.  Inditam  divinitus  vim  adversus 
tonitruorumimpetuscampanulgeillidudumpostea 
inhcVsisse,probat,  inquit,  constans  traditio pluri- 
B  mis  contestata  experimentis,  monetque  vetus  hsec 
inscriptio  :  Reliquia;  S.  Salabergae  et  campana  prse- 
sens  expellunt  febres,  atque  ipsa  tonitrua  pellit. 
Hunc  in  finem  solet  aqua  in  cimbali  illius  cavi- 
tate  benedici,et  febricitantibuspropinari,quorum 
omnium  fides  sit  apud  traditionem  et  testimonia 
referentem  Mabillonium.  Certe  mos  viget  in  Ec- 
clesia  adversus  tempestates  et  fulgura  benedicendi 
campanidas,  quarum  nonpauae  in  Belgium  no- 
strum  ex  Italia  allatse  sunt  etpiorum  hominum 
fiduciamobtinuerunt.lnnumeraaliundeetiamex- 
empla  occurrunt  a  variis  languoribus  sanctorum 
haitstaaqxta,cuiBanctontmretiquiseintinctsefuis- 
sent.Ex  utensilibus,  qitibus  itsa  est  S.  Salaberga, 
inabbatia  Laudunensi  servantur  usqiie  hodie  pe- 
dum  ligneum  holoserico  opertum,  et  Breviarhtm 
officii  divini  uncis  litteris  exaratum.  An  Sanctse 
corpus  in  argentea  illa  theca  integritm  sit,  dicere 
non  possum. 
ct  Bocohii.        6  Rarcv  admodum,  imo  fere  nulliv  memoran- 
^ta  turaUbivenerationiexponisacrcvejusexuvicV.Ha- 

beo  ante  oculos  cartam  adeo  detritam  et  exesain, 
tam  flavescente\atramento  scriptam,  ut  vix  divi- 
nando  assequi  verba  et  sensus,  eosqite  non  omnes 
C  possim.  Fuit  ea  a  Majoribus  meis  ad  hunc  diem 
seposita,  et  talem  geritin  fronte  titulum  :  Incipit 
ordo,  quomodo   servabit  in   monstratione  sancta- 
rum'reliquiarum  in  parochiali  ecclesia    Bocholtz 
anno  sidlix.  Tertio  loco  enumerantur  exhibendcV 
reliquicv  de  S.  Salaberga.  Invenio  apucl  Baudran- 
dum  Bocholt  seu  Buckolt,  oppiditlum  GermanicV 
in  Westphalia  et  ditione  episcopi  Monastenensis 
ad  amnem  Aam,  in  confinibus  CliviiV  situm,  di- 
stansque  3  milliaribits  Germanicis  Vesaha,  in  Se- 
ptentrionem  Grollam  versus  5.  Idemne  hic  desi- 
qnetur,  qitcV  ibi  pars  sancti  corporis,  et  an  usque 
hodie  servetur,  cujusque  sit  auctontatis  barbara 
manu  exarata  scheda,  ignoro :  ad  Actorum  noti- 
tiamprogredior.Partem  eorum  non  exiguam  pri- 
mus  in  lucemprotraxit  ex  Ms.Andreas  du  Chesne, 
excuditque  inter  Historuv  Francorum  Scnptores 
tom  ipag.  647  et  seqq,  Deinde  Lucas  Achenus  m 
additamentis  ad  Opera  Guiberti  abbatis  pag.  679 
Vitam  S.  Salabergaj  edidit,  non  nihil  in  cetens  a 
Chesniana  diversam,  multoque  ea  prolixiorem, 
utpote  auctam  Prologo  et  Miracutis  a  Sancta  ante 
mortempatratis. 

7  Illam  Mabillonius  Actis  Sanctorum  Ordinis 
S.  Benedicti  Seculo  2  a  pag.  421  inseruit,  contu- 


quoad  voces 
variu,  anti- 
qua 


Majores  nostros  missa :  alterum  desumptum  est 
ex  Ms.  Accincti  monasterii,  atque  Chifftetii,  insi- 
gnis  adjutoris  nostri,manu  exaratum:  atterum 
suppeditavit  R.  D.Nicolaus  Betfortius,  canonicus 
Regularis,  cui    itidem  plurimum  debemus.  In 
posteriori  hoc  notatum  ad  marginem  invenio : 
Habuit  hoc  D.  Belfortius  ex  Ms.  Longpontico.  Deest 
Protogus,  atque  alibi  etiam  non  parum  discrepat 
a  Chiffletiano  et  edito  a  Mabillonio.  Itlud  ipsum 
est,  quod  prce  oculis  habuit  Bollandus,  in  Gestis 
S.  Balduini  martyris,tom.  i  Januariipag.  582  ad 
diem  vin  Januarii  num.  2  scribens  :  S.  Salabergse 
Vitam  habemus  ex  codice  Longpontico  a  Nicolao 
Belfortio   descriptam,   et,   ut  opinamur,   paullum 
expolitam.  Idemde  Ms.  judicium  ita  notatur  in 
margine  :  Videtur  stylum  mutasse,  quod  apparet 
omnino  certissimxtm.  Preeter  hsec  accepintr    ea 
scriniis  P.  Petri  Francisci  Chiffletii  Vitam  S.  Sa- 
Iabergae  exduobus  Mss.  codicibus  monasterii  Lau- 
dunensis  S.  Joannis,Fuerat  apographum  missum 
ad  laudatum  Chiffletium  a  R.  D.  Bellotta,  cano- 
nico  Laudunensi,  qui  in  epistola  bene  longa,  quam 
Actis  pr&figit,  ita  loquitur  Gallice  :  Quae  de  S.  Sa- 
labergieVita  hic  invenies,  non  suntcontinuata  co- 
pia   eorum    omnium,    quae   in   Ms.    continentur; 
multos  enim  omisi  flores,  textus  exemplaque  sacra 
Scripturoe,  qurecensui  tibi  inutilia  fore,  cum  nihil  ad 
veritatem  historiai  conferant.  Hisce  vero  exceptis, 
descripsi  rcliqua  a  capite  ad  calcem  nec  verbo  nec 
syllabamutatis. 

S  Pnvmiserat  ipso  statim  epistolse  exordio  :  En 

Vitam  S.  Salabergse,  quam  peteuti  quondam  ad- 

promisi.  Extraxi  illam  ex  Ms.  abbatia;  S.  Joannis 

hujus  civitatis.  Reperi  ibidem  bis  scriptam :  sed 

unius  tantum  extractum  mitto,  quod  utraque  in 

sensu  conveniat,  quamvis  verbis  discrepet.  Quue 

autem  plura  in  altero  inveni    ad  folii  limbum  ad- 

jeci.  Marginales  notivpassbn  consonantcumapo- 

graphorum  aliorum  et  Mabillonii  te.il»,    Ar/a 

ipsaplurimum  ceteris  contractiora  sunt.  Verum, 

utmonuit  Beltotta,  plurima  inde  rrsecuit,qiicvad 

historiam  nonfaciunt.  Possent,  quceab  ipso  pree- 

termissasitnt,facileassignari rt suppL "  ' smgulo , 

at  opercvpretium  non  est  visum  id  moHn  1.  tentm 

politioristitoexaratasuntArlatatr.jraatqaeadeo 

verosimititerilla  ipsa,  quorum  protogwr  eahtbet 

Mabillonhts  in  Observationibus  prmiis  num.   I, 

Indaginis  loco  sit  exordium  :  Beata  ac  venerabilis 

materSalaberga  Gonduino  patre,  matre  vcro  Sare- 

trude  in  confinio  Lingonicae  urbis  onunda  iuit,  m 

terra     quam    Urnensem   nuncupant,   ob  amnem, 

qui  ibidem  profluit.  Nata  autcm   dc  religiosa   ct 

uobili  secuudum  seculi  dignitatcin  prosapia  ruii- 

lominus  etiam  ipsa  gemino  nobilitatis  enitmt  de- 

core  :  exstitit  enim  insignis  non  sola  suorum  gene- 

rositate  Majorum,  sed  morum  multo  amplius  et  n- 

dei  famosa'titulo.  Quo  sagaci  considerationc  com- 

perto^arcntesejusimpension-M^.-.nuin.- 

■unt.  Ex  his  facite  est  de  reliqtus  3udic*n  ,    Vos 
itaqueAcUtantiquioraaMabilloniomutuabi.n.r, 

eimnL  nostrorum  apographorum  cum  ilhs  te- 

cttonemhmcet  indeassignabimus.  Idem  certeest 

tZLusauctorMcetapog^ 

PnZ7um  vel  inscitta  non  nihil  deturpata  stnt, 

ScZtorem  nostrum  hunc  Mabillomus  sxpeau- 

dltus  aliique,  qui  Acherium  secuti  sunt,  auctores 


et  recentio- 


S.  Benedicti  Seculo  2  a  pag.  «i  ii»e/ «".  —       «i.«  - »»--  >  suvmremrirum  gravem.qmque 
UtquecumMss.codicibuSCisterctensi,LongipontiS     eoxwmcenset  et  mpparem,  ^^ 


*l.l  ront 
J.C. 


qu*  teripta 

tnnt  «!>  ««■ 


CUJUf  .rttttr/n 
quidam  tcr- 
minin  hintts 
arctii 


Ctirnmicri- 

ImnUSam  n 

genitor  pro- 

babitius 

idcm 


518  DKS 

pra>tersortcmillorumtemporumsatisLatinescri- 
bit  :  hinc  Acta  S.  Salabergae  in  magna  apud  omnes 
auctoritale  sunt,  atque  non  parum  contulerunt  ad 
ittustrandam  eampartem  historicvGaUiarum,qucV 
ad  Dagobertum  II  pertinet.  Anonymi  scriptoris 
tetatem  ita  Mabillonius  colligit  Obsewatione  prse- 

via  num.  3. 

9  Nuncupat  suam  lucubrationem  auctor  Omo- 

tario  episcopo,  Anstrudi  abbatissie  et  Salabergse. 

Anstrudem  hanc,  inquit,  fuisse  S.  Salabergaa  filiam, 

constat,  tum  ex  propriis  Actis  suo  Ioco  [ibidem  ea 

profertpag.  975)  referendis,  tum  ex  his  Vitae  S.  Sa- 

laberg-ffiverbis  num.  xi  [apud  nos  num.  9)  «  Sala- 

«  berg-agenuitfiliam  teriiam  et  Anstrudem  appel- 

«  lavit,  qusein  cura  et  reg-imine  Sororum  processu 

o  fcmporis,  cuncta  annuente  caterva,  successit,'qua3 

«  hactenus,  Christoauspice,divinisprivilegiisnune 

-  superest.  -»  Omotarius  sine  dubio  episcopus  fuit 

Laudunensiscirca  annum  dclxxxv,  in  vulgatis  epi- 

scoporum  Laudunensium  Catalogis  omissus;  et  Sala- 

berga  post  Anstrudem  in   Prolog-o  salutata,   fuit 

csenobii  Laudunen.sissanctimouialis.  Scribebat  ano- 

nyinuspaulopostbellum  civileDaprobertuui  n  inter 

B  et  Theodoricum  III,  anno  circa  dclxxx  exortum, 

quod  se  «  nuper  vidisse  »  infra  num.  xin  testatur. 

Ex  hisce  primum  et  ultimum  abunde  probant, 

supparem  scriptorem  esse,  ut  adpetitas  ab  Omo- 

tario  et  Salaberga  altera  notas  confugere  non 

thdnuunus.  omotarium  fuisse  Laudunensem  epi' 

scopum,  non  evincitur  ex  insolito  titulo,  quemilli 

dat  anonymus  noster;  an  aliunde  id  certo  evincere 

potuerit  Mabillonius,  nescio.  Certe  eruditi  aucto- 

res  Gallise  Christianse  tom.  9  non  nisi  solam  ex  hac 

Vita  petitam  notitiam  de  illo  protulerunt.  Nec 

certiora  sunt,  opinor,  quie  de  secunda  Salaberga 

asserit.  Quamquam,  at  dixi,  non  est  iis  opus,  dum 

uliiiiulr  habemus,  unde  certum  scriptoris  sevum 

eruamus,  asseramusque,  illum   scripsisse  sene- 

scenle  septimo. 

10  Ex  prsecitatis  quidem  epochis  arctioribus 
terministempus,  quo  anonymus  noster  scripsisse 
debuit,  circumscribunt  IlistoricV  UtteraricV  scri- 
ptores  tom.  Zpag.  G3G  et  seq.  Certum  est,  inquiunt, 
scriptam  esse  Vitam  S.  Salabergse  post  annum 
dolxxx  atque  ante  dclxxxViii.  Primum probant  ex 
eo,  quod  Biograplius  meminerit  belli  Dagobertum 
1 1  interetTheodoricumlllgesti  sub  annumChristi 
680,  tamquam  rei  non  admodum  diu  pr&teritcV, 
cujusque  oculatum  veluti  testem  seprofitetur.  At- 
terum  inde  conficiunt,  quod  Anstrudis,  S.  Salaber- 
g&8 1'tlia  ct  prowima  post  matrem  S.Joannis  abba- 
tissa,  cui  Acta  nostra  nuncupata  sunt,  ultra  an- 
iiinii  (is.s  non  supervixerit.  Atque  hoc  ratiocinium 
rursus  est  omnino  legitimum,  si  modo  certum  sit, 
S.  Anstrudem  obiisse  ante  annum  688.  Verum 
■  \'hr,ii'>i,CdinUusetSammarthaniapudlaudatos 
dnlUsvChristianiecontinuatorcsejusmortemanno 
701  illujant,  primusque,  quem  vidi,  Mabillonius 
Sanctiv  obitum  refert  adprmdictum  annum  688, 
et  omnis  fere  probatioytis  loco  ita  notat  pagina 
981.  S.  Anstrudis  anno  ehva  pcxxcvm  ad  Superos 
migrravit,  ut  ex  superioribus  colligitur.  Qiuvnam 
porro  easuperiorasint,  unde  id  deducit,  non  satis 
assequor. 

11  Certenulla  mihi  usquam  inejus  Notis,aut 
in  ipsis  S  Anstrudis  Gestis,  occurrit  epocha,  un- 
dc  drca  illum  annum  pr.v  reliquis  ejus  obitus  fi- 
gatur.  Huc  nonspectat  rem  studiosius  tiiscutere, 
sed  ad  xiv  Kalcndas  Xovembris,  ubi  S.  Anstru- 
dismemoriaoccurritJntcrimegoanongmonostro 
finem  seculi  7  vage  assigno.Ceterum  pauca  admo- 
dum  sunt,  qtm  fusiori  explicatione  discussioncve 
egcre  videantur.  De  S.  Salabergai  parentibus  ta- 


SALABERGA  ABBATISSA 

men  vitseque  chronotaxi  sunt  prcvmittenda  pro 
more  yiostro  aliqua.  Nata  est  Sancta  illustribus 
parentibus  Gunddino  patre,  matre  Saretrude, 
prior  genita  duobus  fratribus  Leuduino  et  Fuicul- 
fo.  De  matre  nihil  alibi  occurrit,  quod  hic  tocum 
postutet.  Suspicatur  Mabillonius,  Gunddinum 
eumdem  eum  esse,  de  quo  dicitur  in  LothariiPr3e- 
cepto  de  Eidaniain  Spicilegio  Acheriano  tom.  12 
pag.  109;  Nec  non  et  eas  (villas,)  quas  Gunduinus 
in  pago  Portensi  tenuisse  non  ignoratur,  cum  omni 
integritate  simili  modo  restituimus.  Non  est  apro- 
babilitate  atiena  conjectura.  Longovallius  noster 
in  Historia  ecclesicV  GallicancV  tom.  3  pagt  566 
arbiiratur,  eumdem  etiam  esse  SanctcV  patrem, 
quiin  Actis  S.  Germani  martyris  Gundonius  dux 
appellatur .Negaverat  id  Mabiilonius  Scepe  lauda- 
tus  in  Notis  ad  Vitam  S.  Germani  abbatis  Gran- 
divallensis,  excusam  pag.  511  et  seqq.  ejusdem 
Secidi  2. 

12  Rationes  attiderat,  quod  Gunddinus  S.  Sa- 
laberg-as  pdler  non  fuerit  dux,  neque  amplius  in 
vivis  esset,  dum  a  Gundonio  Grandivallense  mo- 
nasterium  eedificari  ccepit.  Ejus  hoc  assertum 
probationem  nultam  habet,  nisi  in  dicendis  infra 
promissa  confirmatio,  quam  ego  nullam  usquam 
reperio.  Profecto  non  video,  qua  via  confecturus 
fuisset  Mabillonius,  S.  Salabergse  patrem  ditcem 
non  fuisse.  An  forte  ex  eo,  quod  nullibi  in  Actis 
ejus  dux  appelletur  ?  At  debile  est  petitum  ab 
unius  scriptoris  silentio  argumentum,  maxime 
cum  is  ipse  prseclaris  Gunddinum  titulis  exornet, 
a  nobilitate,  opibus,  potentia  commendet;  quse 
omnia  potius  suadent,non  ignobitia  eum  munia  in 
republica  gessisse.  His  addi  ^iotest,  Dagoberti  regis 
mandato  nupsisse  S.  Salaberg'am  Blandino,  atque 
taiia  ibidem  narrari,  quse  innuant,  fuisse  Gun- 
ddinum  apudregem  et  aulam potentem  .-  denique 
Gundonium  in  Vita  S.  Germani,  Gunddinum  vero 
in  Actis  S.  Salaberg-se  Waldeberto  notum  fuisse, 
nominaque,  una  dumtaxat  littera  transposita  va- 
riare,  conspirare  retiqua  fere  omnia.Nonpersua- 
denteacerto,fateor,  atprobabilissimcvconjecturce 
locum  faciunt ,maxime  cum  nihil  aliunde  sit,quod 
distinguendos  evincat.  Id  certe  non  preestat  alle- 
gata  secundo  loco  a  Mabillonio  ratio,  quse  nescio, 
quomodo  apud  virum  eruditissimum  aliquid  vale- 
re  potuerit.  Quomodo  enim,  queeso,  ostenditur, 
non  fuisse  in  vivis  superstitem  Gunddinum  S.  Sa- 
labergse/)<2£n??tt,  quando  Gundonius  S.Waldeber- 
tum  ad  se  invitavit,  fundum  consiruendo  mona- 
sterio  Grandivallensi  concessurus?  Ipsam  ejus 
hactenus  chronotaxim  appelio. 

13  In  Annalibus  Benedictinis  tom.  lpag.  400  ilii- 
gat  missionem  S.Germaniadregendumccenobium 
Grandivallense ,nuper  a  Gundonio  conditumtanno 
Christi  G^I.Mortem  S.  Salabergaa  tum  in  Notis  ad 
Acta,tuminAnnalibus  figit  circaannum  65o.San- 
cta  Anstrudis  Laudunensis  parthenonis  regimen 
post  matrem  adivit  vicennis,ut  ejus  biographus  co- 
&vus  testatur.  Igitur  hcvc  nata  est  anno  circiter 
635.  Demus  annos  omnes  illius secuiiprsecedentes 
S.Sa\nbevg?epri7nogenitceGunddini,credamusque, 
ut  Mabilionius  figit,  illam  a  S.  Eustasio  circa  an- 
num  614  a  Ccvcitate  et  sanguinis  fluxu  liberatam. 
Ex  hisfluit,SanctcVpatrem  natum  dicinon  debere 
ante  'secuti  sexti  annum  circiter  80.  Jam  vero 
si  inde  ordiaris  compiUum,juxta  quem  numerare 
poterat  Gundoinus  annos  circa  25,  cum  ei  nata 
est  primogenita,  septuagenarius  nondum  erit, 
quando  regendo  Grandivallensi  monasterio  prse- 
fectus  est  S.Germanus  :  quxtctas  et  aliquot  etiam 
anni  amplius,an  concedicitra  credibilitatemGun- 
ddino  nonpossintjudicet  lector,Certe  obiisse  iilum 

ante 


I> 


cst  G«nf/o- 
»ms  fundutor 
monusterii 
Grandivat- 
lensis;  $al- 
tem 

E 


contrarium 

non  evicit 

Mabitto- 

nius. 


ante  Christi  annum  GGO  nusquam  ostendit  Mdbil- 
lonius,  neque  alius,  quem  vidi,  quispiam,  atque 
incle  deductus  computus  apud  me  verisimilitudi- 
nem  nonexcedit,  manetque probabilis conjectura, 
eumdem  S.  Salaberg-ae  parentem  monasterii  Gran- 
divattensis  fundatorem  fuisse,qudeexnostra\chro- 
nataxi  fiet  etiam  verisimilior.  Ceterum  in  Vita 
S.  Agiliapud  nos  cap.  3  num.  15  dicitur  Gunddi- 
nus  beatissimi  Agili  consanguinitatis  tyexu  pro- 
pinquus. 


II.  Locus  sanctse  natalis,  Anale- 
cta  ex  Vitis  SS.  Eustasii  et  Agili. 
Actorum  chronotaxis  reliqua. 


\'em$nm- 
Has  est 
Saiusta 


tn  pitfjo 
Odornensi, 
Pays  cTOr- 
nois  Indigc- 
nis. 


~r   ocum,  ubi  S.  Salaberg-a  in  lucem  edita  estt  ita 
]__,ambzgue  biographus  noster  assignat  num.  2. 
Igitur  Salaberg-a  in  suburbano  Leucorum  opido, 
territorio  Lingonicoconfini...exstititoriunda.  Oppi- 
dum  Leucorum  Tullensis  civitas  est,  quse  alio 
etiam  nomine  Tullum  Leucorum  dicitur.  Notat 
autem  recte  Mabillonius,nonraro  apud  antiquos 
B  biographos  suburbanum  pro  territorio  sumi,  at- 
que  ita  hic  accipiendum  monet .Territorium  Tul- 
lense  olimLingonico  terminabatur ;  at  satis  incer- 
tumest,  utro  districtus  hodie  medii  tum  compre- 
hensi  fuerint :  quamquam  certum  sit  Tultensem 
agrum  fuisse  semper   amplissimum.    Hinc  ex 
biographi  verbis  manet  dubius  locus  nalalis  San- 
cLv  nostrse.  Anonymus  aliuss  apud  Mabillonium 
ssepe  laudatum  scribit  :  Beata  et  venerabilis  mater 
Salaberg-aGundoino  patre,  matre  vero  Saretrude  in 
confinio  Lingonicae  urbis   oriunda  fuit,  in  terra, 
quam  Uternensem  mmcupant,  ob  amnem,  qui  ibi- 
dem   profluit.  Suspicatus  fuerat  primo  Mabillo- 
nius,  per  Uternensem  terram  designari  distri- 
ctum  ad  Araris  fiuvii  initia,  vulgo  La  Baronie  de 
Darney  :  sed  errorem  correxit  in  calce  partis  2 
Secidi  4  pag.  598,  ubi  ita  notat;  Uternensem  ter- 
ram  intellige  Le  pays  d'ornois,  qui  tractus  inter 
Mosam  etMatronam  a  Septentrione  ad  Austrum  pro- 
tenditur  ad  leucas  circiter  decem,  amne  Orna,  a 
quo  nomen  accipit,  irrig-atus   Opidum  habet  voca- 
bulo  GoximECouirr  (Latinis  Guudoini  curtis)  quod 
S.  Salaberg-oe  natale  videtur. .  .Uternensis  seu  Urnen- 
C  sis  tractus  idem  est  cum  Odornensi,  de  quo  in  An- 
nalibus  Bertinianis  pag".  2-1.0  apud  Chesnium  et  in 
Historia  Tornutensi  pag-.  212. 

15  Qum  sunt  hic  a  Mabillonio  eruditissime  ob- 

servata,puto  undequaque  esseverissima,si  tamen 

recte  locum  assignavit  secundus  ab  illo  taudatus 

anonymus  VitcvS.  Sal&bergs}  scrijjtor,  qui,  nifal- 

lor,  unus  est  ex  recentioribus  duobus ,quorum  lu- 

cubrationem  a  stilo  laudavit  quidem,  at  suis  Actis 

inserere  noluit,  quod  post  seculum  duodecimum 

scripserint.  Iverat  ante  in  eam  sententiam  Mabil- 

lonius,  ut  mallet  dicere,  ortam  S.  Salabergam  in 

Vosagi  vico,  Mosa  nomine,  ubi  Mosa  fluvius  ori- 

tur,  quo  in  vico  Eustasius  Gunddinum  convenisse 

dicitur  in  Vita  num.4>.At  sotis  nostri  biographi 

verbis  quatitur  ea  opinio;  sive  enim  Mosain  eum 

vicum  dixeris,  qui  Galtis  Meuvy,  sive  atium  indi- 

qenis  Meuse  appetlatum  et  fere  tertio  mittiari  Mo- 

sze  fluvii  ostio  propinquiorem,  natalem  Sanctse 

fuisse,  ortam  sic  non  statues  in  suburbano  Leuco- 

rum  opido,  sed  in  territorio  Lingonico,  quousque 

districtus  Tultensis  numquam  videtur  sje  exten- 

disse;  atque  adeo  secundse  Mabillonii  sententitv 

censeo  adhcvrendum,  cui  insuper  oppidum,  quod 

a  Gunddino  nomen  traxisse  videri  potest,  non  pa- 

Septembris  Tomus  VI. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS.  ™ 

rum  favet.  Nunc  antequam  ad  figendam  reliquam 
chronotaxim  accedam,  pr&mitto  Analecta  qvue- 
piam,  ex  aliorum  Sanctorum  Vitis,  quw  ad  San- 
ctam  nostram  pertinent,  ne  intercalares  notcV  ni- 
mium  excrescant. 

16  Jonas  monachus  Bobiensis  scriptorque  cose- 
vus  Gestorum  S.  Eustasii  abbatis  Luxoviensis  Se- 
culo  2  Actorum  Sanctorum  Ordinis  S.  Benedicti 
pag.  118  num.  4,  in  Opere  vero  nostro  tom.  ZMar- 
tiicap.  1  pag.  787  num.  •">  itti  narrat  prodigiosam 
S.  Salaberg'ag  acaritateper  S.  Eustasiumcuratio- 
nem.  Cumque  iter  carperet,  venit  ad  quemdam  vi- 
rum,  nominc  Godoinum  [Henschenius  noster  legit 
ex  Mss  suis  Gundeonum)  qui  eo  tempore  ad  villam, 
quani  Mosam  vocant,  ob  amnem  eo  in   loco  flu- 
entem,  morabatur.   Is  ergo,  cum  vidisset  Eusta- 
sium ,   velut    gratissimum  munus   domi  recepit. 
Iugressus  ergo  Eustasius  domum,  prcemissa  benedi- 
ctione ,  poscit,  ut  liberos ,  quos  habebat,  reprae- 
sentet.  llle  obediens  duos  bonse    indolis   liberos 
repraesentat.   Quem  vir  Dei   interrogans  .Est,  in- 
quit,  tibi  adhuc  proles?  Ille  fatetur  praeterunam 
filiam  luminibus   orbatam ,  nomine   Adalbertam , 
se  amplius  non  habere.  Veniat,  iuquit,  illa.  Quam 
cum  vidisset,  sciscitatus  est,  utrum  juvenilis  ani- 
mus  ad  cultum  divini  timoris  adspiraret?  Allatim, 
ut  tenera  quiverat  astas,   ait,   se   paratam    esse 
sacris  praeconiis  obtemperare.    Dedit  ille  operam 
et  per  duos  dies  jejunio  corpus  affecit,  mentem 
fide   armavit,    super   oculos  benedictionis  oleum 
effudit :  meruit  tandem  per  interventum  sancti  viri 
csecitas  lumen  habere. 

17  Redintegravit   ergo   divina  pietas   interven- 
tu  farauli  sui  lumiuis  damna,  ut  haec,  quce  lumen 
receperat,  post  divina   munera  ad   cultum  timo- 
ris  Dei  uberius  adspiraret,  quse  nunc  usque  super- 
est,  divinis  obsequiis  dedita,  nec  solum  sua?  uti- 
litati,  sed  et  aliis  providet  opportuna.  Jdeni  di- 
vinitus  collatum  S.  Salaberg-se  beneficium  narra- 
tur  in  Actis  S.  Agili  in  Opere  nostro  ad  diem  xxx 
Augusti  iomo  iltius  mensis  vi  num.  15.  Eccever- 
ba.  Cum  autem  progressi  inde  (SS.  Eustasius  et 
Agilus)  ad  monasterium  Luxoviensium  remeareut, 
deveniunt  ad  quemdam  potentissimum  virum,  no- 
mine  Gondoinum,  qui  g-enerositatis  fastu  aceuormi 
dignitatis  copia  splendens.  atque  beatissimi  Ag-ili 
cousang-uinitatis  nexu  propinquus,  morabatur   eo 
tempore  in  villa,  quam  Mosam  vocant,  ob  amnem, 
super  quem  sita  est.  llicsanctissimosviros  Christi- 
que  apostolos,  quasi  munus  a  Deo  missum,  officio 
recepit  secumque  morosius  retinuit.  Cum  iug-ressi 
fuissent  domum,  benedictione  praemissa,  post  mul- 
ta   colloquia   spiritalis   doctriine  oblati   sunt   eis 
ad  benedicendum  duo  filii  cjusdem  viri,  quos  suis 
benedictionibus  sacrantes  et  seculi  dignitate  futu- 
rum  ut  florerent,  et  ad  futuram  vitam  feliciter  mi- 
grarent,  vero  vaticinio  desig^narunt,  ut  post  eviden- 
tissime  claruit. 

18  Erat  autem  prcedicto  viro  filia  luminibus  or- 
bata ,  nomine  Badeberga.  Cum  ergo  pater  sup- 
plici  prece  deposceret,  ut  orationis  ope  ei  subve- 
nirent,  recolentes,  se  ideo  missos,  ut  virtus  Christi 
amplius  per  eos  raauifestaretur  et  fides  creden- 
tiura  roboraretur,  sciscitantur  a  Puella,  an  vclit 
virg-initatem  suam  Deo  dicare,  si  Majcstas  divina 
reddidcrit  illi  lumen  oculorum.  Cum  illa  an- 
nuisset,  tunc  hi  sancti  viri  pariter  cum  Puella  in 
orationibus  sacris  celebraverunt  triduo  jejunium. 
Tertia  autem  die  post  Missarum  solennia  beatis- 
simus  Ag-ilus  oleo  benedicto  oculos  illius  peruu- 
xit  et  signo  Crucis  munivit.  Miranda  res  !  In 
momento  eadem  Virgo  visum  rece- 


J.C. 


.S.  EuMfasnt* 
abbat  I  ■ 
virniit  S. 
Sulnbergam 


adhue  tenet- 
lam  prodi- 
giose  sunaf 


qiwl  prodi- 
gtutn  i 
ratn  S.  .\<ji- 
lo  tribuido ■■. 
Errortt  alri 


ipso  quippe 


pit,  sacrumque  velamen  devotissime  suscepit  et 


70 


virfriuitatem 


AUCTOBI 

J.C. 


tcriptorit, 
r/uiejus  Ge 
tta  cxara- 
vU. 


II 


Inahcta ;»- 

tila  ex  Artis 

S.  Anstrn- 

ilis 


520 

virg-initatera,  quam  voverat,  inviolabiliter  serva- 

vit  Eadc??i,  qux  hic  ultimo  loco  recitavi,  habentur 

in  Actis  Sanctorum  Ordinis  S.  Benedicti  seculo  2 

a  pag.  310  totidem  fere  verbis  :  qute  nunc  confer, 

lector,  cum  subjiciendis  S.SalabergaeActfs  num.  9, 

et  inirare  a  cOcVvisscripto?Hbus,tam  diversarefer- 

ri,  an  potius  fingi,  imo  ipsa  nomina  variari,  cum 

Sancta,  quw  biographo  nostro  est  Salaberga  vel 

S&tUnhergafutpleraqaeMss.habentJanonymoscri- 

ptori  VitcV  S.Agili  Sadaberg-a,  Jonx  Adalberta  sit. 

19  Jonam  reliquis  duobus  biographis  priorem 

esse,  certo  constat,  cum  adhucin  vivis  superfuisse 

S.Salaberg-am  testetur,quandoActa  S.Existasiiex- 

arabat,  et  reliqui  duo  certe  non  scripserint  ante- 

quam  illa  obiisset.Etdenostro  quidem  nullum  est 

dubium,  cum  ejus  mortem  enarret,  et  num.  3  te- 

stetur,  se  Vitam  S.  Columbani  ab  eloquentissimo 

viro  .lona  scriptam  legisse.  Neque  magis  dubitan- 

dum  videtur  de  biographo  S.Agili,  cum  dicat,  de 

duobxisSancUcfratribxisvaticinatosfuisseSS.Ext- 

stasium  et  Agilum,  fore  ut  ad  futuram  vitam  felici- 

ter  migrarent,...  ut  post  evidentissime  claruit,  et 

noster  anonymus  numero  ultimo  scribat,  ad  mo- 

ribundam  Salabcrg-am  accurrisse  fratrem  Bodo- 

nem,  alio  nomine  Fulculfum,  orta  dissidia  cum 

Sorore  compositurum.Nostrum  Jonw  lucubratio- 

?ie?nprcVOculishabuisse/liffitcbitur,opi?ior,ne?)xo, 

qui  utramque  narrationem    contulerit.  Alteru- 

tramne  viderit  S.Agilibiographus  decidicerto  ne- 

quit.  Enimvero  id  si  verum  est,  oportet  scripto- 

rem  iltum  fuisse  fabulatorem  ineptum,  qui  gesta 

S.  Eustasii  Agilo  attribuit,  S.  Salaberg-am  vovisse 

castitatcm  adhuc  admodum  tenellam,  atque  ea?n- 

dem  inviolabiliter  servasse  asserit,  dum  interim 

bis  nupta  et  quinque  liberorum  felicissima  mater 

fuitt  utjam  superius  notavi.  Atquehmc  brevibus 

observasse  sufftciat  in  eum  solum  finem,  ne  mul- 

tum  biographo  S.  Agili  tribuatur,  in  iis,  qusc  ad 

8.  Salabergam  nostram  pertinent.  Is  certe  mihi 

effrons  fabulator  est,si  tam  antiquus  sit,  quam 

prof/tetur :  neque  enim  capio,  quomodo  anno  090 

SCribens  ignorare  potuerit,  S.  Anstrudem,  bien- 

nio  ante  mortuam,  celeberrinide  Salaberg*®  filiam 

fuisse. 

;!<!  Scriptor  anonymus  Vitce  S.Anstrudis,  fere 
contemporaneus,  judice  Mabillonio  in  Act.  San- 
ctorum  Ord.  S.  Benedieti  Sec.  2  pag.  975  et  seqq., 
ita  orditur.  Temporibus  Dag-oberti  regis  fuit  in  hoc 
mundo  vir  nobilis  Baso,  qui  nobilibus  ortus  paren- 
tibus  sccundum  naturam,  nobilior  factus  moribus 
per  gratiam,  consilio  Francorum  procerum  duxit 
uxorem  Salaborg-am,  generosi  et  relig'iosi  viri  Gun- 
duini  religiosam  filiam.  ilax  post  stcrilitatem  pe- 
perit  sponso  suo  inter  clectam  turmam  natorum 
filiam,  quaj  Anstrudis  appellata  cst.  Numero  3 
S.  Anstrudist  jiostquam  duodennis  ta?itxi?n  opu- 
lentas  nuptias  rrvcsnsset,perrexitad  loeum,  in 
quo  manet  mouastcrium.  cui  prrefuit  Salabcrga 
Baore  materhujus  sacne  puelliE  pie  reg-cndo  cater- 
vnni  aanctimonialium. Deinde  numero  sequenti: 
IVxtavn  (prosequilttranonymus) venerabilisabba- 
tissa  Salaberga  sentiens  rcsolutionem  sui  corporis 
imminere,  pastoraiem  sollicitudincm  filiresuajAn- 
strudi  post  fugam  nuptiarum  suarum  olim  Domiuo 
saoratffi,  eommoucns  eam  habere  curam  ovilis  Cbri- 
sti.  Cumconsilio  itaquehujusLaudunensisecclesiEe 
pontificis et  Francorum  procorum,qui  proerant  huic 
provinoi»,  atquc  adscnsu  ct  electioue  et  acclama- 
1  iono  Sororum,  tunc  in  hoc  loco  degentium,  sub  rc- 
gali  lioentia  benediotione  opiscopali  sacratur  in 
ahbaf&sam  i  orat.iuoannoruni  viginti,  quando  gre- 
gem  Chnsti  sub  suo  suscepit  regiminc. 


DE  S.  SALABERGA  ABBATISSA 

21  Hisce  prccmissis,  inquiramus,  quo  circiter 

temporemortem  S.  Salabergas  ctgestaejus  reliqua 
figere  possimus.  SancLv  obitum  anno  Christi 
714  Baronius  in  Nota  marginali  ad  Martyrolo- 
gium  illigat,  iltum  Carolus  Cointius  anno  654  re- 
fert,Mabilloniusin  Annalibus  et  Longovallius  no* 
ster  in  Historia  ecclesias  Gallicanas  656  innectunt. 
Bailtetus  circa  annum  654  vel  655,  et  circa  ulti- 
mum  Calmetus  et  HistoricV  titterarine  auctores 
opinantur  S.  Salabergam  ad  Superos  migrasse. 
Baronii  erroremconfutant,  quotquot  fere  sunt  in 
Actis  personarum  nomina.  unde  notse  aliquee  in 
chronotaxim  fluere  possint ;  propius  accedunt 
alii,  ut  jam  ostendo.  Mortuus  erat  S.  Ansericus 
episcopus  Suessionensis ,  quando  contigit  S.  Sala- 
berg-as  visio  in  Actis  num.  25  et  seq.  narrata.Obiit 
S.AnsericusinterannumG±9,quocorpora  SS.Cri- 
spiniet  Crispiniani  transtidit,  et  annu?nGbS,quo 
S.Drausius  Suessio?iensis  antistes  subscinpsitPri- 
vilegio  E?nmonis  pro  mo?iasterio  S.  Petri  Viviin 
Gallia  Christiana  tom.  9  col.  33S.  Igitur  Sa?ictev 
certo  no?i  obiit  ante  annum  650,  ewnpost  illam  vi- 
sionem  ibide?n  dicatur  ad  aliquod  te??ipus  adhuc 
in  vivis  ??iansura.  At  dhmepost  S.  Anscrici  mor- 
tem  visio  illa  co?itigerit,  quotque  deinde  amxis  su- 
pervixerit,vix,imo  ne  vix  quide??i,  videtur  posse 


D 

vnriii 


<*nnit 


ngatur 


Sa 


nctx  obi. 


tut. 


deter?ni?xa?n,  Credo  tamen,  S.  Salabergre  ?nortem 
a-  laudatis  scriptoribus  aliquot  annis  citius  refer- 
ri,  qua?n  revera  eo?itigit. 

22  Ete?ih?i  Sancta  ce?itesimo  die  occubuit,  post- 
qua?n  S.  Walberti  species  illi  apparuerat,  ?norte??i- 
queeodieim?ninente?nprtvdixerat.Porrotumtem- 
po?Hs  prcvfatusabbasja?n  videtur  fuisse  mortuus : 
neque  eni?n  is  apud  Sa?ictam  morie?item  usqua??i 
co??iparet,et  totius  visionisseries  satisclarei?x?\uit, 
de  mortuo ser??io?iem  esse.Ja?n  vero  S.Walbertus 
abbas  Luxoviensis  a  Joa?i?ieChifftetio,Hensche?iio 
nostro,  Mabillo?tio  ceterisque  fere  o?nnibus  scri- 
ptoribus  ex  Catatogis  abbatum  illius  monaste?-ii 
statuitur  obiisse  'ZMaji  a?iniGb  illiusseculi  septi?ni, 
post  quem,  ad??iissis  privcedentibus,  S.  Salaberg'ae 
obitus  differe?xdus  esset.  Et  vero  huic  opinio?ii 
no?ivideo,  quidmultum  refragetur .Successit  Ma- 
tri  i?i  regimine?no?iasteriiLaudime?isisS  A?istru- 
dis  viginti  tantum  a?i?ios  nata,  ut  ejus  Acta  perhi- 
bent.De?nus,  S.  Salaberg-am  ad  Superos  migrasse 
anno  Christi  665,  nata  statuetur  Anstrudis  a?mo 
645.  S.  Salabergre  sex  annos  quinque prolibus  ge- 
nerandis,  decem  sterititatis  prcvcede?ites  tribua- 
mus,  incident  ejus  cum  Baso?ie  secundse  ?iupticV, 
urgente  Dagoberto  I  co?itractcV,  in  annum  629. 
Hisce  duos  viduitatis  de?ne ,statui poterit  nata  sub 
annum  Christi  610,  sanata  aS.Eustasio  circiter 
decen?iiopost,  i?%  ?natri?nonium  data  Ricranno  an- 
nos  nata  sedeci??%,  ??iortuaque  cVtatis  anno  circiter 
qui?iquagesimo  quinto,  qiicV  chronotaxis ,ut  ut  in- 
dubitatis  testimoniis  et  epochis  non  nitatur,non 
est  ta?nen  etiam  a  verisi?nilitudine  aliena. 

23  Erunt  quidem  in  hac  chronotaxi  loco,  quo 
alii  ea  figunt,  movenda  coe?iobii  S.  Joannis  Lau- 
dune?xsisi?iitia;sedhoc??xecvopi?xioniparumrefra- 
gatur;  ?ieque  e?xim  ulla  est  ratio,  cur  a?mopotius 
640,  qua?n  decenniopost  figatur  illius  ccenobii  ex- 
ordium.Habeo  eni?n  sedentem  Lauduni  a?\no  650 
Attilu?nepiscopu?n,quibiographonostroestAttilo, 
usquead  Childerici  II qui?itu?n,quo  subsc?npsit  in- 
sti*u??ie?xto,  quod  in  A?x?ialibus  profert  Mabitto?iixis 
ad  a?i?ixi?n  Christi  661  num.  xi,  quique  proinde 
S.Salabergam  cumpo??ipainxirbe?n  reciperepotuit; 
habeo,  ?\i  fallor,  cetera  omnia,  cum  illa  fere  dedu- 
cantur  a  sola  Anstrudis  dete?-mi?iata  inejxes  Actis 
ivtate,  cum  regimeix  ccenobii  iltixis  suscepit.  Certe 

qucvcumqxte 


E 


qm  videtur 
p'gcndus  sub 
anmim  G63, 


qno  admis- 
60,facilefiuil 

clironotaxis 
reliqua. 


A  qumcumque  inde  petuntur,  eodem  tramitc  in  mea 
chronotaxi  procedunt,  et  monui  superius,  meha- 
ctenus  non  subscribere  illorum  sententix,  qui  S- 
Anstrudis  obitum  anno  688  indubie  quidem,ut  ipsi 
arbitraniurysine  teste  tamen  illigant.  Conjectuns 
conjecturam  oppono  et  adActa  Sanctx  nostroepro 
morenostroillustrandaproperoiprxmonitotamen 

prius  lectore  de  marginalibus  notistub  isi  Ms.  nul- 
lum  peculiarius  assigno,  apographum  Chiffletia- 
num  sciat  designari. 


V  IT  A 

Auctore  anonymo  suppari. 

Ex  editione  Mabillonii  Seeulo  2  Sara- 
etornm  Ord.  SS.  Benedicti  a  pag. 
422    collata    cum    Ms.    Accincti 
b      monasterii. 


A  ■  AVWTMO. 


Botsi 

altat  Bo- 


CAPUT   I. 

Illustres  Sanctw  natales,  educatio, 
sanatio  miraculosa .  Desiderans 
virginitatem  servare  a  parentibus 
marito  jungitur,  quo  post  duos 
menses  mortuo,  jussu  regis  Dago- 
berti  secundo  traditur,  ex  eoque 
quinque  Uberos  suscipit. 


n        .        _  omino  eximio  in   infulis  sacerdotalibus  hono- 
P'—1    DrTdecorato,  religionis  cui  copia  fuit  a,  Omo- 
tario  papae,  necnon  et  sacerdoti,  castissim*  Christi 
vir-ini  Anstrudi  abbatiss*,  et  Salaberga?.  Jussio- 
n  nibus   vestris,    o  venerandum   decus  parentum , 
°  almique  vigoris,  parere  non  distuli,  quo  potissi- 
mum  alm»  matris,  et  nostris  pra.ferend*  tempo- 
ribus  feminai  Salabergae,  Vitam  atque  gestorum 
seriem     in  quantum  res  sinebat,  et  divina  pietas 
favebat  meo  debuerim  stilo  cudere.  Sed  ego  m  hac 
parte  censeo  me  fore  valde  imparem  :  quippe  qui 
vix  primis  sum  imbutus  litteris,  et  Christiana  sim- 
mioitate  educatus.  Sed  sum  memor  illius  Dommi  et 
Salvatoris  prasconii  dicentis  :  Petite  et  dabitur  vo- 
bis   quaerite  et  invenietis,  pulsate  et  apencturvo- 
bis-   et  illud  Psalmographi   oraculum ;   Apen  os 
tuum,  et  ego  adimplebo  illud.  Unde  lectorem  ob- 
secro     (  si  quis  tamen  hsec ,   quamvis  temerano 
conatu  adgressus  sum  texere  gesta,  captus  amore 
sanctie  Matris  legere  decreverit)   non  quaerat  m 
his  Tullianam  eloquentiam,  nec  oratorum  facuu- 
diam     non  philosophorum  flosculos  et  Stoicorum 
diversasassertionesjsed  veritatem  et  simplicitatem 
-m.  kal*  histome*,neque  enim  aquila  extensis  alis  scmper 
Ecclcsix       ad  aethera  volitat,  sed  al.quoticns  assolet,  ut  remis- 
siorihus  pennis  descendat  ad  terras,  et  inter  regias 
saene  dapes  etiam  vilia  poma,   lactucaeque   agre- 
stes  optime  quaeque  censentur.  Orandus  est  Salva- 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBBI8. 

tor  noster  Jesus  Christus,  ut  auram  sancti  Spintus 
afflare  dignetur,  ut,  caligine  cordis  abrasa,  facul- 
tatem  accommodet  loquentibus  ,  ut  venerabilis 
Matris,  quas  semper  monasteriorum  ecclesiarumque 
amore  flagravit,  valeamus  actus  di.sserere,  et  in 
posteros  strictim  succincteque  promulgare.Tribuat 
ille,  utpote  vestra  opitulatione,  vim,  qui  linguas 
infantium  fecit  esse  disertas. 

2   Igitur  Salaberga  in  suburbano  b  Leucorum  ^^ 
oppido,  territorio  Lingonico  c  confini,  secundum  ^^^ 
seculi  dignitatem  clarissima,  parentibus  non  mfi-         6    c 
mis,  ac  in  servitio  Dei  per  omnia  devotis  exstitit 
oriunda.Sed  quantum  illustrior,  vel  nobilior  nata- 
libus,  adeo  in  nutriendi  cura  fuitparentibus  sollici- 
tior.  Nam  cum  illo  in  in  tcmpore  gens  Baicariorum 
d,  quamOrosius  e  vir  eruditissimus  et  historiarum 
coguitor  Boios  *  prisco  vocabulo  appellat,  in  ex- 
tremaGermania,  sita,  Bonosiaca  *  /"infecta  errore, 
quam    Bonosiacam    hasresim    defensores    sanctae 
Ecclesiae  notarunt  :  quae  hajresis  antiqui  et  calhdi  no>iaco, 
hostis  irretitahabenis,  purum  hominem  Dominum  *****- 
nostrum  Jesum  Christum   absque   Deitate  Patrts  { 

esse  censebat.  Ad  quam  ncfariam  et  insanam  do- 
ctrinam  confutandam  immo  resecandam  venerabilis  t 
vir  Eustasius  g   abbas ,  divino  utpote  instigatus  9 

spiritu,  exLuxovio  monastcrio,inVosago  saltusito, 
advenit,  quod  vir  fama  laudabilis,  et  sanctitate 
pollens  Columbauus  h ,  peregrinus  ex  lhbernia 
adveniens,ex  munificentia  Childeberti  regissummo 
studioetlaboreconstruxit.  Parcrgondc 

3   Sed   quouiam   tanti  vin  Columbam  fecimus  s  Jamba_ 
mentionem,  ejus  non  est  necessarmm  nostro  Open  norebuaque 
texere  gesta,  cum  sintab  eloquentissimo  viro  Jona  obeogtstis. 
elucubrate  edita  :  qualitcr  etiam  intcr  turbines  sae- 
culi  ct  Theodorici  t  regi*  principatum,  reginaeque 
Bruucchildis  *  instigantis  versutia  nefandi  hostis  •  m*.  iicgi- 
pertulerit  in.idias;  quomodo  etiamft  tirannica  te-  ajfc-j^ 
meritate  a  Fratribus  sit  ejectus  etltalias  fines  mgres-  ^  ^ 
sus  monasterium  Bobiense.es  permissuetautontate  suUs  clc. 
Affilulfi  Longobardorum  regis  miro  opere  coiistru- 
xit    Ke-ulamque   condiderit  monachorum.   Isdem 
^i  Jonal  in  libro,  quem  de  vita,  et  miracuhs  ^ 
eius  edidit,  suo  stilo  prosequitur.  Extant  ejusdem  /)0Ji,fl :  Is. 
natris   Columbani  scripta  ad  beatissimum  virum  dcm  prxta- 
ffi^rium  Pontificem  Ilomanum ,  qua,  de  pervi-  t 
gili  pastorum  cura  l  clicuit;  qui  eo  tempore  adeo 
tlarus  habebatur,  atque  sanctitate  praBditus  era  , 
ut  etiam,   Spiritu    sancto   favente,   secreta   caeh 
patuerint  ci.  Novem  quoque  ordines  angelorum 
post  Baulum  apostolum ,  mirum  in  modum,  aut 
olus,   autrarus   fcrme    disseruit.    Cujus  doctri- 
na      eloquii    venustate     pcenitentia^que    fomento 
universus    Occidcns   hactenus  illustratur :  scd  et 
idem  venerabilis  vir  ad  praefatum  patrcm  mclli- 
flua  remisit  scripta. 

4  Sed  ut  ad  propositum  revcrtamur,  praifatam 
irentem  pcr  Germaniae  sinus  vir  Dei  Eustasius  ag- 
^ressus,  ut  lucerna  Conditoris,  ncquaquam  sub 
niodio,  sed  super  candclabrum  posita  ommbus  pa- 
tetieret,  neve  talentum  desuper  datum  humatum 
perlrct    sed  potius  omnibus  cum  duplicato  fcenore 
patesceret,ex  parte  gentis  m  abraso  error.s  tramitc 
LangeUco  (in  quantum  Dommus  Jesus  Chn.tu, 
3  mucrone  truncavit,  V^JS 
nostrum  Jesum   Christum ,  quod  sicut  dmmtau 
^uamateui  Dci  Patris  haberet,  ita  et  humani- 
S  matcrni  corporis  nostramquc  naturam   quam 
ipse  condidcrat,   ahsque   peccato  suscepit   nulla 
imminuentc  mutationc  Deitatem,  qui  utpote  sem- 
per  cum  Fatre  fuerit,  ut  nihil  sua  digmtate  mi- 
nueret  ■  unde  verus  Deus  et  vcrus  homo  appellatus 
sit  Christus.  Denique  remeans  ex  Baicarus  vir  egre- 


l>rum  clc. 

I 


S.  Etw/cs'»* 
tibbas  LtWJ- 
vieniis,  a 
prwdfeofftmi 

/'.  angelii 
rrdtix,  San- 

I  /Ul/I 


A    ANOMMO. 


prodigiose 


fluxu 


52S 

gius,  post  Germaniae  Belg-icjeque  laboriosum  cal- 
lem/tandem  pervenit  ad  qucmdam  virum  illustris- 
siinum  ,  opibus    ct  divitiis   opulentum ,   famaque 
secundum  scculi  dignitatem  praeclarum ,  et  aulicis 
rebus  aptum,  nomine  Gundoinum  n,  qui  eo  tempore 
manens  apud  villara,  Mosam  o  nomine,'ob  amnem 
in  eo  loco  defluentem  sic  appcllatam,  qui  amnis  ex 
Lingronicis  finibu.s  fontem  sumens,  post  multos  an- 
fractus  crebrosque  tcrra?  circuitus,  Rheni  velocissi- 
mi  flurainis  in  se  fluenta  ex  parte  recipiens,oceanum 
Barbaricum  late  ingTeditur. 
5  Viso  igritur  Gundoinus  venerabili  viro  ,  velut 
"■■■'"""•-  --  gratissimum  munus  suscepit.  Porro,  ut  assolet,  et 
res  se  habenthumanas,  inter  salubria  adhortationis 
verba,  colloquio  virorum  fidelium  animus  erescebat 
pioruni.   Cospit    isdcm    vir   Dei  sciscitari,  utrum 
eidem   viro   illustri ,    Francorura  orto  uatalibus , 
soboles  adesset :  ccrnebat  quippe,  ut  opinor,  vir 
Dei ,  a  Deo  fore  prasscitam  prolem ,  quam  postea 
rei  probavit  eventus.  Tunc  vir  illustris  Gundoinus 
cura  conjug-e  sua  Sarctrude  p,  elegauti  forma  et 
nobili  femina,  duos  bonae  indolis  adolescentulos, 
ob  benedictionis  peroopturam  gratiam  proesentavit; 
quorura  senior  Lcuduinus  q,   cognomento  Bodo, 
junior  vero  Fulculfus,  qui  et  ipse  alio   vocabulo 
B  Bodo  diccbatur.  Sciscitatur  denuo  vir  Dei,  si  adhuc 
proles  superesset.  Ad  quem  illi  fatentur,  se  habere 
Puellam    g-ermanam,    licet   »tate   praferentem  , 
sed  duduin  himinibus  orbatam.  Ad  quos  vir  Deo 
plenus  :  Vcniat ,  quflBSo,  ipsa,  et  nostris  praesen- 
tctur  obtutibus  :  scnserat  eniin,  ut  reor,  in  spi- 
ritu ,  ei  a  Domino  sanitatem  fore  collaturum  *  . 
Triduano  ig-itur  a  semetipso  exacto  jejunio  super 
oculos  Puclhe  oleum  benedictionis    vir  Dei  effu- 
dit.   Mirura  dictu!  Mox  Puella    sanitatem  pristi- 
iiriin  ,  Christi   gratia  opitulaute,   perfectissime   * 
consecuta  est. 

6  Nec  immerito  omnipotcns  Dcus  sic  in  prom- 
ptu  suorum  obtcmperat  precibus  famulorum,  qui 
suas  propter  ipsum  orucifixerunt  voluntates.  Se- 
quitur  deinoeps  aliud  splcndidum  miraculum.  Cum 
eadem  Puella  jam  pridem  fluxum  sang-uinis  pate- 
returet  g-ravissima  eorporis  molestia  ex  boctene- 
retur  adstriota,  vir  egregius  Eustasius,  ut  hoc  per- 
spicuc  compcrit,  divinum  solitumque ,  profusis 
prccibus,  poscit  adminiculum.  Exaudivit  preces  fa- 
muli  sui  fidelis  ille  rerum  Sator  ajternus,  qui  San- 
ctissuis,  ejus  praiceptis  pie  obtempcrantibus,  prav 
sto  esse  consuevit.  Quid  multa?Puella,  sospitate 
percepta,  incolumis  est  restituta.  Interea  cum  ad 
C  perfecta  ffitatis  pervenisset  annos,  parentes  ejus, 
cura  vidisscnt  illam  gliscentein  raoribusque  orna- 
tam  (erat  eniia  decora  venustaque  vultu,  verum, 
ut  assolct  post  rerum  discrimina  in  prosperis  suc- 
cessibus  animus  tepcscere  multorum)  de  liberorum 
suoceesione  cogitantes,  contra  Puellte  voluntatem, 
eam  cui.lam  g-oncrositate  pollenti ,  Kicchramno  r 
noniinc,  in  niatriinonio  tradidcrunt.  Qui  vix  eam 
duoousmensibusjure  raatriraonii  habens,  humanis 
rebus  exemptus,  vita  privatus  est. 
?  Uis itaque  transaotis,  Eustasiusad  Luxovium 


rgregiug 
vtonastics 


vit.e 


propu- 


gutor  S.  Sa- 
lobcrga  u 


•  Ms 
tiini 


collo- 


*  tteiwi  1n 

m. 

liberat.  ln~ 
oita  muri- 
tn  tratlitut . 
coipic  poil 

dni>n  memet 
vlduatur. 


Potl  vario» 
apattoliCoi 
luboresuioi 

fuo  s.  i-:,<- 


S.  Deindc  ad  AVarascos 


iv-ivssus  est  cf.  j^uiuue  aa  vvarascos,  qui  partem 
Scquauorum  provinche  ct  Duvii  amnis  fluenta  ex 
"«^«"cm-  Jtoaojie  ripa  incolunt,  pergit.  Qui  et  ipsi  eodem 
;,;,y;i(vn"'  l-nosn,  Fotinique  maculati  errore,  a^vojani  senes 
tabos.vhant.  Ail  quos  vir  Dei  veniens  Euang-elico 
vomere  Scripturarumque  sacrarum  cauterio,  licet 
non  absque  laborc,  oxorceus,  ne  seges  Dominica, 
wudesoente  ffleba,  sufltooante  zizania,  in  avenas 
lohumque  adoresceret,  ad  sancUe  Ecolesi»  g-re- 
•"uun  revocavit,-  qui  hactonus  gratia  diviuaj  aspi- 


rationis  in    eadoui 


Quam   ab    eo   perceperunt, 


VITA  S.  SALABERG.E  ABBATISS/E 

norma  persevcrant.  Sic  beatus  Eustasius  post  mul-  D 
ta  rerum  discrimiua,  post  labores  immensos,  post 
hasreticorum  diras  procellas  Agrestiique  schisma- 
tici  fraudes,  quae  plenius  in  suis  Uestis  continen- 
tur,  ut  bonus  athleta  summis  pollens  miraculis, 
vita  beata  functus  migravit  ad  Dommum  :  cum 
curam  Fratrum,post  discessum  mag-istri,tribus  non 
parum  minus  rexisset  lustris  t.  Iu  cujus  Iocum  bea- 
taa  recordationis  Walbertus  iu  regrimine  Eratrum 
subvectus  est,  vir  omnium  fama  laudabilis  eximias- 
que  sanctitatis,  et  in  ecclesiasticis  disciplinis  non 
medioeriter  eruditus,  bonitate  ac  pietate  caritateque 
prsecipuus,  exuberans  doctrina. 

8  Hujus  tempore  per  Galliarum  provincias  ag-mi- 

na  monachorum  et  sacrarum  puellarum  examina, 

non  solum  per  agros ,  villas,  vicosque  atque  ca- 

stella,  verum  etiam  pereremi  vastitatem  ex  Reg-ula 

dumtaxat  beatorum  patrum  Benedicti  et  Columbani  v^imHo 

pullulare  coeperunt  :  cum  ante  illud  tempus  mo-  wto««w- 

nasteria  vix  pauca  illis  reperirentur  in  locis.  Sed 

ut  ad  articulum  revertamur  historiaa ,  prudentis- 

sima  femina  Salaberga,  cum  per  biennium  jam 

viduata  resideret ,  licet  sub  laico  habitu  deg-eus , 

vig-iliis,  jejuniis  atque  eleemosynis  ,  in  quantum 

vires  suppetebant,  intenta ,  quse  Dei    sunt,  Deo 

inhianter    reddebat.     Doctrinam    vero ,    quam    a 

beato  Eustasio  percepcrat,  velut  mundum  aniraal 

animo  *  ruminabat.  Cum  hasc  ita  res  se  haberet, 

decrevit  animo,  ut  ad  sacrarum  virg^inum  ccenobium 

v ,   quod  veuerandus  vir  Romaricus  ,   ex    palatio 

mag-nifice  conversus ,  per  exhortationem  et  sola- 

raen  beati  Eustasii  in  Vosag-o  construxerat  saltu , 

latebram  fug-a  expeteret :  fecissetque   satis  votis , 

si  sexus  non  fuisset  irapedimentum,  et  reg-ia  non 

impedissent  *  obstacula.  Per  idem  tempus  Eranco- 

rum  sceptra  reg^nique  g^ubernacula  Dag"obertus  u 

reg-ebat,  vir  in  primis  acer  ing:enio  et  principatu 

clarus ;  et  non  solum  fidci  jure  sibi  subjectus,verum 

etiam  exterarum  vicinarumque  gentium  fama  me- 

tuendus. 

9  Metuens  autem  prasfatus  Gundoinus,  ne  ob 
Filiam  iram  reg*is  saBvitiamque  incurreret,  eam  a 
calle  ,  quo  ire  sponte  decreverat ,  pedetentim  re- 
traxit :  jam  enim  opinio  ejus  ad  aures  regias  perve- 
nerat.  Morabatur  denique  hisdem  temporibus  in 
aula  prsedicti  principis  vir  quidam  strenuus,  consi- 
liis  regiis  gratus,  et  inter  suos  fama  celeber,  nomine 
Blandinus  w,  qui  cognomentum  Baso  acceperat,qui 
utpote  et  ipse  ex  Sicambrorum  prosapia  spectabili 
ortus  est,  mox  prajdictam  Salaberg-am,  non  ejus 
sponte,  quia  jam  dudum  divinis  praeceptis  se  impli- 
care  voverat  x,  licet  invitis  parentibus,i'eg-io  tamen 
jussu  ,  et  ob  liberorum  procreandorura  causam  , 
praedictus  vir  ad  suum  adscivit  conjug'ium.  Sociata 
itaque  viro  memorato ,  licet  sub  jure  conjugii  ,■ 
Christiana  tamen  uterque  exercebant  opera ,  et 
Baptismi  candidatum  dcvotissime  servabant  :  erant 
enim  hospitales  et  eleemosynis  dediti,  maximeque 
juxta  Paulum  eg-reg^ium  praedicatorem  domesti- 
cis  fidei  et  peregrinis,  servis  autem  Christi  sura- 
ma  vencratione  obteraperantes  ,  illius  Salvatoris 
memores  pra3cepti  :  Quamdiu  fecistis  uni  ex  mi- 
nimis  meis  ,  mihi  fecistis  ;  et  illud  beati  Petri 
apostoli  :  llospitales  invicem  sine  murmuratio- 
ne. 

10  Sed  cum  his,  favente  Domino,  bonis  polle- 
rent  moribus  et  Christiano  more  vitam  deg-erent 
et  prolem  nullam  capere  possent,  Christianissima 
Pemina  anxia  tot  privata  privileg'iis,sanctarum  mu-  pcregnnatu 
lierum  Annre  et  Elisabeth  in  se  adhibens  fidem,  quae 
in  Domini  templo  vig-iliis  et  orationibus  excu- 
bantes,  post  diutumani  sterilitatem  y  partus  san- 

ctos 


E 


•  Ms.  intcr- 
serit  truti- 
nabat  see- 
piusquc 


*  Ms.  Irrc- 
tissent 


ad  sncundas 
nuptias  in- 
vita  pertra- 
hilur, 


et  prolis  ob- 
ttnendx  crgo 
ad  S.  Rcmi- 
gii  tumulmn 
r 


ctos  meruerunt  procreare,  ad  basilicam  beati  Re- 
inigii  pontificis,  qui  urbem  Khemorum  Campanue- 
quc  tellurem  virtutibus  sacris  et  mirabilibus  illu- 
strabat,    expetiit,   ibique  vigiliis   et   orationibus 
excubans,  votum  vovit,  ut  si  divinitus  ei  soboles 
concederetur,   ipsam  Domino  dicaret.  Nec  mora; 
domum  reversa  hoc,  quod  fideliter  et  anxie  pet>e- 
rat,   a  Doraino    est   ei    collatum;   concepitque  et 
peperit  filiam ,  cni  ex  avise  vocabulo  Saretrudis 
noraen  indidit.  Kursus  edidit  aliam  filiam,  quam 
Ebanem  z  nuncupavit.  Deinceps  vero  genmt  fiham 
tertiam,  ipsamque  Baptismi   gratia  regeneratam, 
Anstrudem    appellavit,  quie  in  cura   et  regimine 
Sororum,  processu  temporis,  cuncta  annuente  ca- 
terva,  successit:  quse  hactenus,  Christo  auspice, 
divinis   privileg-iis  nunc  superest.  Quartum  vero 
edidit  liberum,  cui  et  ipsi  Baptismi  gratia  a  sacer- 
dotibus  consecrato  Eustasius  nomen    indiderunt, 
qui  et  infra  pueriles  annos  defunctus  est.  Quintam 
vero  bonae  indolis  edidit  prolem,   nomine  Baldoi- 
num  aa,  quem  et  ipsum  juxta  priores  ommpotenti 
Deo   sacravit.  E-it  denique  hoc  Eamula  Christi, 
omnique  nisu  agg-ressa  est,  ut  omnem  domum  suain 
non  sibi  soli,  sed  marito  simul  et  liberis,  Chnsti  fa- 
^  ceret  ecclesiam. 

ANNOTATA. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 

Paulus  Orosius  Historiarum  lib.  4  cap. 


K.  iSOSTMO. 


a  Monui  Commentarii  prmvii  num.  9,  nihxl  de 

hocce  Omotario  aliunde  innotuisse.  Eruditi  scn- 

ptores  qui  Galliam  Christianam  augent,  ex  Actis 

nostris  illum  Catalogo  episcoporum  Laudunen- 

sium  inserunt,  atque  ab  eo  ad  Attilonem  quatuor 

medios  statuunt,  quosprofecto  omnesoportetprm- 

coce  fato  abreptos  fuisse,  si  ante  annum  688,  ut 

ipsi  opinantur,  sedemoccupabatOmotanus.Dixi^ 

in  Commentario,  satis  insolentem  apparere  mihi 

illam  dedicationem  totam.  Illiusprimte  vocesVo- 

mino  eximio  omissx  sunt  apud  Achemum,  pro 

quibus  in  apographo  Chiffletii  legitur  Diu.  Sala- 

berp-am,   qux  tertio   loco  nominatur,  extstimat 

Mabillonius  fuisse  in  monasterio  tum  tempons 

monialem.  Nescio,  an  non  forte  legendum  sit, 

Anstrudi  abbatissre  et  Salaberg-aB  filis. 

b  Notavit  Mabillonius,  suburbanum  aliquoties 
sumi  ab  antiquioribus  scriptoribus  pro  distnctu 
vel  territorio.  Certe  hic  ita  accipiendum  est,  neque 
3  enim  pomwria  Tullensis  urbis  confinia  dici  pos- 
sunt  territorio  Lingonico,  inter  quie  medius  est 
terrv  tractus  non  exiguus.  Circa  natalem  locum 
S  Szlzbevgvpauculadisputavi^  Commentarn 
prxvii,  quem,  silubet,  adi.  Est  porrojullum 
Leucorum,  Gallis  Toul,  urbs  celebns  ad  Moseltam 
fiuvium  in  Gallica  Belgica,  hodie  ducatui  Lotha- 
ringise  adscitse,  Tullensis  agri  caput  et  episcopahs 
sub  metropoli  Trevirensi.  _ 

c  Linqonum  civitas,  aliis  Audemantunum,  indi- 
aenis  Langres,  est  urbs  amplissima  in  Campanix 
comitatu  ad  fontes  Matronx  fluvii.  Distat  Tullo 
Leucorum  in  Occidentem  hibernum  25  circitcr 
milliaribus.  Gonduini curtis ,  seu  Gondrecourt  m 
wao  Oldornensi,  ubi  natam  existimo  S.  Salaber- 
U  urbibusillis  parum  in  Occidentem  interja- 
*cet,  distans  Ttdlo  septimo  milliari.  Consule  sis 
Commentariumprxv.  num.  13  et  seq. 

d  Ms  Chiffletii  habet  Baioariorum.  Baldncus 
Noviomorum  episcopus  in  Chronico  Cameracensi 
lib  Zcap  Vietiam  Baicarios  scribit,  apudMabit- 
lonium  hic.  De  hisce  qui  t^.**^^*** 
Vitam  S.  AgiU  die  xxx  Augusticap.  Zlitterami 
et\l ubi plura de Bavaris eorumque vamo  nomtne 
observata  sunt. 


scribit :   Consul  Marcellus  in  Etruria  a  Bons  op- 

pressus,   magnam  partem  exercitus  perdidit,   v.m 

postea  Eurius  alter  consul  auxilio  acccssit,  atque  lta 

universam  Boiorum  -entem  ig-ni  ferroque  vastan- 

tes,  propemodum  usque  ad  nihilum  dcleverunt.  De 

iis  consulibus  rebusque  ab  illis  in  Etruria  gestis 

scribit  Livius  lib.  33.  Nihil  Boiis  hisce  cum  Ba- 

varis  commune  esse  magno  nisu  contendit  Ha- 

drianus  Valesius  lib.  U  Rerum  Francicarum  ;  at 

reclamant  eruditi  fere  omnes.  Adi  Marci  Velseri 

Historiatn  Boicam  et  Notas  ad  Acta  S.  Agili. 

i  Bonosum  Ndisatanum  fuisse  episcopum  secu- 
tumque  Photinum,  notum  apud  S.  Epiphanium 
Hteresi  51  et  71  hseresiarcham ,  ad  caput  2  Vitse 
S.  Agili  superius  laudatw  invenies  notatum  litte- 
ra  h.  Damnatum  fuisse  speciatim  ab  Anysio 
Thessalonicensi  et  Maccdoniee  episcopis  tempore 
Siricii  Papx,  scribit  Gamerius  ad  partem  2  Ope- 
rum  Marii  Mercatoris  pag.  31  •">. 

g  S.  Eustasii  Gesta  ab  Henschenio  illustrata 
habes  in  Opere  nostro  ad  xxrx  Martii,  ubi  tatius 
hsec  a  Jona  describuntur .  Ejus  obituspasshn  flgi- 
tur  anno  025.  Commentarii prtevii  num.  21  statui 
reditum  S.Eustasiiex  Bavaria  circa  annum  620, 
qua  decennem  circiter  S.  Salabergam  a  cxcitate 
sanavit.  Sunt  qui  uno  aiterove  anno  citius  id 
prodigiumcollocent^quodchronotaximec-epor»,,, 

refragatur,  etiamsi  sedecim  annisnata  credatur 
Salaberga,  quando  a  S.  Eustasio  sanata  est.  Sw 
enim  non  nisi  sex  annis  producenda  esset  a  tos 
ejus  usque  ad  nativitatem  S.  Anstrudis.l ide Com- 


Cj/  1.1.«»     nui^  "V    w- -  , 

ment.  num.  22.  Celencm  de  Vosago  sallu  in  Bur- 
gundia.quamaLotliaringiaelAlsatia  dirtmtt,  et 
Luxoviensi  monasterio  sxpius  apud  nos  actum 
est  videriquepotest  Mabillonius  in  Notis  ad \  dam 
S.  Columbani. 

h  Vitam  S.  Columbani  scripsit  idem  Jonas  mo- 
nachus  Bobiensis,  edidilque  Mabillonius  Sec.Z 
Act.  Sanctorum  Ordin.  S.  Benedicti  pag.  i>.  Ve 
ejus  in  Galliam  adventu  disputabimus  ad  diem 
xxi  Novembris,  ubi  ejus  Acta  illustrabimus.  Ma- 
billonius  ibidempag.  W  Nota a  dicit,  anongmum 
nostrum  affirmare,  S.  Columbanum  in  Gallias 
advenisse  Childeberto  Austrasiis  et  Burgundioni- 
bus  imperante,  quod  ex  subsequentibus  hic  m 
fallor,  verbis  conficit,  Jonas  in  Vita  S.  Columbam 
Siaibertum  nominat :  at  corrigitur  a  neotencs, 
(luipassimomnescensent,legendiu,,CUWhennm  j 
IsporroestfdiusSigih.rtircgis.^iueAHstruc 
rcgnum,  ac  mortuo  Quntramno  patruo,  annooM 
Burqundixsceplrumobtiniat. 

i  Esl  hic  Theodoricus,  qui  Childebcrto  patri  ve- 
neno  exstinctoin  Burgundi.v  regnum  puer  suc- 
cessit  anno  590.  Deortis  inter  illum  et  S.Colum- 
banum  dissidiis  vaferrimxque  Brunechlldis  ma- 
chinationibuspturahabes  in  laudata  S.Columbam 
Vita  num.  :il  et  scqq.  Dissidiorum  origo  fuerunt 
reprehensaavirosancto  twpiaTheodona  adul- 
leria,  a  quibus  facile  abstinuisset  optimmindobs 
vrinceps,  nisi  adulterantem  vafraBruneculdis  et 
perditi  aulici  exoptassenl,  rati,  sua  ^elerasme 

Venerumistarumpatrociniissecuracssc posse 

k  Theodorici  scilicet,  quiilluma  Vratrtimoo^ 
sortio  expuiit  et  Vesuntion^mablegamtuttdmn 
Jonas  narrat  num.  33  el  seqq.  Q«*  vero  a    Agdul 
PCgobardorumrcgem  et  monastern Bobten- 
siTinitic Ispeclant,  habes  ibidem  num.  59  et  seq 

iDixeratad  hunc  locum  Mabillomusnullam 
sive  Columbaniad  Gregorium  Magnum  deperr,- 
nliPastorum  cura  tucubrationem,  siveGregor» 
ad  Columbanum  epistolam  exstare.  Postea  xn  M- 
dcndisSecuUlparte.pag.^mo^eo^ 


62  t  VITA  S.  SALABERGJS  ABBATISS-E 

A.ucoktmo.   &  Columbani  ad  Gregorium  epistolam  edidisse      Galliarum  pag 


Patricium  Flemingum,  qui  S.  Columbani  Opera 
recensuit Lovanii  annoK>67.  Eamdem  recuderunt 
in  novissima  Operum  S.  Gregorii  editione  mona^ 
chi  Benedictini  tom.  2  columna  1036  et  seqq.,ubi 
notant,  duas  alias  dedisse  ad  Gregorium  Colum- 
banum,  responsorias  autem  Gregorii  non  super- 
esse.  Quod  ad  lucubrationem  Columbani  de  pervi- 
giti  Pastorum  cura  attinet,  neque  ego  illac  hacte- 
nuspotuireperire;  verum  utcumque  mihidubium 
est,  an  non  de  Pastorali  libro  Gregorii,  quem  in 
prsefaia  epistola  Columbanus plurimum  laudat, 
hic  sermo  sit,  et  vox  hic  forte  aliqua  exciderit  ex 
pcriodo,  quse  est  paulo  obscurior. 

m  Mendose  in  Ms.  Chifftetii  tegitur : 'ExpaTge- 
scentis  ipsius  abrasam  erroris  dubietatem  tramite 
Evangelioetc. :  correctius  inapographoBelfortii .- 
Denique  prrefats  g-entis  errorem  vir  DeiEustasius 
verbi  Dei  mucrone  truncavit.  Athsecipse  Belfor- 
tius  forte  ita  emendavit,  uti  et  quse  sequuniur,  hoc 
modo  :  Pracdicans  Dominum  nostrum  Jesum,  sicut 
divinitatis  squalitatem  ex  Deo  Patre,  ita  ethuma- 
B  nitatem  ex  Matre  nostramque  naturam,  quam  ipse 
condiderat,  absque  peccato  suscepisse. 

n  Ead.ern,  quse  hic  narrantur,  prseter  curatio- 
nem  a  sanguinis  fluxu,  cujus  solus  anonymus 
noster  memlnit,  habentur  fere  adverbum  in  Vita 
S.  Eustasii  tom.  3  Martii num.  5, prout  ea  recitavi 
Commeniarii  prseviinum.  \§etseq.  Ibidem  etiam 
exhibui  horum  narrationem  ex  vita  S.  Agili,  no- 
tavique  crassos  errores  a  biographo  illo  commis- 
sos.  Porro  pater  S.  Salabergaj  a  Jona  Gundeonus 
dicitur,  atibietiam  Gondoinus,  Gondninus  et  Gon- 
donius  :  existimo  enim,  eumdem  esse  Sanctse  pa- 
rentem,  quiinActis  S.  Germani  abbatis  Grandi- 
vallensis  et  martyris,  a  Boboleno  auctore  cosevo 
scriptis  et  in  Opere  nostro  ad  diem  xxi  Februarii 
itlustratis,  num.  8  Gundonius  dux  appeltatur,  et 
dicitur  fundum  concessisse  S  .Waldeberto  con- 
dendo  monasterio  Grandivallensi.  Consule,  si 
lubet,  Commentarii prsevii  num.  1Q  et  seq. 

o  Duplex  est  in  Mappis  geographicis  nuperri- 
mis  Guilielmi  de  Uisle  vicus  ad  os  Mosse  fluminis 
ejusdem  fere  nominis;  alterum  Meuvy  indigense, 
alterum  tertio  ferme  mitliari  distantem  in  Meri- 
diem  Meus'-  appellant.  Hic  aliquot  passibus  abest, 
C  ilte  ejus  aquis  aituitur  ejusque  nomen  Mosam  La- 
tine  exprimit  taudatus  geographus.  De  ilto  arbi- 
tror  hic  sermonem  esse,  licet  alteri  forte  magis 
convenimif  dicta  Hadriani  Vatesii,  quiinNotitia 
Galliariini  paij.  ;>("!!  sic  svribit.  Mosa  vicus  in  fini- 
bus  Lingonum pagoque Bassiniaco,  a  fonte  flumiuis 
Mosffij  eui  adjaeet,  diotus,  inter  Audoraatunnum 
Lingonum  etTullum  Leucorum  positus  est...  voca- 
tur  Mbube  $8  Bassxgni. 

I»  Hmo  in  Ms.  nostro  et  apud  Chesnium  vocatur 
Saretruda.  Synonymum  habes  infra  S.  Salabergte 
filiam. 

q  S.  Leuduini  Gesta  habes  operose  discussa  in 
Opere  nostro  totn.  3  Scptembris  ad  diem  xi,  quo 
illius  memoria  apud  martyrologos  occurrit.  Redi- 
bit  de  itto  sermo  infra  num.  17  uti  vt  de  FutciUfo 
mtmero  penultimo  Vitse. 

r  Ms.  Accincii  monasterii  habet  Kicranno,  cui 
cum  nupsit  Sancta  nostra  numerabat  annos  circi- 
tersedecim,  adeoque primes  ejus  nuptuB  ex  chro- 
nota.ri  mea  anno  ChristiCrZC*  vetsequcnti  iltigandx 
sunt. 

s  Eustasii  ptwdicatio  p?wpostero  hic  ordine  re- 
fertuv.Ccrlc  m  Vita  S.  Eustasii  et  Agili  dicitur 
priits  Warascis  ac  deinde  Boiis  piwdicasse.  De 
Warascis  piuribus  disputat  Vatesius  in  Xotitia 


688.  Ubi  tum  temporis  consede- 
rint,  enucleate  anonymus  noster  exponit,  ad 
utramque  scilicet  Duvii,  alias  Dubis,  indigenis 
le  Doux,  fluminis  in  Burgundia  ripam. 

t  Hinc  initur  chronotaxis  abbatum  Luxovien- 
sium.  Prsefectus  est  a  S.  Coiumbano  Luxoviensi- 
bus  monachis  Eustasius  sub  annum  610,  iltisque 
prsefuit  tribus  circiter  lustris ,adeoque  fere  adan- 
num  625.  Iili  successit  Walbertus  seu  Waldeber- 
ius :  is,  Adsone  abbate  Derviensi  ejus  biographo 
teste,  cum  per  quadraginta  annorum  spatium... 
locum  sibi  delegatum  aug*eret  rebus  et  numero  Deo 
servientium...migravit  adDominumvi  Nonas  Maji, 
anno  scilicet  ex  computu  665. 

v  Ceiebris  hodie  locus  est  in  Lotharingia,  voca- 
turque  S.  Romarici  mons,  Galtis  Eemiremont. 

uPrimus  sciiicet  Utiusnominis,  quianno  622  a 
Clotario  patre  in  regni  societatvm  adscitus  et  Au- 
strasige  sceptro  donatus  est.  Patree  Vita  anno  628 
sublato,  in  Neustria  et  Burgundia  rex  agnitus 
Dagobertus,  et  statim  in  Burgundiam  profectus 
est,  oppressis  et  calumniam  sustinentibus  subven- 
turus,  ut  scribit  Aimoinus  de  Gestis  regum  Fran- 
corum  lib.  4  cap.  19.  Verisimiliter  cum  in  Burgun- 
dia  ageret  innotuit  ilti  S&l&hvvgvz  propositum,  at- 
quetum  anno  629  initdesunt  ejus  suasu  cum  Bian- 
dino  nuptise. 

w  Biandinum,  qui  hic  Baso  cognominatur,  per- 
peram  Bavonem  appellat  Bucetinus  in  Menologio. 
Sanctiviri  celebris  est  antiquusque  cultus  in  mo- 
nasterio  Laudunensi  S.  Joannis.  Verisimiliter 
idem  est,  qui  Meldis  coiitur  iMaji,  quodad  illum 
diem  in  Supplemento  Operis  disquhHpoterit. 

x  Sunt,  qui  Salaberg*a3  parentes  et  ipsam  San- 
ctam  tantumnonviolati  votireos  habent,  mallem, 
votum  hic  mitius,  per  desiderium,  voluntatem  aut 
propositum  exponere.  Dicit  Jonas  in  Vita  S.  Eu- 
stasii :  Quam  (Salabergamj  cum  vidisset,  sciscitatus 
(Eustasius)  utrum  juvenilis  animus  ad  cultum  di- 
vini  timoris  aspiraret;  affatim,  ut  tenera  quiverat 
setas,  ait,  se  paratam  esse  sacris  praBconiis  obtempe- 
rare.  Ast  nemo  inde  votum  servandse  castitatis 
extundet.  Iitud  quidem  expressis  verbis  asse?itet 
petituma  S.Agiio,  et  emissum  fuisse  a  S.  Sala- 
berg-a,  5.  Agili  biographus;  verum,  qui  in  tot  ibi 
impegit  errores,  non  facit,  ut  hic  illi  credam. 

y  Perperam  ex  his  verbis  deducit  Mabiilonius, 
diuturnam  fuisse  S.  Salaberga?  sterititatem,  neque 
enim  de  ea  hgec,  sed  de  Anna  et  Elisabetha  asse- 
runtur.  Ego  decem  iili  annos  concessi,  ita  ut  tri- 
gesimum  circiter  setatis  ageret,  cum  primogeni- 
tam  enixa  est  Saretrudem. 

z  Duarum  seniorum  filiarum  ejus  Saretrudis 
et  Ebanis  mentionem  alibi  non  invenio .  Dereii- 
quis  vide  Commentariumprseviumnum.  i, 

aa  De  Baldoino  martyre  et  archidiacono  Lau- 
dunensi  brevibus  egit  Boltandus  ad  vm  Januarii, 
piuribusque.agi  poierit  in  Suppiemento  Operis. 
Ejus  vssdem  ita  narrat  scriptor  Viise  S.Anstrudis 
in  Actis  Sanctorum  Ord.  S.  Bened.  Sec.  2  pag. 
977 :  Tenerrime  autem  a  sorore  dilectus  Balduinus 
in  simplicitate  cordis  sui,  dolose  cum  peste  invidia? 
vocatur  ad  placitum  a  ministris  satanae  in  quadam 
villa  Laudunensis  provincis.  Qui  sumens  seeum 
duos  tantummodo  equites,  tertius  confestim  ivit 
causa  placiti  ad  hostes  crudeles,  omnium  hominum, 
quos  terra  sustinet,  sceleratissimos,  sed  falso  colore 
pacis  mox  deceptus  est  et  confossus  gdadiis. 


I) 


E 


CAPUT 


CAPUT  II. 


'iWi 

DIB  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBEIS. 

Sanctorum  corpora  igne  sunt  cremata.  ^,3  ,»  ««__ 

do  patet,   divino  eam    spintu    fu.sse  >mbutam  r-^ 
5U(B  pridem  anticipavit  discrimen.  Conc.l.o  qu.ppe 


adepto  cum  pr^fato  Walberto  abbate,  W™f* 
nio  et  vigori  sagaci,  et  natura  bona  in  talibu» 
pr^ditus  erat,  quem  postea  et  comitem  itmens, 
.      -  et  socium  laboris  habuit,  eligit  iter,  Chnsto  du- 

<?   Valaberaa   a  viro  consenttente  re-    ce   ad  instar  sarictiSSimi  Abraha.  patmrchas,  qu 

*  .  •    -_  — -     r««-      nV  Mesonotamia  Syria;  egressus  ,   terrae  Phihsti 


fyuidvnum 


qui 


cedit,   monasterium   insigne  Lau- 
duni    construit,    pUsque    monitis 
maritum  seculi  periculis  subducit. 


itarito  con- 
sentiente, 
Dcosoli  ser- 
vitura 


'  Afs.  i'"'(T- 
ssril  virgi- 
nuvn- 


B 


monaste- 
rium  fonde- 
re  incipll : 


-nterea  cumegregi*  sanctitatis  opimo  beati  Wal- 
Tberti,  cujus  superius  memoriam  fec.mus,  pene 
per  universos  Franeorum  terminos  ex.m.e  pullu- 
Lret,  et  solertia  prxdicationis  ejus  a  Chnsto  Do- 
m  no    sine  quo  nil  boni  agitur,  affat.m  fervesce- 
Z,  essetque  omnibus  Deum  colent.bus i  gra  us; 
monasteriaque  virorum  ac  mulierum  *  Chr.sUex 
eius  norma  affatim  conderentur ,   eernens   beata 
Salaberga  servum  Christi  militemque  praclarum 
tot  florere  exemplis  virtutibusque .  flagrare  super- 
nis    et  assidue  velut  e  luporum  fauc.bus  ereptos 
ubique  greges  Christi  adunare,  eum  ad  propnam 
domum,  ob  benedictionis  ab  eo  gratiam  perc.p.en- 
dam,  crebrius  accersitum,  velut  divinum  munns 
sibi  a  Domino  fore  concessum,  ovans  susc.piebat, 
-erbaque   salubria  et  animarum  medelm  congrua 
haurire  ex  ejus  mellifluo  ore  desiderabat,  flagra- 
batque  instantissime  animus,  ut  spret.s  phalera- 
mentis  seculi ,  pompisque  mundanis  postpos.tis 
ad  virtutum  culmen  apicemque  sanct.tat.s  valeret 
ascendere  :  de  quo  -irtutum    culmine     Dom.nus 
nuoque  et  Salvator  in  Evangelio  loquitur  d.cens; 
Omnis  qui  reliquerit   patrem ,  aut  matrem ,   aut 
domos,    aut    filios ,    aut  agros,   propter    nomen 
meum  centuplum  accipiet,  et  vitam  ssternam  pos- 
sidebit.Et  illud;  Ignem  veni  mittere  m  terram, 
et  quid  volo,  nisi  ut  ardeat? 

12  Qnid   plura?   Auctore   Deo ,    omnem    spem 
suam  post  Deum  beato  viro  committens,  viro  con- 
«rso  prolibusque  Deo  sacratis,  religionis  veste  ac- 
ceota  inito  cum  beato  Walberto  consil.o,  conn.ven- 
Ua  existente  mariti,  ccenobium  puellarum  m  subur- 
b.o  Lingonic*  urbis,  in  h_redltate vel  success.one 
Serna    conatur  exstruere.    Quod  proprns    red- 
Sus  rr_iiorum  suorum  et  success.one  h_re<fc. 
JaUs   patern_  Christum  faciendo  h_redem  nob.   - 
te    ditavit :  ad  quod  opus  peragendum  venerab.l.s 
WaEtus,  sollmen  artinoesque     et  v.ros  .nd 
atrios    prabuit   atque  comm.s.t.   Qu.   locus  l.cet 
Austrasi orum   finibus  immineret ,    vicinus  tamen 
t  v~undi_   erat,   distans   a  Luxoviq  monaster.o 
paufo  m tus  millibus  a  quadraginta  ibique  adu- 
natis  c^ntum  seu  amplius,  tam  ex  nob. hum  hbe- 
ris    quam  ex  proprio  officio  puellis  ,  illum  Chri- 
1  o  DomTno  dicavit.  Sed  cum  jam  pars  max.ma 
febricrmonasterii  constructa  esset,  ccep.t  Famu- 
Ssti  praesaga,  utpote  spiritu  ™r%££Z 
vivo  Dei  trutinare  animo ,  non  esse    n  eodem _   o 
lopuellarum  coenobium  tutum ,  n.lnlque  stab.l  - 
atis  habere  vel  munitionis  locum.  Nam  Lcet  bar- 
Wesprocul  abesset,  reg-um  tamen  Umitibus  hino 
?nd   Xixtis,  periculi  indicium  futuris  temponbus 
evat  quod  periculum  nos  deinceps  v.d.mus. 
6  13    Denique    nuper  civile  bellum    «ter^ges 


de  Mesopotamia  Syriai  egressus  ,   terrae  Phili-ti 
norum  colonus  exatitit,  eamque,  Deo  promittente, 
in  postera  successionc  sortitus   est.   Quas  imitata 
Dei  Famula,  relinquens  patria?  solum  paternas- 
que     sedes    malens     cum   Christo    egere ,    quam 
Mammon®  lucra  possidere  et  tot  pati  discnmina  , 
cum   vte   stipendio    ad  urbem  Lauduni  c  cum 
maximo  apparatu ,  et  cum  animabus   a  Deo  si- 
bi  commissis  proficiscitur.   Qua^  urbs  hcet  obsi- 
dione  vallari  ab  hostibus  possit,  tamen  natura  lo- 
ci  et  in  cacumine  saxi  sita,  munitionem  robustam 
obtinuit,  ut  frangi  nequeat  a  barbaris  et  pencu- 

lo  careat. 

14  Nam   cnm    eara    vetusto    tempore  Wanda- 
li  d   Alani,  Hunni  caeterEeque  Germaniae,  et  Scy-    ( 
thiffl    G-entes  frustra    vallassent,   nnlla  aggerum  Soncceun 
arte  imminente,   non  fundibalorum  jaculis,  non  .^ 
armorum  spiculis  jacientibus,  nec  anetum  impul-  ^ 

sionibus  obtinere  valuerunt,  sed  casso  labore  fru- 
strati  inertesrecesserunt.Exceptoenim  murorum 
arabitu,  qui  extrinsecus  in  proceritatera  collis  ex- 
tenditur,  intrinsecus  ipsius  muri  circuitus  humo 
coaBquantur  :  unde  fit,  nt  machinarum  ars  ibi  nul- 
la  qneat  oppidura  fatigare.  Sed  et  altnnsecus  saxa 
naturalia  ambiunt.  Urbs  infra  referta  puteis  Ad 
ipsos  quoque  portarura  exitus  fontes  emanant  pe- 


iaudanmi» 
urMs  detcri- 
utin,  ulji 


ic    fu.  ""'  « — -  gf|    qiu 

rennes  *    qui   in   usus  hominibus ,  peconbus  et  usluhoroi. 
iumentis  potui  dantur.  Igitur  cum  jam  ad  illumi-  „„rapKo- 
Cdam  urtem  veluti  solis  radius  venerandalm-  = .  «j«- 
miua  cum  snis  sequacibus  sanctis  appropmquaeset,  --*| 
nnesul  oppidi  illius  Attilo  e  cum  summo  favore  danl 
ei  obviam  pergit,  tamquam   si  divinum  munus  , 

turbaque  angelica  ad  se  venisset,  et  ovans  san- 
ctas  famulas  Christi  cum  choro  psalU-nt.um  cum 
psalmodia  et  hy.nnidicis  summisque  laud.bus  dedu- 

cit  in  urbem.  ,  „„  epucopo 

15  Sed  miraculum  illius  magn.ficum  dictu,  quod  ^.^ 
nocte   eadem  in  ipsa  urbe   gestum  sit,   non  est  cxcip„„r> 
silendum.  Prsdictus  itaque  pontifex  praecepil  pue-  ™^.»- 
rraofamiliaribussibicreditisobpr-parand^^,^ 

in  crastino  die  familiffi Chnsti  refectio.ns  grat.am  ^ 
adesse.  Ministri  igitur  attoniti,  velociter  per  no- 
etem   portam  oppidi   ingressi,  obviam  sibi  tar 
rum  ac  bestiarum  diversa  genera  oernebant. Nam 
Utebubalum.   alius   eervum  ,   ille    uvsum  ,   alius 
suem    nounulli  lupos,  plerique  nihilom.nus  vul- 
nes     alius  interim  lascivum  asinum ,  trucemque 
ceroebant  leonem ,    egredientes  et  fugientes    Sl- 
mul  de  civitate,  etcetera  monstra  bestiarum,  quas 
buie  Operi  intexere   prolixum  est ,   ne    ast.d.un. 
kctor  incurrat.Quo  miraculo  pavore  perouls.  omnes 
m  n   Uimiraban^ur,  quoniam  illo  inloco  jste  tajb. 
tolesnusquam  antea  apparuerant.  Quiddatural  ul 
intelli-i    nisi  quod  sanotitatem  ac  vigorem  an- 
omarum  Dei  antiquus  hostis  non  ferens,  cum  sms 

satellitibus  fngicns  discess.t?  feraruraque  b->i '• 

16  Nec  immerito  sc  m  bestiarum  »«™»™  ,-„„„„„,,.„ 

monstruosas  deformat  figuras  vanaque  hgmenta  MJ ,,„ 

Zromit,  qui  utpotc  a  bono  Creatore  bonus  c  ea-   p 
toXngdUS,  supe.biadeinceps  tnm.dus,  dudum 
toerat  in  corde  suo  :  Super  astra  cmli  ascendam, 


ISDemque    nuper  civile   bellum    inter  reges  d.xerax  ,™  --  ^  ^  et  erQ  „ 

Trincorum Veodoricum  6  et  Dagobertum  c.rca    -  ponam ^  th—  ^  ^^  ^ 

"'rr^wSS  ^eHciarum    e.ctus  cum  suis  sequae.bus, 
lata ;  agn,  vilize,  a;uca,         1 


A-  ASOMMO. 


526  VTTA  S.  SALABERG.E  ABBATISS^C 

in  forma  vermium,   soricum  ,   vel  qualibct  defor- 


•  in  Mt. 

consccrntio 
in  terilur 


'  aliat  trt 
Mt.  dolo 


Ingetu  Lau 
iiuin  mona 
tlwlum  con 
dlt 


*  Mt.  scrvi 

llHMKJljr 


oi  taluber 
rlmlt  jir.ui  ■■ 
jitltinontale» 
inttftuU,  <t 
plurtt  iul 
vitam  mo- 
nottlcam 

pirinihit. 


'  t«ga  con 

lllltTlllit, 

uel  robus 
IIUS  .   coi- 

lulis. 

1 


mi  specic  actus  mysterium  operatur  iniquitatis.  Si 
quidem   prlscis  temporibus,  quod  plerique  memo- 
ria  /*adhuc  retinent,  et  superstites  esse  noscuutur, 
qui  hoc  faciuus  viderunt,  quod  in   eodem  oppido, 
ut  creditur,  antiqui  ang-uis  *  versutia  crudeliter 
vig-ebat;  plebeios  rusticos  atque  hebetes  homines 
arte  callida  ludificabat;  de  quo  scribitur;   Cujus 
millc  nocendi  sunt  artes  ;  nam  sub  specie  bapti- 
smatis  idololatriaj  eos  sibiproprie  vindicabat.  Deni- 
que  retroacto  tempore  et  idolum  vocitabant,  velut 
a  Iudo*incipientes,  in  medio  eorum  dumtaxatdia- 
bolo  debacchante,   plerumque  homicidia  perpetra- 
bantur.   Eg:erat   hoc  nequissimus   dtemon  callida 
astutia,  ut,  si  quis  ibidem  prosimum  alteriusquoli- 
betmododebilitasset,  a  consanguineis  vel  affinitate 
conjunctis  innoxius  foret  ab  effusione  sang-uinis; 
videlicet  ut  in  long-ius  consuetudo  nefanda  incre- 
mentum  malig^nitatis  aug-eret,  et  miseram  urbem 
suis   habenis  irretitam,  iniquus  praedo  velut  pro- 
priam  vindicaret. 

17  Sed  omnipotcns  MiseratoromniumrerumDo- 
minus,  qui  vult  omnes  homines  salvos  tierietad 
agnitionem  veritatis    venire,  ad  sui  juris  plasma 
clementer  rcspiciens,  ,  olira  jam   hoc  sacrileg-ium 
ct  nefandum  raoinus  a  civitate  ista  radicitus  eva- 
cuavit.  Scd  nunc  rursus  ad  cceptam  redeamusnar- 
rationem.  Denique  contcmplata  conditioneloci,  cer- 
nentesqueidoneumacgratissimum  etabsque  discri- 
mine   munitionis   Iocum ,    coepcrunt    fundamenta 
ecclesiarum    atque    domorura  jacere    g.    Quibus 
peractis  ac  prospere  gestis ,  cceperunt   ad  laudes 
Dei  omnipotentis  et  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
nobilium  soboles    servientiumque    *    concurrere. 
Quis  enim   vir   potens,    aut   femina  nobilis,   qui 
illia  in  locis  deg-eret,  qui  non  beatam  Salaberg-ara 
ex  affectu  dilig-eretp  Erat  cnim  hilaris  semper  et 
placido  vultu ,  caritate  atque   humilitate  perspi- 
oua,  eleSmosynis  proinpti.ssima,  et  circa  Dei  cul- 
mimi  valde  devota.  Quid  multa?  Infra  exig-ui  tem- 
poris  spatium  coacervatae  in  eodem  loco  sunt,  vel 
monasterio  adunatte ,   plus  minusve  trecentaB  fa- 
mulaa  Christi,  illisque  dispositis  per  turmas  ad  in- 
star  Ag-uunensium   monachorum   Habendique  b 
normara  disposuit. 

18    Die    ac  nocte    pracepit  psallendo  canonem 
omnipotenti   Deo  personare,    et  juxta  eg-reg-ium 
prffldicatorem   Paulum    sine   intcrraissione   orare. 
Quffl  in.siiiuiio  haotenus  in  eodem  ccenobio   Chri- 
sto,  auspice,  oelebratur.  EIagTabat  quippe  in  eo- 
dem   desiderio  canendi   carminia  amor  intentus  • 
plures  siquidem,  nt  supra  diximus,  nobilium  ad 
aervitium  Christd   ooUig-endas  sitiens   adunabat 
Nam  mtercfflterasnobiliumSicambrorum  ferainas 
Odila  nobihtate  et  ing-enii  natura  boui  pollens  quiB 
e|  ipsa  pridem  a  venerabili  AValberto  Christiani 
viffons  msig-ne  et  salLlblv  acceperftt  antidot 
consiho  accepto   cuni    reg-ali   viro    Ulustri   Bodo- 
nt'   '■  'l'11''11  «uperius  Leuduinum  praadiximus  qui 
eo  tempore  industrius  et  potens  erat,  postposi- 
tia  phaleramentis  mundi,  ad  Dominum  sunt  con- 
versi.  Ressufflmonasteriiscollataj*    post  beatam 
^labern-;im  eumlem  callem  tcnentes,  Lug-dunum 
properaverunt.   Bodo,   incisa   oasarie,    monachi 
in  quantum  res  sinebat  ag-ebat  officium,  ac  non 
multo  poat  k  Tulh  oppidi  adeptus  episcopatum 
Mtune  dobitum  reddidit.  Veneranda  quoque  Odi- 
n,  Chnsti  stig-matesuscepto,sanctarum  virg-inum 
sc  choro  conjung-ens,   sub  obedientiffl  tenore  vi- 
tam  b«jun  degens,  spiritu,  cui  omnia  deben- 


ANNOTATA, 


D 


a  De  prirao  illo  condito  a  S.  Salaberg-a  ccenobio 
varise  sant  conjecturcv,  certum  nihil.  Galterotus 
in  Anastasi  Lingo?i.pag.  324,  arbitratus  fuerat 
eodem  toco  fuisse  abbatiam  S.  Petri,  excisam 
apud  Lingones,  sed  carpitur  a   Mabillonio  hic 
quod  ista  abbatia  iufra  muros  Ling-onensis  civita- 
tis,  ut  vetera  instrumenta  loquuntur,  id  estt  intra 
muros  urbis  posita  fuerit.  Pr&miserat,  non  po- 
moeria  Lingonum  per  Suburbanum  intelligi  posset 
cum  hcvc  sexaginta  fere  miltiaribus,  non  autem 
paulo  xl  minus  a  Luxovio  disparata  sint.  Verum 
nescio,  an  ea  conjecturam  fundare  possint,  cum 
ex  scalisnonpaucis  geographicis  et  in  nuperrima 
etiam  mappa  eruditissimi  Bouchet  nondumqua- 
dragesima  leuca  veteri  Gallica  Luxovium  a  civi- 
tate  Lingonum  absit.  Mabillonius  deinde  in  Ad- 
dendis  Secul.  4  part.  2  pag.  WSnotat:  Quidam 
hunc  locura  explicant  de  celebri  parthenone  S.  Petri 
de  Poleng-iaco,  (de  Poulangey)  dicecesis  Ling-onen- 
sis :  et  postea  in  Annalibus  Seculo  Ipag.  350  cre- 
dit,  eo  ipso  loco  inchoatum  fuisse  monasterium,  E 
ubi  S.  Salaberg-a  a  S.  JEJustasio  sanata  fuerat,  in 
vico  scilicet  Mosa,  de  quo  supra  littera  o,  quod  il- 
le  /hvreditatis proculdubio paternee  fuerit,  immi- 
nens  Austrasiorum  finibus  vicinusque  Burgun- 
dise.  Calmetus  tom.  1  Historise  Lotharingize  au- 
ctee  col.  4-53  Nota  y  arbitratur,  non  inepte  credi 
conditum  fuisse,.  ubi  hodie  est  Prioratus  Riche- 
curtensis,  qui  etiam  S.  Salaberg-se  dicitur.  Situs  in 
agro  Odornensi  quatuor  miltiaribus  distat  a  Gun- 
doini  curte,  subestque  abbatuv  S.  Joannis  Laudu- 
nensis.  Eligat  lector  ex  conjecturis  satis  incertis, 
quamvoluerit. 

b  Belli  inter  Theodoricum  III  et  Dagobertum 
secundum  Austrize  regem  obscura  fere  est  alibi 
memoria.  Ludovicus  du  Four  in  Annalibus  Fran- 
corum  ad  calcem  tom.  3  Scriptorum  rerum  Galli- 
carum  anno  677  illud  illigat,  ejusque profert  men- 
tionem  in  diplomate  Childeberti  ex  Mabillonii  lib. 
6de  Rediptomatica.  Mabillonius  in  Observationi- 
bus  prxniis  ad  Acta  nostra  existimat,  sub  annum 
6S0  m  Austrasiee  et  Burgundise  fmibus  ab  his  re- 
gibus  beltatum  fuisse.  Credere  licet,  dissidia  illa 
orta  fuisse  extremis  Dagoberti  annis,  ita  ut  ab 
epocha  mortis  ejus  dependeat  tempus  hujus  belli.  v 
Epocha  vero  itta  satis  adhuc  instabitis  est  inter 
eruditos,  quorum  itli  Dagoberti cccdem  anno  677 
aln  678,  alii  679,  et  alii  denique  sequenti  iliigant 
cEst  ea  civitas  antiquis  Lugdunum,  seu,  utvo- 
lunt  aln,  etiam  Laudunum  Clavatum  dicta,  indi- 
genis  Laon,  munitissima,  monti  imposita  in  fini- 
bus  Remorum.  Varias  denominis  origine  conje- 
cturas  videre  licet  apud  Valesium/in  Notitia  Gal- 
**™*f  auctores  Gallim  Christianw  auctic  tom. 
Spag.metMabittonium  in  Addendis  Seculo  % 
parte  2  Seculi  1. 

d  Wandali  et  Aiani  et  Hunni  ex  Dacia  et  Pan- 
noniacirca  annum  Christi  406  Coss.  Arcadio  aua 
vi  BtAntdo  uthabet  Prosper,  in  Gaiiias  irritpe- 

aTLi      ;       hlC  audiriHi^onymus  in  episloia 
adAgeritchiam,  quse  scripta  est  anno  juxta  Pa 
W09.Innumerabiles  et  feroeiasKtS 

ter  Alpes  e  ;  Pyrenaum  est,  quod  Oceano  et  Rheno 
ncluditur,  Quadus,  Vandalus,  Sarraata,  Alani.. 
et  o  lug-enda  respublica!  hostes  Pannonii  vasta- 
rUntV  '  i  M°°u°tiacu^  nobilis  quondam  civitas, 
capta  atque  subversa  est. ..  Van-iones  lonffa  ob- 
sidione  deleti :  Kemorum  urbs  prapotens,  Ambia- 


ni 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS. 


m 


ni ,  Attrebates ,  extremique  hominum  Morini , 
Tornacus,  Nemete,  Argentoratus  translati  in  Ger- 
maniam.  Aquitanise  Novemque  populorum,  Lug- 
dunensis  et  Narbonensis  provineiai  praiter  paucas 
urbes  populata  sunt  cuncta.  Indubium  videtur  hoc 
etiam  tempore  Laudunum  abarbaris,et  forte non 
semel  tentatum  fuisse. 

e  Alias  etiam  Attola,  Attila ,  Attilo  et  Atela- 
nus  vocatur  apud  auctores  Gattise  Christianse  tom. 
9  col.  511.  Ejus  ante  annum  637,  quo  consecra- 
tioni  S.  Autberti  episcopi  Cameracensis  adfuit, 
non  occurrit  mentio.  Sedit  usque  ad  annum  665, 
quo  subscripsit  chartse  Amandi  pro  monasterio 
Barisiacensi,  rfa^Lauduno  civitate  octavo  decirao 
Kalendas  Septembris  annoquintoregni...  Childerici 
regis.  Consuli  possunt  laudati  scriptores  et  Ma- 
billonius  tom.  i  Annalium  Benedictinorum  pag . 
440.  Dicitur  idem  fuisse  frater  Leudegisili  epi- 
scopi  Remensis  ex  Flodoardo  lib.  2  cap.  6. 

f  Mirum  videri  potest  in  urbe,  quam  SS.  Re- 
migius,  Genebaudusaliiqueplurimi  viri  apostolici 
suis  prsedicationibus  lustrarant,  ad  usque  seculi 
septimi  fere  initia  idololatriam  tam  atramperdu- 
rasse.  Mansisse  tamen  ad  illa  usque  tempora  in 
Galliis  idololatrise  vestigia  non  pauca,  abunde 
probat  S.  Gregorius  Magnus  scribens  ad  Bruni- 
childem  reginam  lib.  9  epist.  ii,  alias  5  lib.  7.  Hoc 
quoque  pariter  hortamur,  ut  et  ceteros  subjectos 
vestros  sub  disciplinse  debeatis  moderatione  restrin- 
g-ere,  ut  idolis  non  immolent,  cultores  arborum  (de 
qua  pecidiari  Galtis  idoli  specie  Plinius  tit.  16 
cap.  ult.)  non  existant,  de  auimaiium  capitibus 
sacrificia  sacrilega  non  exhibeant.  Quia  ad  nosper- 
venit,  quod  multi  Christianorum  et  ad  ecclesias 
occurrant,  et  quod  dici  nefas  est,  a  culturis  dsemo- 
num  non  abscedant.  Quodnam  speciatim  id  fuerit 
Lauduni  superstitionis  sive  idololatrise  genus, 
non  satis  clare  edicit  anonymus,  neque  ego  alibi 
reperio. 

g  MonaSterii  illius  notitiam  suppeditat  Her- 

mannus  monachus  lib.  3  de  miraculis  B.  Marise 

Laudunensis  cap.  22,  ubi,  postquam  dixerat  sedi- 

ficatas  fuisse  a  S.  Salaberga  basilicas    septem, 

Harum  primam,  inquit,  quoe  principalior  esse  dice- 

batur,  in  honorem  sanctoe  Genitricis  conditam  appel- 

lari  voluit  S.  Mariae  Profundae,  ad  differentiam  for- 

sitau  Majorisecclesiae  S.  Mariae,  in  qua  episcopalis 

3  sedes  consistit.  Secundam  S.  Michaelis  et  omnium 

Angeloruru.  Tertiam  S.  Joannis  Baptistse  et  omni- 

um  Patriarcharum  atque  Prophetarum.  Quartam 

B.    Petri  apostoli  omniuraque  Apostolorum.  Post 

has  quatuor  ad  introitum  abbatiae  construxit  quin- 

tam  in  honore  S.  Crucis...  Sextam  in  honore  S. 

Apri  mart.   Septimam  in  honore  S.  Mariae  Ma£- 

dalense.  Harum  ergo  septem  ecclesiarum  adhuc  re- 

stant  quinque  :  duae  vero,  id  est,  S.  Crucis  sancti- 

que  Apri  mart.,  prse  nimia  vetustate  defecerunt. 

Scripsit  hecc  Hermannus  ante  incendium  Laudu- 

nense,  adeoque  ante  annum  1112.  nameourbiscon- 

flagratio  contigit,  de  qua  Guibertus  Vitje  sutv  lib . 

3  cap.  9,  quse  huc  pertinent,  sequentia :  Cum  igi- 

tur    cremaretur   ecclesia   atque   palatium ,    dictu 

mirabile  mysticumque  Dei  judicium!  titio  utrum 

nescio,  an  carbo  ad  monasterium  virg-inum  convo- 

lavit et  S.  Joannis  ecclesiam succendens,beat£eetiam 

Marise,  quee  Profunda  dicitur,  sanctique  Petri  in 

cineres  convertit.  Igitur post  conflragationem  non 

supererant  nisiecclesise  duas,  nimirum  S.  Michae- 

lis  et  S.  Marise  Magdalense.  Nostro  tempore,  in- 

quit  Mabillonius,  sola  superest  S.  Joannis  Baptistae 

~basi\icci.niaigiturrestitutafuittdeslructivreliqucV 

Septembris  Tomics  VI. 


duse,  forte  postquam  in  possessiones  sanctimonia 
lium  venerunt  Benedictini  monachi  anno  1127. 

h  Depio  itlo  Habendensis  monasterii  instituto 
sic  legitur  in  Vita  S.  Amati  apud  Mabitlonium 
Seculo  2  pag.  188.  Porro  S.  Amatus  semper  eremi 
secretum  diligens,  infra  profunda  vastaque  Vosagi 
castrum  reperiens,  sicut  in  praesentiarum  cemitur 
monasterium,  transmigravit,   ibique,  opitulante 
Domino,  multis  virginibus  psallentium  per  septem 
turmas,  in  unaquaque  turmaduodenispsallentibus, 
die  noctuque  jug-iter  instituit.  Habendense  rnona- 
sterium,  alias  Romaricense  appeltatur,  de  quo 
supra.  Agaunensis  notitiam  habes  apud  ssepe  lau- 
datum  Mabiltonium  tom.  1  Annatium  Benedicti- 
norum  pag.  678  et  in  Opere  nostro  hoc  ipso  die 
ubi  Ulustravimus  SS.  Martyrum  Agaunensium 
MaurUii  et  Sociorum  Acta.  Continuatse  ibidem 
noctudiuque psalmodiseoriginemex  antiquissima 
charta  protulerunt  Sammarthani  tom.  ^pag.  13, 
ubi  legitur :  S.  Victorius  [in  concitio  G0  episcopo- 
rum  coram  rege  Sigismundo  Pio) ...  ait....  Recte 
mihi  videtur,  ut  secundum  plenissimam  devotionem 
domini  regis  etpsallendi  institutionibus,  fiant  no- 
vem  normae,...  ut  succedentes  sibi  in  Officiis  ca- 
nonicis,  id  est  Nocturnis,  Matu^inis,  Prima,  Tertia, 
Sexta,  Nona,  Vespertina,   in  hanc  die  noctuque 
indesinenter  Pomino  famulentur.  Chartam  atiam 
habes  Gtorise  posthumse  S.  Mauritii  et  Socio- 
rum  §.  2. 

i  Ex  Bodonis  et  Odilsc  conjugio  nata  est  Teut- 
berga,  quam  conditoase  monasterio  virginum  pa- 
terprsefecit.  Vide  S.Bodonis  seu  Leuduini  Acta  di- 
scussa  xi  Septembris  pag.  840  num.  12  et  seqq. 

k  Deannoet  ordine,  quo  S.  Bodo  episcopatum 
Tullensem  adiit,  vide  conjectwas  varias  in  Com- 
mentario  de  ejus  gestis  num.  15  et  seqq. 


CAPUT  III. 

Sandce    obitas :    miracula    ante 
post  illum  patrata. 


A. *94«T»0. 


et 


I 


S.  Sataberga 
plurimi»  m- 
i' '  nurticu- 
U»y  sororem 
sanat  malo 


Gitur  cum  beata  Salaberga  in  sanctitate  mo- 
rosa,  exornato  vultu,  ut  de  beato  narratur  Ily- 
lario ,  cum  Sororibus  pie  vitam  duceret ,  puella 
quaedam  sanetiraonialis  in  eodem  cceuobio,  cadi- 
vae  vesanise  indepta,  dum  cursum  in  ecclesia  canere  caducu 
coepisset,  coram  omnibus  effrenata  mente  in  ter- 
ram  corruit,  quam  mox  beata  et  venerabilis  Mater 
secum  familiariter  acceptam  sedula  oratione  pro 
ea  Dominum  poscens,  opitulante  divina  gratia, 
ab  eadem  peste  purgavit,  et  in  servitium  Christi 
libere  abire  jusalt  incolumem.  Plurima  autem  et 
valde  celeberrima  sunt,  quae  in  laudibus  a  atque  , 

memori;i  venerandte  Matris  stilo  inseruntur,  quse 
postmodum  suis  aptabuntur  loci*.  Quodam  vero 
tempore  dum  beati  viri  Walberti  praestolaretur 
adventum,  et  falerni  copia  deesset,  jus  tritici,  yel 
hordii,  quod  Cervisam  nuncupant,  et  arte  confici- 
tur  huraaua,  quo  Occidentaliumplenuque  nationes 
utuntur,  jnssit  facere  ;  quam  in  vas,  quod  lingua 
communi  Tonnara  b  vocant ,  mittere  jussit.   Sed  ( 

cum  vas  adplene  refertura  ex  poti  liquore  non 
esset,  famulaque  Christi,  cui  obedientiu:  causa 
eodem  anno  juxta  tenorem  ItegultB  ad  cellarium 
custodiendum  sororibusque  ministraudum  ordo  eve- 
nerat,    ad  venerabilem   Matrem   cum  humilitate 

veniens,  ait. 

71        20  Domna, 


A.  Akomho. 

prvdigioic 
auget  cere- 
viiiam. 


Trubet  crlt.r 

fponte  Ineli- 
nantur,  ut 
pmdentia  <  x 

Uitt  ahena 


propiut  ad 
tuhjectum 
Igmnn  dt 
ntiitanlur, 


52$ 

20  Domna,  inquit,  Mater,  quid  faciemus,  quia 
vas  non  est  plenum  ex  sicera,  et  aer  fiesfcuatj  si 

sanctus  vir  abbas  iu  veniendo  moras  innexuerit, 
vercor,  ne  poti  liquor  in  acerbitatem  aceti  acescat. 
Ad  quam  illa  ait:  Vade,  et  quod  subsequens  ex 
liquore  est  confectum,  funde  in  vase.  At  illa  non 
dubia,  celeri  cursu  pergens,  ut  jussionem  sanctae 
Matris  irapleret,  reperit  vas  plenum,  quod  pau- 
Iulura,  pridem  semivacuum  reliquerat,  ac  sic  orn- 
nipotentis  Dei  misericordia  actum  est,  ut  dum 
Matris  fides  armatur,  obedientiae  vigor  in  disci- 
pula  roboratur,  virtusque  divina  protinus  pan- 
ditur,  potum,  quod  exiguum  erat,  in  majus  au- 
getur,  reraeansque  Dei  famula  cum  alacritate  et 
humilitate,  sanctre  Matri  narravit  miraculum.  Illa 
summo  rerum  Creatori  Domino  Jesu  Christo  refe- 
rens  gratias  qui  servientibus  sibi  in  veritate  cito 
adesse  consuevit.  Patratum  est  deinceps  aliud  mi- 
raculum.  Soror  quaedam  lavando  vestimentorum 
sordes,  ut  raos  est,  ad  cellam  officinae,  qua  hcec  agi 
solitum  erat,  veniens,  accepit  vasculura,  quod  in 
talibus  rebus  adesse  necessitas  poposcit,  deferens 
simul  ct  exigua  ligna. 

21  Sed  quia  catena,  in  qua  pendebat  vas,  exi- 
Ufl  et  brevior  cons^bat  igni  non  appropiuquans, 
reperiens  dc  industria  famula  Dei  aiiam  catenam 
sibi  invicem  nexuit :  et  ecce  alia  sodalis  ejus  cum 
alio  vasculo  ex  aeris  metallo  facto  adveniens,  si- 
mile  optabat  opus,  humilitcr  supplicans  socia?, 
dixit  :  Commoda  mihi ,  soror,  unam  catenam , 
ut  ambaj  velocius  operemur.  Ait  socia :  Pro  cari- 
tatis  fjratia  coramodabo  tibi ;  scd  perge  tu  et  af- 
fer  ligni  quantitatem,  quantara  valueris,  quia  ar- 
due  suspenduntur  vascula,  ut  valeamus  perfice- 
re,  quod  necessitas  compellit.  Qiue  cum  abiisset, 
nequaquam  reperit,  quod  petiit.  Tunc  utraeque  an- 
cillffl  Christi  auxise  esse  cceperunt;  quid  tamen 
facerent,  ignorabant.  At  ecce  subito  magno  cum 
sonitu  cella  officinae,  quasi  casura,  semet  flecten- 
do  adicitur  igni  c.  Tunc  concito  cursu  famulae 
Christi,  omnesque  Sorores  ad  cam  aspiciendam 
veniunt,  et  quidnam  esset  fragor  strepitusque  in- 
quirunt.  Sed  videntes  miraculum,  stupefactae  sunt 
quod  aooiderat. 

22  Tunc  venerabilis  Mater  jubet,  ut  ad  hoc 
miraculi  genus,  vir  Dei  Italus  presbyter,  atque 
ejnsdem  coenobii  prapositus  contemplaturus  ac- 
cederet.  Vir  autcm  Dei  cum  affuisset,  videns  cel- 
lam  fragoribus  non  dirutam,  sed  illaesam  perma- 
nentem,  uberes  omnipotenti  Deo  gratias  retulit; 
perpendens  meritum  Matris,  qiue  ita  imbutas  ac 
devotas  haberet  discipulas,  quarum  caritati  fer- 
venti  etiam  elementa  servirent.  Quadam  denique 
die  cum  extra  murum  oppidi,  infra  claustra  tamen 
coenobii,  89Stivo  tempore  deambularet,  vidit  Lan- 
frcdura  nionachum  hortulanum  suum  d,  in  horti 
nmbitu  nesoio  quid  oleris  causa  investigantem  et 
QOxia  gramina  abscidentem ,  ad  quem  sub  sibili 
voce  silentique,  quod  ncquaquam  aliqua  Sororum 
audire  potuerat,  ait.  Defer,  inquit,  nobis  ex  la- 
ctucis,  frnter  Lanfrede.  Ssbo  illa,  innuendo  magis, 
quam  loquendo  affatur.  IUec  prtefatus  frater  nar- 
rare  consueverat,  qui  adbuc  superest.  Mirum  di- 
ctu  !  vox,  quffl  parvo  anhelitu,  et  nullo  alio  audien- 
te,emissa  fucrat,  in  aures  Fratrfa  admodum  perve- 
uit,  quasi  in  prsesentia  Fratris  ipsius  dicta  fuisset. 
Ifiral  autemspatiummtereos,  quasi  stadiisquatuor, 
aut  eo  amplius. 

23  Aeetdit  quoque  et  aliud  miraculi  genus.  Cum 
quodam  tempore  iu  coqniiue  officio,  ut  mos  e- 
rat,  per  hebdomadam  suam  Sororibus  deserviret, 
ct  pisciculi ,  vel  alia  quailibet  monasticis  usibus 


VITA  S.  SALABERG^  ABBATlSSiE 

apta  minime  suppeterent,  Basinus  archidiaconus 
ejusdem  urbis,  in  domo  sua  recumbebat;  voxque 
in  ejus  aures  insonuit,  dicens  :  Nosti,  quod  Abba- 
tissa  onus  coquinas  Sororibus  excercet,  ad  eam 
visendam  deberes  quautocius  properare.  Sed  ille 
levius  retinens  neglexit.  Cumque  usque  ter  fuis- 
set  admonitus,  etiam  insuper  verbera  minatur  ad- 
hibcre.  Quid  ageret  ?  quid  tantae  Matri  deferret? 
Minime  ad  hujuscemodi  opus  habebat.  Tandem 
aliquando  domum  egressus  in  foribus  ostii  reperit 
hominem,  piscem  raine  magnitudinis  gestantem .- 
quem  divino  nutu  allatum  credens,  dato  dum- 
taxat  pretio,  piscem  beatae  Matri  detulit;  ex  quo 
iila  pulmentnm  Sororibus  adhibens,  omnes  usque 
ad  satietatem  refecit.  Quod  ne  quis  de  industria  fa- 
ctum  credat,  sed  nutu  divino  ad  ejus  refectionem 
exigendam  praeparaturu. 

24  Quam  vero  quanto  tempore  in  hac  vita  o- 
mnipotens  Deus  dilexerit,  immo  ut  aurum  obri- 
zum  purgaverit,  silentio  non  est  praetereundum. 
Quodam  namque  tempore  febrium  vena  accensa, 
quam  gravi  molestia  corporis  perferebat;  ita  ut 
loquendi  facultatem  amitteret :  sed  cum  melius, 
Christo  pra^sule ,  convaluisset,  sciscitata  immo 
flagitata  a  Sororibus,  quidnam  talis  fuisset  corre- 
ptio,  illa  ferventi  spiritu  respondit :  0  dulcissimae 
Sorores,  quid  investigare  vultis  rei  causam,  a  saevis 
namque  nimium  et  tetris  opprimebar  spiritibus*  : 
quando  autem  melius  convalescebam  duae  alae  de- 
orsum  *  venientes  girabant,  quarum  visio  auro  pu- 
rissimo  pulchrior  erat:  nam  et  summitas  earum 
gladio  ancipiti  acutior  sentiebatur.  Cum  autem  ab 
hisvallabar,  fugiebant  teterrimi  spiritus.  Quid  au- 
tem  aliud  per  hanc  datur  intelligi,  nisi  ut  omnipo- 
tens  Deus  plasma  suum  in  praesenti  dumtaxat  pur- 
garet  vita,  et  dexterae  suae  protectione  roboratam 
cum  Sanctis  aggregaret?  Alae  etenim  in  Scripturis 
sanctis,  supernce  intelliguntur  potestates.  Conva- 
lescens  corpore,  sed  mente  robustior,  anno  et  no- 
vem  non  plenis  mensibus  vixit ,  tentatione  exa- 
cta. 

25  Nam  quis  valeat  ejus  sanctitatis  sagacitatis- 
que  astutiam  cum  dignis  referre  praeconiis,  cujus 
caritas  et  humilitas  cunctarum  subjectarum  sibi 
pnreminebat  miras  dulcedinis  et  bonitatis  affectus. 
Erat  enim  hilaris  vultu  venustaque  aspectu,  ala- 
cris  in  colloquio,  moderata  in  verbo,  consilio  pru- 
dens;  in  ordinandis  coenobii  causis  praecipua,  sagax 
ingenio,  eleemosynarum  amori  dedita,  et  hospita- 


D 

V°*eju>ad 
tiuolitutn 
'pattutn 
protauUtur 


Ind, 
rjus 


tgentla 


pwtfienmu) 

divinttut 

archidiaco- 

no  revela- 

'•tr.Sancta 

mor&b  aflu. 

gilur, 

E 


*  Aft.  soro- 
ribus 

*  Ms.  a  dor 
so  moo  vc- 
nientea  gi- 
rabant  mc 


VarUt  UUus 
vtrtutes  at- 
</ue  interhta 


litate  non  pigra.  In  regulari  norma  discreta,  imi- 
tans  sanctarum  feminarum  Melaniaa  videlicet  et 
Paulae  vitam ;  quarum  Melania,  ut  ait  beatus 
Hieronymus,  nobilissima  Eomanarum  feminarum 
et  Marcellini  quondam  consulis  filia,  Hierosoly- 
mam  navigavit:  ubi  tantum  humilitate,  et  cari- 
tate  insignis  exstitit,  ut  Theclae  nomen  acceperit : 
Paula  vero  relicto  patrimonio  urbano,  Grecorum 
ortaprosapiaBethleemitica  rura  expetens,  summa 
bonitate  et  humilitate  vitam  degens,  sacrum  spi- 
ritum  Domino  reddidit.  Et  ut  altiora  repetam,  bea- 
ta  Salaberga  imitata  Helenam  augustam ,  Con- 
stantini  augusti  matrem,  ut  historia  narrat  Eccle- 
siastica ,  mortificatis  carnis  membris  mundique 
pompis  postpositis,  quotidianis  Deo  famulabatur 
obsequiis.  Quicquid  enim  in  coenobio  utilitatis,  et 
qua3  munditiie  essent  exercendee,  sibimet  depu- 
tabat. 

26  Coquinam  autem,  vel  reliquas  causas,  quai 
monasticisrebus  peragi  solent,  vicissimsuis  hebdo- 
madibus  ministrabat.  Sedcum  haecetcaeterahis  si- 
milia  bona,  Christo  praesule,  faceret,  quodam  tem- 
pore  vidit  in  mansione,   quam  frequentare  solita 


pcrfccta 
humilitas 
laitdatur. 
Vuionibus 


illu&trntur 
ct  de  morle 
etiam  secun- 
do  prsmo- 
iietur. 
f 


B 


agrotat  et 
lenlesimo 
post  dic 


*  Corrine 

uni  etc. 


migrul  ad 
supcros  xxii 
Septembris. 
h 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIUS 

erat,  tabernaculum  e  polo  mirae  claritatis  etsplen- 
doris   descendere,    quod    deorsum   spatiosum ,    et 
sursum  arduum  videbatur,  in  quo  recepta  avis  mi- 
ri  candoris  ac  splendore  nimio  fulgens    eam  ap- 
prehensam  in  extasi   positam  ,  immo  translatam 
trans  fluvium  quemdam  iugentem  asportavit  et  in 
prata  valde  amcena  immisit ,  ubi  diversorum  flo- 
rum  et  immensa  odoramentorum   genera  fragra- 
bant :  atque  inter  candentia  lilia  et  rosarum  ruben- 
tium  fiores  vidit  immensa  infantum  agmina  utrius- 
que  sexus,  niveis  cycladibus  et  laureatis  capitibus 
ovantes;  inter  quos  et  Magobertus  e,,puerulus  ade- 
rat.  Qua  visa,    ait  :    Agnoscis  me  ,   mater  ?  Illa 
ait:  Nescio.  Kespondit  puer  :  Ego  Magobertus  sum 
filius  Amiliana,  quem  ante  te  misisti,  et  sum  modo 
in  illa  claritate,  quara  cernis. 

27    Vidit    quoque    venerabilem    virum   Anseri- 
cum  f  pontificera  obviam  sibi  venire  :  ad  quam 
ait  :  Agnoscis  me  ?  At  illa  fatetur,  se  ignorare.  Ego 
sum  Ansericus  episcopus   Suessionum,  quem  cre- 
brius  in  domo  tua  accersitum  vidisti :  veni,  et  osten- 
dam  tibi  valvas  paradisiet  ostendam  civitatemDei 
altissimi  et  duodecim  sedes  Apostolorum   ex  au- 
ro  gemmisque   rutilantes.    Cui  et  ait  :  Ecce  tibi 
locus  praeparatus  est,  sed  quia  beata  Maria  pre- 
cibus  Sororum,  eo  quod  eis  sis  alhuc  necessaria, 
deprecata  est  Eilium  suum,  ut  a  superis  celerius 
illuc  revertaris,  praemia  possessura  tibi  a  Domi- 
bo  collata.  Interim  avis   illa  iterum  eam  appre- 
hensam  in  ore  ejus  anhelitu  recuperato  a  superis 
remisit.  Igitur  dum  quadam  nocte  soporem  cape- 
ret,  in  specie  venerabilis  viri  "Walberti  g,  utpote 
angelus  Domini,  apparuit  ei  tertio,  qui  cingulum 
ejus  de  renibus  abstractum  secum  detulit,   quod 
cingulum  ulterius  non   comparuit,  significans,  ut 
opinor,  quod  in  posteritate  ejus  honor  successio- 
nibus  adcreverit.    Qui  ,   ut  ipsa  referre  solebat , 
candore  nimio  fulgebat,  et  hac  voce  admiranda 
affatur  Foeminam. 

28  O  dulcissima  Filia,  prsepara  te ,  ut  accipias 
bravium  et  exitum  tum  praestolare,  quia  et  ego  ex 
victoria  tua  cupio  bravium  accipere,   quia  cente- 
sima  ex  hac  die  dies  vocationis  tuae  eveniet ,   ut 
laboristui  fructum,  quem  cum  magno  sudore  quae- 
siisti,  cum  multiplicato  foeuore  in  horreo  Domi- 
ni  tui  recondas.  Htec  audiens  illa  unam  *  exsoro- 
ribus  sibi  familiarem  accersitara  vim  somnii    te- 
noremque  rei  pandit,  et  caeteris  promere  distulit. 
P  Angelus  autem  Domini  prascepit  ei,  ut  per  singu- 
los  dies  ac  noctes  infra  illum  centenarium  numerum 
expleret  Psalterium.  Ab  illa  igitur  die  coepit  vigi- 
liis,jejuniis,  psalmis  ut  orationibus  plus  solito,  va- 
care,  quanto  firmior  de  promisso,  tanto  alacrior  de 
obsequio.  Ante  vicesimum  autem  diem  vocationis 
ejusdem  pedum   dolore  tacta  lectulo  decubuit,  ut 
de  viro  perfecto  scribitur  :  Elorebit  amigdalus,  im- 
pinguabiturlocusta,  dissipabitui*capparis,quoniam 
ibit  bomo  in  domum  aeternitatis  suae.  Novissime  ex- 
pleto  Officio,  convocatis  Sororum  agminibus,  hac 
eas  voce  affatur.  Permanete  in  servitio  omnipotentis 
Dei,  o  famulas  Christi,  quianon  qui  coepit  juxtadi- 
vinum  oraculum,  sed  qni  perseveraverit  usque  in 
finem,  hic  salvus  erit. 

29  Interea,  ut  assolet  in  rerum  opuleutia  discor- 
diam  etiani  inter  propinquos  generari,  germanus* 
Bodo  h  aliquas  villas,  quas  per  chartarum  seriem 
ad  ipsum  condonaverat  coenobium,  illicita  usur- 
patione  retinebat.  Sed  comperta  Germanae  aegri- 
tudine  ,  dum  illa  pro  hac  re  anxia  Dominum 
deprecaretur,  summa  cum  festinatione  ad  eam 
venit ,  moxque  chartas  invicem  roborantes,  hac- 
tenus   totum  ratum    perduxit.    Sed   cum   sensis- 


m 

set,  se  migraturam  a  corpore,  valedicens  Sorori- 
bus,  Italum  prcsbyterum  poposcit,  ut  pro  se  fsicut 
mos  estj  expleret  officiura.  Et  hSBC  flagitans,  sacrum 
eraisitspiritum,  Sanctorumaggregataccetibus,per- 
ceptura  duplicia  in  seterna  gloria  a  Christo,  cui  vir- 
tus  et  imperium  in  aaecula  saiculorum.  Amen.  Obiit 
praefata  Famula  Christi,  x  Kalendas  Octobris,  qua 
die  sancta  Thebaeorura,  Mauricio  duce,  Acauno  ce- 
lebratur  passio.  Iteliquiffi  quoqueejusincodem  con- 
duntur  locoij  ad  cujus  polyandrum  claraj  post  obi- 
tum  patuerunt  virtutes. 

ANNOTATA. 

a  Nonne  ex  hvs  cuipiam  videri  posset  scriptor 
aliam  de  gestis  S.  Salabergae  lucubrationem  prse 
oculis  habuisse,  imo  forte  alius  fuisse  ab  eo,  qui 
antecedentia  scripsit  ? 

b  Tonna  a  Teutonico  Tonne,  Gallice  Tonneau, 
Latine~Do\ium. 

c  Obscura  est  hsec  anonymi  nostri  narratioin 
omnibus  Mss,  Clarius  anonymus  alius  apud  Ma- 
billonium  hic  rem  sic  explicat  :  Eragore  nimio 
cella  concutitur,  ita  ut  ab  ipsis  fundamentis  penitus  E 
evelli  videretur,  incurvataque  compage  parietum, 
et  inflexo  robore  materiarura,  sine  ullo  sui  damno 
vel  detrimento  ruinse,  Divinae  nutu  voluntatis  te- 
ctum  et  tota  machina  domus  adducitur  et  approxi- 
matigni. 

d  Tum  hinc,  tum  ex  Vitse  numero  IS  de  S.  Bo> 
done  tonso,  liquet,  parthenoni  adjunctum  fuisse 
monasterium  monachorum. 

e  Quis  Magobertus  itle,  qux  Amiliana,  aliunde 
non  liquet. 

f  Mortuus  est  Sanctus  Ansericus  inter  annum 
649  et  658,  ut  numero  21  Commenlarii  prtevii  pro- 
batum  invenies. 

g  Mabillonius  in  Elogio  historico  5.  Valdeber- 
tipag.  504  nwm.  6  opinatus  fuerat.  visionem  hanc 
contigisse  post  5,  Waldeberti  obitum :  deindemu- 
tavit  sententiam  et  pag.  1093  corrigendum  monet, 
quffi  visio  ante  S.  Waldeberti  obitum  contigisse  vi- 
detur.  Rationem  non  addidit,  quare ex iisdem  ver- 
bis  contrarium  judicet.  Credo  ego,  narrationem 
itlam  totam  magis  innuere,  jam  tum  mortuum 
fuisseS.  Waldebertum,atqueexeaopinionechro- 
notaxim  adornavi  Commentarii  prieviinum.  22. 
h  UtriqueS.  Salabergffi  fratri  Leuduino  et  Ful- 
culfo  cognomen  Bodoni /Wsse,  testatur  anonymus  ] 
num.  4.  Hinc  oritur  dubium,  de  utro  hic  sermo 
sit.  Dissentientes  inter  se  neoterivosvt  utrius<{»r 
partis  rationes propositas  habes  in  laudato  sxpe 
Commentario  de  S.  Bodone  num.  19.  Eo,  ne  actum 
agam,  lectoremremitto,  moniiumiamen,  Cointii 
sentenliam  meliuscum  mea  chronotaxi  componu 
Si  enim  tantum  post  mortem  S.  Salabergse  Bodo 
monachum  induit ,  difpcile  intelligitur,  quoh>o-/o 
vir  sexagenarius  a  seculi  curis  recenstradtu?>'.s 
ad  regendam  Tullensem  ecclesiam  assumptus  fue- 
rit.  Quidquid  sit,  hoc  magis  dolere  quis  posset, 
inter  tot  antiquitatis  monumenta  chartam  confir- 
mationis,  de  qua  hic,  erutam  hactenus  non  fuis- 
se.  Exea  procut  dubio,  cum  paucis  ante  obitum 
SancLv  diebus  confecta  fuerit,  certam  epocham 
haberemus.  . 

Translatio  S.  Salabergae  colitur  Lauduni  xi 


A    \",»i* 


Kalcndas  Martii,  de  qua  biographus  S.Anstrudts 
qui  ejusAvla  svvulo  xn  vxpolral,  du  toquttur. 
Monstratur  autem  locusinccclcsia  13.  Mariie  (Pro- 
fundcv)  semper  Virginis,  in  qua  sanctissimuin  cor- 
pus  illud  (S.  Anstrudis)  sepultum  multis  requie- 
vit  annis  :  doncc  inde  translatum  et  una  cum  ossi- 
bus  B.  Salabergae  (qux  in  ecclesia  illa  etiam  quies- 

cebant. 


530  ACTA  SANCTORUM 

A  cebant,  ut  ex  priori  S.  Anstrudis   Vita  patet)      ra  g  :  atibidem  scribit  Hermannus  monachus 


matrissua?  reconditum  est  in  superiori  ecclesia  B. 
Joannis  Baptistee.  Translationis  annus  et  occasio 
obscurasunt.  Crederem,  fuisse  incendium  Lau- 
dunense,  de  quo  ad  partem  Vitse  secundam  litte- 


ecclesiam  S.  Joannis  etiam  combustam  fuisse. 
Fuerit  itaque  sola  hsec  paido  post  restituta,  ad 
eamque,  quisupererant,ex  aliis  basilicis  thesauri 
translati. 


D 


DE    S.    GUNTHILDE    ANCILLA    VIRG. 


c.s. 


QUJE  COLITUR  IN  PIBERBACH 

IN     EPISCOPATU     EUSTADIENSI 

COMMENTARIUS    HISTORICUS 


De  cultu  et  gestis. 


Exponilur 
Sanctx  vene- 
ratiu  in 
Plumjktiel- 
li-ntitubbu- 
tim       * 


1 


U  Vtborbu- 
ifimti, 


n  hujussanctse  Virginis,  omnibus  martyrologis 
quosconsidui,  ignotse  notitiam  induxit  nosMu- 
sei  nostri,  dum  vixit,  amantissimus  R.  P.  Mau- 
ritius Chardon,  SocietatisJesusacerdos.  Hocenim 
procurante,  amplissimus  ac  reverendissimus  do- 
minus  Maurus  Xaverius  Hoerbst,  Ordinis  S.  Be- 
nedictiabbasPlanghsteitensis,qutVdamdeejusdem 
vita  cultuque  propria  manu  suasubsignataet  si- 
gillo  munitaanno\1h\  ad  nos  transmisit,  sinequi- 
buseam  tantum  nomine  tenus  novissemus.  Lauda- 
tus  itaqueabbas  scribit,  monasterium  suum  a  co- 
mitihusHirspergensibusErnesto,Gebhardo  IfEu- 
stadiensi  episcopo  ctffertwico  in  pago  Plangkstet- 
tenfundatum,  sancLv  Virgini  Marise  incselos  as- 
sumpUeet  Joanni  Evangelistse  atque  omnibus  san- 
ctisangelisanno  Wi^dedicatumfuisse.  Bruschius 
eam  fundationem  soli  Ernesto  adscribit,  sic  in- 
quiensi  llalmit  (Gebhardus  fl)  g-ermanum  fratrem 
comitem  HirBbergenBemErnestum,  quiannoDomi- 
ni  mc\\i\  pietatis  Christlanffl  zelo  construxit  ac 
fundavit.  Rlnnkenstetcnsem"  Benedictinorum  abba- 
tiam  Inelgnem. 

2  Quod  ad  toci  situm  attinet ,  Matthseus  Suetter 
in  Tabuta  Palatinatus  Superioris  Bavarieeillum 
exhibet  inepiscopatu  Eustadicnsi,  quaBavarise 
aajacet,  ad  fluvium,  S\iltzdictu?n,  cvquali  distan- 
tia  inter  oppida  BeTchinget  Berngries,  apudquod 
prsedictus  fluvius  Alemanno,  vidgo  Altmul,  misce- 
tur.  lfaud  procid  a  dicta  abbatia,  media  scilicet 
hora,  inquit  laadatus  abbas,sita  est  parcccia  V\- 
berpach,  qum  inter  ejusdem  ecctesias,  ut  vocant, 
fdialesnumeratur.  Suetterusin  Tabulamoxme- 
morata  vicum  Wiberbnch  adeumdem  fluvium  Sultz 
quarta  circiter  parte  milliaris  Gennanici  a 
I  *langkstettensi  monasterio  versus  Berngries  coh 
locavit,  quod  cum  reverendissimi  abbatis  dictis 
Satis  i  oncordat,  In  hoe  porro  pago  S.  Gunthildem 
virginem  et  antiquitus  cuttam  et  hocce  tempore 
coti  idem  abbas  afflrmat,  utque  id  pro  prseterito 
tempore  probct,  producit  R,  P .  Joannem  Winck- 
lerum,  ejusdem  /oonasterii  sui  sub  medium  secu- 
lum  wii  l'riarem,ex  eitjus  Ms.  ad p?*opositum 
nostrum  scquentia  recenset ;  Ibi  erg-o  ecclesia anti- 
quissima  etiamuum  extat,  S.  Miohaeli  archang-elo, 
div»  virginl  Gunthildi  et  S.  Sig-ismuudo  reg-isolen- 
nJter  dedicata,  ornataque  tribus  altaribus. 

3  In  primo  quidem  vetustissimse  lig-neae  majo- 
res  atatuffij  perbelle  adhuc  deaurat»,  S.  Michae- 
lis,   patroni  primarii;   et  S.  Gulthildis ,  lacteum 


vasculum  in  manu  tenentis,  patronae  secundariae,  ubi  Domini- 
conspiciuntur ;  in  secundo  statua  beatae  Virg-inis  J^*" 
Marise  cum  Filio  suo  Jesu,  ac  in  tertio  S.  Sigi-  £x!cfal 
smundi,  antiquitateplurimum  venerabiles.  it^r^m  /IS 
post  alia  ex  eodem  Wincklero  ita  pergit  reve-  e 
rendissimus :  Communitas  Piberbachensis  (simi- 
liter   et  Schambachensis  prope  Arensperg-amJ    S. 
Gunthildis  sanctitate  miraculisque  'permota,  ante 
plura  secula  Virg-inem  in  suam  patronam  delegit 
et  in  hodiernum  usque  diem  magna  quotannis  ce- 
lebritate   populique  concursu  ipsa  dedicatione  ec- 
clesiae  filialis  Piberbachensis ,  Dominica  proxima 
ante   festum  S.   Michaelis  incidente ,  maxime  ut 
pecorum  patronam,  allatis  undique  copiosus  mu- 
ueribus  pccuniarum,  butyri ,  ovorum,   carnium, 
candelarum  ,  Missarum  etc,   venerata  est ,   atque 
etiamnum  constantissima  pietate  veneratur.  ffacte- 
nus  laudatus  abbas  ex  Wincklero,  cujus  dicta 
ip)se  etiam  ex  hodierno  Sanctse  cultu  ibidem  sic 
confirmat.  Atque  hanc  (erga  S.  Gunthildem  pieta- 
tem)  prse  caeteris  viciniis  annuatim  aemulatur  specta- 
tissima  civitas  Eystettensis  (episcopatus)  Greding", 
devotissime  illuc  peregrinans,  relictis  abundanter 
oblatiouibus,  aliisque  intimse  pietatis  ac  fiduciaa  in 
sanctam  Virg-inem  operibus  clarissirais.  F 

4-  Civitatem  sive  oppidum  Greding  Sueiterus  in  muguo  cum 
supra  memorata  Tabula  exhibet  in  eodem  episco-  p°puK  con~ 
patu  Eustadiensi  nondum  uno  et  medio  milliari  , 
Germanico  versus  Occidentem  a  Piberbach  dissi- 
tum.  Schambachensem parceciam  in  mappis  geo- 
graphicis  non  reperi;  sed  Arenspergam,  prope 
quam  sita  esse  dicitur,  suspicor,  ittad  oppidum, 
esse,  quod  Suetterus  pariter  locat  in  ipso  limite 
episcopatus  Eustadiensis,  qua  versus  Septentrio- 
nem  intra  Onoldinum  marchionatum  extenditur, 
septem  circitermiltiaribus  Germanicis  a  Piberba- 
chio.Hanc  suspicionem  mihi  movet  locorum  vici- 
nia;  nam  Arensberga,  vutgo  Arensberg",  urbsparva 
Westphalise,  longius  inde  distat.  Porrotegitimum 
S.  Gunthildis  cidtum,  et  quse  devita  ipsius  narra- 
verat,  et  nos  ex  ipso  mox  referemus,  Wincklerus 
ibidem  coyxfirmat  hisverbis:  Haec  omnia  probantur 
tum  ex  continua  etimmemoriali  accolarum  traditio- 
ne  ac  festi  celebritate,  tum  ex  vetustissimis  imagi- 
nibus  in  ecclesiae  Piberbachensis  pariete  depictis  ac 
pendulis,  una  singmlis  iconibus  clare  additis  Ger- 
manicis  versibus,  quibus  S.  Gunthildis  vita  satis 
exprimitur.  Hasces  icones,  quas  seriincisas  lectori 
exhibeo,  mox  examiyxabimus;  interim  observasse 

juverit. 


/c£(t  fjitnrfarttsn  . 


S>aXOavS. 


WiiCcg  m    Cauge  ver-wanot, 


ffie  j5<x£  &jpxcWfrtft  Irveytild)  bea^cmmou^et^i 


£>a  e 


.fne endfOnxng  aOcnnaf)l  ein brxtabas (ie vndifi 
\noc()  XranccC)^  '  y 


r. 


/jte  baitjxct)  ein  auTefykjer  m  pen  frronen  ertt3trOXexti  &i<  tf 
l) c  *  |c*-T(-cc^ xe  v /  


16^0  --m 


2^^    ^"S^m\^e^?^"^^W ^ *  ^^ # '^egr ftieg^^m^^Uitt  iitw^c^W 


ParuuS  7-    Pa.hiu- 


U&4esn£ris.  tbtn    V/ . 


^2>&  mivdfij  o^raoi^^^wtv<tv-c(>can  MbevQ 


gwfob 


mctnberS 


Parisus  VT  Pa/i 


Li>   tii     ruf  fiJrjia/     !  ia- 


pmbatur 
iman/ig*"*' 


Cofpus  ejus 
in  Saffcrs- 
lieitn  quie- 
scere, 


aut  sultem 
elapso  secufo 
<jriievisse  di- 
citur. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBHIS 

\  juvcrit,  in  iis  Sanctam  cum  radiis  exhiberi,  eam- 
demque  in  nona,  quse  postrema  est,  in  altari  inter 
anathemata  et  miserorum  vota  exhiberi;  hocap- 
posito  versu  Germanice :  Hic  apud  S.  Guntliildem 
Deus  niagrna  miraculapatrat. 

5  Aliud  ejusdem  Gunthildis,  et  quidem  vetustio- 
ris  cultus  argumentum  petit  laudatus  abbas  a 
Gundeckaro,  ejus  nominis  II,  ordine  vero  xvm 
episcopo  EustadAensi,in  cujus  libro,in quo  patro- 
nos  et  episcoptos  ejusdem  sedis  depictos  habebat, 
sub  S.  Gunthildis  icone  hic  versus  subscriptus  le- 
gitur. 

Tu  prece  condig-na  Gunthildis  adesto  benigna. 
HujusB.  Gundeckari  seu  Gundechari  gesta  Com- 
mentario  historico  illustravit  Boschius  noster 
tom.  i  Augusti  ad  diem  2,  ubi  ostendit,  ipsum  ab 
anno  Christi  1057  usque  ad  1075  Eustadiensi  epi- 
scopatui  prsefuisse .  In  eodem  Commentario  §  3  ex 
libro  Pontificali,  quem  Beatus  ipsemet  dictavit 
autscribi  curavit,  enumerantur  altaria  ab  eodem 
consecrata ,  et  inter  hsec  num.  21  unum  occurrit 
S.  Gunthildis  his  verbis:  Super  altare  S.  Udalrici, 
confessoris  Christi,  et  sanctse  Gunthildis  virginis. 
Ibidem  num.  33  in  instrumento  ejusdem  B.  Gun- 
B  dechari  mtersanctarum  virg-inum  reliquias,  quas 
in  ara  S.  Willibaldi  deposuit,  recensentur  etiam 
reliquise  sanctse  Gundhildse.  Forsitan  in  eodem 
Pontiftcali,  ex  quo  Boschius  aliqua  ssepius  de  ea 
fit  mentio ;  sed  hsec  inlerim  sufpciuntpro  S.  Gun- 
thildis  immemoriali  cultu  asserendo,  quippe  qui 
secidoxijam  vigebat. 

6  Porro  licet  hujus  Sanctse  cultus  hoc  tempore 
prsecipue  floreat  in  Piherbach,  ejus  tamen  corpus 
non  hic,  sed  in  Suffersheim  inter  heterodoxos 
quiescere,  aut  saltem  proxime  elapso  seculo  etiam 
quievisse  creditur,  teste  Wincklero,  cujus  verba 
ex  laudati  abbatis  Mauri  recensione  subjungo. 
Hujatis,  Virg-inis,  inquit,  ossaintegra  inSuffershei- 
mensi  ecclesia,  quamvis  sine  honore  (uti  haeretico- 
rum  mos  est)  nunc  quoque  asservari,  populoque 
nionstrari,  reverendissimus  Dominicus  Platus,  ab- 
bas  xl  Blangkstettensis  noster,  vir  de  omnibus  bene 
meritus...  anno  mdcli  oculatus  testis  affirmavit.  Est 
autem  Suffersheimuicws,  quem  Fredericus  de  Wit 
in  mappa  geographica  Franconiae  statuit  in  epi- 
scopatu  Eustadiensi ;  sed  nunc  ditionis  Onoldinse 
esse  docent  notitise  Mss.  Pla?igkstettenses,  quibus 
utor.  Adillumautemvicum  sanctse  Virginiscada- 
ver  impositum  plaustro  a  duobus  bobus  sponte  de- 
ductum  fuisse,  ibidemque  humatum  imago  septi- 
ma  indicat ;  in  octava  vero  additur,  etiam  sacram 
sediculam  super  illo  exstructam  fuisse. 

7  Verum  mirari  satis  nequeo,  cur  Sanctse  cut- 
tus  in  Piberbach  potius  quam  in  Suffersheim  ce- 
lebris  fuerit,  si  sacrum  cjusdem  corpus  hic,  non 
ibi  semper  quieverit;  nisi  forte  is,  postquam  Suf- 
fershemium  hsereticis  cessit,  Piberbachi  magis 
cceperit  inclarescere  propter  altare,  quod  vetut 
secundaria  ecclesisepatrona  ibidem  erectum  habe- 
bat.  Forsitan  etiam  aliquot  ejusdem  Sanctse  reli- 
quise  ibidem  antiquitus  honoratse  fuerunt ;  nam 
quidquid  sit  de  corpore,  quod  abbas  Dominicus 
Platus  Suffershemii  a  se  visum  ait,  ex  iis,  qusc 
num.  5  diximus,  verisimile  est,  reliquias  atiquas 
a  Sanctse  corpore  separatas  fuisse.  Jam  quod  ad 
diem  cidtus  ipsius  spectat,  monuimus  supra,  nul- 
lam  de  ipsa  mentionem  fieri  in  Martyrologiis.  Ex 
dictis  quoque  num.%  tiquet,  nidtum  certum  mensis 
diem  ejusdem  annusc  festivitati  assignatum  esse 
prseter  diem  dedicationis  ecctesise  Piberbachensis, 
quse  Dominica  proxima  aute  festum  S.  Michaelis 
mense  Septembri  celebratur.   Quamobrem  cum 


C.8. 


Plangkstct- 
tenti 


531 

hsec  Dominica  in  diem  xxn  Septembris,  aut  in 
unam  e  sex  sequentibus  semper  debeat  incidere, 
ad  horumprimum  de  ea  agere  nobis  hic  visum  est. 

8  Vitam  S.  Gunthildis  nullam  habemus prseter   Vitaijmui 
eam,  quam  ssepe  laudatus  abbas  ex  Winekleri  in  taf/uiiM  i* 
Prioris  Ms.  ad  nos  transmisit.  Hic  autem,  ut  su-  ct"  ^1***' 
pra  dictum  est,  post  medium  seculum  xvn  vixitt 
adeoque  aliquot  ac  forsitan  etiam  multis  seculis 
scripsit  post  Sanctie  obitum,  quam  seculo  xijunio- 
rem non  esse  liquet ex num.S.Sed neque antiquio- 
ra  Mss  ,  unde  sua  acceperit,  Winckterus  comme- 
morat;  imo  nutta  hujusmodi  sibi prsetuxisse  satis 
insinuat,  dum  pro  fide  dictis  suis  facienda  non 
nisi  traditionem  et  Piberbachensis  ecclesise  ico- 
nes  laudat.  Quas  ab  abbate  ssepe  memorato  acce- 
pimus,  seri  incidi  curavimus,  et  pro  commodo 
lectoris,  qui  Germanicam  linguam  non  callet, 
singidarum  incriptiones,  a  laudato  patre  Char- 
don  missas,  Latine  hic  subjungimus.  Inscriptio 
primse :  Hic  S.  Gunthildis  observabatur  a  suo  domi- 
no,  et  lac  conversum  est  in  lixivium.  Secundx :  I lic 
S.  Gunthildislacpauperibusdistribuit.  Tertise-.  Hic 
impetrabat  a  Deo  S.  Gunthildis,  ut  fons  orireturex 
salice.  Quartse :   Hic  iterum  prosiliit  fons,  ut  tam 
illa,  quam  pecora  ejus  biberent.  Quintse:  Hic  se  le-  E 
prosus  in  fontem  immersit,  et  factus  est  mundus. 
Sextse:  Hic  se  S.  Gunthildis  Deo  commendat  pro 
ultimo  suo  agone,  uti  et  corpus  suum.  Septimse-.  Ca- 
daver  a  hobus,  jugum  non  patientibus,  ducebatur 
Suffershemium  ad  montem.  Octavse:  Hic  sepulta 
est,  et  aedicula  super  illam  erecta.  Nonse:  Hic  apud 
S.  Gunthildem  Deus  mag-na  miracula  patrat. 

9  Ex  hisce  itaque  atque  traditione  Wincklerus  ««  JWwft. 
sequens  Sanctsc  etogium  concinnavit :  S.  Gunthil-  ,eroPriort 
dis  virg-o,  nobilis  cujusdam  Suffersheimensis,  loci 
ad  sylvam  Weissenburg*ensis  siti  dynastce  (Vissen- 
burgum  siveVF eisscnbuvgad  Nortg-oiam  imperia- 
tis  civitas  est  intra  episcopatum  Eustadiensem) 
ancilla  pecoria,  (vulg-o  ein  vied  mag-dj  vitam  olim 
inter  pecora,  rusticosque  labores  ducebat  sanctissi- 
mamaitnimirumrusticis  quoqueancillis  iimnortale 
sanctitatis  prsberetur  cxemplum.  Ihec  Virgo  cum 
CffiterisChristianaepictatis  operibus  deditissima  es- 
set,  eleemosyna  tamcn  panperibus  erog-anda  dele- 
ctabatur  maxiine.  Ilunc  in  finem  duos  limpidissimos 
salubcrrimosquefontes,  unum  in  annosa  salice  pro- 
silientem,  alterum  e  terra  cbullientem  (in  quopost- 
ea  leprosus  Iotus  pristina?  sanitati  restitutus  fuit)  a 
Deoprecibusimpetravit.  Hisfontibus  et  tcrra  et  pe- 
cora  mirum  in  modum  fa?cundabantur,  uberrimos- 
que  fructus  proferebant,  it  ut  B.  Gunthildis  sine 
detrimento  domini  pauperibus  abunde  subvcnire 
posset. 

10  Prseterea  inter  ccetcra  iudubia  traditur,  quod 
S.  Gunthildis  quadam  tempestate  lactis  amphora 
onusta  (utnimirumlac  egrenis  crog-aret)  et  domino  ptclt' 
suo  forte  obvia,  quidgestaret,  iuterrog-ata,  humilli- 
me  responderit,  se  lixivium  portare,  subito  Iac  in 
lixiviura  divina  virtute  couvcrsum  fuerit.  Quo  mi- 
raculo  Deus  diva?  Virg"inis  innocentiam  ac  sanctita- 
tem  demonstravit.  Tandcra  S.  Gunthildis  bonis  ope- 
ribus  plena  ac  sanctitate  conspicua,  animam  suam 
corpusque  Deo  commendans,  beatam  oppetiit  inor- 
tcm.  Hujus  cadaver  sanctum,  instinctu  forte  divino, 
plaustro  impositum,  a  bobus  indomitis  usque  ad 
montera  castri  Suffersheim  (nunc  ditionis  Anspa- 
chensis)  placidissirne  dcductum,  ibidem  teme  man- 
datuin,  paulo  post  ob  crebra  miracula  patrata  sa- 
celloextructodecoratum  fuit.  Hactcnus  ilte;  deinde 
subdit  ca,  quse  de  corpore  in  Suffcrsheim  servato, 
et  de  cultu  cjusdem  Sanctse  supra  jam  recitavi- 
mus,  ac  denique  pro  hisomnibus  taudat  traditio- 

nem 


seculo  ivil 
ix  tabulii 


IVCTORC 

c.s. 


et  trnditio- 
f  concinna 


B 


cxigure  cst 
aui-toritafis. 


dntniliildis 

abbatista  fn 

Tliurin'jut, 


532  DE  S.  GUNTHILDE  ANCILLA  VIRGIXE 

nem  et  icones,  verbis  num.  4  recitatis.  Verum 
quid  de  hoc  S.  Guuthildis  elogio  censendum  sitt 
modo  videamus. 
11  Quamantiqua  ea  traditio  sit,  quam  ipse  con- 

tinuam  et  immemorialem  vocat,  et  in  scribendo 

secutus  est,  aliunde non  didici;  sed  quod  ad  icones 

spectat,  ese  ab  ipso  perperam  vetustissirme  appel- 

lantur,  si  hse  escdem  sint  cum  iis,  quas  a  reveren- 

dissimo  abbate  Plangkstettensi  acceptas  exhibe- 

mus.  Ex  tabula  enim  octava,  cui  annus  Christi 

1630  adscriptusest,  liquet  eas  hocce  tempore,  quo 

scribo,  non  nisi  100  ac  25  annorum  setatemhabere. 

Forte  tamen  hodiernae  istse  tobulse  ex  antiquiori- 

bus,  quas  ille  taudat,prcvdicto  anno  1630  depictse 

fuerunt,  etpro  prioribus  sctate  confectis  in  eadem 

ecclesia  appensse.  Dubitandiratio  estprimo,  quod, 

cum  Winchlerus  medio  seculo  xv n  vixerit,  verisi- 

mile  nonsit,eumicones,  suacvtatepictas,\et\ist\s- 

simas  appellaturum  fuisse.  Secunda  ratio  est , 

quod  hodiernse  icones  in  una  eademque  tabulapi- 

ctse  sint,  teste  P.  Mauritio  Chardon  in.notitiis 

Mss.,  in  quibus  ait,  illas  pictas  esse  in  Iignea  ta- 

bula  pervetusta,  quae  adhuc  integre  exstat  in  eecle- 

sia  Iiiborbacensi;   Wincklerus  vero  non  obscure 

insinuet,  suaspartim  in  pariete,  partim  in  tabel- 

lis  pictas  fuisse ;  cum  dicta  sua  confirmet  ex  ve- 

tustissimis  imag-inibus  in  ecclesiae  Piberbachensis 

paricte  depictis  acpendulis,  Tertia  denique  ratio 

est;  quod,  licet  esedem  quoad  substantiam  inscri- 
ptionesGermanicsesint,quscintabulanostralegun 
tur,quasque  ex  Winchlero  recitat laudatus  abbas, 
in  una  tamen  et  altera  voce  discrepent :  verum  hoc 
etiam  ex  describentium  incuria  potuit  contigisse. 
12  Ex  dictis  collige,  totum  istud  S.  Gunthildis 
elogium  non  nisi  exigusc  et  admodum  dubuv  esse 
posse  auctoritatis;  cum  tamincertatraditione,ta- 
bellisque  seculo proxime  elapso,sive  ante annos25 
supra  L00  forte primum  pictis  nitatur ;  sanctave- 
ro  Guuthildis  quinque  ut  minimum  vel  sex  seculis 
antc  floruerit.  Sed qualiacumquc ea  sint,cum  alia 
non  haberemus,  danda  esse  censuimus,  tum  quia 
SancUc  cultus  cx  hiscc  protxdur,  tmn  quia  ex  iis- 
dcm  liquet  quse  sit  Pibcrbachensium  de  ipsa  exi- 
stimatio  ct  quaUscttmtjitc  traditio.  Qua  cvtate 
S.  (Juntliililis  vixerit,  nec  ex  dicto  elogio,  nec  ali- 
unde  assequi  potui .  Id  unum  certum  est,  eamju- 
niorem  non  esse  seculo  \\,  post  cujus  medium  al- 
tareipsiaB.  Gundecharo  dicatumfuisse,  num.  5 
probavimus;  quandiu  tamen,  quove  ante  id  tem- 
pus  seculo  obicrit,  plane  inexptoratum  est. 

]XJacobus  Grctzerus  Societatis  Jesu presbyter 
theotogus,  eruditis  scriptissuis  vitseque  integrita- 
teclarus,  tib.  2  Observationum  in  Vitam  S.  Wil- 
libaldi,  per  Philipjaum  episcopum  Eustadiensem 
scripttmi,  cnp.  8  crctidit,  s.  Cunthildem,  quamB. 
Qundecharus  inter  patronos  Eustadienses  recen- 
siut.ct  rcrs»,  guem  num.  5  dcdimus,  invocavit, 
<\s\sv(MmnihiUlom  scu  Cunihildem,  quam  Othlonus 
iii  Yita  S.  Bonifacii  archiepiscopi  Moguntini,  ab 
hoc  Sancto  ex  Angtia  crocatam  et  moniatibus  in 
Thttringia  imujistram  data?nesse  scribit.  Gretze- 
rum  audiamus.  Utera  (qum  ex  Anglia  ad  S.  Bo- 
nifacium  venit)  fuit  Chunihild  seu  Cunihildis,  cum 
filiasua  Berag,ith,..,qua8  8.  Bonifacius  monasteriis 
Thurin-inns  magistras  et  rectrices  dedit.  In  libro 
Gundackari,  hoenomine  secundi  cpiscopi  Evstetten- 
sis,  in  quo  patroni  et  episcopi  ejusdem  ecefesiie  pri- 
sco  et  casco  penioillo  depicti  sunt,  inter  patronos 
ponitur  et  pin-itur  quoque  S.  Chunihildis  hoc  ap- 
posito  versiculo ; 

Tu  prece  eondigna  Gunthildis  adesto  benigna. 
Nec  est,  quod  quis  suspieetur,  Gunthildem   esse 


diversam  a  Chunihilde  Othloniana  ob  scripturEe  D 
diversitatem,  quia  nemini  vel  paululum  in  antiquis 
monumentis  versato  obscurum  est,  quarn  talia  no- 
mina  barbara  varie  scribi  soleant.  Quocirca  neque 
ego  eandem  scribendi  rationem  ubique  sequendam 
duxi. 

14  Videturautem  Cunigildisseu  Gunthildis  inter  ^tamaitqut 
patronos  Eychstettenses  eollocari,  quia  ex  Thurin-  tn&**t<*&i- 
giasaepiusinhaspartesexcurrerit;  nam  et  S.  Wu-  *""  l<BW" 
nibaldus  tres  annos  in  Boica  docendo,  coneionando, 
ignaros  impigre  instruendo,  malosque  mores  etde- 
pravatas  consuetudines  exstirpando  posuit,  Utilone 
tunc  imperante,  priusquam  Heidenheimium  ex  Thu- 
ringia  sedem  suam  transferret,  ut  est  in  Historia 
vitte  Wunibaldime.  Neque  enim  isti  initio  statariam 
vitam  agebant,  sed   ubi   necessitas  opem  efflagi- 
tabat,  praesentes  sese  sistebant,  Ita  fieri  potuit,  ut 
necessitas  coenobiorum,  in  quihus  sanctiraoniales 
degebant,  Cunigildem  saspius  in  Boicam  evocaret; 
et  hac  ratione  inter  patronos  Eystettenses  sedem 
inveniret:  nisi  id  factum  velis;   quod  in  Thuringia 
piagesset  monasteriis  virginum  sub  S.  Wunibaldi 
tutela  eonstitutis.  Hactenus  Gretzerus,  cui  con- 
sentiunt  auctor  Thuringise  sacrse  in  Monumentis  E 
monasterii  Ordorfiensis  §  13,  Georgius  Christia- 
nus  Joannis  in  Serrarii  Moguntiacis  auctis  acre- 
cusis  lib.  3,  annotat.  21-,  Menardus  tib.  2  Observa- 
tionum  in  Martyrologium  Benedictinum  addiem 
vni  Decembris  Arturus  in  Gynscceo  sacro  et  Mai~ 
hewus  in  Sanctis  Benedictinis  Angtise  ad  eumdem 
diem. 

15  Nescio  an  ea  S.  Gunthildis  imago  in  taudato  o[im  cuttam 
B.  Gundechari  tibro  etiamiium  tam  clare  depicta  credlderunt> 
appareat,  ut  certo  discerni  possit,  utrum  ancil-  lon9eahaesc 
lam;  an  abbatissamreferat.  Nescio  pariter,  an 
eamdem  recte  inspexerit  Pater  Chardon,  qui  in 
notitiis  Mss.  ad  nos  datis  diserte  scripsit :  Certum 
esse  videtur,  vel  certe  verosimilius est,  in  libro  Gun- 
dekari,..  inter  patronos  positam  esse  potius  et  pi- 
ctam  S.  Gunthildem,  ancillam  pecorariam,  quam 
illam  alteram  monasteriorum  in  Thuringia  rectri- 
cem;  adeoque  non  huic,  sed  priori  appositum  versi- 
culura  quadrare:  Tu  prececondigna^c.  Ego,  si  ea 
dubiasit,  non  dubito,  quin  S.  Gunthildem,  Piber- 
bachi  cidtam,  referat  ob  rationes,  quas  lectori 
expendendaspropono.  Certum  est,  seculo  xi  ali- 
quam  S.  Gunthildem  virginem  in  dicecesi  Eusta- 
diensicutiam  fuisse,  ut  tiquet  ex  altari  S.  Udalrici 
confessoris  Christi,  et  sanctae  Gunthildis  virg-inis, 
quod  a  B.  Gundecharo  consecratum  esse,  num.  5 
ostendimus.  Nec  alterius,  quam  hujus,  fuisse  cen- 
sendcv  sunt  reliquim  sanctae  Gundhildte,  quse  ab  eo- 
dem  episcopo  inter  sanctarum  virg-inum  reliquias 
in  alio  altari  depositse  loco  citato  dicuntur,  San- 
ctara  Tutelarem  suam  Piberbachenses  pariter 
Gunthildem  appeltant,  eamdemque  et  Yirginem 
dicunt,  et  in  dicecesi  Eustadiensi  jam  a  multis  se- 
cidis  cultam,  ex  traditione  sua  asseverant. 

16  Contra  abbatissa  Thuringica,  Othlono, 
quo  ea  nota  est,  ipso  teste,  Chunihildis  appellata 
fud,  nec  virgo,  sed  mater  Beratgitse.  Audiamus 
eum  ipsum  in  Vita  S.  Bonifacii  archiepiscopi  Mo- 
guntini  et  martyris  apud  Mabillonium  Seculi  iii 
Benedictini  parte  2,  pag.  42  loquentem.  Femina^ 
vero,  inquit,  peligiosa  (a  S.  Bonifacio  e  Britannia 
znGcrmaniam  evocatsv,  erant)  raaterterascililicet 
b.Lulh,  nomrae  Chunihilt,  et  filiaejus  Berathgit. 
Etpaulopost :  Sed  Chunihilt  et  filia  ejus  Berathg-it, 
valde  erudte  in  liberali  scientia,  in  Turingorum 
regione  coustituebantur  magistne.  An  Chunihil- 
clishsec  tn  episcopatu  Eustadiensi  umquamcut- 
tum  obtinuerit,  mihi  hactenus  non  constat.  Gret- 

zerus 


ex   a  $•  Gun- 
t/tilde  vir- 
gine,  qux  $e+ 
culo  XI 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBIUS. 

zerus  ipse  non  nisiex  conjecturis  inquirit,  qua  de 
causa  eam  ibi  cultam  fuisse  dicat ;  Mabillonius  au- 
temmoxlaudatuseamdemvelutexActisS.Bonifa- 
cii  tantum  notam  inter  Prsetermissos  dumtaxat 
recensuit;  anvero  recte  inscripta  sitMartyrologiis 
num.  14  citatis,  examinandum  veniet  ad diem  vin 
Decembris  ibidem  assignatum.  Habemus  itaque 
primo  Chunihildis  diversum  a  Gunthilde  nomen  : 
nam  etsi  hujusmodi  barbara  nomina  Scvpe  varie 
scribantur,  id  tamen  hic  factum  esse,  probandum 
erat,ubiceterapersonarum  adjunctadiversa  sunt. 
Habemus  secundo  Chunihitdem  Berathgitse  ma- 
trem ,  non  virginem.  Habemus  tertio  certum 
S.  Gunthildis  Virginis,  Chunihildis  vero  abbatissce 
dubium,in  Eustadiensi  dicecesi  antiquumcultum. 
17  Ex  hisce  porro  omnibus  concludere  licet 
primo;  Chunihildem  abbatissam  Thuringicam  di- 


I 
versam  esse  a  S.  Gunthilde  virgine,  cui  B.  Gun- 
decharus  altare  dicavit,  et  cujus  sacras  reliquias 
in  alio  altari  deposuit.  Secundo  hanc  S.  Gunthil- 
dem  eamdem  esse  cum  ilta,  quam  B.  Gundecha- 
rus  inter  dicecesis  susepatronos  depictam  habuil, 
et  Gunthildem  appellavit.Tertiodenique  verisimiU 
limum  esse,non  atiam,quam  hanc,  a  Piberbachen- 
sibus  Gunthildem  coli;  cum  id  et  nomen  et  virgi- 
nitas  et  cultusinEustadiensidioecesipersuadeant. 
Quam  ob  rem  credo  equidem,  eruditum  Gretze- 
rum  numquam  aliter  sensurum  fuisse,  si  qu<e  de 
S.  Gunthildis  virgrinis,  quam  ignorassevidetur,an- 
tiquo  cuttu  retutimus,  edoctus  fuisset.Ceterum  in 
Breviario  Eustadienside  neutra  Offxcium  aut  com- 
memorationem  aliqaam  fieri  deprehendi,  necplu- 
ra  dehac  sancta  Virgine  dicenda  habeo. 


MWMU 

c.s 

V/iruUa 

fitit  mIkAu- 
dxm  cUtlur. 


DE    S.    LOLANO     EPISCOPO     CONF. 


p 


IN  SCOTIA 


Sylloge  de  cultu  et  tempore,  quo  vixerit, 


AME  me- 
DIUM  SEC 
XI,  UT 
FERTim. 

Annuntia- 


1 


-yhomas  Dempsterus  in  Menologio  Scotico  ad 
diem  xxn  Septembris  S.  Lolanum  cum  epi- 
scopi  titulo  breviter  sic  annuntiat :  Iu  Scotia 
Lolani  episcopi;  laudatque  Kalendarium  Adami 
twad  kunc  Regiiet  Jacobi  Cheyniei.Hunc  utrumque  db  eru- 
diem  22,  ditione  celebrat  in  sua  Historia  Ecclesiastica 
ge?itis  Scotorum,  in  cujus  lib.  16,  num.  1090  Re- 
gium,  dum  ipse ista scriberet,  Edhnburgiin  vivis 
etiam  superstitem  facit,  et  inter  ejusdem  Opuscuta 
Kalendarium  Sanctorum  Scotorum,  librum  unum 
recenset,  quem  anno  15S9  Parisiensibus  typis 
excusum  fuisse,  ex  mox  laudando  P.  Nicolao  We- 
myss  intellexi.  Cheynseum  in  eadem  Historia  lib.  3, 
num.  350  Tornaci  anno  1C02  obiisse  scribit;  sed 
inter  ejusdem  Opuscula  nullum  hujusmodi  com- 
memorat.  Verumquidquidsit  de  horum  eruditione, 
quam  hicnon  examino,ex  dictis  liquet,ab  eorum- 
dem  setate  mdlum  aut  exiguum  pro  antiquo  S.Lo- 
lani  cidtu pondus  posse  accedere.  Admanus  mihi 
C  est  libellus  Ms.  De  indubitatis  Scotiae  Sanct'\s,quem 
P.  Nicolaus  Wemyss,  Societatis  Jesu  presbyter, 
ipsemet  Scotus,  ut  arbitror,  rogante  Sotterio  no- 
stro,ut  Dempsteri  ac Camerarii  sacros  Fastos  Sco- 
ticos  ad  incudem  revocaret,  Duaci  conscripsit,  in 
quo,prtvteritis  duobus  istis  scriptoribus,  laudati 
Regii  Kalendarium  suis  observationibus  illustra- 
vit  castigavitque. 

2  In  hoc  itaque  adprseseidem  Septembris  diem 
ex  dicto  Kalendario  hcvc  recitat :  S.  Lolanus  epi- 
scopus  et  confessor,  sub  Dancano,  anno  mxxxiv. 
Deinde  ipse  subdit :  Nihil  monstri  de  hoc  Sancto 
confictum  reperio;  nec  ullum  vidi  praiter  rccen- 
tiores,  inter  se  satis  bene  coneordes.  Dempsterum 
secutus  Philippus  Ferrarius ,eumdem  in  Catalogo 
generaliSanctorum  eodem  die  his  verbis  inseruit : 
In  Scotia  S.  Lolani  episcopi.  Contra  David  Came- 
rarius  lib.  3  de  Scolorum  pietate,  ipsum  die  xxiv 
ejusdem  mensis  recensuit  et  sequenti  elogio  cele- 
bravit.  S  Lolanus,  episcopus  et  confessor,  apud 
Duncaunm  Scotorum  reg-em  mag-ua  in  auctoritate 
et  g-ratia,  quem  et  consilio  et  sanctis  apud  Deum 
precibus  juvisse  fertur,  cum  Danorum  rex  infide- 
lis  Scotiam  navali  et  terrestri  ag-grederetur  exerci- 


ft  ad  24 
fiuju$   men- 
lis: 


huhvt  in  Bre- 
viario  Aber- 
donemi, 


tu,  qui  partim  apud  Kiug-kornum,  (ubi  Danorum 
devictorum  adhuc  supersunt  monumenta)  partim 
ad  Culrossanum  oppidum  proffig-atus  est.  Celebris 
habetur  hic  Sanctus  in  Striling-ensi  provincia.  Dc  eo 
vide  Regium  iu  Calendario  et  alios.  De  elogio  hoc 
infrasermo  recurrel:  interim  miror,curS.Loh\nu* 
a  Camerario  ad  diemwiv  referatur,cum  ipsemet 
laudet  Kalendarium  Regii,quod  ut  vidimus,ipsum 
die  xxn  annuntiat,  quo  similiter  legitur  in  alio 
Kalendario  nostro  Ms.,  quod  Brunus  quidam  Lo- 
vanioad  nos  olim  transmisit. 

3  Sed  undecumque  id  didicerit  Camerarius,  udjmori 
certum  est,  S.  Lolanum  ad  diem  xxu  Septembris  aie  Offxdum 
saltem  olim  in  Scotia  cultum  fuisse  Officio  eccle- 
siastico.Ita  liquet  ex  Breviario  Aberdonensi ,anno 
1509  typis  edito,  quod  transcriptum  liabemus.  In 
hoc  enim  ad  dictum  diem  S.  Lolani  confessoris  et 
pontificis  Officium  prxscribitur,  cujus  sexprimx 
Lectiones  propn\v  gestacjus  continent,  tres  vero 
^^V/^rsim^deexpositioneEvangTlii :  IIomoqj.idamj  E 
et  caetera  omnia  de  Communi  unius  confessoris  et 
pontificis;  privter  Orationem  tamen,  quam  hic 
subjungo.  Solenuitatera  Saucti  tui,  Domine,  Lolani 
auuuam  recenscntes,  ejus  prccatu  faenos,  prostratis 
vitiis,  ad  g'lori;e  tuffi  triumphum  pcrtiugrre  Per 
Dominum  etc.  Lectiones  Officii  nonrecudam,  quia 
tam  fabidoscV  sunt,  ut  vehementer  admirer,  eas 
Aberdonensi  Breviario  umquam  insertas  fuisse. 
Sedejusdem  sciticet  auctor  etiam  alibi  midta  habet 
inepta  et  fabidosa,ut  agnoscit  supra  laudatus  We- 
myssius,  a  quo  hasce  tamen  lectioncs  non  visas 
fuisse  existimo;  cum  superius  dicat,  nihil  moustri 
de  hoc  Sancto  confictum  se  reperisse,  et  in  fine 
ejusdem  libctti  affirmet,  unam  Breviarii  Aberdo- 
nensis  partem  sibi  deesse. 

\-  De  cjusdem  cultu  Dempsterus  tib.  \i  Uisto-  diritunpa 
riccEcctesiasticwgentis  Scotorum,  num.  l^prcv-  >»  "'»'""* 
terea  ait :  Coliturtemplis  ei  variis  regni  locis  ere-  Sli"l,ll",,s 

,  -r\  alttn  cuuu» 

ctis,  die  xxii  Septcmbris,   Breviar.  bcot.  Prcvmi-  ^(Me 

serat  etiam  ibidem,  ipsum  Catholicis  temporibus 

usque  ad  inductam  in  Scotiam  hevresim  miraculis 

illuxisse.  Cujus  vilie  contiuentiam,  inquit,  crebra 

miracula  apud  Scotos  loquebantur,   cum   invecta 

ha-resis 


534 


AVCTORK 
C.S. 


Vidctur  vi- 
xiue  antc 
medium   sc- 
cutum  xi 


li 


haeresis  improbissima  pios  Dei  cultus  reg-no  eo  elimi- 
nare  ausa  est.  Facile  tarnen  potitit  Dempsterus, 
inpatriamsuam  stcpe  cumdispendioveritatis  plus 
eequo  liberatis,  auxesihic  usus  fuisse.  Stritinga, 
sive  Stertinga,ubi  Camerarius suprarelatus  cele- 
brem  Sancti  cidtum  fuisse  affirmavit,Scotim  Meri- 
dionalis provincia  est,cujus  primarium  oppidum, 
a  quo  ipsa  nomen  accepit,  est  Sterlinga  vel  Sterli- 
nium,  vulgo  Strivelin  et  Sterlin-borroug-h,  situm  ad 
Fortheam  amnem,  quinonprocid  inde  insui  no- 
minis  scstuarium,  alias  etiam  Bodotrise  dictum,  se 
exonerat.  In  fabulosis  lectionibus Breviarii  Aber- 
donensis  dicitur  Sanctus  in  loco,  qui  a  vul^o  Pla- 
WMVoc\\.dX\iT  ,sepultus  esse;  qui  locusmihi omnino 
ignotus  est,  nec  quidquam  in  iisdem  additur,  ex 
quo  conjectare  liceat,  in  qua  saltem  ScoticV  parte 
hic  situs  fuerit. 

5  Denomineregis,  sub  quo  vixit,  inter  neoteri- 
cos  satis  convenit;  omnes  enim  illum  sub  Duncano 
regefloruisseconsentiunt.AdamiRegiiexWemys- 
sio,  et  Camerarii  verba  dedimus  num.  2.  Dem- 
psteruslib.xi  Historise  ecclesiastiav  nww.790  hevc 
ait :  S.  Lolanus  inoomparabilis  episcopus...  Fuit  hic 
regi  Duncano  familiaris,  cujus  neque  consilium  in 
occupando  regno  probavit,et  cxitum  sa?pe  prsedixit. 
In  prwcitatis  lectionibus  nulla  de  rege  fit  mentio, 
sed  iisdem  tamen  prscfigitur  hic  titutus:  Vita 
S.  Lolani  confessoris  et  pontificis  sub  rege  Duncano 
anno  mxxxix.  Verum  suspicor ,  l\3ec  transcribentis 
potius,  quam  ipsius  Breviarii  verba  esse.  De  tem* 
pore  quoque  ejusdem  emortuali  paucorum  anno- 
rum  inter  pnvdictos  est  discrepantia.  Wemyssius 
enim  ex  Kalendario  Regii,  et  Brunus  in  Catatogo 
Ms,  Sanctorum  ScoticV  annum  1034  signant; 
DempsterusreroetBreviariiAberdonensisauctor, 
vel,  ut  dixi,  descriptor,  annum  1039.  Verum,  etsi 
istideregisDuncaninomineconcordent,noneum- 
demtamen  Duncanum  a  Dempstero  Camerarioque 
designari,clogia,qu3e  iidem  Sancto  texuerunt,ma- 
nifesto  docent.Etenim  Camerarius,dumDuncani 
deDanis  victoriam  consiliis -precibusque  S.  Lolani 
adscribit,Duncanum  I,  Malcobni  II  ex  filia  nepo- 
tem,  designat ,  nam  ab  hoc  Danorum  rex  Sueno, 
in  Scotiamirrumpens,memorabili  clade  profliga- 
tus  dicitur.  Dempsterus  autem  non  minus  clare 
Duncanum  II,Malcolmi  Illnothum  indicat,  dum 
ait,  S.  Lolanum  hujus  de  occupando  regno  consi- 
C  tium  improbasse,  exitumque  suum  ipsi,  utique 


DE  S.  LOLAXO  EPISCOPO  COXFESSORE 

infelicem,  prgedixisse;  quod  utrumque  in  Dunca-  D 
num  II  quadrat;  quippe  qui,  expulso  patruo  suo 
rege  Donaldo,regnum  ScoticV  occupavit,  et  a  Mak- 
pendiro  post  breve  regimen  trucidatus  est.  De 
utroque  consuli potest  Hector  Boetius  in  Historia 
Scotorum,  Lesttvus,  aliique. 
6  Porro  duo  mox  taudati  scriptores  Duncanil  ^brege 


regni  initium  anno  Christi  10 i0,?nortem  1046  affi- 
gunt ;  Papebrochius  vero  in  Annotatis  ad  Propy- 
Iseum  ad  Vitam  S.  Margaritee  reginse  Scotuv  tom. 
2  Juniipag.ZVb  annum  103G  vel  1040  pro  emortuali 
assignavit.  Duncanus  alter,  sive  ejus  nominis  IIt 
adfi?iem  ejusdem  seculi  wpertinet.  Hinc  cotlige, 
Dempsteri  asserta  cum  S.  Lolani  tempore  emor- 
tuali,  sive  quod  ipsemet,  sive  quod  alii  statuunt, 
nonposse  componi,  etiamsi  illud  etiam  cum  plu- 
rium  annorum  latitudine  accipiatur ;  contra  vero 
Camerariinarrationem  cum  eodemfacilecomponi 
posse,  ideoque  multo  verisimiliorem  esse,  si  S.  Lo- 
lanus  sub  aliquo  Duncano  regc  fioruerit,  et  id  cir- 
citer  temporis  obierit,  de  quo  convenit  inter  pnv- 
dictos.  Locum  episcopatus  illius  nemo  assignat, 
praeterquam  fabutosarum  tectionum  inBreviario 
Aberdonensi  compilator,  qui  hunc  a  vulgo  Planum 
appettatum  ait,  mihi,  ut  supra  monui,  incomper- 
iu?n.Gestaejusdempenitustatent,nequeegomagis, 
quam  We?nyssius  supra  num.  2  laudatus,  de  ipso 
apud  antiquiores  quidquam  potui  reperire.  Quec 
autem  in  lectionibus  Aberdonensibus  de  ipso  nar- 
rantur,  tam  insulse  fabidosa  sunt,  ut  ea  ex  Bre- 
viario  illo  erasa  malim,  quamame  recusa. 

7  Dempsterus  in  ejusdem  elogio  lib.  xi  Historia* 
ecclesiastitw  Scotorum  ipsum  etiam  inter  scripto- 
res  numerat,  ejusque  Opera  recenset  his  verbis  ■• 
Scripsit  Commentarios  in  Biblia,  libi;  De  republica 
Christiana  lib.  i;  Hymnossacroslib.  i;  Deinaestima- 
bili  dilectionis  divinaa  effectu  lib.  i;  Passionis  Chri- 
sti  typum,  lib.  i;  De  Incarnationis  mysterio  lib.  i : 
quse  in  bibliotheca  Sconana  extraxit  furor  hsere- 
ticorum,  ig-ne  consumpsit;  vir  tamen  pius  memorias 
apicum  saltem  vindicavit.  Ita  quidem  Dempsterus; 
sed  cum  is  inpatrise  suiv  gratiam  multas  fabidas 
consarcinaverit,  nemo  miretur,  si  ego  pro  Opu- 
sculis  illis  S.  Lolano  adscribendis,  quorum  titulos 
ex  anonymi,  nescio,  cujus,  testimonio  recitat,  me- 
liorem  vadem  requiram.  Plura  de  eo  dicenda  non 
habeo. 


'uncano  /. 


Dt 
Cetcra  tjUi 

yesta  latent. 


Inler  scri- 
ptoresmimr 
7'alur  a 
Dcmpstero. 


DIES 


ACTA  SANCTORUM 


DIES    VIGESIMA    TERTIA    SEPTEMB 


SANCTI,  QUIIX  KAL.  OCTOBR.  COLUNTUR. 


Sanctus  Linus  Papa  Mart.,  Romse. 
S.  Thecla  Virgo  M.  Seleucise 

in  Isauria. 
S.  Paxentius  M.    )     _    .  .. 
S.  Albina  M.        \ 
S.  Sophia  V.  M.,  Sortini  in  Sicilia. 
S.  Liberius  Papa  Conf.,  Romse 
S.  Projectus  Ep.  Conf.,  Foro-Cor- 

nelii  seu  Imolae  in  Italia. 
S.  Constantius  Conf.,    Anconae    in 

Italia. 


S.  Adamnanus  vel  Adomnanus, 
presbyter  et  abbas,  in  Iona  Sco- 
tice  insula. 

S.  Andreas 

S.  Joannes         ,„,  .  f  . 

0    _>  MM.  m  Afnca 

S.   Petrus      i 

S.   Antonius  ] 

B.    Petrus    Acotantus    Conf.    Ve- 

netiis. 
B.    Helena   ab    Oleo  vidua.    Bo- 

nonise   in  Italia. 


PRtETERMISSI  et  in  alios  dies  relati 


Garimis  aut  Guarinus,  eum  notato  ad  margi- 
nem  koc  die,  memoratur  apud  Henricum 
Murerum  in  Helvetia  sancta  Germanice  scrU 
ptapag.  185,  ut  episcopus  in  Valtesia;  sive  Se- 
dunensis,  anno  901  defunctus,  ut  credit.  Ege- 
runt  Majores  nostri  de  B.  Guarino,  qui  ex  ab- 
batefactus  est  Sedunensis  episcopus,  et  contem- 
poraneus  fuit  S.  Bernardo,  cujus  Epistola  254 
adhunc  Guariuum,  tunc  abbatem,  data  lcgitur. 
Bucelinus,  Sammarthani ,  aliique  in  Catalogis 
episcoporum  Sedunensium  distinguunt  Gari- 
num  a  B.  Guarino,  quem  Guerinum  rocant.  Sam- 
marthani  quidem  Garinum  ej?Relig;ioso  Ordinis 
Cisterciensis  creatum  cpiscopum  scribunt ,  et 
C  anno  901  defunctum  :  deindeveroB.  Guerinum, 
nobis  Guarinum,  ut  habet  Epistola  S.  Bernardi, 
et  utrumque,  aut  probabilius  eumdem,  ut  vidi- 
mus,  vocant  Sanctum.  Murerus  tanwn  luium 
dttmtaxat  Gzrhmm  Sanctis  annumerat ;  et  Fran- 
ciscus  Augustinus  ab  Ecclesia  in  Ilistoria  sua 
chronologica ,  contexens  catalogum  episcopo- 
rum  Sedunensium  apag.  331,  non  alium  ponit 
Guarinum  prictcr  iltum,  adquem  exstat  S.Bcr- 
nardi  Epistola,  illumque  vocat  Sanctum.  Mihi 
(ut  breviter  mentem  meam  declarem)  unus 
tantum  videtur  Guarinus  episcopis  Sedunensi- 
bus  annumerandus,  isque  S.  Bernardo  coicvus; 
cum  secundus  non  aliunde  natus  videatur, 
quam  ex  corrupta  primum  chronotaxi.  Qui 
nimirum  secuto  12  cum  S.  Bcrnardo  floruerat, 
videtur  per  errorem  ad  initium  seculi  10  de- 
ductus;  cumque  atii  adverterent ,  S.Bernardum 
multo  serius  floruisse,  addiderunt  secundum. 
IIoc  modo  geminationem  contigisse,  innuit 
error  Sammarthanorum,  qui  Garinum  faciunt 
monachum  Cisterciensem  duobus  fere  seculis 
ante  exortum  Cisterciensium  Ordinem.  Si  quis 
vero  existimet,  non  esse  verisimile,  B. Guarinum 
plus,  quam  duobus  seculis  a  loco  suo  avulsum; 
Septembris  Tomus  VI. 


cogitet  S.  Eliam,  de  quoactum  estadZl  Martii, 
in  catalogis  aliquibus  etiam  longius  a  tempore 
suo  abstractum  :  nam  apud  laudatum  ab  Eccle- 
siaet  Sammarthanos  ponitur  seculo  10,  apud 
Bucelinum  12  aul  13,  et  novissime  apud  Seba- 
stianum  Briguet  in  Vallesia  Christiana  anno 
390  figitur.  Laudatus  quidem  Briguetus  pag. 
130  ponit  Garinum  anno  901,  ut  inventum  in 
aliis  catalogis,  sed  nihil  de  eo  refert,  quo  evin- 
catur,  Garinum  aut  Guarinum  eo  tempore  Se- 
duni  sedisse :  et  licet  Sanctum  vocet,  de  cuttu 
tamen  nihil  afflrmat  Quapropter  non  alium 
existimo  aV>.  Guerino,  aut  potius  Guarino,  de 
quo  idem  agit  pag  Uo  <>t  m-qq.t  tjucnifjue  et 
secido  VZfloruisse,  et  laudatum  a  S.  Bernardo 
recte  dicit,  honoratumque  copioso  affluzu  vicini  „ 
populi.  Verum  apud  nos  de  hoc  B.  Guarinojam 
actum  estad  viJanuarii. 

S.Vincentii  marti/ris  inventio  et  transtatio  memo- 
ratur  inAuctariis  Usuardi  apud  SoUerium,  uti 
et  apud  Galesinium  et  Ferrarium.  De  S.  Vin- 
centio  actum  est  ad  xxn  Januarii. 

Xantipp»  et  Polyxen»,  ut  sanctarum  nmlierum 
memoria  hodie  est  in  Martyrologio  Romano, 
ubi  itlas  in  Ilispania  annuntiat  Baronius,  etad- 
jungit:  Qutt  fueruitf  Apostolorum  discipulffl./n 
Annotatis  pro  his  laudat  Menolog/nm  Qraco- 
rum..  Et  revera  Xantippa  et  Polyxena  leguntur 
insertse  hodie Menologio  utrique,  nimirum  ilti, 
quod  Sirletianum  ab  interpretc  Sirleto  vocamus, 
et  atteri,  quod  Basilianum  ssepe  nominamus, 
quiaBasilii  imperatoris  mandato  conscriptum 
est.  Mensea  impressa  similiter  Xantippam  et 
Polyxenam  memorant.  Attamen  non  ita  in 
dictis  Fastis  annuntiatur,  ut  ex  illis  de  cultu 
UlarumapudGrsecos constare possit :  nam  tcquc 
in  Menicis  et  Menologiis  Cr.vcorum,  quamin 
Mariyrotogiis  Latinorum,  mentio  fit  de  non- 
nutlis,  qui  non  honorantur  Ofjicio  aut  alio  cultu 

72        ecclesiastico 


B 


536  PR.ETERMISSl 

^       ecctesiastico.  Prseterea  nec  assignat  Baronius, 
nec  alius  ex  martyrologis  ullam  Hispanise  civi- 
taiem,  in  qua  Xantippa  et  Polyxena  umquam 
fuerint  cultse:  sola  vero  nominum  recitatio  in 
Martyrologio  cultum  ecclesiasticum  non  im- 
portatfut  ostendit  Benedictus  XIV  in  Operede 
Canonizatione  Sanctorum  lib.  4  part.  2  cap.  19 
num.  14  et  seqq.  Itaque  nequaquam  certi  su- 
mus,  Xantippam  et  Polyxenam  umquam  fuisse 
cuttas:  imo  is  cidtus  non  estverisimitis,  cum 
quia  nulla  uttius  illarum  cuttus  superest  me- 
moria,  tum  quia  in  vetustis  Latinorum  Fastis 
prorsus  sunt  ignotse,  uti  et  in  Grsecis  ante  se- 
culum  decimum,  tum  vel  maxime,  quia  Grseco- 
rum  Fastis  sotum  videntur  insertse  ex  Actis 
maxime  fabulosis.  Etenim  ante  me  habeo  Acta 
Grseca,  exscripta  ex  codice  Grseco  bibliothecse 
regue  Parisiensis,  ex  quibus  martyrotogi  Grseci 
sua  omnia  hausisse  videntur.   Titutus  horum 
Actorum  talis  est  :  Bto$  v.7.\  koIizziol  twv  oaim  yv- 
vxm&v  ZavOlmris  Wo/.-jli^z  xac  Pej3exj«?$.  Vita  et 
convcrsatio  sanctarum  mulierum  Xantippa*,  Po- 
Iyxenaj  et  Rebcccae.    Qute  in  Actis  adjungitur 
\'rhecvn,simititermemoratur  cum  duabusatiis 
in  Menseis  et  Menologio  Sirletiano,  et  virgo  vo- 
canda  hsec  esset,   uti  etiam  Polyxena,  si  qua 
esset  Actorum  fides.  Verum  Acta  apertissime 
fabulosa  sunt,  conscriptaque  ab  homine,   qui 
certe  diupost  Apostolorum  temporavixit,  et  se 
iis contemporaneum  circa  fineni  finxit,  ubiOne- 
simum  se  vocat,  et  se  cum  Lucio  S.  Pauli  disci- 
pulo  ex  Gr/vcia  in  Hispaniam  navigasse  scri- 
bit,  eoque  duxisse  Polyxenam  et  Rebeccam.  At 
hominem  esse  aliquot  secutis  posteriorem  Apo- 
stotorum  temporibus,  ctare  colligimus  ex  voci- 
bits  Latinis,  qttibus  utitur,quseque  non  nisi  diu 
post  a  Grwcis  aliquot  fuerunt  usitatse.  Tales 
sunt  Kovfiovxhov  cubiculum,  xy.ov/jfiiTocab  accum- 
&m?accubatio  ad  mensam,  alisequeplures,  quas 
variis  vicibus  adhibet.  Ignorantiam  hominis 
ejusdem  dr}y,>ehendo   non   modo    ex  plurimis 
ineptiis  plane  ridiculis,  quas  Actis  admiscet ; 
sed  em  eo  etiam,  quod  Polyxenam  per  varias  de- 
ducat  regiones,  nec  tamen  idtam  civitatem  no- 
minet,  in  qua  fuerit ;  quodque S.  Paidum,dein- 
deque  seOnesimum  et  Luciu m  cum  Polyxena  et 
Rebecca,  deducat  in  Hispaniam,nec  tamen  edi- 
<■«/,  in  ouafuerint  Hispanix  civitate,  imotan- 
dem  Hispaniam  ipsam  videatur  civitatem  fa- 
ceret  dicens  gaudium  fuisse  magnum  ev  SXr,  r? 
™ht  riii  Imyfag  iu  tota  urbe   Hispanise.  Jam 
vero,etsi  Acta  sint  satis  prolixa,  omnia,  quse 
narrat,  uno  anno  fieri  potuissent,  si  facta  es* 
sent,  et  ne  mortem  quidem  Heroinarum  sua- 
rum  navrat;  sed  sermocinationes  visionesque 
«<•  rrcntns  iiw.rspectati  adeo  muttisunt,  utne- 
cesse  non  esset  plures  confingere,siquis  carmini 
eptco  materiam  simitemprsepararevellet.  Xan- 
tippam  facit  conjugem  Probi  cujusdam,  quem 

wspani&dicitpr&fectumpoljXBnB.mveroXxn-' 

tippffl  sororem  juniorem.  Xnntippam  in  Hispa- 

'l/f!<-'>'>r^f>unffrm/fbaptixatamqueaStPau- 
lo,qurm  dicit   in  civitatem  ingressmn  eo  ipso 

l''"'f"i''r,<luo\xin\\VVneratdomoegresssatitaut 
J  mtroeuntem  Ulaviderettetmosc  aUoqui  desi- 
deraret,  ideoque  et  Probus  accurrens  Paulum 
domo  sua  reciperet.  Polyxenam  r<?ro  ait  ab  ho- 
^nefarioraptam^etpermareabductam.ubt 
oonum  xn  alia  navisistitS.Petrum^quipro  ipsa 
<"'"^v  diritu^risione  monitus.TamPolyxenBm 
'"'^•'«>n  P<>rducit  adS.PhitiPpum,aquo 
™to***to  traditurcuidam  Chnsfiano.  Atra- 
ptor,  ut  1  olyxenam  reciperet,  exercitum  octo  ho- 


minum  millium  congregasse  dicitur,  ideoque  B 
Polyxena  fugisse  ad  silvam,  in  qua  le&nam  vidit 
pacificam .-  deinde  in  viam  regressa  S  .Andreani 
habuit  obvium,  et  abeobaptismumpetiit.  Mox 
accessit  Uebecca,  prtelta  Judsea,  et  baptismum  su 
militer  fiagitavit.  Venit  et  lesenajam  dicta,  et  hu- 
manis  vocibus  monuit  Andream,  ut  baptizaret 
utramque.  Mitto  sexcentos  eventus  inexspecta- 
tatos,  et  inventione  poetica  dignos,post  quosVo- 
lyxena^Rebecca  inHispaniam  ductse  dicuntur 
ab  Onesimo,  ibique  invenisse  Xantippam  et  S. 
Paulum,  et  sic  tandem  finitur  fabuta.  Viditfa- 
bularum  itlarum  consarcinator  et  laudavit 
gesta  S.  Theclse,  de  qua  hodie  agetur,  imo  etfa- 
bidosa  S.Thecla?  Acta  exparte  imitatus  videtur. 
Nam  sicut  S. Tliecla  midtis  exposita  fuitpericu- 
lis  amittendse  virginitatis,  ex  iisque  feliciter 
evasit :  ita  fabricator  horum  Actorum  phtrimis 
Polyxenam  objecit  ejusmodi  pericidis,  ubique 
tamen  prodigiose  servavit  illsesam.  Magna  ta- 
men  est  differentia  inter  S.  Theclam  et  Xantip- 

Va^^o\y\enamque.Na?nThec\aceteberrimaest 

ac   notissima  apud  sanctos  Patres,   cnttuque 

ecclesiastico  et  miracutis  clara.  At  Xantippa  et 

Polyxena  toti  antiquitati  ignotm  sunt,  nec  um-  E 

quam  videntur  cultse  in  Ecctesia.  Nam  quse  po- 

sterioribus  seculis  nonnutti produxerunt  Chro- 

mca,  Luitprandi  aliorumque  nomine,  ea  sup- 

posititia  et  fictitia   esse  constat.  Quapropter, 

etiamsi  Tamayus  in  MartyrologioHispanico  ve- 

tustissima  videatur  de  Xantippa,  Polyxena  et 

Rebecca  laudare  documenta,  ex  iisqueActa  con- 

scribere,  nihil  tamen  revera  adduxit,  quod  sit 

vetustius  relatis  Grsecorum  Fastis :  nam  Acta 

Grseca,  qiwe  fabulosa  dixi,  ignoravit.Itaque  sal- 

tem  dubitare  cogor,  an  Xantippa,  Polyxena  et 

Rebecca  umquam  fuerint cidtsc ,imo  an  umquam 

vixerint.  Si  tamen  revera  sint  Sanctse,  inve- 

niet  studiosus  lector  omnia  fere,   quse  de  iis 

Grseci  dixerunt,    in   S.  Onesimo  Pauli  disci- 

pido,  etepiscopoEphesino,  de  quoactum  estad 

xvi  Februarii. 
S. Elias,  episcopusVallesise sive  Sedunensis in Hel- 
vetia  sancta  commemoratur  pag.  18G,  et  in  mar- 
gine  notatur  dies  23  Septembns.  Verum  de  tau- 
dato  Elia  apud  nosjam  actum  est  ad  xxi  Martii. 
S.  Paternus,  in  territorio  civitatis  Constanfe,  hoc 
die  annuntiatus  fuit  ab  Usuardo,  ut  confessor.   F 
Baronius  in  Martgrotogio  Romano  martyrem 
credidit,  et  in  Annotatis  existimavit,  episco- 
pum  fuisse  Constantiensem.   Verum  ostendit 
Henschenius  noster  in  Commentario  prsevio 
Vitse  S.  Patcrni  Abrincensis  episcopi,  non  alium 
mePaternum,  quihodie  ab  Usuardo  memora- 
tur,  quamAbrincensem.Joannes  Tamayus  Sa- 
lazar  m  Martyrotogio  Hispanico  S.  Paternum 
Constantiensem  in  Hispaniampertraxit,  Acta- 
que  tpsius  concinnavit  ex  Chronicis  fictitiis.At 
cum  nthil,  nisi  ex  supposititiis,producat-  ne- 
cessenon  est  errores  historicos  manifestos  in 
quosxmpegit,  assignare  :  nam  satis  probatum 
est,  Paternum,  in  territorio  Constantiensi  de- 
functum,  non  esse  atium,  quam  Abrincensem, 
cujusVitadataad  xvi  Aprilis. 

Stabihoms  abbatis  mentio  est  in  Florario  Ms.,  et 
apud  Grevenum,  Canisium  et  Ferrarium  At 
dumdicunt  discipulum  esse  S.  Paterni,  clare 
insinuant,  legendum  esse  Scubilionis,  cujus  et 
S  Paterni  Vitadataest  ad  xvi  Aprilis. 

b.  MnrQusEuangetista hodieest  in  apographis Hie- 
rmymianis.  Colitur,  et  Acta  data     xxv  Aprilis. 
b.  Guiberti  elevatio,  Gembtaci  in  Brabantia,  me- 
moratur  m  aliquot  Fastis  Benedictinis,  uti  et 

apud 


B 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBBIS. 

apud  Molanum,  Canisium  et  Ferrariunu  De 

hac  ad  Acta,  edita  die  xxin  Maii. 

S.  Joannis  Baptistae  conceptio  hoc  die  memoratur 

apud  Graecos,  postridie  apud  Latinos.Actaapud 

nos  Ulustrata  sunt  ad  xxiv  Junii. 

S.  Hidulphi  episcopi,  et  abbatis  Laubiensis,  hodie 

meminit  Kalendarium  Ms.  S.  Satvatoris  Ant- 

verpiensis.  Vita  dataad  xi  Julii. 

S.  Xbelis  archiepiscopi  Remensis  memoria  occur- 

rit  in  Ms . Kalendario  S.Satvaioris  Antverpien- 

sis.  Acta  dedimus  ad  v  Augusti. 

S.  Constantii,  Aquinatis  cpiscopi,  ad  hunc  diem 

meminerunt  Grevenus,  Mola?xus,  Maurolycus, 

et  Canisius.  Nos  cum  aliis  de  eo  egimus  ad  i 

Septembr. 
Herais  virgo  Alexandrina  et  martyr  hodie  recur- 
rit  in  Menteis  impressis,  ut  jam  dietum  est, 
quando  de  ea  actum,  acl  v  Septembr. 

S.  Sosius  diaconus  Misenas,  in  martyrio  socius 
S.  Januarii,  hodie  omnibus  passim  Fastis  legitur 
inscriptus  et  colitur.  Verum  de  S.  Januario,  So- 
sio,  reliquisque  Sociis,  simul  actum  est  ad  xix 

Septembr. 

S.  Salaberg-se  abbatisscv  mentio  est  apud  Mauroly- 

cum  hac  die,  uti  et  in  Kalendario  Ms.  abbatisc 

S.  Salvatoris  Antverpiensis,  ubi  dicitur  transla- 

tio.  De  S.  Salaberga  vide  xxn  Se- 

ptembris. 

SS.  Dignse  et  Emeritse  memoria   hodie  est  apud 

Greve?xum,  in  Florario  Ms.,  et  in  Appendice 

ad  Adonem;  in  Martyroiogiis  plerisque,  et  apud 

nos  ad  XXI1  Septerabris. 

S.  Lolani,  episcopi  Scoti,  in  Kalendario  Ms.  fit 

mentio;  apud  nos  ad  xxn  Septembr. 

De  Ottone  Frisingensi,  cujus  memoria  est  apud 

Menardum,  vide  dicta  in  Pr&termissis  ad  xxn 

Septemb. 

B.  Marise  Virginis  Assumptio  secunda  legitur  in 

Florario  Ms„  apud  Canisium  et  Molanum.  Spe- 

ctat  illaad  Opus particulare  debeatissima  Vir- 

gine. 
SS.  Hilarii  et  Bonifacii,  martyrum  Romanorum, 
translatio  hac  die  solemniter  facta  est  ad  mona- 
sterium  B.  Maruv  de  Laude,  0?*dinis  Cister- 
ciensis,  prope  Insulas  in  Flandria.  Reperta  fue- 
runt  eorum  corpora  in  ccemeterio  CyriacaB, 
cum  eorum  propriis  nominibus,  in  sepulcris 
incisis,  indeque  extracta,  mandante  Innocenfio 
Papa  X,  traditaque  reverendissimo  Patri  Bal- 
thasarioVAvila,OrdinisMinimorumS.Francisci 
de  PaidaCorrectori  generali.  Hicvero  corpora 
illa  in  Belgium  transmissa  donavit  abbati  Lau- 
densi,  qui  ea,  postquam  recognita  fuerant  anno 
1652  ab  archiepiscopo  Mechliniensi,  et  iterum 

anno  1653  ab  episcopo  Tornacensi,  elegantibus 

thecis  imposuit,  etprioribus  annis  Insulis  deti- 

nuit  ob  turbas  eo  tempore  vigentes,  ibidemque 
pubiiccB  venerationi  exposuit  in  sacetto  domus 

sucV.  Verum,  pace  composita,  laudatus  abbas 

SS.  Hilarii  et  Bonifacii  corpora  ad  abbatiam  Lau- 

densem  anno  16G0  transferenda  curavit,  ibique 

honorifi.ee  deponenda  in  anteriori  parte  chori, 

S.  Hilarii  videlicet  supraaltare  S.  Marioe  Magda- 

lenae  sacrum,  S.  Bonifacii^  autem  supra  attare 

S.  Benedicto  dicatum.Uxc  breviter  ex  longiori 

reiatione,  missa  ad  Majores\nostros  anno  1GG9. 

Ceterum  de  gcstis  horum  Sanctorum  nihilcer- 

to  novimus  pnvter  martyriu?n.  Inter  innumeros 

martyres  Romanos  aliquem  reperio  Hilarium, 

de  quo  cum  aliis  brevissime  apud  nos  actum  est 

ad  diemhJunii.  Simiiiter  Bonifacium  aliquem 

Romano  inscriptum  Martyrologio  reperio,  tam- 


537 

quam  Romwpassum  cum  Callisto  et  Felice.  Cor-  D 
pora  autcm  illius  Hilarii  dictique  Bonifacii  atiis 
locis  haberi,  necdum  novimus,  ut  illa  ipsa  in- 
veniri  potuerint  et  transferri.  Verum,  cum  no- 
mina  Hilarii  ct  Bonifacii  satis  fuerint  usitata 
apud  Romanos,  multi  atii  martyris  synonymi 
ibidem  pati  potuerunt. 
Teclas,  ut  SancLv,  et  Virginis  sanctimonialis,  ad 
hunc  diem  meminit  Saussayus,  occasione  arre- 
pta  a  S.  Thecta,  de  qua  agimus.  Teclam  autem 
annuntiavit  Arvernis,  sive  Claromontii  in  A?*ver- 
nia,  ubi  ait  eam  quiescere  ante  altare  S.  Pardul- 
phi.  Ver/<»iTeclam  Arvernensemapudaiiosmar- 
tyrologosnonreperio;ne  in  Universali  quidem 
Martyrologio  Castettani.  Video  tamen,  quid  se- 
cutus  sit  Saussayus.  Joannes  Savaro  edidit,  et 
annotatis  iltustravit  duos  lifyellos  auctoris  ano- 
nymi,quiscripsit  secuio  x,  de  Sanctis,  ecclesiis, 
etmonastcriisClaroraontii.V7»au£e?H  lib.  2pagA$ 
rvcensentur  altaria  monasterii  Camatariensis, 
et  de  ultimo  sic  habetur  :  Altare  S.  Pardulphi, 
ubi  requicscitS.  Tecla.  Savoro  ad  voces  S.  Tecla 
annotat  scquentia  :  A  qua  fortasse  monasterium 
Teclatccse  vocatur  in  llistoria  S.  Boniti,  quce 
propter  bonitatem   morum  et  vitffl  sanctitatem 
Tecloe  noraen  sortita  est,  ut  idem  de  Melania  E 
scribit  Grefrorius  Turonensis  lib.  i  Hist.  cap.  40, 
imo  cap.  36.Qua?Uumvis  hwc  frigida  sint,  pla- 
cuerunt  Saussayo;  conjecturasque  Savaronis, 
tamquam   oracuia  adoptavit    et  amplificavit. 
Quod  autem   spectat  ad  ilias  conjecturas,  in 
Vita   S.  Boniti,  ad  xv  Januarii  data,  cap.  7 
num.  33  revera  fit  mentioTeclntensis  mouasterii. 
Athinc  minirae  fit  certum,  nomen  monastcrii 
profluxisse  ab  itta  Tecla.  Si  vero  Tecla  monaste- 
rio  nomcn  suum  indidisset,  ex  eo  necdum  pro- 
bari  posset  sanctitas.  Altera  conjectura  ine- 
ptior  est,  Tcclam  nempe  fuisse  dictam  propter 
bonitatem  inorum  et  vitse  sanctitatem.  Etsi  enim 
Melania  ab  atiquibus  Theola  fuerit  vocata,  quo- 
modo  probasset  Savaro,  Teclam  Arvernensem 
eadem  ex  causa  nomen  sortitam,et  quidemno- 
menstabile.  Nugse  hse  sunl  ct  ineptuc  pueriles, 
et  vel  sic placuerunt  non  tantum  Saussayo,  sed 
etiam  Jacobo  Branche,  qui  in  Vitis  Sanctorum 
Arvernuv  pag.  551  ad  hunc  diem  Teclam  me- 
morat,  atfacit  fundatriccm  Camalariensismo- 
nasterii.  Verum  nec  cuttum  ecctesiasticumpro- 
bat  Branche,  nec  Saussayus,  ita  ut  nihil  habea- 
mus,  quo  Sanctam  crede?*epossi?nus,p?\vlerti-  ] 
iuium  Sanctaeeit/em  datumab  auctore  a?wny?no 
secutix.At  ?ion  sufficit  nobis  titulus  Sanctae^o- 
mini  Teclse  prcvfixus  ab  anonymo  :  nec  o?n?iino 
certi  sumus,  titutwn  itlum  ab  ipso  auctore  pro- 
fluxisse,  cum  potuerit  postea  addi  ex  negligen- 
tia   transcribentis.  Quare,  ut  Tcclam  aliquam 
Arver?tensem  Sanctis  annumera?'e  posse?nu$, 
probandum  esset,   atiqua?uio  publice  cultam 
fuisseapudA?*vernos,autsalte?nreliquiasipsiu$ 

pubiiciV  fideiium  venerationi  fuisse  expositas. 
Aliqui  volunt,  in  dicta  ecclesia  esse  reliquias 
S.  Theclx  Iconiensis,  de  qua  hodie  agi?nus. 

Theclce  vidua;  me?xtio  est  in  Flo?~ario  Ms.,  apud 
Bavennam,  t^anno  salutis  lxxx.  Suspicor,  e?vo- 
rem  esse,  et  S.  Teclam  Aquiteiensem  forte  er- 
randi  occasionem  dedisse. 

Gita,  Gilliaja^  yKffidias,  tertiaruv  Franciscamv , 
meniiofit  apud  Arturu?n  a  Mo?iasteno  inMar- 
tyroiogio  Franciscano  et  in  Gynwceo  cum  tituio 
Bcata^.  Cuttum  laudatus  Arturus  ?ninime  pro- 
bal,  et  Waddingus,  qui  de  Gillia  ?ne?ninit  ad 
annum  1297,  ne  titulum  quidem  Bcatne  eidem 

attribuit 


538 


PR.ETERMISSI 


B 


C 


attribuit,  uti  nec  Hueberus  in  Menologio,  ubi 
ipsam  memoratadWMaii.  Attamen  habeoEpi- 
pistolam,  anno  1686  ad  Papebrochium  datam  a 
viro  erudito   Cortonensi,   qui  qualemcumque 
^gidiae  cultum  probare  contendit.  Quapropter 
huc  breviter  congeram  pauca  illa,  qu&  de  ipsa 
innotuerunt.  Fuit  Oillia  aut  famula  aut  socia 
B.  MargariLv  Cortonensis,  cujits  vita  data  ad 
22  Fcbruarii.  Affirmat  autem  taudata?  Epistohv 
scriptor,caput  et  manus  Gillite  servari  una  cum 
reliquiis  B.  Margaritee,  et  cum  iisdem  populo 
ostendiinB.Margaritcvfesto.Adhocconfirman- 
dum  exProcessu  canonizationis  B.  Margaritse 
Cortonensis  adducit  hcec  verba  .Ibidem  viderunt 
etiam   oaput  humanum  sine  carne  cum  inscri- 
ptione  (Italica,  quse  Latine  sic  redditur)  Caput 
SociffiB.  Margaritffij  ut  duas  manus  carne  coo- 
pertae  cum  dig-itis  carne  coopertis,  et  dictum  ca- 
put,  et  dictas  manus  asseruut  supradicti  fratres 
Marianus  et  Guido,  et  dominus  Joannes  Paulus 
ex    antiquissima    traditione    audivisse    vocari, 
(Ilalice)   il  capo   e  le  mani   della  B.  Eg-idia. 
(d  est,  caput  et  manus  B.   .Eg-idiffi;    Accedit 
Ilistoria  Cortome,  Italice  scripta  per   Jaco- 
bum  Laurum  Romanum,  ubi  part.  2  enume- 
rantur  reliquiie,  conservahv  in  ecclesia  B.Mar- 
garitcc,  iisqueannumerantur caputet  manus  car- 
necoopert.eB.  iEg-idise,  soci;cB.  Margaritae.  ILvc 
sunt  argumenta,  quibus  laudatus  Epistolx  scri- 
ptor  cultitm  Gilliae  vel  JSgidiffi  probare  voluit. 
At  mihi  ista  necdum  sufficiunt.  Nam,  ut  recte 
ostenrfit  sttiiftissiiints  Dominns  nostvr  Benerfi- 
ctus  XlVinopere  de  Servorum  Dei  beatifica- 
tione  et  canonizatione  lib.  2  cap.  13,  conservatio 
reliquiarum  in  sacristia  vel  ecctesia  non  im- 
portat  cuttumpublicum,  modo  illie  ad  publicam 
venerationem  in  ecclesia  non  exponantur.  Ita- 
que  koc  tantum  loco  subjungo  pauca,  quee  de 
Gillia  defuncfa  leguntur  in  Vita  B.  Margaritse 
Cortonensisnum.  212.EamuUeDei  (B.  Margari- 
^supplicanti  pro  anima  Gillise  famulas  suaa  jam 
defunotffi,  reBpondit  angelus,  dicens  ei  :  Gillia 
morabitur  in  loco  purgatorii  mense  uno  in  quo 
tamenleves  pcenas  patietur  propter  irassuasper 
zelmn,  etc.  ln  festo  Purificationis  Yirg-inis  glo- 
riopffl  fuit  Magaritffl  a  Domino  revelatum,  quod 
illo   mane   quatuor   ang-elos   pro  anima  Qilliae 
destinaverat,  et  eam,  sicut  ei  prsedixerat,  colloca- 
cavit  in  online  oherubinete.  Depluribusejusdem 
Ordinis  riris,   jnwstantihus   pietale,    virtuti- 
hns  et  atiis  rfolibus,  quibus  Beatorum  tituhtm 
more  suo  tribuit  Arturus,  consuli  ipse  potest 
cum  non  inveniam  sufflcieniia  cultus  pubtici 
indicia. 

Herawidam  aut  Hereswidam,  ex  regina  viduam, 
et  monialem  in  Calensi  ccenobiopj-ope  Lutetia?n 
Parisiorumtannuntiant  cum  Martyrologio  An- 
glicano  Saussayuset  Ferrarius.  Quin  et  Majo- 
res  nostri  ad  lo  Januarii  in  Sethrida  Hcreswidas 
filia  non  dubitaruni  Hereswidam  vocare  San- 
otam,quod  necdum  perspexissent,  quamfacile 
Saussayus  et  Ferrarius  Snuctorum  aut  Beato- 
rum  titulum  usurpent  sine  cultu.  At  Castclla- 
nus,  qui  Parisiis  scripsitt  ideoque  nossepotuit, 
an  coleretur  Hereswida,  solumvocat  venerabi- 
leni.  Menardusquoque,  licet  alias  minus  hac  in 
re  rigidus  ad  i  Decembris  ita  habet :  lu  mona- 
Sterio  Calensi,  territorii  Parisicnsis,  venerabilis 
Hereswidffl  reginffi. 

Theunauus  vct  Thennanus  abbas  in  Scotia  anntm- 
tiaturut  Sanctus  a  Dempstero  m  Menologio  Sco- 
tico  ad  hunc  diem,  In  Scotia  Thennaui  abba- 


tis,  laudatque  Kalendarium  Adami  Regii  et 
Jacobi  Cheynei.  De  eodum  rursus  agit  tib.  18 
HistoricV  ecctes:  Scotorum,  ubi  Thewanum  ap- 
peltat,  ac  Eugenii  Yl  veglsprevceptorem  fuisse, 
et  Sanctorem  Vitas  scripsisse  dicit.  Elorebat, 
inquit,  anno  dclxxxiv.  Recolitur  ejus  sacra  me- 
memoria  die  xxmSeptembris,  Kaleudarium  Ada- 
dami  Regii,  et  Breviaria  Scotica.  In  apographo 
nostro  Breviarii  Aberdonensis,  anno  1509  im- 
pressi,   ad   xxm    Septembris  hsec  leguntur  -. 
S.  Theunani  abbatis  et  confessoris  in  Scotia,  praj- 
ceptori-s  Eugenii  VI  regis.  Anno  dclxxxiv,  Se- 
ptembris  xxm.   Verum  nihil  de  ipso  prseterea 
additur ;  nulla  lectio,  nidta  oratio,  nutla  mentio 
de  Ofpcio  alibi  qiuvrendo,  sed  mox  sequitur 
Officium  S.  Adamnani,  de  quo  hodie  agemus. 
Hinc  suspicio  est,  non  esse  illa  Breviarii  verba, 
sed  Breviario  addita  in  apographo  ex  ipsofor- 
san  Dempstero.    Camerarius  Thevuanum ,  ut 
vocat,  refert  ad  26  Septembris,  facitque  consi- 
tiarium  Eugenii  VI,non prseceptorem  ;  et  abba- 
tem  monasterii  Mailrossensis.  Pro  cultu  taudat 
Kalendarivm  Regii  jam  memoratum.  Ferra- 
rius  in  Catalogo  Generali  ad  hunc  diem  etiam 
Thennani  abbatis  meminit.  At  nobis  nec  Kalen- 
darium  Regii,  nec  vaga  Breviariorum  Scotico- 
rum  laudatio,  sufpcere  videntur,  ut  certi  esse 
possimus  de  cidtu  prxdicti  abbatis,  prxsertim 
cumperspectumhabeamus  ,quam  faciles  fuerint 
Dempsterus  et  Camerarius  in  cidtuquorwndam 
asse?*endo  sine  idoneo  fundamento. 
Balsamus,  monachus    Cisterciensis  Ordinis,   ad 
hunc  diem  refertur  apud  Chalemotum,  apud 
Henriquez  ad  1 0  Septembris.  Henriquez  vero  ad 
hunc  diem  memorat  Monachos  Cistercienses  ab 
Hussitis  occisos,  et  atios  duos,  quibus  de  more 
titxdum  Bcatorum  arfjungit.  Posteriores  inter 
pios  etiam  retulit  Saussayus.   Videri  possunt 
scriptores  laudati,  cum  non  cotantur. 
Ordinum  militarium  S.  Mauritii  et  S.  Lazari 
conjunctio  sub  instituto  Cisterciensi  in  Sabau 
dia,  cetebratur  in  Katendario  impyvsso  Cister 
ciensi,  etapud  Chalemotum. 
Dedicatio  ecclesiw  Mouciacensis  in  Picardia,  mo 
nialium  Cisterciensium,  memoratur  apud  Cha 
lemotum. 
Cletag  virginis,  sine  aliis  adjunctis,  mentio  fit  in 
Ms.  Martyrologio  Trevirensi.  Ittam  alibi  non 
reperimus. 
Simon  Salterellus,  ex  Ordine  Pr<vdicatorum  ar- 
chiepiscopus  Pisanus,  cum  titulo  Beati  memo- 
ratur  apud  Lafon  in  Anno  Dominicano  ad  hunc 
diem,  et  apud  Marchesium,  et  alios  quosdam 
ejusdem  Ordinis  scriptores.   Ughellus  tom.  3 
Itatuv  sacrte  Simonem  etogio  ornat  inter  archie- 
piscopos  Pisanos.  Omnes  defunctum  ponunt 
anno  1342,  priores  die  23,  Ughettus  21-  Septem- 
bris;  at  nullus  cultum  publicum  probat,  nec 
Beatum  vocat  Ughellus.  Alii etiam  ad  hunc  diem 
Bcati  vocantur  apud  Lafonum.  Verum  cum  hic 
scriptor  facite  itlo  titulo  utatur,  ticet  eumdem 
indifferenter  omnibus  non  attribuat,   necesse 
non  puto  ptura  de  cultu  iltorum  indagare  : 
neque  enim  Marchesius  Beatos  facile  omisisset. 
S.  Gereniarus,  abbas  in  territorio  Belvaceusi,  hodie 
est  in  Martyrotogio  Ms.  monasteni  S.  Vedasti, 
sed  in  Romano  ad  xxiv  Septembris. 

S.  Isarnus,  abbas  Massituv,  memoratur  apud  Fer- 
rarium,  apud  atiosptures  ad    xxiv  Septembris. 
S.  Nynipha,  virgo  M.,  hodie  memoratur  a  Fer- 
rario,  in  Martyrologio  Romano  ad  x  No- 

vembris. 
S.  Jacobus 


D 


E 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS.  539 

A  y  jacohusIntercisus^martyrapudPersaSthocdie        De  S.  Dioeonano    commemorationem  fieriin 

'  est  in  Ms.  Florario  Sanctorum,  in  Marlyrolo-         Breviario  Aberdonensi  video  ad  xxm  De- 

gio  Royyiano  ad  xxvn  Novembris.  cembns. 

S.  Dioconani  martyris  kodie  meminit  Camerarius. 


DE    S.    LINO    PAPA    MART. 

ROM^E 


SYLLOGE    HISTORICA 


j.s. 


I.  Pontificatus  S.   Lini,    et  raartyrium  ab   objectionibus   Tille 

montii  vindicatum. 


PflOCADlLlUS 
ANNOLXVM. 

Chronolaxis 
vrimorum 

Pt>nt<ficum 
fiicnonnpe- 

tenda 


(i 


.S.  JCtnus 
parlim  S, 

Vvtii  vica- 
rins,  partim 
l>ont'fex 


uamquam  mxdta  disputari  possunt  ad  chrono- 
taxim  S.  Lini  recte  disponendam,  atque  hunc 
infinemplurima  inquirere  ccepi  de  anno  Pas' 
siotiis  Demini  nostri  Jesu  Christi,  etde  successio- 
ne  primorum  Pontificum;  cum  tamen  tantam  de 
hisce  omnibus  sententiarumvarietatemreperiam, 
B  tantasque  in  singulorum  opinionibusdifficidtates, 
quasvirieruditi  diversis  modis  conati  sunt  tollere, 
ut  sperare  nequeam,  mea  disputatione  sententiam 
aliquam  satis  certam  reddendam;  a  disputatione 
chrbnologica  hic  abstinendum  mihi  censeo  ,  ne 
tempus  inutiliter  teram,  et  aut  dicta  aliorum  repe- 
tam}  aut  invicem  pugnantium  numerum  augeam. 
Itaque  breviter  tantum  insinuabo,  quo  modo  Hen- 
schenius  noster  S.  Lini  chronotaxim  disposuerit; 
nam  illius  sententia,  quaminprioribus  Pontifici- 
busetinanno  Passionis  Christi  Pagius  aliique 
adoptarunt,  mihi  ceterisprceferenda  videtur  sal- 
tem  usque  ad  annum  emortualem  S.  Lini,  de  quo 
solo  hic  agimus.  Linum  autem  fuisse  primum 
S.  Petriapostoti  in  Pontificatu  successorem,  con- 
sentiunt  plerique  eruditi  :  neque  audiendi  sunt 
pauculi,  qui  sine  idoneis  rationibus  contendere 
voluerunt,  S.  Linum  defunctum  esse  ante  S.  Pe- 
C  trum  Apostolorum  Principem. 

2  De  annis,  quibus  S.  Linus  Romanam  caihe- 
drarn  administravit,  in  antiquissimo  Romanorum 
Pontificum  Catalogo ,  dato  apucl  Bucherium  et 
ante  tomum  1  Apritis,  pag.  xvn  hsec  teguntur : 
Linus  annis  duodecim,  mensibus  quatuor,  diebus 
decem  (alias  duodecim. )  Fuit  temporibus  Nero- 
nis,  consulatu  Saturnini  et  Scipionis  usque  Capi- 
toneetRufo.  Ad  consutum  nomina  hscc  observa- 
vit  Henschenius  :  Indicati  consules  fuerunt  Q.  Vo- 
lusius  Saturninus  et  P.  Cornelius  Scipio,  qui  eam 
dignitatem  g-esserunt  anno  aera;  vulgaris  quinqua- 
gesimo  sexto,  quando  circa  xiii  diem  Maiia  S.  Pe- 
tro  consecratus  est  episcopus;  ejusque  vicarius... 
constitutus,  sub  ejus  auctoritate  ministerium  epi- 
scopaleRomai  exhibuit  annis  omnino  novera  usque 
ad  annum  sexag-esimum  quintum,  quando  Nerva  et 
Vestino  consulibus  S.  Petrura  martyrium  passus  est 
xxix  Junii.  Quo  mortuo,  S  Linus  verus  Pontifex, 
prsefuit  Ecclesiai  annis  duobus,  mensibus  duobus  et 
diebus  sex  et  viginti.  Tandem  martyr  obiit  xxiii 
Septembris  anni  lxvii,  quo  consulatum  gerebant 
ante  raemorati  S.  Fonteius  Capito  et  C.  Julius Rufus, 
et  erat  annus  imperii  Neronis  decimus  tertius  :  qui 
proximo  anno  die  ix  Junii ,  cum  ad  supplicium 
qusereretur  ,  Roma  fugiens  ,  seipsum  intcremit. 
H&c  Henschenii  chronotaxis,  qux  Papebrochio 


etiamplacuit. 

3  At  secundum  consules  in  Catalogo  nominatos  ^«dteftiir 
S.  Lino  non  attribuuntur  anni  duodecim,  ut  habet  «6  anno 
Catalogus,  sed  undecim,  ut  habet  Catalogus  secun-  a" ' 
dus,  in  quo  adjtciuntur  monses  tres,  dies  duode-  r» 

cim.  Cumautem  in  utroque  Catalogo  iisdem  con- 
sulibus  assignetur  initium  et  finis  episcopatus 
S.  Lini;  manifestumest,  in  vetustissimo  Catalogo 
pro  undecira  annis  male  legi  duodecim,  mikique 
verisimitlitnum  apparet,  solo  errore  transcriben- 
tium  id  contigisse*  Catalogos  aliOS  Romanorum 
Pontifioum  ediderunt  Schelstratius  tom.  \  Anti- 
quitatis  Ecclesuv  illustraLv,  Pagius  tom.  1  Criticx 
Baroniamr,  aliiqueplures.  Utbreviteret  genera- 
tim  deiisloquar,dico  in  plerisque  undecim  simi- 
literannos  Lino aitribui;  iu  nonnultis  tamen  quin- 
decim,  inaliis  Beptem,  in  aliis duodecim;  indiebus 
quoque  et  mensibus  nonnihil  variare  catalogos. 
(ii>apropter  de  diebus  et  mensibus,  quiannis  un- 
decim  adjiciuntur,  minus  certi  esse  possumus, 
quam  de  annis,  cum  hi  ex  considibus  innotescant. 
Neque  cnim  tam  facile  alios  consides  aliis  substi- 
tuunt  librariitquam  numerosannorum,  mensium 
et  dierum  corrumpunt. 

4  Quee  dicta  sunt  de  <"i>ninistratione  Ecclesix 
RomancvperS.  Linum,  riventeS.  Petro,  nonpia- 
cent  Tillemontio  tom.  3  Monum.  Ecct.,Not<>  l  in  ™^™" 
S.Glementem,  ubiobjioitS.IretueumaliosquePa- 
tres,  tamquam  huic  opinioni  contrarios.  Al  lau- 
dati  Patressotum  volunt,  S.  lAnumprafuisse  !•'■- 
mamc  EcclesicV post  mortem  S.Petn;  sed  minime 
negant,  eamdem  Ecclesiam  a  Lino  vicarioS.  Pe- 
tri  administratam,  vivente  eodem  Apostoto.  Au- 
diamus  S.  Irenseum  reliquis  antiquiorem  lib.  3 
contra  Hwrescs  cap.-\  :  Fundantefl  igltur,  inquit, 
ctinstruenUsbrnii  Apostoli  (Pe/rws^  Paidus>  Ec- 
clesiam,  Lino  episcopatum  administrandae  Eccle- 
site  tradidcrunt.  Grtvce  ita  habetur  :Q:y.OuoiG^r-:; 
ouv  zai  ol/.ooou.Y.vavrz;  oi  fwexapioi  inoarolot.  rttv  ixxlvr 
diav,  Av;y  rhv  rfc  iw.w;  mrovpyixv  hv/}^^. 
Maqis  ad  litteram  atlegata  verba  Latine  sic  rcd- 
do  :  Fundata  ig-ituretaitliHcata  Ecclesia,  bcati  Apo- 
stoli  episcopatus  administrationem  Lino  in  manus 
dederunt.  Non  videtur  clarius  declarare  potuisse 
Irencvus ,  episcopatus  Romani  administratio- 
nem  a  viventibus  Apostolis  S.  Lino  fuisse  commis- 
sam,  quam  per  vocem  ty/ufA^  i"  manusdare: 
neque  enim  hscc  congruit  ittis,  gui  per  mortem 
sllMlUfdiquit/alicniretmf/mtnt.  Prxterea,cum$i- 
mul  Petrum  et  Pautum  nominet  Iremcus,  nequit 
inteliigide  reticto  episcopatu  S.  hmo per  mortem, 

tamquam 


Patres  non 
negant.  Li- 


uicariam 
s.  Peiri,  m- 
terunt  (a- 

,u   ... 

P 


510 


DE  S.  LINO  PAPA  MARTYRE 


AOCTORt 

J.  s. 


primum 
quorjue   pott 
Peirumfuit' 
u  Pontifi- 
ccm, 


n 


Ncc  audicti- 
dusRufinus, 
gni  ex  tttfi- 
potitiiiu  Clc- 
mcutis  Bpi- 
ttola 

*ai.  DUD- 
ciut 


tamquam  successori :  neque  enim  S.  Paulus  erat 
Episcopus  Roma?xus,  ut  morte  sua  episcopatum 
relinqucre  posset  S.  Lino.  Verum  cum  Petrus  et 
Paulus  Romas  fidem  Christianam  propagassent, 
eaque  ratione  ambo  Ecclesiam  ibi  fundassent  et 
mdificassent,  licet  solus  Petrus  Romanus  esset 
Episcopus;  poterant  communi  consilio  ejriscopa- 
lum  Romanum  committere  Lino,  ut  ipsi  aliis  in  lo- 
cis  fidei  semina  jacerent  ■  atque  hsec  videtur  esse 
S.  Irensei  sententia.  Addit  laudatus  Pater  :  Hujus 
Lini  Paulus  in  his,  qua?  sunt  ad  Timotheum,  Episto- 
lis  meminit.  Nimirum  in  secunda  ad  Timotheum 
qum  Romm  scripta  est,  circa  finem  ita  habet ;  Sa- 
lutant  te  Eubulus,  et  Pudens,  et  Linus,  et  Claudia, 
et  fratres  omnes. 

5  Eusebius  lib.  Zcap.  2  sichabet .-  Ceterum  post 
Pauli  Petrique  martyriura  primus  Ecclesiae  Roma- 
nae  episcopatum  suscepit  Linus.  Et  rursum  cap.  4  ; 
Linus  vero,  quem  in  secunda  ad  Timotheum  Episto- 
la  Romffi  secum  versari  testatur  (S.  PaulusJ  primus 
postPetrum,  utsuprajam  diximus,  EcclesiasRoma- 
nse  episcopatum  adeptus  est.  S.  Hieronymus  de 
Scriptoribus  lib.  15  enumerans  quatuor  primos 
Episcopos  Romanos,  ait  ■  Seeundus  Linus  fuit. 
Optatus  Mxlevitanus  lib.  2  de  Schismate  Donati- 
starum,et  S.  Augustinus  Epist.  53  similiter  Li- 
num  Petro  successisse  aiunt,  ipsumque  secundum 
ponunt  inter  Pontifices  Romanos.  Attamen  non- 
nulli  veteres  pro  Lino  secundum  posuerunt  Cte- 
mentem,  quem  aliitertium  posuerunt,  alii  quar- 
tum.Namtaudatus  Hieronymus  in  elogio  Clemen- 
iis  ita  habet :  Clemens. ..  quartus  post  Petrum  Romae 
episcopus  :  siquidem  secundus  Linus  fuit,  tertius 
Anacletus,  tametsi  plerique  Latinorum  secuudum 
post  Petrum  apostolum  putent  fuisse  Clementem. 
Tertullianus  de  Prsescriptione  adversus  hscreti- 
cos  lib.  1  cap.  32  videtur  Clementem  prseponere, 
dum  ita  loquitur  :  Sicut  Romanorum  (Ecclesia) 
Clcmentem  a  Pctro  ordinatum  edit.  Verum,  si  io- 
cum  allegatum  recte  considereynus,  non  reperie- 
mus,  Ctementem  diciprimum  Petri  successorem, 
sedabeo  ordinatum.  Potuit  autem  Clemens  epi- 
scopus  ordinari  a  S.  Petro  ad  fidem  variis  in  to- 
cispncdicandam,  eliamsi  non  fuerit  primuspost 
ipsum  RomancV  Ecclesiie  Episcopus.  Certe  prse- 
mittit  Tertidliamts  hsec  verba  :  Sicut  Smyrnasorum 
eeclesia  habens  Polycarpum  ab  Joanne  conlatum 
refert.  Atqui  Polycarpus  non  videtur primus  fuis- 
se  episcopus  Smyrnensis,  cum  prsecesserit  S.  Bu- 
cotus,  de  quoactum  ad  vi  Februarii,  et  verisimi- 
liter  alii,  de  quibus  consuli  potest  Lequienus  in 
Oriente  Christiano  tom  1  col.  737.  Existimo  igi- 
tur,  illos  potissimum  nominatos  a  Tertulliano, 
non  quiaprimi  erant  suarum  ecclesiarum  episco- 
pi,  sed  quia  magis  erant  noti,  et  inclarucrant  scri- 
ptis,  quibus  hsc?*etici  refutabantur.  Si  quis  vero 
credere  mallet,  Te?*tullia?ium  revera  credidisse 
Polyvarpum  primum  fuisse  cpiscopum  Smyrnen- 
sem,  Clemente?n  vero  pritnum  Pet?H  in  Ro?nana 
Evvlesia  sucCBSSOYem ,divendu?nesset,  Tertuiiiano 
non  satis  fuisse perspectmn  ordi?ie?n  episcopo?*um 
utriusque  Ecclesia\  du?n  ilta  scripsit.  Et  nequa- 
quam  necesse  est  idasserere,  cum  ipsius  ve?*ba  co?n- 
mode  expo?iantur  modo  ja??i  dicto. 

G  Alia  rursum  de  p?*i?nis  Po?itificibus  est  sen- 
tvntia  Rufini  in  P?\vfatio?xe  ad  libru?n  Recogni- 
tionu?n,  quc??i  ex  G?\vco  Latinum  fecit.  Na?n  i?i  ea 
hxc  scribit :  Epistolam  saue,  in  qua  idem  Clemens, 
nd  Jacobum  fratrem  Domini  scribens  ,  de  obitu 
uuncians  *  Petri,  et  quod  se  reliquerit  successo- 
rem  cathedrte  etdoctrina?  suae,...  ideo  huic  Operi 
non  pramisi,  quia  in  tcmpore  posterior  est,  atque 


credidit, 


E 


olim  a  me  interpretata  atque  edita.  Sed  quod  in  ea  B 
nonnullis  fortasse  videbitur  inconsequens ,  si  hic 
explanetur  ,  non  puto  absurdum  videri.  Quidam 
enim  requirunt,  quo  modo  cum  Linus  et  Cletus  in 
Urbe  Roma  ante  Clementem  hunc  fuerint  episcopi 
ipse  Clemens  ad  Jacobum  scribens,  sibi  dicat  a  Petro 
docendi  cathedram  traditam.  Cujus  rei  hanc  acce- 
pimus  esse  rationem,  quod  Linus  et  Cletus  fuerunt 
quidem  ante  Clementem  episcopi  in  urbe  Roma, 
sed  superstite  Petro;  videlicet  ut  illi  episcopatus  cu- 
ram  g-ererent,  ipse  vero  apostolatus  impleret  offi- 
cium.  Sicut  invenitur  etiam  apud  Cagsaream  fecis- 
se  :  ubi  cum  ipse  esset  prsesens,  Zachatum  tamen  a 
se  ordinatum  habebat  episcopum.  Et  hoc  modo 
utrumque  verum  videbitur,  ut  et  illi  ante  Clementem 
numereutur  episcopi,  et  Clemens  tamen  post  obitum 
Petri  docendi  susceperit  sedem.  Ita  Rufinus,  M 
Epistola?n  supposititiam  Clementis  ad  Jacobum 
conciliet  cum  opinione  Ro?uanorum  de  primis 
Pontificibus. 

7  Verum,  cu??x  Epistola  Clementis  adJacobum 
frat?*e??x  Do?ni?xi  nxanifeste  sii  sxtpposititia  ;  (in  ea  linumfuiitt 
eni?n  annu?itiatur  mors  S.  Petri,  quem  Jacobo  ali-    e'"nc(1"K 

.  .  .     .  ±    1\  •  j  a»tePetrunr 

quot  a?i?ns  supervixisse  co?xstat)  venxa?n  quidem 
meretur  Rxtfinus,  sed  auctoritate??i  habe?*e  hic  ne- 
quit.  Etenim,  cum  ratio  ipsius  u?tice  ex  assertis 
illius  Epistohv  videatur petita,  Rufinv,s  ?najo?*em 
fide?n  non  ?neretur,  qua?n  ipsa  Epistota  supposi- 
titia,  quam  i?nperite  pro  authe?itica  obstrxtsit.  Con- 
stitutio?xes  Apostolicse  ,  cu?n  etiam  sxipposititise 
sint,  nos  nihilo  magis  ??iorari  debeixt,  etia??isilib. 
7  cap.  46  ita  habeant:  Romanorum  Ecclesiae  primus 
quidem  Linus  Claudias  tilius  aPaulo;  secundus  au- 
tem  a  me  Petro  post  mortem  Lini  ordinatus  fuit  Cle- 
mens.  Neqxie  e?xi??x  ig?xoti  hujus  scriptoris,  qxtx  Cle- 
mentis  Romaixi  ?iomenfalso  sibi  t?nbuit,  ?nagna  in 
hisce potest  esse  aucto?Htas. 

8Epipha?xius Hcvr.27 cap.Gagnoscit,Linumfxiis-  s.  Epipha- 
se  pri?num  post  Apostolos  Pontifice?n,secundum  "'us  "'""''''^ 
Cletum,  tertixim  Cie?ne?xtem.   Dubitat  aute?n,an  eliamfavel 

'  mjtontcnnltm 

Cleme?xs  ordixxatus  fuerit  ab  Apostolis,  a?x  vero 
deinde  a  S.  Cteto.  Utrum,  i?xqait,  illis  adhuc  su- 
perstitibus  (Lixio  et  Cleto)  impositis  manibus  epi- 
scopus  a  Petro  consecratus,  eaque  detrectata  pro- 
vincia,  ob  omni  administratione  vacaverit,...  an 
potius  secundum  Apostolos  ab  Episcopo  Cleto  sit 
constitutus,  liquido  non  constat.  Quamquam  vel 
hac  quidem  ratione  poterant ,  viventibus  adhuc 
Apostolis ,  Petro  scilicet  ac  Paulo  ,  episcopi  alii 
surrogari  ,  quod  iidem  illi  praedicandi  Evang-elii 
gratia  in  alias  urbes  regionesque  profectionem 
susciperent,  carere  autem  episcopo  Roma  non  pos- 
set . .  .  Ac  fieri  sane  potuit,  ut  primum  Clemen- 
te  constituto,  cum  is  defug-eret  (si  ita  tamen  conti- 
git,  quod  ego  opinando  potius  quam  asseverando 
dixerim)  postea  Lino  Cletoque  mortuis ,  qui  xn 
annorum  spatio  singrillatim  episcopatum  obtinue- 
runt,  post  apostolorum  Petri  Paulique  necem,  qua; 
in  annum  Neronis  xn  incurrit,  tum  demum  Pontifi- 
catum  capessere  sit  coactus.  Hsec  multa  cxtxn  du- 
bitatio?xe  Epiphanius,  indubitanier  tamen  asse- 
rens,  primu?n  post  Apostoios  Ro?nm  Po?xtificem- 
fuisse  Linum.  At  minime asserit,  Lini  episcopatum 
inchoari  potuisse  ante  martyrium  Petri  et  Pau- 
li;  sed  potius  contrarixim.  Quapropter  standmn 
videtur  antiquxoribus  Catalogis,  in  quibus  anni, 
quibxts  S.  Linus  sedisse  dicitur,  inchoa?itur  ab 
anno  56  et  finixmtur  anno  67  ;  nam  qux  objiciun- 
tur  a  Tillemontio  et  atiis,  non  p?*oficiscu?itur  ab 
ulta  a?itiquio?-u?n  auctoritate;  sed  ab  atio  syste- 
mate,  quod  eiegewnt,  et  cui  annos  S.  Lini  adapta- 
re  conantur.  Utru?n  vero  S.  Lino  successerit  Cle- 


senlentix 


ittam»  S. 
Hni  oior- 

tyrium  TH- 
tenwntius 


B 


frivolis  ra- 
tionibus  ne- 
gat: 


vultquemar- 
tyrt  m  dici, 
quia  alirjiia 
Jiro  fidi  pas- 
*m«  etU 


DIE  YIGEMA  TERTI 

mens,  an  Cletus,  quod  valde  ambiguum  est,  hic 
non  disputo. 

9  Insecundo  CatalogoPontificum  Vvaus  dicitur 
natione  Italus,  regionis  Tuscia,  patre  Erculano, 
et  martyrio  coronatus.  Mox  additur  :  Hic  ex  prse- 
ceptoB.  Petri  constituit,  utraulierinecclesiam  ve- 
lato  capite  introiret.  Qui  et  sepultus  est  juxta  cor- 
pus  B.  Petri  in  Vaticano,  ix  Kalendas  Octobris.  De 
martyrio  S.  Lini  disserit  Tillemontius  tom  2  in 
S.  Clemente  Nota  4-,  ubi  conjecturas  aiiquot  affert, 
ut  persuadeat,  Sanctum  non  csse  martyrio  de- 
functum,  Vuit  nihitominus  martyrem  recte  vocari 
ob  ea,  quse  passus  est  pro  Domino  nostro  Jesu 
Christo.  Si  quis  autem  qiuvsivisset  cx  Tillemon- 
tio,  quid  pro  Christo  passus  sit  S.  Linus,  si  mor- 
tempassus  non  est;  coactus  utique  fuisset  respon- 
dere}  id  se  ignorare.  Certe  in  Catalogo  mox  lau- 
dato  martyrio  coronatus  dicitur;  sednon  additur, 
quibus  cruciatus  fuerit  tormentis,  quove  mortis 
genere  sublatus.  Cumporro  fidem  abroget  Adoni, 
Usuardo,  Wandetberto,  aliisque  seculi  ix  marty- 
rologis,  S.  Lini  martyrium  asserentibus,  non  cre- 
didisset  hodierno  Breviario  Romano,  in  quo  hmc 
leguntur :  Huic  Pontifici  caput  amputatum  e.st  ob 
constantiam  Christianse  fidei  jussu  Saturnini  impii 
et  ingratissimi  consularis,  cujus  filiam  a  d;emonum 
vexatione  liberaverat.  Hcvc,  inquam,  non  admisis- 
set  Tillemontius,  neque  nos  ca  satis  certa  credi- 
mus,  cum  nesciamus  ullum  antiquum  scripiorem, 
a  quo  fuerint  asserta. 

1.0  Attamen  nequaquam  consentimus  Tillemon- 
tio,  infirmis  plane  ratiuncuiis  martyrium  S,  Lini 
oppugnanti.  Prima  ratio  petitur  ex  S.  Irenseo, 
Pontifices  Romanos  usque  adsua  tempora  enume- 
ranti,  et  solius  Telesphori  martyrium  asserenti. 
Quam  futilis  sit  heecratio,  qua  multis  Pontifici- 
bus  corona  martyrii  negatur,  jam  ostendi  ad 
xxvin  Augustiin  S.  Hermete  num.  17  ;  neque  enim 
gesta  Pontificum  ibiscribit  S.  Irenmis,  scdordi- 
nem  et  successionem  brevissime  recenset,  et  ne  Pe- 
triquidem  aut  Pauli  martyrium  attingit.  Altera 
ipsius  ratio  est,  quod  nomen  S.  Lini  adscriptum 
non  sit  Martyrologio  Hieronymiano.  Audi  lector 
ipsuni  Tillemontium  tom.  2  in  S.  Telesphoro,  cu- 
jus  martyrium  asseruit  S.  Iren&us,  et  qui  simi- 
liter  in  Martyrologio  Hieronymiano  non  legitur  .* 
Ratio  esset  mirandi,  nomen  (illius  S.  Telesphori) 
non  reperiri  in  monumentis  Ecclesia?  ante  ix  secu- 
lum,  nisi  multis  aliis  exemplis  sciremus,  martyres 
ceteris  antiquiores  minus  fuisse  cog-nitos.  Itaque, 
si  Telesphorus  potuit  in  omnibus  Ecclesizemonu- 
mentis  omitti  usque  ad  nonum  scculum,  non  de- 
buit  Tillemontius  mirari,  S.  Linum  multo  anti- 
quiorem  in  Martyrologio  Hieronymiano  omissum 
esse,  autea  ratione  martyrium ipsius negare.  Ter- 
tia  ratio  est,  quod  apxtd  Bedam  ad  vn  Octobris  an- 
nuntietur  solum  ut  Papa,  omisso  martyris  titulo. 
Respondeo,  tituhtm  martyris  aut  martyrum,  non 
raro  omitti  apitd  Bedam,  etiamsi  de  martyrio 
constet.  Certe  ad  wixJunii  ita  habet :  RomEe  nata- 
lis  Apostolorum  Petri  et  Pauli.  Ejusmodi  exempla 
non  pauca  occurrent  Bedse  Martyrotogium  per- 
volventi.  Verum  in  eodem  ad  xxvi  Apriiis  hsec 
etiam  leguntur :  Natale  S.  Cleti  Papce  et  martyris. 
Tillemontius  vero  iisdem  argumentis  Lino  et  Cleto 
martyrium  adjudicat,  ut  Beda  magis  ipsis  adver- 
setur,  quam  prosit,  quandoquidem  martyrium 
Cleti  asserat. 

11  Quapropter  magis  considerare  debuit  anti- 
quam  Romanee  Ecclesiie  traditionem  de  martyrio 
Sanctorum  Lini,  Cleti,  Ciementis  et  Alexandrit 
quorum  omnium  martyrium  non  modo  asseritur 


\  SEPTEMBKLS 


541 


in  Catalogo  Pontificum,  quem  secundo  locodedit 
Henschenius,  sed  etiam  in  canone  Missse,  inquo 

Apostolorumtantumautmariyrum  fitmentio.  Ad- 
mittit  quidem  Tiltemontius,  in  Canone  cum  Apo- 
stolis  non  nisi  mat^tyres  recenseri,  ipseque  obser- 
vat  Linum,  Cletum,  Clementemet  Alexandrum  Ca- 
noni  fuisse  insertos;  sed  contendit,  martnjres  dici 
posse,  quia  pro  fide  passi  sunt,  etiamsi  martyrio 
viiamnon  finierint.  At  nullum profert  incanone 
exempium.  De  omnibus  enim  aliis  constat,  aut 
Apostotos  fuisse,  aut  martyresviolenta  morte  su- 
btatos.  P/wterea  martyrium  S.  Clementis  et  S. 
Atexandri  asseritur  etiam  in  Actis  ipsorum,  et  in 
antiquis  aliis  Ecclesix  monumcntis,  fatente  Tii- 
iemontio  in  Alexandro  Papa  et  Nota  12  in  S.  Cte- 
mentem.  Verumsufficit  TiUemontio,  passos  fuisse 
pro  ftde,  quemadinodum  passi  sunt;  inquit,  S.  Joan- 
ncs  Evangelista,  S.  Apollinaris  Havcnnas,  etS.  IVlix 
Nolanus;  cum  certum  sit  cx  more  loquendi  primo- 
rum  Ecclesife  temporum  id  genus  confessores  pro 
martyribusbabitos  fuisse.  llocmodoS.  Irenseus,  cu- 
jus  in  biscegrravis  est  auctoritas,  non  erit  contrarius 
ruifino  et  Zozimo  Papa^,  martyrium  S.  Clementis 
affirmantibus.  Ita  ratiocinatur  Tillemontius,  va* 
riis  iocis  assei^ens,  martyres  illos  fuisseagnitos, 
qui  passi  fuerant  pro  fide,  etiamsi  non  occubuis- 
sent  iii  tormentis.  Atsuum  istud  assertum  nulli- 
bi  probat :  neque  illud probari  potest  generatim, 
uti  ab  ipso  asseritur. 

12  Martyres  certe  habebantur  eo  tempore,  et 
etiam  nunc,  quiea  passi  erant,  quzemortemna- 
turaliter  inferunt,  etsi  miraculo  in  vita  erant 
conservati,  ut  contigit.  S.  Joanni  evangelistse,  in 
dotiuin  olei  ferventis  immisso.  Martyres  quoque 
dicuntur,  qui  usqite  ad  finem  vitseaut  incarcere 
aut  in  exsilio  pro  fide  degunt,  et  in  iis  moriun- 
tur.  Sic  revera  S.  Clemens  Papa  martyr  dicipos- 
set  ob  exsitium,  iicet  non  constaret  de  morte  ei- 
dem  violenter  illaia.  At  qui  soium  pro  fideperse- 
cutionem,  exsilium,  carcerem,  verbera  aliave  tor- 
menta,  mortem  minime  inferre  sotita,  ad  tempus 
erant  passi,  ac  deinde  in  pace  defuncti  non  cole- 
banturpost  mortem  ut  martyres;  quamvis  riven- 
tes  subinde  martyrcs  fuissent  uominati,  et  frc- 
quentius  confessores.  Ejusmodi  confessores  non- 
nutli  fuerunt  in  concitio  Niccvno,  ut  SS.  Paphnu- 
tius  el  Spiridiou,  qui  non  coluutur  ul  nutrtyres, 
sedutconfcssoi-es.  E.rempla,  qu.cuffcrt  Tiilemon- 
tius,  nequaquam  ostendunt,  priombus  Ec  l  sia 
seculis  pro  martyribus  fuisse  habitos  ullos,  qui 
non  pertulerantmortemvioientam,  aut  grave  su/t- 
piicium  rnortem  inferre  natum.  At  mutto  etiam 
minus  evincunt,  canoni  Missse  insertos  fuisse  id 
genus  martyres,  etiamsi  revera  martyres  sint  ob 
mortiferum  sitppiicium.  Nam  S.  Joannis,  qui  ut 
apostotuscunoni  inscHuscst,  e.rcntplunt.  incptum 
est  ad  evincendum,  atios  qitoque  martyres,  qui 
violenta  morte  non  occubuerant,  in  canone  recen- 
seri.Apoltinarisveroet  Eetix Nolanus  reeitantur 
in  canone,  etprior  viotenta  morte  obiisse  creditur; 
alter  apud  antiquos  frequentius  vocatur  coufessor 
quam  martyr. 

13  Itaque  recitatio  nominum  SS.  Lini,  Cieti, 
Clementis  et  Atexandri  in  canone  MisScV  ostendit, 
vctustissimam  esse  traditionem  Ecclesise  Romamv 
de  ipsorum  martyrio.  Argumentum  vero,  quod 
huic  aliisque  monumentis  opponit  Tittemontius  ex 
sitentio  S  Irenici,  tamest  infirmum,  nedicam  ri- 
diculum,  ut  nequeamnon  mirari,  illud tantopere 
placere  potuisse  viro  erudito  totiesque  repeti.  So- 
tius  Teiesphori,  inquit,  martyrium  asserit  S.  Ire- 
mvus:  difficulter  igitur  credi  potest,  alios  fuisse 

martyres. 


«rCTOM 

J.S. 


E 


At  recitatio 
nii  iii 
vanone  tn$i- 
mmt  marty- 
riitm  stricte 
dictnm  ; 


rufjue  tola 
ratia  ionge 
prmpondtrat 

ineptis  Tilte- 
monliiratio- 
tiniis. 


fti-cToni 
J.  S. 


54S5  DE  S.  LINO  PAPA  MARTYRE 

martyres.  Atobservare  debuerat,quam  breviter     huc   transfero 


Volaterra- 

nurum  i!e 
patriaclrjc, 
tts  S.  Liiu 


asstita  rti  i 
Umlur: 


solam  Pontificum  successionem  enumeret,  et  sa- 
tisvidisset,  non  fuisse  ibi  propositum  S.  \Ireneeo 
edicere,  quo  quisque  mortis  genere  obiisset;  sed 
easohtm  observare,  quse  ad  firmandam  Romame 
Ecctesise  traditionem  conducebant.  Quod  si  quis 
quzcsierit,  cur  solum  loquatur  de  martyrio  Te- 
lesphori,  si  plures  ex  Pontificibus  credebat  mar- 
tyres;  respondebo,  id  eum  facere  potuisse,  quia 
eetate  sua  passus  erat  Telesphorus,  multique  in 
vivis  erant,dum  scribebat,quiid  videre  potuerant 
et  meminisse.  At  quatuor  itli  Pontifices,  de  quo- 
rioe  /YHtrtijr/o  taret,  multo  diufius  erant  defuncti. 
Quapropter  sitentium  S.  Ircnsei  de  martyrio  S. 
Lini  non  est  effxcacius  ad  itlud  negandum,  quam 
sit  ejusdem  silentium  de  martyrio  SS.  Petri  et 
Pauli:  et  debuisset  Tillemontius  antiquorum  mo- 
numentorum  auctoritatem  potius  sequi,  quam  illa 
tam  ineptis  ratiociniis  impugnare.  Pnecipua  ra~ 
tio,  opinor,  qua  S.  Lini  martyrium  negare  voluit, 
orta  ipsi  est  ex  chronotaxi,  qua  mortem  S.  Lini  fi- 
git  sub  Vespasiano  :  nam  nullam  sub  Vespasiano 
persecutionem  fuisse  contendit.  At  neque  hoc  satis 
evincit :  neque  nos  sub  Vespasiano  ,  sed  sub  Ne- 
jj  rone  mortem  S.  Lini  figimus. 

§  II.  Traditiones  Volaterranorum 
de  patria  et  gestis  Sancti  :  corpus 
ipsius  Romae,  variis  locis  reli- 
quiae  :  cultus ,  nomen  pluribus 
diebus  in  Fastis  sacris. 

Quae  prseterea  de  S.  Lino  dicenda  sunt,  incerta 
admodum  sunt  etpauca.  Italum  natione  fuis- 
seex  Tuscia,  habet  secundus  Catalogus  et  Anasta- 
sius  Bibliothecarius.  Baronhts  a^Y^we  Volaterra- 
num  etiam.  dixcrunt.  Raphael  Volaterranus  An~ 
thropotogi.v  lib.  22  pro  ea  opinione  taudat  vetus 
scriptum,  atque  ita  habet :  Linus  patria  Volaterra- 
nus,  familiaMaurorum  :  sic  enim  in  quodam  veteri 
scripto  in  oa  urbelegimus  ;  Linum  Volaterranum  a 
patre  Heroulaneo  annorum  xxn  studiorum  gratia 
Itomammissum,  in  contubernio  tunc  Q.  Pabiiami- 
ci  paterni  :  deinde  venientem  eo  ternpore  Romam 
Petrum,  omissis  omnibus,  seeutum  fuisse,  atqueob 
*  ejus  egregiam  fidera  simu]  ct  eloquentiam  Evang-e- 

lii  eoadjntorem  illi  permansisse Scripsit  res  g*e- 

stasPetri,  praesertim  ejuscum  Simone  mag-o  ooncer- 
tationem.  lUve  Votaterranus,  qui  et  chronotaxin 
addit,  ex  antiquis  Catatogis  potiuspetendam.  Ad- 
jungit  etiam,  martyrem  fuissesub  Saturnino  con- 
Bule,  cujus  filtam  iiberaverat.  Hoeidtimum  etiam 
legdur  in  Breviario  Romano^accrptit,,, >  fortasse 
ex  Volaterrano ;  at  Saturninus  ibi  nondieitur  con- 
sul,  sed  consularis.  Habeo  etiam  duas  coitectiones 
Mss.  de  Sanctis  Volaterranisj  olim  ad  Majores 
nostrosmissas,  iu  guibus  omnia  jam  data  ex  Vo- 
laterrano  asseruntur.  Alteracolleetio  Latinescri- 
pta  continet  visitationem  reliquiarum  omnium 
cum  annotatis  de  Sanctis.  Attera  est  Opusculum 
Itatieum  t!e  Sanctiset  reliquiis  Volaterranis,  con* 
eriptum  sub  initium  seculi  wn  ab  jEmiiio  Fei. 
Liquet  igitU7\  omnia  preedicta  communiter  cre- 
dita  fuisse  Volaterris. 

15  ln  o/ficio  de  S.  Lino,  quod pro  civiiale  et  dice- 

eesi    Volaterrana   compositum  fuit  et  approba- 

tum  a  Leoue  Papa  X  anno  1519,  referuutur  ea, 

>sa  sunt  probabitiora  ceteris  S.  Lini  gesta. 

Quapropter  lectiones  duas  cx  impresso  Officio 


De  Lini  genere,  quod  de  regione  D 

Tusciie  fuerit,  tantum  antiquis  scriptum  reperitur. 
Nos  autem  ad  propiorem   ejus  venimus  cog-nitio- 
nem.  Hunc  Volaterrani  suum  esse  civem,  constan- 
ti  jam  fama  inde  amajoribus  tradita  dicunt;  simul- 
que  in  quodam  veteri  ejusdem  urbis  adhuc  scripto 
apparere,    e  Maurorum  familia  nobili  descendisse 
Komamque  a  patre  Herculano  annos   natum  vi- 
g-inti  duos  studiorum  gratia  missum,  in  contuber- 
nio  Q.  Fabii  amici  paterni  fuisse :  demum  venien- 
tem   Petrum   eo  ferme  tempore  Romam  ,  relictis 
omnibus,  secutum  :  ob  ejusque  egreg*iam  fidem  pa- 
riter  et  eloquentiam  Evangelii  adjutorem  ab  eo  fa- 
ctum.  De  ipsius  autem  sanctitate  et  in  reirendaEc- 
clesia  solertia  Petri  rursus  testimonium  habemus; 
ut  qui  eum  vivens  successorem  suum  praeter  inse- 
quentium    postea    morem    designaverit.    Insuper 
ejus  auctoritas  memoriaque  perpetua  in  arae  Sacri- 
ficio  cottidie  ab  ordine  colit.nr  sacerdotali,  ut  par 
sit,  hunc  iuter  caeteros  proceres  nostros  rei  Christia- 
nae  in  seternum  in  Dei  g;ratia  conservandce  maxi- 
mum  adcedere  suffragium.  Constituit,  ne  quamu- 
lier  nisi  operto  capite  templum  ingrederetur.  Scri- 
psit  res  gestas  Petri,  praesertim  ejus  cum  Simone 
mag"o  contentionem.  Cujus  item  JSgesippus,  vici-  E 
nus  Apostolis,   mentionem  faciens,  ex  eodem  mu- 
tuatus  videtur.    A  Neronis  anno  ultimo  ad  Domi- 
tiani  tempora  pervenit;  sub  quo  Martyr  fuit,  ut 
ait  Damasus.  Verum  in  catalogo  Pontificum,  quia 
nonnultis  Damaso  attribuitur,  demartyrio  nihil 
legitur,  sed  iilud  asseritur  in  sequentibus  catalo- 
gis,  non  tamen  sub  Domitiano,  sed  sub  Nerone. 
Itaqueomitto  sequentia  ad  chronotaxim  spectan- 
tia,  et  antiquis  catalogis  seque  ac  eruditis  neote- 
ricis  contraria. 

10  Porro  quam  certie  videantur  tradiiiones  iliae  alia  Petn  de 
Voiaterrensium,  judicio  eruditorum  permitto.  II-  A'«'«M"*. 
lud  unum  observo,  nihil  legi  in  Officio  de  liberata 
dmmonum  vexaiione  fiiia  Saturnini  consuiis  vet 
consuiaris,  aut  de  Lino  decollato  ejusdem  manda- 
to.  In  itto  Officio  similiter  non  legitur,  quod  in 
Breviario  Romano  asseiHtur  de  Liuo  his  verbis  : 
Cujus  tantafides  et  sanctitas  fuit,  utnon  solum  dse- 
mones  ejiceret,  sed  etiam  mortuos  revocaret  ad  vi- 
tam.  At  illa  narrat  Petrus  deNatalibus  lib.  8  cap. 
109,  omittens  traditionem  Voiaterrensium.  Verba 
ipsius,  omissis  tamen  dictis  de  chronotaxi,  sub- 
jungo  :  Linus  Papa  et  martyr,  Italicus  de  reg'ione 
Tusciae,  patre  llerculano,  beato  Petro  apostolo  in 
Pontificatu  Pomano  succcssit....,  Hic  beatus  Epi-  ^ 
scopus  cum  dsemones  effug-aret,  mortuos  suscitaret, 
et  alia  miracula  faceret,  multosque  conver.-^os  bapti- 
zaret;  filiam  etiam  Saturniui  consulis  adajmonioli- 
berasset,  et  ad  Christum  convertis^et;  Saturninus 
consul,  credenshoc  magicis  artibus  fieri,  ipsum  di- 
versis  pcenis  aiflictum  decollavit,  imperante  Nerone 
ix  Cal.  Octobris.  Nihil  quidem  ex  hisce  incredibile 
est,  sicut  incredibiles  non  sunt  traditiones.  Voia- 
terrensium ;  sed  omnia  longe  fierent  certiora  , 
quammodo  sunt,  si  probari possent  monumentis 
aut  auctoritatibusvereantiquis,  et  adprima  Chri- 
sti  secuta  appropinquantibus.  Quod  vero  spectat 
adea,  qu&S.  Linus  scripsi$sedicitur,videri pos- 
sunt  observata  ab  Henschenio  in  Commentario 
prxvio  ad  Acta  SS.  Peiri  et  Pauii  tom.  v  Junii 
pag.  399,  ubi  ostendit,  omnia  pro  supposititiis  ha- 
benda,  qu<v  S.  Lini  nomine  fueruntedita. 

17  De  sepultu?*a  S.  Lini  antiquiores  cataiogi, 
exceptoprimo,asserunttsepxdtumfuisseinVatica- 
nojuxta  corpus  S.  Petri.  Laudatus Petrus  de  Na- 
talibus  corporis  translationem  adjungit,  itascri- 
bens :  Et  licet  corpus  ejus  primo  fuerit  in  Vatica- 

no 


Corpu*  San- 
etiin  ^ttiica- 
na  sepitlttim, 

de.  cujits 
translalione 
itoii  constni' 


reliqui*  ali- 
qux  variis 
locisserva- 


eccksia  cum 
iiwnasierio 
Voltiterris 
Sanctu  dica- 
tat  ubi 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS 

no  sepultum  :  postea  tamcn  a  Gregrorio  Ostiensi  epi- 
scopo  Ostiam  translatum  est,  et  in  eeclesiamajori 
S.Laureniireconditura.  Unde  hcvcacceperit,  plane 
ignoro ;  neque  indicat,  de  quo  loquatur  Gregorio 
ex  variis  illius  nominis  episcopis  Ostiensibus, 
Prseterea  scriptores  Romani,  Frandscus  Maria 
Torrigius  in  Diario  Vaticano,  Bartholomseus 
Piazza  in  Henierotogio  aut  Diario  Romano,  ambo 
ad  xxin  Septembris,  aliique  recentiores  asserunt, 
corpus  S.  Lini  in  basilica  Vaticana  jacere.  Hisce 
consonat  Petrus  Mallius,  scriptor  secuti  duodeci- 
mi,  in  HistoyHa  Basilicse  antiqiuv  Vaticanse,  data 
apudnos  tom.  vn  Junii  pag.  41,  ubi  enumerat 
Pontifices  in  basilica  Vaticana  depositos.  Apud 
Marlotum  in  Historia  metropolis  Remensis  tom.1 
lib.  1  cap.  57  recitatur  scriptum  de  retiquiis  ser- 
vatis  in  ecclesia  SS.  Timothei  et  Apollinaris,in  eo- 
que  legitur :  In  parte  vero  sinistra  infcrius  requiescit 
S.Linus.  Verum,  cum  non  inveniam,  S.  Linum  sin- 
gxdari  cultu  honorari  Remis :  non  existimo,  S.  Li- 
uum  Papamdesignari ;  sedaut  nomen corruptum 
esse,  aut  errorem  esse  in  illo  scripto. 

18  Alii  nonnultas  S.  Lini  reliquias  habere  se 
existimant.LaudatusPiazzaillas  attribuit  sacelto 
S.Silvestri,quodannexumestccctesitvSS.Quatuor 
Coronatorum,eiqueconsentit  inscriptio  indictosa- 
cello  adlsevampartem  altaris  positasub  fenestra, 
quam  recitatMartinellusinRomasacrapag.  2U:3, 
Masinus  in  Bononia  perlustrata ad  xxiii  Septem- 
brispag.  462  ait,  festivivitatem  S.  Lini  in  basilica 
S.  Stephani  telebrari,  et  in  ecclesia  parochiali 
S.Isaiee  ejusdem  servarireliquias.Getenius  in  Co- 
loniaAgripp)inensipagAh§CartusiseColoniensiad- 
scribit  os  inag-num  de  S.Lino  Papaetmartyre./fa*s- 
sius  in  Hierogazophylacio  Belgico  pag.  414  inter 
reliquias ecclesise  S.  Petricollegiatsc  Duaci  recen- 
setBe  S.  Lino  Papa  et  mtirtyve.  Idem  pag,  474  enu- 
merans  sacrapignora  ecclesitvS.Servatii,coUegia- 
tse  Trajectiad  Mosam,  iis  recenset  Bentem  S.  Lini 
Papae  et  martyris.  Reliquuv  S  Lini  Papsc  servantur 
item  Volaterris ,ubi  et  ecctesise  cum  monasterio 
eidem  Sancto  dicata  est,  utpaulo  prolixius  dicam 
ex  documentis  Volaterrensibus  supra  indicatis. 

19  Laudatus  JEmilius  Fei  in  Ms.  Opere  fol.  6 
refert,  Raphaetem  Majfeium,  nobilem  Volaterra- 
num,  cujus  vitse  pietatem prolixo  itiustratelogio, 
anno  1513  erexisse  ecclesiam  satis  spatiosatn  cum 
amplomonasteriomonialiumOrdinisS.Francisci, 
eamque  ecclesiam  S.Lino  Papse  et  martyri,  ut  civi 
Volaterrano,  fuisse  dicatam.Prscterea  auctor  La- 
tinse  coltectionis  Ms .  fol.  SGfatetur,  Volaterranos 
diu  frustra  laborasse,  ut  nonyiutlas  S.Iini  obtine- 
rent  reliquias.  Tumsubjungit :  Tatummodoquan- 
do  Urbanus  VIII  Pontificatum  g-erebat  per  interpo- 
sitas  J).  equitisiEmilii  Fei  preces  parum  reliquiae 
vel  nonnihil  frag-menti  ex  ossibus  S.  Lini  accepe- 
runt.  In  confirmationem  hujus  asserti  recitatur 
instrumentum,  datum  Katendis  Septembris  anni 
1624,  scriptumque  a  notario,  cujus  et  aliorum 
testium  subscriptionemunitum  est.Instrumentum 
autem  ita  habet :  Eg-o  Bernardinus  Maschius,  sa- 
cerdos  etcivis  Urbinas,  fidem  facio,  quod  liierony- 
mus  de  Comitibus,  clehcus  Cing-ulanus,  cum  de 
mense  Aprilis  proximi,  anni  mdcxxiv,  accederet  ad 
servitutem  illustrissimi  ac  excellentissimi  domini 
mei,  ducis  Brachiani,  principis  Plumbini  etc,  dedit 
mihi  nonnullas  sacras  reliquias  custodiendas,  quas 
a  reverendissimo  patre  Fulg-entio  Galluccio  episco- 
poTag^astensi  et  sacrarii  Apostolici  praefecto,  in  be- 
nemeritum  servitutis,  dominationi  ejus  reverendis- 
simee  in  custodiapraefati  sacrarii  pra:stitae,  dono  ac- 
cepit  :  et  eas  reliquias  desumptas  fuisse  ex  cassa 

Septembris  Tomus  VI, 


543 

reliquiarum  posita  in  eodem  sacrario  Pontificio,  ju- 
ramento  affirmavit.  Cum  autcm  inter  eas  essent 
quaedam  ossa  S.  Lini  Pontificis  et  martyris,  ea  de  li- 
centia  ejusdem  Hieronymi  pcrillustri  et  admodum 
excellenti  viro,  equiti  Emilio  Fei,  patritio  Volatcr- 
rano,ejusmeritiseteximiaerg-aillumsanctumPonti- 
ficempietatepermotus,  donavi.  Quaeomniaidem  Hie- 
ronymus  rata  facit  etc.Sequuntur  nomina  testium, 
juramentum,  notarii  ct  subscriptiones.  Deinde 
anno  1G29,  Kalendis  Octobris,  Benedictus  Bava, 
prtepositus  Volaterranus,  et  episcopi  Volaterrani 
vicarius  gcncralis,  permisit,  ut  dictse  S.  Lini  reli- 
quicV  ad  pubticam  venerationem  exponantur. 

20  Alia  quoque  reliquiarum  S.  Lini  particuta 
anno  1C3G  Volaterras  pervenit,  ut  liquetex  eodem 
scripto,  in  quo  de  ritu  celebrandi  festivitatem 
ejusdem  hsec  leguntur  :  Ilujus  Sancti  fcstivitas  a 
Vulterrana  ecclesia  olim  cum  Octava  celebrari  con- 
sueverat  usque  ad  annum  mdcxxix,  quando  sacra 
Kituum  congreg-atio  decretum  de  Sanctorum  Ofli- 
ciis  publicavit.  Festum  tamen  illius  die  xxiii  Se- 
ptembris  nunc  quoque  solcmni  pompa  recolitur  : 
mag"noque  applausu  arg-enteum  sancti  Ponctificis 
caput  annua  lustratione  ad  monasterii  ecclesiam, 
divo  Lino  dicatum ,  defertur,  clero,  mag-istrati- 
bus,  et  universo  populo  prtesentibus.  Allata  in  ta- 
bernaculum  sancti  Pontificis  imagine,  educunt  sa- 
cristae  ingens  ostensorium  ex  aurichalco  et  ex  tere 
inauratum,  in  quo  alia  ex  rcliquiis  S.  Lini  particu- 
la  servatur  cum  authentica  scripta  mcmoria,  jam 
anno  mdcxxxvii  Calendis  Januarii  sig-nata.  Pator 
enim  Fr.  Octavianus  Manuccius  Volatcrrauus , 
Ordinis  heremitarum  S.  AugMistini,  hanc  reliquiam 
a  patre  baccalauro  Fr.  lticcardo  Auconinio  Ro- 
mano,  cx  Ilciensi  congTegatione  cjusdem  Ordinis, 
accepit;  qui  mense  Junio  mdcxxxvi  ea  donatus 
est  a  D.  Joanue  Baptista  Paoluccio  Romano  cjus 
affine,  ut  ad  Vulterranam  civitatem  dcfcrendam 
curaret  :  quam  ipse  a  revendissimo  patre  sacrista 
summi  Pontificis  ad  huuc  finem  acccperat.  Ha;c 
igitur  visa  clauditur,  ad  locum  reportatur,  unde 
fuit  emota  :claves  dorainis,  ad  quos  spectant,  re- 
stituuntur.  Ilactenus  de  cxdtu  apud  Volaterranos 
ex  documentis,  humanissime  ab  ipsis  ad  Majores 
nostros  transmissis.  Plura  in  illis  disseruntur  de 
chronotaxi,  et  modo,  quo  S.  Liuusprimum  S.  Pe- 
tro  innotuit.  At  illa,  ut  coniecturis  nixa  non  satis 
fundatis,  attingenda  non  censui. 

21  In  Actis  SS.  Nazarii  et  Celsi,  martyrum 
Mediolanensium,  de  quibus  apud  nos  actum  est 
ad  xxvm  Jutii,  dicitur  S,  Nazarius  a  S.  Liuo  I'a- 
pa  baptizatus,  idque  simititer  asseritur  in  Meno- 
togio  Grsecorum,  quod  jussu  Basilii  imperatoris 
Porphyrogeniti  compositum  est  scculo  x,  adxiv 
Octobris.  Verum  neque  Acta,in  quibus  idafprma- 
tur,  tam  antiqua  sunt  aut  tam  accurate  scripta, 
nec  tantcV  auctoritatis  estdictum  Menotogium,  ut 
ex  itlis  atiisque  simiiibus  monumentis  res  certa 
videri  possit,  prsesertim  cum  S.  Nazarii  bapti- 
smusab  aliis  etiam  S.  Petro  attribuatur,  ab  atliis 
S.  Clcmenti,quemadmodumvideri  potest  in  Com- 
mentario  prsevio  de  SS.  Nazario  et  Celso  §  xi. 
JEque  aut  magis  incertum  est,  an  S.  Linus  bapti- 
zaverit  S.  Protasium  martyrem,  quod  in  Meno- 
logio  Sirtetiano  ad  xiv  Octobris  eadem  tevitate 
asseritur.  Verumtamen  persuasio  est  Mediola- 
nensium,eaque  non  improbabitis,  incertatamen, 
ut  dixi,  S.  Linura  fuisse,  qui  baptizavit  S.  Naza- 
rium ;  eaque  persuasione  inductus  videtur  Arde- 
ricus,  seculox  archiepiscopus  Mediolanensis,  ad 
extruendum  Mediotani  S.  Lino  saceltum  in  eccte- 
sia  Ajmtolorum. 

73       22  Joannes 


J.fL 


cl  reliquix  tt 
eultut  $olem- 


Crcditum 
fuil.Stedio- 
lani,  S.  -V«- 
zarium  M. 
a  S.  £fao 

baptizutum: 


5U 


DE  S.  LINO  PAPA  MARTYRE 


AVCTORI 

J.  s. 

idcoi/uc  ibi 
saccllum  S. 
Lino  »lru- 
ctum. 


Memoria 

Sancii  in 
multi*  Afar- 
tyroloyiis  ad 
2G  Novvm- 
brie, 


(jno  ct  S. 
Cinus  IV- 
tontiowcoli- 
tur,  ttt  pri- 
flitw  cpisro- 

/ni»  BitonU 

nus ; 


22  Joannes  Petrus  Puricetlus  in  Dissertatione 
Nazariana  cap.  84  num.Zex  Ms.  Catalogo  ar- 
chiepiscoporum  Mediolanensiumhaec  recitat ;  Iste 
archiepiscopus  construi  fecit  ecclesiam  S.  Andrea? 
ad  Murum  Ruptum,  et  capellam  S.  Lini  in  ec- 
clesia  Apostolorum.  Et  mox  ex  eodem  :  Obiit  Ar- 
dericus  praedictus  anno  Domini  nong^entesimo  qua- 
drag-esimo  nono,  tertio  Idus  Octobris.  Jacet  in 
prasdicta  capella  S.  Lini.  De  ecclesia  S.  Andrese, 
ad  propositum  nostrum  non  spectante,  existimat 
Puricellus,  instauratam potius  tunc  fuisse,  quam 
sedificatam,  et  desacello  S.  Lini  subjungit :  Solam 
igitur  S.  Lini  capellam  eg-o  quidem  crediderim  non 
antea  illic  extitisse,  primumque  ab  Arderico  fuisse 
constructam  :  quin  etiam  S.  Lino  propterea  dedi- 
catam;  quia  ipse  S.  Nazario  Christianum  bapti- 
smum  ministrasset,  uti  cap.  14  explicavi.  Eadem 
vero  capella  etiamnum  extat  inter  basilicas  odEeum 
Bdesque  canonicales,  in  eo  latere  ipsi  contig-uas  : 
ejusque  ostium  patet  adhuc,  qua  transitus  illac  in- 
tcr  odaeum  aedesque  datur.  Quia  tamen  obseu- 
rissima  est,  nec  aliunde  lumen  interim  excipere 
potest;  idcirco  ne  sacris  quidem  ministeriis  deser- 
vire  potest  interim,  ac  solo  S.  Lini  titulo,   peren- 

B  niter  adhuc  retento,  venerabilis  perseverat;  cum 
alioqui  ne  illaquidem  Ibi  appareant  indieia  sepul- 
cbri,  quo  tumulatum  ibi  credimus  Ardericum,  illius 
conditorem. 

23  Quamvis  S  Lini  Papx  martyris  festivitas 
pet  -agatur  inEcclesia  Latina  hoc  die  xxmSeptem- 
bris;  ipsius  tamen  memoria  in  Martyrologiis 
recolitur  diebus  admodum  diversis.  Auctor  Mar- 
tyrologii  Romani  Parvi,  editi  per  Rosweydum, 
primus  Linum  annuntiavit  ad  xxvi  Novembris 
paucis  hisce  vocibus  :  Romie.  Lini,  Papse,  qui  post 
apostolum  Petrum  primus  Romanam  Ecclesiam  te- 
nuit  annisduodccim;  mensibus  tribus,ac  duodecim 
diebus  :  et  martyrio  coronatus,  sepultus  est  in  Va- 
ticano.  IIujusLiniPaulusin  Epistola  ad  Timotheum 
meminit.  Usuardus  eodem  fere  modo,  sed  brevius .- 
Natalis  beati  Lini  Papas,  qui  post  Petrumprimus 
Romanam  Ecclesiamtenuit  annis  duodecim,etmar- 
t..  i  in  coronatos,  sepultus  est  in  Vaticano. Eumdem 
elegitdiem  Wandelbertus,  sexta  Kalendas  deeem- 
b?is  ita  canens  .• 

Sextam,  Line,  sacras,  roseo  de  sang-uine  Papa. 
Accedit  Mariyrologium  Autxssiodorense ,  apud 
Martenium  tom.  G  Collect  amplx  Natale  S.  Lini 
Papaeet  Martyris,  quipostbeatum  Petrum  primus 
Romanam  Ecclesiam  tenuit  annos  duodecim,  men- 
ses  tres,  dies  duodecim,  et  martyrio  coronatus  se- 
pultus  est  in  Vaticano.  Mitto  auctaria  Usuardina, 
aliaque  posteriorum  seculorum  Martyrotogia\ 
'/"■■"  (n  eumdem  diem  consentiunt.  Ex  his  autem 
dubitare  non  possumus,  quin  festivitas  S.  Lini 
vartis  locis  olim  celcbrata  sit  dicta  die  xxvi  No- 
vembris,  prxsertim  cum  illa  die  notetur  in  Brc- 
vtariis  Vesontionensibus. 

MJoannes  Jacobus  Chiffletius  in  Vesontione 
part.vpa,,.  8  inter prmsules  Bisontinos  aut  Ve- 
sontionenses  primum  ponit  S.  Linum,  ittumque 

MmdemdicitcumS.UnoPapaetmartyretauem 
dicii tfidem prasdicasse  Vesontioneante  susceptum 

Pontificatumtimoetiamantequam8.PetriRomx 
fieretvicarius.  Ait  nimirum,  S. Linum,  unum em 
septuagxnta  duobus  ChrisH  Discipulis,  a  S.Petro 
wissurn  in  Galtiam,  Vesontionem  venisse  anno 
Chrtsttanm  serm  quinquagesimo  quarto,  ibique 
eatruansse  «dicuUxm  sacram;  sed  postea.  mota 
persecutwne,  cicilate  ejectum,  Romamque  rever- 
sum  ad  5.  Petrum.  Consentit  Saussayus  ad  xxiii 


Septembris.  Verum  ea  opinio  de  Lino  Papa  nec  D 
satis  fundata  videtur,nec  antiqua.  Certe  in  Brevia- 
rio  Bisontino,quod  habemus  impressum  «nHol590, 
pro  festivitate  S.  Lini  ad  xxvi  Novembris  htvc  so- 
lum  leguntur  :  Sanetus  Linus  Papa  et  ruartyr,  ix 
Psalmi  et  tres  lectiones.  Totum  de  communi  unius 
martyris  pontificis,  Eadem  leguntur  in  altero  Bre- 
viario  Bisontino  in  membrana  manuscripto,quod 
certo  antiquius  estpriecedente. 

25  Jtaque primus  quidem  incatalogis  episcopo-  aiiiieepit,0 
rum  Bisuntinorum  ponitur  aliquis  Linus :  at  Pe-  val^v^in 
trus  Franciscus   Chiffletius,    Societatis  nostrx  "' probal)^ 
presbyter  de  Opere  nostro  multis  officiis  optime 
meritus,  ubi  opinionem  de  S.  Lino  Papa  Bisonti- 
norum  apostolo  recitaverat  exMartyrologio  Ms.t 

ipse  observat  sequentia  :  CerteLinum  quempiam 
prima  fideisemina  jecisse  apud  Bisontinos,constans 
traditio  est.  An  porro  hic  ipse  sit  Linus  beati  Petri  in 
episcopatu  Romano  vel  successor  vel  vicarius,  dubi- 
tarevisi  suntipsimetVesontinenses,  qui  cumLinum 
Papam  et  martyrem  colant  die  xxvi  Novembris,  non 
eum  primae  classis  officio  duplici  prosequuntur  (quo 
solent  g-audere  ecclesiarum  patroni)  sed  tantum 
semiduplici;  in  quo  de  Bisontino  ejus  apostolatu 
necverbum  habent.  H&c  atiaque  verba  Chiffletii  E 
apud  nos  videri  possunt  tom.  1  Junii  pag.  6S1. 
Sequuntur  ibidem  pag.  6S3  Annotata  Papebro- 
chii  no$trit  sententiam  de  Lini  Papee  episcopatu 
Bisontino  breviter  refutantis ,  qua?  videri  pos- 
sunt ,  ne  diutius  inhscrere  his  videar  et  actum 
agam. 

26  Porro  in  Ftorario  Ms.  Sanctorum  ad  xxvi 
Novembris  annuntiatur  S.  Lini  translatio  hisver- 
bis  :  In  civitate  Ostia  translatio  corporis  S.  Lini 
Papa?  et  martyris  facta  a  Gregrorio  ejusdem  urbis 
episcopo  cum  multa  solempnitate  cleri  et  populi  : 
quod  in  ecclesia  majori,  id  est  S.  Laurentii,  est 
reconditum.  Hujus  depositio  habetur  nono  Kalen- 
das  Octobris,  licet  Ustfardus  hic  eam  ponat.  Eadem 
opinio  insinuatur  in  Ms.  Lectionario  non  valde 
antiquo  ecclesia?  Audomarensis ■,  in  quo  corpus 
Ostiam  translatum  dicitur;  et  in  templo  D.  Lau- 
rentii  magnifice  collocatum.  In  finevero  additur  : 
Ejus  autem  (transtationis)  commemoratio  Romse 
ag-itur  sexto  Calendas  Decembris.  Translatio  item 
annuntiatur  ad  xxvi  Novembris  in  Martyrotogio 
Germanico;  additurque,natatemcelebrari  adxxni 
Septeiyibris.  Similia  ad  xxin  Septembris  notavit 
Grevenus.  Verumtamen  existimo,  ex  mera  conje- 
ctura  translationcm  itlidiei  ab  auctoribus  dictis,  F 
qui  omnes  Petro  de  Natatibus  recentiores  suntt 
fuisse  affixam.  Castellanus  in  Martyrologio  Uni- 
versali  ad  xxm  Septembris  in  margine  observatt 
Linum  eo  die  non  fuisse  annuntiandum,  sed  Libe- 
rium.Et  deinde  ad xxvi  Novembris  Linum  annun- 
tiat  his  verbis  :  Romae,  S.  Lini  Papre,  decessoris 
S.  Anacleti.Verummeo  quidemjudicio  satis  fecis- 
set  Castetlanus,  si  observasset,  mortualem  S.  Lini 
diem  non  certo  essexxm  Septembris.  Etenim,qux> 
ipse  sua  annuntiatione  quasi  pro  certis  obtrudit, 
magis  mihi  incerta  videntur }quam  Lini  marty- 
rium,  quodomittit.  Incertus  est  dies,  quem  notat : 
incertus  et  minus  probabilis  ordo  primorum  Pon- 
tificum,  quem  insinuat,  dum  Anacletum  facit  Lini 
successorem,  iisverbisinsinuans,  CtetumabAna- 
cleto  non  distingui.At  hoc,ut  minimum,incertumt 
etptensqueantiquis  RomanorumPontificum  cata- 
logis  contrarium,  ut  apud  nos  ostensum  est  in 
Anacleto  ad  xin  Jutii.  Quapropter  non  ausim  ex 
dictis  Martyrotogiis  certo  inferre,  S.  Linum  die 
xxvi  Novcmbris  aut  passum  esse  aut  transtatum. 

27  Ad  xxni  Septembris  in  multis  quoque  Fa~ 

stis 


AUqui  co 
dic  transla- 
tinnem  S.  Ia- 
ni  anmm- 
tiant :  sed 
res  incerto 
est. 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEFTEMBItlS, 


A  stis  antiquis  memoria  S.  Lini  annuntiatur.  Jn  tri- 
Sanetusin  0us  Martyrologiis  frequenter  consonis,  nimirum 
pturibu!  Fa-  Qeuonensi  apud  Acherium,Augustano  et  Labbea- 

■*state«-    n0  aPud  nos> iisdem  verois  Posi  Liberium  PaPam 
fri,/""      Romx  annuntiatus  legitur  :  Lini  martyris.i^MS, 
prout  editus  est  a  Majoribus  nostris :  Eodem  die 
EomjE  S.  Lini  Papae  et  martyris  :  qui  secundus 
post  Petrum    Romanam    Ecclesiam    novem  annis 
reg-ens,  tempore  Neronis  martyrio  corouatus  cst. 
Rabanus  :  Item  eodem  die  Romse  passio  Lini  Pa- 
pae,  qui  post  Apostolos  primus  cathedram  episco- 
palem  ibi  tenuit  annos  xi,  menses  vii,  dies  xin. 
In  Hieronymiano,  quod  ex  codice  Autissiodorensi 
edidit  Marten\us  tom,  3  Anecdotorum,  itaeodem 
die  legitur  :  Romte  Lini  episcopi.  In  primo  Mar- 
tyrologio,  quod  idem  Martenius  edidit  tom.G  Col- 
lect.  amp.  excodice  vetusto,  Bedee  nomenprwfe- 
rente,  sic  habetur  :  Passio  S.  Lini.  Ibidem  in  Ka- 
lendario  Stabulensi  :  llomse  S.  Lini  Papai  I  post 
Petrum.  Rursum  in  Kalendario  Yerdinensi :  S. 
LiniPapa;  etmartyris.  Accedit  KalendariumVati- 
canum,ex  codiceseculi  xi  editum,apud  Georgium 
post  Adonem  ;  et  Kalendarium  antiquum  editum 
B  a  Florentio  postMartyrologium  Eieronymianum 


-CCIO-K 

J.  S. 


54fi 

tus  est.  In  eodem  tamen  rursum  habetur  ad  xxvi 

Novembris.In  Ottoboniano  autem,quod  ibi  sequi- 

tur  ad  vn  Octobris  solum  Lini  Papae  habetur  me- 

moria.  Accedunt  aliquot  auctaria  Martyrologii 

Usuardini,  legenda  apud  Sollerium.  Auctor  Fto- 

rarii  nostri  Ms.  sic  eodem  die  habet  :  Item  Lini 

Papre  et  martyrissepultura.  Hunc  igitur  auctorem 

si  quis  audire  voluerit;  dicet  S.  Linum  xxm  Se- 

ptembris  martyrio  coronatum,\i\  Octobris  sepul- 

tum,  xxvi  Novembris  translatum.  At  malim  ego 

ignorare  rationem  tantse  diversitatis  dierum,qua 

S.Llmisapudpiwcipuosmartyrologosmemoratur, 

quarn   scriptorem   tncrc   tlirin<uttr,n.,    »t  opinor, 

facilesequi.  Ignoramus  similitcr,  cur  Linus  mar- 

tyr  ad  xxiv  Martii  insertus  sit  Usuardino  Bru- 

xellensi,  si  ille  sit  hodiernus.  Felicio  demum,  qui 

ordinationem  S.  Lini  annuntiat  ad  xu  Junii,  non 

credimus  ordinationis  diem  magis  perspectum 

fuisse,  quam  diemobitus  Castellano. 

29   Grxci  S.  Linura  conjungunt  cum  aliis  qua-  Grxci  &• 
tuor  Apostolorum  discipulis,  Ilerma,  Caio,  Phi-  J^^JJ" 
lologo  ct  Patroba,  et  hos  quinque,  tamquam  ex 
septuaginta  duobus  Christi  discipulis,  simulan- 
nuntiant  inMenxis  impressisad  v  Novembris^ubi 


_  Xotxm- 
bri$. 

E 


a  Florentio postMariyroiogiiun  mv,unUu*w«..*      ,.......,*,.-  — _— j-  ™---~.  .  -.- ,   -- 

vaa  im.Mittovaria  Martyrologiaet  Kalendaria      et  Apostolos  vocant.  In  Menologio  tamen,  quod 
"   "*  _  _>  .     • „„_/  ,»»**,  otrt    i/f!  />!        T.sit-ivfuwi    fonit  R't>-)ohix    ln.nvtvrps  vnrantur.   non 


in  nonnuttis 
adl  Octo- 
bris. 


~Mss.  et  impressa,  quod  minus  sint  vetusta,  utiet 
Appendicem  Adonis,  in  quibus  S.  Lini  memoria 
eodemdierecolitur.  Consonant auctaria  Usuardi- 
na  complura,  et  nonnulla  cum  prolixiori  elogio, 
uti  etiam  habet  Florarium  Sanctorum  Ms.  Qua- 
propter  non  erat,  cur  Castellanus  S.  Linum  repe- 
teret  ad  xxvi  Novembris,acsi  non  recte  datus  esset 
ad  xxin  Septembris  in  Martyrologio  Romano  his 
verbis:  Komae  sancti  Lini  Papce  et  martyris,  qui 
priraus  post  beatum  Petrum  apostolum  Romauam 
Ecclesiam  gubernavit  :  et  martyrio  coronatus,  se- 
pultus  est  in  Vaticano  prope  eumdem  Apostolum. 
Neque  enim  dies,  quem  elegit  Castellanus,certior 
est  hoc  die  :  elogium  vero,  quod  substituit,  longe 
magis  incertum,  omissoque  perperammartyrio 
incompletum. 

28  Ad  vn  Octobris  diem  a  nonnullis  etiam  com- 

memoratur  S.  Linus  Papa.  Ad  illum  Beda  sic  ha- 

bet  :  Ipso  die  natalis  S.  Lini  Papaj.  Calendarium 

Corbeiense  apud  Martenium  tom.  3  Anecdotorum 

Komffi  S.  Lini  Papa;.   Wandelbertus ,  qui  ad  xxvi 

Novembris  Linum  celebrat ,eumdem  quoque  habet 

cum  Marco  Papa  ad  vu  Octobris,  ita  canens  : 

Pontifices  Nonas  Linus  Marcusque  retentant. 

i  Ita  legitur  in  codice  nostro  Ms.  membraneo,  et  in 

'  alio  apographo.  Apud  Acherium  vero  contrale- 

qem  metri  editum  est  Linusque  Marcusque  etc. 

Appendix  Adonis  eodem  die  S.  Linum  repetiL 

Martyrologium   Fuldense    apud    Georgium   zta 

habet :  Romae  natalis  S.  Lini  Papje  qui  fuit  discipu- 

lus  S.  Petri  apostoli,  et  glorioso  martyrio  corona- 


Latinum  fecit  Sirlctus,  martyres  vocantur,  non 
Apostoli;  nec  dicuntur  esse  ex  septuaginta.  At 
rursum  in  Menologio  Basiliano  Apostoli  de  nume- 
ro  septuaginta  dicuntur.  Solent  nimirum  Gtwci 
omnes,  quos  apud  S.Paulum  laudatos  inveniunt, 
Apostolis  annumerare  secundi  ordinis,  et  septua- 
ginta  Christi  discipulis.  Verum  S.  Linus  magis 
videtur  Italus  fuisse,  et  Romx  aut  certe  in  ltalia 
conversus.NonatiumaidemlAmnn,  quam  hodier- 
num,  a  Grcecis  indicari,liquet  ex  elo<jt<>  in  Mmccis 
addito,  et  in  Menologio  Basiliano,  quod  nomina- 
tim  de  Lino  sic  habet :  Porro  Linus  f»oat  sanctissi- 
mum  apostolum  Petrum  magnffi  Eomte  episcopus 
est  nuncupatus.  Eadem  leguntur  in  Menwiset  in 
Synaxario  Ms. 

30  Acta  S.  Lini  nulla  ad  manus  nostras  perve- 
nerunt  prccter  Sermonem  brcmssimum  de  Sancti 
martyrio,  in  ipsius  festivitate  dictum,  quem  anno 
1753  invenimus  in  codice  Ms.  Vaticano  529.  Ita 
compositus  est  Sermo,  ut  omnibus  martyribus 
congruat,  ct  nutta  martyrii  adjuncta  exponat. 
Quare  cum  nihil  ex  eo  tcctor  discere possit,  sotum 
subjungo  initium,  quod  ita  habet :  Sancti  martyris 
Lini,  fratres  karissimi ,  fortissimam  ct  g-loriosam 
passionem  celebrarc  solemniter  juvat;ct  non  segrui- 
ter  pra>dicare.  Vidimus  animo  et  cog-natione  per- 
speximus,  quanta  pertulerit,  quto  respouderit  ;  ct 
quodammodo  ante  oculos  mirandum  spectaculum 
constitutum  est:  judex  iniquus,  tortor  crueutus, 
Martyr  invictus,  crudelitatis  pietatisque  certamen 
etc.  Reliqua  missa  facio. 


Inittambre- 
<  i  1 1  monit 
infettivitate 
liabiti. 


DE 


546 


ACTA  SAXCTORUM 


J.  s. 


DE    S.    THECLA,    VIRG.    MART. 

SELEUCLE  IN  ISAURU 
COMMENTARIUS     CRITICO-HISTORICUS 

§  I.  Acta  varia  S.  Thecte,  sed  omnia  fabulis  inquinata  : 
breve  Actorum  compendium. 


aut2  Tyid"  s-  TbecliE,  virginis  ceieberrim^,  quee 

Pt-imaS.  mhodie  exstant  in  variis  codicibus  manuscri- 

ThacU  a-      Mjptis  et  impressis,  eruditi  posteriorum  secu 
;,™'r'W"'  l0rum  diversa  Memntjudicia.  Eminentissimus 
Baromus  in  Annotatis  ad  Martyrologium  die 
xxm    Septembris,    et  in  Annalibus   ad  annum 
B  xi.vii  multa  disserit  ad  Acta  S.  Theclre  defenden- 
ila,  allegatque  aucioritatem  multorum  Patrum, 
ut  ostendat,  pleraque,  quie  in  Actis  de  S.  Thecla 
narrantur,  de  eadem  quoque  pronuntiata  fuisse 
asancUs  Patribus.  Verum paucos  admodum  sibi 
consentientes  habuit  Baronius,  etcritici,  qui  hoc 
etpnctcrito  seculo  floruerunt,  passim  pro  fabu- 
tosis  habent  omnia  8.  Theclse  Acta,  non  sic  tamen 
ut  nihil  veri  in  iltis  Actis  latere  existiment,  sed 
ut  Artorum  collectores  ab  adjunctis  fabutosis  non 
abhorruisse  credant.   Ut  autem  clarius  proce- 
damus,necesse  est  singularecensere.  Deprimis 
S.  Theolffl  Actis,  sub  nomine  S.  Pauii  confictis, 
S.   Hieronymus   de   Scriptoribus   ecciesiasticis 
cap.  7  in  S.  Luca  sic  loguitur :  Igitur  mnioSovc, 
Pauli  et  Thoclffi,  et  totam  baptizati  Ieonis  fabu- 
lam     mter   apocryphas    scripturas    computamus 
Quale   enim  est,   ut   individuus   comes   Apostoli 
inter  caetcras  ejus  res  hoc  solum  ignoraverit?  Sed 
H  'K.Tl.ullhmus,  vicinus  corum  temporum    refert 
presbyterum  qucmdam  in  Asia  an>v$a<nrlv  apo- 
stoli  Pauli,  eonvictum  apud  Joannem ,  quod  au- 
ctor  esset  libri  ct  oonfessum,  sc  hoc  Pauli  amore 
fec«8ej    loco  exoldisse.   Tertullianus    lib    2   de 
BapHsmo  cap.  17  ad  propositum  nostrum   sic 
C  dissent  :   Quod   si   quffl    Pauli  perpcram   scripta 
legunt,  exemplum  Teote  ad  lipentiam  mulierum 
d0C('»11'    tinfrnoncliquu   defendunt;   sciant  in   Asia 
presb^erum     qui    eam    scripturam   construxit 
quasi  titulo  Pauli  de  suo  cumulans,  convictum 
fl1"'  confessum  ,  id  se  amore  Pauli  feoisse    loco 
dcccssisse. 
■  t  S.  Paulo 
mppoitta, 

qutuonex-  swfUKsefabulQsa;  sed  ea  non  amplius exstare 


ttant. 


'   r.r  his  coltigo,  prima  S.  Thech-c  Acta  pror- 
^fu%ssefabulosa;sedea  n 

(,ut  r,';;,<-  """  innotuisse.  Nam  scripta  sic  erant 

fatai  rrba,  Quas,  titulo  Pauli  de  suo  cumulans  At 

t  i  iici  nomwe  sunt  conscripta,  nec  utta  mentiun 

nomtne  instgnitis  narrabatur  insulsa  fabuiade 
leon*  ^dam  baptizatoMauiin  Actismodo  nofs 
nuUa  fitmenho  debapHzato  teone.  Eadem  igitur 
Z>>  ;      T  Acti?  TerMUano  ct  ffieronymo  im- 

probatts .Quare   ^probabdisprorf.scJopinio 

Taa\l      T  ql':t   "'"  Sl  Vu'chv  ***  edidit,  et 

PJ-  ^probarcmtitur,eaipsaesseActa,  decui- 

::""  Jftf™usetSiero ^us.A^JL 

vetusiu»  a  AcUsa  Basiho  Seleucensi  circa  medium 


secuh  v  exaraiis.  Verum  inter  seculum  i  aut  inu 
tium  secundi,  quopriora  fuerunt  conficta,  et  me- 
dium  secuti  v,  quo  scripsit  Basilius ,satis  magnum 
est  intervailum,  quo  Acta  S.  Theclas  componi  po- 
tuerunt  aprimis  diversa,  qu&  sibi  sequenda  su- 
meret  Basiiius  Seleucensis.  Itaque,  si  anomjmus 
horumActorum  auctorjiabeatnonnidia  exprimis 
Actis  dcsumpta,  id  soium  evincit,  ipsum  non  satis 
abhorruisse  a  fabidis  :  quod  ex  ipsis  ejus  Actis  E 
manifeste patet. 

3  Acta  Grxca  S.  Theclae,  qux  Grabius  edidit  *ctaGn. 
Oxoniie  anno  1700,  hunc  preeferunt  titulum  :  M«p-  caa  GrabiD 
npiov  zr,$  dyiaz  xxi  evtofyv   7rpwro^prupos  xxl  xno-  e<'"°' 
ff-o7oy  eh.),z=.  Martyrium  sanctaB  et  g-loriosa^  pro- 
to-martyris  et  apostola  Theclas,  Initium  est :  Avs- 
faivovroq  Ylcr.-jlryj  di.  Ixoviov.  Ascendente  Paulo  Ico- 
nium.  Editio  facta  est  ex  Ms.  codice  bibliothecse 
Bodleianee,  cujus  lacunam  editor  supptevit  ex 
ActtsperMetaphrastem  conscriptis.  Eadem  Acta 
Grxca  reperiuntur  invariis  codicibus  bibliothecm 
regim  Pamsicnsis,  et  in  aliis pluribus.  Dedit  lait- 
datus  Grabius  post  Acta  Gnvca  etiam  vetustam 
verszonemiatinam,  quam  nos  quoque  habemus  in 
quatuor  codicibus  Mss.  Musei  nostri,  et  in  aliis 
multis  xnvenimus.Ex  ilta autem  versione  Latina 
Grabius  colligit,  ultimam  Actorum  Gnecorum 
partem,  qua  enarrantur  habitatio  S.  Theclm  in 
speluncaprope  Seleuciam,  gestaque  ejus  ibidem 
usque  ad  mortem,  et  demum  mors  ipsa,  ab  inter- 
potatore  quodam  receniiore  Actis prioribus  assu- 
tam  fmsse.Rationeshujus  opinionisallegatvarias 
Pnma  est,  quodpars  iila  in  Latinis  codicibus  non 
repenatur;  quod  verum  est  etiam  de  omnibus  no- 
stns.Secundaest,  quodantiqui  Patresnon  memi-  v 
nermt  de  uiiis  factis,  in  ilia  parte  relatis ;  cum  * 
tamen  ex  prcvcedentibus  muttaattigerint.  Teriia 
quod  Basihus  Seteuciensis  iliampartem  fere  pr&- 
iermittat,  et  modum,  quo  Sancta  dicitur  ex  homi- 

n^excesstsse,potiusasseratexfaynahominum 
quam  ex  Actis  vetustioribus,qux  alias  sequi  solet 
ilvrationesprobabiiesquidem:  dubito  tamenfan 
satis  evmcere  possint,  quod  iniendit  Grabius. 
Etentm  stylus  xdem  videtur  posterioris  ittius  par- 
tis,  ac  prions.  PrMerea  Metaphrastes  exacte 
narravit  omnia,  posteriori  itta  parte  contenta 
Jewnadpropositumnoslrumnm 

eZtnTLZ^I*  ^f  ACta  m>  ^out  Zfce 
ejstant,  an  ab  interpolatore  adjecta  sit  pars  vo- 

semor;cum  Actamuttis  fabulis  sint  inquinata 
ideoquefidem  mereri  nequeant  mVmnat<*> 

auc^ltTid^  Grabius>  B*ronium  secutus,  7-  M» 
auctorttatem  sanctorum  Patrum,  ut  fidem  Actis  *"**+ 

t>at,muitisfabuiis  immixtaessenonnulta  vera  ne- 

Patjum  de  ^Thecln, qutvpostmodum  recitabimus. 
Verum  neque  sanctiPatrestneque  historici  fidc  di- 

gni 


rc  nititur, 
7nullis 


DIE  VIGESIMA  PBIMA  SEPTEMBRIS. 


A  gni  affirmarunt,  quceex  Actistamquam  fabulosa 
breviter  colligo,  pr(vtermissis  atiis  pluribus.  Pri- 
mo  statim  initio  Actorum  aliqua  asseruntur  pa- 
rum  probabilia.Tale  est,  quod  asseritur  de  Dema 
et  Hermogene,  qui  dicuntur  cum  Paulo  venisse 
Iconium,  eidemque  non  modo  occulte,  sed  etiam 
aperte  adversati  :  nam  duo  illi  discipuii  S.  Pauli, 
licet  postea  sint  lapsi,  diutius  S.  Paulo  adhsese- 
runt,  et  serius  etiam  eumdem  sequi  cceperunt, 
quantum  apparet.  Talia  etiam  sunt,  qusede  One- 
siphoro  et  Tito  legimtur,  ubi  Titus  dicitur  Onesi- 
phorum  docuisse,qualis  esset  figura Pauli,  Onesi- 
phorus  vero  eidem  occurrisse  per  viani  regalem, 
quae  ducit  Lystras.  Certe  illa  omnia  non  congruunt 
cum  iis,  quse  leguntur  Act.  13  de  primo  adventu 
Paidiet  Bamabse  Iconixtm.Hi  enimAntiockia  Pi- 
sidise  expxdsi  venerunt  Iconium ;  pulsique  deinde 
Iconio  Act.lA- pugerunt  LystrumetDerben.Qimpro- 
pter  necper  viam,  quse  ducitLystras,  neccum  Dema 
et  Hermogene,  nec  prozmonito  per  Titum  Onesi- 
phoro,  S.  Paidus  Iconium  venisse  videtxtr,  sed  illa 
omnia  potius  videntur  conficta  a  scriptore  impe- 
rito,  qui  pro  Barnaba,  vero  Paidi  socio,  alios  ficti- 
tios  substituerit.Taie rursxtm  est, ut  fidem  non me- 
B  reatxtr,  quod  de  prtvdicationibus  S.  Pautidicitur 
in  domoOnesiphori.  In  Synagoga  cnimJudseorum 
Iconii  prsedicavit  Paidus  cum  BamabaAct.  14: 
nec  alio  loco  prcvdicasse  in  ilia  urbe  legitur.  Prse- 
tereaOnesiphorus,  de  quo  actum  adxiSeptembris, 
magis  EpJiesi  habitasse  videtxir,  quam  Iconii. 
fxdaia  stmt  5  Secundo primus  occursus  Paxdi,Demseet  Her- 
fabeiUs,  mogenis  cum  Onesiphoro  improbabiliter  expo- 
nitur,  cum  Demas  et  Hermogenes  statimjurgan- 
tes  inducantur,  et  de  Barnaba  altum  sit  silentium. 
Similiter  prima prscdicatio  S  Pauli  improbabilis 
est,  qualis  ibi  legitur:  tota  enim  tendit  ad  virgini- 
tatem,  continentiam  et  fugam  mundi  persuaden- 
dam,  prsetermissis  fidei  funda?nentis.  Tertio 
prorsus  improbabile  etfictitium  videtur,  quod  as- 
seritur  de  S.  Thecla,  Pautum  in  opposita  domo 
prsedicantem  audiente  ex  fenestra  domus  suse,  et 
per  triduum  et  amplius  ad  fenestram  immotasine 
cibo  et  potu,  nihitqxte  respondente  objurgantibus, 
ac  ne  respiciente  quidem.  Commenta  iuvc  sunt 
hominis  otiosi.  Quis  enim  ejusmodi  auctori  cre- 
dat,  S.  Paidum  sic  prsedicasse  in  domo,  utinvi- 
cina  intelligeretur,  aut  per  triduum  continuum 
prsedicationem  extraxisse?  Quis  credat,  matrem 
C  S.  Theclse,  quse  iniquissimo  animo  filiam  fenestrse 
adhserentem  videbat,  pro  luctu  et  lacrymis,  qui- 
bus  indulgentem  facit  auctor,  non  potius  ad  vim 
et  verbera  recurrisse,  ut  vel  invitam  a  fenestra 
avelteret?  Quarto  quod  asseritur  de  S.  Paulo  Ico- 
nii  in  carcerem  conjecto,  deinde  ad  prsesidem 
ducto,  virgis  cseso,  et  sic  urbe  ejecto,  Scripturis 
videturcontrarium.  Audiamus  igitur,  quaocca- 
sione  Paulus  et  Barnabas  Iconio  egressi  dicantur 
Act.  14,  £  4- :  Divisa  est  autem  multitudo  civitatis, 
et  quidam  quidem  erant  cum  Judyeis,  quidam  vero 
cum  Apostolis.  Cum  autem  factus  esset  impetus 
gentilium  et  Judaeorum  cum  principibus  suis,  ut 
contumeliis  afficerent  et  lapidarent  eos,  intellig-en- 
tes  confug-cruut  ad  civitates  Lycaoniaj  Lystram  et 
Derben.  ILvc  ego  certe  neqiteo  componere  cum  as- 
sertis  in  Actis. 
"tbmi  6  Quinto  verisimilia  quoqite  non  sunt,  quse  in~ 

terim  fecisse  dicitur  S.  Thecia  quseque  brevitatis 
causa  mitto.  Magis  etiam  incredibile  est,  quodas- 
seritur  de  matre,  qitsc  de  stante  et  taeente'V\\ee\& 
coram  judice  exclamasse  dicitur :  Cornbure  ini- 
quam,  combure  eam,  quEe  sponsum  respuit,  in  me- 
dio  theatri,  ut  cunctis  ab  illo  edoctis  mulieribus 
metus  incutiatur.  Hoc  inquam,  yiane  est  incre- 


547       »cctoi» 
J.  s. 


dibiie,  ptwsertim  cum  judex  mox  dicatur  The- 
c\i\m,puetta7nprimariam,  adignem  condemnasse. 
adolcscentes  quoque  et  virg-incs  lijrnum  et  gramen 
(jiotius  fcenum)  attutisse,  ut  Thecla  combureretur. 
Nam  si  mater,  quse  ante  nec  suis  nec  anciltarum 
manibus  usa  legitur,  ad  Fitiam  a  fenestra  avel- 
landam  in  vocemtam  inhumayiam  prse  iracundia 
erumpere  potu.it  tpotuitne  etiamjudex  iracundam 
mulierem  statim  exaudire,  potueruntne  adole- 
scentes  et  virgines  moxse  carnificum  servosprx- 
bere,  ut  Virginem  tenetiam  et  speciosam  flammis 
exuri  viderent?  Quin  et  plebs  dicitur  Theclam 
compulisse,  ut  rog;um  conscenderet,  et  populus 
ignem  succendisse.  Ridicxde  potius  ksec  sunt  con- 
ficta,  quemadmodum  etiam  illa,  quse  sequuntur 
de  Pauto.  Ilie  in  monmnento  delituisse  dicitur, 
pluribus  diebitsjam  jejunus,  et  tunicam  exuisse, 
ut  puer  panes  emeret  Iconii.  At  puer  hic  fabula- 
tori  necessarius  erat,  xtt  quis  Thcclam  ad  Paulum 
duceret :  nam  exstincto  igne,  salva  dicitur  xtrbe 
egressa,  et  per  illum  puerxtm  ad  Apostolum  per- 
ducta.  Mitto  alia  scqxte  improbabiiia,  qxtse  in  itto 
monxtmenio  facta  dicuntxtr.  Mox  vero  voluitThe- 
cla  Pautum  frustra  dehortantem  sequi,  unaque 
dteunturpetiisse  Antiochiam  Syrise,  ut  adjuncta 
innuitnt.  Iter  autem  ittud  perstringitur,  aesi  Ico-  "g 
nium  et  Antiockia  essent  vtcinse  civitates,  cum 
tamen  longissimx  sint  dissittV. 

7  In  xtrbis  ingressu  apertissima  rursum  texitur  torumdan 
fabxda.  Alexander  primarius  Antiochenxts  visam 
Theclam  amavit continuo,  etmulta  Paulopromi- 

sii,  si  ered '/ 'm  us  fabuiatori.  Apostotusvero  respon- 
disse  dicitur :  Non  novi  mulierem  Utam.  Quod 
mendacium  est  scriptoris  non  Apostoli.  Tum  Ale- 
xander  Theclam  in  platea  osculatus  fingitur;  ipsa 
vero  tunicam  ejus  concidisse,  et  coronam  de  capite 
excussisse.  His  nugis  xtsus  est  axtctor,  /(/Thcclam 
coram  prscfecto  Antiocheno  sisteret,  a  quo  ad 
bcstias  damnata  dicitur.  Ubi  autemerat  damnata, 
fertxir  recepta  in  domo  Tryphanse  nobilis  viduse, 
necdxim  Ckristian/v,  pro  cujus  filia  Falconiiia  de- 
fxtncta  oraverit;  qxtod,  ut  im-probaoile,  Baronius 
Actis  infartumexistimat,  At  Acta  talia  tnihi  non 
sunt,itt  necesse  sit  xtnxtm  iilud  adjectum  dicere, 
cumomnia  fere,  prout  cum  adjxtnctis  referunturt 
ivqxte  sinl  improbahUia.  Suppiirinu/  Snnet.retiam 
fabeitis  non  caret :  nam  et  lesena  inducitur  San- 
ctam  defendens,  occidensque  ursum  ac  deinde 
pugnans  contra  teonem  usgue  ad  moriem  utrius- 
que.  Additur  aqua  cum  phocis,  in  quam  ipsa  Thc-  -F 
cla  prsccipitem  se  dedisse  asseritur,  morienti- 
bus  omnibus  phocis.  Mox  alisa  bestiue  in  ipsam 
emissn-  dicuntur,  additurque  fabxtta  ridicuta,  his 
verbis  enuntiata :  Mulieres  tristem  ediderunt  cla- 
morem  :  ct  luec  quidcin  naniuin,  illa  vcro  mssiam, 
altera  amomum,  alia  denique  un^uontum  in  me- 
dium  projecit,  adeo  ut  iua^na  ungunnti,  pcrindeut 
populi  copia  existeret.  Omnee  autem  cmis.sajbestiffi, 
quasi  somno  obrutse,  Theclam  haud  tetlgerunt.  De- 
ninm  duobxts  tauris aliigata  dicitur,  ut  inpartes 
distraheretur;  seil  ,-rip/e  frustra,  ac  bestiis  fuerat 
exposita.  Interim  Tryphsena,  quse  Theolam  serva- 
verat,  qusc  et  princeps  VOCatur,  et  cognntn  cscsari.s , 
prse  dotore  expirasse  dicitur,  sed  revixisse,  au- 
dita  libcratione  Theclse,  citi  omnia  bona  sua  con- 
tinuo  resignare  voluit. 

8  Thecla  vero  flagrans  Pauli  desiderio,  cum  compendb 
audisset,  ipsum  esse  Myris  in  Lycia,  eo  profecta  o$tenduur, 
dicitur,  et  quidem  virili  induta  habitu.   Ubi  ad 
Paulum  pervenerat,  narrasse  eidem  omnia,  et 

inter  aiia  dixisse  scribitur :  Accepi  lavacrum, 
Paule,  qui  cnim  per  te  operatus  est  Evang-elii  pras- 
dicationem,  mihi  quoque  ad  baptizandum  (Grsece 

TiQvcraaSott 


AUCTOM 

J.  C. 


548  DE  S.  THECLA  VIRG.  MABT. 

^ovffav&ett  ut  baptizarer)  cooperatus  est.   Respicit     Actus  Thecla*  et  Pauli 


B 


vermmiUtti 


nugas  scriptor  ad  aquam,  in  quam  Sanctam  in- 
siliisse  afflrmavit,  ut  ipsam  a  se  baptizatam  vo- 
luerit.  Deinde  Iconium  profecta  asseritur,  ibique 
sponsum  defunctum  audivisse,  matrem  vero  inve- 
nisse  vivam ;  sed  eam  non  potuisse  ad  fidemcon- 
vertere.  Abeunti  autem  lconium  Paulus,  si  Actis 
credimus,  dixit:  Vade  et  Verbum  Dei  doce.  Hsec 
verba,  si  fidi  essent  scriptoris,  difficultatem  non 
haberent,  cum  facile  possent  intelligi  de  erudien- 
dis  privatim  feminis.  lconio  demum  Seleuciam 
profecta  dicitur,  praeeunte  lucida  nube,  ac  seces- 
sisse  in montem  vicinum,  ubi  multos  annos  in  spe- 
lunca  vixerit,  discipulas  in  vita  ascetica  habuerit. 
agrosque  et  energumenos,  undique  altatos,  sana- 
verit.  At  his  insulsa  rursum  additur fabella :  nam 
medici  Seleucienses,  deserti  ob  famam  sanatio- 
num  Theclae,  ad  impium  consitium  delapsi,  dicun- 
tur  submisisse  homines  impuros,  ut  Virginem 
vitiarent  vel  nolentem.  Illa  vero,  cum  advenerant, 
re  intellecta,  Deum  oravit.  Mox  petra  se  aperuit, 
Sanctaque,  divinitus  monita,  petram  ingressa  est, 
et  sic  impuris  impiorwn  manibus  liberata,  cum 
petra  continuo  post  SancUv  ingressum  rursum 
coiret.  JEtas  S.  Theclte  in  fine  Actorum  sic  expri- 
mitur :  Passa  ig-itur  est  Thecla,....  auno  decimo 
octavo  (Gnvce  dum  erat  annorum  octodecimj  postea 
autem  itinere  et  vitaascetica  in  monte  septuag-inta 
duos  transegit  aunos,  adeo  ut  nonagunta  esset  an- 
norum,  quando  Dominus  eam  de  terra  assumpsit. 
Verum  hmc  mtas  non  videtur  certior,  quam  sint 
reliqua  omnia. 
Ex  pr/tn/i  9  Ilabes,  lector  studiose,  brevi  compendio  Acta 
fabuiomh**  g_  Theda^  ui  concinnata  sunt  ab  anonymo,  et  a 
Grabio  edila.  Quanto  autem  magis  ca  considero, 
tanto  magis  miror  judicium  editoris,  tum  quod 
crediderit,  ea  esse  presbyteri  Asiatici,  qui  Utpio- 
dov^  Pauli  et  Theclae  confinxit,  tum  quod  fidem 
ejusmodi  Aciis  vel  sic  conciliare  studuerit.  Ete- 
nim,  si  vera  erant,  quee  presbyter  ilte  de  Paido  et 
Thecla  narravit,  qua  de  causa  damnatusest,  et 
dignitate suaexutus?  Al  falsa  fuisse,quse  ille  scri- 
psit,  liquet  non  solum  ex  ejus  condemnatione ,  et 
non  modo  ex  silentio  S.  Lucse,  ex  quo  argumen- 
tum  sumpsit  S.  Hieronymus;  sed  ex  ipsisquoque 
S.  Pauli  verbis  i  Cor.  9^5:  Numquid  non  habemus 
potestatemmulierem  sororem  circumducendi,  sicut 
etceteri  Apostoli,  etfratres  Domini  etCephas  ?i/ac 
vero  potestate  se  usum  non  fuisse,  insinuat  Apo~ 
stotus.  Si  autem  noluit  circumducere  midierem 
sororem,  guee  utilia  pnvstare  potuisset  servitia; 
quanto  minus  verisimile  est,  ipsum  in  comitatu 
habuisse  puellam  speciosam  et  tenellam,  a  qua 
nihil  erpectare  poterat  prwter  pericula  ei  impen- 
dentia?Falsa  igitur  fueruntet  commentitia,qu£e 
srnpsrra/  prrsbylrr    ///,<   Asialirus.    Xns/cr    rrro 

anonymus  multa  videtur  ex  ilto  hausisse,  et  yio- 
minatim  dla,  QU8R  dc  itineribus  S.Thecln  asseruit, 
et  de  ingenti  ipsius  desiderio  Paulum  sempervi- 
dendi  et  audiendi. 

10  Quinot  verisimile  est,omnia  fere  ex  primo 
illo  fabulatore  hausta;  tantumque  pr&tcrmissa 
ea,  qu.v  a  Tcrtultiano,  Hieronymo,  et  fortasse 
aliis,  nominatim  erant  rcprchcnsa,  qualis  est  fa- 
bidadebaptizato  teone.et  munus pubtice  docendi 
ac  baptixandi  a  primo  fabulatore  S.  Theclte  asser- 
tum,  teste  Tertutliano.  Mutavit  insuper  titulum, 
et  suppositum  auctoris  nomen.  Nam  primus 
S.  Paulum  fabularum  suarum  mentitus  eratau- 
ctorem;  anont/mus  vero  2)roprio  nomine  scribit, 
licet  hoc  sit  ignotum.  In  Decreto  Getasii  Papte 
tnter  apocrypha  numeratur,  Liber,  qui  appellatur 


D 


fuerutitcom- 
ponta* 


apostoli.  An  autem  inlelti- 
gendum  sit  primum  iltud  Opusculum  presbyteri 
Asiani;  an  vero  Acta  S.ThecIa?,  de  quibus  modo 
disserimus,clare  nontiquet.  Nihito  magis  constat 
de  tempore,  quo  h3ec  Acta  db  anoyxymo  fuerunt 
concinnata.  Editor  ea  admodum  vetusta  credit 
aitque  ex  iis  sua  hausississe  Basilium  Seleucien- 
sem.  Posterius  ex  utriusque  cottatione  veruni 
existimo  :  at  inde  certo  nequit  inferri,  Acta  se- 
culo  iv  aut  quinti  initio  vetustiora  esse. 

11  Basitius,  Seleuciensis  in  Isauria  episcopus,  Ba&wM  s 
floruit  secutov,  et  variis  interfuit  conciliis;  sed  fc"«en*fa 
exiguam  constantix  famam  ex  iis  nanciscipotuit,  BUl0ri<"n 


E 


cum  semper  videatur  adheesisse  illis,  quipro  tem-  'tZ*  5 

pore  prcvvalebant,  ut  latius  videri potest  exposi- 

tum  apud  Tillemontium  tom.  15  Monumentorum 

locisvariis.  Conscribenda  suscepit  Acta  S.Theclae, 

et  Historiamnominavit^cujus  initium  est:  Ioropia 

{j.kv  -6  xovrifAv  Yiy.lv  tovto  tj{jyyoc/.^.a..  Historia  est  hic 

liber  a  nobis  elaboratus.  Hec  autem  Historia,  ut 

ait  in  Priefatione,  ex  alia  quidem  fuit,  eaque  ve- 

tustiori  memoria  excerpta,   ad    exemplum  tamen 

illius  ita  concinnata,   ut  ejusdem  velut  vestigiis 

omnino  insistat.  Ptures  quoque  deinde  insinuat 

ejusdem  VitcV  auctores,  fateturque  atiquid  a  se 

additum  antiquis ,  serinihilextra  scopum  mentem- 

que  antiquiorum.  Sensum  enim,  inquit,  ordinem- 

que  eorum,  quse  martyrii  tempore  vel  dicta  vel  facta 

fuere,   sequuti,  alio  dumtaxat   compositionis,   ut, 

quod  res  est,  fateamur  et  loquutionis  g-enere,  labo- 

rem  ab  aliis  jam  ante  susceptum  nostrum  in  usum 

convertentes,    maximBe    Dei   Martyrii   dicavimus. 

Orationes  autem  seu  conciones,  prout  res  admittere 

videbatur,  eidem  Martyri  attribuentes,  propriam- 

que  et  aptam  sermonis  formam  cuique  personee  ad- 

signantes,  priscum,  nisi  fallimur,  illi  decus  atque 

ornamentum  conciliavimus.  Hcvc  auctor  de  monu- 

mentis  veteribus,  qute  habuit,  et  de  modo,  quo  ea 

secutus  est. 

VI  Ex  collatione  aidem  Actorum,  de  quibusjam 
egi,  et  lucubrationis  Basilii,  clarum  apparet,  ea 
Acta  Basilio  pr^vtuxisse,  aut  certe  alia  valde  si- 
milia :  nam  totum  historiue,  autfabulcVpotius,  or- 
dinem  secutus  est  Basilius,  rescissis  aut  immu- 
tatis  subinde  paucissimis.  Hoc  autem  fecisse  Basi- 
lium  existimo,  ut  verisimiliorem  faceret  lucubra- 
tionemsuam:  facile  enim  advertere potuerat,non~ 
nutta  non  satis  verisimilia  esse.  In  orationibus 
vero  multo  majorem  sibi  licentiam  vindicavit,  ut 
ipse  fatetur,  midta  in  hisce  mutans,  multaque  pas- 
sim  adjiciens.  Ex  dictis  porro  coltigitur,  dictam 
BasiliiHistoriam  non  esse  ?najoris  auctoritatisaut 
fidei,  quam  sint  Actajam  improbata,  quse  secutus 
est,  prsesertim  cum  omnia  fere,  quee  in  iis  impro- 
babilia  diximus,  succ  etiam  Historiee  inseruerit 
Basilius,  nonnulla  etiam  utcumque  auxerit,  et 
certe  protixas  et  crebras  orationes  personispro  ar- 
bitrioattribuerit.Quapropter  nequeActa  ante  me- 
morata,necprimum  librum  Basilii  edendum  cen- 
seo.  Ex  hoc  solum  eainseram  Commentario,  quaz 
adpropositum  nostrum  videbuntur  conducere.  De 
secundo  autem  Basilii  tibro  agam  inferius.Totam 
autem  Basilii  Seteuciensis  de  S.  Thecla  tucubratio- 
nem  Grcvco-Latinam  edidit,  atque  Annotatis  iltu- 
stravit  Petrus  Pantinus,  decanus  Bruxellensis, 
qui  similiter  edidit  Acta  S.  Thecla^e/-  Metaphra- 
sten  scripta,  de  quibus  pauca  modo  dicenda. 
13  Metaphrastes  Acta  sua  exorditur  his  ver- 

bxs  :  *Acrt  rou  utydlo-j  zr^  alrfiii^  e^yyehGzoO  tb  xcxl 
y.r.pvxoc  IlaJAo-j  etc.  Quum  primum  Paulus  mag-nus 
llle  veritatis  nunciusac  praeco  etc.Aliasolum  sunt 
verba  :  sed  idem  sensus,  quo  exorsus  est  anony- 

mus 


ex  prxcedcn 
tibus  Actis 
haustam, 
iisque  vix 
tnetiorem : 


vt  et  atia 
Actaexiit 
IMetaphra- 
ttcs, 


DIE  YIGESIMA  SECTODA  SEPTEMBRIS 


540 


tt  Oratio- 
David  ; 


B 


Amus  ante  wemorates.  Hunc  autem  Metaphrastes 
ubique  prw  oculis  habuit,  etpresse  secutus  est  pro 
factis  assertis:  in  ratiociniis  vero  seu  sermocma- 
tionibus  plusculummore  suo  libertatis  sibi  assum- 
psit,  et  stylo  usus  est  suo.  Quare  vitia,qux  in  di- 
ctis  Actis  ostendi,  reperiuntur  etiam  in  Metaphra- 
ste,  exceptispaucissimis,  qute  hic  advertit  etcor- 
rexit.  Jtaque  neque  htec  Acta  danda  existtmo, 
etiamsi  ea  et  manuscripta  habeam  et  impressa. 

14  Orationemencomiasticam  etquasi  histortcam 
rfeS.Thecla  composuit  Nicetas  David  Paphlago, 
editam  GrcecoLatine  a  Combefisio  in  Auctarto  no- 
vissimoapag.  4-1-5,  etrecusam  in  Btbltotheca  Pa- 
trum  Lugdunensi.  Hic  autem  orator  omnia  ex 
Actis  hausit.  Nam  de prima  conversione  S. lheclie 
sic  loquitur  :  Thecla  puella,  Theoclise  quidera  fiUa, 
sponsa  vero  Thamiridis,  e  vicino  sedes  habens,  ac 
per  fenestram  aurem  accomodans,  Pauli   doctrrais 
ascultabat....  Sic  veritati  assensit,  eique  per  fidem 
adhrcsit,  ut  triduo  omniumoblita  sit,  et  cibi  etpo- 
tus  Simili  modo  omnia,  compendio  ex  Actis  rela- 
ta  prosequiturNicetas,  non  nisi  paucissima  levi- 
ter  corrigens,  aut  brevius  perstringens,  nonnulta 
vero  magisetiam  amplificans.  Quapropter  nequeo 
assentiri  Combefisio  in  Annotatis  pag.  509  cxtstt- 
manti,  pleraque  in  his  vera  esse.  Putem,  inquit, 
Acta  illa  vetera,  quas  vel  Basilius,  vel  Metaphrastes, 
vel  etiamNicetas  suscepereenarranda,  acstylo  exor- 
nanda,  ipsos  Pauli  et  Thecla;  circuitus  esse,  autiquis 
merito  reprobatos,  in  quibus  tamen  pleraqueThe- 
clas  vera  continerentur,  quas  alii  Patres  ex  illis  acce- 
perint,  et  probaverint.  His,  inquam,  assentin  ne- 
queo,  quia  clarum  videtur,  omnia  proftuxisseex 
Actis  anonymi;  hiec  vero  ex  Circuitibus  illiscom- 
posiLv  Pleraque  autem  falsa  esse  cxistimo,  aut 
certe  fictitiis  adjunctis  corrupta.  Nihilo  magts  as- 
serere  velim  cum  Combefisio,  pie  luec  veueranda 
atque  credenda,  quamdiu  non  suppctunt  alia  certio- 
ra  Cum  enim  pie  veneranda ^camus,  quge  impro- 
batasunt  a  Terhdliano  etHieronymo,  et  a  Gelasio 
Papadamnata? 

15  Inter  Opera  Chrysostomi  a^md  Montfauco- 

num  tom.  Zpag.  71-9  habetur  Eomilia  ftne  mutila 

de§  Thecl*  Paulidiscipula.  Utrumea  Chrysosto- 

mi  sit    an  alterius,  dubitavit  Savihus,  et  post 

ipsum  dubitarunt  alii,  ideoquc  ego  ipse  %n  Actis 

Chrysostomi  eam  solum  retuliut  dubiam,  hcet  m- 

hil  contra  illamobjiciaturprxterqualemcumque 

stylivarietatem,  forte  magis  imaginamam  quam 

veram   Verum  nec  tunc  lubuit,  nec  modo  lubet  de 

retam  exigui momenti  pluribus disputare.  Cujus- 

cumque  sit  Homilia,  non  nisipauca  admodum  de 

S  Thecla  continet,  eaque  talia  sunt,  utnequeant 

improbari ,   quemadmodum  suo  loco  ostendam. 

Apud  Assemanum  in  Bibliotheca  Orientah  tom.  3 

Paq  2SG  memoratur  inter  Vitas  Sanctorum  Ara- 

bicas,  qum  exstant  in  BibliothecaVaticana,  et  ano- 

nymos  habent  auctores,  Theolffi  virginis  et  marty- 

ris  Vita.  Laudatur  item  apud  Assemanumpag.  323 

Oratio  in  B.  Theclam  Theodori  Mopsuestem.  At  his 

caremus,nec  iis  omnino  indigemus.lnter  recen- 

tiores  S.  Thecte Vitam  Latino  sermone  conscnpsit 

Paulus  /Emilius  Sanctorius  in  Opusculo  de  duo- 

decim  Virginibus  martyribus;  sed  usui  illa  nobis 

essenequitpost  antiquiores,  quos  secutus  est  sine 

crisi  in  hac  Vita  maxime  necessaria.  Baronius 

in  Annalibus  ad  annum  17  multa  recensuit  de 

Thecla  exsanctis  Patribus;  Acta  vero  ipsa  magis 

commendavit,  quam  vellem.  Neque  enim  Patres 

asserunt  ea,  qu<e  in  Actis  improbabiha  ostendi- 

mus.  Magisctitice  de  S.  Theclascr^  TtUemon- 

tius  tom.  2  Monument.  Eccl.,  secutusque  Tille- 


AtCTOtl 

J.S. 


Uber  .Vi- 

rarulorum 
a  Battlio  Se- 


E 


nliorvm  de 
S.  Theclaht- 
t-ubraiiones. 


montium  Bailletus  ad  xxm  Septembris,  ut  mittam 

alios  .       .       • 

16  Porro  ladudatus  ante  Basilius  Seleuciensis 

prxter  tibrum  primum,  quem  de  gestis  Sanctx 

conscripsit,  alterum  quoque  composuit  Miracutis  Uaeienti 

ejusdempost  mortem.  Illum  autem  exordttur  hac  .criptu,, 

prxfatione  :  Quum  praiconia  laudum,  cuicumque 

tandem  tribuantur,  veritas  in  primisexornare  soleat, 

eaquc  duobus  hisce  fundamentis,  vita  scilicet  et  re- 

bus  gestis,  potissime  nitautur;  plurimaque  a  nobis, 

prajsertim  praicedenti  voluraine,  de  Martyre  sint  ex- 

plicata,  nihil  ut  jam  restet,  nisi  ut  veritatem  illis 

ipsis,  qua  commemoravimus,  velut  comitem  adesse, 

in  iisque  elucescere  ostendatur  :  hac  de  causa  non 

exiguo  studio  ac  labore,  quae  spar^im  extaut,  ejus 

miracula  congessimus,  ac  pusillo  Commentario  edi- 

dimus,  non  quidem  omnia,  imo  ncc  multesimam 

omnium  partem;  sed  paucissima  omnino,  caque  so- 

lum,  quae  vel  nostra  memoria,  vel  paullo  ante  no- 

stramffitateraeventTe;  atque  exhis  ipsisrursum  per- 

pauca,  et  qivse  non  nisi  a  viris  feminisque  vevacibus 

colligere  potuimus  :  quo  nulla  lectoribus  relinqua- 

tur  occasio,  quiu  plenam  iis,  qua;  jara  antea  a  nobis 

relata  sunt,  fidem  habeant,  ex  miraculis,  tam  quiE 

hoctempore  perficiuutur,  quam  quai  superion  fa- 

ctafuere,  certissiraa  prrecedentiura  ejus  certami- 

num  fortiterque  factorum  aryumenta  capientes.  In 

quibus  miraculis  rccensendis  idcirco  pcrsonarum, 

locorum,  uominumque  mentionem  facimus,  ne  de  ll- 

lisquoqucuUadubitandi  supcrsitratio;  sedpenesse 

etinpromptu,quisquis  in  hfiBO  forte  inoiderit,  ha- 

beat,',unde  de  iis,  qme  anobis  dicta  suul,  Teritatifl 

disquisitionem  instituat. 

17  ILvr  Basilius  de  propositosuo,  cumutfidem  pari '- 

adstruatgestisanteperipsumrelatisMMutcom-  ^^ 

mendetmiraculareferendd^Atcerteparttculana  , /Iiri 

gesta  eorumque  adjuncta  nequeuntexmiraculis  dium: 
veraostendi,cum  Sancii  modis  diversis  merito- 
rumthesauros  congregenfr,  nnmculaveroex  dir 
ctismultum  auctoritatis  haberent,  si iBasilius  ac- 
curate  fecisset,  quie  facta  a  se  afflrmat,  Verum 
nonxqueinomnibusaccuratusfuissevidetur,sed 
nonnidlapromiraculis  narraL  qumforte  natura- 
Umodosuntfacta;nonnullaetiam,  quxminusvi- 
dentur  certa;  et  plusculum  indulsit  affeciatm  elo- 
quentuv,  quam  ecspedire  mdetur  in  re  tam  'grun, 
Dabo  tamen  Latine  ex  libro  illo  Uiraculorum  se- 
lecta  aliqua,  quse  reliquis  magis probata  et  certa 
amarent;sedbrevitatiscausarescindamnonpau: 
casuper/luaet  ad  Sanctam  ejusve  beneficia  mhtl 
attinentia;  imononnulla  etiam  stylo  magis profa- 
noquamsacroprotatacompendiosolumperstmi- 

ga\%Photiusin  Bibliotheca  cod.  16S  agit  de  Basi- 
lio  Seleuciensi,  eumquc  ltoatuni  rocnl,  ctiamsi  non  mdxBati 
videaturumquam  Grzecorum aut  Latmorum  Fa~  uoa%adi- 
stisfuisseadscriptus.  Ubi  autem  Orationesipsms  c«<,- 
recensuerat,  hmc  adjungit  de  scriptis  i  Ldem  vero 
hic  Basilius  illc   cst,    qui  primsa  raartyns   ll^ecla? 
prsjelare  gesta,  ct  certamina,  atque  vietor.as  metns 
nersequitur.  Ea>  his  varii  scriptores  colhgunt*  me- 
tricam  quoque  Vilam  S.  Theclaa  compositam  futsse 
a  Bastlio :  at  ea  etiamnum  tatet,  nec  magnaestja- 
ctura.  Gerardus  Joannes  Vossius  de  llistomcis 
Txcis  Ub.  2  cap.  U  existimat,  Acta  S,  Thecla,,  de 
quibusjam  egimus,  prout  soluta  oratione  consert- 
La  suni,  et  m  Mss.  Basilio  Seleuciensi  attmbuta 
non  esse  hujus  auctoris.  Rationem  veroallegat 


F 


1*01)1»*   u>- 
llnriam  S. 


(fCiittlt/im 


Prima  est,  quod  nullus  xnler  Basihum 
Seleuciensem  et  Joannem  Damascenum  tocutus 
videatur  de  anima  Falconiltx,  precibus  S.  lheche 
ab  infcris  liberata :  attera,  quod  indigna  videan- 
"       '  tur 


550 


DE  S.  THECLA  VIRG.  MART. 


AUCTOIll 

J.S. 


tur  ievoeteruditione  Basilii  Seteuciensis,  nec  ejus 
stylo  congrua.  Neutra  ratio  multum  urget.  Nam 
de  liberata  FalconilUc  anima  tacere  potuerunt 
scriptores  pieriqueseculisquinto,sexto  et  septimo, 
quia  illud  pro  fabula  habebant,  ipsaque  Acta  pro 
fabulosis  majori  exparte.  Tantam  vero  fuisse  eru- 
ditionem  et  crisim  Basilii  Seieuciensis,  ut  nonpo- 
tuerit  fabulas,diu  antescriptas,  suo  stylo  exorna- 
re  et  adoptare,  necdum  video,  Stylus  autem  Acto- 
rum  differt  quidem  a  stylo  Orationum  Basilii :  at 
id  minus  mirandum  est,  cum  Acta  pro  concione 
non  dixerit,  sicut  Orationes,  et  in  illis  Acta  anti- 
quiora  prie  oculis  habuerit,  sibique  sequendapro- 
posuerit.  Objectionibus  tamen  aliis  add.i  potest  si- 
lentium  Photii,  quod  magisurget,  quia  Basilio  at- 
tribuit  metricam  S.  Theclae  Vitam. 
$td  tamfpti      19  Tillcmontius  tom.  15  in  Basitio  Seleuciensi 
tribucndum,  non  modo  respondet  ad  objectionesjam  relatas;  sed 
reeie  proimi  argumenta  etiam  nonnulla  affert,  iisque  omnem 
auferendamdubitationemexisiimat.Primoobser- 
vat,  utriusque  libri  eumdem  esse  auctorem,  cum 
sub  jinem  primi  loquatur  de  miraculis  Sanctce,  di- 
jj  catque.  De  quibus  etiam  alio  in  Opere  ac  libro,  Deo 
volente,  ac  Virgine  favente,  ag-einus.  Inprxfatione 
secundi  libri  deprimo  etiam  meminit  verbis  supra 
datis.  Deinde  suspicatur  Tiliemontius,  Opus  hoc 
in  titulo  dici  historico  styloscriptum,  ut  distingua  ■ 
tur  a  versibus.  Tertio  ostendit,  lucubrationem  sal- 
tem  esse  episcopi  aut  presbyteri  Seleuciensis  et  se- 
culi  quinti,  quo  Basilius  SeleuciensicaihedrtCprse- 
ficit.  Nam  auctorlib.  2  cap.  27  meminitde  Oratione 
a  se  habiia  in  annua  festivitate  S.  Theclie :  hoc  au- 
tem  erat  episcopi,  aut  saltem  presbyteri.  Tempus 
vero,  quo  scripsit,  variis  locis  innuit :  nam  memi- 
nit  lib.  2  cap.  13,  17  et  SODexiani  episcopi  Seleu- 
ciensis,  ut  sibiolim  noti  et  tuncdefuncti.  Dexianus 
autem  episcopatum  Seleuciensem  gessit  ante  Ba- 
silium,  et  anno  431  interfuit  concilio  Ephesino. 
Meminitcap.  25  Isocasii  philosophi  gentitisnec- 
dum  conversi,  cujus  conversionem  ad  annum  467 
refert  Tillemontius  tom.  6  Imperaiorum  in  Leonel 
art.  15.  Rursum  cap.  4  meminit  de  vidua  Bitiani 
aut  Vitiani  ducis,  qui  sub  Theodosio  II  rem  bene 
C  gessit  contra  Persas,  ut  breviter  innuit  Socrates 
lib.  lcap.  18.  Exhisigiturrectecoiligit  Tiitemon- 
tius,  Acta  Uta  fuisse  scripta  eo  tempore,  quo  flo- 
ruit  Basilius,sive  circa  mediumsecidi  quinti,  et 
certepost  annum  131  et  ante  467.  Hisce  addo  obser- 
vationem  aliam,  nimirum  auctorem  loqui de  ptu- 
ribuspersonis  Seleuciensibus  etiam  viventibus;  at 
numquam  toqui  de  Basilio,  nisi  ipse  sit  Basitius : 
de  se  enim  satis  frequenter  loquitur,  et  varia  nar- 
rat.  At  verisimile  non  est,  solum  episcopum  sine 
laude prwteritum  abauctore,  qui pnecipuos  viros 
et  midieres  laudibus  liberaiiter  ceiebrat,  et  pro- 
bam  ipsorum  vitam  ctiam  miraculis  S.  ThccUe  an- 
numerat.  Quare  nullum  mihi  est  dubium,  quin 
ipse  Basilius  horum  Actorum  sit  scriptor  .-  neque 
vitia,  qu<v  his  Acth  in-vpserunt,  multum  nos  mo- 
rcre  debent,  cum  et  alia  ejusdem  Antistitis  scripta 


vitiis  noncareant, 


%  II.  Quoe  SS.  Patres  asseruerunt 
de  S.  Thecla,  pro  veris  admitten- 
da 


sunt.  Ex  his  Sanctae  sesta 
cumque  innotescunt. 


ut- 


Itligius  to- 

taiii  de  S. 

Thecla  Ri- 
atoriam  vult 
fictitiam, 


nrhomas  Ittigins  in  Opere  de Bibiiothecis  et  ca- 
^tenis  Patrumpag.  700  non  modo  refutat  Acta 
a  G>  abw  edita,  de  quibus  num.  3  egi,  sed  eo  etiam 


modo  loquitur,  acsi  omnia  crederet  flctitia,  qu&  I> 
sancti  Patres  de  S.  Thecla  memorarunt.  Nam 
pag.  702  ait :  Mihi  vero,  ut  animi  mei  sententiam 
dicam,  tota  Theclje  historia  mera  fabula  videtur 
Rursum  pag.  703  ita  ratiocinatur  -.  Provocat  por- 
ro  Grabius  ad  iv  et  v  seculi  scriptores.  Nec  infi- 
cior,  aliquos  quarti  et  quinti  seculi  scriptores  The- 
che  mentionem  injecisse.  Verum  illorum   testimo- 
niis  non  solum  Tertulliani  et  Hieronymi  de  ficti- 
tiis  Theclae  Actis  judicium,  sed  etiam  reliquorum 
Patrum    de    Thecla  silentium  oppono.   Celeberri- 
mus  Historiae  ecclesiasticae  scriptor  Eusebius,  qui 
tot  martyres  in  sua  Historia  ecclesiastica  recenset 
nihil  de  protomartyris  et  apostolffi  Theclse  g"estis 
memorat,  de  quibus  etiam  in  scriptoribus  primi, 
secundi  et  tertii  seculi  altum  est  silentium.  Demum 
pag.  705  mentem  suam  clarius  eiiam  manifestat. 
Excipiet  forte  aliquis,  inquit,  non  posse  historiam 
Theclae  pro  mera  fabula  haberi,  cum  ascetse  qui- 
dam  relig-ionis  causa  Seleuciia  in  Isauria  frequen- 
ter  locum    quendam  sanctura  ingressi  fuerint,   a 
Thecla  quondam  inhabitatum,  ut  in  Vitis  Patrum  ^ 
a  Rosweido  editis  narratur,  et  praeterea  Zeno  impe- 
rator  Theclse  basilicas    dedicaverit ,  teste  Evagrio 
lib.  3  cap.  8.  Verum  neque  superstitiosa  ascetarum 
quorumdam  credulitas,  neque  templa  Theclae  dedi- 
cata,  firmiter  demonstrant,  Theclae  g-estis  aliquid 
veri  inesse,  cum  etiam  Catharinre,  Georgio,  et  aliis 


oi  ca  est  cfi- 
sis  viropru- 
dente  indi- 
gna, 


fictitiis  Sanctis  templa  dedicata  sint,  et  saepe  homi- 
nes  superstitiosi  hsec  vel  illa  loca,  olim  ab  hoc  vel 
illo  Sancto  habitata,  falso  sibi  persuadeant.  Qua- 
mobrem  fateor,  me  non  assentiri  posse  viro  cuidam 
clarissimo,  qui  in  Notis  ad  Hieronymi  Catalogum 
Scriptorum  ecclesiasticorum  Thecla?  martyrium  et 
pericula  a  quoquam  pro  confictis  haberi  nolit.  Ha- 
ctenus  Ittigius. 

21  Verumsi  crisishtec  digna  fortasse  estgenui- 
no  Lutheri  disciputo,  auctoritatem  sanctorum  Pa- 
trum  exemplo  pairiarchx  suinegligente,  indigna 
certe  estviro  moderato  etprudente.  Etenim  Gra- 
biuspost  Baronium  iaudavit  Gregorios  Nazianze- 
num  et  Nyssemwi,  Ambrosium,  Chrysostomum, 
Epiphanium,  Isidorum  Peiusiotam,  Maximum 
Taurinensem,  Zenonem  Veronensem,  Basiiium  Se- 
leuciensem,  quibus  addere  potuit  Hieronymum, 
Augustinum,  ceterisque  antiquiorem  Methodium, 
aliosquepiures.  Totautem  tantosque  Patres,eru-  P 
ditione  prcestantissimos,  et  antiquitate  veneran- 
dos,  adeo  contemnere,  ut  dicantur  taudibus  cete- 
brasse  mulierem piane  fictitiam,  nec  moderati  ho- 
minis  est  nec  prudentis,  prcesertim  cum  non  affe- 
rantur  rationes  urgentes,  Etenim,  si  certissime 
novimus,  S.  Pauium  exstitisse,  etiamsi  eadem  de 
ipso  et  S.  Thecla  fuerint  Acta  conficta,  hsec  certe 
Acta  idoneum  nequeunt  argumentum prcebere  ad 
negandum  exstitisseetiam  S.  Theclam,  eamdemque 
virginiiate  floruisse  et  martyrio,  ut  sancti  Patres 
testantur.   Qais  eruditus  historicits   ignorat,  de 
omnibus  Apostolis  Acta  fabricata  fuisse  fabutosa? 
Nec  tamen  dicere  possumus,  eos  nec  fuisse  nec 
Evangetiumprscdicasse,  quia  idaliunde  indubita- 
txs  constattestimoniis.  Sic7iequeThec\iimvirginem 
negare  debemus  et  martyrem,  quia  de  iis  gravissi- 
ma  habemus  sanctorum  Patrum  testimonia.  Si 
quis  profanas  historias  considerare  votuerit,  si- 
mihter  inveniet,  muita  fuisse  conficta  de  variis 
personis,quastaynen  ?ion  credimus  personas  fi- 
ctitias.Quare  meliora  argumenta  afferre  debue- 
rat  Ittigius,  utnovam  iiiam  crisim  faceret  proba- 
oiiem  aut  tolerabitem. 

22  Nam  quod  ex  Tertuiiiani  et  Hieronymi  ver-  nutltytitar 
bis  elicere  tentat,  nihiiprorsus  est,  sed  ipsi  potius  9wnenti$ "'' 
contrarium.Negat  TertulUanus,  exscriptis  Paw  xa' 

to 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBIUS. 


551 


t; 


Tlteclu  pr.r- 
clpiiis  virgf- 
mbus  unmt- 

merata, 


'  (U.  inacu 
larc 


losuppositishauririposse,licituynessemulieribus 
baptizare,  quia  scripta  illa  sunt  fabulosa.  Quanto 
fortius  id  probasset,  si  dicere  potuisset,  Theelam 
esse  personam  fictitiam?  At  id  non  magis  dicit  de 
S.  Thecla,  quam  de  ipso  S.  Paulo.  Contra  ostendit, 
Theclam  suotemporenotamfuisse,  cjusque  exem- 
plumanonnullispeyperamaHegatum,adlicentiam 
baptizandi  mulieribits  arrogandam.  Acta  igitur 
solum  improbat  Tertullianus ,   quodque  in  illis 
Actis  tegebatur  de  baptismoper  Theclam  collato: 
sed  minime  negat  floruisse  Theclam  virginem 
temporibus  Apostolorum.  Hoc  nihilo  magis  negat 
Hieronymus,  Acta  illa  similitcr  improbans.  Quin 
imo  Hieronymus  in  Epistola  ad  Eustochium  de 
Custodia  virginitatis  clare  dononstrat,  quanti  S. 
Theclam  fecerit,  dum  illam  cum  MariaMatre  Do- 
mini  et  Maria  sorore  Moysis  solam  ex  virginibus 
nominat,  quas  Eustochio  occursuras  dicit  post 
hanc  vitam.  Tunc  Thecla,  inquit,  intuos  lsetavola- 
bit  amplexus.  Forte  ct  Hieronymi  superstitiosam 
dixisset  credulitatemlttigius,  quivirgini  Virginis 
defunctcV  amptexuspromittit.  At  malim  ego  sobrie 
saperecum  Hieronymo,  qitamsanctos  Patres  ar- 
roganter  contemnere cum  Ittigio.E 'usebius  S.  The- 
clam  non  videtur  ignorasse  :  nam  cap.  3  de  Mar- 
tyribus  Paidcstinse  agens  de  Thecla  Gaza?  passa 
cum  Agabio,  de  ea  sic  loquitur,  *a\  i  k«0'  iyx;  0e- 
x?,a,  et  nostri  tempovis  Thecla.  Quo  loquendi  modo 
insinuat,  vetustiorem  alteram,  sive  ceteberrimam 
illam  sibi  non  fuisse  incognitam.  Quod  additur  de 
silentio  seriptorum  primi,  secundi  et  tertii  secuti, 
seque  est  falsum  ac  frivolum.  Quam  mutti  enim 
alii  Apostotorum  discipulit  de  quibus  in  Actis 
Apostolorum  aut  Paidi  Epistolis  ftt  mentio,  ascri- 
ptoribus  atiis  triuyn  primorumseculorum,quoruni 
Opera  ad  nos  pervenerunt,  alto  premuntur  siten- 
tio.  Imo  nonnullos  ex  ipsis  Apostolis  apudproba- 
tos  illorum  temporum  scriptores  non  invenias 
memoratos.  Futite  igitur  cst  istud  argumentum 
contra  S.  Theclam,  etiamsi  verum  ftngatur.  At 
falsum  qitoque  est :  nam  Terttdlianus,  qui  de  The- 
cla  meminit,  xtt  vidimus,  floruit  secitndo  et  tertio 
seculo  :  et  S.  MetJiodius,  qui  S.  Theclam  pluribus 
cclebrat,  secido  iii  floruit  et  scripsit.  Verum  nos, 
missis  Itiigii  incptiis,  examinemus,  quibus  laudi- 
bus  sancti  Patres  Theclam  cetebraverint. 

23  5.  Epiphanias  Hxr.  79  num.  5  inter  Sanctos 
eximios,  videlicet  Eiiam  et  Joannem  Baptistam, 
perpetua  virginitate  itiustres,  prxter  Mariam  Do- 
mini  Matrem,  aliis  omnibus  tonge  anteferendam, 
solam  exvirginibus  et  mutieribits  nominat  S.  The- 
clara,  docens,  neque  hanc,  neqite  idlitm  e  Sanctis 
adorandum  his  verbis :  Scd  nec  Thecla,  ncc  alius 
quispiam  e  Sanctis  adoratur.  Parimodo  S.  Aynbro- 
sius  cap.  3  Ad  Virginem  iapsam,  dum  hanc  re- 
prehendit,  S.  Theclam  inter  priccipuas  Virgines 
recenset,  ita  lapsam  alloquens  :  Quid  facies  corara 
Maria,  Thecla,  ct  Agne,  et  immaculato  choro  puri- 
tatis  ?  Et  mox  cap.  4  excusationem  de  fragilitate 
carnis  sic  refettit  :  Respondebit  tibi  bcataThecla 
cum  suis  innumerabilibus  sociis :  Et  nos  eadem 
carne  amicta?  fuimus,  ncc  tamen  plenum  proposi- 
tum  castitatis  nostrae,  aut  frag-ilitas  carnis  potuit 
mutilare*,  aut  ssvitia  tyrannorum  potuit  per  va- 
ria  tormentadejicere.  S.  Gregorius  N yssenus  in  Vi- 
ta  S.  Macrinse  sororis  suse  primum  docet,  hanc 
arcano  nomine  etiam  Theolam  fuisse  dictam,  ra- 
tionemque  pag.  178  allegat,  visionem  matris  sitae 
ita  exponens  :  Verum  cum  pariendi  tempus  insta- 
ret,  somno  consopita,  manu  gcstare  sibi  visa  est  id, 
quod  adhuc  intra  viscera  contincbat,  et  quendam 
humana  specie  et  forma  aug-ustiorem  intueri,  qui 
Septembris  Tomus  VI. 


Theclas  nominefiTiolamappcllavit,  Theclse,  inquam, 
illius  inter  martyres  celeberriraa; :  id  autem  cum 
ter  repctcns  testatum  rcliquisset,  discessit.  Ea  vero 
statim  somno  soluta  est,  et  partu  facile  levata,  ut 
etsomno  simul  excitata  sit,  et  quod  in  quiete  vide- 
rat,  effectum  inspexerit.  Arcanum  igatur  nomen 
hoc  illi  fuit.  Videtur  autem  mihi  is,  qui  per  quie- 
tem  apparuerat ,  cam  vooeiD  prouuncinsse,  non 
tam,  ut  quo  nominc  nppellanda  esset,  indicaret, 
quara  ut  similitudine  nominis  idem  ostenderet 
vivcndi  studiura  et  institutum. 

845.  Hieronymus  in  Chronico  ad  annum  377 
de  Melania  seniore  fuvc  narrat .  Mclania  uobilissi- 
ma  mulicrum   Komanarura,  et   Marcelli  quondam 
consulis  filia,  unico  praetore  tunc  urbano  filio  de- 
relicto,  Ilierosolymam  navigavit,  ubi  tanto    vir- 
tutum  prascipuequc  humilitatis   fuit  miraculo,  ut 
Teclae  nomen  acciperet.  Ex  his  liquet,  quanta  se- 
culo  iv  esset  fama  S.  Thechc,  quantoque  in  hono- 
re  haberetur  nomeyi  ipsius.  Et  sane  ardiquior 
illis  S.  Methodius  martyr  in  Convivio  virginum 
Theclam  reiiquis  prsetulit,  dum  pag.  160  et  161 
Areteyi  sive  virtutem  iyiducit  loquentemad  Virgi- 
ncs,  easque  coronanteyn,  subjuyictis  rfeThccla  his 
verbis  :  Theclam  tamcn  majori  floridiorique  corona, 
quippe  quae  sc  supra  vos  insigsni  eminentique  studio 
comraendaverit.  Quare  S.  Isidorus  Pelusiota  iib. 
i  Epist.  87 ;  ubi  aiias  quasdam  midieribus  mona- 
chis  ad  exeyyipium  proposuey^at,  dc  S.  Thecla  ita 
ioquitur :  Adde  muliebrium    victoriarum  ac  tro- 
phteorura  caput,  hoc  est,  illam  omnium  laudibus 
celcbratam   Theclam ,  quaa  taraquam    immortalis 
pudicitiae  columna  prostat,  quaiquc  e  media  turbi- 
darum   aflcctionum  tcmpestatc,  tamqunm  fax  ac- 
censa,  ad  portum  ab  omnibus   nuctibns  immunem 
appulit.  «S.  Gregorhts  Nazianzenus  in  Oratione 
tertia,  quxpriyna  est  in  Juliawurn,  impdratorem 
(tjios((.ttani    (jracilcr    insccttdur ,   quod   mart yrc\ 
coy\teyyxy\eret ,  et  cum  prascipuis  S.  Theclam  laudat 
hisverbis:  Non  victimas  pro  Christo  csvsas  veri- 
tuses;nec  mag-nos  pug-iles  extimuisti,  Joaunem 
illum,  retrum ,   Paulum,   Jacobum ,   Stephanum, 
Lucam,  Andrcam,  Theclam,  cos,  qui  et  post  illos, 
et  ante  illos,  pro  veritate  periculis  se  objeccrunt? 
qui  cum  ig*ni,  et  fcrro,  ct  belluis,  et  tyrannis,  et 
pra^sentibus  malis,  et  dcnuntiatis,   alacri  animo, 
vclut  in  alicnis  corporibus ,   imino    quasi  corpo- 
rum  expcrtcs,  dimicarunt?  Cur?  Nc  pietatemye] 
verbo  tcnus  ])i'odcrent.  Quibus  prasclari  honorefl 
et  festa  constituta  sunt,  aquibus  d;cmoncs  propel- 
hintur,  ct  morbi  curantur:   quoruiu  apparitiones 
et  pnedictiones  :  quoruih  vel  sola  corpora    idem 
poasunt,  qnod  animffi  aanctfiB,  sive  tangantur,  aive 
iionorcntur :   quorum  vcl   sola:   sang-uinis    g-utta?, 
atquc  exig-ua  passionis  sig*na,  idcm  possunt,  quod 
corpora.  Hacicnus  Naziayizenus  ita  geney^atim  de 
midlis  Sanctis,  id  oynnia  S.  Thccla  nominatim 

cmnjriifre  r/</ra nlttr, 

25  In  Vita  S.  Syncieticse,  cujus  incertus,  sed 
antiquus  auctor,  otim  attributa  S.  Athanasio,  a- 
pud  nos  tom.  Uanuarii pag.  213,  dumS.  Syncle- 
tica  comparatur  cwn  S.  Thecla,  hsec  ita  celebra- 

tur :  In  Synclctica  vidcre  cst  g-cnuinnm  discipulam 
B.  Theclae,  quaB  eisdem vestifiriifl  inccdcrct.  Unus 
amborura  procus,  Christus  scilicct;  unus  ftUBpex 
,.|   pnraii}  rnpluis  nimirum    1'aulu  I  ;    idem   Commu- 

nis  thorus,   ccclcsia  niminun tfnde  uniformis 

eratamor  utrique  crga  Christum;  quia  cisdom  do- 
tibus,  donataa,  eisdem  studiis  incumhcbant.  The- 
clae  quidem  martyria  nulli  non  uota,  per  ig-nes, 
per  feras,  et  per  quae  non  tormenta  cruciata1.  Xoe 
minus  notas  arbitror  laudabilcs  sudorcs  et  labores 

74        Synclctica1 


J.  s. 


imt  etifiin 
prrpotita 
a  vahit  Pa- 
(ribus 


E 


et  irriptori- 
btts  antiipus. 


552 


DE  S. 


auctoh* 
J-S- 


Sancta  nnbi 


Syncletica?.  Nam  cum  unus  et  idem  dilcctus  fuerit 
utrique  sponsus,  nimirum  Christus  Dominus,  ne- 
cesse  est,  eumdem  fuisse  adversarium  utrique,  dia- 
bolum  scilicet.  Sed  in  Thecla  quidem  moderatio- 
res  existimo  fuisse  cruciatus,  cum  malignitas  ad- 
versarii  in  illa  grassata  videatur  in  corpore  tantum, 
et  in  rebus  exterioribus  etc.  Hactenus  auctor,  o- 
stendens,  quanti  faceret  S.  Theclam,  quodcumil- 
la  potissimum  S .  Syncleticam  conferre  voluerit. 

26  Jam  vero  a  generali  laude  sanctse  Martyris, 
lemipojuum  ad  par^cuiaria  fac(a  veniamus .  Nonmodo  virgi- 

nitatemS.  Theche  Patres  magno  consensu  cele- 
brant;  sed  muiti  eiiamaffirmant,  sponso  nobili 
fuisse  promissa?n,  eoque  relicto  aut  recusato, 
una  cum  fide  Christiana,  S.  Pauto  prxdicante, 
virginitatem  etegisse.  S.  Epiphanius  Hcvr,  78 
num.  16  de  iis  mentem  suam  hoc  modo  aperit : 
Sed  etThecla,  cumin  Paulum  incidissit,  pactas  nu- 
ptias  dissolvit,  cum  primario  cuidam  civitatis  to- 
tius,  ac  longe  diviti,  nobilissimo,  splendidissimo- 
que  desponsa  jam  fuisset.  Verum  terrena  ideo  San- 
cta  illa  contempsit,  ut  caelestium  compos  esse 
posset.  Consentit  S.  Ambrosius  lib.  2  de  Virgini- 
B  buscap.  3 de institutione per  S '.  Pauium,de sponso 
recusato,  et  de  virginitale.  Verba  afferam  inferi- 
us,  ubi  agetur  de  martyrio.  S.  Gregorius  Nysse- 
nus  Ilom.  14  in  Caniica  ut  Virginem  S.  Pauli 
Discipulam  ita  celebrat :  Talem  myrrham  olim 
Paulus  effundebat  ex  ore  suo,  mistam  cum  puro 
pudicitiae  Iilio,  in  sanctae  Virginis  aures.  Ea  vero 
erat  Thecla,  qua?  prasclare  animo  suo  defluentibus 
do  lilio  g-uttis  intra  se  receptis,  hominem  externum 
morte  opprimit,  omni  cog-itatione  cupiditateque 
carnali  cxstincta,  Cujus  post  perceptam  bonam 
ilhmi  doctrinam,  et  juventus  exstincta  erat,  et 
cxterna  vcnustas  cxstincta,  ct  exstincta  omnia  cor- 
poris  scnsuum  organa,  solo  sermone  in  ipsa  vivente, 
per  quem  totus  ei  mundus  mortuus  erat,  etVirgo 
ipsamundocrat  mortua. 

27  S.  Joannes  Chrysostomus  (aut  si  quis  forte 
alius  est,  auctor  Homiiuv  dubiee  et  mutiise)  tom. 
2  Operum  pag.  719  exaggeratis  primum  virgi- 
nitatis  laboribus,  de  S.  Thecla  hsec  subjungit : 
Enimvero  Puellae  natura  cedebat,  et  quae  apud 
alios  dominatur,  etadcoitum  furit,  apud  Theclam 
virg-initatem  exerrcbat.  Parentes  vero,  cum  Filiae 
inita  cum  virg'initate  pacta  non  nossent,  neque 
fcederis  nuptiamm  cum  illa  jung-endi  cansaChri- 
stum  Dominum  de  crelo  dextram  dedisse,  multis 
eain  verbosisque  cornminationibus  ad  conjugium 
incitabant.  At  enimjam  aures  Puollse  Pauli  carmi- 
ne  personabant :  »  Quae  non  est  nupta,  cog-itat,  qufe 
»  Domini  sunt,  ut  sit  sancta  et  corpore  et  spiritu. » 
Etpostmulta  in  iaudem  virginitatis  dicta,  heec 
rursum:  Instabat  mater,  quse  ad  nuptias  impel- 
lebat:  at  illa  Sponsum  cielestem  his  vocibus  com- 
pellabat.  «  Ad  te  levavi  oculos  meos,  qui  habi- 
»  tas  in  crelo.  »  Accedebat  procus,  nuptiali  eam 
colloquio  titillans:  at  illa  se  cum  Christo  tacite 
conjungebat,  diccns :  «  Adhresit  anima  mea  post 
tc.  "  Conflnebant  adulationibus  captantes  propin- 
qui  :  at  illius  menti  Paulus  contestans  obversa- 
batur  «  Despondi  te  uni  Viro  virginem  castam 
d  exhibere  Christo. »  Terrebant  judicespcenis  :  at 
omnes  illa  magno  animo  proculcans,  clamabat : 
o  Prineipes  non  sunt  terrori  bonis  operibus,  sed 
»  malis. » 

28Cum  vero  statuas  viginitatis  etiam  in  viis 
erigi  Martyri  oporteret,  talis  qufedam  Puellce  est 
exorta  tentatio.  Liberata  judicio ,  Pauli  proadam 
sectabatur,  et  rumorem  sequuta  ducem,  viis,  qure 
ad  Paulum  ferebant,   sese  est  ausa  committere. 


D 


IfHWi  ■>/'"' 

cimlcmuni* 


et  fnttritcta 
«5.  Paufo, 


E 


THECLA  VIRG.  MAUT. 

Porro  diabolus  Puellam  observabat,  et  cum  iter 
agentem  observasset,  hostem  immittit  in  Puellam 
procum,  virginitatis  tamquam  in  deserto  praedo- 
nem.  Cumque  jam  iter  perticeret,  g-enerosaa  Vir- 
g-ini  admissarius  a  terg-o  procus,  etacerindagator, 
captam  eam  esse  jam  inclamabat.  DifBciles  undi- 
que  angustiae  urgebant :  robustus  erat,  qui  bellum 
inferebat,-  infirma,  cui  bellum  inferebatur.  Ubi- 
nam  aliquod  illi  a  perfugio  illo  perfug-ium.  Tum 
vero  in  caelum  conversa  Virg*o  ad  eum,  qui  omni- 
bus  ubique  ipsum  invocantibus  adest,  cum  lamen- 
tisclamabat :  « Domine  Deusmeus,  in  te  speravi.... 
Hic  mutita  Homitia  desinit.  Hoc  autem  factum 
nidlibi  inveni,  ne  in  Actis  quidem  fabutosis.  Non 
est  tamen  improbabite,  S  Theclam,  cum  Iconii 
virginitatem  suam  non  fore  tutam  perspiceret, 
consiiium  fugiendi  ad  Paulum  iniisse,  ut  ejus  cu~ 
ra  alibi  latebras  inveniret ;  sed  retractam  ex  fu- 
ga,  eaque  occasione  ad  tormenta  condemnatam 
fuisse.  Chrysostomus  Hom.  25  in  Acta  Apostoio- 
rum  tteS.  Thecla  breviter  sic  loquitur :  Audi  de 
beataThecla.  Illa  ut  Paulum  videret,  aurum  suum 
dedit.  Non  est  necesse,  ut  dicamus,  Theclam  de- 
disse  aurum  custodi  carceris,  ut  habent  Acta 
fabulosa.  Potuit  enim  et  famulum  aut  anciitam 
aliquam  aurapermovere,  ut  exitum  e  domo  tutum 
haberet,  aut  etiam  comitem  in  via  ad  Paulum. 
Quidquid  sit,  nec  voto  nec  possum  certa  facere, 
qucV  minus  certa  apparent  ob  dictorum  ambigui- 
tatem.  In  Homilia  de  duodecim  Apostotis  inter 
Spuria  Cfwysostomi  tom.  8  pag.  12  Thecla  item 
cetebratur,  utinstructa  a  S.  PaiUo. 

29  Apud  S.  Augustinum  iib.  30  contra  Faustum 
Manichcvum  cap.  4  dictus  Faustus  ait  de  S. 
Paido;  Cum  Theclam  oppigneratam  jam  thalamo 
in  amorem  sermone  suo  perpetuae  virginitatis  in- 
cendit.  Factum  autem  non  negat  S.  Augustinus, 
ad  hcvc  respondens,  sed  argumentum,  quod  eoc 
iitoperperam  contra  nuptias  sumebat  Faustus, 
tantummodo  solvit.  Ipse  Aitgustinus  in  libro  de 
Sancta  Virginitate  cap.  44  docens,  quid  Virgini 
congitandum  sit,  ne  superbe  maritatis  sepr^vfe- 
rat,  ait,  nescire  virginem,  utrum  sit  matura  mar~ 
tyrio,  cum  ad  illud  subeundum  idonea  forte  sit 
maritata,  doctrinamque  exempto  iilustrans,  ait: 
Unde,  inquam,  scit,  ne  forte  ipsa  nondum  sit  The- 
cla,jam  siti\l&Cris])\nii.  Est  autemCrispina  pr&cta- 
ra  martyr  Africana,  frequenter  laudata  ab  Au- 
gustino,  de  qua  agetur  ad  v  Decembris.  Innuit 
igitur  S.  Augustinus,  S.  Theclam  iltustrem  esse 
inter  virgines  martyres,  sicut  inter  conjugatas 
prieciara  est  S.  Crispina.  Nazianzenus  Orat.  19 
pag.  279  ait,  a  S.  Justina  martyre,  dum  ejus  ca- 
stitas  periculo  erat  exposita,  Deum  invocatum, 
qui  et  Susannam  mortis  periculo  liberavit,  etThe- 
clam  servavit,  illam  a  ssevis  presbyteris,  hanc  a 
tyranno  ipsius  proco,  patreque  mag"is  tyrannico. 
S.  Methodius  in  Convivio  S.  Theclam  in  medio 
virginum  Ccelesti  Sponso  occurrentem,  et  ita  de 
rebus  suis  loquentem  inducit :  Mortalibus  suspi- 
ratam  mundi  felicitatem  fugiens,  et  vitae  delicias, 
voluptates,  amores,  Uiis  ulnis  salutiferisproteg-i  de- 
sidero,  et  tuam  videre  semper,  o  Beate,  pulcritudi- 
nem...  Nuptiarum  relinquens  mortales  lectos,  et  do- 
mum  propter  te,  o  Rex,  auro  plenam,  venio  imma- 
culatis  in  vestibus,  ut  admittar  et  eg-o  beatos  intra 
thalamos  una  tecum....  Dolis  elapsa  draconis  innu- 
merabilibus,  o  Beate,  blandis  corruptoribus ;  prse- 
terea  vero  et  ig-nis  flamma  et  ferarum  immanium 
homicidis  insultibus,  expectans  te  de  ca?lo....  O- 
blita  patriae  desidero  tuae  formae  sum,  Deus  Ver- 
bum ;   oblita  virg:inum  aequalium   choros,  et  ma- 

terni 


vngimtatem 
servut. 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS 


553 


Dicta  Pa- 
1,-am  expen 


Sancta  igni 

fuit  injecta 
et  fcns 


A  terni  jactantiain  generis.  Omuia  enim  tu  milii  , 
Christe,  tu  ipse  es.  Idem  auctor  et  eruditionem 
philosophicam  pag.  94  S.  Theclse  attribuit,  euan- 
g-elica  vero  ac  divina  doctrina  eam  antecelluisse 
omnibus  ait  :  utpote  a  summo  ejus  generis  insti- 
tutam  edoctamque  magistroPaido. 
30  Ex  allatis  p07*ro  Patrum  textibus  habemus, 
'  S  Theclam  fuisse  conversam  a  S. Paulo,  eamdem- 
que  et  virginem  fuisse,et  ante  conversionemjuve- 
ni  nobiti  desponsatam,  post  conversioncm  vero  a 
nuptiis  abhorruisse  amore  virginitatis,  eaque  oc- 
casione  multa  a  sponso,multa  a  parentibus  susti- 
nuisse  certamina,  in  quibus  fortiter  se  gessit  ac 
vicit.  In  Actis  fabulosis  sola  cum  sponso  inducitur 
mater,  Theclam  ad  nuptias  hortans,  acsi  pater 
ipsiusjam  ante  fuisset  defunctus .Verum  indubia 
ChrysostomiHomilia^nxentesgeneratimdicuntur 
ipsam  ad  nubendum  incitasse,  etNazianzenns  de 
patre  nominatim  meminit,  eumque  magis  tyran- 
nicum  dicit  fuisse,  quam  sponsum  ipsum.  Hi  illa 
saltem  ex  Actis  fabulosis  non  hauserunt ,  eorum- 
que  sententia  certe  ut  probabilior  prteferenda 
Precterea  in  dicta  Homilia  dubia  additur  fuga  ad 
B  Paulum,  in  qua  sponsus  Virginem  dicitur  asse- 
cutus    Ejusmodi  autem  fuga,  detrectationi  nu- 
ptiarumaddita,potuitparentes  Virginis  et  spon- 
sum  magis  exacerbare ,  ut  deinceps  noluerint 
ipsam  ut  fdiam  aut  sponsam  tractare,  sed  ut 
noxiam  et  rebellem  judicibus  ad  pcenam  tradere. 
Attamen,  cumfactum  sit  mutilum,nec  referatur, 
quid  eo  tempore  inter  Virginem  et  sponsum  sit 
actum,  nolimprocerto  edicere,hanc  fugamfuisse 
causampsenarum,  adquas  condemnata  fuit  San- 
cta.  Verum  qusecumque  tantorum  suppliciorum 
fuerit  occasio,  testimoniis  Patrum  constat ,  ad 
ignem  fuisse  condemnatam,  ferisque  etiam  expo- 
sitam,  et  in  utroque  supplicio  mansisse  ULvsam. 
31  Verba  S.  Methodii,  dicentis,  liberatam  fuis- 
5(?io-nis  flamraa,  et  ferarum  immanium  homicidis 
insultibus,  supra  dedi.  Hinc   idem  pag.  130  et 
131  de  his  simul  et  prascedentibus  certaminibus 
dicit,  quod  decus  una  multiplicis  martyrii  samius 
iteratis  ingentium  certaminum  claris  victoriis  glo- 
riose  tulerit,  in  quibus^  et  magnaniruitas  aggre- 
diendi,  et  ardor  rem  gerendi  paria  fuerunt :  magni- 
tudinique  consiliorum  et  mentis  ex  sequo  semper 
respondit  firmitas   roburque  corporis.  Nazianze- 
nus  in  Carmine  ad  Virgines  tom.  %pag.  300  ita 

habet : 

Videsne  Theclam  ereptam  ab  igne  et  belluis  t 
Rursum  in  Carmine  m,  cui  titulus,  Prscepta  ad 
virgines,  pag.  59  hxc  canit  : 

Quis  Theclam    necis  eripuit   flammaique   peri- 

clo? 

Qui  validos  ungues  vinxit  rabiemque  ferarum? 

Virg-initas.  0  res  omni  mirabilis  aevo ! 

Virginitas  fulvos  potuit  sopire  lcones  : 

Dcnte  nec  impuro  generosos  virginis  artus. 

Ausi  sunt  premere,  et  rigido  discerpere  morsu, 

32  S.  Ambrosius  lib.  2  de  Virginibus  caput  ter- 

•  tium  orditur  hoc  modo  :  Ergo  sancta  Maria  disci- 

plinam  vitae  informet ,  Thecla  doceat  imraolan , 

qiue  copulam  fugiens  nuptialem,  et  sponsi  furore 

damnata,  naturam  etiam  bestiarum  virginitatis  ve- 

neratione  mutavit.  Namque  parata  ad  feras,  cum 

adspectus  quoque   declinaret  virorum ,  ac  vitalia 

ipsa  ssevo  offerret  leoni,  fecit ,  ut,  qui  impudi- 

cos  detulerant  oculos ,  pudicos  referrent.   Cerne- 

re  erat  linjrentem  pedes  bestiam  cubitare  humi , 

muto  testificantem   sono,    quod  sacmm   Virginis 

corpus  violare  non  posset.  Ergo  adorabat  pnedam 

suam  bestia,  et  proprise  oblita  natur* ,  naturam 


AtClOU 

J.S. 


exposita ; 
aed  nb  utrit 
que 


iuduerat,  quam  homines  amiserant.   Videres  qua- 

dam  naturse  transfnsioue  horaines  feritatem  indu- 

tos,  saevitiam  imperare  bestise ;  bestiam  exoscu- 

lantem  pedcs  Virginis  docere,   quid   homines  de- 

berent.  Tantum  habet  virginitas  admirationis ,  ut 

cam  etiam  leones  mirentur.  Non  impastos  cibus 

flexit,  non  citatos  impetus  rapuit,  non  stimulatos 

ira  exasperavit ,  non  usus  decepit  adsuetos ,  non 

feros  natura  possedit.  Docuerunt  religionem,  dum 

adorant  Martyrem  :  docuerunt  etiam  castitatem, 

dum  Virgini  nihil  aliud  nisi  plantas  cxosculantur , 

demersis  in  terram  oculis,  tamquain  verccundan- 

tibus,  ne  mas  aliquis  vcl  bcstia  Virginem  nudam 

videret. 

33  Ritrsum  Ambrosius  in  Epistola  adecclesiam  man$'u  ui*- 
Vercellensem  num.  34  eadem  brevius  disserit  hoc  **• 
modo  :   Quo    raunerc   .nirtcm    venerabilis   Thecla 
etiam  leonibus  fuit,  ut  ad  pedes  Prffidre  suae  stratse 
impastai  bestise    sacruin  defcrrent  jejuniuin?  nec 
procaci  oculo  Virginem  nec  ungue  violarent  aspe- 
roPQuouiam  et  ipso  adspectu  virginitatis  violatui 
sanctitas.  Auctor  antiquus  in  Homilia  de  C&co 
nato,  qiuv  habetur  interSpuria  Chrysostomi  sm- 
ptatom.  §pag£2>,de  Sanctabestiis  exposita  eliam 
■meminU  his  verbis  :   Quid  prim:v  marlyri  Thcchu  E 
nocuit  nudam  in   theatro  certarc  ?  Non  peccavit 
denudata,  non  afficitur  ignominia,  sed   coronatur 
Sancta.  Non  mcminit  S.  Ambrosius,  nec  auctor 
modo  laudatus.de  ignis  supplicio,quianon  suscc- 
perant  gestaSanctieenarranda;  sedsolum  aliquid 
de  ipsa  memorarunt,  quod  conducebat  maxime  ad 
rem  sibi  propositam.  Sic,  omissa  c.rpositione  ad 
bestias,  de  ignesolum  fit  mentio  in  Oratione,  no- 
mine Cypriani  Antiooheni  editatpost  Opera  S.  Cy- 
priani  editionis  VeneUv  col.  xxx  :  Assiste  nobis, 
inquit  auctor,  sicut  Apostolis  in  vinculis,  Teclffl  Ln 
iguibus  etc.  Consentit  S.  Maximus,  seculo  v  Tau- 
rinensis  episcopus,  in  Homilia  de  S.  Agnete,  ubi 
ait,  Agnem,  sicutThedam,  fiammarum  globoseva- 

sisse. 

34  Baronius  et  Grabius  addunt  etiam  teattum 
ex  Sermone  de  Timore,  edito  sub  nomine  S.Zeno- 
nis  VeronensiSy  recusoque  in  Bibliothcca  Patrum 
Lugdunensi  tom.  3  pag.  403  :  Adversus  Theclam  danllir. 
accusator  acerrimus  lingiuc  cxcrit  g-ladium  :  cum 
suis  sibi  ministris  publica;  leg-es  insaniunl  :  stimu- 
lis  acuitur  feritas  in  ferocitatem,  ct  tamen  homiui- 
bus  mitior  invenitur ;  ne  quid  sccnaj  tam  dirsa  hu- 
manitatis  deesse  videatur,  immittuntur  etiam  ma* 
rina  monstra  :  Iaciniia  omnitus  spoliatur  Puella, 
vestitur  incendio.  Intertoi  instrumenta  mortis,  spe- 
ctatore  metuente,  sccura  calcat  ffenera  universa 
tcrrorum  :  incolumis,  qnasi  orbe  subaeto,  de  illo 
feralis  caveaj,  jam  non  miserabilis,  sed  mirabilis, 
funcreo   ambitu  excedit,  victi  seculi  triumphum 
reportans,  quam  tot  supplioiis  omncs  crediderant 
perituram.   Verum  S.  Zenonis  Veronensis ,  qui 
seculo  vi  floruit,  scripta  non  agnoverunt  Ilicro- 
nymus  aut  Gennadius  in  suisCatalogis,  el  bibho- 
graphipassim  Sermoncs  illos  S.Zenoni  abjudica- 
runt,  ut  magni  facienda  non  sint,  qiuv  de  mamnis 
monstris  ignotus  ille,et  forte  aliquot  secults  j» 


Nan  mugni 
farienda, 
Ijua  nmimir 
S,  /'■nonis 


iior,  ex  Actis  fabulosis  hausit.  Prmtereo,  quod 
Baroniusallegat  ex  epistola  ad  Oceanuw  de  \  ita 
clericorum,  olim  falso  S.  Hieronymo  attnbuta, 
cum  nihil  habeat  dignum  Hieronymo.Omitto  et 
alia  ab  eodem  allegata  cx  Actis  Sanctorum  mmus 
fideliter  scriptis,  aut  ex  Opusculis,  quorum  non 
magnaestactoritas,quiasuffLciiu<tr<<hrsallegati. 

35  Addo  tamen,qucv  S.Athelmus  autAldhelmus,   Wajftun 
Scireburgensis  in  Anglia  episcopus,  de  quo apud  ^mf 
nos  ad  xxv  Maii,  in  Carmine  de  laude  Virgi- 

num 


554 


DE  S.  TIIECLA 


ibctom        num  cecinit,  quia  videtur  ex  Patribus  sua  hau- 
*' s'        sisse,  non  ex  Actis  fabulosis : 

Virg-o  dicata  Deo  florebat  tempore  prisco, 
Nomine  hanc  Theclam  veteres  dixere  parentes, 
Quse  conversa  fuit  sacrato  dogmate  Pauli, 
Et   Christum    sequitur,  connubia  pacta  relin- 

quens. 
Virgfinitatisamor  flagrans  in  corde  Puellae 
Dulcia  mundanu!  sprevit  consortia  vitae, 
In  qua  fundavit  ctelestis  gratia  mentem, 
Saecula   quam  pcnitus  numquam    mollire  vale- 

bant. 
Durior  ut  ferro  foret  ad  tormenta  cruenta. 
ilanc  pater  et  g-enitrix,  pactis  sponsalibusambo 
V.  nupium      A(i  stirpcm  g-eneris  satag-ebant  dedere  nuptis  *  : 
Sed  mens  virgineis  ardescenstorridaflammis, 
Gurgite  mundano  perfusa,  tepescerenescit; 
Quamvis  verborum  rorarent  imbre  parentes, 
Sicut  nimbosis  stillabant  fethera  guttis. 
Propterea  focus  ct  flagrans  accenditur  ignis  : 
Vulcanus  late  fervebat  torribus  atris, 
Ut  Virg-o  felix  ferret  tormenta  rogorum, 
Consumptura  piam  falsosine  criminc  carnem. 
B      Tali  faimineam  sontes  molimine  spinam 

Excruciare  studcnt,  membratim  quatinus  ossa, 
Si  hVri  possct,  vacuarent  cruda  medullis. 
Sed  Deus  ©terna  defendit  ab  arce  Puellam, 
Vt  voti  compos  flammas  evaderet  ig*nis. 
Truditur  ad  rictus  Virg*o  laceranda  leonum, 
Diris  vero  dant  muliebres  morsibus  artus  : 
Bestiased  sacrum  non  audet  carpere  corpus, 
Defensantc  Dco  devotce  membra  PuelUe; 
Dum  tenerae  oarni  nou  usquam  sponte  pepercit. 
Sic  Sator  electis,  cum  mundi  scammate  certant, 
Aurea  caelestis  largMturprsemia  regni. 
i  [sec  suprema  sute  decoravit  terapora  vitae, 
Purpureo  sanctam  perfundens  sanguine  carnem, 
Martyr  perpetui  dum  scandit  limina  ceeli. 
Hactenus  S.  Atdhelmus,  in  fine  insinuans,  San- 
ctam  violenta  morte  martyrium  complevisse,  for- 
tasse  quia  vidit,  passim  a  Patribus  Martyrem  vo- 
cari. 
Theclacertt       3G  Jlocitnum  igitur  de  gestis  Sanctx  superest 
martyrdi-    eaiaminandum  t  utrum  post  ignemet  ferassupe- 
ratas,  alio  tandem  supplicio  vitam  finierit :  nam 
de  titulo  martyrii  Sanctse  debito  nulla  potest  esse 
qitcvstio,  siscqaamursentcntianicommuniorem  et 
probabilioroi),<i)ui  martyres  habentur  omnes  illi, 
C  qui  tormcnta  subierunt  mortem  naturali  ordine 
mferentia,etiamsi  tUvinofavorein  illis  manserint 
illsesi.  Sic  martyr  habelur  S.  Joannes  apOstolus, 
qui  in  dolium  olei  ferventis  injectus  est,licetexeo 
Det  gratia  UUvsus  exiverit.  Hac  igitur  ratione 
martyr  est  S.  Thccla,  guia  et  igni  tradita  etferis 
objecta,  ut  etiam  docet  Benedictus  XIV  feciliter 
regnans  in  Opere  frequenter  laudato  deCanoniza- 
Hone  Sanctorum  lib.  3  cap.  12,  ubi  ipsum  S.  The- 
cX&exemphtm  num.  ■">  adducit.  Quapropter  meri- 
to  martyr  rocatur,   etsi  certum  esset,  non  fuisse 
alio  deinde  supplicio  sublatam.  Nonsolum  autem 
martyr  a  Patribus  vocatur ;  sed  a  nonnidlis  etiam 
protomartyr,  siveprima  interfemjnas  martyr  di- 
citur.  S.  Tsidorus  PclusiotalibA  Epist.lGOlaudat 
Tarasium  Tsaurumtguod  prim» martyris  Theclte 
etraorosrt  templum  amaverit.  Evagrius similiter 
Ub.W  vap.  s  protomartyrem  7iominat :  ethictitulus 
S.  Theche  passim  datur  a  7*ecentioribus  G/\vcis. 
Si  autem  consideremus  tempus  converszead  fidem 
Sanctx,  addarausquecausammartyrii,  qugenon 
emedictis  imperatorum,  sed  ex  7-ecusatis  amore 
virginitatis  nuptiis petitur ;  verisimilUmum  fiet, 
Sanctam  certamiaa  martyrii  suscepisse  aliquot 
annis  ante  imperium  Neronis ,  et  ante  omnes 


VIRG.  MABT. 

mulieres  martyres.  At  non  constat,  an  vitam  /?-  D 
nierit  ante  alias  feminas  martyrio  coronatas; 
cum  diu  certaminibus  prioribus  rideatur  super- 
vixisse. 

37    Baronius  tom.  10  Annalium  pag.   944  in  Ba»oni«, 
Addendis  ad  annumkl  evincere  nititur,  S.  The-  vttlteli<*min 
clam  martyrio  etiam  vitam  fi?iivisse,itadisserens  :  cfaT,Md^ttn" 
Quod  vero  in  Theclee  Actis ,  ad  finem  ipsorum  as- 
seritur,  ipsam  divinitus  liberatam  a  paratis  triplicis 
g*eneris   mortis    periculis ,   in   solitudinem   seces- 
sisse,  ibi  perseverantem  nonag"enariam  decessisse; 
istud  quidem  ex  omnibus  illis  nobis  haud  arridet, 
cum  de  his  penes  antiquiores,  quos  recitavimus, 
selectissimos  Patres  verbum  nullum  :  qui  omnes  de 
ipsa  ut  martyre  et  consummata  martyrio  visi  sint 
meminisse  :  potissimum  vero  Gregorius  Nazianze- 
nus,  cum  inter  insig-niores  martyres,  pro  Christo 
necatos,   eam  connumeret,   ut  vidisti :  et  S.  Am- 
brosius,  cultor  studiosissimus  S.  Theclse,  in  cujus 
memoriam  primaria  ecclesia  Mediolani  fuit   ere- 
cta,  inter  alia  hsec  de  ipsa  :  »  At  certe  Tbeclam  non 
»  senectus  ,  sed  virtus  probavit.  »  lta  ipse,  cum 
agit  de  velandis  sacris  virg;inibus,  in  quibus  mores 
potius,  quam    Eetatem    spectandam    proponit.    Et 
S.  Augustinus,  cum  ag-it  de  virg"initate,  quae  de-  j; 
beat  conjunctam  habere  humilitatem,  ne  per  su- 
pcrbiam  virgro  super  conjugatas  se  efferat ,  quas 
fortasse  conting*at  coronari  martyrio ,  quo  careat 
ipsa,  ait  :  »  Unde,  inquam,  scit,  ne  forte  ipsa  non- 
»  dum  sit  Thecla,  jam  sit   illa  Crispina  ?  »  ,  con- 
summatam  plane  martyrio  Theclam    sig-nificans , 
dum    consummatam  martyrio   conjugatam   oppo- 
nit,  ut  de  martyrio   facta  comparatio  seque    re- 
spondeat.Hasc  et  alia  in  eamdem  sententiam  adduci 
possunt.  Puto  autem,   quod,   deperditis   antiquio- 
ribus  Actis  illis  martyrii  S.   Theclse,  iisdemque, 
ut  audisti ,  ab  hsereticis  depravatis ,  quas  omnium 
traditione   prae    cseteris    praedicarentur  ,     de    illa 
adeo  inexspectate  liberata  de  tribus  illis  pra^paratis 
saevissimis  mortis  periculis,ea  ut  mag*is  ore  omnium 
decantata,  transmissa  fuisse  ad  posteros.  Qui  vero 
postea  ea  scripsit,   dum   quo  mortis  g-enere  con- 
summaverit  ipsa  martyrium,  haud  adeo  explora- 
tum    habuerit ,     sicut    acceperat    liberatam ;     ea 
opinandi  atque  scribendi  occasionem  invenerit,  ne 
pulcherrimam    Virg-inem ,    relictam  liberam ,   ex 
consuetudine  hominum  in  suspicionem  adduceret 
Hactenus  Baronhts,  qui  his  observajtionibus  mul- 
tum  detrahit  illis,quse  dispittaverat  ad  fidemActis  p 
coneiliandam.  Sienim  collector  Actorum  ne  no- 
verit  qxtidem,  quo  mortis  genere  defuncta  sit  San- 
cta,  et  vel  sic  ausus  fuerit  nonagenarhtm  facere, 
et  insolitum  mortis  genus  confingere;  qua  ratione 
existimabimus,  eidem  innotuisse  adjuncta  multa 
ptane  incredibilia,  quse  narravit ,  quave  crisi  iis 
fidem  vindicare  conabimur? 

38  Verum  rationes  pro  violenta  morte  allegatas  mhocargu- 
examinemus.  Nazianzenus  Sanctam  numerat  in-  menla  e-'"s 
ter  victimas  proChristo  c&sas.VerumNazianzenus  n 
eodem  loco  iis  etiam  annumerat  S.  Lucam,  de  cu- 
jus  martyrio  similiter  dubitatrtr.  Etias  Cretensis 
in  Commentario  ad  locum  allegatum  col.  322  nec 
Joannem  nec  Litcam  interemptos  ait,  et  col.  323 
Theclre  mortem  enarrat,  prout  in  actis  fabidosis 
refertur.  Victimas  autem  communiter  omnes  ap- 
pellavit,  inqidt ,  etiamsi  quidam  minime  obtrun- 
cati  fuerunt;  quandoquidem  ipsi,  quantum  ad  eos 
attinebat,  Christi  causa  parati  erant ,  non  unam 
dumtaxat,  sed  multas  mortes  oppetere,  juxta  illud  : 
Tota  die  mortificamur  propter  te.  An  ea  fuerit 
mens  Nazianzeni,dubitari  utcumqite  potest.Joan- 
nes  certe  non  recte  excipitur  ab  Etia,citmNazian- 
zenus  Joannem  primum  nominet  ante  Petrum 

et 


ennt, 


555 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS 

A  et  Paultm,  ideoque  Baptistam  potius  videaturde- 

sianasse,  quam  Evangelistam.  Attamen  demente  ■--;—;* 

Nazianzeni  non  satis  constat,  cum Theclam  i<7*e  §   III.  Nomen  Sancte  antiqUlSSimiS 

etferis  liberatam  dixerittnec  alia  memoravent  «^ i__::„  „j ;~*.,™  •  M  imu 


j.  s. 


ei  aliunde 
magisproba 
bileest  con- 
irariMtn. 


SancUp.  supplicia.  Verba  vero  Ambrosii,  Theclam 
nonsenectus,  sedvirtus  probavit,  nihil  faciunt  ad 
controversiampropositam.  Nam  docet  Ambrosiits 
in  omni  xtate  virtutem  ad  recte  vivendum  suffi- 
cereposse.  Itaque,cumjuvenisesset  Thecla,  quan- 
doprxcipuapro  virginitate  obivit  certamtna,  no- 
tuitnegare,  ipsam  ad  senectutem  perventsse,  sed 
injuventute  magnam  ejus  fuisse  vtrtutem  docutt. 
Augustinicomparatio  mte>'Theclam  et  Cnsptnam 
nihilo  magis  evincit  consummatuyn  Thecla  mar- 
tyrium  :  comparationem  enim  in  eo  facit ,  quod 
utraquc  fuerit  maturamartyrio,  uti  Thecla  osten- 
dit  se  fuisse,  cum  igni  tradita  fuit  et  bestiis  ex- 
posita.Consummatamenimmartyrioconjugatam, 

quse  vivit,  virgo  credere  nequit,  ideoque  virgo 
tantum  cogitare  potest,  maritatam  esse  animo  be- 
ne  ad  martyriumdisposito,  utietiam  erat  Thecla, 
licet  martyrium  morte  non  consummaverit.  Ita- 
que  rationes  Baronii  probabiles  quidem  sunt; 
non  tamen  evincunt,  ThecJam  morte  violenta  ex 
vita  discessisse. 

39  Jam  vero  cum  Patres  asserant,  igne  et  be- 
stiis  liberatam  fuisse  S.  Theclam;  nec  ulluseorum^ 
alio  supplicio  occisam  scribat,  probabilius  mihi 
videtur,  ipsam  deinde  inorte  naturali  obiisse.  Ve- 
rum  idcirco  minime  crediderim,  quse  deejus  fine 
in  Actis  antiquioribus  leguntur,  nimirum  petra 
sponte  aperta  et  mox  iterum  coeunte  receptam 
fuisse  Virginem,  dumvirginitatis  cjus  hostes  no- 
nagenaricC  vim  inferre  parabant.  Basilius  Seleu- 
ciensis  totam  fabulam  nolens  exprimere,  finem 
ipsius  ex  mente  prioris  refert  hoc  modo  :  Haud- 
quaquam  vitadefuncta  est,   (ut  pervag-atior  verior- 
que  fert  fama)  sed  vita  subsidens,  in  terram  ing*rcs- 
sa,  qusE,  Deo  ita  volente,  in  ejusgratiam  discessit, 
seque  illi  aperuit  eo  in  loco,  quo  divina  ac  sacraLi- 
turg-ia?  mensa  constructa,  in  orbe  columnis  arg*en- 
toque  fulg-ente  undique  cincto  est  constituia.  7/oc, 
inquam,  modo  obiisse  Sanctam,  minus  etiam  cre- 
do,  quam  tormentis  martyrii  :  neque  enim  Patres 
mortem  tam  admirandam  omnes  silentio  pncte- 
riissent,  cum  Sanctam  toties  celebraverint.  Bail- 
letusexMabillonioobservat,  nonfuisseS.  Theclam 
canoniMissx  insertam,  indeque  argumentum  su- 
mit  credendi,  non  fuisse  in  suppliciis  clefunetam. 
3  At  hiec  ratio  magis  urgeret,  si  plures  virgmes 
martyres  canoni  Misste  fuissent  insertic,  et  vet 
unicam  ostendere  in  canone  potuisset  ex  Gnecis 
vel  Orientalibus.  Quaremagis  urgetsitentiumS. 
Methodii  aliorumque  Palrum  de  morte  violenta 
Sancttc,  pr&sertim  cum  etiam  Basilius  Seleu- 
ciensiscrediderit,  non  fuisse  defunctamHn  sup- 
pliciis.  Acceditlocusemortualis,  exquo  colligitur, 
nec  gladionecaliosupplicio  occisam  esseSanctam. 
Cum  enim  Iconii  passa  credatur ;  Seleuciacvero, 
ubi  nihil  passa  dicitur  ,  aut  prope   Seleuciam 
obiisse;  vel  sola  hcvc  ratio  opinionem  de  morte  m- 
cruenta  longe  probabiliorem  facit  sententia  oppo- 
sita.  Ceterum  cum  Sancta  diu  verisimiliter  vixe- 
rit  post  conversionem  suam  et  priora  certamina; 
incertum  tamen  sit,an  pervenerit  ad  tctatem  no- 
nagintaannorum,  ut  hdbent  Acta  fabulosa;  pro- 
pius  epocham  obitus  ipsius  figere  non  possumus, 
quam  seculo  i  aut  sub  initium  secundi. 

<3D 


Memoria 
Sanctx  ad 
hunc  diem 
in  Fattis  : 


Martyrologiis  adscriptum  ;  et  qui 
dem  diebus  variis. 

Martyrologia  Hieronymiana  S.  Thodam  cer- 
tatim  annuntiant  hoc  die,  et  aliis  quibusdam, 
nisi  alicV  ejusdem  nominis  sint,  qiue  aliis  diebus 
memorantur.  Codex  Eptemacensis  apud  Floren- 
tinium  brevissime  habet :  In  Oriente  Tecla.  Cor- 
biensis  :  In  Seleucia  natalis  S.  Teelse  martvris.  Co- 
dices  Florentinii  nonnihil  corruptionis  contraxe- 
runt,  cum  ex  illis  ediderit  sequentia  :  In  Seleucia 
natalis  Teol»  vixginis,  qutv.  Romse  igne  deposita 
evasit.  Hcvc  xdtima  certe  mendosa  sunt;  neque 
enim  valet  conjectura  (quam  dedit,  sed  non  defen- 
dif.  Florentinius)  potuisse  Theclam  cum  S.  Paulo 
Komam  venire,  ibique  igne  liberari,  antequam 
secederet  Seleuciam.  Nam  non  modo  pro  fabulo- 
so  Opere  habendum  est,  quod  de  Circuitibus  Pau- 
liet  Theclie  fuit  confictum;  sed  etiam  pro  figmen- 
tis  habere  non  dubito,  quidquid  ex  illo  Opere  de 
itineribus  S.  Theclfe  cum  Paulo  Actis  fabulosis  le- 
gitur  insertum,  quandoquidem  constet,  noluisse 
S.  Pqulumin  comitatu  suo  feminas  circumduce- 
re.  Mendosus  item  est  codex  Blianianus,  ex  quo 
pag.  1069  locum  itaexpressit  :  ln  Seleuoia  natalis  E 
sanctai  Tecla-,  quffl  a  Roma  ig-ne  deposita.  evasit. 
Bhinoviense  et  Richenoviense  rectius  habent .-  In 
Oriente,  Tecla;  virg-inis.  Item  Tccla?  virginis  memi- 
nerunt  Augustanum,  Labbcanum,  ct  Gellonense, 
omisso  loco,  utietiamhabcntpleraquea  Martenio 
edita  tom.  3  Anecdotorum,  et  tom.  6  Collectionis 
amplissinicv.  InterhcVctamen  Martyrologium  An- 
tissiodorense  pluscula  habet  hoc  modo :  Eodem 
die  natale  S.  Thechn  virg-inis,  apud  Seleuciam  quie- 
scentis  OUffl  dc  civitate  Hyconio  abcato  Pauloapo- 
stolo  instructa  est.  ln  Romano  parvopcr  Rosway- 
dum  cdito  brevius  ita  legitur  :  Et  Theolffl  vir-inis, 
Scleuciicquiescentis.  Prolixum  elogium  ex  Achs 
suspectis  dedit  Ado,  omissis  tamen  Theclre  cum 
Paulo  itineribus. 

41  Illud  huc  transfero,  ut  habeat  curiosvs  le-   AdonUdo- 
ctor  assertain  Actis  certamina,  licet  nonnulla  *"" 
sint  minus probabilia:  Eodcin  die,  inquit,  natale 
sancticTliecliis  virg-inis,  apud  Seleuciam  quicscen-  F 
U,  ,,,,:,., \r  civitatr  [couioalK-ato  1'aiilo  aj.ostolo  m- 
structa  est.  Quam  mater  cjus  cernena  Christianam. 
et    nuptum    ropudiarc,   malcntcm  Clnisto   sponso 
adlucrcrc,  quam  corruptioni  carnis  subjaccri';  per- 
ffena  ad  judicem,  acousavit  virginem  PiHamsuam 
esse  Christianam,  diccns  vivam  eam,  ut  oetera 
mulicrcs  tcrrerentur,   dcbere   ardcrc.    Quam   sibi 
cumjusaisset  judex  adduci,  et  propositum  casti- 
tatisejus  perdidicisset,  rogum  fecit  parari,  ut  U- 
lam  inccnderet.  ltapta  igitur  ab  apparitoribua,  ut 
in  rogum  jactaretur,  sponte  pyram  ascendit ,  et 
sig-no  crucis  facto,  virili  animo  intermedias  flam- 
mas  stetit.  Subitoque  facta  inundationc  pluviarum, 
iffniS  exstinctOs  cst,  ct  beata  Virg-o  illa-sa   virtutc 
superna  eripitur.   Iterum  cum  jcjuniis,  oratiom- 
bus  et    vig-iliis  vacaret,   a   quodam  viro  potente 
comprchensa,   perducta  est  ad  priesldem,  quod  se 
Christianam  dicerct.  Quam  isdem  proconsul  mter- 
rog-ans,  si  vere  esset,  quod  accusabatur :  respon- 
dit,  omniuo  Christianam  se  csse.  Quam  coutinuo 
praVses  ad  bestias  damnavit.  Interim  tamen,  quo 
subrig-cretur,    commendatur   cuidam    nobili  fcmi- 
nae   quaj  propinqua  casaris  erat,  nomine  Tryphe- 
'  ua. 


55(5 


DE  S.  THECLA  VIRG.  MART. 


AUCIUUL 

J.  s. 


partim  vide 
tur  fabulo- 
mm, 


B 


ui  notmull* 

iilisrrvulioni- 
bus  inntii- 
tw  i 


Optld  nlivs 
i-i-ilini  ilir 

mtmorata, 


na.  Sequenti  die  productae  sunt  bestiae  de  caveis : 
sistitur  Beata  in  arenis  mediis,  stupente  populo, 
quod  eam  bestise  minirue  tangerent.  Keducitur  bea- 
ta  Thecla  ad  domum  Tryphenae,  ut  in  crastiuum 
iterum  feris  objiceretur. 

42  Quam    ministri    cum    de   domo    repeterent, 
Tryphena  doloris  plena  sequitur   eam    usque    ad 
spcctaculum,   ubi  clamor  vulgi  et  tumultus  erat 
immensus,   beatam    Theclam  spectantium.  Nuda- 
ta  vero  beata  Virgine,  dimittuutur  ei  leones  pari- 
ter  et  ursi.  Sed  nulla  ferarum  eam  laedere  prae- 
sumpsit.  Deinde  in  fossam  aqua  plenam,   ubi  ser- 
pentes  adunati  et  collecti  fuerant,  a  furentibus  po- 
pulis  cum  urgeretur,  signo  crucis  muuita  insiluit  : 
sed  nec  ab  eis  ullo  pacto  laesa.  Iterum  atrociores 
bestiae  parantur  ;  sed  ullo  modo  tangere  eam  non 
sunt  permissae.  Verum  nec  adhuc  sibi  crudelitas 
modum  ponit.  Alligatur  duobus   tauris   ferocissi- 
mis,  ferro    candente  stimulatis,  ut  eam  Idiscerpe- 
rent.  Qui  funibus  disruptis,  vagabundi  huc  illuc- 
que  discurrunt,  at  Martyrem  nullius  mali  passam 
relinquunt.  Accersitam  denique  proconsul  eam  re- 
quirit,  quae  aut  unde  esset,  quia  nulla  bestiarum 
eam  laedere  potuisset.  Beata  Thecla  respondit :  Dei 
vivi  tantum  sum  aucilla.  Territus  autem  proconsul, 
quod  tantae  virtutis  esset,  induens  eam  vestibus, 
edixit  sententiam  ;  Theclam,  inquit,  pietatis  ac  Dei 
cultrk-em  relaxo.   Dimissa  vero,  reversaest  in  do- 
mum  Tryphenae,  ubi  requievit  paucis  diebus,  do- 
cens  Tryphenam,  et  domum  ejus  infideDominino- 
stri  Jesu  Christi. 

43  Inde  egressa,  venit  Seleuciam,  ibique  exemplo 
etconversatione  vitae  atque  etiam  doctriua  phirimos 
erudiens,  post  multa  certamina  duplicis  coronae,  vir- 
ginitatis  et  martyrii,  requievit  in  pace.   Hactenus 
Ado,  cujus  relatio  satis  clare  ex  Actis  desumpia 
videtur,  sic  tamen,utnonnulla  modo  magisverisi- 
miliconatus  sit  exponere.  Omisit  nimirum  pere- 
grinationes  S.  Theclse  cum  Paulo  et  ad  Paulum, 
Aciis  insertas,  indeque  omniaSanctse  certamina, 
quie  in  Actis  partim  Iconii,  partim,  Antiochicepo- 
nuntur,  loco  eodem  posuit  quemadmodum  revera 
probabilius  est,  omnia  Iconiicontigisse.  Prseterea 
ab  Actis  recessit  Ado,  imoeta  Pairibus,  quantum 
mihi  apparet,  dum  S.   Theclam  dicit  accusatam 
prsecipue  ui  Christianam.  Nam  Acta  et  sancti 
Patres  asserunt,  Sanctam  injudicium  vocatam  et 
condemnatam  ob  detrectatas  nuptias.  Demumpro 
phocis,  monstris  marinis,  quse  dicuntur  fuisse  in 
fossa,  in  quam  secundum  Acta  insiliit  S.  Thecla 
Ado  serpentes  substituit.  At  rectius  totum  illud  de 
fossa  fuissct  omissum,  ut  patribus  incognitum  et 
improbabite.  Nam  verbaS.  Zenoni  Veronensiat- 
tributa,  et  datanum.  84,  cujus  sint  ignoramus. 
Simiiiter  qu,v  de  Tryphenadicuntur,  et  detauris 
qaibas  alligata  fuerit  Virgo,  Patrum  testimonio 
carent,  ideoque  inceria  saltem  et  minus  probabi- 
lia  sunh 

■II  Seda  elogio  breviori  et  veriori  S.  Theclam 
celebravit,  itascribens:  Eodem  die  natale  S.  Theclce 
virginis  in  Orieute,  in  leonio  civitate.-  quge  a  Paulo 
apostolo  instruota  iu  confessione  Christi,  ignes  ac 
brsthis  dcvicit  :  et  post  multa  certamina  ad  do- 
Otrinas  multorum  veniens  Seleuciam,  requievit  iu 
paoe.  Rabanus  eadem  fere  dedit.  Notherus  vero 
phira  ex  Adoneaut  Actiscontexuit,  jam  satis  exa- 
minata.  Usuardus  rtirsum  eadem  ferehabetcum 
B«  ii  lat  scd  omisitf  ncscio,qua  de  causa,  instructam 
/Ktssc  a  S.  Paulo.  Wandelbertus,  dissentiens  a 
reUqvi^  defunctam  insupplicio  innuit hoc  versi- 
culo.  Nonnm  (Kalendas  Octob.)  Teclatenet  roseo 
perfusa  cruore.  Dominicus  Georgius  m  Annotatis 
ad  Adonem  observat,  etiam  martyrem  vocariin 


Martyrologio  Corbeiensi;  sedmartyremnonnega- 
nius;  at perfusam  cruore  ex  hac\Vita  discessisse 
Theclam,  sive  in  tormentis  occubuisse,  non  asserit 
Corbeiense  Martyrologium,  ut  observatio  illapa- 
rum  faciat  ad  propositum.  In  Martyrologiis  re- 
centioribus  Thecla,  passim  celebratur  ad  hunc 
diem.  At,  omissis  reliquis,  solum  subjungo  verba 
Martyrologii  Romani  ;  Iconii  in  Lycaonia  sanctze 
Theclae  virginis  et  martyris,  quae  a  sancto  Paulo 
apostolo  ad  fidem  perducta,  sub  Nerone  imperatore 
in  confessione  Christi  ignes  ac  bestias  devicit,  et  post 
plurima  ad  doctrinam  multorum  superatacertami- 
na,  Seleuciam  veniens,  ibi  requievit  in  pace  :  quam 
sancti  Patres  summislaudibus  celebrarunt. 

45  Eodemdie  in  Breviario  Romano  prsescribi- 
tur  Commemoratio  de  S.  Thecla  cum  hac  iectione: 
Thecla  virgo,  ex  illustribus  parentibus  Iconii  na- 
ta,  a  Paulo  apostolo  fidei  prceceptis  instituta,  mi- 
ris  sanctorum  Patrum  laudibns  celebratur.  Quaa 
decimum  octavum  annum  agtus,  Thamiride  spon- 
so  relicto,  cum  eam  parentes,  quod  Christiana  esset, 
accusassent ;  in  ardeutem  rogum,  qui,  nisi  Christo 
renuntiaret,  ei  paratus  erat,  prius  signo  Crucis 
armata,  seipsam  injecit.  Sed  igne  pluvia,  qua  re- 
pente  exorta  est,  exstincto,  Antiochiam  venit  :  ubi 
feris  objecta  et  tauris  in  diversa  incitatis  illigata, 
mox  conjecta  in  fossam  plenam  serpentibus,  ex 
omnibus  Jesu  Christi  gratia  liberatur.  Cujus  ardore 
fidei  et  vitse  sanctitate  multi  ad  Christum  conversi 
sunt.  Iterum  in  patriam  rediens,  in  montem  sola 
secessit :  deinde  multisvirtutibus  et  miraculis  insi- 
gnis,  nonagenariamigravit  adDominum,  acSeleu- 
cise  sepulta  est.  Quse  in  hac  lectione  minus  certa, 
aut  etiam  minus  probabiiia  sint,  ex  disputatis  an- 
tea  satis  cottigetur. 

46  Grseci  S.  Theclam  ceiebrant  ad  xxiv  Se- 
ptembris,  quo  die  in  Menologio  Sirietiano  habet 
elogium  ex  Actis  contractum,  quale  etiam  est  in 
Basiliano,  sed  paulo  prolixius.  Simile  rursum 
Theclae  eiogium  ad  eumdem  diem  legitur  in  Me- 
nseis  imprcssis,  ubi  Offtdum  de  ea  peragendum 
prsescribitur.  Mosci  ad  illum  quoque  diem  cele- 
brant  S.  Theclam  in  suis  Fastis,  uti  et  Coptitse  ec- 
clesise  Aiexandrinse  apud  Ludolfum.  Porro  festi- 
vitatem  S.  Theclae  a  seculo  vni  saltem  eodem  die 
xxiv  Septembris  celebratam  fuisse  a  Grsccis,  col- 
ligitur  ex  Vita  S.  Tarasii  patriarchse  Constanti- 
nopolitani,  data  apud  nos  ad  xxv  Februarii.  Nam 
in  ea  num.  20  legitur,  conciiii  Nicseni  secundi  ses- 
sionemprimam  fuisse  eo  die,  in  quo  Thecla  aperuit 
stadium  certaminibus  faeminarum  martyrum.  Hanc 
autem  sessionem  habitam  vm  Kaleudas  Octobris, 
in  ea  ipsa  initio  legitur  apud  Labbeum  tom.  7 
col.  39. 

47  Atiis  quoque  diebus  memoria  S.  Theclae  La- 
iinis  Fasiis  adscripta  habetur.  Ad  xxn  Februa- 
rii  in  Hieronymianis  apud  Ftorentinium  hsec  le- 
guntur  ;  Iu  Nicomedia  uat.  Tecle  Virginis  discipule 
Pauli  apostoli.  Consonatfere  codex  Corbeiensis:  et 
Nicomedise  Theclam  eodem  die  annuntiant  Mar- 
iyrologium  Reginse  Suecise  et  Richenoviense .  In 

aliispterisqueHieromjmianis,aliisqueMartyrolo- 
giis  antiquis  apud  Martenium  memoria  S.  Theclae 
eodem  die  habetur,  sed  fere sineloco  expresso.  Ra- 
banuset  Notkerusillo  similiter  die  Theclam  Nico- 
mediseannuntiant,  etsatis  tongum  eidem  ex  Actis 
texunt  elogium,  uti  observatum  est  in  Prsetermis- 
sis  ad  itium  diem,  ubi  et  Beda  nominatur,  sciti- 
cet  quate  tunc  editum  erat  Bedz>  Martyrotogium; 
sed  in  genuino  Bedse  id  non  tegitur.  Ex  dictis 
eiogiis  certum  est,  a  pterisque  martyrologis  tau- 
datis  designari  S.  Theclam  hodiernam  Pauli  di- 
scipidam.  Non  constat  tamen,  qua  de  causa  eo  die 

et 


D 


tommemo- 
*«tio  in  Ofli- 
cio. 


E 


Apud  Grx. 
cos  aliosquc 
colitur  24 
Septembris. 


Eadem  ad 
22  Februa- 
rii  Nicome- 
dis  onnun- 
tiala, 


ccnbris  Jca 
niietalii» 
qiioque 
Eiitfj 


die- 


B 


et  Nicomedise  fuerit  annuntiata  i  imo  etiam  dubi- 
tat  Ftorentinius,  an  recte  nostra  Nicomedise  attri- 
buta  sit,  quia  in  codice  antiquissimo  Epternacensi 
locus  non  additur.  Nihil  in  re  obscura  afprmare 
possuni;  sed  varuv  causx potuerunt  efficere,  ut  eo 
die  Nicomedise  coleretur,  quales  sunt  basilicse  de- 
dicatio,  reliquiarum  ti^anslatio,  beneficium  ejus 
patrocinio  obtentum. 

48  Memoria  S.  Thecla?  iterum  in  Hieronymianis 
cidetur  recurrere  ad  xx  Decembris.  Nam  eo  die 
Florentinius  edidit:  In  oriente  uatalis  Theclse  et 
sancti  Liberati.  In  Corbeiensi:  Natatalis  Theclos  et 
saneti  Libertini,  Zosimi.  Hsec  quidem  aliam  insi- 
nuarepossunt  Tkeclam.At  hodierna  clarius  desi- 
gnatur  in  Epternacensicodice,  in  quo  legitur:  Et 
in  Liconio  TheclaB.  Legendum  esse  Iconio  res  ipsa 
innuit,  et  Martyrologium  Richenoviense  confir- 
mat,  cum  ita  habeat:  Et  Iconio  Theclre  In  idroque 
Theclffi  sine  Sociis  ponitur,  et  Iconio  tribuitur,  ut 
vix  uilum  relinquatur  dubium,  quin  designetur 
hodierna.  Rabanus  tamenita  rursum  habet:ln 
Oriente  natale  sanctse  Thecla?  Virginis,  et  S.  Libera- 
ti;  acsi  crederet,  aut  Socios  esse  aut  saltem  simxd 
coli.  At  codex  Epternacensis  Theclam  sequenti 
etiam  die  repetit,  ibique  aliampalsesiy^am  assignat 
Theclae,  aliam  Liberato  aut  Liberati,  ut  ibi  vocatur, 
aliam  Zozimo.  Theclse  etiam  mentio  fit  in  Oriente 
apud  Martenium  tom.  3  Anecdotorum  in  Hierony- 
miano,  cui  mille  annorum  antiquitatem  attribuit, 
et  in  Morbacensi ;  uti  et  apud  nos  in  Lobbeano,  et 
in  Gellonensi  apud  Acherium.  Quapropter  admo- 
dum  verisimile  est,  etiam  xx  Decembris  cidtam 
fuisse  Sanctam,  et  nominatim  Iconii.  In  Opere 
nostro  S.  Thecla  memoratur  in  Prsetermissis  ad 
ad  xviii  et  xix  Maii  ob  translationem  brachii,  quse 
celebraiur  inecclesiametropolitana  Tarraconensi 
in  Catalonia.  Historiam  translationis  dat  Anto- 
niusVincentius Domeneccus  in  Sanctis  Caialonise 
ad  xviii  Maii,  sed  Joannes  Tamayus  in  Martyro- 
logio  Hispanico  eamdemposuit  ad  xix  Maii.  Plu- 
ra  de  illa  translatione  deinde  dicentur. 


IV.  Sepulcrum  Sanctse  prope  Se- 
leuciam  in  Isauria :  celeberrimus 
ejusibidem  cultus  :  ecclesia  ipsius 
seculo  iv  aut  citius  structa  :  alia 
eidem  a  Zenone  erecta. 


UKMM 

J.  s. 


xdem»il"ii- 
catam  lia~ 
buit,  multa- 
qxte  clientt- 


B 


Sancla  de~ 
fanctaprope 
Selcuciam, 
ubi  magnt- 
ficam 


Basilius  Seleuciensis,  etiamsi  Acta  S.  Theclae 
ita  conscripserit,  ut  fabulis  non  careant,  et 
in  miraculis  referendis  modum  subinde  excedat, 
fidem  tamen  meretur  in  iis,  quse  ad  sepulcrum  et 
cultum  Sanctse  spectant,  cum  illa  prse  ceteris  nosse 
potuerit,  nec  credendus  sit  tantse  fuisse  impuden- 
tise,  ut  falsavoluerit  scribere  deiis,  quseomnibus 
eo  tempore  poterant  esse  perspecta.  Ubi  autem 
narraverat,  Sanctam  secessisse  Seleuciam,de  toco, 
ad  quem  inde  recessit,  et  ubi  mortua  est  ac  sepul- 
ta,  hsec  subjungit :  In  hac  igitur  civitate  diversata, 
eaque  delectata,  verticem  montis  vicinum,  qui  ad 
Meridiem  adsurgit,  occupans,  hunc  suas  habita- 
tionis  locum,  quemadmodum  Elias  Carmelum,  et 
Joannes  desertum,  eligit,  Deinde  mortem  ipsius 
enarrans,  ait,  vivam  ingressam  in  terram,  ubi 
nos  sepultam  post  mortem  credimus.  Hoc  aidem 
factumasserit  eoinloco,  quo,  inquit,  divinaac  sa- 
cra   Lithurgise  mensa    constructa,  in    orbe   colu- 


DIE  VIGESIMA  TEKTIA  SEPTEMBRIS.  ™7 

mnis  argentoque  fulgente  undique  cincto  est  con- 
stituta.  Fuit  igitur  altare  magnificum  constru- 
ctum  supra  locum,  ubi  jacebat  Sanctse  corpus. 
Unde,  inquit  auctor,  tanquam  ex  canali  virginalis 
swe  beneficentia?,  copiose  ibidem  profluentis,  contra 
omnem  dolorematque  :egritudinem  salutares  reme- 
diorum  fontes  egentibus  postulantibusque  emit- 
tit;  ita  ut  locus  ille  publica  jam  medicina;  officina, 
etcommune  terrarum  orbis  propitiatorium  sit  effe- 
ctus. 

50  ltaque  templum  ejus  vel  potius  urbem  (nam 

in  urbis  postea  figuram,  usum,  pulchritudinemque 

transiit)  nunquam  siue  civibus  et   peregrinis  repe- 

rias,  omnibus  undique  eoconnucntibus;  liis  quidem  bu*prz$titit. 

solum  ob  reverentiam  loci,  votaque  inibi  facienda, 

et  aliquid  rerum  suarum  ipsi  Divaj  dedicandum 

consecrandumque  eo   properantibus;  illis  vero  ad 

morborum  insuper  ac  dolorum  dsemonumque,  qui- 

bus  forte  tenentur,   curationem  auxiliumque  obti- 

nendum.  Et  mox\  Hoc  certum,  neminem,  qui  cura- 

tionem  liberationemque  malorum  suorum  ibi  postu- 

laret,  repulsam  passum  fuisse ;  neminem  obliquis 

dubiisque  verborum    ambagibus  (cujusmodi  pra> 

claris    illis   dfemonibus    Pythicisque   oraculis  fre- 

quentes  sunt)  delusum,   famamque,  quod  sperata 

curatione  excidisset,  incusantem  abiise.  Sed  omnes 

omnino  aliquid  eorum,  qme  postulant,  quorumque 

indigent,  consequuti,  ita  laudes  decantantes,  gra- 

tias  agentes,  ac  bene  precantes  redeunt,  ut  inajora, 

quam  quas  faraa  celebraverat,  quamque  sperave- 

rant,  miracula  morboruraque  curationcS  scse  com- 

perisse  arbitrentur.  De  hoc  templo  S.  Theclae  me- 

minit  S.  Isidorus  Pelusiota,   cujus  verba  dedi 

num.  36.  S.  Gregorius  Nazianzenus  Orat.  21  in 

laudem  S.  Athanasii  pag.  386  meminit  de  concilio 

Arianorum  Seleucise  habito,  eaque  occasione  de 

templo  S.  Theclse  his  verbis :  Ubi  fanum  est  san- 

ctae  et  egregiaa  virgini  Theclse.  Idem  in  Carmine  i 

de  Vita  sua  pag.  9  testatur,  se,  ut  episcopatum 

fugeret,  ivisse  Seleuciam,  ibique  diu  mansisse. 

Verba prouiLatine  reddita  sunt,  subjungo : 

Primum  fuga  me  confcro  Selcuciam, 

Ubi  virgo  Thecla   fanum  habet  celebre  admo- 

dum: 
Illic  peregi  tempus  haud  sane  breve.  F 

51  Theodoretus  in  Vita  SS.  Maranse  ei  Cyrse,  Pcregrina- 
dala  apud  nos  ad  ni  Augusti ,  refert  Sanctas  wmibusquo- 
illas,  quse  vitam  vivebant  admodum  austeram, 
peregrinatas  esse  ad  sepulchrum  S.  Theclae,  iter- 
que  illud,  cui  ibidem  in  Annotatis  centum  circi- 
ter  ac  viginti  milliaria  unius  horse  attribuuntur, 
jejunas  confecisse.  Et  cum  victricis  TheclflB  fcem- 
plum  inquit,  quod  in  Isauria  est,  viscre  libuisset, 
ut  caritatisin  l3cum  iiaramas  undique  accenderent, 
jejuna)  similiter  ierunt  (ut  ante  Hierosolymam) 
redieruntque.  Usque  adeo  divinum  illas  philtrum 
extra  se  rapicbat :  sic  illas  divinus  erga  Sponsum 
amor  deracntabat.  IIoc  exemplum  luculenter 
ostendit,  quam  celebre  fuerit  templum  S.  Theclas ; 
cum  iaudatse  Sancise  ab  hominum  commercio 
semotse  viverent,  nec  atias  legantur  peregrina- 
tiones  instituisse,  quam  hanc  et  Hierosolymita- 
nam. 

quam  Cttri- 
atianorum 
piclultm  Pa- 

stitiosas  traducat,  nsqueaddat  S.  GregomumlSa-  fH&|||  ^ 
zianzenum,  imo  et  Augustinum,  Hieronymum,  oatam, 
Chrysostomum,aliosque  sancios  Patres,  quipere- 
grinationes  ad  sepulcra  Sanctorum  frequentw 
commendant.  Audi  lector,  et  ride,  quam  benigne 
alter  heterodoxus  tractet S.Augustinum.  Christia- 
nus  Augustus  Satig  in  Opuscido  de  Diptychis  re- 

teintm 


{jite  ibi 
norata  fuit, 


62  At  vereor,  ne  Ittigius,  num.  20  laudaius,  hu- 
jus  peregrinationis  causa  Sanctas  illas,  utsuper- 


558 


DE  S.  THECLA  VIRG.  MART. 


iocwii  terum  cap.  12  num.  7  ait:  Equidem  in  eo  Augru- 
stinum  aliquid  humani  passum  esse  concedo,  quan- 
do  ad  mcmorias  et  corpora  martyrum  multa  mira- 
cula  et  prodigia,  aegrotorumque  sanationes  conti- 
g-isseetsibi  persuadetet  narrat,  ut  illis  mundis  in 
fide  in  Christum  roborarctur  firmareturque.  Lar- 
g-iendum  idestnimieeboni  pastoris  credulitati,  quae 
sanae  et  incorruptae  ipsius  doctrinse  de  neg*anda  San- 
ctis  invocatione  non  officit.  Hvc  ullima  dixit, 
quia  ex  negato  Sanctis  cultu  iatriae  ab  Augustino 
inferre  voluerat ,  negari  ab  eodem  Sanctorum 
invocationem,  cum  tamen  num.  7  adduxisset  hmc 
Augustini  verba :  Injuria  est  enim  pro  martyre 
orare,  cujus  nos  debemus  orationibus  commendari. 
Et  mox  martyres  commemorari  dicit ,  non  ut 
etiam  pro  cis  orcmus,  sed  mag"is  ut  orent  ipsi  pro 
nobis. 
aniiquovum  53  Vel  sic  tamen  Augustinum  ex  parte  suum 
futrettoorum  facer(i  nititur,  et  num.  8  alios  Patres  magis  aper- 
te  sibi  contrarios  aqnoscit  his  verbis:  Sed  pro  aliis 

unpuqnant  &  l 

quidam  la-  Patribus  non  spondemus,  eos  tam  incorruptas  de 
tcrodoxi.  recitatione  martyrum  ex  diptychis  fovisse  cog-ita- 
tiones.  Ex  his  mox  nominat  Hieronymum,  Basi- 
g  lium,  Nazianzenum,  Nyssenum.  At  vicissim  Pa- 
tres suos  in  aciem  educit  his  verbis ;  Tres  praecipue 
invocationis  Sanctorum  impugrnatores  fuerunt  in 
antiquitate,  Vig-ilantius,  Eunomius  et  Aerius,  qui 
invalescenti  superstitioni  tum  jam  obviam  iverunt, 
sed  nil  indc  emolumenti,  nisi  odiosum  hsereticorum 
titulum  retulerunt.  Cur  nihil  aiiudprseier  titulum 
hDereticorum  retulerunt,  nisi  quod  eruditissimo 
secuto  iv  scriberent  contra  communem  Ecciesise 
sensum?  Verum  nos  deliro  homini  relinquamus 
Patres,  hasreseos  stigmate  a  seculo  iv  inustos,  quos 
adoptat  et  contra  Patres  nostros  defendit,  et  Itti- 
gio  cujus  occasione  nonnihil  interrupimus  narra- 
tionis  filum,  respondeamus,  malle  nos  cum  iis, 
quos  ilte  supcrstitiosos  vocat ,  ad  beatomm  sedes 
ascendere,  quam  cum  hominibus,  qui  Patrum  an- 
tiquiorum  religioncm  abjecerunt,  et  non  nisiper- 
tinaci  errorecontra  omnem  antiquitatem  se  tueri 
conantur,  ad  impiorum  loea  descendere.  Redeo  ad 
S.  Theclam. 
AUa  cccima  51  Aliam  ccctesiam  a  Zenone  imperatore  eidem 
Sautt  a  Sanctw  structam  fuisse,  seculo  v  ad  finem  ver- 
gente,  discimus  ex  Evagrio  lib.  3  cap.  S,  ubi  docet, 
quomodo  Zeno,  imperio  expulsus  a  Basitisco,  il- 
lud  recuperaverit,  ita  scribens:  AtZeno,  cum  san- 
C  ctani  ac  nmltis  ccrtaminibus  illustrem  protomarty- 
ivmTlurhiin  \  iilissct  in  somnis,  utporhibent,  ipsum 
incitantem,  ct  rcstitutioncm  imperii  ipsi  pollicen- 
tem,  Byzantium  versus  castra  movit.  Cumque  eos,  a 
quibus  obsidcbatur,  muncribus  corrupisset,  Basili- 
scum,  quj  jam  biennio  rog-navcrat,  imperio  expu- 
lit,  etad  sacrarium  ecclesi» oonfugientem  hostibus 
dodidit.  Quamobrem  Zeno  amplissimum  templum, 
opibus  ac  vcnustatc  cximium,  protomartyri  Thecl» 
in  urbc  Isaurhv  Selcucia  dedicuvit,  multisquc  iinpe- 
rialibus  donariis  illud  exornavit:  quio  adnostram 
usquc  ffltatem  illio  servantur.  H&c  post  tempora 
BasiliiSeleuciensiscontigerunt,  At  bene/icia.qute 
ille  narrattexcitarepotueruntZenonem  adcolen- 
dam  singulari pietate  S.  Theoiam,  pr&sertim  cum 
natione  esset  Isaurus.  Si  quis  contra  beneficium, 
quod  Zenoni  collatum  diciturt  objicere  voluerit, 
Zenonem  minus  piumfuisse,  nec  recte  de  fide 
sensisse,  respondebimus,  varios  Sanctos  non  so- 
lum  piis  beneficia  pr&stitisse,  sed  subinde  etiam 
impiis,  Si  ouis  tamen  appariUonem  Zenoni  fa- 
ctamprocerta  habcndam  non  crediderit,  non  re- 
pugnabo  ;  modo  non  dubitet  de  ecciesia  per  ipsum 
constructa. 


D 


Zmotio  im 
jftratore 

nictu. 


V.  Beneficia  et  miracula  Sanctae 
ex  Basilio  Seleuciensi. 


Cum  Basitius  Seleuciensis  mutta,  ad  proposi-  Bene/ici  t, 
tum  nostrum  parum  spectantia  ,  miracxdis  r/a"»'/uorf;" 
S.  Theclae  admisceat,  et  profanam  eloquentiam  k'*0***» 
nimis  affectet,  ex  beneficiis  tantum  eligere  illa  de-  genw' 
crevi,  quacpium  lectorem  nequeunt  offendere,  alia 
vero  mittere,  aut  brevissiyne  soium  perstringere. 
In  prsefatione  pag .  135  debeneficentia  Sanctce  ge- 
neratim  ita  loquitur:  Inter  Sanctos  autem  hosce  vel 
prgecipua  est  martyr  Thecla,  semper  proesens,  sem- 
per  ad  obsecrantes  ventitans,  eosque  exaudiens, 
omnes  omni  tempore  candide  intuens,  valentes, 
aegros ;  lstos,  tristes ;  iter  aqua,  iter  terra  facientes; 
inpericulum  adductos,  extra  per.culum  constitutos; 
sing-ulos,  universos,  domos,  familias,  oppida,  po- 
pulos,  exteros  pariter  ac  cives;  incolas,  peregrinos; 
viros,  mulieres;  dominos,  famulos;  seniorcs,  ju- 
niores;  copiosos,  eg"entes ;  mag'istratus,  privatos; 
in  exercitu,  in  ibro,  in  bello,  in  paoe  versantes. 
Quin  etiam  Judaeis  ssepenumero  couspiciendam  sese  E 
obtulit,  eandemque  potentiam  in  ipsos  quoque 
ostendit,  raonitionis  aut  etiam  increpationis  loco 
salutem  ipsis  conferens.  Et  ut  sermonem  in  pauca 
contraham,  orane  genus  hominum  pervadens,  omnis 
gratificationis  g-enere  miracula  sua  in  illos  edit : 
sicut  rursum  adversus  omnes  nagitiosos,  ipsamque 
exacerbantes,  vim  suam  infestam  iramque  exercet, 
ita  ut  nec  pie  viventium  curam  unquam  depo- 
nat,  nec  facinorum  nefariorura  auctoribus  parcat, 
nunc  hoc  nunc  illud  manifestissime  ag-ens;  utro- 
que  autem  cum  severitatem ,  tum  humanitatem 
suam  re  ipsa  testatam  faciens.  Hactenus  Basilius 
generatim. 

56  Mox  ad  singularia  descensurus,  Ab  illis  por-  muwSa* 
ro,  inquit,,  exordiar,  quae  ipsa  maximein  causa  sua  ciaidoioim- 


posutsasl- 

lcntium,  de 
quononcoti' 
stal : 


contra  da-mones  perpetravit.  Verum  dubitari  po- 
test,  an  satis  certum  sit,  quod primo  toco  refert. 
Sarpedon  promontorium  est  Oilicise  non  longe 
distans  Seleucia,  quse  civitas  olim  erat  in  Citicia 
Aspera,  sed  postmodum  Isauriw  iongius  extensx 
facta  est  metropotis.  In  ilio  autem  promontorio 
sepidtum  fuisse  ait  hominem  impium,  quem  Sar- 
pedouium  nominat.  Impium  aidem  iiium  ,  aut 
potius  dasmonem,  a  gentilibus  cidtum  fuisse  asse- 
rit,  iisque  responsa  dedisse.  At,  inquit,  simul  at- 
que  ad  hoec  loca  Virg-o  adventans,  fines  corum  atti- 
gisset,culmine  hococcupato,  loquacissimum  vatum 
deinceps  compcscuit ,  silentium  imperavit ,  et  in 
hunc  usque  diem  prorsus  eling-uem  reddidit.  Fuit 
igitur  hoc  beneficium,  siverum  est,  non  defunctx, 
sed  viventis  S.  Theclas:  sed  maliem  ittud  audire 
ex  teste  antiquiore.  Certe  mox  in  secundo  miracuio 
dictis  suis  contraria  narrat  ipse  Basilius :  refe- 
rens  enim  muiierem  Judseam  ad  sepulcrum  San- 
cteesanatam,ait,  ipsam  prius  ludificatam  fuisse 
ab  incantatoribus  et  a  Sarpedonio,  sanitatem  potti- 
centibus,  Certe  non  capio,  quomodo  sanitatem  diu 
post  promiserit,  si  a  S.  Thecla  perpetuum  eidem 
impositum  fuit  silentium. 

57  Secuiulum  miracutum  potest  esse  verum,mo- 
do  mittamus  adjectam  iitam  contradictionem.  Alia 
mulier  ethnicaerat,  inquit,  sed  nec  Judicis  nec  £fownfl 
Christianis  contraria.  Htce  iapsa  e  muto  crus  con- 
fregerat,  matumque  contraxerat  immedicabiie. 
Atpostquam  mulier,  inquit,...  in  templum  delata 
fuisset,  multisque  cum  lacrymis  et  g-emitibus.... 
Martyrem  supplex  implorasset;  antequam  tres  in- 


)Hulirri:x 
rrnre con- 


teg?i 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS 


559 


A 


(ttia 


B 


itiversi 


(jenerle 


bcneficia. 


Carco  vtsus 
restdutus, 


tegTi  eflluxissent  dies,  pedibus  ipsa  suis  insistens 
abiit;  ut  nec  manudncentis  auxilio  amplius  indi- 
geret;  sed  contento  (ut  aiunt)  cursu  domum  suam 
properaret.  Addit,  midierem  jitssn  Martyris  abra- 
sas  circa  sepulcrum  sordes  afflicto  pedi  impo- 
suisse,  itaque pei^git  .Dixithaec  (SanctaJ  fecitilla: 
et  miraculum  huc  usque  ab  ipsa,  ct  ab  illis,  qui 
eam  ambulantem,  currentem,  pedumque  excrcitio 
utentem  Tiderant,  et  (quod  amplius  est)  ex  hujus- 
modi  miraculo  Christianam  eflectam,  et  quidem  ta- 
lem  Christianam,  qualem  tam  illustri  experimento 
edoctam  fieripar  fuit,  praedicatur.  Curatio  enim  pe- 
dis  una  etiam  animffl  sanitatem  produxit  :  et  hoc 
pacto  utraque  ex  uno  eodemque  miraculo  provenit. 
58  Quod  tertio  loco  refert,  non  tantas  habet  cer- 
titudinisnotas.Quarepauca  de  illo  mihi sufpcient. 
Mulier  nobilis,  Bassiaua  nomine,  degebat  Seleuciae 
obsidis  loco...  ob  pacta  conventa,  quibusa  depopu- 
lationepax  spondebatur.  Hancfuisse  Christianam, 
ct  assiduamin  ecclesia  S.  Theclte,  multis  enarrat. 
Cum  autem  gravida  esset,  nocte  quadam  eo  usque 
dicitur  afflicta  fuisse  et  gestuasse,  ut  ad  puteum 
vicinum  accederet,  in  eumque  se  jyrecipitare  vel- 
let.  Tunceidem  apparuisse  diciturS.  Thecla,  di- 
gitoque  suo  modicum  aquee  eidem  aspersisse,  at- 
que  ita  ipsam  refrigerasse.  Atque  hsec,  inquit,  non 
per  somnium,  sed  visu  verissimo  facta  fuere.  Cujus 
etiam  rei  testis,  qui  tunc  ex  ea  filius  natus  est,  Mo- 
destus  nomine,  inter  vivos  etiamnum  ageus,  et  ur- 
bem,  qiuE  a  pace  nomen  habet  (Irenopolis  in  Cili- 
cia)  exornans  :  qui  hoc  ipsum  miraculum  maxima 
cum  venustate  deprsedicat ;  ut  est  vir  comitate  omni, 
et  musico  lepore  eximius. 

59  Quartum  similiter  compendio  tradam.  Mu- 
lier,  cujus  nomen  non  edicit,  quam  tamen  satis 
notam  fuisse  omnia  adjuncta  innuunt,  nupta  erat 
Bi/tiano  exercitus  ductori  sub  Theodosio  II,  de 
quo  meninit  Socrates,  lib.  7  capAS,  ut  dixinum. 
19.  H&c  dolebat  de  mariti  sui  infidelitate,  quod 
juramatrimonii  libidine  sua  viotaret,  eiS.Theche 
supplicabat.  Martyr  vero,  hoc  ipsi  beneficium  con- 
fert,  ut  protinus  moribus  viri  in  melius  commutatis, 
araorem,  quo  in  illas  (famidas)  illicite  exarserat, 
in  hanc  decentertraduceret./n^rna^rtoncte  au- 
tor,  quod  mulier  illa,  defuncto  Bytiano,  deinde 
Gregorio  cuidam,  hominivili,  nupsisset. 
"i      CU  Quinto  loco  refert  auctor,  in  festo  nuptiali, 
J  quod  splendide  erat  apparatum,  furto   ablatam 
fuisse  zonam  ingentis  pretii,  fure  ipsam  alicubi 
abscondente  sub  terra.  Cum  indeluctus  esset  or- 
tus  in  convivio,  dicitur  S.  Thecla  Paulam,  nupLv 
matrem,  monuisse,  eique  locum,  situm,  furem  in- 
dicasse.  Atque  hac  ratione,  ait  auctor,  luctu  omni 
absterso,  hilaritatem  nuptiis  convenientem  restituit; 
Paulamque  ut  fidelem,  et  raoribus  sibi  gratis  praxli- 
tam,  hoc  miraculo  condecoravit. 

61  Ad  sextum  ita  pergit :  Simile  etiam  in  qua- 
dam  supellectilis  suae  accuratius  reconditce  por- 
tione  edidit.  Nam  ex  crucibus  ipsi  dicatis  unara 
quidam  surripuerat.  et  quadam  via?  parte,  quae  ex 
urbe  ad  ajdem  ejus  ducit,  intra  virg-ultum  studio.se 
defoderat.  At  martyr...  quendam  ex  ministris  ac 
ffidituis  suis  adit ,  iterumque  furis  ac  loci  indi- 
cium  facit,  sacramque  crucem  loco,  unde  aspor- 
tata  fuerat,  reddit. 

63  Quod  sequitur  septimum,  videtur  testatissi- 
mum  Miraculum  autem ,  inquit ,  in  Pausicaco 
editum ,  quis  volens  silentio  prsetereat  ?  Licet 
enim  inter  tenuiores  et  opifices  censeretur,  in  eo- 
d  cm  nihilominus  numero  cum  iis ,  qui  copiis 
opibusque  ac  nominis  splendore  praistant,  Marty- 
Septembris  Tomus  VL 


J.S. 


El 


ris  miraculo   dignus  est  habitus.  Ilic  ig-itur  Pau- 

sicacus,  vel  medicorum  incuria,   vel  inscitia,  in 

oculorum  a^gritudinem  quum   incidissct ,  Marty- 

ris  beneficio  denuo  lumen,  quo  destitutus  fuerat, 

recuperavit.  Mox  refert,  ipsum  ad  Virginis  tem- 

plumvenisse,  ibique  diu  precibus  institisse.  Tum 

subdit :  Recepit  autem  (lumen  oculorum)  ad  hunc 

modum  :  Squamis   enim   quibusdam,  ut  aiunt,  ex 

oculorum  parte  interiori  dccidcntibus,   una  etiam 

califro  ,  qurc   pupillarum   aciem  hebctaverat,   ex- 

ciilit,  ac  pristinum   illi  lumen   rodiit.  Sicque  qui 

hunc  non  parvo  temporc  caxmm  viderant,   eun- 

dem  diu  postea  oculis  utentem ,  consuetaque  si- 

bi  munia  obeuntem,  navcs  in  fluminc  subducen- 

tem,  onera  tVrentem,  atquc  ex  iisdem  rcbus,  quas 

prius   exercuerat,    sibi   victum    corrog'antem  con- 

spexeruut.  Cujus  reitestis  universa  Seleucia,  ejus- 

dcm  patria  et  civitas  fuit. 

63  Octavum  in  pauca  contraho.  Infantulus  qui-  itmpwri 
dam,  recens  ab  uberibus    amotus,   nimio  vagitu  ^"1(<ma 
in  periculum  alterius  oculorum  amittendi  vencrat, 
ita  ut  malum  deinceps  omnem    mcdioinaa  facul- 
tatem  superaret.  Hunc  nutrix  prehendens,  ex  ur- 
be   finitima  ,    quae  Olba  nuncupatur  ,   descendit , 
nimirum  ad  templum  Sanctrc,  ut  scquttur.  lli< 
autempauca  observanda  de  Olba.  Stephanus  re- 
vera  0\bam  prope  Seleuciam  posuit.  At  Celiarius 
in   Geographia  antiqua  tom.lpag.  148    credit, 
Olbam  a  Stephano  confusam  fuisse  cnm  Ilolmo 
vel  llolmis.  Potuit  nomen  oppidi  modis  dircrsis 
scribi.  At  certum  ex  hoc  locoest,  Olbam  recte poni 
prope  Seleuciam.Jam  vero  post  data  verba  ait  au- 
ctor,  nutricem  multis  precibus  institisse  pro  ocu- 
lo  pueri ;  puentm  vero  ita  satiatum  affl.rmat.Cum 
luderet  in  area  ecclesix,  ubi  midLv  aves  grandio- 
res  pascebantur ;  grus  in  puerum  insilit,  ct  ro- 
stro  oculura  illum  male  affcctum,  ct  deinceps  ex- 
tinctum   pcrtundit.  Eadem  percussione   factum 
dicit,  ut  multum  mali  humoris  ex  ocido  efflu- 
xerit :  quo  expurgato,  inquit,  tum  primum  infans 
videre,  et  reliquum    oculorum  lumen   recuperare 
coepit,  ita  ut  non  amplius  oculorum  adspectu  im- 
minutus   esset,  scd  integer  perfectusque  domum 
rediret,magnamurbi,patri,  avo,  admirationemmo- 
vens.  Quorum  illc  Parda  mius,  avusvero  Anatolius, 
qui  etiam  ecclesiie  istius  sacerdos  cst,  nuncupatur. 
61-  Notabile  est,  quod  sequitur  nonum,  itaque 
cxponitura  Basdio  :  Kt  quHUiloqniiliMii  inoculorum 
raentionem  incidimus,  nequaquani  illud  quoque ta- 
citi  praiterearaus  quod  proxiinis  tcraporibus  conti- 
g-it.  Omnibus  cnim  id  nobis  compertum  cst,   qui 
ctiam  miraculi  sanationisquc  fructum  percepimus. 
Quum  enira  superioris  anni  restate  univer.salis  quae- 
dam  oculorum  aegritudocivitatem  hanc  Lnvasiaset, 
humorc  copioso  et  acri  cx  superiori  capitis  parte  in 
oculos  sese  invehente,  adco  ut  nullus  amplius  medi- 
Cis  rcliquus  csset  locus  remcdiisad  hoc  malum  tol- 
lendum  utcndi ;  proptcrea  quod  huinor  dilabens  con- 
tinenter  raedicamentura  ciliis  ImpOSituna  illitumque 
elneret,  ac  proindc  oculi  omni  opc  destitnerentur, 
et  medici  malo  victi,  ct  ad  sumraam  consilii  inopiam 
redacti,  quid  faciendura  sibi  essct,  Iiresitarent,  pras- 
sertim  eodem  ipsi  quoque  morbo  cum  ceteris  cor- 
rcpti  (omncs  cnim  illa  labes  nemini  parcendo  de- 
pasccbatur.)    Martyr  ob  mali   immanitatcm ,  ita 
late    per  homines  fusam,   miscratione  commota , 
in  suo  templo  humanaj  naturce  offlcinam  salubrio- 
ris  medicina?  aperit,  et  oranes  uudique  ad  secon- 
vocat;   noctu   uni  quidcm    eo   vitio   laboranti  id 
ipsum  imperans,  at  per  illum  omnibus  edicens, 
ut  quicumque  in  illam  segritudinem  incidisseut,  la- 

7.")  vacri 


.  wn 
matumtothu 

frrc  civitatis 

sublatum. 


560 


DE  S.  THECLA  VIRG.  MART. 


MTTfinl 

J.S. 


vncri  sui  aqua  uterentur.  Haec  una  quippe  ad 
oculariam  illara  labem,  quae  hactenus  grassabatur, 
expugnandam  apposita  erat,  virtute  tamen  Mar- 
tyris  temperata,  remediumque  urbi  universas  prae- 
stantissiraum.  Ita  ut  ulterius  jam  publica  via  non 
caperet  homines,  cum  planctu  et  lacrymis  ascen- 
dentes,  laetosautem  et  cum  gratiarum  actione  rede- 
untes;  ascendentes,  inquam,  oculis  compressis  et 
clnusis,  descendentes  vero  ciliis  diductis  atque  aper- 
tis.  Neque  vero  id  beneficium  lavacri  adeo  exilis, 
et  eaaqusepenurialaborantis,  reserat  (quippe  quod 
vix  ad  unum  hominem  sanandum  sufliciat)  sed 
copiosissimi  atque  uberrimi  fontis.  Et  popuius  qui- 
dem  omnis,  qui  tanto  numero  concurrerat,  dnm 
latices,  assidue  e  piscina  hauriri  cernit,  ne  non  sa- 
tis  esset,  animum  despondebat.  At  non  Martyris 
gratificandi  studium  se  remittebat;  nunc  hos  qui- 
dem  complectendo ,  sanando ,  dimittendo  ;  nunc 
illos  iterum  excipiendo,  curando  omnesque  eadem 
incolumitate  domum  amandando  :  ita  ut  trium  aut 
quatuor  dierum  spatio  intra  paucissiraos ,  qui  eo 
morbo  laborarent,  numerus  consisteret.  Quorum 
etiam  incredulitati  aut  vitse  improbitati  attribuen- 
B  dum  existimo,  quominus  et  ipsi  commune  subsi- 
dium  opemque  paratam  fuerint  adepti.  Aut  for- 
tassis  ideo  evenit  quo  mali  gravitatem  cognitam 
liaberemus.  In  quibus  enim  permansit,  his  caeci- 
tatem  attulit;  quando  aut  ambos  illis  oculos,  aut 
certe  alterum  eorum  prorsus  ademit.  Tanta  pestis 
et  diabolicae  hujus  machinationis  atrocitas  erat  : 
qure  tamen  miraculo  hocce  ita  victa  fuit,  et  pro- 
fligata,  ac  de  medio  suhlata,  acti  nunquam  omnino 
extitisset. 

66  Quod  pro  decimo  subjungit  Basilius,  plus 

fabuLv  aut  credulitatis  popularis  forsan  habet, 

quam  veritatis.  Afftrmat,  S.  Theclam  magno  in 

honore  esse  Dalisandi.Cujus  nominis  oppidum  re- 

peritur  in  Cataonia,  priefectura  Cappadociee  con- 

termina  CiliciiV.Et  mox :  Quum  enim  eximio  illam 

cultu  veneretur,  ipsa  quoque  ab  eadem  illustre 

miraculum  est  conseeuta.  De  festivitate  ibi  olim 

celebrata,  ^wa/nmaxirna  hominum  undique  affluen- 

tium  frequentia  insigmm  dicit ,  fulem  facite  habe- 

bo.Verum  quodait,  ejus  festivitatis  tempore,  sive 

in  ejus  pervigitio,  Virginem  videri  solitam  curru 

igneo  sublimem  per  aera  ferri,  et  Seleucia  Dali- 

sandum  venire ,   non  adeo  credibile   videbitur 

eruditis,  et  certe  iestem  requirit  magis  abhor- 

C  rentem  a  fabulis ,  quam  ab  iis  abhorreat  Ba- 

sitius  Seteuciensis.  In  fine   addit  :   Hanc  ean- 

dem    Dalisandum    saspe  eadem  Martyr  obsidione 

liberavit,  ex  montis  illo  vertice  conspecta,  etcoe- 

lestis  ignis  more  intuitum  hostium  fulgore  per- 

stringens,  pereellensque  et  ab  obsidione  depellens. 

Sunt  etiam,  qui  miraculi  hujus  adhuc  recorden- 

tur,  etejus narratione  g\or\entur. Simileprodigium 

aliquando  evenirc  potuit  in  incursionibus  Isauro- 

rum  p)\Tfta/orum,  indeque  oriri  occasio  altcrius 

fabuus  confingendsB. 

60  Tum  pro  undecimo  beneficio  subjicit  verbo- 

ticmestn,-    samhistoriamdeSelinunte^maritimoCiticixoppi- 

do,  quodcum  aliquando  abhostibus  captumfuis- 

set,  contra  eosdem  deinde  defensum  dicit.  Ait 

incolas  monitos  fuisse  a  Sancta,  ut  sibi  erigerent 

ecctesiamin  angusta  semitatper  quam  hostesop- 

pidum  ceperant.  De  monitione  itta  per  Sanctam 

meriio  dubito;  templum  tamen  exstructum  credo; 

et  hostes  reputsos,  cum  de  hisce  ita  loquatur  :  At- 

que  hoc  ipso,  quo  hffio  scribo,  tempore  idem  ac- 

cidit.  Dli  enim,  quod  iraperatum  erat,  quam  ci- 

tissimo   exequuti ,  ibidem    templum    excitarunt  : 

atque  hoc   quasi  muro   se   adversus  viam    illam 


Cultut  Snn 
ct,r  Dalitan 
(li  in  Cuppu 
itocta  : 


ea  tttia  •  i- 


cta  StHnwi* 

te  iti  Citiciu 


hostesque  munierunt.  Qui  hostes  cum  alias  seepe 
tum  etiam  nuncintrare  aggressi,  nequaquam  inco- 
laslatuerunt;  sed  cum  multo  dedecore  recesserunt. 
67  Duodecimum  ponit  miraculum,  nimia  pro- 
lixitate  extensum,  quo  dicit  Isauros  tempti  sui 
prsedones  punivisse.  Rem  compendio  subjungo, 
Fatetur  pnvdones  aliquando  expitasse  templum 
S.  Theclse,  sed  malo  suo.  Denique,  inquit,  iucur- 
sione  aliquando  facta,  id  ipsum  templum,  quippe 
multo  auro  abundans,  et  coraplurimis  aliis  divitiis 
locupletatum,  cepisse  ac  subjugasse,  sacrisque  the- 
sauris  expilatis,  Lestrigoniam  patriam  suam  festi- 
nasse...  At  virgo,  cum  aliquantulum  ipsorum  te- 
meritati  concessisset ,  scilicet  ut  ingrederentur, 
spoliarent,  convasarentque  saerum  ornatum,  eoque 
facto  exeederent,  seseque  in  fugam  darent;  itaeo- 
rum  exercitum  fertur  fuisse  ludifieata.  Nam  fu- 
gientibus  in  urbem  suam  Lestrigoniam  (quse  ad 
Occasum  nobis  totique  plaga?  Orientali  sita  est, 
crebrisque,  et  qui  ad  nubes  usque  sese  attollunt, 
montibus  disterminata)  prscipuum  amentije  eorura 
perfugium,  adspectum  ipsis  immutans ,  mentem 
invertens,  et  Orientera  versus,  ac  ad  subjectum 
Orienti  campum  sine  labore,  sine  strepitu,  omnes 
simul  compellens,  militibus  nostris  ad  expeditam 
ceedem  aptavit.  Qui,  re  intellecta,  dolore  tanti 
facinoris ,  et  Numinis  instinctu ,  in  ea,  quse  di- 
xi,  loca,  prona  et  equitatui  accomodata  delati , 
omnes,  cujuscumque  illi  aetatis,  jugularunt,  idque 
tanta  celeritate,  ut  eodem  die  tanta  horainum  csedes 
et  coepta  et  finita  fuerit,  tropheumque  statutum,  et 
sacra  ornamenta  ab  ipsismet  victoribus  Martyri 
reportata  :  qui  paeana  canentes,  exultantes,  lau- 
des  Divae  praedicantes ,  quae  Martyris  erant ,  ei- 
dem  rursus  dedicaverunt.  Post  multa  asserit,  nul- 
lum  ex preedonibus  superfuisse  ad  acceptse  cladis 
nuntium  apud  suos  referendum.  Testes  beneficii  in 
fine  adducens,  ita  toquitar :  Neque  vero  illi  tres 
aut  quatuor  tantum  sunt,  exiguus  et  suspectus 
numerus;  sed  urbes  integrse,  populique  universi, 
et  qui  ab  Oriente  ad  nos  usque  accedunt,  qui- 
que  a  nobis  rursum  in  ipsam  Asiam  (proprie  di- 
ctam)  extenduntur.  Fama  enim  miraculi,  et  hor- 
ror  stuporque  ex  eo  enatus  omnia  longe  lateque 
pervasit. 

68  Tertio  decimo  toco  refert  pwnam  Mariano 
Tarsensi  in  Cilicia  episcopo,  ut  vult  illatam,  et 
hanc  ejus  occasionem.  Dissensio  erat  inter  Maria- 
num  Tartensem  et  Dexianum  Seteuciensem  epi- 
scopum.  Itaque  instante,  inquit  auctor,  Virginis 
(S.  Theclsej  festo,  quo  omnes  prsesertim  Cilices,  ad 
nos  concurrebant,  (ut  etiamnum  concurrunt;  et, 
quoad  homines  erunt,  idem  a  singulis  fiet,  cum 
Martyris  venerandse,  tum  animarum  suarum  pri- 
vati  commodi  causa ;  ita  ut  et  terra  et  mare 
coangustetur  prae  multitudine  populorum,  domo- 
rum,  familiarum,  huc  eonfluentiura)  ille  exur- 
gens,  in  ecclesia  sua  publico  edicto  profectio- 
nem  huc  ad  nos  et  ad  Martyrem  fieri  vetat...  Sed 
quum  vixdum  tale  quid  perpetrasset,  suse  stultitiae, 
seu  dementiag  potius,  poenas  dedit.  Neque  enim 
ultra  quintum  aut  sextum  diem  Capaneus  ille  te- 
meritati  isti  suae  supervixit. 

69  Mox  decimo  quarto  loco  nititur  probare  ex 
visione,  quam  narrat,  mortem  Mariano  inflictam 
fuisse  in  pcenam,  vindicante  se  S.  Thecla.  Visio 
autemilla  refertur,  ut  mox  relata  est  multitudo 
popxdi  ad  SanctcV  festivitatem  concurrentis,  non 
sineexaggeratione,  inquam.Mentem  igituraucto- 
ris  compendio  exprimam.Castor,  exLycaonia  ge- 
nus  ducens,  sed  Seteucias  habitans,  in  pervigilio 
festivitatisS.  Theclse  dicitur  vidisse  sanctam  Vir- 

ginem 


Prtionn 


f« 


"Ncr.i. 


E 


concunm 
Cilicnm  ad 
Saiictx  ec- 
ctesiam : 

E 


hunc  ptohi- 
betis  mortc, 
ut  vutt  au- 
ctor,  piim- 
tus: 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SELTEMBKIS, 


561 


tepultnra 
defuncti  in 
ecclesia  San- 
cim  proftt- 
bita. 


Viiio,  quam 

auetor  sibi 
obUdam  di- 
cit : 


qineni  immitiori  oris  habitu,....  Marianumque  et 
ejus  in  se  injuriam  clara  voce  accusautem,  sup- 
pliciumque  se  mox  de  illo  sumpturam  comminan- 
tem.  Quse  res  vere  ipsi  per  visum  oblata,  et  non 
somnium  fuit,  Statim  enim  mors  illius  est  conse- 
quuta :  ita  ut  duo  haec  eodem  eveneriut  tem- 
pore,  ut  scilicet  Castor  visionem  suam  referret, 
et  alii  quidam  nuntium  de  Mariani  morte  appor- 

tarent. 

70   Tum  decimum  quintum  ponit  miraculum, 
alteram  eamque  geminam,  si  vera  narrat,  S.  Tke- 
clae  apparitionem,  nolentis  defunctum  in  templo 
suo  sepeliri.  Quidam,  inquit,  in  hac  curiaorator, 
Eusebius  nomiue,  cujus  hodieque  magna  nomiuis 
celebritas  ob  ingenuitatem,  sermonis  leporem,  co- 
mitatem,    quodque  fidei  esset  integerrimae :   hic, 
inquam,  Hyperechium,  dum  in  vivis  ageret,  par- 
tim  quod  ex  una  urbe....  oriuudi  essent,  partim  vero 
ob  viri  sollertiam ,  et  in  omni    virtutum  genere 
prrestantiam,  in  summo  amore  ac  pretio  habebat. 
Quem  proinde  in  hac  ipsa  urbe  Seleucise  mortuum 
etiam  iu  iis,  quce  ad  justa  funerea  attinent,  magni- 
B  ficeutissime  cohonestare  cupiens  (majorem  autem 
et  ampliorem  nullum  alium  honorem  esse  arbitra- 
batur,  quam  si  exequije  ei  fierent,  et  sepeliretur 
in  Martyris  templo)  a  Maximo  praeclarissimo  san- 
ctissimoque  viro,  hujus  tum  ecclesiae  antistite  (et 
olim  condiscipulo  S.  Joannis  Chrysostomi)  petit, 
quo  id  sibi  facere,  et  Hyperechium  in  dexteraad 
Meridiem  spectante  templi  Martyris  porticu  inhu- 
mare  liceat.  Quod  cum  Maximus,  vir  admiratione 
dignus,quod  hominem  revereretur,fieri  permisisset : 
ingressi  templum,  quibus  curse  est  sepulcra  con- 
ficere,  quum  opus  aggredereutur,   et  pavimentum 
incidere  inciperent,  repente  Martyr  his  intervenit, 
ipsos  increpans,  audaciam  accusans,  verbis  casti- 
gans,  et,  utrecederent,  imperans.  Addit,  operarios 
recessisse,  sed  postea,  quod  Sanctam  non  cogno- 
vissent,  ad  opus  rediisse  i  tum  vero  a  Sanctaite- 
rum  apparente  ita  territos  fuisse,  ut  nullum  illo- 
rum  membrum  non  contremisceret  ac  concuteretur. 
Demum  ait,  Sanctam  sequenti  nocte  Maximo  epi- 
scopo  etiam  apparuisse,  sepulturamque  illamne 
permitteret,  prsecepisse,  additis  hisce :  Nihil  enim 
commercii  locis  ad  orandum  destinatis  cum  sepul- 
turis;  praeterquam  si  quis  e  vita  egressus  vere  mor- 
C  tuus  non  sit,  sed  Deovivat;  dignusque  sit,  quiea- 
dem  domo  ac  tecto  cum  martyribus  utatur;  quem- 
admodum  divinus  ille  Symposius,  ut  divinus  item 
Samus  ille,  et  si  quis  alius  proxime  adillos  acces- 
serit.  Laudatus  Symposius  fuit  episcopus  Seteu- 
ciensis  seculo  iv,  quod  de  Samo  item  suspicatur 
Lequienus  tom.  2  Orientis  Christiani  col.  1012  et 
1013.  Ceterum  merito  dubitari  potest,  an  verba, 
quce  S.  Tliecliz  attribuit  Basilius,  non  sint  auctori 
potius  attribuenda. 

71  Hic  autem  pro  decimo  sexto  narratvisio- 
nem,  quam  sibi  obtigisse  dicit,  itascribens  :  Quo 
tempore  de  hoc  miraculo  scribebam  (neque  enira 
decet,  ut,  quod  mihi  tunc  per  Martyrem  accidit, 
reticeam)  tale  quid  mihi  obvenit.  Indiligentior 
jam  et  segnior  eram  in  miraculis  ejus  conqui- 
reudis  conscribendisque,  ut  culpam  raeam  fatear  : 
animoque  deinceps  remissiore  pugillares  et  sty- 
lum  capessebam,  quod  de  illorum  indagatione 
et  collectione  desperarem.  Cui  ita  affecto  et  osci- 
tanti  visa  mihi  Martyr  juxta  assidere,  ubi  cum 
libris  congredi  soleo;  et  quaternionem,  in  quo  hrec 
mea  manu  ex  pugillaribus  transcripta  erant,  au- 
ferre  et  legere,  atque  gaudere  et  subridere,  ipso- 
que  vultu  siguificare,  quasi  his  meis  scriptis  oble- 


ctaretur,  innuereque  institutum  a  me  opus  absoivi 
oportere,  neque  imperfectum  relinqui,  quoad,  quae 
quisque  novisset,  quaeque  asingulisadhibito  studio 
intelligipossent,  discereliceret.  Undc  effectum  est, 
ut  post  visionem  illam.timoremque  exeo  mihi  con- 
citatum,  alacrior  postea  evaserim  ad  pugillares  et 
stylum  in  manus  rcsumendos,  idemque  faciendum, 
quoad  ipsa  jusserit.  Tillemontius  existimat,  exi- 
guam  huic  retationi  fidem  habendam,  neque  im- 
merito  ob  methodum  scribendi,  qua  usus  est  Ba- 
sitius.  Cumtamennon  dicat,  visionemittamvigi- 
lanti  sibi  obtatam;  fieri potuit,  ut  in  somnovide- 
rit,  quse  vigilans  mente  volvebat. 

72   Decimum   septimum  est  de  Dexiano  epi- 
scopo,  ipsius  Basilii  decessore,  qui  praefectus  tum 
adhuo  erat  eorum,  quibus  templi  custodiendi  cura 
iucumbc-bat.  Rem  trado  compendio.  Isauris  omnia 
depopulantibus,  illorum  metu  Dexianus  omnem 
argenteum  aureumque   ornatum  in  urbem  trans- 
tulit.  Displicuit  Sanctse  hsec  cautela,  idque  per 
visionem  quibusdam  virginibus  in  templo  cuban- 
tibus  indicavit,  si  credimus  auctori.  Quare  De- 
xianus  ornatum  omnem.sacramque  etdiviuocultui 
dedicatam  supellectilcm,  ex  urbe  collectam,  in  tem- 
plum  restituit. 

VS  Exeo,  quodmiraculumponit  decimumocta- 
vum,  colligere  licet,  festivitatem  S.Theci»  adplu* 
res  dies  celebratam  fuisse ,  cum  illud  dicatpostre- 
mo  festivitatis  die  contigisse,  aut  potiuspostno- 
ctem  illius  diei.  Rem  fuse  retatam  brecissimeper- 
stringo.  Ait, Orientium quemdam, patria Irenopo- 
Utayium,oreimpuro  blasphema  in  Sanctam  verba 
protulisse,  eodemque  die  correptum  fuissc  a  dse- 
mone  tam  atrociter,  ut  nec  in  tertinm  diem  durare 
posset,  sedde  medioad»moneaublatus/i«er*Y. 

74  Quod  subjungit  proli.ro  sermone  decimum 
nonum,  nihil  prodigH  habere  videtur,sedpamam 
duobus  improbis  modo  naturali  in/lictam.  Erant 
illi  quoque  Irenopolitani,  qui  ad  festivitatem  San- 
ctse  venerant,  non  orandi studio,  inquit,  scd  libidinis 
explcudte.  Certe  virginem  quamdam,  ut  narrat, 
jam  abduxeranl,  ut  violarent:  quod  tamenperfe- 
ctumnonfuisseaffirmat.Ulrumqueveropcenasde- 
disse  ait  i  nam  alter,  inquit,  in  tlumen  hoc  ex  pon- 
tone,  ipsumadnostrajicicnte,  deturbatusperiit..... 
alter  vero  alio  rursum  rnurtis  gcnere  et  ipse  e  inedio 
sublatus  est,  eodcm  uterquc tempore ac  loco  extiucti. 
75  Vigesimum  rursus pcenam  continctPappicu- 
jusdam  decurionis,quicoUcga»>  in  offlciosuoka- 
buerat  Auleriumdefunctum,cn/us  /Uits  tnjurumi 
intutisse  didtur  Pap/nts .  ilac  denittsnaitattctor 
S.  Thcclam  Pappo  in  somnis  adstitisse,pr<vmissa- 
que  gravi  objurgatione,  eidem  priedixisse,  se- 
quenti  hebdomada  eodem  die  moriturum.  Tum 
asserit,  ipsum  ex  terrore  confestim  gravicorre- 
ptumessemalo,professumque  fuisse  iujustitiam 
suam,  scd  prsedictam  pojnam  non  effugisse,  Vix 
igitur,  inquit,  pnenuntiata  dies  Uluxerat,quum  ille 
sublatuscst,etprtedictionisveritase\itucomprobata. 

Ab  hisce  tristibus,  quse  breviter  tantum  perstrin- 
xi,  quia  pteraque  adjunuta,  aut  vix  credibiha 
sunt,autparum  adSanctam  spectant,  ad  tsetiora 
se progressurum  ait  Basilius. 

7C  Itaquevigesimumprimum  narrathocmodo: 
Anni  tempUfl  eratajstivura,  et  cicadarura  cantus, 
solisque  nimii  supra  cnput  ardores,  et  gravis 
qmcdam  morbi  vis  mulos,  equos,  boves,  asi- 
nos  oves,  et,  ut  verbo  dicam,  omnc  genus  am- 
malium  depascebatur,  itfl  ut  lues  illa  magna 
consilii  inopia  animique  sollicitudinc  omnes  afii- 
ceret;  vastatis  vicis  et  agris,  quin  et  in  urbe  flplen- 

didissimis 


kWtOtt 

J.  S. 


alia  *  Wc 


blatphemui 
punitut, 


uli  et  alii 


F 
quidtm. 


Lufsanima- 
liumabacta, 
in.i,  ■jin-  ta- 
celtum  San- 
ctx  ex$tru~ 
ctum  : 


562 


DE  S.  THECLA  VIKG.  MART. 


hrmi  didissimis  quibusque  a?dibus  exinanitis,  milla  pe- 
nitus  curationis  ratione  sese  offerente,  quod  mali 
origo  ignota  esset,  et  undenam  tanto  impetu  ir- 
ruisset,  nesciretur.  Neque  enim  id  ex  iis,  quae  pe- 
ribant,  animalibus  deprehendere  licebat,  quod  eo 
roalo  correpta,  priusquam  sentiretur,  demediotol- 
lerentur,  multaque  simul  confertim  interirent. 
Quum  ergo  desperatajam  res  esset,  et  omnem  bu- 
manam  sollertiam  vinceret,  denuo  benigna  hic  ac 
praepotens  Martyr,  pecudum  pereuntium  et  homi- 
num  eas  amittentium  miserta,  medicinam  prassen- 
tissimam  protinus  indicat.  Fontem  enim  nunquam 
antea  existentem,  neque  ab  ullo  nostrum  aut 
priscorum  conspectum,  subito  ebullientem  emcit, 
idque  non  procul,  aut  in  extera  quapiam  regione; 
sed  in  eo  ipso  loco,  ubi  rursum  eidem  sacellum 
est  dedicatum.  Est  autem  hoc  antrum  e  regione 
templi  ad  solem  occidentem  situm,  amcenissimum 
ac  suavissimum,  quodque  singularem  voluptatem 
adferat,  sive  inambulare,  sive  immorari,  sive 
maxiina  cum  quiete  precibus  inibi  vacare,  et  ex 
animi  sententia,  quse  a  Martyre  postulaverit,  im- 

petrare  quis   cupiat Ex  hoc  itaque  fonte,  ita 

B  subitarie  excitato,   Martyr   omnibus  animantibus 
morbo  affectis  sanitatem  deprompsit.    Erat  ergo 
videre  omnem  semitam,   omnem   viam  publicam, 
tam    ex    planis    quam    ex    editioribus    locis   huc 
spectantem,  huc  ducentem,  equis,  mulis,  ovibus, 
capris,   asinis,   quin  et   canibus,    suibusque,    ad 
unum   hunc    locum,     sanitatem    potius    tunc  ac 
medicamentum,  quam    aquam   ebullientem,   con- 
tendentibus    repleri.    Tum    quodcumque    animal 
aquaexiret,  non  segrum  jam  amplius,  sed  perinde 
acsi  non   tam   aquam,  quam  ipsammet  salutem, 
inde    hausisset,  viribus    corroboratis    exsiliebat, 
et  ad  suum   quodque  agrum  ac  domum   melius, 
quam  antea,  habens,   ad  solita  opera  exercenda 
festinabat. 
fon»  Sanots      77  De  eodem  fonte  loco  22  mox  subdit :  Ferunt 
H"""ni'h"s    etiam  tum  temporis  quendam,  inter  cives  specta- 
tissimum,  equum  suum  Eegrum  et  graviter  labo- 
rantem  (scapulis  nimirum  retro  versum  contortis, 
et  reliquum  corpus  in   contrariam  partem  agen- 
tibus,  acneruorum,  ut  aiunt,  contractionibus  gres- 
sum  anteriorem  impedientibus)  periclitandi  potius 
gratia,  num  ex  tam  manifesto  discrimine  eripere 
illum  posset,  quam  quod  illi  rei  fidem  haberet,  ad 
C  aquam  illam  misisse :  Martyrem  autem,  non  igno- 
rantem  tentandi  sui  causa  id  factum  fuisse,   Ma- 
riano    sumn    quoque    equum    salvum   remisisse. 
Neque  ullus  est,  opinor,  cui  non  probe  cognitum 
sit,  ipaum  abditos  hosce  animi  sui  sensus  divul- 
gasse,  et  insperatam  equi  curationem,  acmartyris 
vim  tam  prasentem  supra  modum  fuisse  demiratum. 
Quod  ait  auctor  de  tentatione,  nonputem  expli- 
candum  de  tentatione  proprie  dicta,  qucV  pecca- 
tum  est;  sedpotius  de  defectu  certee  fiducicV,ut 
vix  speraret  equum  sanandum,  mitteret  tamen, 
quod  crederet,  se  forte  itlo  beneficio  gavisurum. 
Aliter   quidem  loquitur  auctor,  sed  plura  alia 
affert  minus   probabitia,  et  nonnulla  prorsus 
inepta,  qiCcB  passim  rescidi. 
ti  homini-        78  Atiud  rursum  de  eadem  aqua  ponit  vigesi- 
&■»*«*-     mum  tertium.  Quin  et  fama  est,  inquit,  Cyprium 
queudain  patricium,  ex  maxime  illustribus  natum 
pareutibus,  visu  orbatum,  nuntio,  qui  de  hac  aqua 
erat,  excitatum  trajeoisse,  eoque  medicamento  adhi- 
bito,   ad  Cyprios  suos,  recuperato  visu,   rediisse. 
Eoc3  ut  studiosus  tector  advertere  poterit,  minus 
' Q<  ■ •■to  ulllruuit.Deindead sanationem  litteratorum 
se  accedere  profttetur. 
79  Primum  itaque  prolixam  satis  historiam 


narrat  de  Alypio,  Otympii  grammatici patret  qui  D 
SeleucicV  docebat  grammaticam.  Ric,  ait,  ali- 
quando  in  morbum  gravem  et  vita*  discrimen  com- 
minantem  incidit.  De  quo  sanando  quum  medlci  jam 
desperassent,  malumque  humanam  deinceps  operu 
vincere  censeretur,  atque  omnis  vitas  spes  virum 
destitueret;  ad  Martyrem,  unicum  hujusmodi  ma- 
lorum  perfugium,  se  recipit;  templumque  ingres- 
sus,  de  cetero  omnes  illinc  sanitatis  recuperandse 
rationes  suspensas habuit.  Tum  refert  somnium,  in 
quo  cvgrotans  visus  est  videre  S.Theclam,  ab  eaque 
accipere  manu  calcuhmi  pulcherrirnum,  quo  sa- 
nitas  eidem  restitueretur.  Expergefactus  autem, 
et  manum  explicans,  nihil  invenit,  et  se  in  errorem 
inductum,  et  somnium  illud  vere  somnium  fuisse 
conjectavit.  Verum  sequenti  die  Olympius  filius 
calculum  in  via  offeudit,  cujus  specie  et  magnitu- 
dine  captus,...  eo  accepto,  ludens  inambulansque 
ad  patrem  pervenit.  Cujus  ut  lecto  adstitit,  et  ille 
calculum  in  manu  ejus  animadvertit,  munus  Mar- 
tyris  agnoscens,  statim  arripuit,  manibusque  com- 
plexus,  e  vestigio  long-o  atque  difficili  morbo  est 
liberatus.  Mirabilis  enimvero  sanatio,  modo  satis 
sint  certa,  qu3e  narrat  auctor.  E 

80  Mirabile  quoque,  quod  de  Isocasio  sophista  sanaiionm 
gentili,  sed  diu  post  converso,  vigesimum  quintum 
subjungit.  Isocasius,  inquit,  e  litteratore  sophista 
factus,  et,  titulo  illo  amisso,  hunc  nihilo  magis  re 
adsequutus,  ^Egis  Ciliciae  urbe  aliquando  adversa 
valetudine  laborans,  deinde  multae  atque  altoe  so- 
litudinis,  ut  segri  solent,  desiderio  cupidus,  ad  tem- 

plum  Martyris,  parum  ab  urbe  sejunctum  deduci- 
tur,  quasi  eo  in  loco  potissimum  hujus  sui  voti 
composfuturus.MuItamigiturinibiquietem  nactus, 
paullulum  obdormiscens  cum  quiete  sanitatem  re- 
cuperat,  edoctus  a  Martyre,  quid  facto  opus  foret, 
idque  exequutus  ac  morbo  levatus,  quando  expro- 
brata  ipsi  infidelitate,  opem  tamen  suam  minime 
invidit.  Hunc  enim  fere  in  modum  praeclarus  ille 
Eudoxius,  vir  illustris,  ac  valde  insignis,  nihilque 
perinde  ac  veritatem  in  pretio  habens,  qui  Tarsum 
pulcerrimam  urbem  sua  inhabitatione  exornat, 
nobisnarrare  ac  referre  solebat.  Aliudrursum  hic 
SanctcV  temphmi  insinuatur  prope  JEgas  CilicicV 
civiiatem. 

81  Vigesimo  sexto  loco  affirmat,  S.  Theclse  be-  variis 
neficio  sanatum  Aretarchum  sophistam  Seleu- 
ciensem,  cumque  gentitem,  quem  ut  indoctum  et  a 
fide  atieyium  vehementer perstringit.  Hic,  inquit,  E 
in  gravissimum  renum  morbum  cum  incidisset,  ut 

prse  nimio  dolore  mortem  ssepenumero  speraret,-  imo 
ob  magnitudinem  cruciatuum  eam  adamaret;  auxi- 
lium  nihilominus  salutemque  a  Martyre  est  conse- 
quutus,  medelam  remediumque  ipsi  certissimum 
forepollicente  nocturuum  lucernse,  qua  ipsius  locus 
collustratur,  oleum.  Cujus  ille  copiam  sibi  fieri  po- 
stulans,  seseque  eo  inungens  (quo  etiam  aegritudi- 
nem  suam  una  abstersit)  sanitatem  nactus,  ab  im- 
pietate  tamen  minime  est  liberatus.  Pro  sollertia 
enim  acrimoniaque  scilicet  ingenii  sui,  quum  aucto- 
rem  remedii  dicat  ac  fateatur,  alii  tameu  beneficium 
sanitatis  acceptum  refert. 

82  De  se  num.  27  varia  etiam  nec  parce  refert,  ipsique  au 
ita  ordiens :  Usque  adeo  porro  litterarum  amans  cloriPr*' 
est  Martyr,   itaque  laudibus   oratoriis   delectatur  'Ma' 
(poterat  hoc  omitti)  ut  referre  opera?  pretium  existi- 

mem  eorum  aliquid,  qua?  mihi,  et  in  memetipso 
evenerunt.  Quod  ita  esse,  nec  me  falsum  dicere, 
ipsa  novit,  a  qua  factum  est.  Conventus  enim 
anniversarius  ejus  agebatur,  et  ad  orationem 
exiguam  de  laudibus  festi  habendam  me  quoque 
comparaveram,  Non  quod  praeclarum  aliquid,  aut 

ipsa 


PIE  YIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS 

A  ipsa  condig-num,  in  medium  posse  proferre  existi-      stris,  et  nobili  familia  orta 
marem ;  sed  quod  hac  ratione  ejus  benevolentiam 
aliquam  mihi  venarer ;  prsesertim  quod  vel  parce 
se  colentes  noverit  maximis  beneficiisremunerari. 
Quumque  unus  jam  tantum  dies  ad  orationem  ha- 
bendam  restaret,  jegritudo  quaedam  perquam  gra- 
vis,  quaeque  maximuni  dolorem  afferret,  mihi  in 
aurem  incidit,  ita  ut  penitius  illa  distenderetur, 
et  ab  interioribus  couvelleretur,  spiritumque  vio- 
lentum  per  concavum  capitis  sinum  impelleret,  ve- 
hementemque  ob  id  intus  sonitum  excitaret ;  adeo 
ut  spem  omnem  jam  dicendi  amitterem,  et  in  ma- 
joris  mali  exspectatione  versarer ;  quin  et  rubore 
perfundi    inciperem,    quod,    cum    orationem    me 
habiturum  plerique  existimarent,  instante  jam  tem- 
pore  speciminis  edendi,  ordinem  institutumque  de- 
sererem.  Quae  omnia  ne  mihi  conting-erent,  Mar- 
tyr  prohibuit,  noctu  adstans,  et  aurem  mihi  pre- 
hendens   vellensque,    ac   pauca    expressa    sanie, 
omnem  dolorem  dissolvens.  Qua  ex  tortuosis  imper- 
viisque,  ut  ita  dicam,  meatibus  elapsa,  in  dicte- 
rio  comparui,...  et  pauca  qusedam  dixi.  Eam  au- 
tem  Martyr  mihi  vim  gratiamque  in  dicendo  larg-ita 
est,  ut  aliquis    esse,  et  mediocriter  dixisse  judi- 
B  carer,  maximamque  admirationem,  ex  nnllo  tamen 
meo  memorabili  dicto,  concitarem.  Eadem  Martyr 
frequenter  mihi,  in  senatum  sacerdotalem  nume- 
rumque  concionatorum  ac  pontificum  jam  adscripto, 
pnesensadfuit,  etde  nocte  apparens,  librum  quem- 
piam  chartamve  prsbuit,  quod  non  obscurum  ap- 
probandi  nostri   argumentum  ducebam  ,    et  esse 
videbatur.  Sin,  cur  itafacere  mihi  visafuerit,  potius 
dicendum  est,   res  postea  consequuta  id  abunde 
declaravit.  Insinuat,  a  Sancta  incitatum  se  fuisse 
ad  gesta  et  miracula  conscribenda.  Quidporro  de 
omnibus  his  censendum  sit,  et  an  mera  fuerint 
somniay  quse  Basilius  suo  sensu  explicuerit,  pru- 
dens  lectorjudicet. 
Nonmih  83  Subjungit  auctor  miraculo  28  relationem 

satis  prolixam  de  Calliste  uxore  cujusdam  Pa- 
piee.  At  mihi  pauca  sufficient.  Affirmat,  faciem 
Calistes  venenosis  pharmacis  deformatam  fuisse  a 
mxdiercula,  quse  cum  ejus  marito  Papia  perdite  vi- 
vebat;  Callisten  vero  con fugisse  ad  S.  Theclam, ab 
eaque  edoctam,qua  medicina  pristinum  vultus  de- 
cus  reciperet.Hoc  modo,  si  auctori  credimus,  rur- 
sum  Calliste  excellentissimre  forma;  praestantia  ma- 
ritosuo  est  conciliata. 
C      84  Sicut  non  admodum  videtur  certum,  revela- 
aiia,  tione  S.  Thecla;  didicisse  Callisten  remedium,  quo 

formam  reciperet;  sicnihilocertiusapparet,San- 
cL-e  attribuendum  esse,  quod  detectum  fuerit ,  de 
quo  loquitur  in  vigesimo  nono .  Bassiana  qusedam 
ob  dissidium  cum  propinquis  commorabatur  in 
templo  S.  Theclae,  ibique  secum  habebat  pauxillum 
quid  auri  sui,  inquit :  annuli  fere  et  parva  qua;dam 
moniliahascerant.  Hsec  furto  ablata  fuerunt :  sed 
Martyr,  utvultauctor,  furtum  fecit  manifestum, 
utilla,  quie  furtum  commiserat,  aperte  convicta, 
Bassianae  aurum  suum  reddiderit,  et  deinceps  ita 
temperanter  vixerit,  ut  hic  ejus  lapsus  tegeretur. 
h annoris,  85  Trigesimo  etultimo  loco  incipit  narrare mira- 
cidum,  quod  vel  ipse  imperfectum  reliquit,  vel 
deinde  e  codice  excidit  Ut  autem  miraculum,  in- 
quit,  quod  nuper  accidit,  pro  ultimo  referamus  : 
quamquam  ultimum  neque  est,  neque  unquam 
erit  miraculorum  Martyris  :  quamdiu  enim  homi- 
nes  erunt,  etiam  miracula  ab  ea,  tanquam  a  fon- 
te,  semper  manabunt,  semper  ebullient,  semper 
eftlorescent,  semper  omnimodam  sanitatem  affe- 
rent  Sed,  ut  ut  est,  etiam  illud  commemoran- 
dum    quomodo    mulier    quaedam    admodum  illu- 


J  s. 


563 

Dosithea  nomine.  Hic 
-  -- — »  —  —  —  - 

narratio  abrumpitur,  et  subditur :  At  de  his  satis. 
Quare  editore  in  margine  hvec  notat :  Desunt  quae- 
dam  :  ni  forte  auctor  narrationem  studio  abrum- 
pat. 

86  Demum  auctor  midta  generatim  dicit,  et  7««m*"°d*- 

,   .  .,.  ..  .  ..  ,L  •*      •*      cil  omtt*af 

studium,  quod  in  colhgendis  miracuhs  adhiouil,  conc[usi0w 
pluribus  exponit.  Lubet  hsec  ipsa,  licet  subinde 
nonnihil  invicem  pugnantia,  huc  transferre.  At 
dehissatis,  inquit.  Quscnam  enim  utilitas  immenso 
mari  guttas  aliquot  instUlare  ?  Neque,  si  plura  dice- 
re  lubcret,  invenire  etiam  possim.  Quippe  qui  vix 
hsec  ipsa  corrog-averim,   et  huc  illucque  circum- 
quaque  cursitaus,  congreyaus,   collig-ensque,  tan- 
quam  ex  fundo  quopiam  diuturnioris  tcmporis  at- 
que  oblivionis  miracula  in  unum  concinnaverim; 
ut  solent   lapillos  maxime  celebres  eorum  merca- 
tores.  Sed  neque  pauca  insuper  restant ;  neque  haec, 
quse  retulimus,  ex  multis  major  pars  est :  sed  nu- 
merus  eorum  tantus,  ut  ejus  ratio  omnino  subdu- 
ci  nequeat.  Nequc  niihi  a  natura  penuse  tributae 
aut   adamantinum   robur,   quo   onines  terras   ma- 
riaque  penetrando,  ex  singulis  urbibus,  regioni- 
bus,  vicis,  domibus  ea  universa  eolligam  :  quum 
et  collectio  hujusmodi  vires  meas  excedat,   neque  E 
ulla  omnino  scriptio  sufficiat;  imo  nec  vita  ita  lon- 
g-a  detur,  quse  satis  multitudini  adeo  infinitae  mi- 
raculorum  recensendse.    Quare,  'ut  dixi,   cursum 
orationis  mese,  de  illis  susceptum,  hic  sistam,  ne 
videar  ea,  ad  quae  pervenire  non  possim,  inutiliter 
consectari.  Itaque,  unum  hoc  si  addidero,  multos 
viros  ad  summam  pietatis  laudem  Martyris  ope 
pervenisse,  multas  item  feminas  virtutis  studio  per 
eandem  exercitatas  fuisse.silentium  ngam. Tu m  re- 
censetpirosfeminasquealiquotvirtutepriestantes, 
subditque  :  Quorum  omnium,  sive   virorum,  quos 
enumeravi,  sive  feminarum,  vita  ac  mores  ex  Dei 
praescripto  instituti,  miracula  suutMartyris,  et  qui- 
dem  iis,  quae  superius  recensui,  potiora.  Nam  quid 
presolarius  de  illis  dici  qucat,  quam  quod  tantus  cce- 
tus  sub  Martyris  ductu  ad  pietatem  praeire  cceperit, 
quorum"quarumve  singulis  universus  mundus  non 
est  adtequandus? 


RM     "■  I    ""■- 

divitiet  de 
nn-fiore  S. 

Tlm  '.» . 


g  VI.  Brachium  S.  Theclae  seculo 
xiv  ex  Oriente  in  Hispaniam 
translatum.  * 

Ubi  modo  servetur  corpus  S.  Theclas,  non  inve-  camJacoh 
nio,  licet  nonnulli  iltud  variis  locis  perperam  U  Arago^ 
attribuant.  Joannes  Marieta  in  Sanctis  Hispaniee 
lib.  4-  cap.  57  ait,  corpus  S.  ThccUe  servari  in 
ecclesia  metropolitana  Tarraconensi,  ipsius  no- 
mini  dicata,  in  Ilispania  sive  Catalonia.  Verum  ex 
referendis  patebit,  sotum  esse  brachium,  quod  eo 
translatxtmfuit.Dehujusigiturbrachiitranslatio- 
ne  primum  agamus.  Domeneccus  in  Sanctis  ( 'ato- 
lonise  ad  xvm  Maii  translationem  itlam  narrat  ex 
vetusta,  ut  ait,  relatione,  et  ex  Litteris  Jacooi  II 
Aragonix  regis,  quas  recitat  ex  tabxdarxo  regio 
Barcinonensi.Affxrmat,ecctesiamTarraconensem 

antiquitusti.  'nwU-dedicalmu  fuissr.  H  utroar- 
chiepiscopum  cum  capitulo  et  civibus  tnstitisse 
„,,„,!. fnmlnn»  1 1  Aratjnni.v  rvy<>m ,ut  prr  letjnius 
suosreliquias  8.  Theclm peteret  ab  Armeniw  rege 
in  cujus ditione tunc  Sanctx  corpus  dicebatur  ser- 
vari.Ex  eo  tamen  tector  inferre  non  debet,  S.The- 
clai  corpus  Seleuciam  Armeniam  fuisse  ahquando 
translatum.Nam  eo  tempore,  quo  fuvcagebantur, 
Citicia,  in  qua  tatius  sumpta  etiam  est  Seleucia, 

parebat 


561 


DE  S.  TIIECLA  VIRG.  MART. 


4UCTOBE 

j.  s. 


tervato  in 
ditione  regit 
Armenix,ub 
hocper  lc- 
gatum 


parebat  regi  Armenise  Oscino  vel  Ossinio,  ut  col- 
ligitur  ex  conciliis  Sisensi  et  Adanensi,  in  Cilicia 
celebratis,   quorurn  prius  figitur  anno  1307  sub 
Leone  Armenise  rege,posterius  sub  Oscino  Leonis 
successore  et  Joanne  Papa  XXII,  qui  factus  est 
Pontifex  anno  1316.  Mortcmautem  Ossinii  regis 
Armenise  Odoricus  Raynaldus  refert  ad  annum 
1320,  ut  concilium  necessario  sit  figendum  inter 
1316  et  1320.  Dicta  vero  concilia  edita  sunt apud 
Clementem  Galanum  in  Opere  de  Conciliatione  ec- 
ctesise  Armense  cum  Romana  part.  i  cap.  28  et  29. 
88  Jam  vero  Epistola  Jacobill  Aragonise  regis 
ad  Onsinum  (ut  ibi  scribitur)  Armenise  regem, 
qua  petuntur  reliquise  S.  Theclae,  data  legitur  2 
Nonas  Septembris  anno  Doraini  mcccxix,  ut  omnia 
recte  congruant,  et  legati,  qui  cum  dicta  Epi- 
stolaad  regem  Armenise  missi  dicuntur,  Tarsum 
aud  ad  alium  Cilicise portum  navigare potuerint. 
Totam  itaque  ex  DomeneccoEpistolam  subjiciam, 
correctis  tamen  mendis  aliquot  grammaticalibus 
ex  Martyrologio  Hispanico,  in  quosimiliter  edita 
est.  Illustri   et  magnifico  principi,   amico  nostro 
charissimo  Onsino,  Dci  gratia  regi  Armenife,  Jaco- 
B  bus  per  eandem  gratiam  rex  Aragonum  prospero- 
rum  incrementa  successuum  cum  salute.  Serenita- 
ti  vestrae  pra?sentium  serie  notura  fiat,  noviter  ex 
fide  dignorum  rclatibns  ad  nostrum  pervenisse  au- 
ditum,   quod   corpus    beata?    Tecke  virginis,   seu 
pars  ipsius  corpori?,  habetur  in  partibus  regni  ve- 
stri.  Sane  cum  in  civitate  Tarracona?,  infra  regni 
nostri  limites  situata,  metropolitana  ecclesia  sub 
ipsius  bcata?  Tecla?  titulo  sit  fundata,  cnjus  funda- 
tio  a  praxlecessoribus  nostris  initium  habuit  ab  an- 
tiquo,    anxia    nos  devotionis    cura  sollieitat,   ut, 
quia  pnefata?  metropolitanae,  quse  multum  hono- 
rabilis  est,  qugeque  multa  in  his  partibus  antiqui- 
tate  praefcrtur,  adeo  quod  ab  ejus  fundatione  citra 
anni  mille  ducentum  ct  ultra  lapsi  sunt,  ut  certis 
comperitur  scripturis,  intitulata  est  sub  praedictae 
Virginis  nomine,  aliqua  de  ejus  reliquiis  in  prastacta 
ecclesia  haberentur  :  ex  quibus  et  nostra  ac  subdito- 
rum  et  cunctorum  dcclinantium  ad  has  partes  fide- 
lium  erga  ipsam  Virginem  devotio  augeretur,  fides 
reformarctur,  eique  honor  et  rcverentia  intentius 
pniiberentur.  Et,sihocvig-ilanterappetimus,  devote 
agimus,  quod  est  pium,  prasdecessorum  nostrorum 
sequentes  vcstigia,  qui  pie  et  devote  antefatam 
metropolitanam  ecclesiam  sub   nomine  et  honore 
C  prffifatffl  Virginis  fundavcrunt. 
rt  Httcras  87  Igitur  serenitatem  et  charam  amicitiam  ve- 

ejus  partem  stram  pnecordiali  et  intima  affectione,  prout  cha- 

petiit ;  .  ,  r 

nus  possumus,  deprecamur,  quatenus  ob  hono- 
rem  et  revercntiam  omnipotentis  Dei,  ac  exalta- 
tionem  ot  gloriam  prffldiotffl  beatae  Teclce  virginis, 
attento,  quod  nedum  ad  hujusmodi  reliquias  in  his 
partibus,  verum  ctiain  ad  totum  ipsius  Virginis 
corpus  crg-a  partes,  ubi  tumulatum  quiescit,  ha- 
rum  partium  fidclium  incolarum  devotio  perauge- 
bitur :  nec  non  ob  specialem  nostri  gratiam,  veli- 
tis  et  placcnt  vobis  de  rcliquiis  pragdictis  beatEe 
Virginisaliquammagnam  partera  transmittere,  de 
qua  nedum  prfflfatam  metropolitanam,  verum 
etiam  alias  cathedrales  ecclcsias  ei  suffraganeas 
ornare  et  sedificare  ad  honorem  et  exaltationem 
Domini  nostri  ct  praadictte  beatic  Virginis,  ac  devo- 
tionem  iu  meritura  nostri  omniumque  fidelium  va- 
leamus.  Et,  si  forte  sub  districtu  vestro  prfflfa- 
tum  corpus  scn  cjus  reliquice  non  habentnr;  placeat 
serenitati  vestrffl  de  his  procurare  habere  totaliter, 
ut  cum  effectu  nobis,  ut  praemittitur,  transmit- 
tatis,  credentes,  si  libet,  circa  hsec  his,  quas  Si- 
mon  Salzeti,  subditus  et  fidelis  noster,  lator  pne- 


D 


uccepit  ou- 
tetn  brachi. 
um  anno 
io-2QBarci- 
"oncmdeia. 
tutn, 

E 


sentium,  (quem  propter  hoc  ad  vestram  destinamus 
praesentiam)  duxerit  verbaliter  referenda.  Porro 
quia  hujusmodi  sanctuaria  non  sic  honeste  pos- 
sunt  per  laicos,  sicut  per  clericos,  ministrari 
propterea  duos  clericos  presbyteros,  viros  utique 
honestae  vitse  et  conversationis  laudabilis,  praedi- 
ctse  Tarraconensis  ecclesiae  beneficiatos,  ad  partes 
vestras  una  cum  dicto  Simone  providimus  desti- 
nandos,  qui  praedictas  reliquias  sub  sigillo  vestro 
devote  recipiant,  easque  honeste  tractent,  et  ad 
nos  deferant  simul  cum  nostro  nuntio  supradicto. 
Ex  hoc  quippe  et  Deo  et  praedictae  Virgini  redde- 
tis  obsequium,  et  bonorum,  quae  proinde  subse- 
quentur,  operum  efficiemini  partieipes,  nosque  id 
vehementer  habebimus  placidum,  et  regratiabimur 
vobis  niulturn,  in  agendisque  vobis  placidis  reputa- 
bimus  pro  hoc  specialiter  nos  astrictos.  Dat.  Barchi- 
nonse  2  Nonas  Septembris  anno  Domini  mcccxix. 
Bernardus  de  Fonte  mandato  regio,  facto  per  praepo- 
situm  Tarraconce. 

90  Acceptis  his  litteris,  legati  conscenderunt 
navem  grandem  Guilielmi  Guerau,  mercatoris 
Tarraconensis ,eaque apputeruntinditionemregis 
Armenise,ut  narrat  Domeneccus.  In  Armenia?  por- 
tum  detatos,imperite  scripsitmartyrotogus  Hispa- 
nus,  cum  Armenia  nullibi  mare  attingat.  At  in 
portum  aliquem  CilicicV  appellere  potuerunt,inde- 
quead  regem  terrestri  itinere  proficisci.  Certe  ad 
regem  Armenise  pervenerunt,  eiquenon  solum  lit- 
terasmemoratas,sedvariaetiamdona,eaquepre- 
tiosa,  quee  Domeneccus  enumerat,obtulerunt;  hu~ 
maniterque  ac  ho^iorifice  fuerunt  ecccepti.Postmo- 
dum,exposita  tegationis  causa,rex  consilium  cum 
suisprius  inire  voluit,  et  deinde  legatis  dixit,con- 
cessurumse  regi  Aragonum  brachium  S.  Theclae, 
reservato  tamen  sibi  poltice .  Dedit  igiturper  suos 
rex  Armenise  brachium  sine  pollice,  iltudque  in- 
volutum  telcv  aurecV ,etthecse argentese  impositum. 
HcVcvero  theca  argentea  majori  rursum  iignese  in- 
clusa  fuit.Addidit  etiam  rexActa  authentica  testi- 
monium prsebentia  de  brachio  S.  Theclae,  quse  an- 
wol320  scripta  testatur Domeneccus;  donaquepre- 
tiosa  et  litteras  Jacobo  AragonicV  regi  inscriptast 
Hisce  omnibus  acceptis,  legati  Aragonise  regisei- 
dem  rursum  navi  se  crediderunt,comitante  ho- 
nesto  atiquo  clerico  regis  Armenise,  acfelici  navi- 
gatione  Barcinonem  pervenerunt,ut  refert  Hispa- 
niceDomeneccus.HcVc  omnia  anno  1320  contigisse, 
insinuant  epistolarum  epochse.  Cum  enim  verisi- 
militer  tegati  ad  regem  Armenise pervenerint  ante 
finem  anni  1310,  omnia  ibidem  tempore  hiemis 
aut  veris  peragi  potuerunt,  legatique  in  sestate 
anni  1320  Barcinonem  appetlere. 

91  Verum  nonstatim  Tarraconem  fuit  missum 
sacrum  illud  depositum.  Nam  rex  Jacobus,  qui  Tarraconm 
Barcinoneerat,intellectis  omnibusjussit  thecam  PortaCltm 
Barcinoneexornari  laminis  argenteis,  et  legatos 
deinde  cum  sacris  illis  reliquiis  ad  PortumSalau- 
ri*,  indeque  in  Gostantin  misit,ut  ibi  servaretur, 
donec  solemnitate  magna  in  urbem  Tarraconen- 
sem  inferretur.De  tempore,quo  facta  est  solemnis 
illa  translatio,  non  recte  invicem  consonant  dicta 
Domenecci.  Ait,  factam  anno  1323,  et  die  Domini- 
co,  xvni  Maii.  At  dies  xvin  Maii  itto  anno  non  erat 
Dominicus,sed  feria  quarta,  ut  colligitur  ex  titte- 
ra  Dominicati  illius  anni  b.  Martyrologus  Hispa- 
nus  de  anno  consentit;  de  dieautem  festivitatis  hsec 
notat  ad  xix  Maii :  Hujus  festivitatis  diem  alii  in 
antecedentem  (xvm  Maii)  alii  in  prssentem  re- 
jiciunt,  quia  ecclesia  Tarraconensis  die  Dominico 
post  Pentecosten  v  consuevit  hoc  celebrare  festum. 
Non  valet  ea  ratio,  quia  Dominica  quinta  post 

Pentecosten 


F 


indequc 


*  vulgo  el 
puerto  ili 

Salo 


DIE  YIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS. 


505 


sumwn  cum 


pompa, 


m- 


que  deposi- 
tum  in  me- 
tropolitana 
Sanctx  di- 
cala. 


B 


MiiacuUi  in 
transiatione 
etpostyno- 
iumfucta. 


Pentecosten  numquam potestinciderc  in  xwuaut 
xix  Maii,  sed potestin  xvm  et  xix  Junii.  Et  revera 
anno  1323  Dominica  quinta  post  Pentecosten  con- 
currit  cumdie  xix  Junii,  quemadmodum  exPa- 
schate  illius  anni,  quod  fuit  xxvn  Martii  colligi 
potest.  Itaque  suspicio  esse  potest,  translationem 
factamDominica  quinta  postPentecosten,inciden- 
te anno  1323  in  xix  Junii:  non  ausim  tamen  id  cer- 
tum  dicere  ob  exiguam  martyrologi  Hispani  in 
scribendo  accurationem;  pr&sertim  cum  Dome- 
neccus  asserat,  festum  translationis  fixumfuisse 
Dominica  quinta  post  Pascha.  Verum,  quidquid  sit 
de  die ,  solemnitatem  translationis  maximam  , 
quam  fuse  refert  Domeneccus,  breviter  saltem 
perstringamus* 

92  JacobusAragonice  rexad  eamfestivitatemve- 
nerat  Tarraconem,  eoque  vocaverat  pr&cipuos  re- 
gni  sui  proceres  :  archiepiscopus  Tarraconensis, 
Eximenus  de  Luna,  similiter  acciverat  episcopos 
sibi  suffraganeos,  abbatesque  et  Priores,  clericos- 
que  in  dignitatibus  constitutos.  Locaomnia,  per 
quselongissimumagmenpieprocedentiumcumsa- 
cro  brachio  transire debebat,erant exomata.  Tan- 
ta  autem  erat  ordinatx processionis  multitudo  ut 
prwter  confraternita^es  multas ,  primum  agmen 
constituentes,aliaqueagminasubsequentia,cereos 
gestantium  numerum  idtra  quatuor  mitlia  exten- 
dat  auctor;  canonicosvero,  aliosque  clericosdigni- 
tatibusinsignes,abbatesque  etPriores septem  mil- 
lia  trecentos  quinquaginta  et  quatuor  fuisse  afpr- 
met.  Post  tantam  ecclesiasticorum  multitudinem 
incedebat  archiepiscopus  Eximenus  de  Luna,  ge- 
stans  brachium  S.  Thecloe  sub  umbella  ditissima, 
latus  dexterum  ipsius  stipante  Jacobo  rege,  sini- 
strum Alphonsorcgis filio.  Umbellam  ferebantpri- 
marix  nobilitatisviri,  inter  quos  erant  duoregis 
fllii,  Petrusa  dextris,  et  Raimundus  Berengarius 
a  sinistris.  Post  sacras  reliquias  sequebatur  pri- 
maria  nobilitas  magno  numero.  Ut  verbo  dicam 
reliqua,  nihil  deerat  ad  magnificentiam,  qua  sa- 
crum  illud  pignus  ad  urbem  Tarraconensem  ec- 
clesiamque  metropolitanam  delatum  est,  ibique 
depositum  in  altari  S.  Frucluosi,  dum  archiepi- 
scopus  solemne  Sacrum  decantavit,  assistentibus 
episcopis  Ccesaraugustano  et  Ilerdensi. 

93  Translationem  hanc  insigni  miraculo  fuisse 
illustratam,  testatur  Domeneccus,  etpost  ipsum 
martyrologus  Hispanus,  cujus  verba  huc  transfe- 
ro,  rescissis  tamen  iis,  quos  non  habet  primus  au~ 
ctor.  Non  defuere,  inquit,  tantse  trauslationis  fe- 
stivitati  miracula  :  nam  sacerdos,  Raymundus  Ca- 
stellon  nomine,  qui  per  sexdecira  annos  oculis  or- 
batus  incedebat,  invocato  S.  Theclaj  virginis  et 
martyris  nomine,....  protinus  visura  oculorum.... 
recepit.  Aliud  postea  secutumita  refertur  :  Quae- 
dam  faemina  ,  uxor  Raymundi  Palmer  de  Valls, 
quae  per  biennium  epilepsia  laboraverat,  cum  in 
ecclesiam  duceretur,  ut  ante  aram  ,  ubi  rcliquia 
coudita  erat,  pernoctaret,  emisso  voto  de  offe- 
rendo  sanctae  Virg-ini  et  martyri  sex  librarura  ce- 

reo, dum  ea  nocte  evigilabat,  integre  se  sana- 

tam  invenit ,  idque  populo  manifestavit  ,  inquit 
Domeneccus.  Tertium  addit  uterque,  quod  etiam 
referunt  Ilieronymus  Surita  in  Annaiibus  Ara- 
gonize  lib.  lOcap.  39  adannum  1387  et  Ribadine- 
ra  in  Vita  S.  Theclte.  Martyrologus  Hispanus  ita 
habet .-  Ab  incursibus  militaribus  defendit  S.  The- 
cla  SU33  jura  ecclesise ;  quod  expertus  dicitur  IV 
trus  bujus  nominis  IV  Aragonum  rex.  Qui  distra- 
bere  Tarraconensis  cathedralis  ecclesize  possessio- 
ncs  cupiens,  militem  adversus  eas  annatum  dimi- 
sit,  qui  penitus  omnes  devastavit.  Quod  beata 
Virgo  et  martyr  sacrilegium  vindicavit  :  nam  no- 


ctu  reg-i  apparens  illi  alapam  inflixit,  qua  infaustus 
rexbrevi  e  vivis  discessit.  Fusius  de  hac  contro- 
versia  et  morbo  Petri  IV  agit  laudatus  Surita. 
affirmans,  regem  infirmum  coram  atiquot  episco- 
pis  et  viris  primariis  py^ascepisse ,  ut  ecctesise 
Tarraconensis  in  omniajura  suarestitueretur, 

94  Ceterum  ex  hactenus  dictis  de  translatione 
brachii  S.  Theclae  facite  coltiget  studiosus  tector, 
errassc  scriptores  iltos,  qui  affirmarunt ,  corpus 
S.  Theclae  servain  in  ecclesia  metropolitana  Tar- 
raconensi,sederrore  multiscommuni,  quoexpar- 
te  aliqua  totum  asseriticr.  Error  itte,  qui  non  sem- 
per  ita  detegi  potest,  fons  est  pterarumque  con- 
froversiarum  et  contentionum,  quee  in  Ecclesia 
de  possessione  sacratmm  retiquiarum  suntexor- 
tas.  Liquet  prtcterea,  prorsus  commentitia  esse, 
quse  Joannes  Tamayus  in  Martyrologio  Hispa- 
nico  ad  xix  Maii,  tamquam  ex  Luitprandi  Ad- 
versariis,  retulit  hisverbis  :  Anno  tertio  Sisenundi 
sub  Audace  Tarraconensi  Pontifice,  arca  per  mare 
Mediterraueum,  angclo  duce,  devecta  est  Tarra- 
conem  cum  parte  corporis  S.  Theclie  V.  M.,  dis- 
cipuUe   S.  Pauli,  cum   iuscriptione  intus  reperta, 
quse  significabat  hoc  :  Anno  dcxxxiii  excepta  est 
cum  ing-enti  gaudio  prsesulis  et  civium  :  et  re  scri- 
ptaper  epistolam  ab  Audace  praesule  reg-i  Sisenan- 
do,  miram  Ilispanue  Iretitiam  attulit   Miror,  Ta- 
mayum  tam  fuissc  siinpticem,  ut  ftctitia  illa  Ad- 
versaria  hic  laudare  prsesumeret,  cum  ex  iittcris 
Jacobi  Aragonise  regis,  supra  7'ecitatis,  clarum 
fiat,  reliquias  S.  Theclae  ante  annum  1319  non 
fuisse  Tarracone. 


%  VII.  Spicilegium  de  apparitioni- 
bus,  ecclesiis,  reliquiis,  aliisque 
ad  Sanctam  spectantibus. 

Sulpicius  Severus  in  Dialogis  de  Vita  S.  Mar- 
tini  Dialog,  2  cap.  11  insinuat  ,  S.  Theclam 
cum  aliis  sanctis  virginibus  frcquenter  apparuis- 
seS.  Martino.  Nam  Gatium  ita  narrantem  indu- 
cit :  Quodam  die  eg*o  et  iste  Sulpioius  proforibus  il- 
lius  (S.  Martini)  excubantes  jam  per  aliquot  ho- 
rascum  silentio  sedebamus,  ingenti  horrore  et  tre- 
more,  acsi  ante  angeli  tabernaculum  mandatas 
excubias  duceremus :  cum  quidcm,  clauso  ccllu- 
lae  suie  ostio,  nos  ibi  esse  nesciret.  Interim  col- 
loquentium  murmur  audivimus  ,  et  mox  horrorc 
quodam  circumfundimur,  ac  stupentes  nec  iguo- 
rare  potuiraus,  nescio  quid  fuisse  divinum.  Post 
duas  fere  horas  ad  nos  Martinuseg-reditur  :  ac  tum 
eum  iste  Sulpicius  (sicut  apud  eum  nemo  fami- 
liarius  loquebatur)  ccepit  orare ,  ut  perquirenti- 
bus  indicaret,  quid  illud  divini  fuissct  horroris  , 
quod  fatebamur  nos  ambo  scnsisse,  vel  cum  qui- 
bus  fuisset  in  ccllula  collocutus;  tenucm  enira  nos 
licet ,  et  vix  intcIK-ctum  scrmocinantium  sonuin 
pro  foribus  audisse.  Tnm  illc  diu  multumque  cun- 
ctatus  (scd  nihil  crat,  quod  ei  Sulpicius  non  ex- 
torqueret  invitoj  incredibiliora  forte  dicturus  sura, 
sed,  Christo  teste,  non  mentior,  nisi  quisquam  est 
tam  sacrilcg*us,  ut  Martinum  aesdimet  fuisse  men- 
titum.  Dicam,  inquit,  vobis :  sed  vos,  quajso,  nulli 
dicatis ;  Agnes,  Thecla  et  Maria  mccura  fucrunt. 
Referebat  autera  nobis  vultura  atque  habitum  sin- 
gmlarum.  Nec  vero  illo  tantum  die,  sed  frequenter 
seab  eis  confessus  est  visitari. 


JS. 


Corpxuantta 
Tarracone 
non  Urva- 

ttim. 


S.  TttcclaS. 
Martino 
stpius  ap- 
pttruit, 


566 


DE  S.  TilECLA  VIRG.  MAJ8T. 


aijctom  96  In  continualione  Historim  episcoporum  Vir- 

J-  h"         dunensium  apud  Acherium  in  Spicilegio  tom.  12 

tomtmel     ^ag    2Go  ei  263  alia  refertur  S.  Theclae  cum  bea- 

si™ia  Be-    tissima   Virgine  Maria  apparitio,  facta  Beren- 

renyario       gario  episcopo  Virdunensi,  et  imperatoris  Otto- 

Vtrdunemi   n(s  I  consanguineo,  inpcenam  salutarem.  Multis 

episcnpo.       autem  referentibusaudivit,  inquit  auctort  quod  ejus 

pes  ante  mortem  factusest  aridus  :  nam  quadam  die 

descendente  eo  ad  ecclesiam  beatae  Marise,  inve- 

nit  clericum  quemdam  solo  prostratuni,  beatce  Ma- 

ria3  memoriam   celebrantem.   Hunc  percussit  pe- 

de,  ut  surg-eret.  Mox  ille  surrexit,  et  viso  eo,  pa- 

tienter  tulit.  Sequenti  autem  nocte  lectulo  jacentis, 

et  necdum  dormientis  episcopi,  cum  beata  Thecla 

adstitit  Virg-o  Maria  .-  Percute,  inquit,  istius  pedem, 

Thecla,  et  clerici  mei  injuriye  ultrix  existe.  Hac  per- 

cussione  ab  eadem  hora    coepit  ardere  pes  ejus,  et 

in  jam  dicto  loco  (nimirum  in  monasterio  S.  Vi- 

loni)  monachus  factus  est.  Potuit  ipse  Berenga- 

rius  tunc  referre  apparitionem  sibi  factam,  qum 

tamen  non  tales  habet  certitudinis  notas,  quales 

prmcedens. 

Caput  San-       97  Paulus  Morigia  in  Sanctuario  Mediolanen- 

rtr  Mni«,-    s£  enumerans  reliquias  ecclesim  rnetropolitanm 

]'   lani,  olim  tn    , ,    ..    ,  ...  „  »  ,  , 

"  ecctciiit  sibi  Mediolanensis,  nspag.  5  annumerat  quatuorde- 
dicata,nunc  cim  Sanclorum  aut  Sanctarum  capita,  etprimo 
inmciropo-  loco,  Caput  protoniartyris  S.  Theclse,  Virginis  et 
lttana'  raarfyris,  discipulas  S    Pauli  apostoli,  celebrataeque 

a  doetoribusGraecis  et  Latinis.  Consentit  Ughellus 
tom.  Mtalim  sacrm  recusm  col.  19,  simulque  docet 
undecaput  Sanctm  ecclesia  metropolitana  accepe- 
rit,  ita  scribens  de  metropolitana .-  Ilic  caput  S. 
Theclai,  discipula:  S.  Pauli,  et  feminei  sexus  proto- 
martyris,  translatum  ex  antiqua  collegiataecclesia 
Thecla?  noraini  sacra,  quam  Ferdinandus  Gonzaga, 
Pontificeprobaute,  inraunienda  urbedelevit.  Deil- 
lius  ecclesicV  destructione  Ripamontius  in  Histo- 
ria  Mediolanensi  tom.  Ipag.  1119  italoquitur  : 
Forum,  quod  metropolitance  aidi  prasjacet,  vetustis- 
simaetruinosaD  Theclaesedesobscurabatatque  im- 
pediebat.  Placuit  eam  complanare  aedem,  ut,  et  trans- 
lato  in  templum  maximum  cultu  ministerioque 
ejus,  cultus  Divae  amplior  in  metropolitanasede-es- 
set,  etforolaxitasspatioillo  cxaugurato  adjiceretur. 
Habuit  igitur  S.  Thcclae  Mediolani  templum  ve- 
tustum,  qaod  fuit  destructum  circa  medium  se- 
culi  xvi.  Bosca  in  Annotatis  ad  Martyrologium 
C  Mediotanense  xxiv  Septembris  asserit,  aestivam 
fuisse ecclesiam,  quia  clerus  metropolitanus  aesti- 
VO  tempore utebaturS. Theclae  ecclesia.  Atdeceptus 
est  Tillemontius,  dum  scripsit  ecclesiam  hodie 
metropoliticam  S.  Theclae  dicatam  esse.  Rectius 
ait,reliquias  ejus  in  Metropolitana  servari,  siid 
inteltigit  de  capite,  non  de  toto  corpore,  utperpe- 
ram  intellexit  Baittetus. 
u&i  rfudum  98  Colitur  autem  S.  Thecla  Mediolani  Officio  ri- 
euUaUSjt-  tliS  dUpticis  inMetropolitana,  non  xxui,  sedxxiv 
fivtodupUel,  >s,'l,f<'"/hrts<Ql{0aG™ciscolitur.  Ita  notatur  in 
Leetionibus  propriis  ecctesim  Mediolanensis  anno 
1612  impressis,  et  in  Diario  sacro  Joannis  Bapti- 
sUv  Carisii,  qui  adjungit,  Sanctm  caput  ineccte- 
siametropotitana  servari,  Missamque  et  divinum 
Ofjicium  celebrari  in  Pontificalibus  In  vetusto 
Missati  Mediolanensi,  quod  habemus  unpressum 
anno  1582,  habetur  Missa  propria  S.  Theclaj 
cum  prmfatione  particulari,  in  quagesta  Sanctm 
verocompendioLwponuntur.Litbetlaudatumcom- 
pendium  huc  transferre,  ut  studiosus  lector  vi- 
deat,  fabidas,  Actis  infartas,  non  fuisse  adopta- 
tas  ab  ecclesia  Mediolanensi.  Post  initium  prmfa- 
tionis  hsec  seguuntur ;  Adest  namque  Teglacele- 
berrima  virgo,  qua?  apostoli  tui  Pauli  imbuta  do- 


ctrinis,  mundanas  viriliter  superavit  illecebras.  Et  D 
virgiualem  clypeum  arripiens,  gloriosis  virginibus 
exemplum  prima  contulit  martyrii  ,  et  principa- 
lis  constantie.  Immissa  denique  flammarum  rogis 
furentibus  inclita  Virgo,  igne  non  est  atacta  cor- 
poreo,  quia  Christi  Filii  tui  amore  succensa,  ge- 
mina  carnis  superavit  iucendia.  Dehinc  feris  ob- 
jecta  rapacibus,  ledi  nilnlominus,  te  protegente, 
non  valuit;  quia  ferales  animos  mitissima  sube- 
git  Ovicula.  Ob  hoc  et  principatu  martyrii ,  et 
virginitatis  triumpho  sublimis,  choris  circuncin- 
cta  virgineis,  Agni  sequitur  immaculatl  vestigia. 
etc.  Hmc  omnia,  utpote  sanctorum  Patrum  asser- 
tis  conformia,pro  veris  et  historice  certis  haberi 
possunt. 

99  Varias  ecciesias  S.  Theclae  sacras  hdbuit  Con-  °>winiim. 
stantinopolis.  Quatuor  diversas  memorat  Cangius  7'°'' fres  s- 
in  Constantinopoli  Christiana.  Ex  hisprima,cer-  sCniJxex'. 
te  sub  nomine  S.  Thecla^,  fuisse  videtur  in  subur-  afe, 
bio,  cui  Syca?  olim  nomen,  quudque  modo  passim 
Galata  dicitur.  De  ea  agit  laudatus  Cangius  lib.  4 
pag.  190,  aitque  sitam  fuisse  in  suburbanis  ultra 
Sycas  seu  Galatam ,    Ubi ,   inquit ,  extitit  porta 
a-y.yovGY,  tiz  TQ  y-xrjzvpiov   rv^;   ayia;   0£/.//;;  (^ducens   E 
ad  martyrium  S  Thecla^.)  Hujus  ecciesim  presbyter 
fuit  Flavitas,  qui  seculo  v  senescente  factus  est 
patriarcha  Constantinopolitanus  :  nam  a  S.  Ni- 
cephoro  in  Chronographia  compendiaria  vocatur 
Ttpeffpwrepo?  zr,q  dyiaz,  ©exAyj;  2w.£y.  Presbyter  S.  The- 
cla3  Sycarum.  De  eodem  Liberatus  Diaconus  in 
Breviario  cap.  48  dicit :  Moritur  Acacius  (patriar- 
chaj  et  ordinatur  post  eum  Flavitas  presbyter,  qui 
fuit  a  S.  Thecla.  Ex  his  liquet,  ecclesiam  illam  S. 
Theclae  exstitisse  saltem  a  secuto  v.  Aliam  S.  The- 
cIee  ecclesiam,  sitam  in  monte  Tx  Kovrapia  dicto, 
assignat   Cangius  pag.   150  his  verbis  :  S.  The- 
clse  martyris  templum,  Ta  Ko-jrdoax.  dictum,  exstru- 
xit  Constantinus  Magnus  ,  et  Deiparse  sacravit : 
deinde  a  Justino  Curopalata  in  nomen  S.  Theclae 
transfusum  est,  uthabet  Codinus  pag*.  28,  et  auctor 
Collectaneorum  CP.  pag".  98.   Illud  forte,  quod  ab 
eodem  Justino  renovatum  scribit  Zonaras.  Anony- 
mus  apud  Bandurum  in  Antiquitatibus  Constan- 
tinopolitanis  part  3  pag.  44  et  46  agit  de  eadem 
ecclesia,  additque  Contaria  nomen  montis  fuisse, 
in  quo  otim  Byzantii  excubias  agebant,  et  in  quo 
Constantinus  ecclesiam  illam  Deiparm  exstruxit. 
Hancvero  Justinus  Curopalata  ampliavit,  inquit,  F 
exornavitque,   ac  S  .  ThecIaB  appellatione  donavit. 
Tertiam  S.  Theclaa  ecclesiam  Constantinopoli  ad 
portum  Juliani  exstructam  a  Justiniano,  scribit 
Cangius,  laudans  Procopium  de  JEdificiis  lib.  i 
cap.  4,  ubi  mxdtas  enumerans  ecclesias  a  Justi- 
niano  exstructas,  hanc  breviter  sic  perstringit : 
iftdemque  Theclsemartyrisad  urbis  portum,  qui  no- 
menhabeta  Juliano. 

100  Quartamdenique  S.  Theclad  ecclesiam  secido  etquaru 
xiablsaacio  Comneno  imperatore in palatio  Bla-  **mU>K& 
chernianoconstructam,exvariisauctoribusosten-  tZnoaddl 
dit  laudatus  Cangius.    Causam  referiunt  Anna  ta. 
Comnena  lib.  3  Alexiados  pag .  90,  Zonaras,  Scy- 
litzeset  Ghjcas  in  Isaacii  Comneni  gestis.  Zona- 
ras,  relata  Isaacii  expeditione  contra  Patzinacas 
aut  Patzinacitas,  descriptaque  gravi  tempestate, 
qum  redeuntem  versus  Constantinopolim  exerci- 
tum  excepit  apud  Lobitzum  montem  in  Thracia, 
ita  prosequitur  ;  Ceterum   pluvia  et  nive  pauli- 
sper  sedata,  imperator  tabernaculo  egressus,  sub 
rnagnam  quamdam  quercum  in  proximoconcessit, 
circumstantibus  procerum  quibusdam.  Orto  autem 
in  eo  loco  fragore,  et  ipse  et  sui  inde  discesserunt; 
atque  arbor  statim  radicitus  evulsa  concidit.  Re- 

versus 


A  versus  igitur  iu  magnam  urbem,  ad  grates  ob  sa- 

lutem  acceptam  Deo  persolvendas,  intra  palatium 

sanctae  Theclie  protomartyris  sedem   ille   quidem 

condidit,  quod  eo  die,  quo  illius  memoria  celebra- 

tur,  quercus  illud  periculum  eftug-erat,  sed  talem, 

quae  maguam  ejus  animi  pusillitatem  arguat ;  quam 

ejus  ex  fratris  filio  nepos  imperator  Joaunes,  Alexii 

filius,  mag-nificentissime  instauravit,  nomine  Sal- 

vatoris  nostri  Jesu  Christi.   Anna   Comnena  ait, 

non  modo  fragorem  aut  sonitum  auditum  ante 

lapsum  arboris,  quam  illa  fagum  vocat,sed  etiam 

vocem.  De'exstructaveroecclesia,quam  ipsaante 

instaurationem  frequenter  videre  potuit,  ita  lo- 

quitur  :  Sensit  statim  aug-ustus  nec  dissimulavit 

beneficium  servati  divinitus  capitis  sui,  ac...  festi- 

nantius  domum  redieus,  nihiL  habuit  antiquius, 

quam  ut  magDSB  martyri  Theclse  templum  elegau- 

tissimum  conderet,  magnificeque  haud  parvo  sum- 

ptu  instrueret  atqueinsiguiret  ornamentis,  et  gene- 

re  variis,  et  tum  materia  tum  arte  manuque  pretio- 

sis.  Htec  majorem  illius  ecclesise  magnificentiam 

insinuant,  quam  verba  Zonarte. 

ub  ea  fonc       101  Verum  existimat  Cangius,  ecclesiam  illam 

diversum     jam  ante  Isaacii  Comneni  tempora  constructam 

ejutdm  m    fuiSS6j  quia  Continuator   Theophanis  lib,   3   in 

tortum  °™J-  Theophilo  num.-H  hsec  scribit :  Sed  et  Thecla,  ejus 

tusihitiem.     {TheophiU  imperatoris  )  filiarum   natu  maxima, 

cubiculum  (in  Blachernis )  ubi  et  Theelae  proto- 

martyris  oratorium  est,  cum  sit  pulcherrimum,  a 

fundamentis  excitavit  :  quo  etiam  in  loco  leoto  de- 

cumbens  vivere  desiit.  Malim  tamen  existimare, 

hoc  cubiculum   oratoriumque  diversum  esse  ab 

ecclesia  modo  memorata.  Ffpgiem  S.  Theche  ex 

tabxda  Griecanica  etiam  exhibetCangius  pag.\Z7 

una  cum  S.  Stephano  protomartyre  et  S.  Hcvcata- 

rina.  In  Synaxario  Grseco  Sirmondi  adxxiv  Se- 

ptembrispost  elogiumSanctcV  additur :  Celebratur 

vero  festivitas  ipsius  in  martyrio  ejus,  quod  est  h 

rotq  xfAGonailioii  in   Crithopoliis.    At   locum    hunc 

nullibi  invenire  potui,   ut  nesciam,  utrum  h{ec 

ecclesia  sit  una  ex  memoratis,  an  alia. 

102  QiicV  de  reliquiis  S.  Thcclse  idterius  invenio, 
hcVC  sunt.  Papebrochius  noster  tom.  iii  Maii  pag. 
37  in  S.  Epiphanio  ex  epistola  Thomx  de  Czecho- 
rod,  episcopi  Samandriensis  etPragensis  decani, 
recitat  h&c  verba ,  quod  aliqnae  S.  Epiphanii 
reliquise,uua  cum  brachio  S.  Theclae,  et  capite  unius 
ex  Innocentibus  Bethleemiticis  annoMcccuv  allata) 
fuerint  in  Bohemiam,  et  Carolo  IV  imperatori 
prsesentatae  a  Protiwa  Swihowski  Seg-niensi,  viro 
apud  Botiemos  illustri  ac  reg-ii  sanguinis.  Scripta 
fuit  hcvc  epistola  anno  1G77,  idest,  quatuor  annis 
post  Phosphorum  Pragensem  ejusdem  auctoris, 
in  quo  illud  non  habet.  At  in  laudato  Opere  pag. 
518  hoc  solum  scribit  ad  xxiii  Septcmbris  :  S.Thc- 
clse  V.  et  M.  sacri  cineres  in  fasciculo  parvo  rubei 
coloris  collig-ati.  Masinus  in  Bononia  perlustrata 
pag.  461  observat,  xxiii  Septembris  festivitatem 
S.  Theclae  celebrari  Bononise  in  ecclesia  ipsius, 
fuudata  a  S.  Petronio,  ut  asserit,  ibiquc,  inquit, 
sunt  ejus  reliquiae.  Ftaminius  Cornelius  in  Opere 
de  Ecclesiis  Venetis  tom  13  dedit  Menotogium 
Venetum,  in  quo  enuntiantur  Sancti,  qui  aut  in 
tota  civitate  aut  in  aliqua  ejus  ecctesia  cultum 
habent.  In  eo  autem  ad  xxiii  Septembris  pag.  391 
nitide  et  accurate  annuntiatur  S.  Thccla  hoc  mo- 
do  :  Iconii  in  Lycaonia  sanctae  Thcclae  virginis 
etmartyris,  quae  postplurima  superata  eertuuiina, 
Seleuciam  veniens,  ibi  requievit  in  pace.  Tum  hanc 
adjungit  annotationem  ;  lnsigrnis  S.  Theche  virgri- 
nis  et  martyrisreliquiaexponiturhac  die  in  ecclesia 
monialium  S.  Catharinffi,  in  qua  solemniter  ipsius 
Septembris  Tomus  VL 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS.  567 

Officiumperagitur.  Piazza  in  Hemerologio  sacro  . 
Urbis  ad  xxm  Septembris  nullas  quidem  Romse 
assignat  S.  Theclae  reliquias;  ecclesiam  tamen 
memorat  ejusdem  nomini  dicatam  a  Clemente 
VIII,  qutv  est  Puellarum  et  monialium  sancti 
Spiritus ,  ibique  festivitatem  ipsius  celebrari 
testatur.  Martinellus  in  Roma  sacra  pag.  311  de 
eadem  ecclesia  brcvissime  mcminit,  sacellum  vo- 
cans  his  verbis :  S.  Theolffi  in  burgo,  raonialium  S. 
Spiritussacellum.  Idempag.  103  vetustum  S.  The- 
clffi  monasterium  Romx  fuisse  ostendit,  ita  scri- 
bens  :  S.  Theclae  monasterium  erat  inVaticnno  juxta 
S.  Petrum,  referturque  a  Joanne  XIX  et  Bcnedicto 
IX  in  privilegiis  apud  Ug-hellum  vol.  1  Italia:  sacrae 
fol.  111  D.  etlfcSC. 

103  Galli  variis  locis  reliquias  S.  Theclae  sibi 
adscribunt.  Etenim  Saussayus  in  Martyrologio 
Galticano  ad  xxiu  Septcmbris  Itahet  sequentia : 
Ipso  die  in  episcopali  ecclesia  Regiensi  totaquc 
ejus    dicecesi    cclebnitur    natalis    sancta*    Theclffl 


IfCTttt 

j.s. 


Uem  fn  Gat- 
lia 


Varis  reli- 
qntx  et  ee- 
clesix  S. 
Theclx  trt 
Germania 
cl  Ualia  : 


virg"inis ,  illius  scdis   patroum  ct   pnmic   ommum 
sexus  feminini  martyris.  Et  post  elogium,  ex  tmte 
disputatis  corrigendum,de  reliquiis  ita  loquitur: 
Porro  sacra  spolia,  cx  Oriente  in  Galliam  tradu-  ^ 
cta,  Carnuti  in  celebri  toto  orbe  sanctissimffi  Dei 
Genitricis  basilica  ad  perpetuam  vrnerationem  re- 
condita  sunt,   in  prsesidium   illius  urbis  ,   (lalliae- 
que  universai  decus  sempitcrnum.    Ex  his  tamen 
decerpta  duo  inclyta?  Virg-inis  brachia,    alterum 
Veroni  ad  Sequanam    in  basilica  BBnctffl  Dei  Ge- 
nitricis;    alterum    Reg-ii    in    praedicta    cathcilrali 
ecclesia,  cum  ejusdcm  maxilla  et  duabua  scapulis 
omni  cum  decoro  et  religione  asscrvantur.  Hacte- 
nus  Saussayus,cui pro  ecclesiaCarnotensiconsen- 
tit  Sebastianus  Roulliard  in  Sistoria   ccclesise 
Carnotensispart.  1  cap,  %num.%,ubi  plura  eidem 
ecclesicV  annumerat  Sanctorum  corpora.  Non  ta- 
men  edicit,  unde  Carnotenses  S.Thecloe  corpusac- 
ceperint,aut  quotempore.Et  sane  dubito.an  omnia 
satis  sint  certa,  quie  causidicus  ille  de  reliquiis  in 
ecclesia  Carnotensi  servatis  liberaliter  asserd  , 
prxsertim cum  alii  scriptoresGal(i,<-t  ^timinalim 
Tillemontius  et  Bailletus  decorpore  Carnoti  ser- 
vato  altumsileant.  In  Breviario  Carnotensitquod 
habemus  anno  1033  impressum,  Offtcium  S.  The- 
clse  prwscribitur  celebrandum  ritu  semiduplici , 
nec  in  eo  vel  verbum  legitur  de  reliquiisS.  Thcclffi  p 
in  ea  ecclesia  servatis.  Itaque,  si  qucv  reliquise  S. 
Theclae  in  ecclesia    Carnotensi  servantur,   quod 
negare  notim,dubitare  saltem  cogor,  an  tam  nota- 
biles  sint,ut  recte  corpus  nominaripossint.  In  Offi- 
ciis  propriis  ecclesicV  Reyiensis  ptwscrihitur  pro 
festivitate  S.  Theclae  Officiumdupiexprimx  ciassis 
cum  Octava,  certein  O/ficiis  anno  10:55  impressis. 
104    Baitletus    in    S.  Thccla   reliquias   1'ujus 
SanctcV  adscribit  ecclesix  collegiatcv  Camalariensi  variU  fo<  Im, 
in  Arvernia,  ut  docet,  inquit,  inscriptio  lamina' 
plumbece  incisa,  quae  nuper  inventa  cst  in  arca, 
in  qua  servantur.   Aliqui  censent,    inseriptionem, 
litteris    majusculis   exaratam ,  nong-cntorum  ,  ut 
minimum  ,  esse  annorum  :  easque  reliquias  pos- 
se  allatas  esse  in  Galliam  a  tempore  fundationis 
monasterii    Camalariensis  ,    exstructi    sub    finem 
seculi  vn  per  8.  Gencsium,  quem  comitcm  faciunt 
Claromontanum,   ct  «Icinde  convcrsi  in  capitulum 
canonicorum.    Ab  illa   ecclcsia  anUO    L699    exb»- 
cta  cst  pare  reliquiarum  S.  Thecla?  pro  colleg-io  fi- 
liarum,  quod   recentissime  sub   ejus   nomine   ct 
protectione  institutum  est  Parisiis  in  platca,  vul- 
go  Vaug"irard  dicta.  Ita  iile,  laudans  Epistolam 
Mabillonii  ad  episeopum  Blesensem.  Verum  alii 
votuerunt,inectesiaCamatariensi  depositam  fuis- 

7G        se 


5G8 


DE  S.  THECLA  VIRG.  MART. 


AlCTOHl 

J.  S. 


seaiiquam  Sanctam  Arvernensem,  quam  et  The- 
clara  nominanttet  utSanctam  annuntiant ,sed  sine 
probatione  cultus  et  sine  idoneo  fundamento,  ut 
hodiedictum  est  in  Prsetermissis.  InVitaS .Boniti 
episcopi  Ctaromontani,  data  tom  1  Januarii,  pag. 
1075  memoratur  Moderatus  Teclatensis  monasterii 
rector,quem  nonnuili  putantCamalariensis  fuisse 
monasterii prasfectum.  Potuit  sane  idem  monaste- 
rium  Camalariense  dici  aloco,  et  Teclatense,  siS. 
Tliccbr  fuerit  d icotiun.IIor  lamen  rertis  argitmen- 
tis  necdum  vidi  probatum.  Augent  tamen  suspi- 
cionem  de  servatis  ibi  S.  Theclae  reliquiis ,  qux 
leguntur  in  libellis  anonymi  de  ecclesiis  et  mona- 
steriis  Claromontii  apud  Savaronem  lib.  2  num.% 
ubi  ita  habet  anonymus :  In  monasterio  Camala- 
riensc  altarc  sancta?  Mariae,  altare  sancti  Prasjecti, 
altare  sanctae  Ag-athse  ,  altare  sancti  Martini,  altare 
S.  Pardulphi,  ubi  requiescit  S.  Thecla.  Rursum 
ibidem  num  xi  hasc  leguntur  :  In  ecclesia  S.  Prae- 
jecti,  altare  sancti  Praejecti,  attare  sancti  Martini, 
altarc  sancta:  Thtclae.  Heec  quidem  suspicionem 
vehementem  ingerunt  de  servatis  ibi  reliquiis  san- 
ctse  alicujus  Theclae.  an  autem  sint  hodiernse , 
B  examinandum  relinquo  eruditis,  qui  loco  vicinio- 
res  sunt. 
105  Colonienses  etiam  nonnultas  S.  Theclae  re- 


liquias  sibi  adscribunt  apud  Gelenium  in  Colonia  D 
Agrippinensi.Namauctor,enumeransthesaunm  Germa  • 
sacrum  ecclesix  S.  Gereonis,  cum  aliis  reliquiis  ?««te 
pag.266recenset  S.  Theclae  bonam  partem.  Etpag    gio- 
311  ecclesuv  beaLv  Marix   Virginis  ad  Gradus 
attribuitS  Theckevirg-inistres  dentes,  et  mag-nam 
mandibulae  partem.  Raissius  in  Hierogazophyla- 
cio  Belgico  pag.  415  reliquiis  Duacenx  ecclesi& 
coliegiatx  S.  Petri  annumerat  etiam  aliquid  de 
S.  Thecla  Iconiensi.  Reliquise  item  S.  Theclae  ha- 
bentur  Monachii  in  ecclesia  Societatis  Jesu,  S. 
Michaeli  dicata,ut  colligitur  ex  instrWmento  ,quod 
recitatum  est  tom  in  Aprilis  pag.  982  et  983.  Ibi- 
dempag.  lteinS.  Georgio  dicitur,  hujus  Sancti 
revelatione  a  Christianis  crucesignatis  in  Terra 
Sancta  inventum  in  ampullula  de  sang-uine  sanctae 
virg-inis  et  martyris  Theclse.  Ceterum  non  dubito, 
quin  et  aiiae  plures  ecclesise  nonnutlas  S.  Theclse 
reliquias  haberese  credant,maxime  in  Catalonia, 
vicinisque  Hispanise  provinciis ,  quibus  communi- 
cari  potuerunt  particuim   brachii   Tarraconem 
translati.  Vetustee  cujusdam  S.  Theclae  ecclesnv  in 
dicecesi  Gerondensi  mentio  fit  tom.  2  Maii  pag. 
134  in  SS.  Eovaldo  et  Sixto.  Verum  hcvcpro  insti 
tuto  nostro  sufficiant. 


E 


DE   S.   PAXENTIO   ET    ALBIM   U. 


PARISIIS 


COMME^VTATMXJS 


Sancti    ignoti    antiquis    martyrologis,    Acta    eorum    fabulosa?    reli- 

quise  et  cultus  insignis, 

Iyrisiensi  civitati  Sanctoshosceattribuo,  non 
Jquia,utpassim  fit  in  Opere.nostro,  existimo, 


Memorta 

Sanrtorum 

III     rrrrntin  ■  .»   .   ,"  '     »""w»»'W| 

ribuitantnm   •*    eos  l0ule™  vel  vixisse  vel  martyrii  palmam 
i-'<„tis.         aaeptos  esse,  sed  quia  certo  constat,  eorem  reli- 
C  guias  summa  veneratione  iltic  coli  et  honorari. 
Locum  quippe  ac  tempus  martyrii  comprobare 
non  possum  idoneis  testimoniis ;  imo  nec  affir- 
mare,  ipsa  eorum  nomina  innotuisse  aliunde 
quam    occasione  prsedictse    venerationis      per 
concessa  procul  dubio  divinitus  beneficia,  in- 
choatse,    conUnuatse  et  aucLv.  Sane  in  genui- 
nts  veterum   Fastis  non   comparent  :  primum 
occurrtt  solus  Paxentius  in  Usuardo  aucto  Mu- 
neratt,  Partsiis  edito  annis  1490  et  1530    hodie 
h%S  verbis  :    Eodem  die  Paxcntii    martvris  cujus 
corpus    honoratur  et    colitur    in   conventu   divi 
■■n-inn   de  Campis    Parisius.    Eadem  adoptavit 
/fn,(';'"sf  m™ts    ^diHonibus;    auctor    item 
Martyrologtx  Qermanici;  secuti  sunt  Philippus 
Ferrartus   in    Catalogo   generaU   Sanctorum , 
CasteUanus  m  Martyrologio  universalit  etmar- 
tyrotyusPartsiensis.SaussayusmM^ 

^panoSanctumetiamhQc^iecelebratlonaiore 
etogto,  qvod,  utpote  desumptum  ex  lectione  Offi- 
n>  mfertus  recitanda,  hic  locum  non  postulat 
m^oratetS.MUnamverbissequen. 


:inis  et  martv- 


—  ~~    ~-  -iiunnmi 

tt&us  :  Ihidom  natalis  S    \lhin-P  vi* 

ria    i,K,iK  n    p        .. ■     AlDlIllEVir&lu'^i  marn 

.    ps.u,  B.  1  axentii  sororis,  pro  pietatis  et  pudi- 

ssertione  coronat^,  Clljus  saora  Ppolia  eum 

mim  lipaams  conservantur.  Saussayum  secutus 


est  Arturus  a  Monasterio  in  Gynxceo,  quem  et 
ego  hic  sequor,  quamquam  Albina;  pecularis  ac 
prtvcipuafestivitas  notetur  alibi  die  xxvi  Septem- 
bms,  sicut  postea  videbimus ,  ratio  est,  quia  vix 
agipotestde  S.  Paxentio,  quin  simul producatur 
quidquid  fere  innotuit  de  S.  Albina. 

2  Boltandus  noster  dum  secido  pra>cedente  un- 
dequaque  conquireret  Operi  promovendo  instru- 
menta,  edoctus  verisimiliter  insignem  cultum  S, 
Paxentii  Parisiis,  diligentem  operam  dedit,  quan- 
tum  conjicio  exlitteris  ad  ipsum  missis  ac  aliis 
Musei  nostn  noiitiis,  ut  quse  de  ejus  gestis  iitic 
exstabant,obtineret :  sed  nihil  retulit,  quod  operx 
prehum  esset.  Amicus  Parisiensis  iitteris  datis 
xxvin  Novembris  1634  hsec  ad  eum  perscripsit  ■ 
Inquisivi  dilig-enter  de    quodam   sancto    martyre 
lasentio,  qm  hac  in  urbe  colitur  xxin  Septembris 
in  a3de  S.  Martini  de  Campis,  celebri  utique  Prioratu 
etpervetustoOrdinis  Cluniaoensis...  studioseinqui- 
sivi,  Sl  Acta  ejus  aliqua  nancisci  possem ;  tandem 
post   longam    inquisitionem  . .  .  .  reperi  vetus  Ms 
continens  novem  lectiones  ejusdem  Paxentii,  sed 
dictioneimpolitas,  sensu  fatuas  atque  insulsas,  eas 
ut  indig-nas  Judicaverim,  quas  transcribi  curarem 
et  ad  R  V.  mitterem.  Idem  anno  eodem  die  xviii 
Decembris  in  alteris  litteris  ita  loquitur  :  Scripse- 
ram  ante  dies  aliquot  ad  R.  V.  de  S.  Paxentio  mar- 
t>re  et  ejus  Actis,  quai  hic  extant  in  iBde  S.  Martini 
de  Campis,  qme  mihi  insulsa  videbantur.  Con^uli 
de  us  cum  dno  du  Chesne :  haec  illi  sunt  fabulfe :  at 

vere 


Acta  eorum 


fabnlosa, 


Ifctioncs  Of- 
ficii 


A.  vere  martyr  est,  Roma  missus  ad  eos  per  Greg-o- 
rium  VII;  qui  Cluuiacensis  erat  monaehus  aute 
summum  Pontificatum ,  cumque  Vita  nulla  sup- 
peteret,  ab  aliquo  stolido  stulte  conficta  est.  Ju- 
dicium  suum  ipsi  Bollando  confirmavit  laudatus 
B.du  Chesne,  vir  eruditione clarissimus ;  quseren- 
ti  quippe  Bollando,  utpropria  manu  notavit  Pa- 
pebrochius,  respondit,  Acta  non  esse  digna  lectu, 
conficta  esse,  postquam  retiqmseet  caput  Marty- 
ris,  quasi  impacto  malleo  pertusum,  obtenta  fue- 
rant  a  Pontifice. 

3  Habeo  penes  me  apographum  Ms.  Actorum 
S.  Paxentii,  Latine  typis  editorum  seculo  16  per 
fratrem  Richardum  le  Moine ,  dicti  Prioratus 
S.  Martini  religiosum.  At  nonpossum  mihi  per- 
suadere,  esse  eadem  cum  mooc  memorato  veteri 
Ms.tcontinente  novem  tectiofies  S.Paxentii :  nostra 
enim  non  tantum  ex  impresso  descripta  signan- 
tur,  sed  et  adeo  prolixasunt,  ut  impteant  duode- 
cimpaginas,  quarum  unaquseque  sufficeret  lectio- 
nibus  tribus  ac  prseterea  prsefixum  habent  prolo- 
gum  laudati  le  Moine  ad  Priorem  suum  Stepha- 
num  Gentil.  Non  fuit  tamen  ille  eorum  auctor,sed 
editor  dumtaxat  timo  et  interpres.Edita  enim  sunt 

B  ob  anonymo  Parisiis  denuo  Galtice  anno  1677  sub 
hoc  titulo  :  Vita  S.  Paxentii  martyris  et  S.  Albinae 
virginis  etmartyris,  illius  sororis,  titularium  ac  tu- 
telarium  patronorum  reg-alis  monasterii  S.  Martiui 
de  Campis  Parisiis,  OrdinisCluniacensis,  ubi  sacra 
eorum  corpora ultra  annosquadring-entos  quiescunt, 
patrantque  in  aegris  miracula  plurima :  ac  tum  sub- 
ditur  :  In  Latiuum  versa  ab  annis  centum  sexag-in- 
ta  per  F.  Richardum  le  Moine  ejusdem  domus  reli- 
giosum  et  nuper  in  Gallicum  idioma  per  religiosum 
strictae  observantise  sacri  Ordinis  Cluniacensis./frnc 
suspicor,  primum  conscripta  fuisse  veteri  Galto- 
rum  lingua  atque  inde  translata  in  Latinam. 
Quidquid  sit,  seu  eadem  sint  lisee  Acta,  seu  diver- 
sa  a  supra  laudatis,  mitiorem  non  merentur 
censuram;  farrago  est  male  cohserentium  nec  ve- 
risimilitudine  vestitorum  mirabilium,  quam  ma- 
gno  cum  tsedio  et  cum  amissi  incassum  temporis 
dolore  pervolvi. 

4  Gesta  utriusque  Sancti ,  in  binas  lectiones 
compendiosissime  contracta  et  in  Officio  olim  reci- 
tarisolita,  exstantin  antiquis  Breviariis  ecciesise 
Parisiensis  :  sed  apertis  iltis  fabulis  expurgata. 
XJna  lectio  his  verbis  concepta  est.  Paxentius  ing-e- 
nuus  adolescens,  sub  Autonino  principe  fidei  Chri- 
stianae  accusatus,  succensi  divino  amore  pectoris 
virile  robur  sua  in  confessione  prodidit  :  multis 
euim  blandiciis  cum  flecti  non  potuisset,  ut  ag-ni- 
tum  Christi  Redemptoris  nomen  ejuraret,  miuasque 
etiam  et  terriculamenta  omnia,  quibus  jndex  con- 
cutere  nitebatur  suam  constantiam,  intrepide  con- 
tempsisset;  demum  post  multas  fortiter  pro  fide 
perpessas  immanium  cruciatuumacerbitates,  impa- 
cto  capiti  trabeali  clavo,  agonem  suum  coronans, 
pro  praemio  victoriae  diadema  decoris  et  palmam 
g;loriae  immarcessibilem  de  manu  Domini  percepit. 
Altera  sic  habet  :  Sub  eodem  tyranno  pugnam 
etiam  gloriosissimam  confecit  Albina  virgo  nobi- 
lis,  ejusdem  Paxentii  soror,  qme  cum  eximia  cor- 
poris  forma  preestaret,  ac  fidei  et  pudicitiae  prae- 
polleret  insigniis,  impetita  quoque  Christianitatis 
nomine,  Fratris  constautiam  imperterrita  Christi 
confessione  exhibuit.  Nullis  enim  illecebris  vel  tcr- 
roribus  cum  abduci  potuisset  a  praeconio  divina;  si- 
bi  patefactae  veritatisetintegritatis  proposito,  capi- 
tis  damnata,caesaque  grladio  ad  Agni  ccelestis  deside- 
ratas  nuptias  in  caelum  evolavit  etc.  Reliqua  ad 
cultum  utriusque  Sancti  pertinent,  inferius  exhi- 
benda. 


DIE  VIGESIMA  TEKTIA  SEPTEMBKIS.  569 

5  Ambse  lectiones  fabulis  depuratse  sunt,  utjam 
monui,  nec  aliquid  continent,  quod  absotute  ac 
per  se  fabulam  spiret  :  sed  ne  vel  sic  carent  fi- 
ctionis  suspicione,  cum  fons  atius,  unde  haustse 
sint,  assignari  nequeat,  prseterquam  Acta  fabu- 
losissima,  judicio  eruditorum  composita,  post~ 
quam  sacrse  exuvicV  in  Gallias  transtatse  sint, 
necvet  ipsa  Sanctorum  nominareperiantur  apud 
scriptores  translatione  antiquiores.Mentemsuam 
hacsuper  re  abunde,  licet  primum  tacite,  indica- 
runt  recentiores  et  perspicaciores  Parisienses, 
dum  lectiones  jam  recitatas  ex  Breviariis  anno- 
rum  IGMet  1610,  prorsus  omiserunt  in  editioni- 
bus  annorum  1G80  et  17U0,  et  apertius  in  novissi- 
ma  editione  anni  173G,  ubi  hsec  una  lectio  itlis 
substituitur  :  Paxentiusantiquis  martyribus  accen- 
seturcommuni  traditione,  quam  aliqua  Galliae  loca 
conservant.  Ejus  nomine  extateeclesia  apudMadi- 
sciacum  in  pag-o  Bituriecnsi.  Ejusdem  cultus  in  mo- 
nasterio  sancti  Martiui  aCampis,  ubi  rcliquia;  ejus 
collocatae  sunt,  sub  finem  undecimi  seculi  vigere 
coepit.  Anno  millesimo  trecentesirao  septimo,  die 
Circumcisionis  Domini,  evetericapsa  lignea  in  ar- 
g-enteam  translata  snnt  saucti  Martyris  pignora  a 
Joanne  Aniciensi  episcopo,  et  in  eadem  capsa  reli- 


ItCfAC 

J.  p. 

omutxm  r*. 
trnlvrrOjm 
Di".i'ir,n. 


quia3  sanctae  virg"inis  Albhne  reconditae  sunt.  Tanta 
autem  fuit  jam  a  fine  decimi  tertii  seculi  Parisiuo- 
rum  erga  sanctum  Martyrem  veueratio ,  ut  ejus 
capsa  inter  eas,  qure  in  publicis  supplicationibus 
cum  corpore  beatyeGenovefaecircumfemntur,loeum 
habeat.  Hinc  colligat  lector,  quid  de  gcstis,  tem- 
pore, paLvst.ro  et  adjunetis  martyrii acSauctorum 
sanguinis  conjunetione  statuipossit.  Interim  quse 
de  eorum  retiquiis  et cidtu  obiter  perstricta  sunt, 
paxdo  latius  exponamus. 

G  Reliquias  S.  Paxentii  a  S.  Gregorio  VII  Pon- 
tifice  Roma  missas  ad  ecclesiam  S.  Martini  de 
Campis  testantur  titierse  cit.  num  2.;  num  autem 
eco  antiquo  monumento  id  scriptor  didicerit,  an 
vero  ex  traditione  religiosorum,  non  additur. 
Postremum  mihi  verisimilius  est,  quia  apud  Mar- 
tinum  Marrier  in  Historia  ejusdem  regalis  mo- 
nasteriiab  anno  10G0,  cui  fundationcm  innectit, 
usque  adannum circiter  lG'6'iproducta, chartisque 
ac  diplomatis  confirmata,  dictse  translationis  nec 
instrumentum  nec  mentionem  comperio.  Sed  et 
traditio  mihiest  verisimillima,  tum  quia  in  re\  i- 
tata  num.  prmcedenti  tectione  Offivii  dicitur  San- 
cticxdtus  ibidem  ccepisse  sub  finem  seculi  unde- 
cimi,  tum  quia  ecclesise  novimonasterii  dedicatio 
facta  est  eodemseculo,  anno  sciticet  1067,  se.ren- 
nio  tantum,  antequam  Gregorius  VII  ad  summum 
Pontificatum  provectus  est.  Tanta  probabilitate 
scribere  nequeo  de  tempore,  quo,  et  loco,  unde  illuc 
allatcV  fuerint  nz/jV/u^S.Albiuae,  quiv  ne  nomina- 
tur  quidem  in  instrumento  translationis  S.  Pa- 
xentii,  ex  capsa  lignea  in  argenteam  factiv  anno 
1307;  prout  accurate  signatur  in  novissimo  Pari- 
siensi  Breviario. 

7  Instrumentum  iltud  exhibet  taudatus  Mar- 
rier  tib.  3  Historise pag .  222  his  verbis  conceph*"' 
In  nomine  sanctae  et  individum  Trinitatis,  Patris, 
et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Amen.  Ad  perpetuam 
mcmoriam  sciant  cuncti,  corpus  B.  Paxentii  mar- 
tyrisde  cassa  quadain  lig-nca  in  hanccnssam  arg-en- 
ti,  a  Venerabili  Odone  Chapitelli  de  Troando , 
hujus  loci  S.  Martini  de  Campis  Parisiensis  Ordi- 
nis  Cluniac.  Priore  factam,  translatum  fuisse  pei 
nos  miseratione  divina  Joannem  Aniciensem  epi- 
scopum,  Bertrandum  ecclcsiae  Cluniacensis  humi- 
lcm  min;strum,  et  Bercng-arium  Eig;iacensem  Or- 
dinis  priedicti  abbatcm,  die  Lunu;  in  fcsto  Circum- 
cisionis  Domini ,   anno  ejus  millesimo  trecentesi- 

mo 


Reliquiz  ob- 

rentm  iccufo 


srculo  ii 

imponunlw 
thecx  argen- 
ter. 


570 


DE  SS.  PAXENTIO  ET  ALBINA  MM. 


tocroni 

J.P. 


mo  septimo,  sub  testimonio  sig-illorum  nostrorum. 
Subdit  altero  charactere  editor  :  Huic  autem  car- 
tSB  tria  adpendent  sigilla  ceras  flavffi  sing-ula  sub  du- 
plici  cauda,  asservaturque  in  eadem  capsa.  Deinde 
exveteriMs.  Galticodocet,capsam  illam  essepon- 
deris  centum  nonaginta  bessium.   Verumtamen 
etiam  S.  Albinae  reliquias  eadem  capsa  inclusas 
tum  fuisse,  indubium  fit  ex  charta  altera,  quam 
tradit  ibidem  Marrierus  pag.  264. 
fpuruculoiQ      8  Sic  habet  i  Anno  Domini  millesimo  quingen- 
tcsimo  nono,  die  vero  Jovis,  ultima  mensis  Maii. 
Ejffic  presens  capsa  in  honorem  B.  Paxentii  marty- 
ris  composita  et  dicata,  tunc  in  pluribus  suis  locis 
fracta  etdisrupta,  aperta  fuit  et  visitata  per  reve- 
rendum    domnum    Stephanum    Gentils,    Priorem 
hujus  Prioratus  S.  Martini  de  Campis  Parisiensis, 
assistentibus  sibi  domnis  Richardo  le  Moine  celle- 
rario  et  subpriore,   Michaele  Goupil  infirmario  , 
Germano  Nicolas  subsacrista.  Extractis   inde  reli- 
quiis,  videlicet  corpore  prafati  B.  Paxentii  marty- 
ris,  et   corpore   seu  reliquiisB.   Albinse  virginis 
et  martyris,  separatim  in  duobus  sacculis  lineis 
repositis,  una  cum  reliquiis  nonuullorum  aliorum 
B  Sanctorum   et  Sanctarum,  in  diversis  panniculis 
seorsum    involutis,   testimonio   reverendorum    in 
Cbristo  patrum    domnorum   episcopi   Aniciensis , 
Cluniacensis  et  Fig-iacensis  monasteriorum  abba- 
(nnovataosi.  tum,  ut  debite  et  literatorie  constitit,   approbatis. 
9Etdeinde  ipsa  capsarestaurata,  reparata  et  de 
novo  deaurata,  adjectis  tribus  marchis,  sex  unciis, 
duobus  grossis  cum  dimidio  arg-enti,  adeo  ut  ascen- 
deret  ad  pondus  centum  nonag-inta  marcharum  ar- 
g-enti  apprime  deaurati ;  dicta  corpora  beatorum 
martyrum  Paxentii  et  Albinaj  virg-inisprsefata?  una 
cum  cateris  reliquiis  supradictis,  ut  prius  fuerant, 
honorifice  reposita  etrecondita  fuerunt  per  dictum 
B.  P.  domnum  Stephanum  Gentils  Priorem  pra3- 
dictum,  assistentibus  sibi  venerabilibus  et  religio- 
sis  domnis  lUchardo  le  Moine ,  subpriore  et  cel- 
lerario  praefato,  Joanne  Biscieu   sacrista.  Michae- 
Ie  Goupil   infirmario  cum  caeteris   omnibus  ejus- 
dem  Prioratus  monachis  et  pluribus  aliis  utriusque 
sexus  personis,  adhibitis  solemnitatibus  cum  ma- 
gmo  omnium  plausu  et  exultatione  devotionis,  die 
xv  mensis  Aug-usti  anno  pra;dicto.  Ita  est.  Sig-na- 
Inih  :^tephanusGcntiIs,Priorprasdictus  S.Martini. 
C  lLw  fcstira  reliquiarum  in  renovatam  capsam 
transpositioprocul  dubio  occasio  fuit  taudato  Ri- 
chardo  le  Moine,  ut  Acta  S.  Paxentii  num.  '6  me- 
morata  typis  committeret,  ac  domno  Stephano 
Fotto  tolem     Priori  suo  dedicaret 

*•££•       10  Quo  eultu  SS.  Pnxentium  et  Albinam,  pa- 
tiu»  tronos  suos,  ut  supra  vidimus,  titulares  ac  tutela- 

res  prosecuti  fuerint  Martiniani  Religiosi  doce- 
murecc  appendioe  lectionis  de  S.  Albina  ex  Bre- 
nnrm  Paricnsi  revitatse  numAt  in  hunc  locum 
reservata.  Casterum  sancti  Paxentii  corpus  in  eecle- 
sia  reg-alis  coonobii  sancti  Martini  campestris  hono- 
nflco  loculo  conditum  servatur  :  ubi  ejus  natalis 
per  dies  octomagna  solemnitate  et  populi  frequen- 
tia  celebratur.  Beatffl  itidem  Albinse  pretiosa  pi- 
jfnora  oum  Pratris  lipsanis  ibidem  conservantur,ubi 
ctiam  fulg-et  pro  cultu  raemoria  ejus  veneranda.  Ho- 
diernam  vero  ac  solemnem  venerationem  propo- 
ntt  Kalmdarium  spirituateParisiense  (Almanach 
Bpirituel,)  Oallice  quotannis  imprimi  solitum,  ut 
</" •tns  novissepossit  festivitates,confraternitatess 
mdulgentias,  conciones,  et  cetera  pietatis  exer- 
ottia,  qws  diebus  singulis  per  annum  habentur 
m  ecclesiis. 

H   Varia  ejus  habeo  exemplaria  ab  anno  16S6 
usque  ad  1712 ;  ex  postremo  autem  hxc,  qux  et  in 


aliis  fere  eadem  sunt;  praescribuntur  die  xxiu 
Septembris  .-  S.  Paxentius  M.  in  Oriente.  In  S.  Mar- 
tini  a  Campis,  indulgentiae  plenarise,  lipsanotheca 
ejusdetectaest;  caput  vero  circumfertur  insuppli- 
catione;  concio  DominicaprEecedente  et  subsequente. 
Ista  autem  ad  diem  xxvi  mensis  ejusdem  ;  S.  Al- 
bina.  In  S.  Martini  a  Campis;  reliquiae  in  theca 
S.  Paxentii,qua3  parte  anteriore  detecta  est.Pr^e- 
rea  inKalendario  anni  1686  ista  leguntur  ad  diem 
xvin  Septembris :  Exceptio  reliquiarum.  In  S.Mar- 
tiniaCampis;  solemnitas,  expositioreliquiarumthe- 
sauri.  R&c  solemnitas  respicit  verisimiliter  etiam 
Sanctos  nostros ;  nescio  tamen  an  quotannis  ce- 
lebretur ,  an  vero  tantum  per  aliquot  annorum 
intervalla  ;  certe  in  ceteris  Kalendariis  non  si- 
gnaturad  diem  istum.  Estetaliud,  quod  ignoro; 
nempe  unde  tandem  innotuerit,  S.  Paxentium  in 
Oriente  passum  esse. 

12  Ceterum  ex  assignatis  Kalendariis  mani- 
festepatet,  S.  Albinam  ibidem  pecidiari  festivitate 
recoli  quotannis  die  xxvi  Septembris,  atque  hinc 
Arturus  in  Gynseceo  ipsam  commemorans  die 
xxin  et  in  Annotatis  allegans  Proprium  ecclesise  E 
S.Martini  a  Campis,  dicit,  ibidem  agi  festum  ejus 
duplex.  Nonest  admanum  Proprium  istud  :  sed 
editor  Vitse  Gallicse  sub  finem  adjicit  nonnullat 
quseprocul  dubio  olim  tegebaniur,  et  forte  etiam 
nuncleguntur  in  O/ficio  S.  Paxentii  ,  ut  sequitur  : 


DIVO   PAXENTIO. 
ODE 

Ex  vetusto  codice. 

Haec  dies  laeto  celebretur  hymno, 
QuaDeus  cseli,  maris  atqueterrse, 
Sancte  Paxenti,  tibi  sempiternam 

Praebuit  aulam. 
Spiritus  sancti  mediante  dono, 
Gratia  plenus  teneris  ab  annis 
Obsequi  Christo  Triadique  summa? 

Semper  amasti. 
Privolos  cultus  veterum  deorum 
Daemonum  fraudes  magicosque  lusus 
Neglig-ens,  firma  fidei  Satelles 

Mente  fuisti. 
13  iEstuans  torvus  furiis  tyrannus 
Te  jubet  plecti  laqueis  ligatum, 
Ferreis  tundi  scuticis  et  atro 

Carcere  claudi. 
Percutit  lictor,  resonant  catenae, 
Concrepant  renes  laceri  flagellis, 
Defluitlarg-us,  similisque  fonte 

Sanguinis  imber. 
Firmior  saxis,  adamante,  ferro, 
Tu  Deo  semper  remanes  in  uno  : 
Rex  furit,  quod  te  neque  mors  nec  ullus 

Terreat  ensis. 
Putrida  lepra  mulier  laborans, 
Mox  tuis  sensit  precibus  medelam, 
Clarior  primis  nivibus  reversa. 

Atquelig-ustris. 
Nunctuis  dig-uameritiscorona 
Cinctus,  reterna  frueris  quiete, 
Martyres  inter  tibi  laureatos 

Palma  perennis. 
Erg*o  Rex  reg-um,  precibus  beati 
Martyris  nostras  animas  ab  omni 
Liberas  culpa,  scelerumque  lepra, 

Suscipe  ca?lo. 
Sit  Deo  nostro  decus  ettriumphus, 


ri"S-Mar. 
Uni  a  «W 


Albina  2fl 
Septembrit; 


inlandcmS. 
Paxentii 


Quo 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS 


571 


,/  oratio  dit- 
jitex : 


B 

ciiUusejitsiii 
Parifina 
diaxui  et 
alibi. 


Quo  nihil  majus  meliusque  vivit, 
Qui  Deus  summus  sine  fine  regnat 
Trinus  et  unus.  Ameu. 

14  Orejtcs.  Deus,  qui  beatum  Paxentium  mar- 
tyrem  tuum  virtute  constantise  in  passione  robo- 
rasti,  ex  ejus  nobis  imitatione  tribue,  pro  amore 
tuo  prospera  despicere,  et  nulla  ejus  adversa  for- 
midare.  Per  Dominum  etc.  His  subditur  hymnus 
alter,  minus  concinnus  cum  Antiphona  et  ora- 
tione,  quam  unam  describo.  Oremus.  Omnipotens 
ac  clementissime  Deus,  qui  inter  csetera  tua?  pie- 
tatis  opera  beatum  Paxentium  martyrem  precio- 
sum,  opibus  spretis  labentibus,  luminetuse  cogm- 
tionis  illustrare  dignatus  es;  quem  supernis  virtu- 
tibus,    miraculis    coruscantem,    devictis  hostibus 
post  multa  tormentorum  genera,  gloria  et  honore 
mirabiliter   coronasti,    tribue   nobis,     qusesumus, 
ejus  meritis  etprecibuste  Deum  verum  cognoscere 
et   super  omnia  diligere,  ut   ipsum  virtuose  se- 
quentes,  post  cursum  labilis  vitse  valeamus  cum 
eodem  tua  perenniter  gloriosa  perfrui  visione.  Qui 

vivis  etc. 

15  In  ipsa  Parisina  dicecesi  annua  Sanctorum 
nostrorum  memoria  celebratur  olim  die  xxvi 
Septembris  Officio  simplici  cum^  oratione  am- 
bobus  communi  et  secunda  lectione  de  S.  Pa- 
xentio,  tertia  de  S.  Albina;  has  dedi  superius, 
oratio  hcec  erat:  Iutercessio,  quresumus,  Domine, 
Sauetorum  martyrum  tuorum  Paxentii  et  Albince 
tuam  pro  nobis  non  desinant  placare  majestatem, 
ut  qui  tibi  fidei  tirmitate  et  carnis  integritate  pla- 
cuerunt,  nostram  tibi  devotam  jugiter  efficiant  ser- 
vitutem.  Per  Dominum .  Sed  ob  causam  etiam  supe- 
rius  insinuatam,  expuncta  sunt  ista  e  Breviariis, 


et  in  editionibus  annorum  1680  ac  17 00  prmcripta 
est  commemoratio  S.  Paxentii  solius  excommum 
unius  Martyris  ad  diem  xxni  Septembris.  Idem 
observatum  est  in  editione  anni  1736;  sed  adjecta 
est  Officio  S.  ThecliV  virginis  martyris  de  S.  Pa- 
xentio  lectio  tertia,  quam  recitavi  num.  5,  et  ex 
qua  abunde  inteltigimus,  quanta  pietate  in  eum- 
dem  Sanctum  ferantur  Parisienses.  Ex  miracu- 
list  qUcV,  ut  pnvfert  titulus  libelli  Gatlici  num.  3 
laudati,  plurima  utriusque  Sancti  corpora  pa- 
trantur,  nultum  speciatim  expositum  reperio.  De 
S.Paxentio  ad  calcem  ejusdem  libelti  tantum  lego 
sequentia  :  Sacro-sanctum  ejus  corpus  quiescit  Pa- 
risiis  in  altaribus  ecclesias  S.  Martini  de  Campis, 
ubi  Deus   patrat   multa  miracula,   agonizantibus 
prresertim  iufantibus  reddens  sanitatem  et  capitis 
doloribus  liberans  illuc   undequaque  accurrentes 
a;gros  tam  prompto  et  ingenti  solatio,  ut  videatur 
quotidie  augmentum  fiduciieet  multitudinis  ad  ejus 
auxilium  confugientis  populi.  Quod  spectat  ad  ec- 
clesiam  S.  Paxentii  in  pago  Bituricensi,  sub  ini- 
tium  ejusdem  lectionis  memoralam,  refert  etiam 
auctor  epistoliv  num.  2  laudatas,  esse  quemdam  E 
pagumprope  Biturigas ,qui  nomine S.Paxentii  in- 
digiteturet  aliquot  ejus  reliquias possideat  ;idque 
de  Sancto  nostro  intelligendum  esse  significant 
Castellanus  in  Martyrologio  universali  hoc  die, 
monens  in  margine,  eum  vutgo  appcltari  a  Bituri- 
censibus  S.  Paisseut,  et  Nicolaus  Catharinus  ad 
calcempartis primse Sanctuarii  Biluricensis,  ubi 
inter  Sanctos  ejusdem  provinciae,  parti  secundse 
inserendos,  recenset  die^ww  S.  Paissant.  Partem 
hanc,  unde  plura  fortedoceremur,  nec  habeo,  nec 
scio,  an  ea  umquam  pretum  subierit;  ac  proinde 
hic  sisto. 


i.  F 


.1.  S. 


Cttltus  San 
ctx  Sordni 


DE    S.    SOPHIA    YIRG.    1ART. 

SORTINI    IN    SICILIA 


s 


ortinum,  amplum  SicitiiV  oppidum  in  valle 
Netina,  patronam   hodie    colit    S.    Sophiam 
\Jvirginem,    ut   fidem   faciunt  Ferrarius   in 
C  Catalogo  generali,    Cajetanus  in  Martyrotogio 
Sicido  et  Pirrus  in  Sicilia  sacra.  Hic  xn  No- 
titia  ecclesim  Syracusaniv,  cujus  dicecests   est 
Sortinum,  tom.  2  pag.  252  ita  habet  de  oppido : 
Sortinumnovi  nominis  oppidum,  amnibus  circum- 
quaque  irriguum,  qui,  et  fons  magnus  e  vertice 
erumpens  statim  fluvium  immcnsum  conficiunt,... 
anno  mdcii  marchionatus  titulo,  et  nunc  1S68  la- 
ribus  et  6835  civibus  auctum  est.  Mox  vero,  enu- 
meratis  oppidi  ecclesiis,  de  Patrona  subjungit: 
S.   Sophise  virginis  et   martyris,  tutelaris  ct  pa- 
tronaj   Sortineusium,   celebris  memoria  est  xxiii 
Septembris,   PP.   Pauli  III  pennissu.   Ferranus 
ita  habet:  Sortini  in  Sicilia  S.  Sophiae  virgims  et 
martyris.   In   Annotatis   addit :    Colitur  lbi,   uti 
loci  patrona  ex  Pauli  III  concessione.  Cajetanus, 
ex  quo  alii  hauserunt,  eamdem  sic  annuntiat  : 
In   oppido  Sortino,   S.   Sophiaj    virginis   et   mar- 
tyris.  In  margine  item  observat,  cultum  fuisse 
permissum  a  Paulo  Papa  III.  Laudatus  Pirrus 
post  compendium  Actorum  male  cohcvrens,  de 
beneficiis  S.  Sophia;  in  Sortinenses  subjungit: 
Sortiui  prope  templum  puteus   sub  ejus  nomine 
est    cujus   aqua    recreati   multi   quotidie  infirmi 
sanitatem  recipiunt.  Sophiae  tutelaris  patrocinio  ab 


omni  pestis  infectione  se  semper  liberos  fuisse,  Sor- 
tinenses  gloriantur. 

2  Vitam  S.  Sophiae  ex  codice  Ms.  ecclesicv  Sor- 
tinensis  recitat  Cajetanus  in  Vitis  Sancto?no,<  Si- 
cutorum  tom  ipag.  137.  Verumin  Animadversio- 
nibus;  quas  deinde  datpag.  11 1,  fatetur,  deprava-  ] 
tam  procut  dubio  esse,  et  insuperabihbus  difpcul- 
tatibus  implexam.  Pnvterea  pag.  113  insinuat, 
Vitam  iltam  non  videri  vetustam,  quia  in  ea  nomi- 
natur  urbs  Pantalica,  ad  quam  Sophin  pervemsse 
dicitur,  ^Vascn&ens.-ThomasPazellus  JPantaHcte 
civitatis  nomen  antiquum  putat,  deccptus  ab  hac 
tlistoria.quaeSophiampervenissePantalicamtradit. 

Ut  vero  incertum  est,  quo  tempore  llistoriahtec  scn- 

ptaest,  itacertum  penesme  est,  Pantalicae  vocabu- 

lum  haud  vctus  ossc.  Iloc  argumento  abunde  tn- 

nuit  Cajetanus,  Acta  non  esse  vetusta,  prcvsertim 

cin,t  rudicem  Ms.,  tjuo  usus  est,  nullibt  laudet  a 

vetustate.  Jam  vero  Vita  ipsa  tam  aperte  mihi  n- 

detur  fabulosa,  ut  necesse  non  censeam  prolixa 

utidissertatione  ad  hoc  demonstrandum.  Dicitur 

fuisse  fitia  unica  imperatorisConstantinopohtani, 

oui  erat  gentilis  et  Christianorum  ScWissimus  per- 

secutor,  qualis  inter  imperatores  Constantxnopo- 

titanos  nullus  fuit.  Dicitur  Sophia  mandato  patns 

sui  graviter  taurinis  ?iervis  cxsa,  carcenque  ta- 

jecla-  sed  liberata  carcere  in  Siciliam  fugisse; 

underemissa  fuerit  adpatrem,  ejusquejussu  tor- 

rendasuper  craticulamposita,tiberataquediciui- 

CliS 


Arta  ejus 
iwn  sotum 
dfpruiata, 


572 


AUCTOm 

J.  S. 


DE  S.  SOPHU  VIBGr.  MART. 


*—-**»     »j.j.vvj.    lUAltl. 

lus,ejusdem  patns  impcratoris  mandato  decoUa-      cio  vastori*  mU  r  i     ■ 


edfahulam 


la.  Duntur,  resecto  capile,  lac  pro  sanguine  fu- 
disse  ac  imperatoripatrisuo  apparuisse,  eumgue 
ad  fidem  converlisse.  Lale  ostendit  Cajetanus 
vera  ea  esse  nonpossede  imperalore  ullo  Constan- 
tinopohtano,  ideoqueait,  sepro  imperatore  prin- 

TerVfiUlami'erat0riS  *""*  Substituis°e>  «*« 

.  JVerumfrustraadhibeturtaliscorrectio,  cum 
tota  Vita  leque  videatur  fabulosa.  Nam  el  ante 
converswnem  inclusa  cubiculo  utitur  verbissacrm 
Scnplurx,  et  ad  sic  reclusam  Thimotheus  quidam 
eamconversurus,  improbabiliter  inlroductus  dici- 
tur-  conversa  cxlestibus  continuo  visionibus  frui- 
tur,  et  annulo  sponsalitio  donatura  Christo  ■  car 
cerz  tradita,  conversos  divinis  illis  visionibus  cxl 
stodes  carcems  baptizat,  et  ab  iis  dimillitur  JVavi 

Zt?  dBlata'  CXCUmvisudonat,allatosque 

xgrolosomnessanat.Hinc,  illam  quxrente  urbis 
gubernalore,  fugit  in  speluncam,  inventaque  indi- 


ifcam,  qu*  tam  an^ZZn^SZlT 

stanUnopolim  reducitur.  Receptam  fifZ „aT 
assandam  craticulte  imponi  jubet  libZnJ 

tur,  eademque  apparente  convertilur,  imo  eTccte 
s^demexstruit.  Hxc  omn(a  ^  ^J 
bha   maximeprout  conncxa  exponuntur,etad 
jnncUs  alns  vestiuntur  a  scriptore  indoctoelnon 
satts  anhquo.MlSsis  igiturActis  fabulosis,  solZ 
subjungo  qux  Cajetanus  in  fine  dedit  de  cuZ 
Affiturdies  ejus  festusapudSortinensesxxKal.O  to' 
bns,  qui  patronam  oppidi  Sophiam  eolunt.  Oppidum 
autem  non  longe  est  a speeu, ubiSophia delituC» 
cau  a  oppidanorum    cultus    in  S.  Sophiam    Sane 
Pauh  ILIprivilegio  Boma,  reseripto  anoo  Domin 
Mcxxxvrn  (moxxxv.h  opinor)  v  Idus  Martii  So  ti- 
n ensibus  eorum  rogatu  supplicaf  ionum  dies  permis- 
sus  est,  utque  .mago  S.  Sophue  ad  angendJpopuU 
pietatem  per  oppidum  deduceretur. 


m.  S.  LIBEJIIO  PAPA  COJVF. 


ROKJE 


COMMENTARIUS    CRITICo.HISTORICl]s 

S  I.  Memoria    Liberii    Patrum   laudibus  celebrata,  et  mscripta    Fastis 

sacns  Latinorum  et  Graecorum. 


omfirum  ttt, 


"'  (YatuTl   / S) LibeH1  PaP*™™ria  non  le- 

BUm,i  „,,  \p.tur  ™  hodierno  Martyrologio  Rornano 
mmS.U.  H'bzque  onussa  verisimiliter  sit  a  BaroZ' 
MHnflur  cumquod  Vsuardus  in  suo  MarturolnninlT  ' 
-  non  dederit  Liberio,  tum  quoTmeZZ UT"- 
macula  aliqua  inh**uj  J^TeTiUau* 
fecnsc  d^tur  contra  S.  Athanasium  e't  Z0 
Apams:  neutra  tamen  ratio  mihi  sufficereJZ 
ad  omillendum  in  Opere  nostm  S  t   '/cere^ote'>t 

certum  esse  minusoueZl  *■?     VSU>  ouem  ™- 
dam,  oplimcJelZ/,  eW  ****»«*»- 

«temfoJZet^r elZZ?"*  fSaWH  Pat™ 

lia  et  fortihaUrJTi       '■  fidemoue  ianta  conslan- 

ctum  videatur,    „t   SlZL""^  ^" 
vulnus,  quod  acceJmttn  Srave   iUud 

concilii  LmiZTsaLZU  ?  *""*"* 

nalum.  QuaprZj.'        °bductum  ^erit ac  sa- 

lapsu  constat,  inter  SanctnlZ    ';  qUOrum 

luia  pa.utentia  relquTLlTn  T'™^' 

«nte   contraclas    elu ern nt     l  «  ^  'HaCUlas 

r«tio,cur    tiMumZ7cma^l-^etUr  ^6 
berio  ob  lavsum  ,/,  /HUUalli   abjudicemus  U- 

"-»-  Xmirs  ^sertim  cum  °i°- 

sed  eidem   in   a  '  Llbeno   non  ^emus; 


JZtatt1  lh"nS-^°  trogare.  quamlici- 
tums Uahos  vocare  Sancto.s,  quos  nec  immemora- 

ntneZZTe'neCE^^ 
numeratos  invcnimus. 

scens  \i7uve°nt%ROmanUS,  ^9^  0Ui  *  •*•*- 

pTntitntT    i        X  StUdiU  °peram  dederat.  '"'""""'- 
ronhfitatum   admtmstrante  Liberio,  ut   mores  pa"b""a" 

dutttsesta 
siinciitate, 


magis 


im»,  ,i  /»>»„  „,„„«  „«„t  S*  Cw 

.xrr:,'::»"1,?  ^rri  ^°:- 

* uoj ungxt     Hific  tecum  sancts  memoria,  Liberius 

*™*Z  Z  PmUifiCatUS  tem*>°"  ZZStZ 

vidTedluertnT^T*1  eXSiUUm  freouenter 

cujus  gratia  beate  S o ri*    J2  °\  "*  "***> 

Utulus  eidemattribuTuJffnc      ,       *,  ^™0"'* 

^osiiteSUn^^^eTTj°lUm8- 
remur.vetustisni*»*'*  7?    !■      f  Potest>  ut  non  mi- 

^erii  meLrtmllTt  fSCriptum  ""B.U. 
nam  eoctem  fere  u  tUmen  et  aln  Patres : 

263  (aZs7/ZlnTre  *  &'  BasUio  in  ^la 
■  Occicle^  scrZTT  2*?°""  n0mine  ad 
PusLiberius %  Pf    ,'       UtU''  beatissimus  episco- 
i>     uoenua,  S.EpiphaniusHxr.K  nominatLibe- 

rium 


A 


,-„  Fastis 
Bieronymi- 
anis  atiUque 
vehtslis  me- 
tnoraluf  ad 
25  Septcm- 
bris, 


B 


i)i  aliis  ad 
li    ejnsdem 
ynensis  :  ct 
idem  proba- 
bilius  est, 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS. 

rium  beatse  memoriae  Romauum  episcopum  S.  Si- 
ricius  Papa  in  Epistola  ad  Himerium  Tarraco- 

nensem  episcopum  venerandae  memoriae  prsedeces- 
soremswww  vocat  Liberium.  Mitto  Theodoretum, 
aliosque  plures,  qui  S.  Liberium  miris  laudibus 
celebrant,  quoniam  verba  ipsorwn postea  sint  re  ■ 
citanda,  et  ad  Martyrologia  progredior . 

3  In  Hieronymianis  apud  Florentinium  ad  xxni 
Septembris  :  Roma?  depositio  sancti  Liberi  episco- 
pi.  In  vetustissimo  codice  Epternacensi  :  RomEe 
Liberi  episcopi.  In  Corbeiensi  :  Romae  depositio 
sancti  Liberii  episcopi.  Non  modo  in  omnibus  codi- 
cibus,  quos  habuit  Florentinius,  annuntiatur  me- 
moria  S.  Liberii,-  sed  in  contractioribus  etiam  fe- 
re  omnibus,  in  quibus  non  pauci  alii  omittuntur , 
celebratur  sanctus  hic  Pontifex,  diebus  tamen  ut- 
cumque  diversis.Adjamdictum  xxiii  Septembris 
Martyrologium  Augustanum  ita  habet  :  Roinse, 
Liberii  Papae.  Labbeanum  et  Gellonense :  Romse, 
Liberii  episcopi.  Martyrologium  Turonense  apud 
Martenium  post  S.  Theclam  solum  dat  Liberium 
his  verbis  :  Romse,  Liberii  episcopi.  In  primo  apud 
eumdem  tom.  6  Collect.  amp.  inter  Linum  ct  The- 
clam  Liberius  ita  commemoratur  :  Et  depositio 
S.  Liberii  episcopi.  Wandelbe?^tus  ad  eumdem 
diem  S.  Liberium  hoc  versiculo  celebrat  post  The- 
clam  : 

Liberiusque  dicat  (Nonum  Kal.  Octobr.)  Roma- 
nam  Papa  per  urbem. 
Accedunt  nonnulta  Martyrologia  Mss.  ex  genere 
Hieronymianorum,AuctariaBedceAppendixAdo- 
nis,  plura  Usuardiin  codicibus  et  editionibus  Au- 
ctaria  et  demumplurima  recentiorum  Martyrolo- 
gia  cum  Galesinio,  cujus  Martyrologio  ante  Baro- 
nianum  usa  est  Romana  Ecclesia.  Petrus  de  Nata- 
libus  in  Cataiogo  Sanctorum,  et  auctor  Florarii 
Ms.  Sanctorum  in  eumdem  quoque  diem  conspira- 
runt,  ut  nullum  sit  dubium,  quin  maxima  pars 
martyrologorum,  cum  antiquiorum  tum  recentio- 
rum,  S.  Liberii  memoriam  hoc  die  celebrent,  quo 
et  nos  eam  ob  causam  de  eodem  agimus. 

4  Nonmdla  tamen  Martyrologia  exvetustissimis 
S.  Liberium  commemorant  ad  sequentem  diem  xxiv 
Septembris.  Ad  hunc  diem  Martyrologium  Rhino- 
viense  ita  habet :  Romae,  dcpositio  Liberii  episcopi. 
Consonat  iisdem  plane  verbis  Richenoviense .  Ra- 
banus  habet :  Rorna:,  natale  Priscills,  et  Liberi  epi- 
scopi  et  confessoris.  Ad  xvn  Maii  in  Apographis 
Hieronymianis  mentio  etiam  fit  alicujus  Liberii 
episcopi,  quipost  aliquot  martyres  Romteannun- 
tiatur,  sed  modo  utcumque  diverso,  et  luxato  in 
aliquibus  nomine.  Fiorentinius  in  Annotatis  du- 
bitat,  an  sit  ille  hodiernus  Liberius  Papa,  et  in 
eam  magis  propendet  opinionem,ut  credat,epi- 
scopum  Martyrem  esse  a  Liberio  Papa  distin- 
ctum.  Henschenius  ad  xvn  Maii  egit  de  Martyri- 
bus  Romanis,  quibus  Liberius  adjungitur  aut  sub- 
jungitur,  secutusque  est  dictam  Ftorentinii  opi- 
nionem.  Prsecipua  illorum  ratio  est,  quod  Liberius 
Papa  in  Hieronymianis  annuntiatur  ad  xxn  Se- 
ptembris.  At  id  argumentum  parum  est  effccax, 
cum  alii  multi  Sancti  variis  diebus  in  iisdemcodi- 
cibus  Hieronymianis  repetantur,  et  eo  quidem  mo- 
do,  ut  ubique  dies  natalis  aut  mortualis  insinua- 
ri  videatur.  Quaprojiter,  expensis  diligenter  locis, 
probabilius  mihi  apparet,  non  aliumesse  a  Libc- 
rio  Papa,  qui  ad  xvn  Maii post  ynartyres  Roma- 
nos  ibidem  tamquam  episcopus  confessor  aOjun- 
gitur,  sive  id  factum  fuerit  ob  aliquam  corporis 
translationem,  sive  aliam  ob  causam  nobis  igno- 
tam.ItaquetextusMartyrologiorum  huc  transfero- 

5  Apud  Florentinium  in  textu  Romie  post  tres 


&73 


martyreslegitur,  Liberii  episcopi.  Corbeiensis  co- 
dex  post  eosdem  tres  habet,  Liberii  episcopi.  In 
Gellonensi  et  Augustano  nudum  Liberii  nomen 
atiis  Martyribus  immixtum  occurrit,  uti  in  Lab- 
beano  corruptum  Pliberipro  Liberii.  In  aliis  au- 
tem  nullus  assignatur  locus  ullis  illius  diei  marty- 
ribus,  ut  in  tribus  istis  non  raro  contingit.  Apud 
Martenium  tom.  3  Anecdotorum  in  Hieronymia- 
no,  cuiannorum  milte  ictatem  attribuit  editor,  in- 
ter  alios  martyres  Romre  annuntiatos  Liberi  no- 
men  reperitur  sine  mentione  episcopatus.  H<ec 
omnia  magis  favent  Liberii  istius  martyrio  quam 
Pontificatui.  Verum  tria  alia  bonse  notse  Martyro- 
logia  Liberiura  clare  annuntiant  ut  confessorem, 
autcerte  ut  non  spectaniem  ad  numerum  marty- 
rum  Romanorum  ejusdem  diei.  Vetustissimum 
Epternacense,  luxato  Liberii  nomine  ita  habet :  Et 
depositioLibi  episcopi.  Richenoviense  :  Etdepositio 
Liberiiepiscopi,  Martyrologium  Reginx  Suecise : 
Et  depositio  Liberii  episcopi.  Ex  horum  consensu 
mihi  tonge  probabilius  apparet,  Liberium  cum 
pr&ccdentibusmartyribus  Romanis  nihil  commu- 
nehaberepneterlocumetdiem,quibusannuntian- 
tur;  et  dubitare  vix  possum,  quin  ipsissimus  sit 
Liberius  Papa,  qui  designatur.  Quippe  nullusin- 
notuitLiberiusepiscopus,  Romse  defunctus  aut  cul- 
tus,adquemrespicerepossimus  Phitippus  Ferra- 
rius  in  Catalogo  Generali  Sanctorum  S.  Liberium 
memorat  ad  ix  Septembris,  quo  nimirum  defun- 
ctus  dicitur  in  vetusto  Pontificum  Catalogo. 

6  Grseci  memoriam  S.  Liberii  celebrant  ad  nvn 
Augusti,  ad  quem  elogio  exomaturin  Menmk 
magnis  impressis,  etin  Menotogio  Basiliano.  In 
hoc  ita  laudatur  cx  interpretatione  editionis  Ur- 
binatis  .-  Beatus  Liberius,  voritatis  propug-nator, 
Constantio  imperaute,  erat  Romte  episcopus.  Cuiu 
vero  zelo  fidci  orthodoxae  arderet,  magnum  susce- 
pit  Athanasium  ab  hcereticis  exag-itatum  ,  atque 
Alexandriae  tbrono  expulsum  ,  quod  veritatem 
ipae  pnlam  defenderet.  Dum  enim  intervivos  ag-e- 
bant  Constantiuus  et  Constaas ,  majores  natn  fi- 
lii  Magni  Constantini,  orthodoxa  fides  servata  est : 
sedubiilli  decesserunt,  et  relictus  fuit  rerum  do- 
minus  Constantius,  minor  natu  (imo  medius  inter 
Constantinum  et  Constantem)  filius,  qui  Arianus 
erat,  praevalucrunt  hreretioi.  Quaproptor  ctiam  Li- 
beiius,  postquam  multum  rcdarg-uit  atque  incre- 
pavit  hooreticorum  impietatem,  in  Berceam  Tln-a- 
ciai  civitatem  est  relcg-atus.  At  cum  Romaiii  ride 
et  dilectione  erg-a  illum  essent  devincti,  accesse- 
runt  ad  imperatorem,  exposeentes  eum  :  ac  pro- 
pterea  Romam  iterum  missns,  cura  suum  greg-em 
recte  g-uberuassct,  dccessit.  In  Men.vis,  inquibus 
memoria  ejus  ut  Sancti  ct  confcs.soris  annuntiatur, 
eodem  fere  modo,  sedpaulo  brevius  commendatur. 
Apertius  etiam  ibi  asseritur,  operam  adhibuisse. 
Constantium,ut  LibeYium  a  comm unioue  S.  Atha- 
nasii  abstraheret,  et  adsuam  hgeresim  pertrahe- 
ret;  sed  id  efficere  non  potuisse.  Itaque  aperte  ibi 
negatur  lapsus  S.  Libcrii,-  diciturque  Romam  re- 
missus ob  preces populi  Romani.  Aihiunturduo  iti 
versiculiGrcVci,quibusinterpretationemLatinam 
subjungo. 

TOV    n).Q-JTOV  3.JT~kzvj  AlfiipiOC,  1/JV  i'j/££, 

Ov  osy-j:j'j' ';  i;j  ifjityfjovois  SrjG-x-jfjivx;. 

Divitias  nunc  habct  Liberius  hauriendas 
Quassapientcrthesaurisavit  in  cffilis. 
S.  Liberius  eodem die annuntiatur  in  Fastis  Copti- 
tarum  sEgypti  et  JEtltiopuc  apud  Jobum  Ludol- 
fumpag.&Q  his  verbis  .-  Liberius  Patriarcha  Ro- 
mauus.  In  iisdem  quoque  Fastis  comtnemoratur 
ad  v:  Octobris.  Hactenus  de  memoria  S.  Liberii 

in 


ACCTOtE 
J.S- 

'/'«  ii  torvi 
cctebraiur 
ad  17  U». 


Idem  apud 
Grxcos  et 
Cajililascelc- 
1 1  nlitr  ad 
*27  Augtuti. 


AVCTOItl 

J.S 


Pragmenta, 
S.  Ililarii 
nomine  edi- 

ta; 


574 

in  Fastissacris;  nonnulla  alia,  quas  translationem 
insinuant,  dabo  in  fine  Commentariu 

$  III.  Utrum  Fragmenta  S.  Hila- 
rii  nomine  vulgata,  censeri  pos- 
sint  ex  Opere  S.  Hilarii  colle- 
cta. 


T)nusquam  ipsa  S.  Liberii  gesta  enarranda  su- 
±  scipzo,  examinanda  videntur  documenta  non- 
nulla,  quibus  historici  recentiores  passim  usi 
sunt  tamquam  legitimis,  cum  illa  mihiplane  sun 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 


p»^^sss  SSSUz  hortesrr etpere^  --*: 

sexcentis  erroribus  inquinata.  Prinxo  loco  venit     diveZoZi'!Z    T  haheriin  iisdem  codicibus 


0«  coUecta 
sint  ex  nolo 
cJub  Opirc, 
quwritur. 


„c± —  ™.v_.,  .vm^wc  ci*.  iiz  a_..ueni  nisioma 
sexcentis  erroribus  inquinaia.  Primo  loco  venit 
illa  scmpturarum  collectio,  qux  sub  nomine  S  Hi- 
lanipnmum  edita  est  a  Nicolao  Fabro,  deinde 
recusa  in  novissima  editione  Operum  S  Hilarii 
aberuditis  Benedictinis  a  col.  1279,  ubititulum 
habet  :  Frag-menta  ex  libro  S.  Hilarii  Pictavensis 
B  provinciae  Aquitanise  etc.  Auctor  illius  editionis 
ut  habemusex  Bibliolheca  Benedictinorum  Con- 
gregationisS.  Mauri,  est  Petrus  Constantius,  qui 
et  alia  nonnulla  edidit.  Primus  editor,  licetprx- 
fahonem  dederit  prolixam,  solum  fere  stylum  al~ 
tegal  ad  probandum,  id  genuinum  esse  S.  Hilarii 
Opus.  At  Coustantius  id  prsecipue  in  suapr&fa- 
tione  agit}utostendat,S.Hilarium   Operis  esse 
auctorem.Cum  tamen  Fragmcnta  ex  libro  nomi- 
net,  et  suis  etiam  verbis  agnoscat,  integrum  li- 
brum  ad  nos  minime pervenisse;  quxrendum  non 
est  anOpusillud  eo  modo,  quo  exstat  aut  editum 
esi,  a  6.  Hilano  fuerit  compositum  :  sed  sotum 
an  Fragmenta  itla  dissoluta  ex  solo  S.  Hilarii 
Operesintcollecla.  -  mwrn 

H  Opus  autem  Hilarii,  cujus  illa  suspicantur 


m  fronte  tum  ad  calcem  adscribitur.  Lieeat  **#     * 

taillaPartispnmm,  qum  in  Mss.  nulieraZT* 
scmpta,  ex  Opere  S.  Hilarii  fuisse  exscriptT^oo 
certe  nullum  mvenio  argumentum,  quo  attrfhui 
possznt  S.Hiiario.Nequit  allegari  Lcr^Z 
Mss.,  cum  ibidem  neque  Hilario  neque  alteriL 
scnpta  fateatur  Coustantius.  Nequit  in  iliis  a*~ 
sci  styus  S.  Hiiariit  cum  nuda  sint  aliorum  scH 
pta,  destituta  annotationibus  et  ratiociniis  iis 
quxaddi  potuissent,  et  in  quibus  stylumS.  Hilarii 
aliasutcumque  agnosceremus.  Heecmihitam  cla 
ra  videntur,  ut  nt  umbram  rationis  quidem  inZ 
nirevaleam,  qua  editores  credam permotos ad ea 
S  miano  attribuenda.  Neque  enim  ilii  ,■„  Mss 
codiabus  tam  hospites  erant  etperegrini,  ut  exi 
Stimarpnnfi.a^u,*  „„..  _.  _»  _    ....     *         '     '  ^' 


esse  Fragmenta,  a  S.  mZTn^ZlZ^Z     ££T °T*"/*-  «"■*«»  *~**Xm~\ 
SST»   ^  *  *_™A  indicaJZ     Zl7^1^^^^tlrdemum 


Part  b"ra- 
gmaittjrum 
M$.  S.  Bi- 
lariu  tum  tri 
buitur. 


svptorumcap   100  in  S.  Hilario  indicatur  hiS 
wrbts  :  Et  hber  adversum  Valentem  et  Ursacium 
-tonam  Arimineusis  et  Seleuciensis  synodi  Zt 
ne^.Couslanhus  ipse  dubitasse  se  ait,  an  Hilario 
atinbmpossit  Opus,  sive  dicta  Fraomenla  aZs 
me  sabdubitare  asserit,  rationesaj dubtanTat 
legat  nonnultas;  sed  ad  kas  conatur  responder 
atgue  OpusMud  S.  Hilario  vindicare •  MiMut 

Xtta  Fragmenta  ahcujus  Operis  S.  Hilarii  conlra 

Vaentem  et  Ursacium,  cpiscopos  Arianos;  selpo- 

Uus  mstrumenta  ab  tmperito  librario  coUcclaet 

smejudrcio non minus, auam sine ordine   nunum 

irag-meita  S.  Hilar.i,  vocanda  exislimem  Sicui 


diversorum  auctorum  Opuscvla.  Si  autem  id  no- 
vennt,  ut  nosse  debuerunt,  cur  farraginem  Epi- 

folarumquXsinguLvSuisauctoribustribuuntur 
in  Ms.  codice,  et  qua>  nihil  omnino  continent,  ouo 
exlibroahquoS.  Hilarii collecta  videantur  edide- 
runt  sub  titulo  Fragmentorum  S .  Hilarii ?  Qua- 
lemcwnquerationem  quxro,  et  nullam  invenio. 

/  Jl        n     Mn  deSmt  rationes'  exquibw  intel- 
hgamus  Fragmenta  prioris  in  Ms.plrtis  non  es- 
se  S.  Hilarn,  sed  aliunde  a  collgctore  codicis  esse 
transcnpta.  Prima  ratio  dicendi.non  esse  S  Hia-  ,. 
mFragmenta  illa,  habetur  ex  lertio  Fragmetto     Z 
duobus  locis.  Nam  S.  Hilarius  lib.  deSynTdt 
num.  33  et  Sipartem  ejusdem  decretiproducTmo 
do  mullum  dtverso.  Primo  in  enumVaZnepro- 
Knctarum,  ex  quibus  fuerunt  illi  epiScopiZZi 
:S«  *  ^bis  dlsonPantiaa;id 
Th*L  t    q     rovmc"s-  M'd  Hilarium  post 
Thebauiempomtur  ^yptus,  inFragmenlo  omZ 
sa  -.proSyjCcle  apud  HUarium,  in  Fragmento 
Sym  -.detnde  in  Fragmento  additurl^unl,  apud 
M-.apudHilariummygiLfuK 


E 

"  nonnuBa 

tbi  aliicf 
laline  red- 
dilu,  qitum 
Opere  S. 
i. 


8  Primo,  fatente  Coustantio,  Fraomenta  .,„„ 

sunt  mventa  in  Mss.  codicibus  eo  ordZJl,  T 

.  QuoedilasunlaFabro,  negueetZmZl        l      ' 

•■ilarii,  nec  c,iu  !'.!;•     '  VetviIC0^tat,  nec 
lv-^-,xv,VIetxco^=J~,un, 


apudHilarium  Mysia,   et   duae  Pannonia.  Fra 
ShItT  °rf°  qUOqW  ^vinciarl  alZs 
ZlosUa2T\TS  ^  Fra9mcnto.  Similiter 
exposiho  fidei,  ab  Ananis  ibi  condita,  aliis  verbis 
Lahnis  concepta  est  apud  Hilarium,  am'nFra 
gmento  lnferius  num.  29.  Facile  quidl     concfpZ' 
hancd^versuatemex  diversa  inLpretatZTtex. 
tus  Grecct  ortam  esse;  sed  non  xque  concessero    F 
formulam  credendi  Arianorum,    iisdemverbl 
ffC;s  co^Ptam,  tam  diversis  verbis  LatinZ  ut 

^estindiMSeHbTJlT^^6- 

t<  quam  ob  exSiiia  ^lesf^bTrTmT"*? 
numquam  mihi permadebit  Z       ,       H^rius, 

lam  invenio  tamLtnZ,        mVem0;  aut  certe  «** 

numPZ?carL?nUSlTliUS  *  ^atione  sua  Wn» 
observavit  4;  ,      q^^a^  Fragmentorum)  ut  "*'-'«"' 
oservavit  N.colaus  Faber,  aliquot  locis  verba  au-  ""**'*■ 

"     rum  argu- 
Ctoris    mtntum 


DIE  YIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBRIS 
.    ctoris  ipsis  Actis  habet  immixta,  qute   sanctissimi 

confessoris  (Hitarii)  purasim  exhibeant;  et  hacma- 

scime  ratione  Fragmenta  illa  S.  Hitario  editores 

attribuerint ;  attentos  lectoris  studiosi  oculos  ap- 

pello  ;  nam  huc  transferam  omnia  verba  Actis 

inserta,  quse  ex  tota  illaprima  codicis  parte  dedit 

Coustantias.  Fragmcntum  xi,  quod  in  Ms.  pri- 

mum,hsec  continet  collectoris  verba  :  Incipitfides 

Catholica  exposita  apud  Eariseamcivitatem  ab  epi- 

scopis  Gallicanis  ad  Orientales  episcopos.  Et  post 

Acta  concilii  Parisiensis,  ut  volunt,  rursum  col- 

lector  :  Explicitfides  Catholica  exposita  apud  Eari- 

seam  civitatem  ab  episcopis  Gallicanis  ad  Orientales 

episcopos.  Mox  sequitur :  Incipit  Epistola  Euse- 

bii  ad  Gregorium  episcopum  Spanenseni.  Tumpost 

Epistolam  :  Explicit  EpistolaEusebii  ad  Greg-orium 

e-piscopumSpariensem.  IncodicesequiturFragmen- 

tum  xiii,  in  quo  hsec  collectoris  :  Incipit  Episto- 

la  Germinii   episcopi  adversns  Arianos.  Jam  sub- 

scripserant  in  concilio  Ariininensi,  scientes  quod 

male  fecerunt.  In  fine,  Explicit.  Tertio  loco  in 

Ms.  habetur  Fragmentum  tertium,  cui  collector 

hsec  prsemisit :  IncipitdecretumsynodiOrientalium 

apud  Serdicara  episcoporum  a  parte  Arianomm, 
g  quodmiserunt  ad  Africam.  In  fine,  Explicitdecre- 

tum,  et  cetera  verba  jam  data,  Fragmento  vm, 

quod  sequitur  in  Ms.,  hunc  titulum  collector  prsc- 

misit  :  Sequitur  Epistola  Ariminensis  concilii  ad 

Constantium  imperatorem,  ubi  episcopi  praevaricati 

sunt  a  fide  vera.  Post  epistolam  hse subduntur  an- 

notationes :  Cum  hac  Epistolaintegraefideisubscri- 

bentes  episcopi  Catholici  miserunt  decem  leg-atos 

ad  imperatorem.  Nihilo  minus  et  pars  ha3i*etico- 

rum  misit  ex  suo  corpore  decem  leg-atos.  Qui,  ubi 

venerunt  ad  imperatorem,  suscepti   sunt;   ita  ut 

legati  Catholicorum  non  susciperentur,  atque  lon- 

ga  dilatione  fatig-ati,  etrainis  imperatoris  perterri- 

ti,  damnaverint  integrain  fidem,  quara  antea  defen- 

debant,  et  susceperint  perfidiam,  quam  ante  dam- 

naverunt.  Hoc  ita  esse,  ex  subjectis  invenies.  Tum  : 

Gesta,  ubi  prasvaricati  sunt  episcopi  leg-ati  a  fide 

vera,  incipiunt.  Post  Gesta  rursum  hsec  notxda  : 

Quse  sit  autem  fidei  confessio,  cui  posteasubscripse- 

runt,  quam  etiam  Valens  secum  in  Ariminum  per- 

tulit,  ex  infra  scripto  recognosces.  Explicit.  Tum 

in  Ms.  sequitur  Fragmentum  ix,  de  quo  ita  colle- 

ctor :   Incipit  exemplum  fidei  epistolae  missaj  ad 

Constantium  imperatorem  a  perfidis  episcopis.  In 
C  fine  :  Explicit.  In  Ms.  Deinde  sequitur  Fragmen- 

tum  v,  cui  hscc prsemissa  :  Incipit  Epistola  legato- 

rum,  missa  ad  Constantium  imperatorem  a  Liberio 

episcopo  urbis  Rouue  per  Luciferum  episcopum.  In 

fine  :  Explicit.  Ultimum  demum  illius  partis  ano- 

nymse  in  Ms.  est  Fragmentum  vn,  cui  collector 

hsec  pnemisit :  Incipit  exemplum  EpistoIa3  Con- 

stantii  iraperatoris  ad  episcopos  Italos,  qui  in  Ari- 

minensiconcilioconvenerant.  Post  Epistolamrur- 

sum  collector.  Incipit  definitio  Catholica,  habita  ab 

omnibusCatholicis  episcopis,  priusquam  perterre- 

nam  potestatem  territi  hsereticorum  consortio  socia- 

rentur,  in  concilio  Arimincnsi.  Rursum  jiost  hoc 

instrumentum  subdit  coliector  :  Eodem  in  concilio, 

postquam  statutum  est  nihil  debere  paternam  minui 

traditionem,    etiam    qui   contra  hanc    veniebant, 

omnium  in  unum  conspirantiura  spirituali  voce  sunt 

damnati,  cujus  tractatus  hoc  est  exemplum.  Subdit 

Coustantius  col.  1343  Appendicem,  quam  fatetur 

non  esse  S.  Hilarii,  quia  inventa  est  a  Nicolao 

Fabro  in  alio  codice.  Itaque  dedi  omnia  verba  pri* 

mse  codicis  partis,  in  quibus  phrasim  S.  Ilitarii 

relucere  dixit  Coustantius. 
12  Verum  lubct  pauca  interrogare :  neque  enim 
Septembris  Tomus  VI. 


575 

facile  concipio  miram  illam  aticujus  phrasim 
et  stt/lum  cognoscendi peritiam.  Credidi semper, 
pauca  verba  aut  breviuscutas  annotationes  non 
sufftccre,  ut  auctorem  ex  itlis  cognoscere  possi- 
mus,  nisi  fbrte  aliquid  contineant,  quod  ipsi  fere 
proprium  et  aliis  parum  sit  usitatum.  Lubet  igi- 
tur  interrogare,  quid  in  verbis  aut  vocibus  altega- 
tis  adeo  proprium  sit  S.  Hilario,  utphrasis  ipsius 
continuo    innotescat?   Nam   varia   mihi  magis 
digna  videntur  imperitia  alicujus  tibrarii,  quam 
erwlitione  et  styto  S.    Hilarii.    Voluitne  editor 
stylum  S.IIilarii  agnoscere  ex  ilto  incipit  et  expli- 
cit,  quod  initio  et  fini  documentotmm  semper  ap- 
ponitur?  At  in  librode  Synodis,  inquo  complura 
instrumenta  recitat  Hilarius,  id  numquam  fecit. 
Librariorum  igitur,  qui  codices  coltegerunt,  ea 
consuetudo  fuit,  non  S.Hilarii.  Voluitne  S.IIUarii 
phrasim  colligere  ex  Farisea  {aut  Parisea)  civitate 
vel  ex  titulo  Epistolse  ad  Gregorium  cpiscopura 
Spancnsem  scriptse?  Singularia  sane  h<vc  sunt, 
sed  Hilario  indigna,  digna  imperito  librario.Non 
enimignorabat  S.  Hilarius,  quo  nomine  llispania 
Latine  vocaretur :  noverat,Gregorium  Eliberita- 
nse  civitatis  esse  episcopum,  nec  ignorabat  civita- 
temt  cujus  episcopus  erat  Eusebius  epistoLv  scri- 
ptor.Insinuasset  igitur,cujusEusebiiessetEpisto- 
la,si hanc Opcri suo  inseruisset,ncc Gregorho,'  ro- 
casset  Spnneusemepiscopum.  Voluitnerespiceread 
titulum  Fragmenti  xm,  ubi  professio  fidei  Ger- 
minii,  episcopi  SemiaiHani,  vocatur  Epistola  Ger- 
minii  episcopi  adversus  Arianos;  at  necEpistola  est, 
nec  adversus  Arianos  disserit  Germinius.  An  in 
tertii  Fragmenti  titulo  rclucet  phrasis  S.  HUarii, 
ubi  Acta  Arianorum  SardicensisconcitU  dicuxt  u,- 
missa   ad  Africam ,   licet  inscribantur  Greg^orio 
Alexandrire  episcopo,  Nicomediaj  episcopo,  Cartha- 
g-inis  episcopo,Campanise  episcopo,Neapolis  Carapa- 
niaj  episcopo,  Ariminiadeno  Campanire  episcopo, 
Salonarum  Dalmatise  cpiscopo,...  et  omnibus  per 
orbem  terrarum  consacerdotibus  etc.  Eratne  S.Hi- 
larii  ejusmodiActis,  quaquaversum  missis,  frigi- 
dam  hanc  notam   apponere,  Quod  miscrunt  in 
Africam;  animperiti cujusdam  coltectoris,  cuimo- 
limina  Arianorum  parum  erant  perspecta  ? 

13  Ex  titulo  Fragmentivm  minime  etiam  in- 
notescit  pkrasis  S.  Ilitarii,  cum  Epistola  Arimi- 
nensium  maxime  Cathoiica,  et  a  Catholicis  ante 
prsevaricationem  data  ad  Constantium,  dicatur 
scripta,  ubi  pncvaricati  sunt  a  fide  vera.  Frustra 
hunc  collectoris  errorem  subtiliecopositioneexou- 
sare*conatus  est  Coustantius,  acsi  ubi  idem  esset 
acapud  qucm,  et  futurus  lapsus  legatorum  indi- 
caretur.  Nam  viotenta  nimis  est  fuec  expositio,  et 
lapsus  legatorum  significatur  titulo  sequentis  in- 
strumenti,sic  cxpresso  :  Gcsta,  ubi  prfflvaricati  sunt 
episcopi  leg-ati  a  vcra  fide.  Melior  guidem  est  ob- 
servatio  utrique  instrumento  interposita;  sedrisu 
magis  quamrefutationedignuscst,siquis  phrasim 
S.  Ililariiex  ca  colligi  posse  existimet.  Observa- 
tio  vero  subjuncta  Actis  NicxiV  in  Thracia  rursus 
inepta  est,  cum  promittat  fidei  confessionem,  cui 
subscripserunt  Ariminenses,  et  subjungatur  Epi- 
stola Ariminensium  ad  Constantium  sineformuia 
fidei  .Rursum  ineptus  est  titulus  Fragmentowprsc- 
positus :  Incipit  exemplum  fideicpistoke  etc.  JEgue 
ineptus  titutus Fragmenti  v :  Incipit  Epistola  leg"a- 
torum  etc.,  cum  sit  epistola  Libcrii,  ut  post  etiam 
additur.  Nonminusineptum  titxdum  Fragmento 
vii  prsefixit  imperitus  coltector,  dum  Epistotam 
Coustantii  ad  omnes  episcopos  concilii  Arimi- 
nensis  datam,dirigit  ad  cpiscopos  Italos.qui  in  Ari- 
minensicouciliocouvencraut.(^wiA,5.////a/,//;je>77ia 

77        digti 


ACCTOM 

.  i.S. 

de  ttybt  S. 
Ililaru  in 
Fratjmentu, 


ut  votunt, 
reperto. 


AUCTOAI 

J.  S. 


Argamei^ 
(um  Coastan- 
tii  ex  aodid» 
inicriptioni- 
biu, 


B 


gitibtuwium 
lantum  tuo- 
'"III.  nium 
S.  llilnrto 
tribultur, 


576  DE  S.  LIBERIO 

dignum  dicaty  episcopos  quadringentos,  ex  Italia, 
Gallia,  Hispania,  Britannia,  Africa,  Illyrico,  ex 
toto  demum  imperio  Occidentali  collectos,  omnes 
facere  Italos  ?  Id  post  atiquot  secula  facerepotuit 
imperitus  librarius,  nonpotuit  certe  S.  Hilarius. 
Itaque  in  illis  Fragmenlis  multa  sunt  S.  Hilario 
indigna,  nihit prorsus ,  exquo  stylus  ipsius possit 
innotescere.  Verum  hsec  sufficiant  de  parte  ano- 
nyma  codicis  Ms.,  transeamus  ad  alteram. 

U  Ne  pro  hac  quidem  parte  sola  recte  attu- 
lisset    Coustantius  auctoritatem  codicum  Mss., 
quampro  tota  collectioneattegat  in  sua  preefatione 
num.  2,  ita  scribens :  Ac  primo  quidem  minime 
contemnendam   esse   duximus  Mss.  auctoritatem, 
hoc  Opus  nonsemel,  sed  iterum  ac  tertio  S.  Hila- 
rio  adscribentium...   Nam  si  quis  Pithaio  codici 
chartaceo,  quod  recentior  sit,  et  ab  annis  dumta- 
xat  ccc  descriptus,  non  satis  tuto  credi  putet,  fi- 
dcm  nonneg-abithabendam  S.  Remig-ii  Remensis 
exemplari,    quod    Sirmondus,   cujus  in    potestate 
fuit,  Notis  in  concilium  Parisiense  pervetus  vo- 
cat;  in  quo  idem  rerum  ordo  et  ejedem  erant  in- 
scnptiones.  Hoc  quidem  exemplar  frustra  quajsi- 
vimus  :  sed  Stephanus  Baluzius,  litteris  juvandis 
natus,    varias    Sirmondi    lectiones    suppeditando, 
jacturam  nostram  utcumque  resarcivit.  Non  exa- 
gitabo  codices  Mss. .-  fuerint  omnia  eodem  ordine 
in  codice.quem  habuitSirmondus,idsanenonpro- 
dent  Constantio.  Attamen  Sirmondus  tom  i  Con- 
cihorum  Galtnvpag.   504,  ubi  de  illo  codice  lo- 
quitur,  nonasserit,easdem  in  itto  haberi  inscri- 
pliones;  sed  sohwi  dicit :  Perpauca  tamen  (codex 
ille  pervetus)  in  hac  pra>sertim  Epistola  (concilii 
ParzstensislwwQ&Wwit,  quas  a  Fabri  editione  di- 
screparent.  Credamus  tamen  gratis,  omnia  initlo 
codice  eadem  esse;  et  solum  examinemus,quam  le- 
Qitimm  sint  consecutiones,  quas  ex  itlis  deducit 
Loustantius. 

15  Prima  inscriptio,  eo  teste,  sic  habet  :  Incipit 
liber  8.  Hilarii  Pictavensis  provincia  Aquitanias,  in 
quo  sunt  omnia,  qua>.  ostcndunt  vel  quomodo  qui- 
busnam  causis,  quibus  instantibus  sub  imperatore 
Constantw  factum  est  Ariminense  concilium  contra 
formellam  Nioasm  tractatus,  qua  universa,  hasreses 
oomprehensa  erant.  Observat  editor,  pro  compre- 
nensje  erant,  legendum  compressaB  erant  Sit  ita 
sane  :  ncque  enim  vel  imperitus  librarius  diceret 
rormulaNtcmnaomnesh^eses/Uissecomprehe^ 
:  ^■^f^^^^rrro^prntus/uissevideturauctor 
tituiorum,  qui  singulis  Fragmentis  aut  etiam 
s™9»hsmon^ 

',  ■  ic&naformula  omnes  hxreses  esse  compres- 
sas.At  SJhlamus  rectius  noverat  motitiones Aria- 
norum,  guam  ut  omnes  hiereses  dixisset  compres- 
sas.  Quaproptertitulus  ille  non  minusest  imperiti 
^dam  eollcctoris,  auam  sint  reUquiZnel 
» .  eoden  Ms.  Utrum  vero  ille  OpuscutJn 
Mts  prxfians  est  titulus,  recte  adudJ^ 
S.  Btlario,  operosius  non  inquiram.  LquteUam 
-  *  Wm  &  miariirelucerevelintJZreZ 
gnabo.  Hoc  soium  observabo,  videri  Operis  cufus- 

hquis  ejusdem  codicismonimentis,  illudque  sic 

nmenta »  eodem  codice  suis  auctoribus,siveZe 
nve  «soadscnbuntur.  Etenim  sicut  prmfigiZ 

'"  tUulo  Inoipit  liber  S.  Hilarii  etc,  ita  in  fiS% 

^f^nimirumliberSMlaHi.Qm 

^sattsintelligo,  qua  ratione,  guave  renj,    Z 
£**  eduores  omnia  S.  HUario  ausi  sin?a£i- 
oueret  oum  in  ipsocodice  auid  9  w;/^ 
datur   n„iri     i-      cytuce-  Qlna  v-Hilarn  essecre- 
«^  pwi  altorum,  per  consueta  librariorum 


D 


"htvtur 


E 


°'*a  ipiiui 

rationesdis- 

cussx 


PAPA  CONP. 
verba  Incipit  et  explicit  fueritdesignatum 

16  At,   xnquit    Coustantius,    In  medio  iterum  " 
Frag-mento  vilegitur  de  Liberio;  S.  Hilarius  ana    Cxa""'n^ 
thema  illi  dicit.  Verumverba  illa  S.  Hilarius anathe*  " 
maiih  dicit,neque  in  contextu  dattnequeexistimat 
esse  S.  Hilarii,  etiamsi  in  contextu  invenerit  sed 
creditprimum  ad  marginem  codici  adscripta  fuis. 
se.  Si res  ita  se  habet,  quarationeex  interpolatio. 
ne  librarii  imperiti  omnia  ejusdem  codicis  instru- 
menta  Hitariano  Operi  attribuuntur,  cum  ne  illa 
quidem  illius  librariiopiniofuissevideatur  ?  Quam 
vero  altegataverbaeditorum  sententicesint  contra- 
ria,  et  modestia  S  Hitarii prorsus  indigna,  osten- 
dam  inferius,et  seorsum  examinabo  fidem  episto- 
larum,  quibus  addita  sunt.  Interim  audiamus 
qmd  ulterius  afferatCoustantius.Dem\im,inquit  ;in 
hnePrag-menti  x  haec  leguntur :$xV\icit  liberS.Hi- 
larii  ex  Opere  historico.  Cum  autem  Fragmentum 
x  sit  uttimum  in  Ms.  (licet  Operis  illius  quod  S.  Hu 
lario  attribuunteditores,  non  sit postremum)  vi- 
dentur  editores  credidisse,  omnia  illius  codicis  mo- 
numentaad  Opus  aliquod  S.Hitarii  pertinere.Ve- 
rum  finis  codicis  non  erat  finis  Hilariani  Operis 
Erravit  igitur  ineptus  ille,  qui  dixit  tibriex  Opere 
h^storico  ibifinem  esse.Si  autem  itle  manifeste  er- 
rat,si  imperitiam  suam  paucissimis  vocibus  tu- 
culenter  ostendit ;  qua  crisi,  quojudicio  tam  faci- 
lecrediderunthominiineptissimo,  et  luce  clarius 
aberranti ;  ut  existimaverint,  se  ex  variis  monu- 
mentis,  in  unum  codicem  congestis,  Opus  compo- 
nereposse, quod sit  S.Hitario dignum* Egocerte 
quantomagis  Coustantii  rationes  expendo,  tanto 
minus  invenio,  quodqueero. 

17  Quippe  omnia  qua>  affert,  tam  mihi  imbe- 
cillavidentur  ad  Opus  tale  S.Hitario  asserendum 
ut  plura  expendere  vix  lubeat.  Adducit  titulum 
Fragmenttprimi,  utprobet,  itlud  esse prooemium 
HistomxconciliiAriminensis.  Verum  fuerit  illum 
proesmium  talis  Historix,  quod  gratis  transmit- 
tam;non  fuit  certe  procemium  Historiee  concitii 
bardicensis,  de  quo  tamenplura  inFragmentis  le- 
guntur,  quam  de  concilio  Ariminensi.Ait,  in  primo 
Fragmento  agnosci  episcopum  Gatticanum,  et 
S.Hilarium  propriis  cotoribus  pingi.  Hoc  etiam 
gratis  admittam;  sed  inde  nequeo  inferre,  omnia 
mstrumenta,  in   eodem  codice  sine  ullo  ordine 

^nta^sse/ragmentaproiixiOperis^cujusUh^^ 
fuitproccmtum.  Hocasserere,est  sane  divinaresi- 
ne  fundamento.Ait  rursum,  in  dictoprocemio  (sive 
Fragmento  ijmdtcari  suhsecutnvum  Opus,quod  va- 

sTcT^nT  epiSt°liS  tUm  S^n0dis'  ct  A^inen- 
Bis  conciln  Histonam  ex  Arelatensis  aliorumque  su- 
pmorum  conciliorum  g-estisaitius  repetat.  Respon- 
deo  revem  m  dicto  Fragmento  Opus  promitti  in 

rem  telte  intttum  sumere  a  conciliabulo  Arelaten- 

clui?2tlt  ■"*'•**«  -  BistoSZ 
nltmt  ^S^inuseti^PromitHtSardicensis 

concihl>™mepzscoporumCathol^^^ 
^^aprolixiss^^ 

*  '  a  f  Sarchcc^  multaque  concilio  Arimi- 
nensi  postemora,  non  erat,  cur  editoreslxlctl 
mrus  Synodorum  et  Epistotarum  coZtnur 
S  Hiiamo  supponere  Opus,  quod  ipse  nZquam 

omn^ 

omma  illa  mstrumenta  a]iqUa  ratione  spectare  ad 

Anminensis  concilii  Ilistoriam    p^  f 

Z£TT ad, Hlstorian  **—^ 

Unptolixaesse.ettampanmi  facere  ad  Histo- 

riam 


P 


DIE  VIGESIMA  SECUNDA  SEPTEMBBIS. 

riam  concilii  Atntninensis,  ut  verisimite  non  sit, 


577 


Part  pruntt 
fragmcnto- 
rum  mutia 
continet 


B 


mtiosa, 


illa  a  S.  Hilario  fuisse  inserta  Opericontra  Valen- 
tein  et  Ursacium,  in  quo  enarrabatur  Historia 
concilii  Ariminensis.  Scripsit  S.  Hilarius  contra 
Auxe?\tiu??\  Arianwn,  scripsitdiversis  temporibus 
contra  Constantium;  scripsit  librutn  de  Synodis, 
in  qua  plura  erant  disserenda,  nullibi  tam  proli- 
xusest,  nullibi  instrumenta  adducit  tamprolixa. 
Quis  igiturcredat,  Acta  Sardicensia  a  S.  Hilario 
inserta  fuisse  libro  contra  Valentetnet  Ursacium. 
cum  vel  sola  superent  prolixitate  librum  contra 
Auxentium  et  libros singulos  contra  Constantium? 
Quis,  inquam,  hoc  credat  asserentibus  sine  idla 
auctoritate,  et  ratione  non  alia,  quam  quod  inven- 
ta  sint  in  codice  Ms.,  in  quo  habctur  Fragmentum 
alicujus  Operis  S.  llilario  attributum,  id  est,  ra- 
tioneprorsus  nulla? 

1S  Quatn  indigna  sintS.  Hilarioomnia  illa,  qux 
instrumentis  addita  sunt  in  prima  codicis  parte, 
supra  ostendi.  Percurramus  igituretalteram  par- 
tem,  ut  examinemus,  an  ratiocinia  hujus  partis 
S.  Hilario  sint  digniora.  Verum  cum  plura  hic 
sint  annotata,  pauca  solum  seligam  :  nimis  enim 
longum  esset  omnia  recitare.  De  Fragmento  pri- 
mo,  quodHilario  adscribitur,  pluranon  dico.  Fra- 
gmentum  2  continetEpistolam  concilii  Sardicensis 
ad  omnes  ecclesias,  et  alteram  S.  Jutio  Papse  mis- 
sam.  Prima  etiam  habetur  apud  S.  Athanasium 
inApologia  contra  Arianos  tom.  ipag.  162.  Con- 
ferre  igiturpoterit,  quisque  voluerit ,  interpreta- 
tionem  Latinam  Fragmenti  cum  Grseco  contextu 
aut  Latina  versione  apud  Athanasium,  et  non  dif- 
ficultervidebit,interpretationemFragmentipror- 
sus  indignam  esse  S.  Hilario,  cum  inepta  sit  et 
infidelis.  Ex  nominibus  episcoporum,  qui  sub- 
scripserunt,  colliget  lector,qua?naccurata  sint  re- 
liqua.  Apud  S.  Athanasium  ita  inchoatur  sub- 
scriptio  :  Hosius  abllispania,  Julius  Romce  per  Ar- 
chidamumetPhiloxenumpresbyterosete.   In  Fra- 
gmento  :  Ossiusab  Spannia  Cordobensis,  Annianus 
ab  Spannis  de  Castoloua.  Grseca  quidem  vox  est 
^rravia;  sed  noverat  S.  Hilarius  Latine  Hispaniam 
dici,  nec  Operi  suo  inseruisset  interpretationem 
tam  ridiculam,  in  qua  plura  fere  mendosa  sunt; 
quam  recte  expressa.Prtetereane  quartse  quidem 
episcoporum  partis  nomina  exprimuntur.  Exa- 
minemus  modo  annotata  Aclis  concitii  subjuncta, 
quse  Hilario  attribuit  editor.  Primum  Ischyras, 
fa?nosus  S.  Athanasii  accusator,  ubique  vocatur 
Scyrus,  acsi  S.  Hilarius  nomen  famosi  hominis 
ignorasset,  et  in  historia  S.  Athanasii  fuisset  pe- 
i  regrinus.  Deinde  dicitur  :  Apud  Mareotem  eeclesia 
'  nullaest.  Attamen  plures  era?\t  ecclesise  in  Mareo- 
te,  cum  Athanasius  in  Apologia  pag.  137  dicat : 
Testes  sunt  omnes  Mareotae  presbyteri,  qui  episco- 
pum  circumeuntcm  sempercomitantur,  quique  tuuc 
adversus  Ischyram  scripsere.  Forte  imperitus  col- 
lector  in  Apologia  S.  Athanasii  pag.  193  aut  alibi 
legerat,  Ischyrsc  nullam  fuissc  ecclesiam.  At  qua- 
cumque  occasione  ille  dicere  potuerit,  mdlam  in 
Mareotefuisseecclesiam,saltem  non  credam  ejus- 
modi  tapsum  esse  S  Hilarii.  Non  examino  illa, 
quse  paulo  post  dicuntur  de  Photino  damnato  in 
concilio  Mediolanensi,  quieque  forte  meliora  non 
sunt,  etiamsi  adducantur  ab  eruditis  nonnutiis 
tamquam  verbaS.  Hitarii. 

19  Quanti  autem  facienda  sint,  quse  dePhotino 
observatcollector,nonmodoexjam  dictis,sedma- 
gisetiam  exdicendisde  Marcetto Ancyrano ,  cotti- 
get  lector  studiosus.  Etenim  in  Fragmento  2  post 
Epistolas  duas  Valentis  et  Ursacii  multa  rursum 
sequuntur  ratiocinia.  Dicituribi col.  12995.  Atha- 


UBMM 

J.S. 


nasius  Marcellum  Ancyranum  asua  comraumone 
separasse,et  quidern  anteriore  tempore,  quam  Vho- 
tiuus  dehoeresi  accusaretur.  Hic  clarissime  egre- 
gius  ille  Hilarius  S.  Athanasio  attribuit,  quod  fa- 
ctum  ab  Eusebianis  sive  Arianis.  Audiamus  S. 
Athanasium  in  Historia  Arianorum  ad  Monachos 
tom.  ipag.W.  De  Marcelloautem  Galathfiepisco- 
po,  inquit,  superfluum  fortasse  fuerit  mentionem  fa- 
cere  :  omnibus  enim  compertumest.Euscbianos  ab  eo 
autea  impietatis  accusatos,  cum  vicissim  accusasse, 
eorumque  opera  senem  illum  exsulasse.   Ille  au- 
tem  Homamprofectus  sese  purgavit,  fidemque  suam 
illis  exigentibus  scripto  tratlidit,  quam  Sardicen- 
sis  ipsa  synodus  approbavit.  Hsec  ipse  Athanasius, 
qui  eum  jam  ante  synodum  Sardicensem   ex- 
communicasse  dicitur.  Imo  magis  ridicuta  raox 
adduntur  in  prseclaris  itlis  Annotatis,  in  quibus 
editores  S.  Hitarium  ex  stylo  agnoscunt.  Sed  cur 
abucgatyc  Marcello  communionis  Athanasius  reus 
esse  rescribitur  ?Et  inoxin  excusationem  S.  Atha- 
nasii :  Nam  negata  sibi  ab  Athanasio  commuuione, 
ingTessu  sese  ecclesiEe  Marcellus  abstinuit.  Vidit 
Coustantius,  hsec  plena  esse  erroribus.  Utinam 
etiam  vidisset,  non  esse  sanctis  Patribus  tam  fa- 
cile  Opera  supponenda,  et  multos  cum  ejusmodi 
Operibus  errores!  Mox  in  iisdem  ratiociniis  col. 
1302  asseritur,  Arios  duos  profanissimaifidei  prae-  „ 
dicatores  extitisse.  Hunc  quidem  tocum  utcumque 
excusat  CoicstarUius,  dum  ostendit,  interj)rimos 
Arianos  alterum  quoquc  fuisse  Arium.  Dubito  ta- 
men,  an  S.  Hitarius  posuisset  duos  Arios  h/ere- 
siarchas.  Rursum  pauto  inferius  dicitur :  Itaque 
comprimendi  mali  istius  causa  trecenti  vel  eo  am- 
plius  episcopi  apud  Nicpeam  congregantur.  At  tib. 
de  Synodisnwn.  S6 Hilarius  nilide  inconcilio  Ni- 
csenoponit  episcopos  trccentos  dece?n  et  octo.  Hsec 
de  secundo  F?*ag?nento  sufficiant. 

20  Ad  quartum  igitur  tra?iseo,  cu?n  hocsequa-  faisa 
turincodiceMs.  Nescio  sa?ie,  quaiequitate  Fra~ 
gme?xtu?nistud,i?xeptocalum?\iatoredig?w.m,indi- 
gnum  erudito  episcopo,  attribue?'e  S.  Hilario po- 
tuerint  editores.  Epistola  est  Liberii  Papsc  ?io?nine 
conficta,  quam  sitpposititiam  esse,  et  a  eatu?n?iia- 
loreconfictam,  fateturet  late p?*obat  ipsiCoustan- 
tius.  Quid  igitur  dice?\t  vindices  httjns  Hilariani 
Operis?  Erat?\e  ta?xtse  si??ipticitatis  S.  Ililarius, 
ut  Epistolam  tam  clare  Libcrio  suppositam  pro 
sincera  habere  potuerit,  et  Operi  suo  i?xserere  ad 
igno??iinia??i  prseclari  Pontiftcis,  qui  Ecclcsiatn 
Cathoticam  contra  impetus  Arianorum  egregie 
defendebat,  et  lapsu?n  episcoporum  Ari?ni?ie?isis  I 
concilii  prudenter  reparabat,  quando  istud  Opus 
scripsisse  dicitur  Hila?Hus? Hocsidixerint,  macu- 
lam  aspergit?it  fanue  sanctissimi  doctoris.  Neque 
enim  hic  ignora?*epotc?wt,  Liberium,  saltetn  usque 
ad  exsilium  suum,  Athanasii  fuisse  defensot*em 
fortissimu?n :  nihilo  ??\agispoteratnonperspicere, 
secundum  fictitiam  Epistolatn  ja??i  initio  Pontifi' 
catus  sui  Liberium  recessisse  a  com??iunione  S. 
Athanasii,  et  com?nunione?n  Orientatium  Aria?io- 
rum  fuisse  amplexum.  Non  erit,  opinor,  defensor 
tam  impudens  i?\epti  Operis,  quod  posterioribus 
seculis  pro  S.  Hitario  alii  composuerunt,  ut  ea 
aliave  simitia  dicere  prsesumat. 

21  Annotata  Epistoiie  addita  hominis  quoque 
sunt  imperiti,  qui  videtur  ipse  nescivisse,quiddi- 
ceret.  Accipe  initium,  lector,  etjudica,  an  in  iis 
agnoscatur  S.Hitarius.  Quidinhis  litteris  nousan- 
ctitatis,  quid  non  ex  metu  Dci  eveniens  est?Sed  Po- 
tamius  et  Epictetus,  dum  damnare  urbis  llorme  Epi- 
scopum  g-audent,  sicut  in  Ariminensi  conciliocon- 
tinetur,  audire  hoec  noluerunt.  Quin  etiam  Fortu- 

natiauus 


itvtpta, 


578  DE  S.  LIBERIO 

moo»       natian»s  episcopus,  Epistolam  eamdem  rursum  di- 
j.s,         versis  episcopi.s   mittens,   nihil  profecit.  Eratne 
sanctum  et  ex  timore  Dei  profectum,  recedere  a 
communioneS.  Athanasii,  etArianorum  commu- 
monemamplecti?  Id  S.  Hilarium  dicere  non  po- 
tuisse  agnoscunt  omnes,  ideoque  volunt  nonnulli 
dicta  Annotala  ad  aliam  spectare  Epistolam.  Ve- 
rum  resistit  Coustantius,  etnodum  conatur  subti- 
titerdissotvere.  Etvero,  inquit,  licettotum  hocHi- 
Iani  Opus  omnino  confusum  sit  atque  perturbatum 
nulla  tamen  occurrit  appendix  hujusmodi  a  proprio 
locodivulsa  atquc  distracia.  Quo  circa  neque  hanc 
e  suo  situ  motam,  neque  Hilario  indig-nam  arbi- 
tramnr,  sed  quas  superioris  Epistote  laudes  ple- 
nque  putant,    meram    esse  ironiam.  Suspicamur 
etiam,  Potamium  et  Epictetum  Epistolse  ejusdem 
architcctos  hic  sig-nificari,  ac  pro  audire  Hjec  no- 
luerunt,   leg-endum  esse  audere  h^c  potuerunt 
Verum  frustra  se  evolvere  conatur  -  neque  enim 
uuum  in  ioto  contextu  ironuv  indicium  est  Repu- 
gnat   etiam  titulus  EpistoLv  prxfixus,  quo  Li- 
beno  sic  attribuitur:  Incipit  exemplum  Epistolae 
B  Libeni  omscopi  nrbis  Itom*  ad  Orientales  episco- 
pos.  Suic  etiam  consonat  inscriptio  ipsa  Si  S 
Hilanus  credidisset  Epistolam   esse  fwtitiam- 
fnapposutssetejusnoditUulum,  quiplane  men- 
^axest;  necobscura  ironia  consuluisset  famm  S 
Liberii,  perejusmodi  epistolam  lma>;  sed  fraii 
dem  Ananorum  clare  edixisset.  Quare  imperiti 

W  nullam  in  Mareote  invenit  ecclesiam,  aTZi 
celtem  Ancyranum  ab  Athanasio  excommuL 
^umckxujam  ante  Photini  damnationemqii 
duosvuleturponereArios  luvresiarchas,  quiml 
ta  aha  tnepte  disserit,  in  ejusmodi  eJamlabi 
errorem  potuisse,  ut  Epistolam  supposlZn  t0 
f^lranscriberet,cli0nam 
buscelebraret.  Magis  sanemiror,  homiZmubi 

adpropott-        22  Transeo  cum  codice  M?  nrl  ffw„ 

tumnoncon-  QuoconHnonh^  ,u      v      f,         Fragmmtum  xn 

mto  *cri-  dcht  eollector:  Incipitexemplum  Epistolae  TiW;; 

pta,  epjscopi  urbis  Koraae,  feota  ad  CathX™ 

IJto    Attera  hoc  lituio  ^^eS 
K pistola^episcoporumlbili^   tt**.„~  eraPlum 

S.  ffilanus,  non  ignorasiet  saltom     "l;e/msseC 

Qerminium.  ffano sewXL  "  ^liorumad 

^leeStFra^^lZin^tatedUOr' 
et  hunc  habet  Htulum    t  /     !         Is'  se1l»^r, 

f^^s^^ziatr- 

tem  Epistolamfigiteditor   ,,,„nZT    Ba™att' 

*».  Tille xhZ  el  Bak   uZbi,'  ?"°  ^*' 

gunt  S.  Hilarii.  jam  ZJlm  qU°QUe  * 
mm  parum  verS^Z  *2  «  °stendamu^ 
Opcris  V/,7„,,W  eo>Z  Va  eZt^9"^ 
Coustantins  in  prxfaNonTuT  nT^ 
Opus  contra  Valente»,  ../  n  ~   observat , 

c«»"<s  senp^»,  non  cJ'J.d-  Fra9>»ento  ,  qUod 

Perpendat  modo    tudJsu J ,''?'*'*  Cons^tii. 

POStannunrmscrinT,!        y  ""  Efiisl°1*' 
sc>  >ptx  usque  ad  366  et  3G7,  j^ 


PAPA  CONF. 

incodice  Ms  repertx  sunt  cum  nudis  titulis  et 
sine  ullis  alns  adjunclis,  probabiliter  attribuan    D 
tur  et  mserantur  Operi,  quod  ab  anno  360  aut  ci 

cZrC7Z duos  fT°T hxreticos  inchoasse  * 

",    *•  H"anus.  Si  ab  anno  360  librum  contra 
Valentem  et  Ursacium  inchoavit  S .  Hilarius  vix 
dubitare  possum,  quin  illum  eodem  aut  sequenti 
anno  ediderit;  neque  enim  scribebat,  ut  scrinia 
sua  impleret,  sedut  Ecclesix  prodesset.et  Aria 
norum progressibus  se  opponeret.  Qua  igiturra- 
ttone  ad  Opus  Hilario  componendum  assumuntur 
Epistolx,  quas  ille  fortasse  numquam  vidit  et  qux 
certe  nihil conducebant  ad propositum?  Improbat 
Coustanhuscol.  lU3consiliumNicolaiEabri  quod 
ex  codice  Dervensi  fragmentum  aliquod  reliquis 
m  Fitheeano  codice  inventis,  miscuisset.  At  eoo 
non  video,  melioris  fuisse  consiliiinstrumenta  oL 
nta,  sineullo  ordine  in  codice  inventa,  in  qualem- 
cumque  ordinem  redigere,  etvel  invito  Hilario 
obtrudere. 

23  In  laudato  codice  sequitur  Eragmentwn  vi  ,■„,. 
conhnensquinque Epistolas  LiberioP^  attribu-  ^T 
tascUmpauc,sAnnotatis.  Toliim  hoc fragmentum  «"«™ 
rursitm  mdignum  est  S.  Hilario  quam  maxime 
dignumque  sehismatico  aliqito  Luciferiano    aU't  E 

oollectoreimperito.Namprimoquidprodessepote- 
ratS  Hilanocontra  Valenlemet  Ursacium  Libe- 
m  Eapm  lapsum  tot  epistolis  comprobare,  et  orbi 
umverso  nohtmfacere,  cum  Liberius,  si  revera  la- 
psus  est,  cito  resipuerit,  et  Ariminensis  concilii 
lapsum  improbaverit?  Viriprudentisfuisset,  dela- 
psu  illo,  siparum  notuserat,prorsustacere-  sini- 
mmm  innotuisset,  eitmdemviolentuv  imperatoris 
atlnbuere,  et  cito  reparalum  docere.  Adfidei  de- 
f™™nemnulliusaUctoritasmagisprodessepote- 
ZmlT    f^  Romanipo»tificis,  et  reipsa  a 
nullo  lapsus  Anminensium  tam  feliciter  repara- 
tus  esl,  quam  a  Liberio  ejusquelegatis.  Cujus  iai- 
turprudentixfuisset  S.  ffilarius.si  armaverts. 
set  conlra  fidei  defensorem,  eumque  dictisMult 

ZlZm*  1 mathemate  percutere  •«■XE 

Z        /        Tm  °mnia  fecit  HUarius,  si  ipsiits 
Opus  est  quod  examinamus;  videoque  eriptoZs 

traaGaj^ 

cnemata,  qUcV  Epistohs  mserta  simt,  nonsintHi 
lanoornmno  attribuenda.  Verum  d  anat/elfli 
busstahm;  sed  de  Epistolis  ipsis  latius  aaaZlf 
ubi  ostendamplerasque  esse  mpposititiasEThl: 
autem  consideret  <vqUUS  leetnr  n,,r,      ,  S 

buahir  S   Hilrr^n       \  '  ouoJlu'->cio  attri- 

reJuZlurfotFn    /T^  ridicuh™>  oum  in  eo  . 
™**i(m  tot  Eptstol-esupposihtu-e,  exquepropo-  F 

UrsaJstjjrT18  °PP0SUX'  ^y^nset 
cosallamHin  #W  V°tuissent  contra  Catholi- 
cos  quamHilanusproducere  debebat contra  hv 

runt,  opinor,  ipsi  OpertZenToreT'1  "*** 

prudeZ  TmZTaTZ  a°eaV  m°deStia  et  — 
cto  FragmenioZenTZTT^  EfSt°lis  in  * 
PostprioresUbZZi  '  luculent<»*  ostendam. 

nasium    Jtt„7  U'S' quiin  sa"ctum  Atha- 

2a  nlNdnTam,  ePiscoP"m-  «J^tam  tulere 
etCaZTco^TT  °C  Mt  amic>"»'Catholicum 
et  talhohcorumducem  oppugnare,  Valentemque 

et 


DIE  VIGESIMA  TEKTIA  SEITEMBRIS. 


o79 


A  et  Ursacium,  qui  sententiam  mutaverant  ali- 
quando,juvare  potius,  quam  impugnare;  si  ita 
in  libro  contra  Vatentem  et  Ursacium  scripsit 
S.  Hilarius?  Nonne  <vquitas  saltem  exigebat,  ut, 
siomnino  fuvc  scripsissct  Hilarius,  similiter  do- 
cuisset,l,\heY\\\mcito  post  lapsum  ?*esur?*exisset  et 
Ariminensium \  prsevaricationi  numquam  consen- 
sisse  ?  At  non  modo  nihil  de  hisce  habet  novusille 
Hilarii  liber;  sed  mox  longe  vehementius  insurgit 
in  Liberium,  prcvcipuum  tunc  fidei  defensorem, 
quam  xtmquam  in  ipsos,  quos  oppugnare  diciturt 
Valentem  et  Ursacium  invenitur.  Nam  tres  sub- 
jungit  sitpposititias  Liberii  Epistolas,  quarum 
primse  inserit  sequentia  :  Hsec  est  perfidia  Ariana. 
Hoc  ego  notavi,  non  apostata.  Et  post  Epistolam 
hasc  sequuntur  Annotata  :  Perfidiam  autem  apud 
Sirmiumdescriptam,  quam  dicitLiberius  Catholicam 
(in  Epistola  nimirum,  ubi  et  eam  suscepisse  dici- 
tur)  a  Demophiio  sibi  expositam,  hi  sunt,  quicon- 
scripserunt,  Narcissus,  Theodorus,  Basilius,  Eudo- 
xius,  DeinophiIus,Cecropius,  Silvanus,Ursacius,Va- 
lens,  Evagrius,  Hyreneus,  Exuperantius,  Teren- 
tianus,  Bassus,  Gaudentius,  Macedonius,  Marthus, 

B  Acticus,Julius,Surinus,  Simplicius,  et  Junior[requi- 
rendum]  omnes  hasretici. 
erudiiione,  25  Primum  qucvro,  quid  hsec  omnia  faciant  con- 
tra  Valentem  Ursaciumque  Arianos,  contra  quos 
Opus  illud  scriptum  volunt  ?  Deinde  certum  est,  itt 
suoloco  ostendam,ab  episcopismodonominatisnon 
potuisse  conscribi  secundum  formulam  Sirmien- 
sem,  qitcV  hcvretica  est -.  cvque  certum  est,  prhnam 
formxdam  Sirmiensem  ut  Catholicam  excusari  ab 
ipso  Hilario.  Non  potuit  igitur  illa  scribere  S.  Hi- 
larius,  nisi  aut  sibi  contradicendo,  aut  turpiter 
errando,  ut latius ostendam §  9.  ubiprobabo,  omni. 
no  incertum  et  non  satis  probabile  esse,  ulti  um- 
quam  formulcV  ab  Arianis  proposiLv  subscripsisse 
Libcrium.  Petavius  in  animadversionibus  ad 
S.  Epiphaniumpag.  317  de  allegatis  verbis  ait  : 
Sed  quidquid  de  EragTnentis  illis  sentiendum  sit, 
hgec  profecto  subscriptio  ab  Hilarii  manu  esse  non 
videtur,  sedimperiticujusdam,  qui  Arianse  sectcedi- 
vortia  non  satis  perspexerat.  Tillemontius  tom.  6 
Nota  55  in  Arianos  improbat,  et  mirabile  dicit  hoc 
Petavii  responsum;  achnavult  confitcri,  se  nullam 

q  difficullatis  proposiUe  solutionem  invenire.  Noluit 
nimirum  Tillemontius  ad  examen  Fragmentorum 
venire,  idque  vehementer  miror,   cum  illa  Fra- 
gmenta  toties  adducatin  Historia  Arianorum.  At 
ego  minime  miraripossum  responsum  Petavii,  qiti 
suamdeFragmentisdubitationcmapertcinsinuat, 
clareque  vidit,  allegata  verba  Hilario  pivrsus  in- 
digna  esse.  Dicam  ego,  me  in  tota  illa  Fragmento- 
rum  farraginenihil  invenisse  S.  Hilario  dignum 
excepto  solo  Fragmento  primo,  quod  et  solum  in 
Codice  fuit  S.  Hilario  adscriptitm. 
moftestiatjuc      26  Porro  dicta  Epistota  hisce  rursum  interpola- 
etjustitia       (a  est :  Anatliema  tibi  a  me  dictum,  Liberi,  et  sociis 
tuis.  Etpostpauca  :  Iterum  tibi  anathema  et  tertio, 
praevaricator  Liberi.  Tum  sequenti  EpistoLv  hcVC 
verba  subjuncta  :  Prievaricatori  anathema  una  cum 
Arianis  a  me  dictum.  Preeterea  observat  Coustan- 
tius,  hcvc  etiam  verba  in  Ms.  Pithceano  priori  Epi- 
stoLv  fuisse  inserta  .-  Sanctus  Hilarius,  anathema 
illi  dicit.  Verum  ea  primitm  ad  marginem  fuisse 
scripta,  indeque  in  textum  irrepsisse,  suspicatur. 
Inprzefatione  vero  num.  7  disputat  de  dictis  ana- 
thematis,nec  audet  eaS.  Hilario  abjudicare;  qitin 
etconatur  ostendere  ex  Apostolo,  non  fuisse  illi- 
citum  S.  Hilario,  id  genus  anathemata  in  Libe- 
rium  vibrare.  In  Annotatis  tamen  adjungit  se- 
quentia  :  Sed  si  forte  htec  additamenta  Hilario  non 


sunt  indig^na,  cum  primum  Liberii  lapsum  rescivit; 
nihilominus  ab  ipso  videtur  alienum,  ut,  cum  hoc 
Opussuum,  Liberiojam  correcto,  in  publicum  emi- 
Berit,  eatum  non  craserit  prorsus,  atque  suppresse- 
rit.  Tiltemontius  Nota  54  in  Arianos  similiter  in 
utramque  partem  ratiocinatur,  nec  audet  dicere, 
aut  verte  non  dicit,  indignum  fuisse  modestia  et 
sanctitate  S.  Hitarii  anathematajam  dicta  contra 
Liberium  dictis  Epistolis  inserere,  dum  eas  pri- 
mum  accepit,  imo  etiam  innuit  cum  Blondello,  ea 
Epistolis  inserta  manerc  potuisse.  Miror  sane  di- 
versitatem  wnsis  TillemontiancV.  Siquismartyr 
verba  qu/cdam  duriora  in  Decium  aliquem  aut 
Diocletianum,  notissimos  Ecclesia?  persecutores, 
quorum  scelera  omnibus  Christianis  erat  manife- 
sta,  protulisse  dicitur;  continuo  severus  Aristar- 
chus  clamat,  fidem  non  mereri  Acta,  ne  Martyres 
injuriam  imperatoribus  intulisse  videantur,  cum 
honor  principibus  sit  habendus.Hicveronullam 
invenire  videtur  difficuttatem,  nisi  hanc  solam, 
quod  Liberius  lapsam  reparasset  opponendo  se 
concilio  Ariminensi,  et  hanc  ipsam  difftcultatem 
conatur  amovere.  Verum  examinemus  propius  fa- 
ctum  ipsum,  in  quo  TUlemontius  et  Coustantius 
nihil  invenire  videntur  Hitario  indignum. 

27  Neuter  certe  admittet,  nec  itttus  eorum  defen- 
sor,  temerarhtm  fitisse  S.  Hilarium  aut  injustum. 
Atqui  cxtrcmcV  temeritatis  fuisset,  ob  rumorem 
qualemcumqite  lapsus  Liberiani  statim  in  eum 
anathema  vibrare;  cum  nonposset  ignorare  S.  Hi- 
larius,  quammulti  rumores  falsi  contra  S.  Atha- 
nasium  et  alios  abArianis  fuissent  confwti.  At  non 
modo  insignis  fuisset  temeritatis  tale  anathemat 
sed  manifestcV  etiam  iujust.iticV :  neqite  enim  Libe- 
rins  umquam  de  lapsusuo  interrogatits  videtur, 
minus  etiam  convictus.  Ad  hoc  nonpoterant  sufp- 
cereatiqitodexemplarialitterartt  i,)  ,<i>i  ,v  forsanno- 
mine  ipsius  circumlatafucrunt,  cum  non  ignora- 
ret Hilarius,  similiter  contra  S.  Athanasium  litte- 
ras  fuisse  confictas.  Non  erat  LiboriiJ^/r.r  S.  Hi- 
larhts  neque  Ule  crimen  suum  erat  confessus,  aut 
abidloconciliodamnatus;quaergojustitiaautpru- 
dentiain  ipsum  anathema  vibrasset?  PrcVto-ca,  si 
omnino  lapsus  est  Liberius,  (quod  non  credo)  non 
nisi  post  dhtturnum  exsilium  ex  humana  lapsus 
est  fragilitate;  et  tam  cito  surrcxit,  ut  vix  posset 
certo  constare  de  lapsu .  <jt>i,i  rnrsum  innotesceret 
lapsifidcs  integra.  Si  igitur  S.  Ililarius  ridicula 
temeritate  accepta  litterarum  exemplaria  statim 
interpolasset;  an  saltem  non  erat  prudent/\v  ct 
ccquitatis  ipsius  inserta  anathemataquamprimum 
detere,  auditaconstantia  Libcrii  itt  />"■,,</</  (}</,>  i'a- 
tholica  contra  prcVvaricationem  Ariminensem? 
Meditenter  hic  adversarii ,  quantum  placuerit, 
numquam  invenient  ejusmodi  e/fugium,  ut  per- 
suadeant  viro  prudenti,  dictas  interpotationes, 
quibus  Liberius  vocatur  apostata  et  anathemate 
percutitur ,non  magis  nocituras  famic  S.  Ililarii, 
si  hujus  esse  constaret,  quam  ipsius  Libcrii,  in 
quem  ridicula  temeritate  fuerunt  contortx;  eas- 
que  non  esse  digniores  schismaticis  Luciferanis, 
quani  S.  Hilario. 

ZSPcrgo  ad  FragmentUmx,  in  codice  Ms.po- 
stremum,  de  quo  multa  dicere  7ion  est  necesse.  Est 
EpistolaOriontaliurn  episcoporum,  uthabet  titulus, 
quam  revcrsis  ab  Arimino  leg-atis  dederunt.  Epi- 
stoLv subjecta  sunt  nonnutta  ratiocinia,  de  quibus 
dubitaripotest,  prolatane sint  contra  Arianos  aut 
Semiarianos  a  Cathotico;  an  contra  Catholicos  a 
Luciferiano  aliquo.  Certe  non  videntur  disputata 
contra  Vatentem  et  Ursacium  nominatini;  cum 
num.  2  auctor  ita  toquatur  :  Si  liber  iste  Valentis 

et 


i.  s. 


E 

S.  Hilarii. 


Quore  Fra- 
gmenta  illa 
rine  raiwnr 
S.  UHario 
adsaripto. 


AUCTORE 

3.  S. 


B 


580 

et  Ursacii  non  estfidei  vestrae,  quid  ejus  damnationi 
non  acquiescitis?  Plura  non  addo.  Quod  vero  spe- 
ctat  ad  styiura  S.  Hilarii,  eum  ego  certe  in  nullo 
Fragmento  reperire  potui,  prseterquam  in  pri- 
mo,  quodduarum  est  circiter  pagellarum,  et  ma- 
joris  Operis  videtur  initium.  An  hoc  Fragmen- 
tum  S.  Hilario,  cui  in  codice  adscribitur ,   sit 
omnino  aitribuendum,  ego  definire  non  ausim. 
Certe  statim  videtur  auctor  dicere,  non  solam  ca- 
ritatem,  sed  etiam  fidem  et  spem  in  beata  vita 
mansuras.  An  hoc  autem  senserit  S.  Hilarius,  ope- 
rosius  investigare  mihi  non  vacat.De  reliquis  vero 
omnibus  S.Hilario  abjudicandis  nulla piane  du- 
bitatio  mihi  relinquitur.  Etenim  ad  itla  Hilario 
adjudicanda  codex  Ms.  non  prodest,  in  quo  solum 
diversa   instrumenta  et  fragmenta  sine  ordine 
fuerunt  collecta,  quemadmodum  factum  est  in  co- 
dicibus  aliis  innumeris.  Qua  vero  ratione  cogitare 
poiuerit  Nicolaus  Faber,  omnia  illa  monumenta 
ad  unum  spectare  Opus,  istud  enimvero  non  sa- 
tis  percipio,  prscsertim  cum  nullibi  id  fuerit  di- 
ctum,.et  omnia  monumenta  suis  assignentur  au- 
ctoribus.  Quod  de  slylo  Hilarii  in  Fragmentisre- 
lucente  dixerunt  editores,  abunde  refutalum  est. 
Quod  addiderunt,  omnia  spectare  ad  historiam 
concilii  Ariminensis,planeineptumest;  cum  mul- 
ta  eo  concitio  sint posteriora,  multa  euminfinem 
plana  inutilia.  Nihito  magis  omnia  conducere po- 
terant  ad  refutandos  Vatentem  et  Ursacium;  sed 
non  pauca   ipsis  potius  faverent,  quam  obessent, 
aliaque  non  pauca  tam  prolixe  contra  ipsos  ?ium- 
quam  adduxisset  Hilarius.  Verumhsec  sufficiant, 
ut  Fragmenta  S.  Hilario  leviter  attributa,  suis 
singula  auctoribus  reddamus,  si  tamen  nonnulla 
non  sint  supposititia. 

%  III.  Examinantur  quatuor  Episto- 
lse,  nomine  Liberii  vulgatse,  et 
supposititise  ostenduntur. 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 


Epiitola  li- 

berii  nomSne 

conficlu. 


Tfxaminatis  generatim  Fragmentis,  quse  per- 
H/peram  S.  Hilario  fuerant  attributa,  propius 
nunc  accedo  ad  Epistolas  quatuor  Liberii,  dictis 
Fragmentis  insertas,  ex  quibus  tres  posteriores 
aliunde  etiam  edidit  Baronius  ad annum  357,  ex 
Coltectione  Cresconiana.  Prima  in  Fragmentis 
col.  1327  hanc  habct  inscriptionem  ;  Dilectissimis 
fratribus  et  coepiscopis  nostris  universis  per  Orien- 
tem  coustitutis  ,  Liberius  urbis  Romge  episcopus 
BBternam  salutem.  Tum  Epistola  sequitur  his  ver- 
bis  contexta  :  Studens  paci  et  concordiaj  ecclesia- 
rum,  posteaquam  litteras  caritatis  vestrae  de  no- 
mine    Athanasii  et  ceterorum  factas    ad    nomen 
Julii  bonas  memorise  episcopi  accepi;  secutus  tra- 
ditionom  majorum,  presbyteros   Urbis  Komse  Lu- 
cium.Panlum  et  llelianum  e  latere  meo  ad  Ale- 
xandriam  ad  supradictum  Athanasium  direxi,  ut 
ad  urbem  Romam  veniret :  ut  in  prsesenti  id,  quod 
Ecolesiffl  disciplina  exstitit,  in  eum  statueretur. 
Litteras  etiani  ad  eumdem   per  supradictos  pre- 
sbyteros  dedi,  quibus  continebatur,  quod  si   non 
venirct,  sciret  se  alienum  esse  ab  EccIesiiE  Koma- 
nce   communione.  Reversi  jg-itur  presbyteri  nun- 
tiaverunt,  eum  venire  noluisse.  Secutus  denique 
litteras  caritatis  vestra?,  quas  de  nomine  supradi- 
cti  Athanasii  ad  nos  dedistis,  sciatis  his  litteris, 
quas  ad  unanimitatem  nostram  dedi,  me  cum  omni- 
bus  vobisetcum  uuiversis  episcopis  EcclesiEe  Ca- 


tholicEe  pacem  habere  :  supradictum  autem  Atba-  D 
nasium  alienum  esse  a  communione  mea  sive  Eccle- 
siae  Komanse,  et  consortio  litterarum  ecclesiastica- 
rum. 

30  Clarum  est,  hanc  Epistotam  scribi  debuisse  ">m«„a 
sub  initium  Pontificatus  Liberii ,  si  hujus  est  :  8fr,>'ap0n 
nam  Orientales  dicuntur  litteras  suas  direxisse  "/Sca(us  tm- 
adJuliumVibevndecessorem.  Verum  necesse  non 
est  inquirere,  utrum  primo,  secundo  aut  etiam 
tertio  pontificatus  Liberii  anno  dari  debuisset 
cum  ad  propositumnostrum  sufficiat,  iltamsaltem 
scriptam  non  esse,  nisi  ante  exsitium  S.  Liberii 
quod  contigit  anno  355,  quando  jam  quartum  in 
Pontificatu  agebat  annum.  Ex  sola  hac  observa- 
tione  satis  certo  colligitur,  fictitiam  esse  Episto- 
lam,  sive  eam  Ariani procuderint,  vivente  Liberio, 
sicut  et  alias  contra  S.  Athanasium  concinnave- 
runt,  sive  abortus  sit  cujuspiam  Luciferiani,  aut 
alterius  sectsc  schismatici,  quod  certo  scire  non 
possumus.  Quippe  infra  in  cnarrandis  S.  Liberii 
gestis    videbimus  ,  quam  fortiter  et  constanter 
S.  Athanasium  defenderit  Liberius,  ut  matuerit 
exsilium  pati,  quam  ipsius  condemnationi consen- 
iire.  Nicotaus  Faber.  qui  primus  dictam  episto- 
lam  in  Fragmentis  luci  dedit,inprcefationesua 
fatetur,  contextum  Epistola>,  sive  excommunica-  E 
tionem  S.  Athanasii per  Liberium  consistere  non 
posse  cum  historia  Arianorum,  et  nodum  reliquit 
Baronio  solvendum.  Nam,  licet  fateatur,  contex- 
tum  Epistolsc  falsum  videri,  subjungit  tamen: 
Ealsam  autcm  aut  subdititiara  esse  stylus  negat :  et 
prseterea  cui  bono  ?  Duas  allegat  rationes  pro  sin- 
ceritate  Epistoise,  nempe  stylum,  et  mdlam  sup- 
positionis   rationem   sive    utilitatem    apparere. 
Quod  autem  spectat  adstylum,vixrisumcontineo. 
Nam  stylus  est  adolescentis  alicujus  linguam  La- 
tinam  discentis,  quiprimapreecepta  necdumsatis 
intelligit,  et  certe  non  satis  novit  cogitationes  suas 
nitido  et  claro  utcumque  sermone  exprimere.  Ve- 
hementer  aberrat  Faber,  si  forte  existimaverit, 
Latinum  sermonem  seculo  iv  nonpotuisse  notio- 
rem  esse  Romanis  Pontificibus,  quamfuerit  illius 
Episioise  architecto.  Conferat,  quisquis  voluerit, 
cum  ea  Epistolam  Liberii  ad  Constantium,  in  iis- 

demFragmentissequemem,etstatimvidebit,quan- 
tasit  styli  differentia.  Decausa  suppositionis  re- 
spondeo,  Arianos  eam  supponere  potuisse,ut per-  F 
suaderent,  Liberium  ab  initio  S.  Athanasio  fuisse 
contrarium.  Verum  de  his  piura  postmodum. 

31  Baronius,  cuinodum  sotvendum  reliquerat  improbaiaa 
Faber,in  Ap>pendice  tom.Sad  annum?&%,pag.  Bar™ioet 
22  editionis  Antverpiensis,  tate  ostendit,  me?nora-  fU*  ^" 
tam  Epistolam  fictitiam  esse,  et  Liberio  fraudu-  ummio  ' 
ienter  suppositam,  eodemque  loco  satis  declarat, 

FragmentaomniaHilariana,qusetumfuerantre- 
center  a  Fabro  edita,  non  posse  prudenter  S.  Hi- 
lario  attribui.  Coustantius  in  Annotatis  ad  Fra- 
gmentacol.  1327  Baroniijudicium  scquitur,  alle- 
gatisque  ad  idprobandum  variis  argumentis,  ita 
concludit :  Quffl  cum  ita  sint,  hanc  Epistolam  ab 
Arianis  confietam  esse  eo  consentimus  libentius  quo 
plures  hujusmodi  litterastum  Athanasii  tum  impe- 
ratons  nomine,  circa  idem  tempus  ab  iisdem  editas 
esse  demonstrat  Athanasius  ipse  Apolog-.  ad  Con- 
stant.  p.  180  et  186.  Quod  etiam  confirmant  Sardicen- 
se  concilium,  in  quo  .  lect»  sunt  litterae  factffla 
»  Ineoffmtofalsas  adversus  Athanasium  et  Marcel- 
»  lum  «  ut  audivimus  Frag-m.  2num.  3.  Heec  illi, 
aliique.  Quod  vero  alii  quidam  scriptores  Epi- 
stotam  ittam  non  tamcerto  supposititiam  dixerint, 
factum  vtdetur,  quia  inserta  erat  Fragmentis  Hi- 
laru.  Certe  Papebrochius  nosterad  2  Maii  in  S. 

Athanasio 


ffujus  rati- 
nnculx  pro 


ft  rcfuta 

tur 


Athanasio  cap.lvehementem  quidem  suspitionem 
de  suppositione  declarat,  sed  non  audet  certo  ficti- 
tiam  dicere,  quod  dictis  Fragmentis  videret  inser- 
tam.   Tillemontius  tom.  6  in  Arianis  art.  43  con- 
tentum  epistolce  narrat,  et  rursum  tom.  8   in 
S.Athanasio  art.6^,  ubiconatur  exponere  ,quem- 
admodum  et  Nota  68,  cur  Epistolam  iltam  non 
omnino  ut  supposititiam  abjiciat.    Cum   autem 
Tillcmontiusprze  ceteris  Epistolie  illius  defensio- 
nem  suscipere  videatur,  eaqueduobus  locis  utatur 
ut  legitima,juverit  rationes  ipsius  examinare. 

32  In  dicta  Nota  fatetur,  mirandum  non  esse, 
quod  Epistola  visasit  supposititia  Baronio  et  Con- 
stantio.  Addit  tamen,  suppositionem  parum  esse 
probabilem,  eamque  persuaderi  non  potuisse  vi- 
risaliquot  eruditissimis,  cum  Catholicis  tum  Cal- 
vinistis.  Jamdixi,  Fragmenta  S.  Hilarii  nomine 
vulgata,  quorum  examen  serio  non  susceperant 
eruditi,  midtis  fucum  fecisse,  ac  venerabile  Hi- 
lariinomen  pro  illa  quoque  Epistola  apudnon- 
nxdlos  militasse,  quo  minus  certo  fictitiam  dice- 
rent,   quam  rationibus  non  poterant   tueri.  At 
Tillemontius,  cum  videret  Epistolam  aliter  susti- 
,  neri  non  posse,  credidit  dici  posse  Epistolam  Li- 
berii  raissam  non  fuisse,  sed  mansisse  secretam, 
et  publicam  non  fuisse  factam  a  Liberio  nisi  post  la- 
psum.  Jam  similes  conjecturas  dederat  art.W, 
ubi  ait,   Epistolam  magis  dedecori  esse  auctori 
suo,  nimirum  Liberio,   quam  S.  Athanasio ;  sed 
posse  difficulter  abjici,  cum  mixta  sit  aliis  mul- 
tis  iisque  optimis.  Intelligit,  opinor,  Fragmenta 
Hilarii,  sine  judicio  in  lucem  eo  nomine  protru* 
sa,  et  indulgenter  nimis  ab  eruditis  et  ab  ipso  in 
primis  Tillemontio,  cujus  maxime  erat  ea  exami- 
nare,   accepta.  Deinde  ait,  responderi  posse  ad 
partem  argumentorum  Baronii  et  Coustantii,  di- 
cendo,  postmissam  Epistolam  mox  facti  poenituisse 
Liberium ;  aut  potius,  recepta  ante  hanc  missam 
Epistola  coucilii  .Eg-yptiaci  (pro  S.  Athanasio)  hanc 
non  dedisse,  nisi  postea,  qnando,  damnato  publice 
S.  Athanasio,  faciebat,  quidquid  poterat,  ad  conci- 
liandum  sibi  Orientalium  affectum.  Alii  dicere  pos- 
sent,  illam  ab  eo  ipso  tunc  temporis  suppositam, 
fingente  fecisse  se,  quodnumquam  fecerat.  Ait,  po- 
steriori  hac  conjectura  omnem  quidem  tolli  diffl- 
cidtatem,  ignorare  tamen  se,  an  eee  suspiciones 
C  sufficiant  ad  Liberium  de  fraude  tam  insigni  accu- 
sandum.  Has  profert   Tillemontius  conjecturas 
pro  Epistola.  At,  cum  agatur  de  Epistola,  quam 
dedecori  esse  Liberio  variis  locis  ipse  pronunciat, 
poterat  severus  ille  criticus  aut  abstinere  ab  iis, 
qu<v  ex  hac  Epistola  narrat,  velut  comperta,  aut 
saltem  dubitationem  suam  eodem  loco  insinuare 
debebat.  Neque  enim  datse  conjecturtV  Epistolam 
possunt  certam  facere,  et  ne  probabilem  quidem, 
utostendam.  Bailletus  ad  xxiii  Septembris  in  Li- 
berio,  et  Fleury  in  Histioria  ecclesiastica  ad  an- 
num  352  num.  10,  licet  frequenter  sequantur  Tille- 
montium,  datas  ipsius  conjecturas  prorsus  im- 
probasse  videntur,  cum  nihil  referant  ex  iltaEpi- 

stola. 

33  Non  dicam  hic  de  hiulco  EpistoLv  stylo,  qui 
nullo  modo  congruit  cum  certioribus  Liberii  scri- 
ptis.  Verum  ostendam,  nutlam  ex  datis  conjectu- 
ris  cfficere,  ut  Epistola  conciliari  possit  cum  do- 
cumentis  certissimis.Ex  Epistola  Liberii  ad  Con- 
stantium  in  Fragmentis  col.  1330  habemus,  con- 
finxisse  Arianos  litteras  suas  contra  Athanasium 
fuisse  a  Liberio  suppressas.  Hoc  certe  dicere  non 
potuissent  aut  debuissent,  si  Liberius  Epistotam 
memoratam  ad  ipsos  mississct,  qua  de  ipsorum 
Epistolammemincrat,et,retictacommunionecum 
Athanasio,  eorum  communionem  erat  amplexus, 


»".f  ,»t 

j.  s. 


w 


DIE  VIGESIMA  TEIITIA  SEPTEMBIUS.  5« 

etiamsi  eum  moxfacti  poznituisset.PrcetereaCon- 
stantius  imperator,  quando  urgebat  cum  aliis  Ll- 
berium  adcondemnandumAthanasium,numquam 
objcrit  ipsi  inconstantiam,  nec  ipse  aut  alius  um- 
quam  dixit ,  jam  initio  Pontificatus  Athanasium 
ab  co  fuisse  damnatum.  Quodsane  non  prseter- 
misissent  Ariani  et  Constantius,  si  Epistola  fuis- 
set  missa.  ILvc  multis  aliis  firmari possunt ;  sed 
fatentemhic  habemus  ipsum  Titlemontium.  Itaque 
progrcdior  ad propriam  ipsius  conjecturam,  qua 
Epistolam  scriptam,sednon  nisipost  tapsum  mis- 
sam  credit.  Primum  quxro,  an  verisimile  appa- 
reat,  Epistolam  tanti  momenti  cujus  scriptae  au- 
ctorem  confestimpamituit,  non  continuo  abotitam 
fuisse,  sed  in  annos  consewatum  ?  Eratne  futuri 
lapsus  conscius  Liberius,  ut  Epistolamprobroso,m 
conservare  voluerit,  eo  demum  tempore  publican- 
dam?  Ego  conjecturas  non  improbo,  si  quid  sani 
sensus  habent :  sed  hxc  nimis  videtur  ridicula. 
Ostendamus  tamen,  historix  non  minus,  quam 
sano  sensui  contrariam  esse. 

3-tLiberius/n  laudata  Epistolaad  Constantium  argumtnto 
suimressionem   titterarum   Orientalium    contra  e'al,,s  L,~ 
Athanasium  sibi  objectam  refutat  his  verois :  At  |wji  ,„ 
satis  omnibus  cdaram  est,  nec  quisquam  negat,  nos 
Orientaliuni    litteras  intimasse,   leg-isse   eecleshe, 
legisse  concilio,  atque  hffic  etiam  Orientalibus  re- 
spondisse:  qui  fidem  etsenteutiam  non  commodavi- 
mus  nostram,  quod  eodem  tempore  octoginta  epi- 
scoporuin    2Egyptiorum    de    Athanasio    sententia 
repugnabat :  quam  similiter  recitavimus  atque  inei- 
nuavimus  episcopisltalis.  Uncle  contra  divinam  le- 
g-em  visum  est  etiam,  cura  episcoporum  numerus 
pro  Athanasio  mnjor  existcret,  in  partealiqua  c-ora- 
modare  consensura.  E.r  his  verbis  conjecturam 
Tillemontii,  quam  hic  desumpsit  c.r  SermanHo 
in  Vita  S.  Athanasii  tib.  0  cap.  B5,  refellit  Con- 
stantius  in  Annotatis,  itascribens:  Uinc  rursnm 
refellitur,  quodad  defendcndamsuperioris  Bpistolffi 
veritatem  nonulli  excogitarunt,  nirairum  Liberium 
litteris  Orientalium  permotum  eam  scripsisse,  sed 
ab  ca  edenda  aliis  /Egyptiorum  litteris  fuisse,  re- 
vocatum.Qui  enim  eodern  tempore  Orientalium  si- 
mul  et  iEg'yptiorum  litteras  acceperit,  si  illorum 
Htteris  permotus,  prius  ad  Athanasium  presbyteros 
miserit,  ac  missorum  exspectarit  reditum.  quam  ab 
/Eg-ypto  quidquam  audiret?  Viderat  Constantii  An- 
notata   Tillemontius.    Cur    igitttr   ineptissimas 
Hermantii   conjecturas  reducit,  responsumque 
Constantii  silentio  prxterit?  Id  cgo  aliis  lubens 
divinandum  retinquo.  At  manifestissimum  est, 
eodcm  tempore  duas  habuisse  epistolas  Libcrium, 
ipsumque  non  consensisse  EpistoLv  Arianorum 
contra  Athanasium,  quod  haberet  alteram   pro 
Athanasio.  Uaque  ruunt  omnia,  quse  ex  fictitia 
Epistota  narravit  Tiltemontius.  Neque  enim  Libe- 
rius  Athanasium  Romam  citavit,  nec  Athanasius 
venire  recusavit,  nec  ea  de  causa  Liberius  de  ex- 
communicato  Athanasio  titteras  scripsit,  ut  repe- 
titis  vicibus  narravit  Tillemoyitius,  a  severitate 
crisissuse  nimium  hic  recedens. 

35  UUimaTitlemontiiconjectura,qua»i.  w*,Li- 
berium  suspectum  de  nimis  aperta  fraudc  facien- 
tem,  non  audetpro  sua  adoptare,  restat  exami- 
nanda.  Credit,  omnes  difficultates  tottendas,  si 
quis  disceret,  Epistotam  ab  ipso  Liberio  confivtam 
postlapsum.  At  saltem  falsa  manerent,  qu<v  ipse 
dcprima  LilnTii  inconstantia,  <■!  <lr  citato  primum 
ac  deinde  excommunicato  Athanasio  invidiose 
contra  Liberiuin  in  chartam  conjecit.  Conjcrtura 
vero  ipsaquam  sit  minimeverisimilis,  lector  at- 
tende.  Si  itlam  Epistolam,  tamquam  initio  Ponti- 
ficatusa  se  scriptam,  post  lapsum  confinxisset  et 

vulgasset 


V 


atiisqitt  ra- 
l  con- 

/lYinnfu. 


582 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 


AVCTOR6 

J.S. 


Alia  cpistoh 
Liberii  no- 
minc  cdita, 


*  al.  contrn- 
dicons  ontiA- 
sis  teqwnti- 

bns  ii.il/uc 
ifliie 


ad 


•  al. 
videtis 


Liberius,  tali  fraude  omnibus  episcopis  tam  Ca- 

tholicis  qitam  Arianis,  et  Constantio  imperatori 

/raudulentum  se  et  mendacem  ostendisset.  Btenim 

novcrant  Catholici  sequc  ac  Ariani,  ipseque  quam 

maxime  Consiantius,  quoties  in  litteris  suis,  quo~ 

ties  in  congressibus  Romse  et  Mediolani,repetiisset 

Liberius,  illicitum  sibi  esset  et  legi  divinee  contra- 

rium,  damnare  Athanasium;  noverant,  quanta 

libertate  primum  Eusebio  eunucho,  deinde  Con- 

stantio  imperatori,  damnationem  Athanastii  exi- 

gentibus,  restitisset  ct  respondisset ;  quantaque 

constantia  in  exsilium  abiisset.Gesta  S.  Liberii  pro 

defendenda  S.  Athanasii  innocentia,  egregiaque 

ejus  certamina  adversus  E  usebium  Constantii 

eunuchum,  et  adversus  ipsum  Constantium,  stu- 

diosus  lector  inveniet  §  G,  ubi  etiam  referetur  ex- 

silium,  quo  relegatus  est,  quia  Athanasium  con- 

stanter  defendebat.  Hscc  autem  certamina,  per 

annos  continuata,  cum  notissima  essent  Catholi- 

cis,  notissima  Arianis ;  quomodo  non  clamassent 

omnes,  mendacem  et  hypocritam  esse  Liberium, 

qui  aut  ante  tot  annis  consequenter  fuisset  men- 

titus,  aut  tunc  detestanda  fraude  mentiretur,  fe- 

h  cisse  se,  quod  nuynquam  feceral?  Itaque  sit  hsec 

conjectura  hominum,  quinon  minus  rectojudicio 

rationique,  quam  Romanis  Pontificibus,  infestos 

se  prccbent,  et  non  sit  Tillemontii,  cuinimis  appa- 

ret  absurda.  Nidium  ergo  est  dubium,  quin  illa 

Epistota  sit  figmentum  inimicorum  Liberii,  et  ve- 

risimiiiter  Arianorum,  licet  deinde  etiam  Luci- 

feriani  simiiia  fingere  potuerint. 

36  Accipe  nunc,  lector,  aiteram  Epistolam  Li- 
berio  atiributam,  de  cujus  suppositione  mihiquo- 
que  dubitandum  non  videtur.  ln  Fragmentis  col. 
1335  iati  insignitur  inscriptione  Dilectissiruis  fra- 
tribus  presbyteris  et  coepiscupis  Orientalibus,  Li- 
berius  S.Epistolacuminterpoiationibus  ita  habet: 
Pro  deifico  timore  saucta  fides  vestra  Deo  cog-nita 
est  et  hominibus  bonae  voluntatis.  Sicut  lex  loquitur, 
Juxta*judicatc  iiliihominum,  eg*o  Athanasium  non 
defendo  *  :  sed  quia  susceperat  illum  bonre  memo- 
ria^  J  ulius  episcopus  decessor  meus,  verebar  ne  forte 
ab  *  aliquoprajvaricator  judicarer,  At  ubi  cognovi, 
quando  Deo  placuit,  juste  vos  illum  condcmnasse, 
mox  consensum  commodavi  sententiis  vestris,  litte- 
rasque  *  super  nomine  ejus  (id  est,  de  condemnatio- 
ne  *  ipsius)  per  fratrem  nostrum  Fortunatianum 
dedi  perfcrendas  ad  imperatorem  Constantium  Ita- 
que  amoto  Athanasio  a  communione  omnium  no- 
strum,  cujus  nec  epistolia  a  me  suscipienda  sunt, 
dico,  me  eum  omnibus  vobis  et  cum  universis  epi- 
scopis  Oricntalibus  seu  per  universas  provincias  pa- 
cem  et  uuauimitatcin  habere.  Nam,  ut  verius  scia- 
tis,  me  vera  fide  *  per  hauc  Lpistolam  ea  loqui  *, 
dominns  et  frater  meus  communis  Demophilus, 
qui  dig:natus  est  pro  sua  benevolentia  fidem  ve- 
Btram  et  Cutholicam  exponcre,  quceSirmio*apIuri- 
bus  fratribus  et  coepiscopis  nostris  tractata,  exposi- 
ta,  et  suscepta  est  (Heec  est  perfidia  Ariana  hoc 
ego  notavi,non  apostata.  Liberius  sequentia)  ab 
omnibusqui  in  priesenti  fuerunt;  hanc  eg-o  lubenti 
animo  susccpi,  (anathema  tibi  a  me  dictum,  Li- 
bcri,  et  sociis  tuis)  in  uullo  contradixi  *,  consen- 
sum  accomodavi,  hanc  sequor,  hffio  a  me  tenetur. 
( Uerum  tibi  anathema  et  te?iio,p?\vvaricator  Li- 
bvri.)  Sane  petendam  credidisanctitatem  vestram, 
■r  quiajam  pervidetis  *  in  omnibus  me  vobis  consen- 
taneum  esse,  dig-nemini  communi  consilio  ac  studio 
laborare,  quatenus  de  exsilio  jam  dimittar,  et  ad 
sedem,  qme  mihi  divinitus  credita  est,  revertar. 
Hactenus  Ejjistola,  qiuv  etiam  ex  coliectione  Cre- 
sconianaapud  Baronium  est  edita,  indequc  no- 
tavi  lectiones   variantes   ad  marginem.  Unatn, 


•  at.  jiiMc 

*  al.  in  Ms. 
defeudi 


*  «/.  liltcnis 
iiiJhjccquc 

*  iil.  dn- 
muutionc 


*  al.    viTimi 
fldem 
* «/.  Episto- 

lam  inciiiu 
|irul(Mjtii 

*  al.  Sirmii 


quia  major  est,  hic  indico.  Pro  istis  verbis  i  Itaque 
amoto  Athanasio  a  communione  omnium  nostrum 
cujus  nec  epistolia  a  me  suscipienda  sunt,  apud 
Baronium  tegitur:  Itaque  amoto  Athanasio,  super 
quo  statuta  omnium  vestrum  a  me  cum  Sede  Apo- 
stolica  suscipienda  sunt.  Prxterea  obset^vo,  Epi- 
stoiam  quatuor  locis  interpolatam  esse,  neque  ulli- 
bisine  illis  interpolationibus  inventam,  utobser- 
vat  Coustantius  in  Epistolis  Romanorum  Pontifi- 
cum,  ubi  eam  recudit  col.  441.  Prima  interpoiatio 
est  explicatio  vocum  de  nomine,  quas  interpotator 
exponit  de  condemnatione,  neque  satis  recte,  ut 
videtur  Coustantio.  Deinde  tribus  iocis  interpola- 
tor  anathema  dicit  Liberio.  Hwc  interpoiationes, 
qucV  a  sano  cerebro  profectiv  non  sunt,  Epistoiam 
omnino  facerent  suspectam,  si  illa  alias  genuina 
videretur. 

37  At  quanio  ipsam  Epistolam  diiigentius  per-  quxtuPp0ii. 
lustro  a  capite  usque  ad  caicem,  tanto  magis  mihi  laPr^mur 
astylo,  ajudicio,  et  a  maguanimitate  hibeni  ab-  eXi^iQ> 
horrerevidetur.  Primo  enim  styius  ptane  hiiUcus 
est  et  scabrosus,  quaiis  est  in  Epistota  supposi- 
tionisjam  convicta,  et  in  duabus  aliis,  quas  simi- 
liter  supposititias  ostendam.  At  verisimile  non 
est  aut  credibile,  tam  imjperitum  lingucV  Latinse 
fuisse  Liberium,  ut  non  noverit  breves  scribere  ■» 
epistoias  styio  utcumque  Latino,  et  sine  sotcecis- 
mis  aut  barbaris?nis,  cum  fuerit  origine  Roma- 
nus,  florueritque  mediosecido  iv,  quo  Latina  lin- 
gua  erat  vernacula  Romanorum,quoque  vixerunt 
viri  comptures  etoquentia  insignes.  Prxterea  alicV 
ecvque  certiores  Liberii  EpistoUe  longe  disertiores 
sunt,  nec  tanta  certe  taborant  styli  barbarie, 
quanta  conspicitur  in  iiiis  quatuor.  Illas  videre 
poterit  lector  in  decursu  hujus  Commentarii.  De- 
dit  nobis  Theodoretus  lib.  2  cap.  16  Dialogum, 
quem  cum  imperatore  Constantio  habuit  Liberius. 
Videat  illum  lector  infra  §  6,  etjudicet,  utrum  sit 
hominis  verba  sermone  vernacuio  connectere  ne- 
scientis,  quaies  sunt  ilisc  quatuor  EpistoLv;  an 
potiusviri  diserti,qui  non  soium  magna  libertate, 
sedmira  etiam  dexteritate  omnibus  Constantii  et 
Epicteti  episcopi  objectionibus  aptum  reposuit 
responsum.  S.  Ambrosius  iibro  tertio  de  Virgini- 
bus  cap.  1,  %  et  3  innexuit prolixiorem  Liberii  ser- 
monem.  Nuiius  certe  contend.et,  illum  esse  homi- 
nis  cogitata  sua  non  nisi  barbare  enuntiare  scien- 
tis,  ttt  sit  in  his  Epistolis.  Nonnidli  credunt,  -p 
sermonem  iiium  esse  eiegantioris  styli,  quam  ut 
Liberio  attribui  possit,  qualis  exstat;  voluntque 
stylum  correctum  ab  A?nbrosio;  nimirum  quia 
talem  existimant  fuisse  stytum  Liberii,  qualis  est 
Epistoiarum,  qitas  oppugnamus. 

3S  At  ilti  parum  considerant,  qxtam  non  sint  quiidemin 
verisimiiia,  quae  toquuntur;  dum  virum  Roma-  eaacinaffit 
num  iltustri  genere  ortum,  et  evectum  ad  sitm-  mPPosims> 
mum  Pontificatum,  sermonis  sui  vemaculi  tam 
imperitum  faciunt,  ut  dictio  ipsius  db  Ambrosio 
expolienda  fuerit  et  corrigenda.  Quapropter 
non  fit  mihi  verisimilis  illa  conjectxtra:  neqite 
enim  fuisset  sermo  Liberii,  sed  Ambrosii,  si  hic 
stylum  notabiiiier  mutasset,  ut  deinde  pturibus 
probabo.  Pnvterea  non  solum  dictio  tam  hujus 
quam  trium  aliarum  Epistoiarum  hiuica  est,  sed 
omni  etiam  lepore  destituta  et  acumine.  Caret 
debita  dictorum  connexione,  nihil  satis  habet  aut 
eioquentuv.  Tatis  demum  est,  quatem  a  summo 
Pontifice  secuii  iv  scriptam,  prorsus  videtur 
ineredibite.  Quapropter  citm  ex  quatuor  Episto- 
lis,  in  quibus  Liberii  prcvvaricatio  asseritur,  pri- 
maettertia  certis  argumentis  ostendantur  sup- 
posititicv,  vel  sotus  styius  sufficere  videtur,  acce- 
dentejudicii  defectu,  ad  secundam  et  quartam  si- 

mititer 


tt  giiio  V1"- 
ntcontrorta 
est  pruden- 
tix, 


forttiudini 

et  inarjnani- 
tnitati  Libe- 
rii. 

c 


mititer  hibevio  abjudicandas .  Non  exagitabo  ver- 
ba  mimts  Latina,  aut  dictiones  vitiosas,  cum  to-* 
ta  Epistola  sit  hiulca,  et  Liberio  indigna.  Mitto 
etiam,  in  titulo  prtcponi  presbyteros  episcopis, 
quia  presbyteri  apud  Baronium  sunt  omissi.  De 
anathematisaliisqueEpistoUcinsertis,sinequibus 
inventa non  estEpistola,  nihil  addo  dictisnum.  26. 
39  Quam   vero  indigna  sit  Epistolajudioio  et 
magnanimitate  Liberii,  breviter  modo  ostendam. 
Virum  ipsum  fuisse prudentem,  fortemque  et  ma- 
gnanimum,  luculenter  patebit  ex  omnibus  gcstis 
per  decursum  narrandis.  At  virprudens,  si  huma- 
nainfirmitate  inanimum  induxerit  aliquid  face- 
re,  quod  facere  diu  recusavit,  quodque  non  facit  li- 
benter,  non  vulgabit  sua  consitia  sinejusta  causa, 
nectoti  mundo  manifestabit,  sevictum  et  coactum 
jam  facturum,  quiv  ante  detestabatur.  Cujus  igi- 
tur  consilii,  quantceque  imprudenticV  fuisset,  si 
Liberius  ad  omnes  episcopos  Orientales  dc  lapsu 
suo,  de  comdemnaiione  Athanasii,  et  de  acceptata 
formula  Sirmensi,  titteras  dedisset,  prwsertim 
cum  ab  eventu  patuerit,  ipsum  non  amore  Ariano- 
rum,  non  odio  Athanasii,non  errore  inteilectus  fe- 
cisse,  quod  fecit,  si  revera  aliquid  fecit  se  indi- 
num,  quod  postea  examinabitur?  Eligat,  quisquis 
Epistolam  sinceram  credit,  an  vetit,  Liberiuni  tot 
Epistoltv  misisse  exemplaria,  quot  erant  in  Orien- 
te  episcopi  i  an  veropauca  ad  pnvcipuos  metropo- 
litanos  destinasse  exemplaria,  ut  illi  cpiscopissuf- 
fraganeis  Epistolam  communicarent.  Neutrum 
facere  poterat  sine  insigni  sua  infamia  et  utrum- 
que  fuisset  inutile.  Nam  Constantius  non  erat  in 
Oriente,sed  toto  anno  357,  quoEpistoladataftngi- 
tur,  mansit  in  Occidente,  uti  etiam  annosequenti. 
Itaque  si  Orientales  episcopi,  a  quibus  longo  terra- 
rum  intervallo  aberat  Liberius,Mteras  ipsiuspri- 
us  accipere  et  expendere,  ac  tum  communi  eousilio 
ac  studio  laborare  pro  ipso  debebant  apud  impcra- 
torem,  ipsomtm  preces  adimperatorem  non  venis- 
sent,nisipostlongum  tempus.Quareprudentisvi- 
ri  non  erat  tati  epistola  reeurrere  ad  Orientates,  et 
omnibus  ipsis  suam  declarare  infirmitatem  et  cla- 
dem ;  sed  apud  paucos  agere  imperatoris  amicos: 
si  enim  voluisset  facere  Liberius,  quidquid  ante 
exsitium  exegerat  Constantius,  apud  hunc  pauci 
amicisufficerepoterantadreditumimpetrandum. 
4:0PrcetereaOrientalesini'icemerantdivisi,cujn 
alii  essent  Ariani,  alii  Semiariani,  alii  Catholici. 
Quomodo  igitur  communi  consilio  laborassent  pro 
Liberio ;  et  qua  ratione  omnes  approbassent,  quod 
habet  Epistola,  ipsum  cum  universis  episcopis  0- 
rientalibus  pacem  habere  ?  Mendacia  etiam  aperta 
continet  Epistola,  si  sit  Liberii,  qui  numquam  cre- 
didit}UStedamnatumAthanasium,etfidemOrien' 
tatium  sanctam  esse.HcVC  autem  mendacia,  quem- 
admodum  et  preces  abjectissimcV,  non  sunt  viri 
prudentis  et  magnanimi,  quiaiio  modo  minus  in- 
digno  reditum  suum  facile  impetrasset.  Neque 
enim  videtur  ignorasse  Liberius,  quanto  studio 
Romani,  et  pnvsertim  nobiles  matromv,  ante  tem- 
pus,  quo  hw  iitterse  dicunturdatx,  institissent  a- 
pud  Constantium,  ut  remitteretur  Romam ;  quan- 
tumqueeorumprecibusannuissetConstantius.Quo 
igitur  consiiio  potuit  vir  fortis  et  prudens  ado- 
mnesinimicos  suos  supptices  dare  iitteras,  easque 
mcndaci  adulatione  refertas,  de  quibus  tota  vita 
suanonpoteratnonerubescere,etquibusomniage- 
sta  sua  in  causa  fidei  aperte  condemnabat  ?Ceterum 
rationes  pierseque,  quibus  epistotam  hanc  osiendi 
supposititiam,cVquemilitantcontrasequentemqucV 
data  fingiiurad  Ursacium,  Valentemet  Germini- 
um,  Arianosin  lityrico  episcopos.  Totamsubjicio. 
Septtembris  Tomus  VI. 


DIE  VIGESIMA  TEKTIA  SEPTEMWUS. 

41  Quia  scio  vos  filios  pacis  esse,  diligere  et- 
iam  concordiam  et  unitatem  Ecclesiae  Catholic®  ; 
idcirco  non   aliqua  neces.sitate  compulsus,  Deo  te- 
ste  dico,  sed  pro  bono  pacis,  quse  martyrio  prae- 
ponitur,  his  litteris  convenio  vos,  domini  fratres 
carissimi.  Cognoscat  itaque  prudentia  vcstra,  Atha- 
nasium,  qui  Alexandrinre  eccleaia;  episcopus  fuit, 
a  me   csse   damnatum  prius,  quam  ad  comitatum 
sancti  iraperatoris    litteras    Orientalium   destina- 
rem  episcoporum,  et  ab  Ecclesiae  Romanae  com- 
munionc  esse   separatum,    sicuti   teste  est  omne 
presbyterium  Romana!  Eccleshe.   Sola  hsec  causa 
fuit,  ut  tardius  viderer  de  nomine  ipsius  Htteras 
ad  fratres  et  coepiscopos  nostros  Oricntales  dare, 
ut  lcgati  mei,  quos  ab  urbe  Roma  ad  comitatum 
direxcram,  sou  episcopi,   qui  fuerant  dcportati,  et 
ipsi  una  cum  his,   si  fiori  posset,  de  exsilio  revo- 
carentur.  Et  hoc  etiam  scire  vos  volo,  quod  fra- 
trera  Eortuuatianum  petii,   ut  cum  litteris  meis 
adeleuieutissimum    imperatorem  Constantium  au- 
gustum  pergeret  petere,  ut  bono  paeis  et  concor- 
diae,  in  qua  pietas  cjus  semper   cxsultat,  me   ad 
Ecclesiam  mihi  divinitus  traditam  jubeat  reverti : 
ut    temporibus    ipsius    Romana    Ecclesia   nullam 
sustineat  tribulationem.  Me  autem  cum  omnibus 
vobis  episcopis  Eeclesiae  Catholicre  pacera  habere, 
his  litteris  mcis  lequo    et    simplici    animo  Boire 


J     V 

Rpittotater. 
lia  rqitf  ft- 

■ 


debetis,  fratres  carissimi.  Magnum  solatium  enim 
vobis  indieretributionis  acquiretis,  si  por  vos  pax 
Ecclesia;  Romanre  fuerit  reddita.  Scirc  autem  per 
vos  volo  etiam  fratres  et  coepiscopos  uostros 
Epictetum  ct  Auxentium,  pacem  me  et  commu- 
nionem  ecclesiasticam  cum  ipsis  habere :  quos 
credo  gratanter  heec  suscepturos.  Quicumque  au- 
tem  a  pace  et  concordia  nostra,  quse  per  orbem 
terrarum,  volente  Deo,  firmata  est ,  dissenserit; 
sciat  se  seporatum  esse  a  nostra  communioue. 
EpistoliV  hcvc  subduntur  verba :  Praevaricatori 
anathema  una  cum  Arianis  ame  dictum.  QtMBi»- 
dentur  esse  primi  collcctoris. 

42  Jam  vero  data  Epistola  prneter  stylum  Li- 
berio  indignum,etpr<vter  asscntaliones  turpissi- 
mas,  a  moribus  Liberii  multum  abhorrentes,  qui- 
bus  Arianorum  duces  et  prcvcipui  turbarum 
omnium  auctores,  fiHi  pacis  v ocantur,  manifestis- 
sima  habet  faisitatis  indicia.  Eminentissimus 
•Baronius  ad  annum  357  eamprimitmrecitavit,ut 
legitimum  et  genuinum  Liberii  partum.  Vertm 
in  Appendice  ejusdem  tomipag.  »5  animadvertit, 
nonposse  genuinam  esse,  alque  ita  scribit :  Qui- 
bushisomnibus,  etaliis  nuper  ex  Athanasio  ip -u, 
LiberioctConstantio  dictis,  redarguas  i>aritor  Bpi- 
stolnm  ojusdem  nomine  scriptam  ad  Ursacium,  Va- 
lentora  ot  Goiininium,  qua  dicitur  Athanasius  Romae 
damnatus,  antequam  ad  comitatum  trahorotur  ipse 
Liberius,  cum  non  ob  aliam  causam  abductus  ipse 
fuerit  Roma,  adConstantium  ductus,  ct  in  oxsilium 
indemissus,  nisi  quod  Athanasium  dainnaro  noluis- 
set.  Una  plane  eademque  fuit  manus  scorpii,  qua? 
utramquescripsitEpistohm  nomino  Liborii,  ea  ni- 
mirum  occasione,  quod  diccroturLiborius  vi  ooactus 
contra  Atlianasium  scripsissc,  atque  ouin  damnasse. 
Neid  ig-iturdici  posset,  ficta?  sunt  Epistohe,  quibus 
assereretur,  jam  ipso  sua3  Scdisexordio  damnatum 
fuisse  Athanasiura  a  Libcrio  ,  et  Rom:e  id  factum 
coram  Romamc  Ecclesia;  presbyterio.  Ilactenus  Ba- 
ronius,  qui  si  ante  editas  Epistolas,  in  quibus  agi- 
tur  de  damnationeAthanasii,  paido  attentius  iltas 
examinasset,  simuique  attendisset,  quam  ruino- 
sisfundamentisnita7ituromnia}qutvdeJjiboT\\l'i- 
psu  dicuntur,  procut  dubio  omnes  quatuorpariter 
improbasset.Tiilemontiusnon  ignoravitargumen- 


ut  duduni 
probavit  fin- 
ronfiu,  '!'.<- 
nmuiante 
Jtllctnontio. 


78 


tum 


AITCTOItl 

J.S. 


Ad  arrju- 
mentum  Ba 
ronii  Cou- 
ttanthts 


nponit 

■ntmnuUa. 


58i  DE  S.  LIBERIO 

tumBaronii;  sed  maluit  dissimuiare,et  Episto- 
lam,quaminArianisart.  69majori  etiam  dedecori 
Liberio  esse  observat,  quam  prascedentem,  pro 
certa  laudare,  quam  veritatem  ipsius  ad  examen 
revocare.  Quin  imo  severus  ille  criticus  anathe- 
ma  EpistolcV  subjectum  attribuit  S.  Hiiario,  acsi 
sanctus  ille  doctor  Liberio  etiam  correcto  ob  la- 
psum  anathema  dixisset.  Adeo  Sampson  ille  cri- 
ticus,  ut  ipsiusverba  imiter,  omne  robur  criticum, 
ne  dicam  sanumjudicium,  continuo  perdidit,  ubi 
agendum  erat  de  documentis,  quse  nata  erant 
Liberio  notam  inurere. 

43  Coustantius  in  Annotatis  conatus  est  Baro- 
nii  argumentum  solvere,  et  Epistolam,  ut  conscri- 
ptam  a  Liberio,  tucri.  Fatetur,  Baronio  subscri- 
bere  Binium,  nec  repugnare  Labbeum :  et  mox 
■ihi  urtjKnicitatui'  .  M  certe  interim  concedant  ne- 
cesse  est,  eam  neque  auctoris  nostri  [Hilarium 
dicit)  judicio  falsitatis  fuisse  suspectam,  neque  sty- 
lo  a  ccteris  Pontificis  ejusdem  litteris  dissidere.  Ve- 
rum  respondeo,  Fragmenta  illa  S.  Hilario  sine 
fundamento,  sineauctoritate,  et  sinejudicio  attri- 
buta  esse,  ut  vidit  statim  Baronius,  et  ego  fuse 
B  probavi  §  Z.De  stylo  respondeo,  ejusdem  esse  styli 
cumtribus  aliis  supposiiitiis ;  sed  stylum  multo 
meliorem  relucere  in  genuinis  Liberii  scriptis. 
Porro  locus,  ex  quo  Bavonius  argumentum  sw>m 
sumpsit,  alio  modo  expressus  est  a  Coustantio, 
exMs.  Sirmondi,  ut  ait.  Baronins  habet :  Cogno- 
scat  prudentia  vestra,  Athanasium,  qui  Alexandrinse 
ecolesiffl  episcopus  fuit,  priusquam  ad  comitatum 
sanoti  imperatoris  pervenissem,  secundum  litteras 
Orientalium  episcoporum,  ab  Ecclesiae  Romanae 
communione  separatum  esse,  sicut  testis  est  omne 
presbytcrium  Romanre  Ecclesiie.  Ilis  auiemver- 
bis  clarissime  significatur,  S.  Athanasium  fuisse 
damnatum,  priusquam  Liberius  anno  355  Medio- 
lanum  ducereiur  ad  Constantium.  De  hac  lociin- 
teltigentia  ait  Coustantius  :  Si  benc  intelligit,  (Ba- 
ronius)  totam  hanc  Epistolam  iis  merito  attribuit, 
qui  superiorem  {nempe primam  ex  quatuor)  cude- 
runt.  At  locum  conatur  alio  modo  exponere,  cum 
secundum  lectionem,  quamexnumquamvisoSir- 
mondi  Ms.  dedit,  tum  etiam  juxta  iectionem  Ba- 
ronii. 

II  Locum  sic  expressit :  Cog-noscat  itaque  pru- 
dentia  vestra,  Athanasium,  qni  Alexandrinffl  eccle- 
q  siffl  episcopus  fuit,  a  me  esse  damnatum  prius  quam 
adcomitatumsanctiinipcratorislitterasOrientalium 
destinarem  episcoporum  etc.  Tiilemontius  NotabS 
in  Arianos  dat  conjecturam  de  loco,  quiapud  Fa- 
brv.m  mendosus  est,  italegendo.  Itaque  merito 
duhiio,  v,i rum ea tectio  non  magis  ex  conjectura 
sit  data,  quam  exMs.  Sirmondi,  quod  numquam 
vidisse  se  fatetur  Coustantius.  Verum  undecum- 
que /jmraicrii ',  non  videtur  loci  Correctio,  sedcor- 
ruptio  ;  idque  collHitrexsequentibus.  Sensas  apud 
Baronium  recte  coiucrct .-  quia  dicitur  damnasse 
Athanasium  ante  suum  exsitium,  aliegare  quo- 
que  fingitur  testimonium  omnis  presbyterii  Ro- 
mani,  quod  certe  testari poterat  de  gestis  RonicV. 
At  de  gostis  in  Thracia  stolide  attegasset  cieri  Ro- 
mani  tcstimoninm.  Ait  igitur  Epistola,  Athanasi- 
um  Rom<v  damnatum  a  Liberio,  ut  Orientaies  pe- 
tierantinitioPontifcatusipshis,etsicuthabetpri- 
ma  Epistoia  supposititia. TillcmontiusetCoustan- 
tius,  ut  hoc  telum  cffugiant,  dicunt  ex  hoc  loco 
cottigi,  Liberium  de  damnatione  Athanasii  scri- 
psissepriusad  clerumRomanum.At  gratis  id  fin- 
gitur,  nec  verisimile  est,  Liberium  de  lapsu  suo 
Romanos  omnes  roluisse  ccrtiores  facere,cumRo- 
mani  essentCatholici.  Vel  sic  tamen  inepte  attegas- 


sed  Epistotam  D 


E 


PAPA  CONF. 

set  testimonium  cleri  Romani 
suam  allegasset  testem. 

45 Prseterea  quomodo  seexcusat,  quod  tardius^e  ?u*rttul 
Athanasii  damnatione  scripserit  ad  Orientales,  si  Iur- 
jam  responsum  habebat  Orientalium,  illudqnead 
imperatorem  miserat,  dum  hanc  scribebat  Episto- 
lam.Namlocus,prout  corruptus  est  apudCoustan- 
tium,et  ab  ipso  exponitur,  insinuat,  Orienialium 
litteras  a  Liberio  adimperatorem  missas  ante  hanc 
scriptam.  Hoc  autem  sifactum  esset,  debuisset  su- 
am  in  scribendo  tarditatem  magis  excusare  illis,ad 
quos  tanto  serius  scribebat.  At  Epistota  ipsa  rur- 
sum  insinuat,  nidtas  Orientatium  litteras  a  Libe- 
rio  ad  imperatorem  fuisse  missas,antequamhanc 
scribebat ;  sed  hanc  eodem  fere  tempore  scriptam 
cum  Epistola  ad  Orientales.  Nam  in  utraque  Libe- 
Yiuspro  renova  scribere  fingitar,Fortunatianum 
episcopum  cum  litteris  a  se  missum  ad  imperato- 
rem.  Itaque  lectio  Coustantii  mdto  modo  cohwret, 
retinendaque  omnino  lectio  Baronii,  secundum 
quam  Liberius  Athanasium  initio  Pontificatus  sui, 
autcerteanteexsiiium,  damnasse  fingitur.Recur- 
rittamenCoustantiusadaiiquodeffugium,servata 
lectione  Baronii,  aitque  iltud,  antequam  pervenis- 
sem,  non  esse  inteiligendum  de  adrentu  Liberii  Me- 
diolanum  ante  exsiiium,  sed  de  ejusdem  adveniu 
Sirmium,  quo  vocatum  a  Constantio  dicit  Sozome- 
nus  lib.  4 cap.  15.  Verum  nimis  fragiiis  esl  idtima 
hsec  naufragantis  tabula.  Namsi  Sozomeno  stan- 
dum  est,  Sirmium  ita  a  Constantio  vocatus  est  Li- 
berius,  ut  ibi  quoque  facultatem  acceperit  Romam 
redeundi.Quomodo  igitur  inhac Epistola  loquitur 
ut  exsut,  et  precibus  nimis  abjectis  hostium  suo- 
rum  patrocinium  flagitat,  ut  sibi  iiceat  reverti,  si 
scriptaest^postquamSirmiumaniefueratvocatus? 
Tota  relatio  Sozomeni,  maxime  si cumTheodoreto 
et  aiiis  conferatur,  magis  insinuat,  omnia,  qiicv  de 
lapsu  Liberii  dicuntur,  ex  catumniis  et  menda- 
ciis  Arianorum  orta  esse,  ut  suo  loco  ostendam. 

46  Postrema  ex  quatuor  titteris,  quas  Liberio 
suppositas  non  dubito.  data  dicitur  ad  Vincenti- 
um  Capuanum,  et  in  Fragmentis  ita  habet :  Non 
doceo,  sed  admoneo  sanctum  auimum  tuum,  frater 
carissime,  eo  quod  colloquia  mala  mores  bonos 
corrumpunt.  Insidire  hominum  malorum  bene  ti- 
bi  cog-nitffl  sunt,  unde  ad  hunc  laborem  perveni : 
et  ora,  ut  det  Dominus  tolerantiam.  Dilectissimus 
filius  meus  Urbicus  diaconus,  quem  videbar  habe- 
re  solatium,  a  me  per  Venerium  ag-entem  in  rebus 
sublatus  est.  Sanctitati  tua?  sigmficandum  credidi, 
me  de  contentione  illa  a  nomine  Athanasii  reccs- 
sisse,  et  ad  fratres  et  coepiscopos  nostros  Orientales 
litteras  dedisse  de  super  nomine  ejus.  Unde  quia, 
Deo  volente,  et  pax  vobis  *  ubique  est,  dig-naberis 
couvenire  episcopos  cunctos  Campaniae  et  hfflc  illis 
insinuare,  et  ex  ipsorum  numero  una  cum  Epi- 
stola  vestra,  de  unanimitate  nostra  et  pace  ad 
clementissimum  imperatorem  scribere ,  quo  pos- 
sim  et  ego  de  tristitia  magna  liberari.  Et  manu 
ipsius :  Deus  te  incolumem  custodiat.  Item  manu 
ipsius  pagincV  perscriptm -.  Cum  omnibus  episco- 
pis  Orientalibus  pacem  habemus ,  et  vobiscum 
ego.  Me  ad  Deum  absolvi,  vos  videritis  :  si  volue- 
ritis  me  in  exilio  deficere,  erit  Deus  judex  inter  me 
et  vos.  Hactenus  Epistola,  prout  impressa  est. 
Lectiones  variantes  apudBaronium  nonsunt  ui- 
lius  momenti. 

47  Ejusdem  styli  lnvc  rursum  est  cumprcVceden- 
tibus,  et  ejusdem  verisimititer  architecti,  licet  a- 
lias  fatsitatis  notas  tam  claras  non  habeat.  Fingi- 
tur  scribere  Liberius,  iitteras  se  dedisse  ad  Orien- 
taies  de  Athanasii  damnatione,  quodnon  esse  ve- 

risimiie 


Quarln 


a!.  mibis 


shnititfi}'  £•- 
bcrioofjirto- 


Sujjpostdo 

itlariun  E- 
ptstolarttm 
aliis  rationi 
iHsfirmatur 


A  risimilejam  observavi.  Fingitur  implorare  patro- 
cinium  omnium  episcoporum  CampanicV,  iisque 
hunc  in  finem  dectarare  lapsum  suum.  At  non  ege- 
bat  Campanorum  patrocinio  ad  reditum  impe- 
trandum,  si  cedere  vellet  Constantio,  cum  impera- 
tor  Romanorum  precibus  annuisset  et  remissu- 
rum  se  Liberium  promisisset,  sub  ea  saltem  con- 
ditione.  Campanos  quoque  episcopos,qui  autom- 
nes,  aut  saltem  majori  ex  parte  Catholici  erant, 
tali  Epistola  magis  a  se  alienasset,  quam  sibi  con- 
ciliasset. 

48  Restant  cxponendae  nonnxdlse  rationes,  qui- 
bus  omnium  illarum  epistolarum  falsitas  innote- 
scit.  Primo  nullus  antiquorum  de  illis  Liberii  Epi- 
stolis  meminit,  nullus  dixit,aiiorumepiscoporum 
patrociniorcditum aLiberio  fuisseobtentum.  Qua- 
propter,  aut  illarum  Epistolarum  falsitas  fuit  ci- 
to  cognita,  si  confictee  suntabArianis;  autpostmo- 
dum  a  Luciferianis  aut  aliis  schismaticis  fuerunt 
procusse.  Quis  enim  credat,  omnes  iltas  epistotas 
ignorari  potuisse  a  Rufi.no,  Severo  Sulpicio,  So- 
crate,  Sozomeno,  Theodoreto  ct  aliis,  cum  statim 
fuissent  vulgandcv  ab  Arianis?  Si  autem  dictis  hi- 
storicis,  qui  omnes  coecvi  aut  suppares  sunt,  inno- 
tuissent  dicUe  Epistolw,  et  pro  Liberii  epistolis 
fuissent  habitcV;  nonpoterat  Rufinus  dubitare  de 
lapsu  Liberii,  in  tot  ejus  Epistolis  asserto,  uti 
ipsum  dubitasse  videbimus  §  8.  Non poterant  Se- 
verus  Sidpicius,  Socrates,  Sozomenus  et  Theodo- 
retus  tammagnifice  loqui  de  fortitudine  etconstan- 
tia  Liberii,  quam  revera  locutos  videbimus,  et  re- 
ditum  ipsius  solis  Romanorum  precibus  attribue- 
re,  sitotpusilli  et  abjecti  animi  indicia  in  pro- 
priis  Epistolis  dedisset  Liberius,  quot  in  dictis 
Epistolisreperiuntur.  SiS.  Ambrosius  Epistolas 
illas,  quas  ignorare  nonpoterat,  sierant  Liberii, 
pro  Liberii  Epistolis  habuisset,  sanctitatem  Libe- 
rii  non  commendasset  iis  verbis,  qiicV  dedi  num.  2. 
Emc  mihi  sufficiunt  ad  quatuor  Epistolas,  in  qui- 
bus  mentio  fit  de  S.  Athanasii  damnatione,  Libe- 
rio  indubitantcr  abjudicandas.  Neque  judicium 
meummirabitur  cvquus  lector,  modo  rationesex- 
penderit,  simulque  consideraverit,   quam  midta 
alienis  nominibus  a  calumniatoribus  fuerint  vul- 
gata. 


DIE  YIGESIMA  TERTIA  SEFTEMBRIS.  5«5 

mense,  quo  Pontificatum  adeptus  est,  constat  ex 
primo  Pontificum  Catalogo,  conscripto  ipsius  Li- 
berii  tempore.  Nam  ibi  dicitur  creatus  Pontifex, 


•  I  <.l-,t« 

J.  s. 


ah  immicit 
S.  Athanasii 
litterit  roga- 
tur,  ut  tiun 


E 


B 


Liberixts  ad 
1'imtifica- 
(UI7I   invitas 
fvectus, 


§  IV.  S.  Liberii  Pontificatus,  et  ge- 
sta  in  eo  usque  ad  annum  355. 

De  gestis  S.  Liberii  ante  summum  Pontificatum 
nulla  invenio  documenta.  Catalogi  Pontifi- 
cum,  quos  in  Liberio,  ubi  finiturprimus,  mendo- 
sissimos  esse  omnes  agnoscunt,  habcnt ,  patria 
■   fuisse  Romanum,  patre  Augusto  natum.  Baitletus 
ad  xxiii  Septembris  ait,  nominatum  fuisse  Mar- 
cellinum  Pelicem  Liberium  :  quocl  unde  acceperit, 
nonadjungit.  ExEpistolaUheviiad  Constantium, 
quam  inferius  recitabo,  utcumque  colligitur,  itlu- 
stridomonatum,etveldiaconumvelpresbyterum 
fuisse  ante  Pontificatum,  quem  invitus  suscepit. 
Nam  ita  loquitur  i  Testis  autem  mihi  est  Deus,  te- 
stis  est  tota  cum  suis  membris  Ecclcsia,  me  fide  et 
metu  in  Deum  meum  cuncta  mundana  ita,  ut  Evan- 
gelica  et  Apostolica  ratio  praecepit,  calcare  atque 
calcasse.Non  furore  temerario,  sed  constitutoatque 
observato  jure  divino,  atque  in  alio  ministerio  eccle- 
siastico  vivens,  nihil  per  jactantiam,  nihil  per  glo- 
riae  cupiditatem,  quod  ad  lcgem  pertinebat,  imple- 
vi :  et  ad  istud  Officium  (Pontificatus)  testis   est 
mihi  Deus  meus,  invitus   accessi  etc.  De  anno  et 


consulibus  Constantio  imperatore  quintum ,  et 
Gallo  Ccvsare,  id  estt  anno  352  xrse  Christiamef  xi 
Calendas  Jimias,  sive  die  xxa  Maii.  Papebrochius 
tamen  et  Pagius  ordiruxtum  volunt  xxiv  Maii, 
quod  is  esset  Dominicus. 

50  Vixautemdignitatemittamadeptuserat,quin 
ad  fortia  contra  Arianosvocatus  fueritcertamina 
in  quibus  talemseprxbuit,siveprudentiam  consi- 
deremus,  sive constantiam,  ut  cum  summis  Ponti-  dammt 
ficibussit  conferendus,  nisi  revera  lapsus  ad  breve 
tempus  fucrit,  ut  modo  fere  communisest  opinio, 
quam  tamen  malefiindatam,  et  minus  probabilem 
suo  locoostendam.  Mortuo  Constante  imperatore, 
qui  Catholicis  et  S.  Athanasio  favorabilem  se  prx- 
stiterat,  victoqueMagnenlio  ttjranno,  quianno  353 
seipseoccidit,  ArianiapudConstantium  Arianum, 
factum  totius  imperii  dominum,  ut  S.  Athanasius 
rursumexsede  Alexandrina  petleretur,  novis  ex- 
cogitatis  contra  ipsum  catumniis,  vehementer  in- 
stiterunt;  simulquelaborarunt,  ut  abomnibus  epi- 
scopis,acnominatim  aRomanoPontifi.ee  damna- 
retur.  Hunc  in  finem  non  modo  Constantium  im- 
piderunt,  ut  persequeretur omnes,  quiuollent  in 
condemnationem  5.  Athanasii  consentire;  sed  lit- 
teras  quoque  episcopi  Orientates  miserunt  ad  Ro- 
manum Pontificem  ad  impetrandam  S.  Athanasii 
damnationem.  Has  titteras  sub  initium  Pontifica- 
tus  sui  accepit  S.  Liberius,  ut  habemus  ex  taudata 
ejus  ad  Constantium  Epistota,  in  qua  non  expri- 
mitur,  fuerintne  ad  S.  Julium  ejus  decessorem  da~ 
t&,  ut  habet  Epistola  supposititia,  nullaque  fide 
digna,  an  adipsum  Liberium  post  intettectam  in 
Oriente  S.  Julii  mortem  et  Liberii  substitutioncn. 
Verum  sive  ad  Julium  sive  ad  Liberium  datce  itlte 
fuerint,  Liberius  eodem  tempore  alias  quoque  ac~ 
cepit  titteras  ex  JEggpto,  quas  octoginta  episcopi 
Cathotici  miserunt  pro  S.  Athanasio.  Fuisse  igi- 
tur  anno  352  conciliabulum  aliquod  Arianorum 
sive  inimicorum  S.  Athanasii,  ex  quo  daLv  fue- 
rint  illcV  titterm,  omnino  fatendum  est;  simititer- 
que  dicendum,  concilium  octoginta  episcoporum 
fuisse  in  JEgypto,  ex  quo  datie  sint  UttercV  S. 
Athanasii  innocentiam  testantes.  $ 

51  Quid  vero  egerit  Liberius,  qui  fraudes Aria-  atitie.con 

norum,  fictiscrimimbus  S.  Alhanasinm  impctcn-  ^'^' 

tium,  ignorare  non  poterat,  ipse  exponit.  Negat, 

se  dictas  litteras   suppressisse,    ne  crimina   ejus 

{Athanasii,)  quem  dicebantur  condemnasae,  apud 

omnes  patcrent,  ut  postea  calumniati  sunt  Aria- 

ni.  Testaturvero,  se ad examinandum  dictaslitte- 

ras  concilium  congregasse,  ita  scribens  :  Atsatis 

omnibus   clarum    cst,   nec    quisquam  negat,  nos 

Orientalium  litterasintimasse,  legisse  Ecclesi;<\  U- 

gisseconcilio,  atque  ha:c  ctiam  Orientalibus  respon- 

disse.  Epistola  Liberii  qua  Orientatibus  respon- 

dit,  hactenus  inventa  non  est.  Ex  sequentibus  ta- 

menliquet,nonconsensisseOrie7itatibusUberi\im. 

Nam  hic  ita  prosequitur  -.  Qui  fidem  et  sententiam 

non  commodavimus  nostram,  quod  eodem  temporc 

octog-inta  (apud  Baronium  septuag-inta  quiuque; 

episcoporum  scntentia  repugnabat :  quam  similiter 

recitavimus  atque  insinuavimus  episcopis  Italis.  Un- 

de  contra  divinam  legcm  visum  estetiam,  cum  epi- 

scoporum  numerus  pro  Athanasio  major  exsisteret, 

in  parte  aliqua  commodare  conseusum.  Mox  addi- 

tur,  scripta  itta  JEgyptiorum  allatafuisse  ab  ati- 

quo  Eusebio,  aut  Theosebio,utestapudBaronium, 

et  postea  ad  concilium  Arelatense  fuisse  detata  a 

Vincentio  Capuano.  Ilcec  sotum  S.  Iiberius  de 

primo 


aliis  litteris 
pro  Athana- 
sio,  noncon- 
sentit. 


ArcfOME 
J.  S. 


Mitiit  tega 

tos  ad  Can 
staniium  de 

>ji  ntem 
Arclate, 


ttbi  rmirili- 

u»i  cogitur, 
in  quo  A- 
i  ianl  dolo  et 
vi  ulunlur. 


580  DB  S.  LLBERIO  PAPA  CONF 

primo  illo  Arianorum  conatu  sub  suo  Pontificatu. 

Potuisset  procul  dubio  et  aliam  adjungere  ratio- 

nem  non  recipiendiaccusationesOrientaliumcon- 

tra  Athanasium;  nimirum  quod  illi  falsis  catum- 

niis  frequenter  contra  Athanasium  repetitis  fide 

essent  indigni :  sed  eo  responso  Constantium  ni- 

mis  exacerbare  potuisset. 

52  Vet  sic  tamen  segerrime  tulit  recusatam 
Athanasii  damnationcm,  ut  narrat  Severus  Sid- 
picius  in  llistoria  tib.  %  cap.  39,  ubi sic habet :  Ig-i- 
tur  cum  sententiam  eorum,  nimirura  Arianorum, 
qunm  de  Athanasio  dederant,  nostri  nosreciperent, 
edictum  ab  iraperatore  proponitur,  ut,  qui  in  da- 

mnationemAthanasiinonsubscriberent,  inexsilium 
pellcrentur.  Ceterum  a  nostris  tum  apud  Arelatum 
acButeras,  oppida  Galliarum,  episcoporum  consilia 
ruere.  Concilium  illud  Arelatense  habitum  est  sub 
finemanni  353  aut  fortasse  inchoato  anno  354; 
nam   constat,    priesentem  fuisse  Constantium , 
quem  tlto  hiemali  tempore  mansisse  Aretate  te- 
statur  Ammianus  iib.  U  cap.  5.  Liberius  cum 
episcopis  Itaiis  imperatorem  rogaverat,  ut  conci- 
humcelebraretur  Aquileix;  sed  imperator,  cum 
H  in  Galha  ageret  post  Magnentii  cxdem,  videtur 
Arelatem  convocasse  cpiscopos ,  ut  ipse  adesset. 
Itaque  Liberius  eo  legaios  misit  Vincentium  et 
Marcellum  Campanix  episcopos,  quorumprimus 
varias  id genuslegationes obierat,  et  in  ipsoetiam 
fuerat  Nicxmo  concitio.  Videntur  tamen  potius  ad 
impcratorem  missi,  ut  impetrarent  convocatio- 
nemplenarii  conciiii,  quale  desiderabat  Liberius 

WamutArelatecumpaucis,iisquemajoriexpar- 

teAnams,  conciiium  celebrarent.  Nam  Liberius 
de  scriphs  Mgyptiorum  Arelatem  perlatis  ad 
Constantium  ita  scribit .-  QUSB  taraen  postea  omuia 
scnpta,  ne  ad  impetrandum  forte  concilium  dees- 
sent,  Vincentius,  qui  cura  ceteris  missus  fuerat 
Irelatum  pertulit, 
;';  Q"mn  autem  violenter  omnia  peracta  fue- 
™f*relate>  iiquet  expaucis,  qute  subjungitlau- 
datusSulptcius-,  Petebatur,  inquit,  ut,  priusquam 
m  Athanasium  subscribere  cogercntur,  de  fide 
P°t™8  dwceptarent :  nec  tum  demum  de  rc  cogmo- 

SeT KS  7r-de  rPrS0Ua  JUdicium  -^itisset, 

*  ^  ^ianus  episcopus)  sociique  ejus  prius 

A  hnn.sn  damnationem  extorquere  cupiebant,  de 

D  l Ju7  T  Tl   Ab  h°C  P««™  conflictu 

^  a^tu;  m  exihum  Paulinus;  videlicet  S.  PauHnus 

wvwnsis*  dequo  actumest  xxxi  Augusti.  De 

viitlatu  Vincentto  Capuano,  Liberii  leoato   me 

tom    ,  pag   812    hcet  ibi  conjungat  gesta  diver- 
Z  £*?*"•  «««  l*gatidesuis  ibigestisper- 

ZS-"?'  ^f  LiberiuS  in  *****  ad  Con- 
stanlnnn  hocmodo:  l{^  '  ^n 

«d^entiamtuamfuerantdestinati,  JZ  nu 

P«  ««'quibussignifioant ,  propter  turbl 
bonem  quidem  omnium  eccleeiarumse  J£5 £ 
t  sueoun ubore  sententiis  Orientalium  voLse  pro- 
poauisse  tamen  oonditionem,  ut,  si  iidem  Arii  ffi, 
condcrnnassent,   hoc   ^cnere  inelinati  ^ 

SSS^  !Iaoitum' ut  W  signific«; 

^ci.ptuia  tcste  firmatur,  itur  in  concilium  acci- 
Pnuucum  delibenrtione  responsa,  Arii  K 

oxi^ha.  t,  oommumone  esse  privandum.  Foc  arf 
^«^berius,  improbansperfidiam  Aria- 
nontm,  quodpromissanonservassent;  sedprocul 

»««!«,«  Antwdowno^^r.  Verum  legati  for- 


tasse,  quod  mmiis  argerentur  minis,  conati  sunf 
seextncare  offerendo  conditionem,  quam  existi 
mabant  non  acceptandam. 

54  Qusecumque  autem  iilius  infirmitatis  fuerit 
occasio,  stravit  iliaviamadlapsum.  Nam  Ariani 
itaursemmt  terrueruntquetegatos,  ut  condemna- 
tionemsiteexcommunicationem  S.  Athanasii  ra- 
tam  habuerint,  omissa  etiam  causaArii,  aut  sat- 
tem  ulterius  se  non  opposuerint.  Doluit  vehemen- 
ter  S.  Liberius,  audita  eorum  prtevaricatione   ut 
discimus  ex  iitteris  ipsius  ad  Osium  Cordubensem 
episcopum,  quaspartim  recitat  Baronius  ad  an 
num  mnum.  19  hoc  modo :  Quia  innullo  con- 
scientiam  tuam  debeo  praterire;  multi   ex  Itnlia 
episcopi  conveuerunt,  qui  mecum  relig-iosissimum 
lmperatorem  Constantium  fuerant  deprecati,  utjU- 
beret ,  sicut  placuerat   dudum  ,   concilium  Aqui- 
leiense   cong-re-ari.  Vincentium   Capuensera  cura 
Marcello,  seque  ex  Campania  episcopo,  leg-ationem 
nostram  suscepisse ,    sanctitati    tujK  insinuo.    De 
quo  eum  multa  sperarem,  quod  et  causam  optime 
retraeret,  et  judex  in  eadem  causa  cum  sanctitate 
tua  frequenter  resedisset;  credideram   Dei  Evan- 
g-elium  sua  leg-atione  posse  servari.  ]\Tou  tantum  ni-  ■ 
bil  impctravit,  sed  et  ipse  in  illam  ductus  est  simu-  " 
lationem.  Post  cujus  factum  duplici  mcerore  confec- 
tus,  moriendura  mag-is  pro  Deo  decrevi,  ne  videar 
novissimus  delator  existere  :  nam  videtur  senten- 
tns  accommodassc  consensum.  H<vc  eademlegun- 
tur  in  Fragmentis  coi.  1334,  ubiultima  verba  sic 
expnmuntur :  aut  sentcntiis  contra  Evang-elium 
commodare  consensum.  Ibidem  etiam  dantur  hccc 
verba,  tamquam  a  Liberio  scripta  ad  episcopum 
Spoietinum  :  Nolo  te  factum  Vincentii  ab  intentu 
boni  operis  revocet,  frater  carissime.  Rursum  in 
Epistola  ad  S.  Eusebium  Verceilensem,  inferius 
recitanda,  de  tapsu  Vincentii  meminit,  quem,  ut 
supra,  simulationem  vocat  :  quia  innocentia  S 
Athanasn  magis  erat  nota  Vincentio,  quam  ut 
anvmo  damnare  ipsum  possei ,  iicet  simulasset 
Onentahum  contra  eum  sententiis  se  adhserere 
Ceterum  ex  iilo  tapsu  postea  resurrexisse  Vin- 
cenhum,suo  toco  videbimus. 

55  Liberius  vero  non  iito  sotum  dolore  affiictus 
fuit,  sed  etiam  liiteris  Constantii  imperatoris  Ro- 
mam  destinatis  ob  defensamS.  Athanasiicausam, 
quem  Anani  tamquam  hostem  Constantii  tradu- 
cebant,  apuolpopidum  Romanum  calumniis  appe- 
titus  fuit.  Qtiapropter%  audito  infetici prioris  te- 
gahonis  siuvexitu,  de  altera  mittenda  leqatione 
continuo  cogitavit,  adeamqueelegitviros  fortissi- 
mos,  de  quorum  constantia  confidere  poterat  vi- 
dehcet  Luciferum  Calaritanum  in  Sardinia  epi- 
scopion,  qui  Romam  eo  tempore  venerat  et  ultro 
seofferebat,  ut  habemus  ex  litteris  ad  Eusebium 
Vercellensem  infra  dandis;  Pancratiumpresbyte- 
rum  et  Hilarium  diaconum,  quibus  sejungere  vo- 
iuit  Eusebius  Vercetlensis,  iteratis  litteris  a  Libe- 
no  rogatus.  Etenim  aut  ante  discessum  ieqato- 
runi,  aut  ipsistegatis  perferendas  hasprimum  ad 
S.  Eusebzum  dedit  litteras  :  Liberius  episcopus  di- 
lecUssimo  fratri  Eusebio.  Me,  frater  carissime,  ad 
solatium  vitae  prasentis  erig-it  invicta  fides  tua  qua 
secutus  Evangeliorum  pr*cepta,   nullo  genere  a 
consortm  Sedis  Apostolic*  discrepasti  :  quod  credo 
non  sme  Dei  nnpulsu,  qui  digno  *  sibi  in  sacer-  ■ 
dotio  de.net,  benevolentia  complesse.    Cum  ig-i- 
ur  post  legationem  Vincentius  in  illam  ductus  est 
simulat.onem;  reliqui  per  Italiam  episcopi  pnbli. 
ca  conventione  coacti   fnissent  sententiis  Orien- 
talmm  obedire  ;    Deo  procurante,    frater  et  coe- 
piscopus  noster  Lucifer  de   Sardinia  supervenit , 

qui 


D 


tion»  s,  ^. 

"Ttt)tt  Itga. 
'•"  ■  do?0)- 
Ubcrii, 


Alios  ad 

Constuntiuiu 
lcyalos  iilit- 

iu  Ponlifex, 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS. 


:>m 


gusebiwn 
ycrcelkn- 
scm. 


atillissead- 
ptngat  ; 


forle  itcr 


<{\wd  ubi 
promitcrnt, 
aliis  ad  for- 
liter  agcn- 
dum  tittcris 
"Tcitatur  : 


qui  cum  latebras  causic  interioris  cog-novisset,et  per- 
venisset  ad  ejus  conscientiam,  sub  occasione  nomi- 
nis  Athanasii  ha?reticos  ha?c  velle  tentare;  prodevo- 
tione  fidei  suje  subire  voluit  justura  laborem,  et  ad 
comitatum  relig"iosi  principis  perg;ere  :  ut  tandem 
exposito  ordine  totius  causse,  impetraret,  ut  omnia, 
qua3  in  mediura  venerunt,  in  ccetu  possent  sacerdo- 
tum  Deitractari. 

56  Itaque  quia  scio  sanctum  fidei  tuie  calorem 
cum  ejus  animo  concordare,  prudentiam  tuam  pe- 
to,  ut,  si  procurante  Deo  habueritte  prsesentem.per 
quoscumque  potueris,  sollicite  excubarc  contcndns, 
ut  possitis  nniversa,  quae  fides  Catliolica  exigit, 
clementissimo  imperatori  insinuare  ;  ut  tandera  ali- 
quando,  deposita  animi  indig"natione,  faciat,  quod 
et  quieti  nostra,  et  saluti  suffi   possit  in  omnibus 
convenire.  Ex  superfluo  autem  credidi,  ordinationem 
caus?e  totius  honorificentiaB  tuffl  litteris  insinuare, 
cum  supradictus  frater  meus  vel  ejus  comites  in 
prcesenti  possint  omnia  relatione  sua  rcferre.  Deus 
te  incoluraem  custodint,  domine  frater  carissirae. 
Hanc  aliasque  mox  dandas  ad  S.  Eusebium  Epi- 
stolas  primum  quidemBaroniusedidit  exMss.  Va- 
ticanis  et  Vercellensibus  :  deinde  vero  Stephanus 
FerreriusepiscopusVerceUensisinVitaS.Eusebii, 
acdemum  ex  his  Labbeus  in  Conciliisy  et  Coustan- 
tius  in  Epistotis  Romanorum  Pontificum  illas  re- 
cuderunt,  Quare,  quse  mendosa  videntur  apud  Ba- 
ronium,ex  Ferrerio  partim  correcta  sunt,partim 
ex  conjectura  ad  marginem  indicatum,  quomodo 
scriptum  fuisse  videatur. 

57  Post  discessum  legatorum,  qui,  quod  Con- 
stantius  prioribus  mensibus  anni  354,  quo  hzec 
gesta  sunt,  in  Gallia  degeret,  facile  Vercellas  per- 
transire  poterant,  has  rursum  Liberius  ad  Euse- 
bium  dcdit  litteras.  Liberius  episcopus  dilectissimo 
fratri  Eusebio.  Reineante  filio  raeo  Callepio  ad  pa- 
triara  suam,  optimum  credidiper  hunc  sanctitatem 
tuaui  salutare,  domine  frater  carissime,  orans  Dei 
clementiara,  ut  salvus  atque  hilaris  litteras  meas 
accipias.  Sane  quia  scio  invictum  animum  tuum 
fideliter  agere,  quse  Deus  prrccepit,  commendo 
tibi  fratrem  et  coepiscopum  nostrum  Luoiferum, 
sed  et  carissimos  filios  meos  Pancratium  presbyte- 
rum  ct  Ililarium  diaconum,  qui  pro  statu  Ecclesiae 
animo  virili  et  virtute  deifica,  tempore  tempestivo, 
ag-gressi  sunt  *  contra  inimicos  Ecclesiae,  quos 
Deus  spiritu  oris  sui  destruet.  Scio  enim  ferventem 
spiritum  Dei  esse  injte,  ut  simul  cum  eisdem  ag-gre- 
diaris  :  ut  fides,  quae  ab  Apostolis  tradita  est  Eccle- 
siae  Catholicas,  nullo  modo  irrumpi  possit.  Certe 
dig-naris  retinere,  si  leg"es  publicce  absentem  non 
condemnant,  ut  eorum  consortio  jung*at  se  fides 
tua,  et  similis,  ubi  fuerit,  adsit  sanctitas  tua,  uno 
colloquio,  uno  consilio  id  ag"atis,  quod  Deo  et 
augelis  ejus  placet,  et  Ecclesiae  Catholicae  expcdit. 
Pro  hoc  labore  prsemium  cseleste,  corouam  immar- 
cessibilem,  hereditatem  reg*ni  cailoruni  Christus  Do- 
rainus  noster  retribuat  vobis.  Salutamus  omnes,  qui 
tecum  Deo  fideliter  serviunt.  Salutatc  omnein  cle- 
rum.  Deus  te  incolumem  custodiat,  dominc  frater 
carissime.  Hactenus  Liberius,  cujus  voluntati 
S.  Eusebius  prompte  obseeutus  est. 

58  Didicit  autem  hoc  Liberius  ex  accepto  ipsius 
responso,  magnoque  affectus  gaudio  de  yaccepta 
ab  Eusebio  legatione,  tertiam  ad  eumdem  scripsit 
Epistolam,  quam  subjungo  :  Liberius  episcopus 
dilectissimo  fratri  Eusebio.  Sciebam  dominc  frater 
carissime,  quod  Spiritu  Dei  fervens  in  causa  fidei, 
quae  nos  potest  Domino  commendare,  fratri  et 
coepiscopo  nostro  Lucifero,  et  Pancratio  com- 
presbytero  nostro,  qui  simul  erat  profectus  cum 


filio  meo  Hilario  diacono,  fida  dig-nareris  solatia 
exhibere,  nec  te  posses  iis  deneg-are,  quos  sciebas 
pro  devotione  fidei  suse  tantum  laborem  itineris 
suscepisse.  Magnum  itaque  lcvamen  animus  meus 
ex  lectione  litterarum  tuarum  accepit :  immo  cau- 
sam  ipsam  in  melius  proficerc  posse,  Deo  favente, 
quod  fratres  nostros  deserere  noluisti,  jam  jam- 
que   confido.   Labora  itaque   ut  bonus  miles,   qui 
prsemium  ivterni  Imperatoris  exspcctas,  etvirtutem 
animi,  qua  tc  scio  mundi  hujus  illecebras  contem- 
sisse,  adversus  eos,  qui  Ecclesise  quidem  luce  orbi 
sunt^prrebere  ^contende,  habens  utpote  contemtnm  * 
vitffi    istius.    "Veridicum   te    sacerdotem    ostcnde, 
ut  laborantibus  vobis  pro  Ecclesiae  statu,  conci- 
lium  possit  celebrari;  nt  omnia,  quae  in  pr&judi- 
cium  fidei  subtilitcr  e  diverso  venientes  machinati 
sunt,  pOssint  in  mclius  reformari.  Ilunc  laborem, 
quem  e^rcgia  fides  tua  melius  novit,  a:terna  pra> 
mia  comitantur  •.  cui  qucmadmodum  iusistere  debe- 
raus,  ctiarasi  exhortatio  frigesceret,  fervens  Spiritus- 
sanctus,  qui  in  to  est,  propter  unitatem  sanctas  Ec- 
clesise  per  momenta  animum  tuum  stimularct  ad 
majora  solatia. 

59  Etiam  ad  fratrem  ct  cncpiscopum  nostrum 
Fortunatiauum,  quem  sciebam  neque  personns  ho 
minum  vereri,  et  futura  magis  praemia  cogitare, 
Litteras  erogavi ;  ut  et  ipse  pro  sinceritate  pecto- 
ris,  et  pro  fidc,  quam  se  scit  etiam  cum  disoriiai- 
ne  vita3  pnvscntis  custodissc,  etiam  nunc  vobiscum 
dig-naretur  exeubare.  Quem  quidem  scio  pro  san- 
ctitate  peotoris  sui  indubitanter  et  concilio  suopru- 
dentiam  vestram  firmare,  et  si  ita  vobis  placuerit, 
prsesentiam  suam  in  nullo  dilectioni  vestrte  i 
re.  Deus  te  incolumcm  custodiat,  domine  frater 
carissime.  Ilactenus  S.  Liberius,  <[i>i  sane  nikil 
prxtemiisity  quo  posset  felicem  sperarelegationis 
exitum,  acmeliorem  Ecclesise statum.Et  quatuor 
quidem  legatos  fortissime  segerent.es  mdebimus; 
sedaConstantio  male  habitos  exsilioque  relegatos 
AJLiberium  fefellitspes  de  Forlunatiano  conCt 
Nam  Fortunatianus  Aquileiensis  episcopus  mde- 
tur  designari,  qui  non  satis  constantem  postea  se 
pr<vbuit,scd  minis  Arianorum  et  Constantii  impe- 
ratoris  succubuit  in  concilio  Mediolanensi.  Ex 
data  Epistola  tamen  colligitur,  non  fuisse  lapsum 
Fortunatianum  eodem  tempore  eum  Vincentiot  'a- 
puano,iU  aliqui  male  cotlegerunt  exverbisS.Atha- 
nasii,  postea  recitandis. 

GO  Ilisce  demum  subjungo  prolianorem  Libe- 
rii  Epistolam,  iteratis  vicibus  laudatam,  quam 
legatisdeditperferendamadConstantium.N  ti  ii  )<  > 

in  ea  Constantium  ptacare.  catumnias  ab  eodem 

contra  se  sparsas  modeste  refcttit,  de  viotentis 

Arianorum  fraudibus  nonnulta  attingit,  et  con- 

cilium,  in  quo  omnia  diligcnter  examinentur, 

postidat.  Inscriptio  est  Gloriosissimo   Constantio 

augusto  Liberius  episcopus.  Epistola  verosicapud 

Constantium  edita  :  Obsecro,  tranquillissime  im- 

perator,  ut  mihi  benignas  aures  clementia  tua  tri- 

buat,  quo  possit  mansuetndini  tute  mentis  meffi 

propositum  apparerc.  De  Christiano  enim  imperatore 

et  sanctae  memorias  Constantini  filio  hoc  ipsum  sine 

cunctatione  mereor  impetrare.  Sed  in  eo  me  laborare 

intellig-o,  quia    repctita   satisfactione   placabilem 

etiam  circa  reos  aniraum  tuum  in  g-ratiam  meam 

revocare  non  possum.  Sermo  enim  pietatis  tua3,  jam 

dudum  ad  populum  missus,  me  quidem,  quem  pa- 

tienter  omnia  ferre  necesse  est,  plurimum  lacerat  : 

sed  animum  tuum,  qui  lenitati  semper  vacat,  qui 

numquam,  utscriptum  est,  in  occasura  diei  iracun- 

diam  servat,  retinere  circa  me  indig-nationeinmira- 

culomilii  est. 

OlEg-o 


*VCT'«t 

i.  s. 


scripsit 
ettam  Libr- 
rius  ad  For- 
funajjonum 

Aquileien- 


F 

Epistola  le- 
yathdataad 
i  bnttan  - 
rium, 


5SS 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 


AICTOIIE 

J.  s. 

qua  imjrf- 
ratarem  pla 
care  cona- 
tur. 


'  forte.  nc 
gotia 


ralhncs  red~ 
dil  ntm  con- 
demnati 
Athanusii 


B 


tc  dcfendit 


cur  pcuo  nc- 

queat  essc 
flUfll  Aria- 
ni8texponitt 


61  Eg-o   enim,   relig-iosissime  imperator,   tecum 
veram  pacem  requiro,  quse  non  sit  verbis  com- 
posita  interna  dispositione   fallaciae;   sed  prsece- 
ptis  Evangeliorum  rationabiliter  confirmata.  Non 
Athanasii  tantum  neg-otium,  sed  multa  alia  in  me- 
dium  venerunt,  propter  quse  concilium  fieri  man- 
suetudinem   tuam    fueram    deprecatus :    ut    ante 
omnia,quod  specialiter  optat  mentis  tuae  erg-a  Deum 
sincera  devotio,  cum  fidei   causa,  in   qua  prima 
nobis  spes  est  ad  Deum,  dilig-entes  fuisset  tractata, 
ne*eorum,  qui  nostram  circa  Deum  observantiam 
mirari  debent,  possent  finiri.  Et  dig^num  fuerat  Dei 
cultore,   dig-num  imperio  tuo,   quod  Christi  pie- 
tate  regitur  et  aug^etur,  specialiter  hoc  ipsum  pro 
reverentia  sanctae  relig^ionis,  cui  prudenterintentus 
es,  clementiam   tuam  nobis   ad  haec   impetranda 
praestare. 

62  Sed  multi   Ecclesiae  membra  lacerare  festi- 
nant,  qui  confinxerunt  me  litteras  suppressisse,  ne 
crimina  ejus,  quem  dicebantur  condemnasse,  apud 
omnes  paterent.  Quas  illas  litteras?  Episcoporum 
Orientalium,  et  yEgyptiorum,  quibus  in  omnibus 
eadem  in  Atbanasium  crimina  continebantur?  At 
satis  omnibus  clarum  est,  nec  quisquam  neg-at,  nos 
Orientalium  litteras  intimasse,  legisseEcclesiaa,  le- 
g-isse    concilio,    atque    ha3c    etiam    Orientalibus 
respondisse  :  qui  fidem  et  sententiam  non  commoda- 
vimus  nostram,   quod    eodem  tempore  octoginta 
episcoporum  yEgyptiorum  de  Athanasio  sententia 
repug-nabat,quam  similiter  recitavimus  atque  insi- 
nuavimus  episcopis  Italis.   Unde  contra  divinam 
legem  visum  est  etiam,  cum  episcoporum  numerus 
pro  Athanasio  major  existeret,  in  parte  aliqua  com- 
modare  consensum.  Haec  scripta,  si  Deo  fidem  debet' 
Eusebius,  qui  missus  fuerat,  festinans  ad  Africam, 
nobis  reliquit :  quae  tamen  postea  omnia  scripta, 
ne  ad  impetrandum  forte  concilium  deessent,  Vin- 
centius,  qui  cum  ceteris  missus  fuerat,  Arelatum 
pertulit. 
,        63  Vidct  ig-itur  prudentia  tua,  nihil  in  animum 
meum  introisse,   quod  Deo  servientibus  non   di- 
gnum  fuerat  cogitare.  Testis  autem  mibi  estDeus, 
testis  est  tota  cum  suis  membris  Ecclesia,  me  fide 
et  metu  in  Deum  meum  cuncta  mundana  ita,  ut 
evang-elica  et  apostolica  ratio   prsecepit,    calcare 
atque  calcasse.  Non  furore  temerario,  sed  consti- 
C  tuto  atque  observato  jure  divino,  atque  in  alio  mi- 
nisterio  ecclesiastico  vivens,  nihil  per  jactantiam, 
nihil  per  gloviis  cupiditatem,  quod  ad  legem  per- 
tinebat,  implevi  •  et  ad  istud  officium,  testis  est 
mihi  Deus  meus,  invitus  accessi;   in   quo  cupio 
quidem  sine  offensa  Dei,  quam  diu  in  saeculo  fue- 
ro,    permanere.   Et  uumquam    mea    statuta,  sed 
apostolica,   ut  essent  semper  flrmata  et  custodi- 
ta,  perfeci,  secutus  morem  ordinemque  majorum, 
nihil  addi  episcopatui  urbis  Romse,  nihil  minui 
passus  sum  :  et  illam  fidem  servans,  qua3  per  succes- 
sionem  tantorum  episcoporum  cucurrit,  ex  quibus 
plures   martyres  exstiterunt,    illibatam   custodiri 
semper  exopto. 

61- Denique  jam  me  aperire  causam  pietati  tuse 
sollicitudo  ecclesiaatica  atque  ipsa  devotio  persua- 
det.  Sig-nificant  Orientales,  paci  nostree  velle  con- 
jung-i.  Quce  est  pax,  clementissime  imperator,  cum 
sint  ex  partibns  ipsis  quatuor  episcopi,  Demophi- 
lus,  Macedonius,  Eudoxius,  Martyrius,  qui  ante 
anuos  octo,  cum  apud  Mediolanum  Arii  senten- 
tiam  haereticam  noluissent  damnare,  de  concilio 
animisiratisexierunt?Horum  si  fas  est  sententiis, 
quale  sit,  aut  quid  periculi  habeat,  commodare 
consensum,  sequitas  et  clementia  tua  poterit  jesti- 
mare.  Non  est  novum,  quod  nunc  subtiliter  et  sub 


D 


mak  dam. 

nattwn  in* 
mit. 


E 


occasione  nominis  Athanasii  attentatur.  Manent 
litterse  Alexandri  episcopi  olim  ad  Silvestrum  san- 
ctas  memorige  destinatre,  quibus  significavit,  ante 
ordinationem  Athanasii  undecim  tam  presbyteros 
quam  etiam  diacones,  quod  Arii  haeresim  seque- 
rentur,  se  Ecclesia  ejecisse :  ex  quibus  nunc  qui- 
dam  extra  Ecclesiam  Catholicam  foris  positis 
dicuntur  sibi  conciliabula  invenisse,  quibus  asseve- 
ratur  etiam  Georg^ius  in  Alexandria  per  litteras  com- 
municare.  Qu93  ergo  pax  potest  esse,  tranquillissi- 
me  imperator,  si  exhibitis  episcopi,  ut  nunc  per 
Italiam  factum  est,  cogantur  talium  sententiis  obe- 
dire? 

65  Accipe  aliud,  quia  tranquillitas  tua  patienter 
admittit.  Manent  leg*atorum  litterEe,  qui  ad  cle- 
mentiam  tuam  fuerant  destinati,  qua3  nupervene- 
runt,  quibus  significant,  propter  turbationem  qui- 
dem  omnium  ecclesiarum,  se  quidem  ante  succum- 
bere  sententiis  Orientalium  voluisse,  proposuisse 
tamen  conditionem,  ut  si  iidem  Arii  haeresim  con- 
demnassent,  boc  genere  inclinati  eorum  sententiis 
obedirent.  Placitum,  ut  ipsi  significant,  scriptura 
teste  firmatur,  itur  in  concilium;  accipiunt  cum 
deliberatione  responsa,  Arii  doctrinam  se  damnare 
non  posse,  Athauasium,  quod  solum  exig-ebant, 
communione  esse  privandum.  Hincjam  clementia 
tua  hoc  quoque  consideret,  recte  Catholica3  religionis 
jure  servato,  an  hominis  causadebeat  dilig-enter  ex- 
cussequetractari, 

66  Unde  iterum  atque  iterum  mansuetudinem  conciiium 
tuam  atque  animum  tuum  Deo'  devotum  rogamus  M^u 
per  ejus  virtutem,  qui  se  in  defensione  tua  quan- 
tus  sit  universis  mortalibus  approbavit,  ut  habens 
ante  oculos  ejus  beneficia,  qui  imperium  tuum  in 
omnibus  regit,  hsecin  coetu  episcoporum  dilig-enter 
facias  cum  omni  consideratione  tractari :  ut  pa- 
catis  per  te,  Deo  favente,  temporibus,  tranquillitate 
tua  consentiente,  sic  omnia  discutiantur,  ut  qu83 
fuerint  judicio  sacerdotum  Dei  confirmata,  cum  con- 
stiterit  omnes  in  expositionem  fidei ,  quse  inter  tantos 
episcopos  apud  Nicasam,  prasente  sanctas  memoriaB 
patre  tuo,  confirmata  est,  universos  consensisse, 
cum  exemplo  possint  in  posterum  custodi :  ut  ipse 
Salvator,  quidesuper  mentis  tuas  propositum  intue- 
tur,  in  tanta  rerum  expeditione  la^tetur,  causam  fidei 
et  pacis  etiam  reipublicse  necessitatibus  non  imme- 
rito,pra3posuisse. 

67  Ad  exorandum  ig-itur  mansuetudinem  tuam 
ut  benevolo  animo  aIleg*ationes  nostras  audire  tyatwm 
dig-neris,  fratrem  et  coepiscopum  meum  sanctum  insinm' 
virum  Luciferum  cum  Pancratio  presbytero  et  Hila- 
rio  diacono  placuit  proficisci.  Quos  credimus  de 
clementiatuaad  pacem  omnium  ecclesiarum  Catho- 
licarum  non  difficulter  posse  concilium  impetrare. 
Dei  omnipotentis  clementia  te  nobis  custodiat,  cle- 
mentissime  ac  relig-iosissime  Aug-uste.  Heec  anno 
354  Liberiusatf  Constantium.  Quoautem  mense, 
aut  quo  loco  legati  Constantium  invenerintmidlibi 
invenio,  et  non  magis,  quo  modo  ab  imperatore 
fuerint  excepti.  At  constat,  concilium  fuisse  in- 
dictum,  illudque  anno  sequenti  355  Mediolani 
fuisse  habitum,  de  quo  nuncagendum. 


etmiuiomi). 


5V. 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS. 


689 


fttCTOtl 
J.  S. 


V.  Infelix  exitus  tyrannici  concilii 
Mediolanensis :  exsilium  legato- 
rum  Liberii :  hujus  ad  exsulantes 
Epistola. 


tfediola- 

ullffl  3n0 

episcopos  ad- 
fiiissr  uoIttfU 

aliqw, 


B 


nonfait  tum 
nwnerosum: 

adfucre ta- 
men  legati 
Pontificis, 
sed  Eusebius 


Tempus  concilii  Medioianensis,  si  concilium  il- 
lud  dicendum  est,  colligitur  utcumque  ex  Suh 
picio  ante  laudato,  quandopag.  ZQ^dicit:  Ita  pulsi 
in  exsilium,  quos  supra  memoravimus,  abhinc  an- 
nos  quinque  et  quadraginta,  Arbitione  et  Lolliano 
consulibus.  Hi  enim  consulatum  gesserunt  anno 
355,  et  Sulpicius  loquitur  de  exsilio  illorum,  qui 
ex  ipso  concilio  ducti  sunt  in  exsilium,  ut  conci- 
lium  eodem  anno  videatur  figere.  Hoc  autemnon 
tam  clarum  esse  fateor,  ut  non  potuerit  conci- 
lium  illud  inchoari  exeunte  anno  354,  cum  hoc 
anno  ex  Gallia  in  Italiam  venerit  imperator  sesti- 
vo  tempore,  et  Sulpicius  etiam  loquatur  de  exsilio 
Liberii;gMz"  certenotabili  spatio  post  exsiliumlega- 
torum  suorum  Romse  mansit,  utfacile  colligetur 
exdicendis.Detempore  igitur  nihil  certius  dici 
posse  videtur,  quam  txjrannicum  illud  conciliabu- 
lum  habitum  aut  sub  finem  anni  354,  aut  proba- 
bilius  sub  initium  sive  prioribus  mensibus  anni 
355.  De  numero  episcoporum,  qui  convenerunt, 
non  satis  constat.  Sozomenus  quidem  lib.  4  cap.  9 
maximum    episcoporum    numerum    Medioiani 
congregatum  fuisse  insinuat  his  verbis  Cum  igi- 
tur,  urg-ente  imperatore,  synodus  collecta  esset  Me- 
diolani,  ex  Orientis  quidem  partibus  pauci  admodum 
convenerunt,  reliquis  vel  ob  morbum,  vel  propter 
itineris  long-inquitatem,  ut  opinari  licet,  eo  venire 
detrectantibus.  Ex  Occidentalibus  autem  episcopis 
plures,  quam  trecenti,  adfuerunt.  Eadem  quoque 
scribit  Socrates  lib.  2  cap.  36. 

G9  Verum  difficulter  credere  possum,  tantum 
fuisse  episcoporum  numerum.   Cer-te  Baronius 
tom.  9  Annalium  in  Appendice  anni  355  pag.  867 
recitat  nomina  episcoporum,  qui  ibidem  primi 
contra  S.  Athanasium  subscripserant,  prout  ea 
accepit  ex  tabulario  Vercetlensi.  Erant  autem  hi 
numero  triginta,  et  licet  his  deinde  alii  accedere 
potuerint,  verisimile  tamen  non  fit,  ultra  trecen- 
tosfuisse  Medioiani  episcopos  Occidentales:  neque 
enim  Suijncms  insinuat,  numerosum  fuisse  istud 
concilium.  In  litteris  vero,  quibus  Constantius 
imperator Eusebium  Vercellensem,  detrectantem 
ad  concilium  venire,  adessejussit,-  apud  Ferre- 
riumdatisextabularioVercellensi,dicunturvenis- 
se  Mediolanum  pauci  de  provinciissingulis.  Quare 
longe  minor  videtur  fuisse  numerus  episcoporum, 
quam  dixerunt  Socrates  et  Sozomenus.  Baluzius 
in  Nova  collectione  col.  29  ex  Vita  S.  Eusebii  Ver- 
celtensis  dedit  Acta  concitii  Mediolanensis ,  ibique 
dicuntur  concilio  interfuisse  Liberius  Papa,  Hita- 
rius  PictaviensistPautinus  Trevirensis,  cum  atiis. 
Verum  luculenter  patebit,  Liberium  non  adfuisse, 
prout  non  adfuerunt  Hilarius  et  Pauiinus.  Atcon- 
stat,  adfuisse  legatos  S.  Liberii,  nimirum  Lucife- 
rum  Caiaritanum,  Pancratium  presbyterum  et 
Hilarium  diaconum.  S.  Eusebius   Verceliensis, 
quod  ex  rerum  adjunctis,  et  fortasse  ex  primo 
congressu  legatorum    cum   Constantio ,  felicem 
istius  conventus  exitum  sperare  non  auderet, 
adesse  recusavit.  Quare  episcopi  primum  nomine 
totius  conciiii  ipsum  invitarunt  per  titteras  et  le- 
gatos.  Deinde  Constantius  ipse  ad  eumdem  scri- 


psit,  ut  veniret ;  ac  demum  legati  Pontificii,  nec- 
dum  omni  abjecta  spe,  suis  quoque  litteris  Euse- 
bium,ad  concilium  ut  veniret,  hortatisunt.  Cessit 
tandem,  et  Mediolanum  accessit,  ut  latius  videri 
potest  apud  Ferrerium  in  Vita  Eusebiipag.  Ibet 
sequentibus.  Cum  autem  omnia  iilia  prolixius 
apud  nos  examinanda  sint  ad  xvi  Decembrist  quo 
coiitur  S.  Eusebius,  his  missis,  solum  subjungo, 
quo  modo  exceptus  sit  Mediolani,  et  quibusseibi- 
demjunxerit. 

70  Narrat  hoc  S.  Hilarius  lib.  i  ad  Constantium  «*r*  ra9an~ 
num.  Bitascribens:  Eusebius  Vercellensis  episco-  ^J^^ 
pus  est  vir  omni  vita  Deo  serviens.  llic  post  Arela-  ftluexce- 
tensem  synodum,  cum  Paulinus  episcopus  tantis  ptus, 
istorum  sceleribus  contraisset,  venire  Mediolanum 
praecipitur.  Collectajam  illic  malig-uautium  syna- 
g-oga,  decem  diebus  ad  ecclesiam  est  vetitus  acce- 
dere,  dum  adversus  tam  sanctum   virum  malitia 
se  perversa  consumit.  Suppuratis  deinde  consiliis 
omnibus,  ubi  libitum  est,  advocatur.  Adest  una  cum 
Romanisclericis  {nimirum  Prancratio  presbytero 
ct  Hilario  diacono)  ct  Lucifero  Sardiuiaj  episcopo. 
Conventus,  ut  in  Athanasium  subscriberet,  ait,  dc 
sacerdotali  fide  prius  debere  constare,  compertos  E 
sibi  quosdam  ex  his,   qui   adessent,  ha:retica  labe 
pollutos.  Expositam  fidem  apud  Nicffiam,..  posuit 
in  medio :  spondens  omnia  se,  quse  postularent,  esse 
facturum,  si  fidei  professionem  scripsissent.   Dio- 
nysius  Mediolanensis   episcopus   chartam   primus 
accepit:    ubi    profiteri    scribenda    coepit.    Valens 
chartam   et  calamum    e  manibus   ejus    violenter 
extorsit,  clamans,  non  posse  fieri,  ut  aliquid  inde 
g-ereretur.  Res  post  clamorem   multum  deductain 
conscientiam  plebis  est:  gTavis  omnium  dolor  ortus 
est,  impug-nata  ost  a   sucerdotibus  fides.  \  erentes 
ig-itur  illi  (Ariani)  populi  judicium ,  e  dominico 
in  palatium  transeunt.  Cujusmodi  senteutiam  in 
Eusebium    long-e    ante,  quam   eeclesiam   ing-rcde- 
retur,  scripserint,  de   se   loquitur  ipsa  sententia. 
Hxc  Hilarius,  ea>  cujus  verbis  satis  liquets  nul- 
lam  Catholicis  fuisse  libertatem ;  id  unum  inten- 
disse  Arianos  cum  Constantio,  ut  omnes  damna- 
tionem  S.  Athanasii  ratam  facerent,  aut  sedibus 
suispellerentur. 

71  De  SS.  Dionysii  et  Easebii  co  tempore  gestis 
piura  leguntur  in  Vita  S.  Dionysii  Mediolanensis, 
dataadxw  Maii,  et  in  Commentario  ibidem  prx- 
vio.  Parem  eluxisse  in  Lucifero  Calaritano  con- 
stantiam,  et  forteetiam  majorem  in  loquendo  li- 
hcf-httrnf,  r<<,u  Arinui et  ihiperator  uoltent  IpSUm 

conciiio  in  ecctesia  adesse,  nisi  ad  eanguum  tem- 
pus,  ex  iisdem  S.Dionysii  Actis,  et  ecc  dictis  apud 
nosdeS.Luciferoad  zxMaii,  discerepoteritstur 

diosus  lector.  Utroque  etiam  loco  inveniet,  com- 

prehensos  esse  tegatos  ab  Eusebio  eunucho,  et  in 

exsilium  ductos,    necdum  finito  tyrannico   illo 

Arianorum  concilio.  Id  etiam  satis  insinuat  Sut- 

picius,  dum  statim,  ubi  loquitur  de  concilio  Me- 

dioianensi,  ait:  Tum  Eusebius  Vercellensium, et 

Lucifer  a  Caralis  Sardini:e  episcopi  rMr-ati.    Mox 

de  Dionysio  piura  refert,  et  ejus  quoque  exsitium 

subjungit.  S.  Athanasius  in  Historia  Arian 

ad  Monachosnum.  33  videtur  Paulinum  Trevi- 

rensem  annumerareiistqui  Mediotanicertarmi , 

sed  conjungit  gesta  in  Arelatensi  et  in  Medwta- 

nensi  concilio,  ut  ipse  insinuatnum.  31  cum  xn 

utroque  par  fuerit  Constantiiviotentia,quam  gra- 

phice  depingit,  ita  scribens:  E  quorum  numero 

sunt  viri,  qui  jam  claram  edidere   confessionem, 

ipsique  religiosi  ac  probi  episcopi,  1'aulinus  Trevi- 

rorum  Gallia;  metropolis  episcopus,  Lucifer  mctro- 

polis  Sardinia;  episcopus,  Eusebius  Vcrcellorum  Ita 


Cutn  <•" 
legati  nollent 
subsaibcrt 
in  Athana- 
sium, 

F 


ilU' 


AUCTOIIE 

J.  s. 

tum  cjnscopi 

Eusrttin*  r! 
Lucifer, 


/|(f»    alii  r.i ■- 

nilio  rclenun 
tur, 


390  DE  S.  LIBERIO  PAPA  COXF 

liae  urbis,  Dionysius  Mediolani,  est  autem  et  ipsa 
metropolisltalise. 

72  Accitisenim  illis  prtecipit  imperator,  ut  contra 
Athanasium  subscriberent,  ac  cum  haereticis  com- 
muuicarcnt.  Quibus  rei  insolentia  stupentibus,  ac 
dicentibus,  id  ecclesiasticis  non  esse  canonis,  sta- 
tim  ille ;  At,  quod  ego  volo,  id  pro  canone,  inquit, 
habeatur:  me  quippe  ita  Ioquentem  Syri  episcopi 
tolerant.  Aut  ig-itur  obtemperate,  aut  vos  quoque 
extorres  futuri  estis.  His  auditis,  episcopi  remque 
summopere  mirati,  manibus  ad  Deum  tensis,  com- 
pellarevirum  docereque,  non  suum  esse  imperium, 
sed  Dei,  qui  tradidisset:  rog-are,  ut  eura  timeret, 
ne  derepente  datum  adimeret:  interminari  judicii 
diem,  suadereque,  ne  ecclesiasticas  res  pessumda- 
ret;   neu   Romanum  imperium  cum  ecclesiasticis 
statutis  comraisceret,  vel  Arianam  hasresim  intro- 
duceret  in  Ecclesiam  Dei.  Verum  ille  neque   audi- 
vit,  nec  eos  plura  dicere  permisit ;  quin  et  acrius 
districto    adversum   illos    gdadio    comminabatur , 
imo  ex  iis  nonnullos  ad  supplicium  abducijusserat: 
sed  postea,  uti  Pharao,  sententiam  mutavit.  Excus- 
B  so  itaque  pulvere,  Sancti  illi,  erectisque  ad  Deum 
oculis,  neque  minas  imperatoris  reformidarunt,  ne- 
que  stricti  g-Iadii  metu  veritatem  prodidere,  sed 
cxsiliura  pro  ministerii  sui  officio  habuerunt.  De 
eorumdem  certaminibus  cuni  Conslantio  et  exsi- 
lio  rursum  agit  num.  76,   ubi  dicit,  Constantium 
se  accusatorem  Athanasii  his  verbis  exhibuisse : 
Eg-o  inquit ,  jam  sum  Athanasii  accusator ,    mei 
g^-atia  eorum  (Arianorum)  dictis  fidem  habetote. 
At  episcopos  ad  hsec  rursum  prudenter  et  fortiter 
respondisse,  subjungit.  Aliis  quoque  locis  de  eo- 
rumdem  exsilio  meminit;   et   in  Apologia  ad 
Constantium  num.  27  de  aliorum  lapsu  etiam 
loquitur,   sed  conjungens  facta  variis  tempori- 
bus. 

73  De  certamine  duorum  aliorum  Liberii  lega- 
torum,  nimirum  Pancratii presbyteri,  quem  Eu- 
tropium  vocat,  et  Ililarii  diaconi,  agit  in  laudata 
Sistoria  ad  Monachos  num.  41,  ubi  indignatio- 
nem  suam  sic  declarat :  Iloec  item  illorum  facinora 
quis  si  audiat,  non  arbitretur  illos  quidvis  potius 
quam  Christianos  esse?  Cum  Liberius  Eutropium 
prcsbyterum,  ct  Hilarium  diaconum  cum  litteris 
(num.  61  recitatis)  misisset  ad  imperatorem,  quo 
temporoitem  Lucifer  cum  sociis  confitebatur;  pre- 
sby terum  statim  illi  in  exsilium  ableg-arunt:  diaco- 
num  vero   Ililarium,  postquara  nudassent,  atque 
dorso  flagris  cecidissent,  in  exsilium  item  raiserunt. 
Dum  flagellarent  autem,  heec  vociferabantur:  Quare 
Liberio  non  obstitisti,  sed  ejus  detulisti  litteras? 
Illud  facinoris  admisere  Ursacius  et  Valens  cum 
spadonibus.  Diaconus  porro,  dum  verberaretur,  be- 
nedicebat  Domino,  memor  illius  diccntis :  Dorsum 
meum  dedi  ad  flagvlla.  Uli  vero  verberantes  irri- 
debemt  illudebantque  viro:  neque  erubuerc,  quod 
levitam  afficcrent   contumeliis :    dumque   eachin- 
nos  profunderent,  rem  sibi  consentaneam  ag-ebant ; 
illequc  benedicendo  perseverabat.  Verberari  nempe 
Christianorum,  Christianos  autem  verberare  Pilati 
etCaipha)  facinusest.  Sic  itaque  aprincipio  ipsam 
Komauam  Ecclesiani  labefaetare  conati  sunt,  optan- 
tcs  suam  illi  admiscere  impietatem.  ExcS.  Atha- 
nasius.  Ubi  autem  Liberius  tragicum  itlum  exi- 
tum  co?icilii,  e  quo  omnes,  qui  minis  et  terroribus 
Ananorum    restiterant ,   videntur  in  exsilium 
ejecti,Rom(icintellexit;  non  potuit  non  summo 
affici  dolore,  non  solum  de  exsitio  virorum  for- 
tntm,  sed  magis  etiam  de  lapsualiorumtqui  in- 
mtm  contra  Athanasium  sententiw  subscripse- 
ntnt.  Inter  hos  apud  S.  Athanasium  in  Apologia 


,ar,(Hc0Jl. 

soluiur. 


ad  Constantium  num.  27  numeratur  Fortunatia-  L 
nus  Aquiteiensis ,  de  cujus  tapsu  constat ,  sive 
Mediolani,  sive  postea  contra  S,  Athanasium 
subsc?ipserit.  Sic  interconfessores,  qui  exconci- 
lio  hoc  relegati  sunt,  apud  Sulpicium  numerari 
videtur  S.  Hilarius,  qui  in  exsilium  missus  est 
non  ex  Mediolane?isi,  cui  non  interfuit,  sed  ex 
Biterre?isi  concitio. 

7-1  Liberius  por?^o,  ad  que?n  omnia  illa  defere-  Exeuies& 
ba?itur,  episcopos  exsides  litteris  suis  consotari  f***n 
si??iul  et  ad  constantiam  ani?nare  voluit.  Bpistola 
ipsius  i?i  tabulario  Vercetle?isi  inve?ita  est,  quasi 
data  ad  sotum  Eusebium,  sed  inter  Fragraenta, 
quibus  nonie?i  S.  Hila?Hi  perpe?*a??i  fuit  imposi- 
tum,  scripta  fuisse  dicitur  Eusebio,  Dionysio  et  Lu- 
cifero  episcopis  in  exsilio  constitutis,  ut  eade?n  ve- 
risi?nititer  ad  siiigidos  fuerit  ?nissa ,    quod   in 
diversis  degerent  tocis.  Dig?\a  est  magno  Liberii 
animo,  dignaque  non  mmws,  quas  tota  huc  tra?is- 
feratur.    Qua?^e   tota??i  ex  cditio?ie  Cousta?itii, 
notatis  variantibus  prEecipuis  subjicio.  Quamvis 
sub  imag-ine  pacis  humani  g-eneris  inimicus  vehe- 
mentiusin  membra  Ecclesite  videatur  esse  grassa- 
tus,  vos  tamen,  acceptissimi  in  Domino  saeerdotes, 
egreg-ia  et  sing-ularis  fides  et  hic  probabiles  Deo 
osteudit  et  jam  ad  futuram  gdoriam  martyres  desi- 
gnavit.  Quo  itaque  prseconio  laudis,qua  vocis  exsul- 
tatione  merita  virtutis  vestrse  proferam,  positus  in- 
ter  mcerorem  absentise  vestrge  et  g-audium  glorise, 
prorsus  invenire  non  possum  :  nisi  quod  scio,  hinc 
me  probabiliora  vobis  solatia  exhibere,  si  credatis 
me  in  exsiliuin  simul  vobiscum  esse  detrusum.  De- 
nique  me  adhuc  in  ipsa  exspectatione  pendentem, 
quod  a  consortio  vestro  durior  necessitas  interim 
distrahit,  satis  contristor.  Optaveram  enim,  fratres 
devotissimi,  prior  pro  omnibus  vobis  impendi:  ut 
exemplnm  g'loria3  per  me  mag-is  vestra  dilectio  con- 
sequeretur.  Sedfuerit  h&ecpaImameritorum,vestro- 
rum  ut  priores  de  perseverantia  fidei  ad  confessio- 
nis  illustrem  g-loriam  veneritis.  Quaeso  ig-itur  dile- 
ctionem  vestram,  ut  me  praesentem  vobiscum  esse 
credatis ;   atque  eo  me  affectu  absentem  non  esse 
sentiatis,  et  intelligatis  dolere  me  satis,  quod  sum 
interim  a  vestro  consortio  disparatus. 

75  Quantam  denique  g-loriam  fueritis  consecuti, 
hinc  mag-is  scire  potestis,  quod  si  qui   in  perse- 
cutione  coronati  sunt,  solius   persecutoris  cruen- 
tos  g*ladios  sentire  potuerunt:  contra  vos,  devoti 
per  omnia  Dei  milites,  etiam  falsos  fratres  inimi- 
cos  experti,  de  perfidia  victoriam  pertulistis  :  quo- 
rum  quanto  violentia   in  saeculo   crescere  potuit, 
tanto  sanotis  sacerdotibus  proemia  laudis  inveniun- 
tur  conferre.  Estote  itaque  de  promissione  caelesti 
securi:  et  quia  proximiores   estis  Deo  effecti,  ve- 
stris  orationibus  me  vestrum  consacerdotem  famu- 
lum  Dei  ad  Dominum  sublevate,  ut  supervenien- 
tes  impetus,   qui  de  die  in  diem  cum  annuntian- 
tur,  g*raviora  vulnera  inflig-unt,  tolerabiliter  ferre 
possimus :  ut  inviolata  fide,  salvo  statu  Ecclesise 
Catholicse,    parem    vobis    dig-netur    rae    Dominus 
efficere.  Et  quia  cupio,  quae  g-esta  sunt  in  ipsa  con- 
gressione*,fidelius  scire;  obsecro  sanctitatem  ve-  •  at.  con- 
stram,  universa  fideliter  litteris  intimare  dig-nemi-  grogaiioiio 
ni :  ut  additamentum  majus  vel  ipse  animus,  qui 
diversis  rumoribus  cruciatur  ,  vel  vires  corporis 
ipsius,  quoa  jam  extenuata?  sunt,  de  cohortatione 
vestra  possint  sentire.  Et  atia  ??ianu.  Deus  vos  inco- 
lumes   custodiat,   domini  fratres.   Hvc    Liberius. 
Coiista?2tius  aute?n  in  Annotatis  existi??iat,  hanc 
sotis  episcopis  fuisse  scripta?n ;  quia  solos  videtur 
attoqiiiepiscopos,quossacerdotesvocat  et  fratres. 
Aha  itaquefuerit  sc?*iptaad  Pancratiwn  presby- 

terum 


ct  ad  ro>i- 

stantiam 

horlatttr. 


E 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS 

terum  et  ad  Hilariumdiaconum,imo  verisimiliter     nonis 
omnibus  seorsum  scripserit  Liberius,  cum  singuli 
degerentin  locis  diversis.  Celerum  si  quis  hanc 
Epistolam  et  quatuorprtTcedeniesconferrevolue- 
rit  cum  quatuor  supposititiis  §  Sdatis ;  in  his  m- 
veniet  Liberium  prudentem,  constantem,  foricm, 
pium,  gravem;  eloquentia  quidem  non  tantum, 
quantum  prudentia  et  fortitudine ;  sensa  tamen 
sua  tolerabili  oratione  enuntiantem  :  in  illis  vero 
inveniet  hominem  imprudentem,  inconstantem, 
pusillanimem,  omnia  pro  reditu  obtinendo  gesta 
sua  improbantem,  mendaccm,adulatorem,  abjecto 
animo  inimicis  suis  supplicantem,  et  demum  ver- 
naculi  sui  sermonis  ignarum. 


»91 


kOCIOtC 

J.  8. 


pro  eaiuaS. 
Athanasii : 


VI.  Egregia  Liberii  certamina  Ro- 
mse  cum  Eusebio  Constantii  eu- 
nucho  :  abductus  violenter  Medio- 
lanum,  pari  fortitudine  Constantii 
dicta  refellit,  et  exsilio  relegatur. 


Ccrlimtiiui 
S.  tibciii 


cum  Eatebio 

cnnucho, 

Romam  mi$- 

80  n  Ciih- 
ttantio 


Quanta  sibi  imminerent  certamina,  cogitare 
poterat  S.  Liberius  ex  iis,  quse  Aretate  et  Me- 
dioiani  violenter  erant  patrata  in  episcopos  Ca- 
tholicos,  tyrannicis  Arianorum  mandatis  morem 
gerere  recusantes*  Ccepta  autem  hsec  sunt  eodem 
annot  verisimiliter  non  diu  post  Mediolanense 
concilium,  Constantio  adhuc  Mediolani  degente; 
continuataque  usque  ad  exsilium  Liberii,  eidem 
annoinnectendum.S.AthanasiusinHistoriaAria- 
norum  ad  Monachos  num.  35  tom  1  pag.  361  im- 
pictatem  Arianorum,  miramque  Liberii  in  illis  re- 
fellendis  constantiam,  enarrat,  ita  ordiens  :  Nam 
neque  Liberio  Romano  episcopo  (Ariani)  ab  ipso 
initio  pepercere,  sed  usque  ad  ejus  urbis    cives 
suum  propagarunt   furorem,  nihil  reveriti,  quod 
Apostolicus  thronus  ille  sit,  nihil,  quod  Roma  sit 
metropolis  Romanue  :  nec  recordati  sunt,  se  antea 
illos  Apostolicos  viros  in  litteris  suis  nuncupasse. 
Sed  omnia  simul  eommiscentes,  omnium  una  ob- 
liviscuntur,  nec  quidpiam  illis,  nisi  impietas,  cor- 
di  fuit.  Cum  enim  illum  cernerent  sanaj  fidei  cul- 
'  torem ,   Arianneque    hseresis   adversarium ,   aucto- 
remque  omnibus  esse,  ut  eam  aversarentur ,   ab 
eaque  declinarent,  arbitrati  sunt  impii  homines, 
se,  si  Liberium  seducere  possint,  omnes  illico  su- 
peraturos  :  quare  illum  apud  imperatorem  calum- 

niantur. 

77  Ille  sperans  se  Liberii  opera  quampnmum 
omnes  sibi  conciliaturum,  cum  litteris  spadonem 
quendam  Eusebium  nomine  mittit ,  dona  feren- 
tem  :  ut  blaudiretur  donis,  litteris  vero  minaretur. 
Profectus  Romam  spado ,  principio  auctor  crat 
Liberio,  ut  contra  Athanasium  subscriberet,  cum 
Arianisque  communicaret  :  illud,  aiens,  impera- 
tor  exoptat,  hoc  te  facere  jubet.  Minc  ostensis 
muneribus  hortabatur  :  manusque  Liberii  contre- 
ctans,  aiebat :  Imperatori  obtempera,  et  luec  ac- 
cipe.  Episcopus  contra  monebat,  hisque  verbis  do- 
cebat  hominem.  Qui,  quasso,  adversus  Athana- 
sium  id  agatur?  Nam  quem  non  una  solum,  sed 
et  altera  synodus  ex  toto  orbe  eoacta  purum  in- 
noxiumque  jure  declaravit,  quem  Romana  syno- 
dus  cum  pace  dimisit,  quo  pacto  damnare  possu- 
mus?  Quis  nos  probaturus  est,  si  quem  pra;sentem 
araanter  excepimus,  ad  communionemque  admi- 
simus,  absentem  aversemur?  Non  ecclesiastici  ca- 
Septembris  Tomus  VI. 


nec  talem  unquam  a  Patribus 
accepimus  traditionem  :  quas  videlicet  traditio- 
nes  ipsi  a  beato  et  Magno  Apostolo  Petro  acce- 
pere. 

78  Sed   9i  imperator    ecclesiasticam  curat   pa- 
cem  :  ai  jnbet  abrogari,  qurc  apud  nos  pro  Atha- 
nasio  scripta  sunt ;  abrogentur  item  qusecumque  ab 
illis  adversus  eum  gesta  fuerint,  abrogentur,  quae 
adversus  alios  sunt  acta  :  ac  demum  ecclesiastica 
synodus  procul  palatio  cogatur,  ubi  nec  impcra- 
tor  compareat,  nec  comes  accedat,  nec  judcx  com- 
rainetur,  sed  Dei  timor  sufficiat  cum  Apostolica 
constitutione  :  ut  eo  raodo  cum  primis  ecelosiastica 
servetur  fides,  prout  a  patribus  in  Xicama  syno- 
do  definita  est.  Ejiciantur  Arii  sectatores,  anathe- 
matequc  daranetur  corum  hieresis.  Ac  demum  ju- 
dicio  reddito  de  criminibus  in  Athanasium,  vel  in 
alium  quempiam  allatis  :  de  crirainibus  item,  qui- 
bus  accusantur  iUi ;  tunc  demum  rei  cxpellantur, 
innoxii  cum  fiducia  et  securitate  degant.  Neque 
enim  fasest  eos  synodo  annumerari,  qui  fide  impii 
sunt  :  neque  convenit  fidei   inquisitioni,    alterius 
cujusque  negotii  inquisitionem  anteferrl.  Primum 
quippe  omnis  de  fide  dissensio  abscindenda ,  ac  E 
tum  demura  de  aliis  quseratur  negotiis.  Nam  Do- 
minus  noster  Jesu  Christus  non  ante  curavit  segro- 
tos,  quam  ostenderent  declararentque,  quam  erga 
se  habcrent  fidein.  Ha:c  a  Patribus  didicimus  :  hrec 
imperatori  renuntia  :  ha3C  et  illi  ct  Ecclesia?  a?di- 
ficationi  conducunt.  Ne  audiantur  Ursacius  ct  Va- 
lens  :  qui  cura  de  rebus  a  se  ante  gestis  pceniten- 
tiam  egerint,  jam  minirae  fide  digni  sunt.  IIsc 
Episcopus  Liberius. 

79  At  Eunuchus  indignatus,  non  tam  quod  sub-  eteunuchi 
scriberc  renueret,  quam  quod  illum  lweresi  adver-  p 
sarium  comperisset :  oblitusque  se  coram  Episcopo 
stare,  acriter  interminatus,  cum  donis  abit,  nefa- 
riamque  rem  aggreditur  qiue  aChristianis  quidem 
abhorreat,  majorisqm'  sit  audacia?,  quam  qua;  spa- 
donem  deceat.  Saiilis  quippe  pnvvaricationem  imi- 
tatus,   profectusque  ad  martyrium  TYtri  apostoli, 
ibi  dona  illa  apposuit.  Re  comperta,  Liberius  ad- 
versusloci  custodem  graviter  succcnsuit,  quod  non 
prohibuisset  homincm  :  ipsaquc   dona  ut  illicitura 
sacrificium  abjecit :  qure  res  castratum  ad  iram  ma- 
gis  concitavit.  Hactenus  S.  Athanasius.  Quo  au- 
tem  pacto  impius  itle  Eusebius  eunuchus,  quem  j? 
Socrates  lib.  2  cap.  2  vocat  Pramositum  regii  cubi- 
culi,  Sozomcnus  lib.  S  cap.  1  Pnepositum  domus 
regia?,  in  h&rcsim  Arianam  pertractus,  alios  eu- 
nuchos  et  imperatricem,  uxorem  Constantii,  ad 
camdem  impietatem  perduxerit,  narrant  laudati 
scriptores  tocis  atlegatis.  Apud  Socratem  dcinde 
lib  3  cap.  1,  et  Sozomenum  lib.  b  cap.  5  invenies, 
impium  illum  hominem  capitali  suppticio  pwnas 
dedisse  post  mortem  Constantii. 

80  Quam  gravibus  porro  verbis  conqueratur  r.unuchas 
S.Athanasius,  quodpotestatemjudicandi  de  rebus  " 


uciracundin 


^, . Consiantiufti 

ecctesiasticis  ridicuio  saneconsdio  eunuchisper-  auctot.itale 
misisset  Constantius,  paucis  deciarare  lubet,  re-  vauns, 
tictis  pluribus,qucv  ibidemvideri  possimt. Vunuchi 
porro  erant.  inquit  num.  3H,  qui  haec  et  alia  in  uni- 
versos  gesta  movcbant.  Et  quod  in  ejusmodi  insi- 
diis  mirandum  est,  Ariana  hairesis,  quai  Filium  Dei 
abnegat,  auxilio  nititur  euDuchorum.  Et  mox  : 
Quocirca  vetat  lex  illos  (eunuchos)  ad  ecclesia- 
sticum  concilium  admitti.  Attamen  hos  nunc  ec- 
clesiasticorum  judiciorum  dominos  reputaut  eorura- 
que  arbitratu  judicat  Constantius,  dissimulantibus 
illis,  qui  episcopi  nomine  vocantur.  Ileu!  quis  res 
eiusmodi  scripto  traditurus  est?  quis  narraturus 
o-enerationi  alteri?  quis   narranti  fidera   habcat, 

79         spadoues 


AtCTftftS 

J.  s. 


eamgravt- 
ler  incttat 
cvntra  Libc- 
rium. 


B 


ut  hic  jumi 
im/icratorit 


c 

rinh  n/rr  rt 
ctam  populo 

Mediola- 

nnm  trnltu- 
tur. 


592 

seilicet,  quibus  domestica  vix  ministeria  concre- 
dantur,...  illos,  inquam,  ecclesiasticis  jam  rebus 
imperare,  Constantiumque  illis  subditum,  insidias 
in  omnes  parasse ,  atque  Liberium  in  exsilium 
misisse?  Esec  graviter  Athanasius ;  sed  hxretici 
aliis  etiam  temporibus  parum  curarunt,  an  ju- 
dicia  exercerentur  per  judices  legitimos,  modo 
per  fas  aut  nefas  ad  finem  sibi  propositum 
pertingere  possent.  Audiamus  igiturt  quid  Euse- 
bius,  sive  eunuchorum  sive  judicii  ecclesiastici 
apud  Constantium  princeps,  postquam  reversus 
erat  Mcdiolanum,  contra  Liberium  effecerit. 

81  Imperatorem  ig-itur  ille,  inqitit  taudatus Atha- 
nasius,  his  commovet  dictis  :  Non  id  jam  nobis 
sollicitudini  cst,  ut  Liberius  subscribat  :  sed  illud 
magris  non  ang-it,  quod  contra  haeresim  ita  sentiat, 
ut  nominatim  Arianos  feriat  anathemate.  Ad  idipsura 
loquendum  ceteros  spadones  provocat,  plerique  ete- 
nira,  imo  omnes,  apud  Constantium  eunuchi  sunt, 
pcnes  quos  omnisibi  potestas,  nihilquenisi  de  illo- 
rum  sententia  g-eritur.  Litteras  igitur  Romam  mit- 
tit  impcrator  :  iterumque  palatini,  notarii  et  comi- 
tes,  lftteraeque  ad  praifectum  mittuntur,  ut  aut  Libe- 
rium  dolo  Koma  subductum  in  castra  ad  se  trans- 
mitterent ,  aut  vi  hominem  persequerentur.  His 
itaque  et  ejusmodi  missis  litteris,  metus  exortus  est, 
inaidiceque  pertotam  urbem  paratEe. 

82  Quot  igitur  domibus  insidiati  sunt?  quot 
viris  quantse  pollicitationes  factge,  ut  adversus  Li- 
berium  rem  g-ererent?  quot  episcopi,  his  perspe- 
ctis  rebus,  sese  abdebant?  quot  liberse  mulieres  ob 
structas  a  Christi  inimicis  calumuias  perpagos  se- 
cesserunt?  quot  ascetis  insidiati  sunt?  quot  illic 
commorantes  homines,  qui  statum  ibi  domicilium 
nacti  erant,  expelli  curarunt?  quoties  et  quo  stu- 
dio  portum  exitusque  portnrum  custodierunt ,  ut 
ne  quis  ingressus  orthodoxorum  Liberium  invise- 
ratPTum  lloma  quoque  Christi  hostium  imma- 
nitatcm  experta  cst,  novitque  demum,  quse  ante 
non  eredidit,  cum  audiret,  quantam  ceteris  eccle- 
siiSj  singulisque  urbibusvastitatem  intulissent  illi. 
/■.'/  nifcrius,postjitstasdeeunuchisqueretas,num. 
Msubjungit  :  Nam  cum  multus  essetille  in  scri- 
bendo  Romara ,  cum  minas  intentaret ,  leg-atos 
mittcrct,  insidiasque  pararet,  demum  facta  est 
Alexandrinu  persequutio,  (huc  non  spectans)  Libe- 
riusquc  ad  imperatorem  trahitur. 

83  Ammianus,  homo  gentilis,  tib.  15  cap.  7 
nonnulla  aajungit,  qum  kuc  traduco,  omissis  ta- 
men  UUsque  imperile  de  causa  S.  Athanasii  me- 
morat.  Hoo  administranteLeontrfo  (Urbis prssfec- 
foJLiberius,  Christiana1  leg-isantistes,  a  Constantio 
ad  comitatum  mitti  prroceptus  est,  tanquam  impe- 
ratoris  jussis,  et  plurimorum  sui  consortiura  (epi- 
scoporum  nempe  Arianorum)  decretis  obsistens. 
Tiaie,  ut  gcntUis,  causam  S.Athanasiimale  ex- 
ponit.  subditque  :  Ilnnc  (Athanasium)  per  sub- 
soriptionem  abjicere  sede  sacerdotali,  paria  sen- 
tiens  ceteris,  jubente  principe,  Liberius  raonitus, 
persevcrnntcr  rcuitcbatur ,  nec  visum  hominem, 
neo  auditun  damnare,  nefas  ultimum  ssBpe  excla- 
mans,  aperte  soilicet  reoalcitrans  imperatoris  ar- 
bitrio.  Id  eniin  illc,  Athanasio  semper  infestus, 
licet  sciret  impletum,  tamen  auetoritate  quoque, 
qua  potioros  falias  qua  potiuntur  et  forte  rectius) 
icternie  1'rbis  Kpiscopi,  firmari  desiderio  niteba- 
tur  ardenti.  Quo  non  impetrato,  Liberius  »gre  po- 
puli  metu,  qui  ejus  amore  nagTabat,  cum  mag-na 
ditBcultate  noctis  medio  potuit  absportari.  Tille- 
montius  tom  0  in  Arianis  Art.  58  observat,  Le- 
oni Hum  i ' ;-bis  preefectumnon esse  factum,nisi post 
•nJulii&tcoUigitureai  lege,adOrfitumUrbispra>- 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 

fectum  eo  diedata,  apud  Gothofredum  in  Chrono- 
logia,  codici  Theodosiano  priemissa.  Itaqne,  cum 
Leontius  esset  Urbis  prsefectus,  quando  Roma 
avulsus  est  Liberius,  hoc  certo  factum  est  post  vi 
Jutiiet  fortasse  sub  finem  anni. 

81  Quid  porro  Mediolani  contigerit  inter  Li- 
beriume^  imperatorem,non  ptene  enarrat  S.Atha- 
nasius.  Orationem  tamen  Liberii  generatim  ex- 
ponit,  secutumque  exsilium  his  verbis  :  Multaque 
ille  (Liberius  nempe)  usus  loquendi  fiducia,  De- 
sine,  inquit,  Christianos  persequi;  ne  nostra  ope- 
ra  coneris  impietatem  introducere  in  Ecclesiara. 
Sumus  sane  ad  omnia  toleranda  parati ,  potius 
quam  AriomanitBe  andiamus  :  ne  nos,  qui  Chri- 
stiani  sumus,  cogas  Christomachos,  id  est,  Chri- 
sto  iniraieos  effici.  Hujus  quoque  tibi  consilii 
auctores  sumus,  ne  pugnes  cum  eo,  qui  hoc  tibi 
imperium  tradidit  :  neu  pro  gratiarura  actione  im- 
pietatem  illi  referas :  ne  persequare  illos,  qui  cre- 
dunt  in  eum,  ne  tu  quoque  audias  :  Durum  est  tibi 
contra  stimulum  calcitrare.  Sed  utinam  auscultes, 
ut  tu  quoque,  quemadmodum  beatus  Paulus  obtem- 
peres.  Ecce  adsumus,  accessimus  priusquam  illi 
criminationem  comminiscantur.Ideo  properavimus, 
g-nari  nobis  a  te  exspectandum  exsilium  esse,  ut 
ante  confictam  criminationem  patiamur,  oranibus- 
que  propalam  sit ,  alios  omnes  eadem  ,  qua  nos 
ratione  perpessos  esse ,  allatasque  adversus  illos 
criminationes,  confictas  ab  iniraicis  fuisse  :  quorura 
omnia  dicta,  nihil  nisi  calumnia;,  nihil  nisi  menda- 
cia  fuere.  Ita  loquutus  Liberius  omnibusadmiratio- 
ni  fuit.  At  ille  nullum  aliud  responsum  ediditquam 
quod  jussitillummitti  in  exsiliura  :  sing-ulosque,  ut 
antea  fecerat,  ab  invicem  disjunxit.  Quam  exsilii  ra- 
tionem  adinvenit  ipse,  ut  in  poenis  irrog-andis  prio- 
ribus  crudelior  tyrannis  et  persequutoribus  esset. 
Nam  in  superiori  persecutione ,  plures  ima  con- 
fessores  releg*ari  jussit  Maximianus,  ac  perconsor- 
tii  consolationem  pcenam  mitig^avit.  At  hic  long-e 
illo  crudelior,  viros  in  loquendi  libertate  atque  in 
confessione  socios  ab  invicem  semovit,  illos  disjun- 
xit,  qui  fide  copulati  erant,  ut  ne  vel  in  morte  mu- 
tuo  fruercntur  aspectu,  ratus  corporis  seyrcgratio- 
nera  animae  quoque  afrectum  disjung-ere,  aut  illos 
invicem  sejunctos  concordife  et  unanimitati-;  oblitu- 
ros.  H<vc  summatim  Athanasius,  quialiis  quoque 
locis  de  Liberii  exsilio  meminit. 

88  Sozomenus  de  gestis  inter  Constantium  et 
Liberium  plura  suggerit  lib.  4  cap,  xi.  Verum, 
cum  Theodoretus  accurate  tradiderit  colloquium 
Constantii  aliorumqae  cum  Liberio,  ex  illo  solum 
pauca,eaquepost  illud colloquium  factahuc  trans- 
feram.  Ubi  duas  Sozomenus  exsilii  causas  attu- 
lerat,nimirum  quodliibeYivsnollct  consentire  cum 
episcopis  Arianis  ,quodque  S .Athanasiumcondem- 
nare  dctrectaret  subjungit  :  Cum  ergo  Liberius 
mandatis  principis  minime  obtemperaret,  imperator 
eum  in  Thraciam  deportarijussit,nisi  intra  biduum 
sententiam  mutaret.  At  Liberius,  Mihi  vero,  in- 
quit,'  oiraperator,  nihil  opus  est  deliberatione. 
Haec  enim  jam  pridem  a  me  perpensa  ac  decreta 
sunt :  et  jam  nunc  iter  ingredior.  Porro  cum  ab- 
duceretur  in  exsilium,  aiunt,  imperatorera  quin- 
g:entos  aureos  ei  misisse  :  Liberium  vero  eos  asper- 
natum  dixisse  1111,  qui  attulerat  ;  Abi,  et  nuntia 
illi,  qui  hoc  anrum  misit,  ut  assentaroribus  et  hi- 
strionibus,  quos  secum  habet,  illud  larg-iatur  :  quos 
pra;  insatiabili  cupiditate  continua  eg-estas  quotidie 
urg*et  ac  cruciat,  semper  quidera  appetentes  divitias, 
numquam  vero  satiatos.  Nobis  vero  Christus  qui 
Patri  in  omnibus  similis  est,  et  annonas  et  bona 
orania  subministrat. 

86  Theodoretus 


D 


Ges'«  iifce- 

s'u'»''OSum. 

matim  ab 

AtUatiatifi 


panhi  magis 
a  Sii^omeno 
una  cumex- 
silia  erpo&ita. 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBIUS 

A  S6  Theodoretus  lib.  2  cap.  15,  toturn  imperatoris 
rfaodoretus  et  Libevii  colloquium  cap.  16  daturus,  de  eo  tuvc 
prsemittit :  Jam  vevo  celeberrimi  Liberii  tiduciam 
et  admirabiles  sermones,  qnos  pro  veritatis  defen- 
sione  habuit  coram  impevatoreConstantio,  hocloco 
libet  adscribere.  Descripti  sunt  euim  a  piis  viris,  qui 
illotempore  vixevunt,  utpote  qui  studiosos  rerum  di- 
vinarum  acueve,  et  ad  remulationem  excitare  pos- 
sunt.  Ex  his  verbis  collegit  Baronius  ad  annum 


m 


IMM 

J.S. 


altera  duutaxat  parte  pvaesente,  adversus  Athana- 
sium  in  Mareote  confecerant.  Quos  quidem  li- 
bellos  nunc  in  manibus  habemus.  Utris  horum  as- 
sentiri  et  communicaredebemus,  imperator:'  Hisne, 
qui  prius  Athanasium  condemnarunt,  et  postea 
veniam  petierunt,  an  illis,  qui  nuper  istos  condem- 
narunt? 

89  Epictetus  episcopus  dixit:  Non  fidei  causa,  ™mirt*rl° 
nec  pro  defensioue  judiciorum  ecclesiasticorum  Li-  X2m" 
355  nwn.  4A  dari  a  Theodoreto  Acta  publica,  a  benus  verba  facit,o  nnperator.sedut  apud  ltomanse 
Notariis  tunc  excepta.  Habet  certe  ille  dialogus  urbis  senatores  glorietur,  imperatorem  a  se  esse 
formam  ejusmodi  Actorum.  Interlocutores autem  superatum.  (Digna  episcopo  histrione  interlocu- 
praeter  Constantium  et  Liberium,  sunt  Epictetus  tio,  qua  Co^istantium  forte  vaciliantem  incitat.) 
episcopus    Arianus    Centumcellarum  in  Italia,     Imperator  Liberio  dixit :  Quota  pars  es  orbis  terra- 

rum,  ut  tu  solus  homini  impio  suffragari  velis,  et 


colloquium 


quem  S.  Athanasius   in  Epistola  ad  Episcopos 
jEgypti  et  Libyse  num.  7  Histrionem  vocat,eumque 
et  Auxentium,   infra  item  memorandum,  quem 
Ariani  in  episcopatum  Mediolanensem  intruse- 
rantpro  S.  Dionysio,promotos  dicit,ut  calumnias 
adversus  orthodoxos  episcopos...fingerent.  Utrum- 
que  nigerrimis  quoque  coloribus  pingit  in  Histo- 
ria  Arianorum  num.VZ.  Eusebius  Eunuchusjam 
ante  memoratus,  suas  quoque  partes  imperite 
B  egit,  dum  dixit,  Athanasium  in  Nicamo  concilio 
damnatum.  At  subinde  acl  Eusebii  et  Epicteti 
dicta  non  respondit  Liberius,  sermonem  dirigens 
adConstantium.  His  prwnotatis ,  Dialogum  ipsum 

subjicio. 
,....m        87  Constantius  imperator  dixit :  Nos,  quoniam  et 
imperatoris  Christianus  es  et  episcopus  nostrge  civitatis,  idcirco 
teevocandumduximus,  et  admonendum,  ut  nefa- 
rise  demeutiae  impii  Athanasii  communionem  abji- 
cias.  Id  enim  aequum  esse  orbis  terrarum  censuit, 
eumque  ab  ecclesiastica  communione  alienum  esse 
synodali    sententia   decrevit.    Liberius  Episcopus 
dixit.  Judicia  ecclesiastica,   o  imperator,  summa 
cum  eequitate  fieri  debent.  Quare,  si  placet  pietati 
tu£e,  judicium  constitui  jube.  Et  si  quidem  Athana- 
sius  condemnatione  dignus  videbitur,   tunc  juxta 
ecclesiastici  ordinisformam  in  illum  sententiapvo- 
feretur.  Neque  enim  anobis  condemnari  potestvir, 
quem    non    judicavimus.    Constantius    imperator 
dixit :  Totus  terrarum  orbis  de  ejus  impietate  senten- 
tiamtulit,  eo  quod  jam  inde  ab  initio  temporibus 
illudat.  Liberius  Episcopus  dixit :  Quicumque  sub- 
scripserunt,  res  gestas  ipsi  non  viderant;  sed  ob 
inanem  g-loriam  ac  metum,  neve  abs  te  ignominia 
afficerentur,  subscripserunt.  Imperator  dixit :  Quae- 
C  nam  est  gloria,  quis  metus,  qua;  ignominia?  Libe- 
rius  respondit:   Quicunque  non  diligunt  gloriam 
Dei,  ii  tua  munera  anteponentes,  eum,  quem  ipsi 
non  viderantnccjudicavcrant,  condcmnarunJ; :  quod 
alienum  est  a  Cbristianis.  Imperator  dixit :  Atqui 
prajsensjudicatus  est  in  concilio  Tyri :  ct  omnefl 
totius  orbis  episcopi  eum  in  concilio  damnarunt. 
Liberius   dixit:  Numquam  ille  praesens  judicatus 
est.  Quotquot  enim  eo  tempore  congregati  illum 
damnarunt,  post  Athanasii  e  judicio  disccssum,  abs- 
que  ratione  eura  condemnarunt. 

88  Eusebius  eunuchus  dixit:  lu  concilio  Ni- 
cseno  alienus  a  Catholica  fide  demonstratus  est.  Li- 
berius  dixit,  (respondens  ad  Constantii  dicta:) 
Quinque  soli  judicarunt  ex  iis,  qui  cum  Ischyra 
navigarunt  in  Mareotem :  quos  quidem  illi  misc- 
rant,  ut  adversus  reum  acta  conficerent.  Ex  iis, 
qui  tunc  eo  missi  fuerant,  duo  ex  luce  migra- 
runt,  Theognius  scilicet  ac  Theodorus.  Reliqui 
tres  adhuc  superstites  sunt,  Maris,  Valens  et 
Ursacius.  Contra  hos,  qui  missi  eraut  in  Marco- 
tem,  Serdicae  ob  hoc  ipsum  negotium  lata  est  sen- 
tentia.  Qui  postea  in  synodo  libellos  obtulerunt, 
veniam  poscentes,  ob  acta,  qiue  per  calumniam, 


cuih  Liberio 


orbis  llomani   ac   totius  muudi  pacem  dissolvas? 
Liberius  dixit :  Etiamsi  solus  sim,  fidei  causa  non 
idcirco  minuitur.  Nam  et  olim  tres  tantum  reperti 
sunt,  qui  vegis  mandato  resisterent.  Eusebius  eu- 
nuehus  dixit :  Irapevatorem   nostrum  faci.s  Nabu- 
chodonosor?   Liberius  dixit:  Nequaquara.   Sed   tu 
temere  hominem  condemnas,  de  quo  non  judicavi- 
mus.  Ego  vero  postulo,  ut  primum  quidem  gene- 
ralis  praecurrat  subscriptio,  qure  fidem  Nicaeae  expo-  E 
sitam    confirmet.    Deinde   ut  revocatis    ab  exilio 
fratribus  nostvis,  et  in  sedes  suas  restitutis,  si  ii, 
qui  tumultus  iu  ecclesiis  nunc  excitant,   Aposto- 
licce  fidei  consentire  visi  fuerint,  tunc  universi  Ale- 
xandriara  couvenientes,  ubi  et  accusatus   ipse  et 
accusatores  sunt  ct  defensoreorura,  examinato  illo- 
vum  negotio,  concovdem   sententiara  profevamus. 
Epictetus  episcopus  dixit :  Vevum  cursus  publicus 
haud  quaquam  sufficiet  subvectioni  episcoporum. 
Liberius  dixit :  Ecclesiastica  negotia  non  indigeut 
publico  cursu.  Ecclesia?  enim  singulaj   episcopos 
suos  ad  mave  usque  pevduceve  suis  sumptibusfacile 
possunt. 

90  Impevatov  dixit :  Quae  jam  fovmam  excepeve  exponit, 
judicii,   ea  vesolvi    amplius  non    possunt.  Valeve 
enim    debet   pluvium    episcopovum  sententia.  Tu 
solus  es,  qui  impii  illius  amicitiam  vetineas.  Libe- 
vius  dixit:  Nuraquam  audivimus,  imperator,  ab- 
sente  rco,  judicem  impietatem  ei  objicere,  quasi 
privatas  inimicitias  cum  co  gerat.  Imperator  dixit : 
Omnes  quidem  ille  in  commune  affecit  injuria  :  ne- 
minem   tamen  aeque  ac   me.    Qui   non  contentus 
exitio  fratvismei  majoris  natu,  felicis  memoria?  Cou- 
stantem  ad  suseipiendas  mecum  iiiimieitias  uun- 
quam  incitare  destitit :  nisi  nos  majori  mansuetu-  p 
dineetincitantisct  incitati  impetum  pertuIiflBemus. 
Nullam  itaque  victoviara  tanti  facio,  ne  illam  qui- 
dem,  quam  de  Magnentio  vetuli   ac  de   Silvano; 
quanti   ut  hunc  sccleratura  ab   Ecclesiiu  admiui- 
stratione  submoveam.  Liberius  dixit :  Noli,  impe- 
rator,  inimicitias  tuas  per  episcopos  vindicare.  Ec- 
clesiasticorum  euim  manus   ad  benedicendum  ac 
sanctificandum  vacare  dcbent.  Jubc  igitur,  si  pla- 
cet,  ut  episcopi  ad  proprias  sedes  revooentur,  ac,  si 
quidcm  visi  fuerint  couscntive  cum  illo,  qui  rectam 
fidem  NiceeaB  olim  expositam  nunc  tuetur,  tunc  in 
unum  convcnientes  paci  orbis  terr.iiuni  provideant, 
nc  vivum,  qui  nihil  dcliquit,  notatum  esse  compvo- 

bctur.  .,  ... 

91  Iraperator  dixit :  Unum  est,  quod  qiuentur.  J^»'^- 
Te  namque,  ubi  ccclesiarum  commumonem  fue-  ^^ 
rifl  amplexus,   Komam   remitterc   volo.  Assentire  tiami 
igitur   paci,    et  subscvibe,  atque   ita  Bomam  re- 
\°crtere.  Liberius  dixit :  Evatribus,  qui  Horaae  sunt, 
jam  valedixi.    Totiores    enim   sunt    ecclesiasticai 
leges,  quam  domicilium  Bomfld.   Imperator  dixit : 
Krgo  trium  dierum  spatium  habes  ad  deliberan- 
dum,  utrum  subscribcns  ltoniam  vcdive  velis,  aut 

ad 


J.  s. 


rt  in  extilio 
tutcipiendo 
mafjnanimi 
tatem. 


59 1  DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF 

ad  cogitandum,  quem  in  locum  cupias  deportari. 
Liberius  dixit:  Trium  dierum  aut  mensiura  inter- 
vallum  non  mutat  sententiam.  Itaque  mitteme,  quo 
voles.  Biduo  post  imperator,  cum  Liberium  accivis- 
set,  atque  is  de  sententianondecederet,eum  Berceam 
Thraciae  relegari  prascepit. 

92  Cumque  egressus  esset  Liberius,   imperator 

quing-entos  ei  solidos  misit  ad  sumptus  faciendos. 

Liberius  vero  dixit  ei,  qui  attulerat :  Abi,  redde  hos 

imperatori.    Opus   enini    his    habet,    ut   prtebeat 

militibus  suis.   Similiter  augusta  totidem  solidos 

misit.  Liberius  dixit:  Iiedde  hos  imperatori :  his- 

ce  enim  opus  habet  ad  stipendium  militum.  Quod 

si  imperator  his  opus  non  babet,  det  eos  Auxentio 

et  Epicteto.  Hisenimopus  habent.  Cum  igitur  ab 

his  nohiisset  accipere,  Eusebius  eunuchus  aliosei 

attulit.  Cui  Liberius  dixit:  Ecclesias  orbis  terrarum 

vacuas  ac  desertas  fecisti ;  et  mihi  tanquam  noxio 

elecmosynam  adfers.  Abi,  et  prius  Christianus  fias. 

Et  post  triduum  relegatus  est,  cum  nihil  accepisset. 

Hactemis  Theodoretus.  De  Beroea  Thracise,  exsi- 

lii  loco,  illud  observo,  distinguendam  esse  aBer- 

"  rhoea  Macedonive.  Lequienus  tom.  i  Orientis  Chri- 

stiani  col.  1165  docet,  potius  Bcroeu  dici,  prout 

revera   Groece   legitur   apud  Sozomenum  lib.  4 

cap.  xi,  sitamque  versus Mysiam  inter  Philippo- 

polim  et  Nicopolim,  posteaque  pro  Beroe  dictam 

/Wa\s<?  Irenopolim.  De  tempore  exsilii  nihil  addo 

jam  dictis,  cum  omnes  consentiant,  illud   conti- 

gisse  anno  355,  quo  narratur  ab  Ammiano.  De 

Felice  in  tocum  Liberii   ab  Arianis  substituto 

agam,    ubi   exposita  fuerint    gesta   Liberii   in 

exsilio. 


VII.  Quo  tempore  ab  exsilio  re- 
versus  sit  Liberius  :  qua  de  causa 
eum  remiserit  Constantius. 


lh-  ttmiia, 
<iuihttx  inr.v- 
tiliofltU   I. 

■■'■■  rfui 


A  ntiquiora  de  gestis  Liberii  documenta,  quem- 
-t^admodum  accuratenon  exponunt,  quo  mense 
'  anni  855  laudatus  Pontifex  exsitio  fuerit  retega- 
tus,  sic  minime  consentiunt  de  tempore,  quoin 
exsilio  permansit,  aut  de  anno  vel  mense,  quo 
Romam  rediit.  Sulpicius  Severus  lib.  2  cap.  10 
breve  admodum  insinuat  ecssilium,  ita  scribens : 
Sed  Liberius  paullo  post  Urbi  redditur  ob  seditiones 
Romanas.  Socrates  lib.  Zcap.N  ejusdem  fere  est 
opinioni&debrevitate  exsilii  (sed  perperam  iliud 
narravit  posl  concilium  Ariminense.)  Relato  enim 
Liberii  exsilio,haec  subjungit:  Ceterum  Liberius 
haud  multo  post  ab  exsilio  revocatus,  Sedem  suam 
recepit,  oum  populus  Romanus,  seditione  facta,  Fe- 
licem  eoclesia  expulisset,  et  imperator,  licet  invi- 
tus,assensum  'MisvriBbuisseLInChronicisS.Hie- 
ronymiei  S.  Prosperi,  quorum  verba  dabo§9, 
annus  tantum  aut  paulo  ptus  exsilioTilberiivi- 
detur attribui,  cum  Felix,  quem  eidem  Ariani 
substituerunt,  post  annum  dicatur  ejectus  cum 
suis.  Siquis  tamen existimare  voluerit,  nonsta- 
tim  Liberio  exsulanti  substitutum  esse  Felicem, 
xtludque  postannum  inteUigat  ab  ordinatione  Fe- 
licis;  incertumfiet,  quantum  in  dictis  Chro?iicis 
tempus  Liberii  exsilio  attribuatur.  Tn  operibus 
S.  Athanasii  duobus  iocis  biennio  exsulasse  Libe- 
rius  dicitur.  Magna  esset  /uvc  autoriias,  si  ipsius 
Athanasii  essentverba  :  sedutrumque  locum  Ope- 
nbus  S.  Athanasii  postea  insertum,  lucidenter 
ostendam  §  \  atque  eade  causa  nequehic  firmum 
/igemus  pedem. 

94  Theodoretus  lib.  %  cap.  17  ait,  Constantium 


venisse  Romam,  elapso  biennio  post  relegationem 
Liberii.  Venit  autem  Constantius  Romam,  utpleri- 
que  recentiores  chronoiogi  existimant,  anno  357 
exeunte  Apriti,  mansitque  ibidem  triginta  diebus 
id  est,  usque  ad  finem  fere  Maii,  sive  usque  ad 
iv  Kaiendas  Junii,  ut  affirmat  Ammianusiib.  16 
cap.  10.  Baronius  quidem  aiiique  nonnuiii  itlum 
Constantii  ingresum  fixerunt  anno  356,  eisque  ut- 
cumque  favere  videtur  Ammiantts.  At  Pagius  ad 
annum  356  num,  V&probat,  ingressum  iilum  con* 
iigisse  anno  357,  idemque  pluribus  argumentis 
evincit  Tiltemontius  tom.  4  Imperatorwn  Nota  39 
in  Constantium.  Consentit  ctiam  Gothofredus  in 
Chronologia  Codicis  Theodosiani  ad  annum  357. 
Horum  consensus  ,midtis  argumentis  nixus,facit, 
utpluribusdeeoingressu  non  disputem,prseser- 
tim  cum  nequeat  ex  eo  certo  colligi,  quo  anno  re- 
dierit  Liberius.  Ex  eo  solum  habemus,non  rediisse 
ante  mensem  Maium  anni'tf>l.  Loquitur  quidem 
ita  Theodoretus,  acsi  ad  preces  et  sollicitationes 
Romanorum,  quas  exeainfra  referemus,  statim 
a  Constantio  revocatus  esset  pontifex;  sed  Sozo~ 
menus  mox  iaudandus  inter  ittas  Romanorum 
preces  et  reditum  Liberii  varia  interponit,  quze 
notabite  tempus  exigunt.  Theodoretum  pro  tem- 
pore  secutus  videtur  auctor,  saepe  mendax,  pree- 
fationis]  qiwe  legitur  ante  Libelium  precum  Mar- 
cellini  et  Faustini  Luciferianorum,  quando  pag.  3 
ita  toquitur:  Post  duos  annos  (a  reiegatione  summi 
Pontiftcis).  venit  Eomam  Constantius,  pro  Liberio 
rog*atur  a  populo,  qui  mox  annuens,  ait :  Habetis 
Liberiura,  qui,  qualis  a  vobis  profectus  est,  melior 
revertetur.  Innuit  auctor  ilie  schismaticus ,  Libe- 
rium  consensisse  Constantio,  antequam  hic  Ro- 
mam  veniret.  At  certum  id  est  mendacium,  ut 
postea  ostendeiur.  Quod  porro  ait  Theodoretus, 
elapso  biennio,  et  atter  post  duos  annos  Romam  ve- 
nisse  Constaniium,  stricte  sumendum  non  est: 
nam  menseMaio  anni'357  currebat  adhuc  secun- 
dus  exsitii  annus. 

95  Sozo?nenus  lib.  4-  cap.  15  narrat  gesta  quo- 

rumdam  episcoporum  in  conventu  Sirmiensi,  in 

quo  fuerunt  legati  ex  concilio  Ancyrano  episcopi, 

videlicet  Basilius  Ancgranus,  Eustasius  Sebaste- 

nus,et  Eteusius  Cyzicenus.  Cum  autem  concitium 

Ancyranum  habitum  sit  paulo  ante  Pascha  anni 

35S,  ut  consiat  certissimis  argumentis,  nonpotue- 

runtiegati  illius  concilii  Sirmiumpervenire  ante 

Majum  aut  Junium  ejusdem  anni,  cum  Pascha  eo 

anno  inciderit  in  xn  Apriiis,  et  certe  non  videan- 

tur  Ancyra  Sirmium  discedere  potuisse,  nisi  post 

festivitatcm  Paschalem.  Cum  auiem  etiamSirmii 

fueritConstantiusante  finemMaiiet  menseJunio, 

ut  colligitur  ex  legibus  ibidem  iatis,  qwc  videri 

possunt  apud  Gothofredum  in  Chronologia  Codi- 

cis,  omnia  insinuant,  exeunte  Maio  aut  mense 

Junio  anni  35S  conventum  istum  fuisse  habitum. 

Laudatus  autem  Sozomenus   asserit,    Liberium 

quoquc  tempore  istius  conventus  Sirmium  a  Con- 

stantio  vocatum,  absolutoque  conventu  Romam 

tandem  remissum,  ut  una  cum  Feiice  Romanam 

Ecctesiam  administraret.  Si  vera  sint  iita  Sozo- 

mcniasserta,non  discessit  Romam  Liberiusa«te 

Jumum  vel  Jutium  anni  35S.  Verum  cum  sotus  So- 

zomenus  Liberium  in  itto  conventu  fuisse  dicat,  nec 

lfli^sibiconsentientemhabeatantiquum,cu)nhac 

de causa,  tum  ahis rationibus,  incertam  minusque 

probabiiem  videri  sententiam  ejus ,  probabo  §  10. 

Quare  reiatio  Sozomeni  certos  nos reddere nequit, 

tam  diuturnum  fuisse  Liberii  exsiiium. 

96  Verumtamen  satis  ceria  mihi  videtur  sen- 
tentiaBaronii,  Pagii,  Tillemonti!  et  Papebrochii 
nostri,  qui  unanimi  consensu  reditum  Liberii  fi- 
gunt  anno  35S.  Addunt  aliqui  ex  Anastasio,  eum- 

dem 


D 


tnititj  -i  iiuu 

ttttit  conwi 
tiunt. 


A 

Yidetur  ta- 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  OTTEMBMS. 
tfew  rediisse  Romam  die  2  Augusti.  At  solius 


yitit 


clirono- 


logis  fiF*- 
,jiis  anno 
558  ■• 


B 


Romx  jirx- 
sentem  pro 
eorogarunt, 


Anastasiiauctoritasmihi  tantanon  est,preeserttm 

in  elogiis  Liberii  et  Felicis,  qux  ridiculis  errori- 

l"  bus  sunt  deturpata,ut  de  die  reditus  aliquid  certi 

statuendumexistimem.Argumentumpr&cipuum, 

quo  probant,  non  rediisse  Liberium  anno  357,  pe- 
titur  ex  Lege  H  de  Episcopis,  qux  data  legitur  vm 
Tdus    Decembris,    Constautio  nonura   et  Juliano 
secuudum  consulibus,  idest,  anno  357.  Cumenim 
Lex  data  sit  ad  Felicem  episcopum ;  neque  alium 
huncFeticem  existimare  possimus,quamFelieem, 
qui  Romanam  regebat  Ecclesiam,  exsulante  Li- 
herio, inferunt  laudati  scriptores,adhuc  exsidasse 
Liberium  die  vi  Decembris  anni  357, et  consequen- 
ter  eo  anno  Romamnon  esse  reversum.  Accedit 
et  alia  ratio,  quse  insinuat,  non  fuisse  dimissum 
Liberium  Romam  statim  post  Constantii  inUrbem 
adventum,aut  etiampost  discessum.NamSocrates 
Sozomenus  et  Sulpicius  Severus  asserunt,  remis- 
sumesse  ob  turbaset  seditiones  Romanorum.  At 
illm  seditiones  excitatse  non  sunt,  prsesente  Con- 
stantio  ;  sed  solis  tuncprecibus  institerunt,ut  re- 
ditum  Pontificis  sui  obtinerent.  Respondit  ad 
ejusmodi  preces  imperator,  promisitque  se  satis- 
facturumpopidoRomanOfUtasseruntTheodoretus 
et  Sozomenus,  modo  tamen  nonnihil  diverso. 
ftomani  ^7  Theodoretus  lib.  2  cap.  17  instantes  apud 

Constantium  imperatoremRomse  degentem  populiRomani  pre- 
«inio  5EJ7      cespro  revocatione  Liberii,  secutumque  effectum 
consequenternarrat,ita  scribens  ;  Gloriosus  ig-itur 
veritatis  Athlcta  in  Thraciam,uti  praeceptum  fuerat, 
perrexit.  Elapso  antem  biennio  (non  tamen  inte- 
gro)  Constantius  Komam  profectus  est.  Senatorum 
vero  ethonoratorum  conjug-es  a  viris  suis  petierunt, 
ut  principem   adirent,   rogarentque,  ut  Pastorem 
gregi  suo  rcdderet  :  addentes,  nisi  hoc  ab  ipsis 
impetrarent,  discessuras  se  ab  illis,  et  ad  magnum 
illum  Pastorem  migraturas.  At  illi,  iram  principis 
reformidare   se    dixerunt.    Nobis  euim  ,  aiebant , 
utpote  viris,  nullam  fortasse  veniam  indulgebit. 
Vobis    autem    rogantibus    proeuldubio    parcet    : 
duorumque  alterum  eveniet,  ut  aut  precibus  vestris 
annuat;  aut,  si  abnuerit,  saltcm  illaesas  dimittat. 
Hoc  consiliuin  amplex;e  prtestantissimEe  femiuai , 
cum    solemni    cultu    atque   ornatu   impcratorem 
adieruut,  ut  eum  ex  veste  eas  nobiles  esse  con- 
jecisset,  cum  reverentia  ac  lenitate  ipsas  exciperet. 
Sic  igitur  ornatae  cum  ad  imperatorem  venissent, 
suppliciter  ab  eo  petierunt,  ut  tantffi  urbis  Pastore 
suo  orbatse  et  luporum  insidiis  exposita?  misercre- 

tur. 

98  Ille  vero  matronis  respondit ,  urbem  aho 
Pastore  non  ejrere  :  babere  cnim  antistitem  ido- 
neum,qui  ipsius  curam  grerat.Quippe  post  maffnum 
Liberium  ordinatus  fuerat  quidam  ex  ejus  diaco- 
nis,  Felix  noraine.  Qui  formulam  fidei,  a  Niea-nis 
patribus  expositre,  integTam  quidem  atque  invio- 
latam  servabat  :  cum  iis  taracn,  qui  eam  labefa- 
ctabant,  libcre  communicabat.  Atque  ob  hanc 
causam  nemo  ex  civibus  Komauis  in  ecclesiam 
iugrossus  est,  dum  illc  intus  csset.  ldque  tum  mu- 
Heres  illai  imperatori  suggesserunt.  Flexus  it;ique 
imperator,  egreg-ium  illum  omnique  laude  digni.s- 
simum  ab  exilio  redire  jussit  :  ambos  vero  in  com- 
muue  Ecclesiam  adrainistrare.  llaec  imperatoris 
epistola  cum  iii  circo  recitata  esset,  populus  ex- 
clamavit,  aequam  essc  imperatoris  sentcntiam. 
Spectatores  enim  divisos  esse  in  factiones  duas,  ex. 
coloribus  suis  cog^nominatas  :  alterura  igitur  Epi- 
scopum  huic  faetioni,  alterum  illi  pneesse  opor- 
tere.  Hac  ratione  cum  iraperatoris  Epistolam  ex- 
plosissent,  omnes  una  voce  acclaraarunt  :   Unus 


tUtur 


itstjucpreci- 
but  rc.dUum 

liberii  ob- 

irniitiii,     ait 
I  licodore- 
fns, 


995 

Deus,  unus  Christus,  unus  Episcopus.   Ipsa   enim 
eorum  verba  hic  apponere  aequum  existimavi.  Post 
has  Christiauissimae  plebis  acclamationes,pietate  ac 
justitia  plenas,  reversus  estamirandus  ille  Liberius. 
99  Si  modo  totam  hanc  retationem  diligenter 
expendamus,  ex  illa  ipsa  non  inepte  cottigemus, 
reversum  non  fuisse  Liberium ,  dum  Romse  dege- 
bat  imperator ,cum  mentio  fiat  de  Epistola  ejus  ex 
ambonelecta,qua  jussit  Liberium  simul  et  Felicem 
p?\vesse  Ecclesiw.  Epistola  autem  innuit,  Romse 
non  fuisse  Constantium ,  dum  illud  mandatum 
dedit.  De  tati  Epistola  consensit  Sozomenus  lib.  4 
cap.\h,sedEpistolam  minus  probabiliter  attribuit 
episcopis,  anno  358  Sirmiicum  imperatore  con- 
gregatis.ltaque  ex  hacEpistola,dequa  moxplura 
dicatn,abundecolligitur,reditum\Aheriinonfuis$e 
a  Constantio  Ilom.v  dacretum.  Itaque  cerisimile 
est,primum  Constantii  responsum  fuisse,  Roma- 
nis antistitem  esse  Felicem,  ui  habetTheodoretus . 
Ad  iteratas  vero  preces  rcspotultsse  Constantium 
existimo,  quemadmodum  habet  Sozomenus  lib.  4- 
cap.  xi,  ita  scribens  :  Ubi  vero  imperator  Uomam 
ingTessus  est,  populus  Horaanus  crebris  acchttnatio- 
nibus  intcrpellare  eum  pro  Liberio  non  destitit  et 
rogare ,  ut  ipsis  restitueretur.  Itaque  imperator , 
adhibitis  in  consilium  episcopis,qui  cum  ipso  crant, 
respondit ,  revocaturum   se   illum  ,  et  petentibus 
reddituruin  cssc,  si  sacerdotibus,  qui.in  ipsius  crant 
comitatu,  consentire  vellet.  Verurn  hiec promissio 
non  poterat  satisfacere  Romanis,  qui  non  repete- 
bant  prsevaricatorem,  sed  Catholicum.  Si  enim 
nemo  ecciesiam  ingredi  volebat,  dum  in  ea  erat 
Felix,  quod  maculatus  esset  communione  citm 
Arianis;  quommodo  libenter  recepissent  Liberium 
Arianis  consentientcm  ? 

10U  Neque  sotus  Theodo/vtus  dicit,  <ii><<uti<>i> 
populus  Romanus  a  Felice  ob  communionem  cum 
Arianis  dbhorreret;  sed  idem  quoque  testatur  S. 
Athanasius  in  Historia  Arianorum  num.  15,  ubi 
ait,  Felicem  ab  Arianis  ordinalum  fuisse  in  pala- 
tio,  addita  hacralione  :  Populi  enim,  animadversa 
lncreticornm   pra-varicatione  ,    non    concesserunt , 
ut  in  ecclesias  illi  ingrederentur,  sedprocul[ab] 
illis  abcesserunt.J?^  ante  num.  n  generatim  dicit 
de  populis  exsulantium  episcopontm  :  Popnli  vero 
per  singula^  ecolesias,  quam  didicere,  8dem  reti- 
nentes,  magistros  exspectant  suos,  ac  Christo  adver- 
sariam  hseresim.  .  omnes  veluti  serj    ate  i  aversan- 
tur.  Nonpoterat  igiturpopulo  placere  promissio 
lalis,  qualem  exprimitSozomenus;  ideoque  uerisi- 
mile  est,  populum  postea  ad  turbas  et  seditiom 
paulatim  fuisse  concitatum,  ut  factum  asserunt 
Socrates,  Sozomenuset  Sulpicius.Desparata  qui- 
demerant  ea  consilia,  et  populo  Christiano  indi- 
gnissima;sedfurorpopulil£Bsirationesfreguenter 
nonaudit;  ideoque  contra  testimonia  scriptoruM 
supparium  judicare  non  possumus,  facta  non 
fuisse.  Nullum  quoquepotest  esse  dubiumKquin 
seditiones  Romanorum  natseessent  gr  wio;  i 
UtimoremafferreConstantiotcumambitiosi 
modi  occasionibus  uterentur  ad  tyrannidem  <>>■- 
ripiendam;  etjam  quatuor aut  quingue tyranni 
imperiumitsnrjMssfmteotemperesjuotbnsta 
impcran-rnL  Ifa</ue  necesse  non  videtur  atiam 
remissi  Romam  Libcrii  causam  quserere%  quam 
ingens  poputi  Romani  studium  desideriumque , 
precibus,  turbis,  seditionibus  declaratum. 

llj]  Jpse  modus,  quo  Libcrius  Romam  remissus 
est,  satis  insinuat,  magis  metu  popuH  Cmnani, 
quam  amore  ipsius  Liberii ,  in  reditum  hujus 
consensisse  Constantium.  Sozomenus  tib.  l  cap.15 
ita  habel  :   llifi  per  Occidentalium  legatos  coufe 


J  s 


r«  tamtn 

lctm  at'>  j#r- 
acta  w/n  vi- 


popufu    Ro- 

■ 
bat  et  icdi- 
tiones  txci- 
tabat, 


V 


tnm  rentu- 

,«iis,  uf  una 

■ 


CtlS. 


39G 


IUCTOM 

J.S. 


B 


At  redwnte 

Liberio,  Fr- 

tix  aut  csdtt 
aut  expallt- 
tur. 


vitamijue 
ductt  priva~ 

t»m  usi/ur 
ad  mortem  ; 


ctis,  imperator  Roniam  redeundi  potestatem   Li- 
berio  concessit.  Scnpserunt  etiam  episcopi,  qui  Sir- 
mium  conveneraut,  ad  Felicem ,  qui  tum  Koman.Ee 
Ecclesia?  prcesidebat,  et  ad  clerum  ejusdem  civita- 
tis,  ut  Liberium  susciperent,  utque  ambo  aposto- 
licam  Sedem  gubernarent,  et  simul  sacerdotio  fun- 
g-erentur  absque  ulla  dissentione;  et  quidquid  mo- 
lestiie  acciderat  propter  Pelicis  ordinationem  atque 
absentiam   Liberii ,   oblivioni  traderent.  Nam  Li- 
berium  utpote  virum    undequaque  egreg-ium ,    et 
qui  pro  relig-ione  imperatori  fortiter  restitisset,  po- 
pulus  Komanus  impense  dilig-ebat;   adeo  ut  ejus 
causa  gravissimam  seditionem  excitaverit,  et  ad 
caides  usque  proruperit.  Hoc  nimirum  populi  Ro- 
niani  studium  reditum  LiberiiConstantio  extorsit. 
At  odium,  quo  episcopi  Ariani  Liberium  prose- 
quebantur,  effecit,  ut  semuium  Felicem  non  amo- 
veret  Constantius,  ridiculoque  consilio  duossimul 
Ecclesix  pr&esse  juberet.   Valesius  in  Annoiatis 
ad  locum  allegatum  observat,  illa  non  nisi  a  con- 
cilio  decerni  potuisse,  cum  repug-net  ecclesiasticte 
reg-ulas  ac  disciplina?,  ut  in  una  eademque  ecclesia 
duo  sint  pariter  episcopi.  ILvc  recte  dicerentur,  si 
Constantius  cum  suis  Arianis  nihil  umquani  fe- 
cisset  contra  ecclesiasticam  disciplinam.Cum  vero 
multis  annis  nihil  fere  fecerit  secundum  leges 
ecciesiasticas,  quis  mirabitur,  a  Valente,  Ursacio 
etGerminio,  yui  passim  Constantio  aderant,  ei- 
dem  persuaderi potuisse,  ut  bicipitem  conaretur 
facere  Ecctesiam  Romanam  ?  Hocpaucorum  epi- 
scoporum  conventum,qualis  anno  358  fuit  Sirmii, 
nihiio  magis  facere  poterat;  ut  ea  de  causa  neces- 
se  sit  in  concilio  id  statutum  dicere. 

102  Rediit  porro  Romam  versus  Liberius  :  at, 
si  Theodoreto  credimus,prxcessit  Constantii  epi- 
stola,  eaque  in  circo  rccitata  est,  et  cum  risu  a  po- 
pidoRomano  excepta.  Postjocos,inquit  Theodo- 
retus,  Omnes  una  voce  acclamarunt :  Unus  Deus, 

unusChristus,nnusEpiscopus.A^aw^m,^po?2ey*e 
ipsa  eorum  verba.   Quapropter  Liberium  quidem 
misit  Constantius;  sed  poputus  remissum  Pontifi- 
caluirestituit,  et,  neglecto  imperatoris  mandato, 
r/fccit,  ut  Felix  vel  ultro  cederet  vel  ejiceretur. 
Thcodoretus  enini  ait  :  Post  has  ChristianissimiB 
plebis  acclamationes,  pietatc  ac  justitia  plenas,  re- 
versus  est  admirandus  ille  Liberius.  Felix  vero  re- 
cedens  ad  aliam  urbem  se  contulit.  Secundum  So- 
cratem  et  Chronica  Hieronymi  et  Prosperi,Fetix 
ejectus  est  Si  credimus  auctori prcVfationis,addi- 
tse  Libello  precum  Marcellini  et  Faustini,  bis  eje- 
vtus  fnerit  a populo  Felix.  Nampag.4  ita  loqui- 
tur  :  Tertio  (exsilii)  anno  reditLiberius,cui  obvians 
oum  ffaudio  populus  Komanuscxivit ;  Felix  notatus 
a  senatu  vel  populo  de  Urbe  propellitur,  etpostpa- 
rum  temporis  impulsu  clericorum,  qui  perjurave- 
rant,  irrumpit  in  Urbem,  etstationem  in  Juli  basi- 
lica  trans  Tiberim    dare  pra)sumit.  Quem  omnis 
multitudo  fidelium  et  proccrcs  de  Urbe  iterum  cum 
mag-no  dedecorc  projecerunt.  Huic  exputsioni  Fe- 
licis,  hcet  invitus,co?isensu)nprtvbuitConstantius 
si  vera  dicat  Socrates.  Id  certum  est,  sotumprcV- 
fhme  L.berimn,  et  Feticem  vel  sponte  cessisse  vel 
coactum, 

103  Attamen  Sozomenus  de  expidsione  Felicis 
non  meminit;  sederedidU,paulopost  defunctum 
ita  scnbens  :  Post  luec  vero  eum  Felix  modico 
temporc  supervixisset,  Liberius  solus  Ecclesiam  ad- 
numstravit.  Quod  quidem  divina  provideutia  ita 
dispensavit,  ne  Sedes  Petri  dehouestaretur,  a  dno- 
bus  pr*sulibus  simul  gubernata  :  quod  discordia 
Mguum,  et  ab  ecclesiasticis  leg-ibus  alienum  est. 
At  nullum  ex  antiguis  invenio,qui  Sozomeno  con- 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 

sentiat.  Philostorgius  lib.  4  cap.  3  ait 


vcrii  Ponti- 
ficem. 


-  Liberium  D 
demde  prwfutsse,  et  de  Felxce  adjungit :  At  Felix 
qui,  absente  Liberio  episcopus  fuerat  ordinatus' 
ad  sua  se  recepit,  episcopi  quidem  dig-nitatem  re- 
tinens,  nulli  tamen  praisidens  ecclesise.  Dictaprx- 
fatio  habet :  Post  annosocto,Valentiniano  etValente 
consulibus  (id  est ,  anno  365J  x  Kalendarum  De- 
cembrium  die  defunctus  est  Felix.  Non  inquiro,  an 
vera  ha>c  sit  epocha  obitus  Feticis.  Certe  auctor 
itle  schismaticus,quiFelicivehementer  contrarius 
est,  exiguam  meretur  fidem.  Potuit  itte  in  patro- 
cinium  schismatis  sui  cauteprMermittere  marty- 
rium,  quo  Felix  creditur  coronatus  ob  damnatum 
Constantium,  et  epocham  obitus  confingere  Con- 
stantio  posteriore?n. 

101  Certe  S.  Felicis  sub  Constantio  martyris  <wmdici- 
meminerunt  antiqua  Martyrologia,  ut  probatum  "tro("'«c 
est  in  S.Felicellad  xxixJutii.Ncque  hic  recte  quis  ^**** 
dixerit,seque  incredibitem  esse  damnationemCon-    '  ^1"' 
stantii  per  S.  Felicem,  et  hujus  eam  ob  causam 
martyrium.  Etenim,  ut  mox  ostendam  ,  inter  Li- 
berium  et  Felicem  recte  convenit  post  prioris  redi- 
tum.  Cum  autem  Fetix  libere  communicasset  cum 
Arianis  quando,  exsulabat  Liberius,  nonestveri- 
simite,  Liberium  cum  itlo  communicare  voluisse,  E 
nisi  suspicionem  hscreseos,  et  maculam  commu- 
nicatione  cum  Arianis  contractam}insignialiquo 
facto  etueret,  qualis  erat  damnatio  Constantiiet 
Arianorum.  Ex  damnatione   vero   Arianorum 
ipsum  7nartyrium  non  fit  incredibile,  cum  Felix 
in  viita  sua  facile  posset  occidi. 

105  Jam  vero  recte  convenisse  inter  Feiicem  et  wrmtm 
Liberium,  postquam  hic  Sedem  suam  receperqt,  mndu,n» 
colligiturex  ipsa  pra>fatione  iteratis  vicibusme>-  (illinLibe- 
morata,  in  quapag.  4  Liberius  clericos  Felicis  di- 
citur  recepissse post  mortem  ejus  in  locis  propriis; 
Asserithocauctorschismaticus,Felicimagisetiam 
quam  Liberio,  contrarius,  et  nuttus  revera  anti- 
quus  affirmat,  certamina  uila  fuisse,  sattem  diu 
continuata,  inter  Liberium  reversum  et  Feiicem 
alio  profectum.  Potuisset  tamen  favore  Constan- 
tii,  quiutrumque  Pontificem  esse  jusserat,  sedem 
aliquam  Romse  repetere,  si  maluisset  ambitioni 
servire,quamjustiti3e  et  legibus  ecclesiasticis.Nul- 
la  igitur  videtur  superesse  ratio  dubitandi,  quin 
Felix  Liberium  reversum  veneratus  sit  ut  sum- 
mum  Pontificem,eaque  sit  ratio,qua  omnes  ipsius 
clerici  in  locis  propriis,  id  est,  in  gradu,quem  obti- 
nuerant  apudLiberium  aut  Felicem,  fuerint  reii- 
cti,  verisimiiiter  etiam  ante  mortem  Feiicis  Qaa- 
propter,  sive  martyr  fuerit  S.  Felix,  ut  habent 
Martyrologia,sive  quiete  aliquot  annis  supervixe- 
nt,  non  est  ratio  negandi  sanctitatem  Felicis , 
abunde  vindieatamadxxix  Juiii. 

106  Qucvri  idteriuspotest,an  non  solumproSan- 
cto,sed  etiam  proRomanoPontificeFelix  videatur 
habendusFateorlubens.meFeticislegitimumPon- 
tiftcatuminvenire  nonposse,  quidquid  senscrint  Z<7/ 
Majores  mei  cumBaronio.ConsentiuntomnesFeti- 
cemfuisseordinatiim,dicmtegitimiisPontifexerat 
Libenus,  nec  uttus  audebit  afftrmare,  exsitio  per 
Consiantium  irrogatoverum  desiisse  esse  Poniifi- 
cem.  Potuit  quidem  Pontificatu  cedere  Liberius 
exsulans,  ut  Feiixlegitimus  fieret  Pontifex.  At 
idfeasse  Liberium,  nullus  antiquorum  affirmat : 
neque  omnino  id  verisimile  est  aut  credibile , 
cum  contranum  liqueat  ex  gestis  in  reditu  Li- 
bem.  Qumro  igitur  factum ,  quo  Pontificatum 
amisisset  Liberius,  et  nuilum  invenio,  quod  vel 
minimum  habeat  verisimiiitudinis  aut  proba- 
oihtatis.  Nullam  ego  admitto  Liberii  pneva- 
ncationem,  non  subscriptionem  aticujus  for- 
muise  Amame,  non  damnationem  S.  Aihanasii 

neque 


V 


Felix  in  no- 
sfra  setiten- 
tia  non  fuit 
summus 
'ex. 


sertis  Baro 
nii> 


qusomnibw 

antiquis 
siint  contra- 
ria, 


A  neque  communicationem  cum  Arianis  Ineaitaque 
sententia,  quampropugno,  cessantrationes,  quas 
adduxit Baronius  ad  annum  357  num.  44, 

107  Fateor  tamen,  me  ne  in  Baronii  quidem 
^um  Feiids  sententia  iegitimum  Felicis  Pontificatum   inve- 
pontifc0-     nire.  Dicit  enim,  Felicem  pro  vero  Pontip.ce  ka- 
beri  csepisse,  quando  reversus  est  Liberius,  macu- 
latus,  ut  vult,  injusta  damnatione  S.  Athanasii, 
communione  cum  Arianis,  et  subscriptione  primse 
formulse  Sirmiensis.  Hisce  num.  48  dictis,  ele- 
ctionem  Felicis  exponit  num.  44  his  verbis  :  Quod 
adeo  turpiter  Constantio  consensisset,  plurimorum 
a  se  animos  abalienatos  invenit :  sicque,  qui  Felicem 
antea  abhorrebant,  vitataque  ejus  communione,  in- 
hserentes  erant  Liberio,  re  audita,  ab  eo  deficientes, 
FeliciCatholicse  fidei  vexillum  extollenti  sesejunxe- 
runt.  A  quo  tempore  ccepit  Felix,  ante  schisraaticus, 
haberi  jam  ab    illis   legitimus  RomanaB  Ecclesise 
Pontifex  :  existimatusque  Liberius,  ob  manifestam 
cum  hsereticis  communicationem  ex  Epistolis  ab 
ipso  scriptis  {imo  eidem  suppositis,  quas  Romani 
ve^isimiliter  numquam  viderant)  de  conniventia 
B  cum  Arianis  a  communicatione  Catholicorum  pror- 
sus  extorris ;  impossibile  esse  judicantibus  cunctis, 
eumdem  Liberium   communicare  posse  hsereticis 
atque  Catholicis.  Cum  igitur  adeo  manifeste  con- 
staret  deejus  communione  inita  Sirmii  cum  hsere- 
ticis;  ex  eo  ipso  necessario  videbatur  exclusus  a 
coramunione  Catholica,  atque  ob  id  etiam  a  Ponti- 
ficatus  functione  penitus  alienus.  Hactenus  Baro- 
nhis,  qui  tamen  contendit,  hsereticum  non  fuisse 
Liberium. 

108  Porro  allata  Baronii  verba  non  adduxi, 
quia  vera  esse  existimo,  quse  dicuntur  de  aba- 
lienatione  animorum  a  Liberio,  et  concursu  ad 
Felicem,  cujits  Pontificatus  solo  populi  accursu 
non  poterat  fieri  legitimus.  Solum  recitavi  Emi- 
nentissimi  viri  verba,  ut  intelligat,  studiosus  le- 
ctor,  quo  UlemodoconsueritRomanis  excipiendum 
fuisse  Liberium,  si  noverantprscvaricatorem.  Cum 
cnim  ex  nullo  auctore  antiquo,  imo  ne  ex  Ana- 
stasioquidemprobaripossit,velunumRomanorum 
redeunti  Liberiu  obstitisse,  aut  ab  eo  aiienatum 
fuisse;illanonscripsitBaronius,quiaapudidlum 
auctorem  fide  dignuminvenit ;  sed  quia  credidit, 
a  populo  Catholico  prsevaricatorum  non  fuisse 
modo   magis  gratioso   excipiendum.    Quare ,   si 
Liberius  modo  plane  diverso  summoque  Romano- 
rum  studio  exceptus,  si  Feiix  aut  sponte  recessit, 
aut  apopido  Romano  expulsus  est,  ut  omniaplane 
antiqua  monumenta  consentiunt:  non  video,  qua 
probabilitate  dicatur,  prscvaricationem  qualem- 
cumque   Liberii    Romanis    innotuisse  ante  cjus 
reditum,  eaque  occasione   Pontificatum  Feiici 
fuisse  delatum.  Aut  ego  vehementer  fallor,faltunt- 
queauctores  antiqui,  aut  Liberius poputum  Roma- 
num  faventem  habuit,  Arianos  vero  adversantes; 
Felix  contra  Romanos   adversantes ,    faventes 
Arianos.  Res  hsec  non  mea  medUatione  inventa 
est;  sed  ex  antiquorum  assertis  clare  eruitur. 
Romani  ab  imperatore  Liberium  Pontificem  suum 
instanter  repetebant,  ejusque  causa  turbas  et  sedi- 
tiones  cxcitabant.  Constantius et  Ariani, cumnon 
auderentdiutiusRomanorumpostuiatisobsistere; 
noiebant  tamen  Liberium  Sedi  suse  prorsus  resti- 
tuere,  et  Felicem  expetlere;  sed  bicipitem  tenta- 
bant  facere  Pontificatum,  ut  sic  partem  saitem  in 
sua  communione  retinerent.  Romani  non  contenti 
ridicula  hac  dispositione,  Felicem  expettunt,  et 
Liberium  cum  gaudio  excipiunt.  Constantius  vero 
vel  invitus,  inquit  Socrates,  non  igituramore  Libe- 
rnodioveFeiicis,  assensum  Romanis preebuit.Iia 


ACCTOtl 
J.S. 

nllo  modo 


DIE  VIGESIMA  TEKTIA  SEPTEMBIUS.  597 

loquuntur  antiqui,  a  quibus  non  est  recedendum 
sine  causa. 

109  Nulla  iqitur  ratione  admittere  possum ,  Fe- 
licem fuisse factum iegitimum  Pontificem,  quanao  ^ 
rediit  Liberius  :  neque  enim  hic  legitur  cessisse 
Felici,  sed  Fetix  aut  puisus  aut  discessisse  ubique 
dicitur.  Denique nullaestmentio ulliusin Romana 
Ecclesia  schismatis  post  reditum  Liberii  .*  schisma 
tamen  haud  dubie  ortum  fuisset,  si  partes  Feticis 
Romani  fuissent  secuti.  Nam  quterefert  Baronius 
num.  45  de  persecutione  excitata  in  Romana  Ec- 
ciesiaab  eodemdie,  quo  rediit  Liberius,  nonnitun- 
tur  idiis  monumentis  fidedignis.  Laudat  Cataio- 
gos  RomanorumPontificumdiupost scriptos,  quos 
constat  erroribus  plane  absonis  et  ridiculis  ma- 
cuiatos  in  Liberii  et  Felicis  eiogiis.  Addit  Vitam 
S.  Eusebii  presbyteri  Roynani,  quam  fabulosam 
esse,  probatum  est  in  Operenostro  ad  xiv  Augusti, 
ubi  de  S.  Eusebio  actum.  Si  tamen  prioribus  post 
reditum  Liberii  diebus  Romani  nonnihit  tumul- 
tuati  f^erint,  ut  verisimile  est,   quia  dicuntur 
Felicem  cum  ciericis  ei  adh&reyitibus  expuiisse; 
non  contra  Liberium  steterunt  Romani,  sed  pro 
Liberio  contra  Felicem ,  et   contra  imperatoris 
mandatum,  quo  Ecclesiam  volebat  bicipitem  fa-  E 
cere.  Verum  talianonsunt,  qiue  leguntur  in  fabu- 
losa  S.  Eusebii  Vita,  in  qua  Constantius  et  Libe- 
rius,  qui  numquam  sinud  Romse  fuerunt,  fnigun- 
tur  simidRomiV  Eusebium  ob  fnlcm  Cntholicam 
persequi.Texitur  dialogus  mendax  inter  constan- 
tium, L\hevium  et  Eusebium.  Figmenta  hsec  igitur 
sunt  plane  insulsa.  Ex  vita  vero  tam  fabutosa 
nequaquam  nosse  possumus,  utrum  S.  Eusebius 
defunctus  sitpost  reditum  Libevii,  av  iliv  atUe, 
autexiiii  ejus  tempore.  TotdocumcntamvwUu -i,r, 
quibus  fama  S.*Liberii  oppugnalur,  ex  officinis 
schismaticorum  producta  crediderim, 

110  Lubetmodo  ex  dictis  brerc  suhjicereratioci-  ^" 
nium,  quo  liqueat,  quam  parum  verisimilis  aut  v 
probabilis  sil  Liberii  iapsus,  quem  cx  documentis 
fere  supposititiis  media  setas  niloptavit.  Romani, 
Cathotica  fide  ornati,  et  Arianis  maaime  contra- 
rii,  Libcrium  exsuiem  summo  studio  repetierunt, 
pariquegaudioredeuntemc.rrri,cciint.Quisi>j'hi, 
faciie  credat,  ullam  Liberii prsevaricationem  inno- 
tuisse  Romanis,  quandoreversum  exceperunt?  Ro- 
mani  Fcliccm,  neglecto  imperatoris  mandato,  aut 
Urbee&cederecoegeruntauteaipulerunt.-tantumne 
facerent  pro  prievaricaiore ,  et  communionc  cwn 
Arianis  maculalo,  aut  injitsta  S.  Athanasii  da- 
mnatione? Romani  a  Fetice  abhorrebant,  qitia  ab 
Arianisordinatuserat,cl  cum  itKconmnunrnh.il 
quomodo  igitur  Liberium  tantopere  amare,  tanto- 
quecumgaudioexciperepotccfn/,  si  iis  obnoaium 
noveraniprxvaricaiionibus,  quas  finxerunt  hsere- 
ticiaidschismuLici,<LC<isquecredulanimispost>'rt~ 

tasproveris  recepil?  Nequeo  certe  cgo  tantum  Ro- 
manorum  de  reditu  Liberii  gaudium,  tanturrtque 
eorumstudiumad  r<>>t(</iratumsoliUberiornt<h- 
candum,  verisimili  rtdione  componerc  cum  sub- 
scripta  Arianorum  formuia,  cum  damnatione  S. 
Athanasii,  cum  \Aheviicommunicationecum  Aria- 
nis.  Non  invenit  etiam  Baronius,  qy.0  modo  ilta 
recte  concitiaret ;  eaque  de  causa  contra  omnium 
antiquorumauctoritatem,nultoque  nixus  vetusto 
testimonio,  matuit  dicere,  Liberium  invenisse  aba- 
Uenatosase  Romanorumanimos.  Soctamen  faci- 
leexcusaripotest  in  eruditissimo  Annaiium  condi- 
tore,  qui  historiam  ecclesiasiicam  expurgarr  , 
pit;  sed  omnia  sotus  facerenon  potuit.  Adeosibi 
persuaserat  tapsum  Liberiiofc  magna,  quxpro  iiio 
tapsu  taudantur  nomina  Athanasii;  Hieronymiet 

ipsas 


innvcentia, 


.' 


59H 


DE  S.  LIBERIO 


.wthnti. 


iccTORK        ipsas  Liberii  titteras  (quse  lamen  nornina  tantum 
J"  S*         esse  videbimus)  utne vogitasse quidem  videaturde 
lapsu  Liberii  in  dubium  revocando.  Maluit  igitur 
exconjecturadicere,Libc?iumnon  benea  Romanis 
eoceeptum,  quam  antiquorumadoptaretesti?nonia, 
qu&cumliibeTiiprscvaricationenonsatiscohcerent. 
partim  cx         111  TUlemontius  tom.  6  Monum.EccL in  Arianis 
dictu  for-    art.  75  triumphantem  Liberii  reditum  ex  iisdem 
enarrat  antiquorum  scriptis,  quibus  et  nos  usi 
sumus,  agnoscitque  summo  Romanorum  gaudio 
exceptum  fuisse ;  Felicem  vero  expulsum,  etiam 
iteratis  vicibus,  quod  ultimum  ex  sota  prsefatione 
hominis  schismatici  non  seque  certum  est,  cum  de 
tentato  per  Felicem  reditu  reliqui  omnes  sileant. 
Verum,  jam  minime  capio,  quomodo  vir  alias  cri- 
Ucus,  qui  non  raro  nimia  severitate  monumenta 
etiamnon  mala  ab  Historiaecclesiasticaablegare 
contendit,  perspicere  non  debuerit,  multa  ante  a 
se  relata  fuisse  ex  documentis  maxime  suspectis, 
quse  eum  tanto  de  recepto  Liberio  Romanorum 
gaudio  non  recte  cohserent.  Etenim  art.  69,  ubi 
narrat  lapsum  Liberium,   adoptat  omnia,   quse 
leguntur  in  Epistolis  Liberio  suppositis;  neque 
his  contentus,  ad  ipsum  quoqueclerum  Romanum 
j3  de  lapsu  suo  scripsisse  Liberium  asserii.  Hasce 
aulem  omnes  Epistolas  ab  anno  351scriptas  ponit, 
id  est,  septem,  ut  minimum,  mensibus,  aut  toto 
fere  anno  ante  Liberii  reditum,  ut  lapsus  ejus 
Romse  nonposset  non  esse  notissimus.  In  iis  au- 
tem  Epistolis  (quas  fictitias  ostendi  §  3)  Libcrius 
dicitur  communionem  amptecti  Valentis,  Ursacii, 
Germinii,  Auxentii,  Epicteti,  qui  erant prsecipui 
Ariani  in  Pannonia  et  Italia,  uti  et  Demophili  in 
Thracia,et  omnium  Orientalium;  damnareitem 
Athanasium,  et  confessionem  fidei  eorum  libenter 
suscipere  et  approbare. 
partim  aliit      l]j>  Jam  vero  quiscumque  Tillemontii  vindex 
rationibut     candide  edicat,  an  credendum  sit,  Romanos  fuisse 
anno  358  Arianos,  aut  saltem  ita  affectos,  ut  nihil 
interesse  crederent,  Arianumne,  aut  sexcentis 
certe  prxvaricationibus  obnoxium,  reciperent  Li- 
berium,  an  Calholicum  et  dignumS.  Petrisucces- 
sorem  ?  Poterantne  tantopere  gaudere  de  recepto 
prsevaricatore,et  Felicem,qui  Catholicuserat,  sed 
Arianorum  communione  pollutus,  tanto  prosequi 
odio,  ut  eum  Urbe  expetlerent  in  gratiam  homi- 
nis  vum Arianis  conjunctissimi? Interimquantum 
ego  existimo,  S.  Ambrosius,  qui  verisimiliter  Ro- 
mseerat,  redeunte  Liberio,  hujus  sanctitatem  non 
C  iis  celebrasset  ve?'bis,  quse  dedi  num.  2,  si  talibus 
credidissetLiboriireditumsceteribusimpetratum, 
qualia  sibi  ftnxit  Tillemontius.Prseterea,  si  exsta- 
hinii  Uberii  de  sua  prtevaricatione  tot  litterse,  si 
de  lapsu  ipso  aliunde  satis  constabat,  quomodo  fa- 
clum  dicemus,  ut  nulla  de  eo  reperiatur  mentio  in 
scriptis  Patrumejusdem  temporis?  De  Hosiilapsu 
frequenter  et  acriter  conqueritur  S.  Hilarius  in 
libro  de  Sgnodis  et  Contra  Constantiuni;  nuspiam 
d$  Liberio,  quamvis  lapsum  ejus  ignorare  non 
posset,  si  verus  sit.  Liberium  laudibus  extoltit  S. 
Athanasius;  nullibi  prtvvaricationis  arguit :  nam 
quie  de  lapsu  Liberii  in  ejus  Operibus  leguntur, 
postmodum  addita   videbimus.   Scripserunt  iis 
quoque  temporibus  contra  Arianos  Lucifer  Cala- 
ritanus,  Marius  Victorinus  Afer,  S.  Phcebadius 
ejnscopus  Aginensis.  Nutlus  eorum  vel  verbo  me- 
minit  de  ulla  Liberii  prtvva?*icatione. 
confirma.        H3  Uttimus  vero  adobjectum  ab  Arianis  Hosii 
lapsum  respondet  sine  ulla  mentione  de  Liberio, 
ut  hinc  non  inepte  colligatur,  non  ausos  fuisse 
Ananos  calumniam,  quam  post  Hosii  tapsum  de 
Liberio  sparserant,  eo  tempore  sustinere.  Ad  hsec 


PAPA  CONF. 

nullum  uspiam  reperitur  vestigium  vel  minimte  D 
dissensionis,  quse  fuisset  ea  de  causa  inter  Libe- 
rium  etepiscopos  Catholicos,  aut  inter  illumet  Ro^ 
manos.  Numquam  se  excusasse  aut  defendisse 
legitur  Liberius,-  quod  sane  mirum  esset,  si  vera 
esset  opinio  de  ejus  lapsu.  Rexit  Ecclesiam  post 
exsilium,  sicut  antea  rexerat  :  concilium  Arinii- 
nense,  in  quo  hsereticorum  fraude  hseresi  sub- 
scripserant  Catholici,  continuo  improbavit,  dece- 
ptosque  episcopos  ad  pcenitentiam  revocavit.  Deni- 
quealia  muttaprseclarefecitocto illisannis, quibus 
deindevixit;  et  nutlam  de  ejus  regimine  querelam 
inveni  apud  scriptores  ejusdem  temporis,  Quare, 
quse  de  ejus  lapsu  credidit  posteritas,  conficta 
videntur  per  schismaticos,  maxime  Luciferianos, 
inter  qltos  famosus  fuit  Hilarius  diaconus.  Hi 
priorem  Arianorum  calumniam  renovare  potu- 
erunt,  cum  nihil  fere  haberent,  quo  se  defende- 
rent,prsetermendacia.  Verum  accedamus  tandem 
ad  examinanda  fundamenta  aiversariorum. 

%  VIII.  Utrum  Liberius  videatur 
subscripsisse  formulse  fidei  ab  E 
Arianis  compositse,  aut  contra 
S.  Athanasium  ?  loca  ex  Operi- 
bus  S.  Athanasii  afferri  solita, 
non  sunt  Athanasii. 


R 


Ufinus  lib.  10  Historise  ecclesiasticsc  cap.%1  Rufimuik 
dubitanterde  causa  reditus  Liberii  loquitur,  ve™*ditm 
ita  scribens  :  Nam  Liberius  urbisRomje  episcopus,  sidubuaZt 
Constantio  vivente,  reg-ressus  est.  Sed  hoc  utrum 
quod  adquieverit  voluntati  suse  [Constantii)  ad  sub- 
scribendum,  an  ad  populi  Romani  g'ratiam,  a  quo 
proficiscens  fuerat  exoratus ,  indulserit,  pro  certo 
compertum  non  habeo.  Hsec  Rufini  verba  non  me- 
diocrem  mihi  ditbitationem  injecerunt,  quod  vide- 
rem  communi  fere  scriptorum  recentiorum  con- 
sensu  tradi,  formulse  alicui  ab  Arianis  compositse 
et  comdemnationi  S  Athanasii  subscripsisse  Libe- 
rium,  ab  iisque  solum  in  controversiam  adduci, 
fueritne  prima  an  secunda,  aut  tertia  formula 
Sirmiensis,  cui  subscripsit,  acsi  de  subscriptione 
alicujus  certo  constaret.  Etenim  sic  ego  mecum 
ratiocinabar.  Si  Rufinus,  qui  juvenis  Liberium  p 
?tosse  potuit,  qui  certo  Fortunatianmn  Aquileien- 
sem  episcopum,  cui  Liberii  tapsus  imputatur, 
Aqitileise,  ubi  studiis  operam  dedit,  cognoverat, 
certo  compertum  ?ion  habuit,  utrum  quod  adquie- 
verit  voluntati  imperatoris  ad  subscribendum,  a?i 
vero  obpreces  Romanoru?n  dimissus  sit  Liberius; 
unde  compertum  habe?^e  possunt  scriptores  ne- 
oterici,  quse  tanto  tradunt  consensu?  Crevit  ea 
dubitatio,  cum  quod  observarem,  scriptores  sup- 
pares  de  tapsuhiberii  prorsus  silere,  ac  solis  Ro- 
manorum  precibus  aut  excitatis  a  populo  turbis 
restitutionem  Liberii  attribuere ;  tum  quod  pe?'- 
spicere?n,  vel  maxime  contra  Liberium  a  recen- 
tioribus  intorqueri  litteras  ejus  nomini  supposi- 
tas,  de  quarum  falsitate  dubitare  nequeo ,  et 
Frag?nenta  illa  S.  Hilario  iHdicule  attributa,  de 
quibus  abunde  egi. 

115  Hanc  instrumentorum,  a  librario  quodam  se,lle','i<t  ve' 
in  uno codice sine  ordine  collectoru?n,  fawaqinem  r° de  l°vZ 
cumpaucuhs  hominis  mdocti  et  ig?\oti  Annotatis,  £a[ur  cenis 
qua  ratione pro  Ope?-e  S.  Hila?ni primum  obtrudi,  argmemis, 
et  a  ?nultis  eruditis  tam  facile  recipipotue?nt,num- 
quam  intelliga?n.  hiterim  video;  ex  iis  Fragmen- 

tis 


DIE  VIGESIMA  TEKTIA  SEPTEMBEIS. 


599 


nkoijue  diii- 
nentirvstex- 
aminanda. 

B 


Lnea  cx 
Operibus  S. 
Athanasti 

pro  lapsu 
Libeni  alte- 
gitta  : 


tisauctoritatemfuissequ&sitamsupposititiisLibe- 
rii  litteris,  et  piurimas  maculas  famas  et  nomini 
Liberianoperperamaspersas,utnondubitemFra- 
gmeniailla  vocare  fontem  sexcentorum  errorum, 
quiin Historiam  Arianorum  Tillemontii  aliori <> « >- 
que  irrepserunt,et  vel  maxime,ubi  agitur  de  gestis 
Libevii.  Etiatnsi  enim  de  lapsu  aiiquo  Libcrii aliiui- 
de  satis  constaret,  necdum  vera  essent  plurima, 
quzc  ex  iltis  Fragmentis  mordaci  stylocontrahibe- 
rium  fuerunt  conscripta.Veru?n  necullus  Liberii 
lapsus,nec  idlius  formulae  Arianorum  ad  Semia- 
rianorum  subscriptio,  tam  certis  probatur  argu- 
meniis,  ut  mihinon  appareat  probabitius,  omnia 
ilta,  qiitV  de  iapsu  Liberii  dicuntur,  ex  calumniis 
Arianorum  ortum  duxisse.  Certe  neoterici  mul- 
tum  divisisunt  de  formida,citisubscripserit,dum 
alii  primam  Sirmiensem,  alii  secundam,  alii  de- 
mum  assignant  iertiam.  Si  vero  omnium  argu- 
menta  expendamus,  nullum  inveniemus,  quisen- 
tentiam  suam  possit  facere  probabilem,  nisi  so- 
lum  refutando  oppositas,  sive  ostendendo,  has 
probabiliter  sustineri  non  jiosse. 

116  Qua  de  causa  impositam  mihi  video  neces- 
sitatem  examinandi,  an  lapsus  Liberii  ?'evera  sa- 
tis  videatur  certus  autprobabiiis.Quemadmodum 
enim  examinamus  ea,  qucC  ad  honorem  et  gloriam 
Sanctorum  conducunt,  ut  liqueat,  quam  sint  cer- 
ta  aut  ineerta;  pari  ratione  nefas  credimus  sine 
examine  admiitercquscipsis  dedecori  sunt,etiam- 
si  satis  communi  neotericorum  consensu  fuerint 
recepta.  Ex  opinione  enim  de  lapsu  S.MarccIiini, 
quse  olim  communis  erat,  et  hoctempore  apleris- 
que,  eruditis  fatsa  creditur,  abunde  coUigitur, 
nonnuilas  opiniones  medio  sevo  invaluisse,  quse 
diiigenti  et  critica  antiquorum  scriptorum  per- 
scrutatione  aut  incertse,  aut  improbabites,  aut 
etiam  certo  faisee  reperiuniur.  Non  dissimulabo 
idium  ex argumentis,  qnibus  Baronius  aliique  la- 
psumLiberiiasseruerunt ;  sed  singutaordincdabo, 
eorumque  vim  examinabo,  oppositis  tamen  iis, 
quwvicissim  miliise  offerent  advim  argumento- 
rum  infringendam,  aut  sententiam  de  perpetua 
Liberii  constantia  confirmandam. 

117  Primo  Baronius  ad  annum  357  num.  32 
adducit  locum  cx  Epistola  S.  Athanasii  ad  Solita- 
rios,  sive  ex  Historia  Arianorum  ad  Monachos, 
ut  vocatur  in  editione  Parisiensi  Benedictinorum, 
ubi  num.  41  Juvc  leguntur  :  Porro  Liberius  extor- 
ris  factus,  post  biennium  denique  fractus  est,  rui- 
nisque  mortis  perterritus  subscripsit.Verum  ea  ipsa 
recomnrobaturcum  violentia  eorum,  tum  Liberii  in 
hteresim  illam  odiuin,  ejusque  pro  Atlianasio  suf- 
frag-ium  ,  quamdiu  scilicet  libere  arbitrioque  suo 
ajrere  licuit.  Nam  qufetormentorum  vi  prseter  prio- 
rem  sententiam  eliciuntur,  ea  non  reformidantium, 
sed  vexantium  sunt  placita.  In  eumdem  de  Liberii. 
lapsu  sensum  trahuntur  verba  ex  Apologice 
S.  Athanasii  contra  Arianos,  in  qua  num.  89  hicc 
legitntur  :  Cum  autem  non  solum  verbis  mihi  pa- 
trocinati  fuerint,  sed  etiam  exsilium  sustinuerint. 
ex  eorumque  numero  sit  Liberius  Komae  episcopus 
nam  etsi  exsilii  aerumnas  ad  finem  usque  non  tolera- 
vit,  attamen  quod  conflatam  in  nos  couspirationem 
probe  nosset,  biennio  in  exsilii  loco  est  commoratus. 
Htvc  uttima  verba  facile  exponi  possent  de  exsiiio 
non  quidem  perpetuo,  sed  biennaii  tolerato,  nisi 
prioribus  iapsus  atiquis  Liberii  ciarius  indicare- 
tur.  Nam  verba  iiia,  Etsi  exsilii  serumnas  ad  finem 
usque  non  toleravit,  sotum  significant  etsi  non  fue- 
rit  in  exsiiio  ad  finem  usque  vitce,  in  eo  tamen 
fuit  biennio.  Nec  plus  etiam  significant  verba 
Grecca.  Hac  fortede  causa  Baronius  locum  ilium 
non  allegavit. 

Septembris  Tomus  VI. 


«ICT9U 

J.8. 


118  Verum  aiia  ad  utrumque  locum  se  offert  re- 
sponsio  :  utrumque  enimOpus  taudatum  fuit  con- 
scriptum  ante  tempus,  quo  lapsus  d  icitur  Liberius,  ^""j^  s^~ 
ut  illacerte  Athanasius  non  scripserit,  quando  //wruwiei- 
Opera  ilta  composuit.  Hoc  alii  dudum  viderunt  tiu»  fuerum 
et  agnoverunt,  etiamsi  delapsu  Liberii  non  dubi-  e*uae'i**> 
tarent.  Ordiar  ab  Apologia  contra  Arianos,  quas 
ante  ipsum  etiam  Liberii  Pontificatum  fuit  com- 
posita.  Benedictini  editores  Operum  S.  Athanasii 
inp?\vfatio?iesuapag.\\$existimant,Apologiam 
contra  Arianos  scriptam  circa  annum  350,  id  est, 
duobus  fere  annis  ante  Pontificatum  Liberii,  et  se- 
ptem  aut  octo  ante  reditum  ejusdem  ab  exsitio. 
Hancautem  dant  rationem.  Excompluribus  enim 
hujus  Apoloyim  locis,  ac  ex  ipso  potissimum  initio 
liquet,  editam  fuisse,  antcquam  Ursacius  ct  Valens, 
qui  ab  Ariauis  partibus  rcsilicrant,  et  suam  adver- 
sus  Athauasium  Bycophantiam  coufessi  fucrant,  in 
impietatem  recidcreut ,  et  adversus  Athanasium 
Ariunisdenuo  se  jung-erent,  quod,  uttardius  aimo 
ccclii  contigisse,  alias  dcmonstrabitur.  Artptnict- 
tum  illud  clarum  est,  ex  eoque  evincitur,  inter 
annum  340  et  '6'rZ  Opus  fuisse  conscriptum.  Ac- 
cipe,  tector,  missis  aliis  locis,  uitima,  prout  con- 
scripta  videtur,  Apoioguv  verba  :  Quis  conspectis 
hujusniodi  rebus,  non  fateatirr,  Valentem  et  Ursa-  E 
cium  jure   sese  reos  dcclarasse,   ac  resipiscentes, 
ejusmodi  litteras  adversum  se  conscripsisse,  quod 
mallent  aliquautisper  pudore  suffundi,  quani  seter- 
num  sycophantarum  supplicium  luere?  Hinc  inAn- 
notatis  observant  editores,  idtima  hsec  esseApolo- 
giie  verba,  (quod  aiio  etiam  argumento  ostendunt) 
et  reliqua  usqite  ad  fincm,  diu  post  scriptam  Apo- 
log*iam   hic   addita   fuisse,    nimirum  duos   utti- 
mos  articulos,  in  quibtts  agitur  de  Liberio  et 
Hosio. 

119  Papebrochius  noster  in  S.  Athanasiou*/  ' 
Maiicap.  IQwuni.  220  eadem  fere de tempore scri- 
tce  UliusApoIogi£etet  deadditisposterioribus  diose* 
rat;imo  et  in  prsefatione  num.  15,  licetibidem 
errore  typographico  legatur  cccxlu  pro  OCCiLix. 
Errorem  huncesse  t>jpographicum,ostendil  ratio 
addita,  Quoniam  nulla  continet  Aota poat  reditum 
ab  exsilio  confecta.  Nam  reditus  Athanasii  conti- 
git,  et  a  Papebrochio  figitur  auno  311).  Eamdem 
rationem  rursus  allegat  Papebrochius  num,  220, 
ubinutlus  est  error  in  numero,  ita  scribens  ;  IIoc 
autemtemporecompositum,  ideoprsscipue  sustineo; 
quod  nihil  contineat  ultra  annum  cccxi.ix,  quo  suam  y 
poenitentiam  Ursacius  et  Valeas  scripto  sig-narunt. 
Nam  qtue  de  Liberio  llosioque  adduntur  in  line, 
quando  ct  quomodo  acccsserint,  in  pncfatione  jam 
dixi,  etrursuin  suoloco  indicabo.  Cum  itaque  idcm 
utroque  toco  PapebrocJiii  sit  sensus  de  tempore 
Operis  conscripii  circa  annum  '610,  niniis  negli' 
genter  Tittemontius  Nota  81  in  S.  Athanasium 
Papebrochium  contraria  sibi  scribentem  exhibet, 
ridicutamque  excogitat  occasionem,  qua  in  erro- 
rem,  ut  vult,  primo  loco  inciderit.  Verum  tali 
utendum  erat  prMudio ,  ut  sententiam  Papebro- 
chii,  ab  editoribus  Bened 'it ■■/ /nis  adoptatam,  refu- 
tare  inciperet.  Audiamus  igiiur,  quid  afferai  <t>l 
eam  reformandam* 

120  Scribebat,  inquit,  quando  novum  de  causa  ruiemontu 
ipsius  po-stulabatur  judicium,  de  quo  verisimiliter  "'■ 
coiritatum  non  est,  nisi  quando  anno  cccliii  Con-    ' 

&  .  „  .  .....  ,  r/iom  datam 

stantius  pacifacura  totius  impcru  dominmra  aueptus 
est.  Nugx  hw  sunt  TUIemontiamv,  quas  Pape- 
brochiusnosterjamquasipricvisasrefutavit.Nam 
ostendit  cap.  19,  novos  statim  exortos  esse  Ariano- 
rum  motus  propter  Marceltum  Ancyranum  cum 
S.  Athanasio  simui  absotutian  in  concilio  Sardi* 

S0        cv/j.v 


. '  apolagia 
onnum  "  1'-' 


coo 


DE  S.  LIBEItfO  PAPA  CONF. 


AUCTOUR 

J.C. 


Operii  A- 
{hanicuiani 

irfcttnntiir 

B 


Irticuti 

Apdtogiit 
At/ianasta- 
1Ut   dm  pott 
udditi 


censianno  317.  Quare  omnino  non  capio,  qua  ra- 
tione  Tillemontius  iltaobjicerepotuerit;  cum  ipse 
narret  ad  singulos  fere  annos  nova  Arianorum 
aut  Eusebianorum  contra  Athanasium  molimina; 
ncgue  ignoraverit  eum  eodem  anno  347,  quo  causa 
ipsiusjusta  est  declarata  in  concilio  Sardicensi, 
ab  Eusebianis  rursus  damnatum  fuisse  in  conci- 
liabulo  Philippopolitano.  Imo  allegata  ratio  Tille- 
rnontio  potius  est  contraria  :  nam  anno  35G,  quo 
ille  Apologiam  vult  compositam,  Ariani  et  Con- 
stantius  non  votebant  novum  de  Athanasio  judi- 
cium,  sed  vi  exsiliisque  cogebant  omnes  latsc  ab 
Arianis  contra  ipsum  senteniim  subscribere.  Al- 
tera  ipsius  ratio  est,  quod  in  duobus  posterioribus 
articutisteganturexsitia  Liberii, Hosii,muttorum- 
que  aliorum  episcoporum,  quorum  nomina  non 
exprimwitur.  Hevc  autem  partim  non  innotuisse 
Athanasio,  partim  etiam  non  esse  facta  ante  an- 
num  35G,  recte  observat .  Adjecta  vero  postmodum 
fuisse,  se  cxistimare  non  posse  contendit. 

121  Mavult  igitur  credere,illa  sola  Operipost- 
modum  inserta  per  parenthesim  fuisse,  qiuv  ibi- 
dem  leguntur  delapsu  Liberii,  (ut  allegata  verba 
exponit,)et  delapsulIosii.Adpropositu?n  nostrum 
satis  quidem  est,  quodhic  admittere  cogitur  Tille- 
montius;  neque  enim  magis  verisimile  fit,  db  ipso 
Athanasio  p^arentheses  illas  fuisse  additas,  quam 
totam  partem posteriorem,  utpostea  ostendam.At 
id  satis  non  est  ad  veram  Apologite  epocham  sta- 
tue?ida?n.Ete?iim  ridiculavideripotuisset  illaApo- 
logia,  si  edita  ab  Athanasio  fuisset  anno  350  aut 
357.  Cumenim  nihil  contincat  de  objectis  Athana- 
siu  cuhfniniis post  nnnum  3  U»,  quw  tamen  multi- 
plices  erant  et  graves,  ut  videri  potest  in  ipsius 
Apologia  adCo?isiantium,qiuv  anno  356  aut  serius 
potest  esse  scripta,meritoAriani  talem  Apologiam 
risissent,et  non  inepte  respondissent  ,hominem  de- 
cies  judicatum  et  absolutum,vel  sic  iterum  inju- 
dicium  vocari  posse,  si  de  tiovis  accusetur  crimi- 
nibus.  Intempestiva  igitur  et  invalida  fnsset  illa 
Apologia  anno  350,  cum  in  ea  non  refutentur  ca- 
lumnicvpost  concilium  Sardicense,  aut  certe  post 
annum  319  ab  Arianis  confictcV,  quarum  causa 
Constantius  novam  contra  Athanasium  persecu- 
tionem  exorsus  erat,  senientiseque  contra  ipsum 
latcV  omnes  volebat  subscribere. 

\tl  Verum  modo  examinemust  an  verisimile 
sit,  ab  ipso  Athanasio  addita  esse  illa,  de  quibus 
agimus.Nam  hoc  magis  pertinet  ad  propositum 
nostrum.  Utrum  editores  Benedictini  crediderint, 
ultimum  isiud  fragmentum  ab  ipso  Athanasio, an 
ab  alio,  Apologuv  adjunctum,  ibidem  non  edicunt; 
sedsolum  observant,  diu  post  additmnesse.  Mihi 
autem  vix  ullum  relinquitur  dubium,  quin  sit 
pannus  ab  homine  i?nperito  diu  post  morteni 
S.  Athanasii  assutus.  Certe  illud  fragmentum 
S.  Athanasio prorsus  indignum  est ;  neque  in  eo 
relucet  sttjlus,  dialectica,  ingenium,aut  methodus 
scribendi S . Athanasii,  nequecum  Apologiarecte 
connectitur .Hccc  omnia  sermonem  Grsscum  recte 
intelligentibus,  et  ad  singida  studiose  aitendenti- 
bus,  erunt  manifesta,  quantum  existimo.  0?*dior 
ab  inutilitate  fragmenti.  Postquamjudiciapro  se 
lata,  cu?n  ante,  tu?n  an?io  347  in  concitio  Sardi- 
ce?isi,  et  pamitentiam  U?*sacii etVaientis exposue- 
?'at  i?iApologia  S.  Atha?iasius ;  wwm.58  insinuat, 
quibus  de  rebus  ulterius  sit  acturus  his  ve?*bi$ : 
Quo  autcm  palara  fiat,  eos  non  gratia  quadam,  non 
necessitate  aut  vi  inductos  esse  ad  luec  ag-endum,  li- 
bct  cura  vcstra  bona  vcnia  rera  altius  ab  exordio 
cnarrarc,  ut  cog-noscatis,  episcopos  fequi  bonique 
studio  talia  conscripsisse,Yalentem  vero  Ursacium- 


que,  quantumvis  sero,  veritatem  tamen  confessos.  D 
Hcvc  duo  ubi prcvstiterat ,  num.  88  Apologia?n  con- 
cludit  hoc  modo  :  Quis  hasc  advertens  non  fateatur 
nullam  indulgentiam  aut  gratiam  iu  causa  nostra 
locum  habuisse,  sed  jure  et  merito  tantam  episcopo- 
rum  turbam,  et  privatim  singulos  et  congregatos 
talia  in  nostram  defcnsionem  conscripsisse,  inimi- 
corumque  sycophantiain  damnasse?  Quis,  conspe- 
ctis  ejusmodi  rebus,  non  fateatur,  Valentem  et  Ur- 
sacium  jure  sese  reos  declarasse,  ac  resipiscentes, 
ejusmodi  litteras  adversum  se  conscripsisse,  quod 
mallent  aliquantisper  pudore  suffundi,  quam  geter- 
nura  sycophantaruin  supplicium  luere?  Hcvc  r^ecte, 
elegantique  stylo. 

125  At  episcoporu??i  exsilia,  quse  deinde  sub?ie 
ctu?itur,non  faciuntadpropositu??i  Athanasii.E  te 
ni?n  illeostendere  voluit,recie se  absolutu?n  variis 
judiciis  ideoque  opus  non  esse  novojudicio,  ut  li- 
qitet  ex  i?iitio  Apoiogioe.At  exsilia  episcopisdeinde 
an?iis  353,  355  et  856  i?iflicta  era?it,  quia  novo  illi 
judicioper  A?"ian'os  instituto,  et  se?tte?iticV  contra 
ipsu?n,  ta??iqua?n  de  novis  cri??iinibus  convictum, 
p?*olata  ?iolebant  subscribere.  Qua?^e,  a?itequam 
episcoporum  exsulantium  judicia  pro  se  laudare 
rectepoterat,  opo?*tebat  ostendere,  Arianos  alios- 
que  illis  co?isentie?ites,  quipost  concilium  Sardi- 
cense  Atha?iasiu??i  in  conciliabulisSi?'?nie?isi,Are- 
latensi,  Mediola?xe?isi,  Biterre?tsi,  aliisque  Orien- 
taliu?n  conve?itibus  damnaverant,  male  processis- 
se,  et  nullam  ?nere?H  fidem,  Exsulaba?it  enim 
episcopi,  quia  illorum  conciliabulorum  judiciis 
noluera?it  subscribe?'e.Si  procul  dubio  male  ratio- 
cinaretur  ille,qui diceret :  Absolutus sum  an?xo  347 
et  Scvpius  antea;  nequeo  igitur  noxius  esse  hoc 
anno  356,  (ut  liquet  ex  Marcello  a?icyra?io,  qui  si- 
mul  cum  Athanasio  absolutus  est,  et  postea  tamen 
non  ab  hcvreticis  tantum,  sed  etiam  a pluribus  Ca- 
thoiicis  damnatus)  manifestmn  est,  illegiti??ie  si- 
?niliter  argumentari  auctore??i  iilius  Appendicis; 
du?n  ex  soiis  judiciis  anni  347  et  ante  latis  ?iititur 
inferre,  episcopos  ab  a?i?to  353  usque  ad356  recte 
detrectasse  da??matio?%i  Athanasiame  subscribere, 
p?\vsertim  cum  ob  novas  calumnias  sententia  ilia 
fuissettata.  Talis  certe  nonest  dialectica  S.  Atha- 
nasii,  qui,  si  voluisset  posteriora  illa  Apoiogise 
sucV  adjicere,  multis  rationibus  ostendisset,  epi- 
scopos  exsides  non  potuisse  prudenter  novis  iltis 
Aria?xorum  calumniis  fidem  habere,  autjudiciis  J 
acquiescere,  sed  hoc  non  sotum  i?itulisset  ex  diu 
pnvteritis  contra  sanam  dialecticam. 

124  Deinde  non  erat  prudentnv  et  sapientise 
S.  Athanasii  Apologise  solidis  rationibus  instru- 
cLvpost  aiiquot  a?i?iosejus?nodilacinia??iattexere. 
Etenim  prseter  JEgyptios  aliosque  ecciesiev  sucV 
subjectos,  non  nisi  paucos  anno  356  proferrepo- 
terat,  qui  consta?ites  seprasbuerant.  Ariani  eni?nt 
quipro  si?igutis  Athanasio  adhtvrentibus  facile 
decemjactassent  episcopos  eidem  co?itrarios,par- 
tim  amore  hxresis  Ariamv , partim  metu  impera- 
toris  Consta?itii ;  tanto  sibi  adhcvrentiwn  nu?ne- 
ro  superiores ,  plansibititer  intulissent ,  poste- 
riora  judicia  prioribus  prtvferenda  esse.  Qua- 
propternon  erat  prude?xiis  viri  anno  356  aut  se- 
quentibus  numerum  et  judicia  episcoporum  aile- 
gare  pro  causa  Athanasiana,  et  sic  Apologiam 
optimam  inepto  a?*gu?nento  corrumpere.Aliis  tunc 
argumentis  utendum  erat  contra  Arianos,  aliis- 
querevera  utitur  Athanasius  in  Apologia  ad  Con- 
sta?xtiumeo  te??iporescripta.Nam  in ea  refutatca- 
lumniasArianorum  :  quarumoccasionedanmatus 
ab  tpsis  erat.  Expo?iit  maximam  eorumdem  vio- 
lentiam,  qua  tantam  multitudinem  ad  prcvvarica- 
tionem  coegerantt  ut  ex  iis  quilibet  inferreposset, 

taiibus 


v'<"''«  roiio. 
nibut 


S.  Alham- 
sio 


•£»■-«« 


A 


ab- 


jtficantur. 


B 


Historia  A- 
rianornm  a 
S.  Alham- 
sioscriptaest 

c 


talibus  eorum  judiciis  nihil  tribuendum,  nec  ma- 
gni  faciendam  ipsam  multitudinem,  cum  pluri- 
mi  sola  vi  et  metu  consensissent. 

125  Jam  vero  si  numero  episcoporum  illius  tcm- 
poris  certandum  non  eratt  multo  minusex  ouuii- 
bus  soli  nominandi  erant  Liberius  et  Ilosius,  si 
utriusque  lapsum  noverat  Athanasius;  sed  potius 
laudandi  Paulinus  Trevirensis,Dionysius  Medio- 
lanensis,  Eusebius  Vercellensis,  ct  Lucifer  Cala- 
ritanus,  quorum  exsilium  Athanasius  memorat 
in  Apologia  ad  Constantium  num.  27.  At  lapsum 
ignorabat  Liberii  et  Hosii,  si  credimus  Tillemontio 
quando  illa  primum  scribebat;  postea  vero  intel- 
lectum  addidit  ad  amputandas  Arianorum  cavil- 
lationes.  Ratio  ipsiusestex  discursu  petita  :  nam 
dictiomeliuscohxretsineitlis,  quwdelapsuinser- 
ta  leguntur.  Credamus  tantisper  dicta  de  utrius- 
quelapsuposteafuisse  infarta.  Idcertofactum  non 
fuerit  per  ipsum  Athanasium.  Nam  paulo  post, 
ipsis  rursum  solis nominatis  num.  90,  hcecsubjun- 
guntur  :  Sunt  etiara  formaet  exemplar  (Liberius  et 
Hosius  soli  nonmtatimexpressi)  ■postcvisuostris,  ut 
proveritateusque  admortemdecertent.  An  dicemus, 
non  vidisse  Athanasium,  quam  ridicule  homines, 
qui  exsilii  incommodis  ad  injustitiam  erantpro- 
lapsi,  dicantur  forma  et  exemplar  certandi  pro  ve- 
ritate  usque  ad  mortem?  An  laudatus  Athanasius 
non  vidisset,  Operi  mox  finiendo  rectius  subjungi 
potuisse,  si  qu&de  lapsu  e]riscoporum,quos  lauda- 
verat,  postea  erant  observanda?  Injuriam  facie- 
mus  solertissimo  Patri,  si  tantam  ipsi  affmgamus 
negligentiam.    Quocumque  igitur    cogitationem 
verto,  nequeo  S.  Athanasio  attribuere  additamen- 
ta  illa  de  lapsu  Liberii  et  Hosii;  sed  totumpotius 
illud  fragmentumposteriusexistimo  essehominis 
indocti,  qui  nec  linguam   Grmcam  perfecte  nove- 
rat,  et  minus  etiam  artem  ratiocinandi.  Nam  et 
particulis,  quibus  orationis partes  conjunguntur, 
subinde  male  abutitnr;  et  dictio  ipsius  aliquot  to- 
cis  hieret  impedita;  ratiocinia  vero  format  plane 
misera.  Quod  si  quis  illa  orationis  vitia  maxime 
orta  credit  ex  parenthesibus  de  lapsu  Liberii  et 
Hosii  postea  adjectis,  non  contendam  vehementur, 
modo  fateatur,  magis  inepte  insertas  esse,  quam 
ut  attribuendse  sint  S.  Athanasio. 

126  Transeamus  modo  ad  verba,  ex  Historia 
Arianorum  ad  Monachos  data  quibus  lapsuslA- 
berii  aperte  asseritur,  inquiramusque ,  an  illa 
censenda  sint  S.  Athanasii.  Hanc  quoque  Histo- 
riam,  adjectis  aliquibus  de  lapsu  Liberii  lapsuque 
et  morte  Hosii,  interpolatam  esse,  existimat  Pa- 
pebrochius  noster,  sed  hac  in  re  consentientes  non 
habet  editores Benedictinos .  Tillemontiusillamin- 
quisitionem  fugisse  videtur,  leviterque  solum  di- 
cit,  non  videre  se  tantam  necessitatem  admitten- 
di,  locos  illos  esse  interpolatos.  Benedictini  circa 
finem  prsefationis  su£e  mortem  Hosii  allegant,  ut 
ostendant,  Historiam  illam  esse  scriptam  anno 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS.  "" 

nasius,  videtur  Historiam  suam  scripsisse  eodem 
tempore,  quo  occisus  est  S.  Secundvs.  Nam  ibi- 
dem,  postquam  dixerat,  persecutionem  necdum 
quievisse,  post  alia  ccedem  S.  Secundi  ultimo  loco 
subnectit  his  verbis :  Certe  jam  (Grtece  ovrtayotp 
v,y.\  vwfy  Sic  enim  et  nunc)  summae  viri  audaciae 
Sccundus  Pentipolitanus  sccleratissimus,    cjusque 
conjurationis  socius  Stephanus,  gnari  sc  quantum- 
vis  injuriaa  insenmt,  hSBreBim  senipcr  pro  defen- 
sionesua  habituros ;  cum  presbyterum  non  sibi  ob- 
sequentem  in  Barca  cernerant,  Secundum  nomine, 
g-entileni  *  quidem  lueretici,  sed  non  ejusdeni  fidei, 
calcitrando  virum  occiderunt.  Mox  addit,  exagge- 
rando  crimen  homicidarum,  in  ipsa..  Quadrage- 
sima  CtVdcm  patratam.  Hoc  postremum  videtur 
factum  particulare,  in  illo  Operc  ab  Athanasio 
relatum,  cum  continuo  transeat  ad  generalem 
criminum  ab  Arianis  commissorum  expositio- 
nem.  Quapropter  videtur  S.  Atltanasius  Histo- 
riam  Arianorum  conscripsisse  circa  Pascha  anni 
357,  aut  certe  non  diu  post.   Imo  etiam  mrlioare 
illam  potuit  sub  initium  anni,  et  circa  aut  no,>  diu 
post  Pascha  absolverc;  Pascha  autem  incidebat 
in  diem  xxmMartii. 

12S  Hanc  epocham  scripti  Operis  alio  etiam 
argumento  manifestam  faciam.  In  eo  S.  Athana- 
sius  variis  vicibus  loquitur  de  Leontio  episcopo 
Antiocheno,  cujus  mortem  nullibi  indicat ,  sed 
num.  4. clare etiam viventem significa l  his  verbis: 
Ex  quorum  numero  est  Leontius  castratus,  qui  nunc 
Antioelme  episcopus  cst.  Itaque  aut  vivebat  Leon- 
tius,aut  mortem  ejusadhuc  ignorabat  Athana- 
sius.  Atquimors  Leontii  videtur  contigisse prio* 
ribus  mensibus  anni  357.  Socrates  lib.  2  cap.  37 
asserit,  Leontii  mortem  ab  Eudoxio  Qermanicim 
episcopo  intellectam,  qui  tum  Itoinae  adcrat.  Coa- 
stantium  eodem  etiam  tempore  RomiB  fuisse  iusi- 
nuat,  Socrates,ita  pergens :  Et  cum  imperatore 
callide  collocutus ,  quasi  Germanieeusium  civitas 
solatio  ipsius  ac  providcntia  indigeret ,  petiit,  ut 
quamprimum  illuo  redeundi  potestas  sibi  concede- 
retur.  Impcrator  vero  nihil  doli  suspieatus.hominom 
dimisit.  At  ille  primores  rcgis  cubicularios  adju- 
tores  nactus,  rclicta  civitate  sua  (Germanicia) , 
episcopatum    Antiochia;   per    fraudem    occupuvit. 
Valesius  in  Annotatis  ad  hunclocum  Leontiimor- 
tem  ftgit  anno  35G,  quiaexistijnat,  Constau, lium 
eo  anno  Romw  fuisse.  Verum,  ut  antea  observavi 
cum  Tillemontio  et  aliis,  Consttndius  Eomm  fuit 
annoMl  a posterioribus diebus  Aprilis  usquead 
finem  fere  Maji.  Itaque  verisimiliter  mcnsc  Maio 
mortem  Leontii  audivit  Eudoxius,  si  vera  nar- 
rat  Socrates. 

129  Si  itaque  consideremus  immensam  itineris 
longitudinem,quccestinterAntiochiametRomam, 
non  poterimus  existimare,  Leontium  maiisse  post 
mensem  Martium  anni  857,  aut  saltem  post  me- 
dium  Aprilem,  si  forte  felici  navigationc  nuntius 


umoa 
J.  S. 

f-.rm  fatfJta 
anni  357,  ul 
oitendUur. 


'  i-e.  cjus- 
dcm  nomi- 


E 

Attn  /.'  im- 
tii  AnliO- 
rhrni,  7111 
cr  Socraie 


ROflM  tiWff- 
/ec/a  rst  cir  - 
,,1  Vaium 
aiiHi  o57. 


¥o*,silentquedeinterpolatione.Papebrochiusob-     non  diu  ante  (mem  M<>n  Romampervemt.  1  *u,  - 


servationem  suam  breviter  solum  edixit,  sed  eam 
pturibus  hic  probandam  suscipio,  ut  certampror- 
sus  et  indubitatam.  Primo,  exeeptis  iis,  qusc  ad- 
dita  crcdimus,  fere  nihil  in  illo  Opere  refert  S. 
Athanasius,  quodfactum  non  videatur  ante  finem 
anni  356,  quo  S.  Athanasius  Atexandria  exivit, 
et  latebras  qusesivit  in  solitudine  :  aut  certe  nihil 
narrat,  quod  nonvideatur  accidisse  ante  Pascha 
anni  357,  quo  figendum  est  martyrium  S.  Secun- 
dipresbyteri,  relatum  num.  65,  cum  dicaturcon- 
tigisse  in  Quadragesima. 
127  Jam  vero  ex  modo,  quo  illud  narrat  Atha- 


montius  et  editores  Benedictini  faientur,  Sucra- 
tem  chronotaxi  suse  essc  contrarium;  sedeidem, 
ui  stepe  erranti,  fidem  hic  dbrogandam  statuunt. 
ProauctoritateSocratis,cujuserroresfrequentis- 
simos  novi,  minime  contendam  :  sed  solum  ■ 
dam,  ipsumhicaut  nonerrasse,autcertetam$Or 
rum,  ut  idnequeat,  prodesse  adversariis  nostms. 
SozomenuslibAcapAUolumait,Eudoanumcum 
imperatorefuissein  Occidentis  partibiis,  quando 
Leontii  mortem  audivit.  Itaque  nec  negat ,  id  Ro- 
mxcontigisse,  nec  nominatim  af/irmat  \  namfuit 
Constantius  eodem  anno  etiam  Mediolani  et  Sir- 

mii, 


602 


DE  S.  LIBERIO 


AUCTOItC 

J.  S. 

ncfjuit  dif' 
firri  USqiU 
ad  finrmi 


antetaptum 


nim  nttrr 

morletn  I. 

nnfti 


mii,  et  in  aliis  locis  minus  nobitibus. 

130  Porro  ad  propositum  nostrum  satis  est,  si 
ostendamus,  Eudoxium  ante  audivisse,  mortem 
Leontii,  etin  Orientem  discessisse,  quam  lapsum 
ni, '71110  in-  Hosii.Hocautem  videturcertum :  neque  enim  xdlus 
tctieria  ctt  Eudoxium  facit  auctorem  secundcB  formuise  Sir- 
miensiSy  cui  Hosius  subscripsisse  creditur;  sed  it- 
lius  cum  Potamio  et  Hosio  prsecipui  auctores  di- 
cuntur,  Valens  Ursaciuset  Germinius. Quapropter 
non  erat  amplius  Eudoxius  apud  imperatorem, 
quando  illa  formuta publicata est;  sed ea  statim  ad 
ipsumfuit  transmissa.  Intelligimusidex  Sozome- 
nolib.  4  cap.  12,  ubi  Vatentem,  Ursacium  et  Ger- 
minium  Hosio  auctores  tribuit  impicV  istius  for- 
muUv,  aitque  Eudoxium  cum  Acacio  Civsariensi 
et  Uranio  Tyrensi  in  conventuAntiochcnosimiiem 
impietatem publicasse,  litterasque  scripsisse,  qui- 
bus  gratias  agebant  Valenti,  Ursacio  atque  Germi- 
nio,  eorumque  ministerio  adscribebant,  quodOcci- 
dentales  rectesentirent,  id  est,  impiam  formidam 
recepissent.  Occidentales  vocant  Hosium ,  Pota- 
mium,  et  forte paucos  alios.  Latina  versio  litteras 
illas  gratiarum  actionis  male  soli  Eudoxio  attri- 
B  buit,  ideoque  verba  ipsa  non  dedi. 
ermultifudo  181  Prirterea  ipsa  multitudo  rerum  gestarum 
rci-umgetta  nti<-r  invasionem  Eudoxii  et  concilium  Ancyra- 
num,  anle  Pascha  anniSoS  habitum,  abundeinsi- 
nuat,  non  vixisse  Leontium  usque  ad  Juiium  anni 
357.  Eingamus  enim  tantisper ,  defunctum  esse 
medio  Julio.  Mortem  ipsius  vix  Sirmii  intellexis- 
set  Eudoxius  ante  Septembrem  aut  Octobre?n,  et 
sicpropler  hiemem  appropinquantemvix  anteJa- 
nuarium  reuisset  Antiochiam.  Ubieo  pervenerat, 
idque  in  Mgypto  intellexerat  Aetius  impius,  An- 
Hochiam  venitad  Eudoxium.  Rursumhicmense, 
11I  minimum,  opus  esset, prcvsertim  hiemaii  tem- 
pore,  ut  nunlius  Antiochia  inJEgyptum,  indeque 
Aetius  veniretAntiochiam-.etsicFebruarius  fuis- 
set,  antequam  eo  venisset.  Nam,  teste  Theodoreto 
lib.  2  cap.  27,  Aetius  Alexandrim  erat  apud  Geor- 
giit/ii  Arianurn  vjtiscnpum,  et  ex  ,'Ep\ypto  reversus 
est,  tfwmEudoxius  episcopatum  Anthiochensis  ec- 
clesiae  invaserat. 

I  &l  Credamus  modo  gratis,  Eudoxium  ante  ad- 
ventum  Aetii  episcopos  convocasse  ad  concilium, 
in  quo  illum,  ut  ccrle  habet  Socrates  lib.  2  cap.  37, 
conatus  est  rcs/ituerein  ordinem  diaconatus,  quo 
dejectus  fuerat  .•  ipsumque  concilium  mense  Fe- 
bruario  haberi  potuissc.  Vel  sic  notabile  tempus 
rursum  eanguntea,  de  qvibus  conqueritur  Geor- 
givs  Laodicenus  in  Epistola  sua  ad  episcopos  Se- 
miarianosMinoris  Asise,  Macedonium,  Basilium, 
Qecropium  et  Eugenium,  ita  scribens  apud  Sozo- 
menum  Ub.  i  cap.  13:  Aetii  naufrajriumtotampe- 
necomprehenditAntiochiam.EtenimEudoxiusdisci- 
pulos  exeorabilis  Aetii,  qui  a  vobis  ig-nominia  no- 
tati  simt ,  omnes  suscipiens  in  clerura  promovet, 
ipsumque  Aetium  haereticum  prascipuo  honorepro- 
sequitur  etc.  Quapropter  secundum  hypothesim 
nostram  verisimile  nonest,  hsec  a  Georgio  scripta 
fuisse  anteexeuntem  Februarium  autMartium. 
H&cigitur  Epistola  difficulter  Ancyram  perveni- 
re  potverit  anta  congregatum  ibi  concilium,  cum 
perlata  non  sit  a  veloci  veredario,  sed  a  clericis 
jjer  Eudoxium  vexatis,  ut  testatur  laudatus  Sozo- 
menus,  ita  scribens :  Cum  Eudoxius  ad  hunc  mo- 
dum  res  turbaret,  multi  ex  Antiochcna  ecclesia,  qui 
5jus  eonatibus  resistebant,  ab  eo  ejecti  sunt.  Qui 
aoceptislitteris  Gcorgii  Laodicensis  episcopi,  Ancy- 
ram  Galatiaj  venerunt.  Ilas  tamen  litteras  se  ac- 
cepisse,  antequam  concilium  inchoarent,  testan- 
tur  episcopi  concilii  Ancyrani  in  suis  apud  S. 


n  concillum 
incyranum 
non  tinit 
eam  tam  ie- 

rofiqi, 

c 


PAPA  CONF. 
Epiphanium  Hcvresi  IZnum.  2. 

133  Jam  vero,  cum  nihilin  illo  rerum  gesta- 
rum  ordine  posuerim,  quod  Tillemontius  ipse  non 
narravit,  non  capio  prorsus,  qua  crisi  chronoloqi- 
ca  mortem  Leontii  ftgere  potuerit  circa  finem  an- 
niZbl,  ut  facit  in  Arianis  art.  7  et  Nota  50,  ubi 
miserrimumpro  ea  epocha  adjungit  ratiocinium 
ad  quod  tamen  non  facile  responderi  posse  existi- 
mat.  Eudoxius,  inquit,  ubi  occupaverat  sedem 
Antiochenam,  misit  Asphaliitm  presbylerum  ad 
Constantium,  procul  dubio  ad  petendam  Constan- 
tiiconfirmationem.Asphalius  autem  adhucSirmii 
erat,  quando  eo  circa  medium  Maium  venerant 
legati  concilii  Ancyrani.  Hinc  infert,  mortem 
Leontii  non  essecitius  figendam,  quam  circa  finem 
anni  357.  Recte  ratiocinaretur  Tillemontius,  si 
hirundines  nuntium  de  morte  Leontii  Sirmium 
pertulissent;  si  ipse  Eudoxius  hirundinum  more 
Antiochiam  volare ,  indeque  eadem  velocitate 
Asphalium  potuisset  Sirmium  mitiere.  Verum  qui 
sine  ulla  necessitate  credit,  iter  longissimum  et 
difflcillimum,  quod  cst  inter  Antiochiam  et  Sir- 
mium,  quatuor  mensibus  hibernis  ter  institutum 
esse  per  presbyteros  et  episcopos,  ille  mihi  honesto 
potius  risu,  quam  seria  refutatione  videtur  repel- 
lendus.  Vidit  in  illa  ipsa  dissertatione  Tillemon- 
tius,  homines  alio  modo  iter  instituere  :  nam  inte- 
grum  mensem  requirit,  et  merito,  ut  legati  Ancy- 
ra  Sirmium  pervenirent ,  idque  mensibus  Aprili 
et  Maio.  Attamen  longe  facilius  illud  iier  tempore 
verno  decurretur  uno  mense,  quam  Antiochenum, 
quod  mutto  prolixius  est,  duobus  mensibus  hiber- 
nis.  Quapropter  ineptum  est  illud  Tillemontii  ra- 
tiocinium,  certumque  est  Leontium  aliquot  men- 
sibus  eitius  fuisse  defunctum;  et  vix  dubitare pos- 
sum,  quin  Soc?*ates  vere  dixerit,  Roma?  nuntium 
de  morte  Leontii  accepisse  Eudoxium  •.  nam  sic 
omnia  recte  peragi potuerunt. 

13  \-  Etenim  si  mense  Maio  RonicV  mortem  Leon- 
tii  intellexerit  Eudoxius,  potait  itinerc  terrestri 
aut  navali  Antiochiam  pervenire  ante  hiemem,  et 
Aetiumad  se  accersere ,conciliumcelebrare ,A'etia~ 
nos  fovere,  eoque  agendi  modo  Semiarianos  exa- 
cerbare.  Hi  vero  sic  etiam  tempus  habebant  eonfe- 
rendi  consilia  contra  Eudoxium,  el  proficiscendi 
Ancyram.  Quodauiem  Asphalius presbyter  mense 
Maio  esset  Sirmii,  ubi  negotia  sua  absolverat. 
teste  Sozomeno  lib.  4  cap.  13,  nihil prodest  Tille- 
montio,  etiam  conira  Socratem  :  nam  Asphalius, 
ardentissimits  fautor  do^-matis  Aetii,  verisimili- 
ter  tantum  missus  est,  ubi  Eudoxius  consiiia  cum 
Aetio  contulerat,  et  partes  suas  utcumque  firma- 
verat,  ut  mirandum  non  sit,  si  hiemati  tempore 
tardius  proficisci  potuerit,  seriusque  advenerit 
Simnium.  Imo,  sistatimpost  adventum  Eudoxii, 
in  Itatiam,  ubi  Eudoxius  imperatorem  reliquerat 
navigare  voluisset  Asphatius,  poterat  cogi  ad  hie- 
mem  in  portu  aliquo  intermedio  traducendum,  et 
sicpost  hiemem  inlialiam pervenire  indeque  men- 
se  Aprili  aut  Maio  Sirmium.  Tricashas  chronolo- 
gicas  longius  produxi,  cum  quia  Boschius  noster 
in  Historia  chronologica  Patriarcharum  Antio- 
chenorum  ante  tomum  iv  Julii  Tillemontiichrono- 
taxim  in  Leontio  adoptavit,  tum  ut  clarissime 
crvditis  lectoribus  ostenderem,  non  posse  utto 
modo  sustineri,  Athanasium  scripsisse  iita,  dum 
Histojnam  Arianorum  componebat,  qucV  in  ea  de 
lapsu  et  morte  Hosii,  et  maxime  de  lapsu  Liberii 
leguntur  inserta. 

135  Lapsus  Hosii  passim  figitur  anno  357, 
nec  iltum  alio  anno  contigisse,  manifestum  est  ex 
concilio  Ancyrano,  statim  anno  358  ante  Pascha 

contra 


D 

9"arn 
'"oniiu, 


ftin 


scd  inmtit, 
figendam 
meme  Jl/ur 
r*io  vel  A- 
prili. 


E.c  dirla 
chrowiaxi 
certu  «'  '"' 
lerpofafioO. 

peris  Ml«i- 

ntuianii 


B 


eaque  nc  m 
cnntorta 
quukmTitle 
montii  chro 

notaxi 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBIUS. 

X  contra  impiam  formulam  Sirmiensem  habito,  uti 
etexlibro  S.  Athanasiide  Synodis.  Mense  Julio 
compositamformulam,citiHosixtsdicitursubscri- 
psisse,  credit  Tillemontius,  et  serius  alii  quidam; 
mortem  Hosii  circa  finem  357  figit  Tillemontius 
tom.  7  Nota  7  in  Hosium.  Non  potest  saltem  citius 
figi,quiapostlapsum  Sirmio  reversus  estin  Hi- 
spaniam,   ibique  aliquo  tempore  supervixit,  et 
forte  ad  plures  annos.  Pro  lapsu ptwtenso  Liberii 
mensem  assignatum  non  video;  neque  id  miror, 
cum  nemo  certo  edicere  valeat,  in  quo  lapsus  ille 
consistat,  aut  qua  occasione  contigerit.  At  con- 
sentiunt  hodierni  plerique  eruditi,  ut  antea  pro- 
bavi,  Liberium  Romam  non  rediisse  ante  annum 
358.  Quare  nec  lapsus  est  dicendus  ante  illum  an- 
num,  cum  Constantius  reditum  Liberii  Romanis 
promiserit,  si  cum  episcopis  aulam  sequentibus 

consentiret.  Itaque,  sicut  Hosium  dimisit,  post- 

quam  consenserat,  ita  Liberium procul  dubio  sta- 

tim  remisisset,  si  et  hic  consensisset.  Attcndat 

modo,  obsecro,  studiosus  lector.  Scripsit  S.  Atha- 

nasius  Historiam  suam  inJEgypto  anno  357  circa 

Martium  aut  Aprilem,  ut  probavi;  at  credamus, 

occupatam  etiam  fuisse  usque  ad  Julium  aut  Au- 

gustum;  quomodo  igitur  loqui  poterat  delapsu 

Hosii,  qui  Sirmii  contigit mense  Julio  autserius? 

quomodo  de  morte  Hosii,  quam  non  obiit,  nisi 

circa  finem  anni,  et  forte  post  aliquot  annos  in 

Hispania,  tanto  terrarum  intervallo  remota  ab 

JEgypto?  Quomodo  nosse poterat  prwtensum  Li- 

berii  lapsum  in  Mgypto,  antequam  ille  in  Panno- 

nia  contigerat?  Hxc  igitur  nullum  mihi  relin- 

quunt dxibium,quin omnia  illa Operi Athanasiano 

postmodum  sinfadjecta. 

136  Verum  fingamits  tantisper,  Historiam  ad 

Monachos  aut  Solitarios  scriptam  fuisse  circa 

finem  anni  357,  ut  vult   Tillemontius  tom.  S  in 

Athanasio  art.  89  et  aliis  locis:  et  Leontium  An- 

tiochenum  eo  usque  vixisse,  aut  non  diu  ante  de- 

functum,  ut  mortem  ipsius  necdum  sciret  S.  Atha- 

nasius.  Fingamus,  inquam,  vera  esse,  quze  nullo 

modo  verisimilia  esse  ostendimus.  Vel  sic  num- 

quam  fiet  verisimile,  aut  mortem  Hosii,  aut  la- 

psum  Liberii  notum  fxtisse  Athanasio.  Poterat 
circa  finem  anni  357  lapsum  Hosii  intellexisse 
una  cum  falso  rumore,  quem  de  Liberii  consensu 
eodem  tempore  sparserant  Ariani,  ut  observat 
Sozomenus  lib.  4  cap.  15.  At  Liberii  lapsus,  qui 
C  post  biennium  exsilii  contigisse  dicitur  in  addiUs 
apxtdAthanasium,qitiquesecundumhocsid>fhtc)ii 

anm  357,  autpotius  anno  358,  quo  Romam  rediit, 
figendus  esset;  necdum  circa  finem  anni  357  in- 
notescere  potuisset  Athanasio  in  JEgypti  solitu- 
dine.  Neque  enim  seculo  iv  literse  dirigi  poterant 
per  cursores  ordinarios  ad  id  statutos,  sicut  fM 
nostris  temporibus;  sed  committendse  erant  ali- 
cui,  qui  iter  illxtd  instituebat,  et  sic  tardius  ad 
remotas  provincias  perveniebant .  Itaque  difficul- 
ter  tribus  mensibus  ex  Pannonia  in  solitudinem 
JEgypti  fuisset  fama  illa  perlata  hiemali  tempore. 
Quod  vero  spectat  ad  mortem  Hosii,  Tillemontius 
Nota  3  in  Hosium  mortem  illam  figit  anno  357, 
sed   fatetur,    illam  differri    posse,  si  credatur 
S.Athanasio  postmodum  adjecta.  Non  video  sane, 
qua  crisi  hoc  non  dicatur,  prmsertim  cum  fatea- 
tur,  Operibus  S .  Athanasii  variis  locis  nonnulla 
fuisse  inserta.  Quam  autem  improbabiliter  dica- 
tur,  mortem  Hosii  innotuisse  S.  Athanasio  ante 
finem  anni  357,  paucis  ostendam. 

137  Constantiumimperatorem  adfuisse  Sirmii, 
quando  publicata  est  impia  formula  Sirmiensis, 
fatetur  ipse  Tillemontius  in  Arianis  art.  08,  idquc 
recte  coltigit  ex  his  verbis  S.  Hilarii  de  Synodis 


608 


probabiliter 
negari  po- 
ttt. 


num.  78  :  Fefellerunt  enim  ig-norantem  regem,  ut 
istiusmodi  perfidire  fidem  bellis  occupatus  expone- 
ret  et  credendi  formam  ecclesiis  nondum  regene- 
ratus  imponeret.  Rursum  Titlemontius  eodem  loco 
et  tom.  4-  Imperatorum  ex  legibus,  Mediolani  latis 
mense  Julio,  rectc  infert,  ipsum  eo  anno  non  ve- 
nisse  Sirmium,  nisi  sub  finem  Julii.  Recte,  in- 
quam,  infert,  Constantium  non   venisse  citius 
Sirmium.   At  illo  ipso  mense  Sirmium  venisse 
minus  est  verisimile,  cum  ob  irruptiones  hostiles 
in  lllyricum  veniret,  ideoque  verisimiliter  /■ 
profectus  sit  ad  exercitum  hostibus  oppositum. 
At  credamus,  Constantium  circa  finem  Julii  ve- 
nisse  Sirmium,  rvlictisque  belli  curis,  conventum 
episcoporum  habuisse,  iu  quoformxda  Sirmiensis 
fuerit  concepta,  approbata,  sxibscripta.  Discesse- 
rit  Hosius,  quem  alii  nouaycnarium,  aJncentena- 
rium  faciunt,  ipso  mense  Augusto,  ante  quem certe 
conventus  haberi  non  potuit,  in  Hispaniam.  At- 
tendat  nvodo  lector   ad  ingentevn  terrarum  tra- 
ctum,  qui  Sirmium  et  Cordubam  interjacct,  et 
facile  videbit,    decrepitum   senem  verisimiliter 
Cordubam  non  venisse,  nisipostremis  annimen- 
sibus.  Cum  autem  aliquo  saltem  tempore  in  Ili- 
spania  supervixerit,  verisimile  non  est,  eodem 
anno  defunctum.  Si  tamen  reveramort  »><,,,  fin- 
gamits  mense  Novembri  aut  Decembri,  quo  de- 
mxtm  modo  nuntius  de  morte  ipsius  per  immensa 
terrarum  spatia  transvolavtl  in  Mgypti solitudi- 
nem,  et  ante  finem  anni  ad  S.  Athanasium  perve- 
nit?  Oeulos  requiro  geographicost  ut  videant,  con- 
tortissimam  ipsius  chronotaxim  c07isistere  non 
posse,  etiamsi  plures  ipsius  errores  pro  totidem 
fundamentis  supponamus.  Jam  vero  si  attcnda- 
musad  dicta  S.SilariideSosio  inlibrodeSy- 
nodis,qui  conscriptus  est  sub  finem  anni  358  vet 
anno  369,  videbimus,  Eosium  ubique  ut  mventem 
memorari,  et  nihit  prorsus  de  morte  ipsius  insi- 
nuari,  xtt  videatur  saltem  aliquo  tempore  vixisse 
post  annxtm  357,  quemadmodum  satis  mdit  Tille- 
montius  ipse. 

138  Po^^ro^quodargxu.icnlis  chronologicis  osten- 
dimus,  ex  ipso  etiam  loco  adjecto  coUigit,»<  .  Nam 
oratioS.  Athanasii  longe  perfectior  est,  si  tocus, 
num.  Ude  Liberii  lapsu  adjectus,  tnunimntbsci^ 
datur.  Narraverat  S.  Athanasius  egregia  Liberii 
certamina  et  exsilium.  Deinde  refert  duorum 
ejus  legatorum  earsilia,  presbyteri  nimirum  et 
diaconi,  concluditque  injurias  Romanss  Ecclesu 
ab  Arianis  illatas  his  verbis :  Sio  itaque  a  prin- 
cipioipsam  Eomanam  Ecclesiam  labefaotare  conati 
sunt,  optantes  suam  illi  admisccre  impietatem.  Et 
post  locum  additum.  Nihilquidem  (Grsece  jmvwi, 
quod  itaque  perperam  fuit  versum)  hfflresie  BUffi 
g-ratia  non  H6'g'tv.ssi  sunt.  Populi  vero  per  singulaa 
ccclesias,  quam  didicere,  fldem  retinentrs,  magi 
stros  exspectant  snos,  ctc.  II, vc  (tplimc  scquuntur. 
Si  vero  interponantxir  verba  addita;  non  - 
connectitntur  verba  illa,  Niliil  quidem  hseresis  roaa 
gratia  etc;  nec  apte  poputi  fidem  retinentes, 
exspectarc  mag-istros  suos  dieuntur  statim  post 
retatxtmpriccipuiUagislrilupsuni.Vc.il-i-cupru- 

denter  non  scripsisset  Athanastus,  qum  subjun- 
guntttr  post  relata certamina  Liberii  «»m.W,  ita 
scribem:lgnor&tBCi\icet(Constantius,quiepisco- 
pos  exstdcs  locis  diversis  scjungcbal)  etiamsi  sin- 
g-uli  seorsum  de^int,adesso  tamcn  unicuique  Domi- 
num  qucm  una  omnesconfcssi  sunt,  qui  illud  aget, 
utmulto  pluressingrulis  adsint(utolim  Elisseo  pro- 
phetffl  pncstitit)  quam  sint  cnm  Constantio  milites. 
jf-ccsaneatiaqxtejjluranonscripsissetAthaunsi;-, 

dcfuturaconstantia  episcoporum  exsulum ,  si  no- 
visset  lapsum  Libcrii  ct  Hosii,  qxtosmagis,  quam 

ullos 


iCCTOIt 

l.  S. 


i  tocit 

j\t  'ihnlui  , 
utSUta  essr, 

f/K.V  ll    I 
I 


ILCTOHK 

J.  S. 


et  Hiisn  iii 
Hittoricn  S. 
Atftanatii 
Opere  //*- 
guntnr. 


60i  DE  S.  LIBEEIO  PAPA  CONF. 

ullos  alios  celebrat,  nedum  subdidisset  post  illa 
ipsa,  qua;  de  fortitudine  Liborii  narraverat,  et 
ante  lapsum  ejus  et  Hosii  mox  referendum. 

139  Demum,  si  novisset  lapsum  Hosii,  quando 
illud  Opusscripsit  S.  Athanasius,  non  celebrasset 
ipsum   tantis   elogiist   quantis   eum  celebrat  a 
num.  42  usque  ad  46,   ubi  bis  eum,  alludens  ad 
nomen  6Vto;  sanctus,  nominat  vere  Sanctum.  Neque 
enim  hominem  hxrelicis  consentientem  vere  San- 
ctum  vocasset.  Abjiciat  modo,  quisquis  voluerit, 
qux  de  lapsu  et  morte  Hosii  num.  45  dicuntur,  et 
deprehendet,  ibi  quoque  sequentia  melius  cum 
antecedentibus  cohserere.  Quippe  post  dicta  de 
Hosio  hxc  subjungit :  Quis,  hajc  si  videat,  vel  so- 
lum  audiat,  non  obstupescet,  ad  Dominumque  cla- 
mabit:  Num  ad  internecionem  dabis  Israel...?Pa- 
tres  populorum  et  fidei  magistri  tolluutur,impiique 
in  ecclesias  intruduntur.  Quisuam,  ubi  vidit  Libe- 
rium  Romanum  episcopum  in  exsilium  ejici,  aut 
patrem  episcoporum  magnum  Hosium  tantis  affici 
malis  :  quis  cum  cerneret  tam  multos  episcopos  ex 
lli.^pania  et  ex    aliis  partibus  extorres  fieri,  non 
exploratum  habuit,  etiamsi  modico  sensu  prteditus 
3  esset,  criminationes  in  Athanasium  in  aliosque  alla- 
tas,  confictas.  fuisse,   omniaque  calumnia?  plena? 
Ideo  enim  iili  omnia  mala  perferenda  putaruut, 
quod  insidias  ex  eorum  sycophantia  structas  com- 
pertas  haberent.   Quomodo  dicere  poterat,  Omnia 
mala  perferenda  putarunt,  si  malis  cesserant,  et 
lapsi  erant?Verum  longius  ego  hsec  protr-aho, 
quam  necesse  esL  Adeo  enim  non  novit  lapsum 
Hosii,  dum  iltud  Opus  scripsit  Athanasius,  et 
multo  minus  Liberii,  ut  ne  S.  Hilarii  quidem  exsi- 
hum,  quod  uno  anno  priecessit,   cognitum  ha- 
buisse  videatur.  Certe  deexsilio  Hilarii  nonme- 
minit,  cum  tamen  Paulini  Trevirensis,  Dionysii 
Mrdiolanensis,  Eusebii  Verceltensis,  et  Luciferi 
Calaritani  exsilia  iteratis  vicibus  repetat. 
m*  autm        1 10  Jam  vero,  cum  manifeste  ostendisseme  con- 
;;;;;;;/;;;'';;;-  fidam,  Athanasium,  dum  Opera  sua  componebat, 
tribwnd*     non  scnpsisse  illa,  qum  in  iis  modo  leguntur  de 
ipUAtham.  laPsu  Liberii  Papw,  restal  investiganditm,  an  ve~ 


msimile  fiat,  ab  ipso  Athanasio  deinde  fmsse  in- 
serta,  ui  conjecitPapebrochius  noster.  Rcspondeo 

longemihiverisimiliusesse,diupostadditafuisse 
tib  tutvrpolalore  qitodam,  qui  fortasse  non  consi- 
deravit,  Opera  illa  fuisse  conscripla  ante  verum 
Ilosu  tapsum,  et  fictitium  Liberii,  quem  verum 
^  credidU.Namprimo,  (ut probavi  de  utroque  loco) 
nonnulla  antecedentia  et  sequentia  imprudenter 
et  ndicule  dicunturtguando  dicta  delapsu Liberii 
et  Hosii  habentur  in  contextu  disputationis,  ut 
contramum    videatur    prudentia?   S.  Athanasii 
talia  addere  in  ipso  orationis  contextu,  quatia  ab 
initio  scriberenonpoterat,  nisi  omissis  aut  mu~ 
tatisalns  nonpaucis.Itaque,  si  quid  observare 
votuissetde  lapsu  eorum,  quos  laudaverat  •  hmc 

Vost>>«><h(„tadjectaipsemonitisset,vel,siidfacere 
noluissvt,  delmnsset  mutassetque omnia,qum cum 
mentione  de  lapsu  non  recte  consistunt.  Deinde 
ipsa   verba,  de  lapsu    Liberii    addita,   videntur 
^Athanasio  indigua,  etpotius  digna  homine  im- 
pmto,  qui  nesciebat,  quid  diceret.  Liberius   in- 
Wlt  interpolator,  extorris  factus,  post  biennium 
«lemque  fractus  est,  minisque    mortis  perterritus 
subsenpsit.  Verum  et  hoc  ostendit  illorum  quidem 
vitn,Libern  vero  odium  haareseos,  et  suffran-ium 
pro  Athanasio,  quando  arbitrium  habuit  liberum 
Nani  qme  tormentorum  gratia  contra  priorem  sen- 
n tiam  fiunt    luec  non  timentium,  sed  torquen- 
tmm  suut  consilia.  B*c  ultima  de  verbo  ad  verbum 


ex  Grcecis  interpretatus  sum.  Jam  vero  obserm 
pnmo,  non  admodum  verisimile  esse,  mina, 
mortxs  mtentatas  /WeLiberio,  quod  a  nullo  aZ 
assertum  invenio:  secundo,  non  esse  credibile 

usque  adeo  rationum  inopia  laborasse  Athana 
sium,  ut  ex  ipso  consensu  in  malum  conaretur 
mferre  antecedens  itlius  mali  odium  contra  com 
mitnem  opinionem,  qua  quilibet,  in  malum  ali- 
quod  tandemconsentiens,passimcreditur  minus 
ab  eo  antea  abhorruisse;  atque  ut  sic  loqueretur 
acsicredidisset,  vi  et  metu  tolli  liberum  hominis 
arbitrium:  nam  verba  id  omnino  signiftcant,  nisi 
benigna  interpretatione  juventur. 

141  Progredior  modo  ad  aliud  argumentum 
quo  evmci  videtur,  lapsum  Liberii  Papte  non  fuisse 
assertum  in  Operibus  S.  Athanasii  toto  seculo  iv 
et  vemsimiliter  etiam  aliquot  seculis  posteriori- 
bus.  Certe  tres  historici  Grxci,  qui  seculo  v  non 
multum  promoto  floruerunt,  mmirum  Socrates, 
Sozomenus  et  Theodoretits,  non  videntur  lapsum 
Libcrn   ignorare  potitisse,    si    ille   in   Operibus 
S.  Athanasii  legebatur  assertus.  Etsi  enim  crede- 
remus,  ab  illis  ipsis  Opera  S.Athanasiinonfuisse 
perlecta;  audivissent  saltem  ab  aliis,  quieale- 
gebant,  Liberium  diuturno  exsilio  victum  tandem 
succubuisse.  At  tegerunt  illi  Opera  S.  Athanasii 
multaque  ex   iis   transcribunt.    Socrates  lib.  % 
cap.  28  persecutionem  Atexandrinam  refert  ex 
Apologia  S.  Athanasii  de  fuga  sua,  eamque  lau- 
dat.  Attamen  Socrates  lapsum  Liberii  certissime 
ignoravit,  cum  lib.  2  cap.  37  de  reditu  Liberii  ita 
scribit :  Ceterum  Liberius  haud  multo  post  ab  exsi- 
ho  revocatus,  Sedem  suam  recepit,  cum  populus 
Eomanus,  seditione  facta,  Pelicem  ecclesia  expu- 
lisset,  et  imperator,licetinvitus,assensum  illisprse- 
buisset.^  nivitus  eum  revocavit  Constantius ,ct  ob 
seditionem  populi  Romani,  non  igitur  ob  consen- 
sum  in  ahquam  Arianorum  fidei  formulam,  ne- 
que  ob  damnationem  S.  Athanasii.  Idem  tamen 
bocrates,  qui  omnium  minime  suspectus  esse po- 
test    quod  cognitum  Liberii  lapsum  dissimulare 
voluisset,  non   ignoravit  neque   omisit    lapsum 
Hosu,  quem  vi  et  necessitate  adactum  Arianis 
consensisse,  refert  lib.  2  cap.U.Poterat  nimirum 
Hosu  lapsum  ex  aliis  discere,  utpoteverum   aut 
certe  a  multis pro  vero  assertum;  lapsumquesi- 
mihter  Liberii  discere  potuisset,  si  ille  ab  anti- 
qitionbus  fuisset  assertus  et  creditus.  T 

142  Sozomenus  lib.  4  cap.  15  reditum  Liberii 
narrat ,  ejusque  verba  jam  dedi.  Quare  pauca 
solum  hic  repeto.  Nam  liberium,  inquit,  utpote 
virum  undequaque  egreg-ium,  et  qui  pro  relig-ione 
imperatori  fortiter  restitisset,  populus  Komanus 
impense  dihgebat;  adeo  ut  ejus  causa  g-ravissimam 
•ditionem  excitaverit,  et  ad  caades  usque  prorupe- 
nt.  Idem  ait,  falsum  ab  Arianis  sparsum  fuisse 
rumorem  de  lapsu   Liberii,  ita  scribens :  Cum 

irS'  u  qUl  CUm  m°  ^^Aetiifavebant, 
Anhoch^Hosn  epistolam  accepissent,  sparsis  ru- 
monbus  divulgaverant,  Liberium  quoque  con- 
substaubalis  vocabulum  condemnasse,  et  Pilium 
^te  d^ssimilem  confiteri.  Hic  igitur  noverat  qui- 

tlTSi E0Sli>n°^  ralsum  rumoremde 
lapsx  Libern  sparsum,  noverat  seditiones  Ronue 
Liben  causa  exatatas.  At  non  leaerat  in 
Opembus  S.  Athanasii ,  Liberium  mlrUs  Z 
mum  metu  ab  officio  recessiw  hl 
crPtUriu^  !•         'ttessisse:  hoc  emm  si 

imtZT'  n°n  d,lXlSSet'  ipsum  fortiter  restitisse 
cuZT      ?r°,  reh8'i0ne;  sed  {Psum  «tndem  suc 

retus,  qui  post  medium  seculi  v  superfuit,  lib.  3 

cap.  15 


D 


necvi<ltntHr 
<»venta>  in 

°/"Ti6,(S 

eJ>ls<il>kitt0. 

ricis 


E 


Gmcis  secu- 
ti  v. 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS 


605 


cap.  15  recitat  prolixum  locum  ex  Apologia  de 
Fuga,  in  quo  de  Liberio,  Hosio,  aliisque  pro  causa 
S.  Athanasii  exsulibus  fit  mentio,  atque  illa  ipsa 
verba,  quse  num.  5  de  lapsu  Hosii  addita  obser- 
vavit  Papebrochius  noster,  prorsus  omittit,  licet 
prsecedentia  omnia  recitavcrit,  Imo  de  Hosii  la- 
psu  non  meminit,  ut  illum  videatur  ignorasse,  aut 
solumpro  dubio  habuisse,  quemadmodumde  lapsu 
Hosii  reveradubitavit  Sidpicius  Severus,  Theodo- 
reto  antiquior.  At  si  Theodoretus  lapsum  Liberii 
credidisset,  aut  legisset  apud  S.  Athanasium,  non 


debebat  ab  eo  vocari  vtxri 


afalBeiaqayttvutTVfl, 


autetiam   « 
Grxcts  po- 
sierioribus. 


B 


Respondclur 
ad  Philo- 
itorgium. 


Dua  hti ex 
Operibas  S. 
Bieronymi 

objicmnlur, 
invicent  ton- 
trarii. 


victoriosus  veritatis  Athleta, ut  ipsum  vocat  cap.  17. 
143  Accedit  silentium  posteriorum  quoque  Grse- 
corum.  Theophanes  ad  annum  352  de  reditu  Li- 
berii  solum  ait:  Imperator  demum  Romanorum 
precibus coactus,  Liberium  exsilio  revocat  et  in  thro- 
num  restituit.  Nicephorus  Callistus  lib.  9  cap.  17 
reditum  Liberii  eodem  fere  ?nodo  enarrat,  quo 
Sozomenus.  Photius  in  Bibliotheca  meminit  de 
exsilio  Liberii  in  Vita  S '.  Athanasii  cod .258,  non  de 
lapsit.  Hisuntex  Grxcis  prxcipui,  qui  ex  vetu- 
stis  sua  corradere  studuerunt ,  ut  mirandum  esset, 
a  nidlo  observatum  esse  lapsum  Liberii,  si  iltum 
asseruisset  Athanasius.  Considuiet  alioserecen- 
tioribus  Grxcis,  non  tamen  omnes,  ne  laborem 
perderem;  at  nidlam  hactenusapud  Gnccos  me- 
dii  ccvi  de  ullo  Liberii  lapsu  mentionem  inveni. 
Quidergo  dicendum?  Grxcine  ignorarunt  S.Atha- 
nasii  Historiam  Ariayiorum? Hoc  sane  non  est  ve- 
risimile.  An  Liberio  parcere  voluerunt  ipsi  etiam 
schismatici?  Id  etiam  multo  minus  probabile. 
Malim  igitur  credere,  interpolationem  de  lapsu 
Liberii  in  codicibus,  quos  Grcccividerunt,  non  in- 
ventam. 

11 !  Philostorgius  hanc  suspicionem  nonminuit, 
sed  auget  potius,dum  in  ejus  EpitomeiibA-num^ 
3  ita  scribit  Photius  :  Ipse  vero  (Constantius)  Sir- 
mium  profectus,  illic  consedit.  Quo  quidem  tempore 
etiam  Liberium  episcopum  urhis  Romse,  quem  Ro- 
mani  summostudioflagitabant.abexsiliorevocatum 
civibus  suis  reddidit.  Tunc  etiara  eumdem  Libe- 
rium,  et  una  cum  illo  Osium  episcopum,  contra  Con- 
substantialis  vocabulum,  et  contra  Athanasium 
snbscripsisse,  ait  Philostorgius ;  cum  synodus  quse- 
dam  illic  collecta  esset,  etsupra  memoratos  in  sen- 
tentiam  suam  pertraxisset.  Postquam  vero  subscri- 
psissent,  Osium  quidem  adsedem  suam,  Cordubam 
scilicet  Hispaniae,  reversum,  ecclesiam  ejus  loci 
gubernasse ;  Liberium  vero  Romana?  Ecclesite  pra> 
fuisse.  Manifestum  est,  h<vc  non  esse  deprompta 
ex  Athanasio ;  sed  falsum  rumorem,  quem  spar- 
serunt  Ariani,  dum  lapsus  est  Hosius,  de  consen- 
su  Liberii  in  eamdem  htcresim,  narrari  a  Phifo- 
storgio,  calumniatore  Ariano,  pro  vera  historia.- 
Falsitas  ex  eo  luculenter  patet,  quod  utrumque 
simid  lapsum,  ac  simid  ad  ecclesiam  suam  remis- 
sum  asserat ;  cum  constet,  Ilosium  rediisse  anno 
357,  Liberium  anno  358. 

§  IX.  Examinantur  objecta  ex  Ope- 
ribus  S.  Hieronymi,  et  aliis  scri- 
ptoribus. 

Ad  ostendendum  Liberii  lapsum,  allegatur  duo 
item  loci  ex  Operibus  S.  Hieronymi.  Primus 
legitur  in  Catalogo  Scriptorum  ecctesiasticorum 
cap.  97  in  elogio  Fortunatiani  Aquiteiensis  episco- 
pi,  in  cujus  finedicitur :  Et  in  hoc  habetur  detcsta- 
bilis,  quod  Liberium,  Komanae  urbis  episcopum,  pro 
fide  ad  exsilium  pergeutem,  primus  sollicitavit  ac 


frefrit,  et  ad    subscriptionem   hsreseos  compulit. 
Dura  sane  verba,  et  non  minus  fatsa,  quam  ri- 
gida,  quec  non  esse  Hieronymi  censenda  probabo. 
At  prius  recitemits  alterum  locum  ,numquam  cwm 
priore  conciliandum,  qui  affertur  ex  Chronico 
S.  Hieronymi  ad  annum  352,  ubi  iUa  leguntur : 
Liberius  xxxiv  Romana;  Eccle^iae  ordinatur  episco- 
pus.  Quo  in  exsilinm  ob  fidem  truso,  omnes  clerici 
juraverunt,  ut  nullum   nlium  susciperent,  Verum 
cum  Felix  ab  Arianis  fuisset  in  sacerdotium  substi- 
tutus,  plurimi  pejeraverunt,  ct  post  annum  cum  Fe- 
lice  ejecti  sunt;  quiaLibcriustaedio  victusexsilii.et 
hpereticam  pravitatem  subscribens  Romam  quasi 
YictoTintriivertit.  H(vcprofectavidenturexo/Jt>  ina 
mendaciorum  Faustini  et  Marcellini,  presbyte- 
rorum  Luciferianorum.  Antequam  porro  probe- 
mus,  neutrum  locum  llierony^noprudenter  attri- 
buendum,  alterum  breviter  alteri  coltidamus.  In 
priore dicitur  Liberius sollicitatione  Fortunatiani 
fractus,  dum  abibat  in  exsiliitm ;  in  altero  taidio 
victus  exsilii  asseritur  post  annum.S*'  fractus  est  et 
subseribei^e  compulsus ,  dum  abibat  inexsitium; 
quomodo  post  annum  succubuit,  quomodo  tsedio 
exsilii  victus  est?   Hsec  non  coluvrere,  quitibet 
facile  videbit :  neque  magis  cohserent   cum  iis, 
qucV  Operibus  S.  Athanasii  infarta  sunt,  ubi  post 
bienniurademum  fractUS...  minisquc  mortis  perter- 
ritus  subscripsisse  asseritur. 

146  Aliud  figmentum  tradidit  mendacissimus 
auctor,  qui  tibeito  precum  Faustini  et  Marcellini 
PrcVfationem  attexuit.  Post  duos  annos, inquitpag. 
3,  venit  Romam  Constantius,  pro  Liberio  rogatur  a 
populo,  qui  mox  annuens,  ait:  Habetis  Liberium, 
qui  qualis  a  vobis  profectus  cst,  melior  revertetur. 
Hoc  autem  de  consensu  ejus,  quo  uianus  porfidim 
dederat,  indicabat.  Tertio  anno  rcdit  Liberius,  cui 
obvians  cum  gaudio  populus  Romanusoxivit,  Felix 
notatus  a  senatu  vel  popnlo,  de  Urbe  propellitureta. 
Luciferianus  hic  calionnintor  votuit  figmcntum 
de  lapsu  Liberii  concitiare  cum  vera  reditus  Libe- 
rii  causa,  sive  cum  precibus  poputi  Romani,  et  sic 
ab  omnibus  aliis  Liberiani  lapsus  assertoribus 
dissonat,  dum  fingit,  hxreticis  consensisse  Libe- 
rium,  priusquam  populus  Romanus  pro  ipso  roga- 
ret.  Quam  ccrto  luvc  sint  falsa,  ostendam  inferius . 
Hic  sotum  observo,  tocos  cx  Hieronymi  Operibus 
attegatos  neque  invicem  consonare,  ncque  cum  id- 
lis  atiis  documentis  utcumque  vetustis,  in  quxbiiS 
Liberii  lapsus  asseritur.  Phitostorgius  enim,  su~ 
pra  laudatus,  lapsum  ponit  post  preces  populi 
una  cum  tapsu  Hosii,  quod  wqitc  Ilicronymianis 
et  reliquis  contrariuni  est.  Qui  supposititias  Li- 
berii  de  lapsu  suo  litteras  pro  veris  habuerunt, 
et  Fragmenta  vulgo  Hilariana  S.  Hitario  attri- 
.  buemint;  ex  iis  maluerunt  potissimum  narrare 
historiam  de  lapsu  Liberii,  et  ad  verba  ex  Operi- 
bus  S.  Ilieronymi  prolata  parum  attenderunt. 
Verum,  his  missis,  examinemus  primum  locum, 
ut  intelligamus,  an  ea  videantur  S.  Hieronymi 
verba.  • 

147  Scripsit  S.  Hieronymus  tibrum  de  Viris  il- 
lustribus,  ut  ipse  Opus  situm  vocavit,  sive  Cata- 
logum  scriptorum  ecclesiasticorum,  ut  alias  non 
raro  vocatur,  anno  xrse  Christiamv  3P2.  Nam 
usque  ad  decimum  quartum  Theodosii  imperato- 
risannum,  qui  cum  302  concurrit,  se  eumprodu- 
cturum  inprwfatione  insinuat,  et  cap,  J  86  sive  ul- 
timo  de  se  itascribere  incipit:  Ilicronymus  patre 
Eusebio  natus,...usque  in  pnrsentern  annum.id  est, 
Theodosii  principis  decimum  quartum,  haec  scripsi. 
Exhacscripti  Operis epocha manifestc  coltigitur, 
Opus  itlud  S.  Hieronymi  non  carere  additionibus 
et  intcrpotationibuSy  ab  aliena  manu  profectis.  v.t 

jam 


kzcrrmt 
J.  S. 


E 


nec  utlis  a- 
tiis  docu- 
mentii  pro 
laptu  Wm- 
i  H  alUgatti 
consoni. 


Catn!ogu$ 
Ji  /  j.orum, 
ex  quo  datut 

/•/•ihUSloCUS 


A1XT0RE 

J.  s.. 


interpnlatns 
est  in  variis 
clogiis : 

B 


60G  DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 

jam observarunt  editores postremi  OperumS.Hie- 

ronymi,  Mantianseus  in  editione  Parisiensi,  et 
VUlarsius,  aut  ejus  adjutor  Maffeius,  in  Veronen- 
si,  Ipsum  S.  Hieronymi  etogium  in  fine  auctum 
est,  adjectis  his  verbis  \  Advcrsus  Jovinianum  libros 
duos,  et  ad  Pammachium  Apolog-etieum  et  Epita- 
phium./fo?c omisit  Martianseus; addidit  Vitlarsius 
uncinis  inclusa,  (ut  significaret  Hieronymi  non 
esse)  ex  vulgatis  plerisque,  et  Gra?co  interprete. 
Martianseus  prseterea  observat,  in  codice  Ctunia- 
censi,  quem  in  prsefaiione  sua  elegantem  ac  per- 
vetustum  vocat,  hsec  ita  legi :  Item  post  hunc  li- 
brum  dedicatum  contra  Jovinianum  hsereticum  li- 
brosduos,  et  Apologetieum  ad  Pammachium.PJwm 
se  additamenta  in  codicibusMss.  invenisse,  dbun- 
de  insinuat  Martianseus  ultima  sua  annotatione, 
quam  exprimit  hisverbis:  Ceterum  diversa  dieer- 
sorum  exscriptorum  additamenta  negdexi,  quia  in- 
dig-na  censeo,  quffi  typis  vulg'ata  prodeant  in  lucem. 
1348  Insignem  tamen  locum  profert  ex  pervetu- 
siocodice  Cluniacensi  ad  cap.  129,  quod  continet 
brevissimum  S.  Joannis  Chrysostomi  elogium, 
pro  quo  in  laudato  codice  hsec  legi  testatur:  Joan- 
nes  Antiochenee  prius  ecclesiye  presbyter,  postea 
Constantinopolitanae  episcopus  civitatis,  tractator 
peritissimus,  et  ex  tempore  declamator  insig*nis, 
Eusebii  Emiseni  Diodorique  scctator,  multa  compo- 
suit.  Turn  septem  recenset  Opera, ex  quibus  unum 
solum  nominavit Hieronymus ;  subditque ;  Et  alia 
infinita,  qme  nec  invenire  apud  aliquem  quamvis 
studiosum  facile  est:  sed  per  totum  orbem  scripta 
cjus,  tam  Grceco  sermone  edita,  quam  in  Latinum 


translata,  vclut  fulg-ura  discurrentia  migrant.  Cla- 
ruit  maximc  sub  Arcadioprincipe,  a  quo  et  privata 
auffusUe  conjuyis  indignatione,  exilio  pulsus  obiit, 
Et  post  multos  annos  oorporis  ejus  reliquise  cum  ma- 
gna  gloria  a  Theodosio  filio  ejus  Constantinopolim 
deportatffi  intra  Apostolorum  thecas  conditas  jacent. 
Ad  hssc  observat  laudatus  editor,  scribi  ea  non 
potuisse  ab  Hieronymo,  dum  anno  392  Opus  illud 
conscripsil .  Neque  reponat  aliquis,  ab  Hieronymo 
postmodum  addi  potuisse.  Nam,  si  Opus  illud  cir- 
cafinem  vitie  suss  augere  votuisset,  potuisset  ad- 
dere  plurimos  scriptores  sibi  contemporaneos  aut 
suppares  :  hoc  autem  cum  non  fecerit,  verisimile 
non  est,  vel  minimum  ab  Hieronymo  deinde  addi- 
tum.  Quare  constat,  elogium  Chrysostomi  in  qui- 
busdam  codicibus  auctum  mutatumque  fuisse, 
auctum  quoque  in  fine  elogium  ipsius  Hieronynii. 
Editores  Veronenses  in  prwfatione  ad  laudatum 
librum,  quem  ediderunt  tom.  2,  num.  G  monent, 
decem  etogia  fuisse  Grsece  addita  virorum  Apo- 
stolicorum,  qum  dederunt  post  librum  ipsum  in 
Appendice  tam  Latine  quam  Grsece,  sed  Latinam 
interpretationcm  monent  esse  Erasmi.  Plures  in 
nonnultis  codicibus  interpolationes  corruptiones- 
que  nonpaucas  observant  editores  laudati,  nomi- 
natim  in  Origene,  in  Eusebio  Csesariensi,  in  Gre- 
gorio  Nazianzeno,  et  in  aliis. 
14-9  Quapropter  cogor  vehementer  dubitare,  an 
sit>  Hieronymi  verbasint,  qiuv recitavi ex elooio  For- 
sints  iit<-  ^una"am»  auoa  sme  ilhs  consistxt  mtegrum.  Cer- 
nmymi,  &  verba  itla  Hieronymo  prorsus  sunt  indigna, 
aliisque  S.  Hieronymi  assertis  clare  opposita,  ut 
eascribere  non  potuerit  sanctus  doctor,  nisi  sui 
ptane  oblitus.  Etenim  manifeste  fatsum.  est,  quod 
asseri  videtur,  a  Fortunatiano  Liberium,  ad  ex- 
silium  }}ergentem,sic  fuisse  sollicitatum  fractum- 
que,  ut  compulsus  ad  subscriptionem  hxreseos  re- 
vera  subscripserit;  quemadmodum  verba  videntur 
sonare.  In  comperto  enim  est  apud  omnes,  Libe- 
riuin  diu  in  exsitio  constantem  fuisse,  et  aut  num- 
quam  hxreticis  contra  fidem  autjustitiam  con- 


uf  dabtum 
omnino 


sensisse,  aut  saltem  id  non  fecisse,  nisi  post  diu- 
turnum  duorum  fere  annorum  exsilium.  Quoiqi. 
tur  modo  Hieronymus  scribere  potuit,  coniput- 
sum  fuisse  ad  subscriptionem  haereseos,  quando 
pergebat  ad  exsilium?  Si  quis  eo  sensuverba  S.Hie- 
ronymi  expticanda  credat,  ut  soium  voluerit  signi- 

ficare,  Fortunatianum  ex  parte  sua  fecisse  omnia 
qusepotuit,  ad  sollicitandum  Liberium  ad  constan- 
tiam  ejus  frangendam,  ac  demum  ad  compellen- 
dum  eumdem  ad  subscriptionem  haireseos,  quando 
ad  exsilium  pergens ,  Aquileiam  pertransibat ; 
sed  nequaquam  indicare,  omnia  tunc  a  Fortuna- 
tiano  ad  effectum  perducta:  non  vehementer  qui- 
dem  repugnabo  benignse  isti  verborum  explicatio- 
nised  simul  cessabit  qusestio:  nam,si  noluit  dicere 
illorum  verborum  auctor,  Liberium  subscripsisse, 
quando  pergebat  ad  exsilium,  nihilo  magis  edixit, 
id  eumpostea  fecisse. 

150  Vel  nihil  igitur  allegata  verba  significant 
prseter  impium  Fortunatiani  conatuni;  velaperte 
fatsa  sunt.  Quidquid  eyiim  dicit  Hieronymus,  aut 
Operis  Hieronymiani  interpolator,  refertur  ad 
tempus,  quo  in  Thraciam  ad  exsilium  pergebat 
Liberius.  At  eo  tempore  miram  fuisse  Liberii  con- 
stantiam,  quam  S.  Athanasius  aliique  pluribus 
elogiis  celebrarunt,  inficiari  nequit  idlus  adversa- 
rius.  Prseterea,  quando  inexsilium  ibat  Liberius, 
non  erat  qiuvstio  de  subscriptione  hsereseos,  sive 
ullius  hsereticorum  formulse;  sed  solum  de  con- 
demnatione  S.  Athanasii,  quem  perdueilionis, 
non  hsereseos,  tunc  accusabant  Ariani.  Hoc  mani- 
festum  est  ex  Apologia  S.  Aihanasii  ad  Constan- 
tium,  uti  etiam  ex  diaiogo  inter  Constantium  et 
Liberium,  quem  dedi  §  6.  Hoc  non  ignoravit  ipse 
Hieronymus,  qui  cap.  95  ait,  Luciferum  Calari- 
tanum  fuisse  retegatum,  cum  nollet  nomine  Atha- 
nasii  Nicrenam  damnare  fidem.  Explicat  enim  his 
verbis  Hieronymus,  quid  Ariani  aperte  moliren- 
tur,  nimirum  damnationem  Athanasii;  quidque 
occulte  intenderent,  videticet  viam  sibi  sternere  ad 
Nicsense  fidei  damnationem  Quapropter,cumnon 
ignoraverit  S.  Hieronymus,  quid  aperte  agerent 
Ariani  cum  Constantio,  quidque  illi  prseierea  oc- 
cuite  intenderent,  non  videturexistimarepotuisse, 
eo  tempore  actum  esse  de  subscriptione  alicujus 
formuisehsereticorum,  aut  ea  scribere,quse  modo 
intibroipsius  teguntur.Piuradabo  argumenta,cur 
eanon  videatur fuissemens  S.  Hieronymi,ubi  exa- 
minaveroaiterumiocum,exChronicoipsiusdatum. 
151  Ineo  dicitur  Liberius^o^  annum  Romam 
reversus.  Ratio  redeundi  datur,  quod  subscribe- 
ret  in  hsereticam  pravitatem.  IIoc  autem  fecisse 
asseritur,  tffidio  victus  exsilii.  Additur  juramen- 
tum  clericorum  omnium  de  non  recipiendo  alio 
Pontifice,  et  tandeml>\hev\u$  Romam  quasi  victor 
rursum  ingressus  dicitur.  Non  est  operose  pro- 
bandum,  Chronicon  S.  Hieronymi  in  libris  Mss. 
et  editis  corruptissimum  fuisse  multis  additioni- 
bus  et  interpolationibus.  Tale  fuisse  agnoscunt 
ipsi  editores prxcedeniis  secuii,  Pontacus  et  Sca- 
liger,  et  cum  iliis  Titiemontius  tom.  xi  in  S.  Hie- 
ronymo  art.  20.  Itaque  sotum  mihi  probandum 
restat,  allegatum  locum  non  iotum  videri  S.  Hie- 
ronymi.  Hoc  autem  tam  muita  suadent,  ut  de 
interpolatione  ne  dubitare  quidem  valeam  Hie- 
ronymi  eo  toco  hsec  solum  verba  esse  existimo? 
Liberius  xxxiv  Romana?  Ecclesiffi  ordinatur  cpisco- 
pus.  Reliqua  forte  omnia  de  exsilio  redituque 
Liberii  sunt  interpoiatoris .  Quippe  de  exsitio 
Liberii«£#  Hieronymus  post  relata  exsitia  Euse- 
bii  Vercettensis,  Luciferi  Calaritani  aliorumque, 
qui  eodemanno,quoLibevius,sed  aiiquot  mensi- 
bus  citius  relegati  sunt;  atque  ita  habet:  Libe- 


inoprohali. 
Uus  »it,  Hie- 
rr»»J"ii  nnn 
esse,  otitn 

S'W  fuka. 

E 


Dc  interpo- 

hitioncChro- 
viciS.  ffie- 
ronymicon 
slut ; 


nus 


DIE  YIGESIMA  TERTLV  SKPTEMIiRtS 


607 


A 

nymicente»- 

rfo  Bunt  ver- 

ba,  <p*  ex 
t0  ailegun- 

tur, 


don  minus 
contrarla  S 
Damaso, 
quam  S.  Li 
bciio : 


rius  episcopus  Romanus  in  exsilium  mittitur. 

152  Verum  paacis  ostendamus ,  locum,  prout 
modo  in  Chronico S. Hieronymi legitur, indignum 
prorsus  esse  S.  Hieronymo,  dignum  schismaticis 
Ursinianis  Luciferianisque.PrimoHieronymi  es- 
se  numquam  cogitabo,  quod  asseritur  de  perjurio 
clericorum  Romanse  Ecclesise,  cum  hoc  fuerit  fun- 
damentum  calumniarum,  qxias  contra  S.  Dama- 
sum  sparserunt  schismatici  Ursiniani  Lucifcria- 
nique.  Horum  mendacia  recipi  potuerunt  a  cre- 
dulaposteritate.At  difficultcr  mihi  persuaderi  si- 
nam ,  S.  Hieronymum ,   qui  floruit  et  scripsit 
Chronicon  suum  sub  Damaso,illis  fidem  habere 
potuisse,  eorumdemqae  calumnias  et  Chronicon 
suum  transferre.  Quamautem  infesti essent S. Da- 
maso  Ursiniani  et  Luciferiani,  liquet  ex  Libello 
precum  Marcellini  et  Faustini,  et  ex  Ptwfatione 
eidem  assuta,  in  qua  pag.  2  leguntur  sequentia  : 
Cum  Liberio  (abeunte  in  exsilium)  Damasus  diaco- 
nus  ejus  se  simulat  proflcisci.  Unde  fug-iens  de  iti- 
nere  Romam  rediit,  ambitione  corruptus.  Sedeodie, 
quo  Liberius  ad  exsilium  proficiscebatur,   clerus 
omnis,  id  cst,  presbyteri  et  archidiaconus  Eelix,  et 
B  ipse  Damasus  diaconus,  et  cuncta  Ecclesue  officia, 
omnes  pariter,  prssente  populo  Romano,  sub  jure- 
jurando  firraaverunt,  se  vivente  Liberio,  Pontificem 
alterum  nullatenushabituros.  Sed  cleruscontrafas, 
quod  minime  decebat,  cum  summo  perjurii  scelere, 
Eelicem  arcliidiacouum  ordinatum  in  locum  Liberii 
susceperunt.  Hoc  fundamentum   omnium    calu- 
mniarum,  quas  contra  S.  Damasum  mendacissi- 
mus  scriptor  effudlt. 

153  Si  modo  consideremus,  quantiS.  Damasum 
fecerit  S.  Hieronymus,  quantis  illum  frequenter 
elogiiscelebret,  quantaque  cum  eoamicitia  fuerit 
conjunctus,  noncredemus,  ab  ipso  scribi  potuisse 
atrocem  calumniam,  qua  Ursiniani  Luciferiani- 
que  schismatici  sanctissimum  Pontificem  clerum- 
que  ei  adhxrentem  denigrare  frustra  conati  sunt. 
Tillemontius  quidemtom  8  in  S.  Damaso  artiper- 
jurii  crimine  eximere  vxdt  S.  Damasum  cjusque 
electores.  At  non  video,  qua  ratione  id  satis  proba- 
biliter  fiat,  si  ipsum  juramentum  multorumque 
perjurium  admittamus.  Hoc  saltem  est  certum, 
Damasum  cum  reliquis  deperjurio  falso  accusa- 
tumfuisseaschismaticis,  ideoque  non  est  credibi- 
le,  S.  Hieronymum  generatim  de  eoperjurio  scri- 
psisse,  et  quidem  vivente  Damaso,  sine  ullius  ex- 
ceptione.  Neque  me  movet  Chronicon  Prosperi, 
etiamsi  eadem  de  clericorum  perjurio   habeat , 
prout  in  postrema  Operum  S.  Prosperi  editione 
integrum  fuit  datum,  ubi  ad  consides  Philippum 
et  Saliam,  quisuntanniUS,  hsec  leguntur :  Roma- 
naiEcclesiEe  xxxiv  ordinatur  Liberius,  quoinexsi- 
lium  nono  episcopatus  sui  anno  ob  fidem  truso, 
omnesclerici  juraverunt,  quodnullum  aliura  susci- 
perent.  Verum  cum  Felixab  Arianis  fuisset  insacer- 
dotio  substitutus,  plurimi  perjuraverunt,  et  post  an- 
num  reverso  in  Urbem   Liberio,  cum  Felice  ejecti 
sunt.  Non  inquiram,  Prosperine  hxcsint,  an  in- 
terpolatoris.  Si  Prosperi  sunt,  non  videtur  illa 
hausisse  ex  puro  S.  Hieronymi  Chronico,  cum  in- 
credibilesit,  S.  Hieronymum,  qui  Liberium  videre 
potuit,  adeo  aberrasse  a  vero  tempore  exsilii  ejus, 
ut  nooo  Episcopatus...  anno  figeret,  quodquarto 
contigerat.  Habuit  igitur  Prosper  interpolatum 
S.  Hieronymi  Chronico,  si  ex  eo  hausit  data  ver- 
ba  de  perjurio  clericorum  Romanorum.  Si  vero 
Prosperi  etiam  Chronico  ilta  postmodum  infatra 
quis  crediderit ,  tanto  minus  ex  Hieronymiano 
profluxerint.  Quidquid  sit,  ratione  allegatse  suf- 
Sejjtembris  Tomus  VI. 


ficiunt,  ut  non  attribuamus  St  Hieronymo  asserta       *!"!" 
illa  de  perjurio  clericorum  Romame  Ecclesise.        «■wiw»'*: 
154    Laudatus  autem  Prosper  non  videtur  in  ,u!jteripUo. 
Chronico  Hieronymianoinvenisseassertumaliud,  «*  Utxm 
magis pertinens ad propositum  nostrum,  quod\A- 
berius  subscripserit  in  hsereticam  pravitatem  :  cer- 
te  de  eonon  meminit.  Aliis  quoque  de  causiscre- 
dere  nequeo ,    tale  quid  scripsisse  S.  Hierony- 
mum.In  Epistola  cnim\z  editionis  Veronensis, 
(alias  blj  ad  Damasum  Liberii  successorem  ea 
scribit  Hieronymus  anno  37G,  id  est,  annis  octode- 
cim  post  reditum  Liberii  ab  exsilio,  quse  omnino 
non  dicturus  fuisse  videtur,  si  Liberium  credidis- 
set  Iwvresi  subscripsisse.  Nonnulla  huc  traduco. 
Quoniam  vetusto  Oriens  inter  se  populorum  furore 
collisus,  intliscissam  Domini  tunicam...  minutatim 
per  frusta  discerpit,...  ideo  mihi  Cathcdram  Pctri, 
et  fidem  Apostolico  ore  laudatam  censui  consulen- 
dam.  Et  mox :  Profligato  a  sobole  raala  patrimonio, 
apudvos  solos  incorrupta  patrum  servatur  hieredi- 
tas.  Ibi  cespite  terra  fcecundo  Dominici  seminis  pu- 
ritatom  ccnteno  fructu  refcrt.  Rur^sum  :  Yos  estis 
lux  inundi,  vos  sal  ternc,vos  aureavasaet  argentea. 
Et  num.  2  .-  Eg-o  nullum  primum  nisi  Christum  £ 
sequens,  Beatitudini  tuie  ,   id  est,  Cathcdnc  Petri 
coramunione  consocior,  super  illam  Petram  aedi- 
ficatara   Ecclcsiam    scio.  Quicumquc    extra   hanc 
domum  agrnum  comederit,  profauus  est.   Si  quis 
in  Noe  arca  non   fuerit,  peribit,  reg-nante  diluvio. 
Iterum  :  Non  novi  Vitalrm  ,  Meletium   respuo  , 
ig-noro  Paulinum.  Quicumque  tecum  non  colligit, 
sparg-it;  hoc  est,  qui  Christi  nonest,  Antichristi  est. 
Memorati  Vitalis,  Meletius  et  Paulinus  de  episco  • 
patu  Antiochcno  contendebant,  ideoque  rogat  Ilie- 
ronymus,  apud  quem  ex  iltis  in  Syria  debeat  com- 
municare,  ut  sequens  Epistola  num  2  clarius  ex- 
plicat.  Altera  quwstio,  quam  Damaso  propone- 
batllieronymus,  erat  multum  agitata  inOrientc, 
utrum  deberet  diccre  tres  hypostases.    Tiuiebat 
videlicet,  ne  quid  fraudis  lalcret  in  illo  loquendi 
modo.  Nihilominus  num.Mta  scribit  Damaso: 
Decernite,  obsecro,  si  placet,  et  non  timcbo  tues 
nvrosTASEs  dicere.   Et  rursum,  post  varia  argu- 
menta,  contra  ambiguum  illum  loqumdi  modum 
adducta  :  Aut   si  rectum  putatis    tres  hyposta- 
ses  cum  suis  interprctationibus  dicere,  non  neg-a- 
mus.   Tum  num.  5  ;  Quamobrem  obtestor  Bcati- 
tudinem  Uiam,...  ut  mihi  epistolis  tuis,  sive  ta- 
cendarum  sive  diccndarura  hypostaseon  detur  au- 
ctoritas.  In  sequenti  Epistolapari  ardore  rogat,   V 
apud  quem  e  tribus,  qui  Antiocheni  dicebantur 
episcopi,  communicare  debeat,  quid  in  itla  dubi- 
tationeageret,  exprimens  his  verbis :  EgQ  intrrim 
clamito,  si  quis  Cathedne  Petri  jungitur ,  meus 

est. 

155  Examinemus  modo,  anverisimite  sit,  cre-  «'"" 
didisse  S.HieronymumJweresi subscripsisseUbe-  JJJJJJJU 
rium  octodecim  fere  annis,  antequam  hsec  scribe-  jajicandum, 
ret.  Consulit  Hieronymus  Damasum,  non  quia 
erat  doctior  ceteris  omnibus  episcopis,  sed  quia 
sedebai  in  Cathedra  Petri,  in  qua  ante  ipsum  se- 
derat  Liberius  :  neque  enim  dcsinebat  Pontifexes- 
se,  aut  in  Cathedra  Petri  sedere,  quando  cxsula- 
bat.  In  neutra  Epistola  Damasum  rogat  Ilicrony- 
mus,  utconcilium  convocet,  ut  cum  clero  Romano 
quxstionem  propositam  examinet,  ut  ea  omnia 
agat,  qum  facere  sotent  Pontifices,  quando  ali- 
quam  fidei  conlroversiam  ex  cathedra,  ut  loquun- 
tur  theologi,  volunt  definire.  Unice  flagitat,  ut  Da- 
masus  per  litterasadipsum  solumdirectasdoceat, 
quocum  communicare  debeat  ex tribus,  qui  Antio- 

81       chim 


G08 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 


AWTOBS 

J.  s. 


AlHs  ralin- 
tiibus  verisi- 
mitti  I  iberii 
innoeentia. 


chUB  se  dicebant  episcopos,  ct  an  liceat  tres  dicere 
hypostases.  Tantam  vero  ostendit  fiduciam,modo 
responsum  accipiat,  ut  dicat,  Non  timebo  tres 
hypostases  dicere,  nimirum  si  Damaso  id  place- 
ret,  licet  alias  ostendat,  illam  expressionem  de 
fraude  sibi  fuisse  suspectissimam.  Quomodo  de 
Damasi  litteris,  ad  se  solum  dirigendis,  tantam 
polerat  fiduciam  habere  S.  Hieronymus,  si  crede- 
bat  Liberium  Damasi  decessorum  hcvresi  subscri- 
psisse,  aut  hsereliczc  pravitati;  sive  crederet,  id 
eum  fecisse  persuasione  Fortunatiani,  sive  tsedio 
exsilii  victum?  Certe,  si  lapsum  Liberii persua- 
sum  habuisset,  potuisset  merito  timere,  ne  et  Da- 
masus  sollicitationibus  Semiarianorum  Uvdiove 
diuturnarum  contentionum  superaretur,  atquein 
aliquid  consentiret,  quod  hcvreticis  magis  faveret, 
quam  Catholicis  :  eaque  de  causa  non  tantum  tri- 
buisset  litteris  ad  se  rescribendis.  Prteterea  non 
videtur  dicere  potuisse  Hieronymus,  Apud  vosso- 
los  (utiqne  Romanos  Pontifices)  incomi-pta  Patrum 
servatur  haereditas,  id  est,  fides  successione  quasi 
hcvreditaria  a  Patribus  transmissa,  si  decessor 
Damasi  hcvrcditatem  illam  non  servasset  incorru- 
ptam.  Nihilo  magis  dixisset,  Vos  estis  lux  mundi, 
vos  estis  sal  terra?,  vos  aurea  vasa  et  argrentea;  si 
B  LiberiuSj  necdum  elapsis  viginti  annis,  fuisset  vas 
fietile  et  confractum  :  nam  de  Romanis  Pontifici- 
bus  loquitur  Hieronymus;  et  Damasi,  quia  Ponti- 
fex  erat,  in  dubiis  suis  judicium  exquirit,  quod 
sequatur. 

156  Sijam  alios  consulamus  ejus  temporis  scri- 
ptores,  et  rem  ipsam  propius  inspiciamus,  vix  du- 
bitabimus,  quin  excalumnia  Arianorum,  qiicvper 
reditumlAberii  facta  erat  verisimilis,  totumpro- 
fluxerit,  quod  de  lapsu  Liberii  schismatis  Ursi- 
niani  et  Luciferiani  temporibus  fuitjactatum.  De 
causa  prtvcipua  remissi  a  Constantio  Liberii  omni- 
noconstat.  Testantur  Socrates',  Sozomenus,  Theo- 
doretus,  Suipicius  Severus,  idem  quoqite  fatente 
Phitostorgio  Ariano,  populum  Romanum  summo 
studio  institisse  apud  Constantium,  ut  Liberius  ad 
Sedem  suam  remitteretur;  imo  ad  turbas  quoque 
et  sediliones  ea  de  causa  prorupisse,  aiunt  Sozo- 
menus  et  Sulpicius,  Nullum  igitur  potest  esse  du- 
bium,  quin  h,rc  ratio  sota  permovere potuerit  Con- 
stantium  ad  Liberinm  remittendum,ne  Romani  ad 
consilia  magis  desperata  tandem  prosiiirent.  Cer- 
te  S.  Ililarium  idem  Constantius  postea  adsedem 
suam  remisit,  suadentibus  etiam  cpiscofris  Aria- 
nis,  quamvis  non  etv  ob  exsilium  Hitarii  timendse 
essent  turbse,  quas  Liborii  rausa  Romani  excitave- 
rant.  Rursum  constat  ex  Sozomeno,  falsum  fuis- 
se  rumqrem  ab  Arianis  sparsum  de  subscriptaper 
Liberium  fbrmula  fuvretica.  Hunc  vero  rumorem 
perredilum  Liberii  vires acquisivisse,  et  a  nonnul- 
lis  pro  vero  fuisse  creditum,  verisimiltimum  est. 
JEque  est  verisimile,  prsedictam  famam  iterum 
vulgatam  ab  Arianis  in  reditu  Liberii,  eamqueab 
illts  reditus  rjuscausam  fuissejactatam,  ne  Con- 
stan/iits  ridcrvtura  Liberio  rict us,  Hocsane innue- 
rr  mihi  mdentur  verba  S,  Hilarii  inlibro  contra 
Constantium  num.  xi,  ubi  imperatorem  ita  allo- 
quitur ;  Vertisti  deinde  usque  ad  Romam  bellum 
tuum,  eripuisti  inde  Episcopum  :  et  o  te  miserum, 
qui  nescio,  utrum  niajore  impietate  releg-averis , 
quam  remiseris.  ILvc  inquam,  qiuv  in  alium  plane 
scnsum  detorquenturab  adversariis,  hocsensu  in- 
telUgcnda  cxistimo,  ut  insinuet,  patriam  sedem- 
que  Romanam  Libcrio  ademptam,  dum  relcgatus 
est,   ilum  vero  remissus,  bonum  eidem  nomen, 
quantum  quidem  in  Arianis  erat,  ereptum per  fa- 
mam  de  subscriptione  sparsam.  Certe  quibonum 


C 


bit 


E 


nomen  alicui  eripit,et  famam  hcvresisaffingit;  non  D 
minorem  videtur  inferre  injuriam,  quam  si  pa- 
triam  et  episcopatum  eripiat. 

157 Baronius ad annum 357 allegata Hilariiver-  etno  • 

baprofert  ad  confirmandum  Liberii  tapsuni;  nul-  '"nexs*" 

lam  tamen  addens  rationem.  Credidit  forte  Emi-  f,la,ii  *r- 

nentissimus  scriptor,  non  minoris  esse  impietatis 

hominem  hcvreticum  Ecclesise  reddere,  quam  Ca- 

tholicum  ab  ea  avellere.  Hoc  quidem  non  negave- 

ro  :  sed  nec  Liberium  pro  hcVretico   habet  ipse 

Baronius,  ut  ea  ratione  Hilairiiverba  in  eitm  sen- 

sum  trahere potuerit :  nec  ea  fuitmens  S.  Hitarii. 

Etenim  eo  loco  exponit  violentas  ecclesiarum  op- 

pressiones,et  injurias  earum  episcopisillatas,non 

intrusiones  hcVreticorum.  Nonpotest  igitur  signi- 

ficare  S.  Hitariits,  majori  forte  impietate  remis- 

sum  fuisse  Liberium,  quam  fuerat  abstractus,  nisi 

innuendo,  forsan  gravius  in  Liberium  peccasse 

Constantium,  aut  in  ipsam  Ecciesiam  Romanam, 

dum  Liberium  remisit,  quam  peccaverat  iltum  re- 

legando.In  Liberium  gravissime  procul dubio pec- 

cavit,si famamhcvreseos ,aut consensus  cumhmre- 

ticis,  eidem  affingendam  curavit;  eoqite  sensu  re- 

cte  dicere  potuit  Hilarius,  nescire  se,  utrum  ma- 

jore  impietate  fuerit  relegatus,  quam  remissus  Li- 

berius.  Potuit  forte  idem  dicere  S.  Hilarius,  aut 

quia  ConstantiusRomanam  Ecclesiam  voluit  face- 

rebicipitem,mandando  ut  Liberius  et  Felix  eam 

simul  administrarent,  aut  ob  violentias  Romm  ex- 

ercitas  in  reditu  Liberii,  si  itlee  jussu  Constantii 

contigerint.  Si  atterutro  modo  exponantur  S.  Hi- 

larii  verba,  neque  opinioni  de  lapsu  Liberii  fave- 

bunt,  neque  erunt  contraria.  Atprorsus  non  inve- 

nio,  qua  dialectica  inferre  legitimepossimallega- 

tis  verbis\j\berii  lapsitm  insinuari.Imo  potiusexi- 

stimo,  taciturum  fuisse  de  Liberii  exsilio  Hila- 

rium,  si  credidisset,  ittumrevera  lapsitm.  Certede 

Hosio  asede  saa  avutso  nominatimnon  queritur, 

licet  Hosius  ob  senium  et  diuturnam  constantiam 

inter  primos  memorandus  veniret;  sed  Hosium 

etiamnum.1Zacriterperstringit,formutamipsius 

vocans  deliramenta  Osii.  Ita  nec  de  xdlius  alterius, 

qui  lapsus  est,  relegatione  conqueritur,  ut  verisi- 

militer  nec  Liberium  nominasset,  nisi  de  ipsius 

constantia  et  victoria  sensisset  nobiscum. 

158  Verum  non  eo  sotum  loco  de  Libernlapsu  ta- 
cuit  S.  Hilarius;  sed  in  aliis  quoque  Operibus,  et 
prcvsertim  in  tibro  de  Synodis,  quem  eo  conscripsit 
tempore,  ut  non  potuerit  Liberii  lapsitm  ignorare, 
si  verus  est;  nec  reparationem  lapsus  etiam  tum 
cognoscere.  Scripsit  enim  Opus  illud  in  Asia  Mi- 
nore  sub  finem  anni  358  aut  initium  sequentis,  quo 
tempore  noverat  omnia,  quee  Sirmii  erant  circa 
medium  anni  358  gesta:  sed  non  eeque  nosse  pote- 
rat,  quid  RomcV  post  reditum  suum  fecisset  Libe- 
rius.  In  ilto  libro  Hosium  et  Potamium  num.  3  et 
9  facit  auctores  hcvreticse  formulse  Sirmiensis, 
quam  blasphemiam  vocat.  Rursum  num.  63  aiU 
per  immemorem  gestorum  suorum  dictorumque 
Osium  novam  illam  impietatem  prorupisse.  Dein- 
de  num.  S7  differens  adversus  Semiarianos,  qui  di- 
ctcvformul3eseopposuerant,eamqueabolendamcu- 
rarant,  cum  veltent  taceri  vocem  ouoo-jgiov,  vocem  ta- 
menretinerioy.oio-JG-tov,  reponit  de  utvoque  tacerivo- 
tuisse  senem  Osium,  et  ipsum  sepulcri  sui  nimis 
amantem.  Itaque  cum  S.  Hitarius  tot  occasiones  in- 
veneritperstringendisenem  Hosium,  qui  antela- 
psum  omnibus  venerationi  fuerat,  nitllamne  inve- 
nisset  occasionem  aut  necessitatem  loquendi  de 
lapsulAhQvii,siiile  non  diupost  Hosii  tapsumfuis- 
setsecutus?  Certe  Semiariani,contra  quos  disse- 
rebat,  Liberii  auctoritatem  objicere  poterant ,  si  il- 

ium 


ejnsiemijut 
dc  lapmejut 
sikntio. 


Opifl'0  rif 
lapiu  Libe- 
riiquam 
ruinosis 


B 


itaturf tm 
damenlis. 


DTE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTE.UBIUS. 

lum  habuissent  consentientem ;  nec  tamen  Hilari- 
us  ullibi  innuit,  id  eos  fecisse,  aut  ullam  de  Li- 
berio  facit  mentioyxem.  Quare  Hilarius  adeo  non 
favet  opinioni  de  prcevaricatione  hihern,  utpotius 
ejus  silentium  insinuet,  opinionem  illam  ex  falsis 
Arianorum  rumoribus  natam  esse,  posteaque  vi- 
res  accepisse  per  schismaticos ,  gui  fictitias  Liberii 
nomine  cuderunt  Epistolas,  aut  adoptarunt  eas, 
quas  Arianijam  ante  Liberio  supposuerant. 

159  Enumeremus  modo  fundamenla  omnia, 
quibus  nititur  opinio  de  pr<vvaricatione  Liberii 
Papie,  ut  clarius  perspiciamus,  quam  sint  infir- 
ma  et  ruinosa.  Przecedant  tamen  verba  Sozomeni 
lib.  4%  cap.  15;  Cum  Eudoxius,  et  qui  cum  illo  opi- 
nioni  Aetii  favebant,  Antiochiae  Hosii  (post  lapsum) 
Epistolam  accepissent,  sparsis  rumoribus  divulga- 
verant  {Greece  fingebant)  Liberium  quoque  Consub- 
stantialis  vocabulum  condemnasse,  et  Filium  Patri 
dissimilem  confiteri.  Hanc  calumniam  adoptavit 
Philostorgius  lib.  2.  num.  3,  cum  idem  asserat  de 
Liberio  et  Hosio,  et  utntmque  eodem  tempore  ad 
Sedem  suam  remissum  scribat  contra  manife- 
^stam  veritatem.   QuarePhilostorgii  auctoritas, 
qucB  alias  exigua  etiam  est  in  rebus  inter  Catho- 
licos  et  Arianos  gestis,  utpote  hominis  Ariani, 
plane  hic  nulla  est.  Alterum  illius  opinionis  fun- 
damentum  sunt  quatitor  Epistolze,  nomine  Liberii 
confictse,  sive  ab  Arianis  cusiv  illm  fuerint,  ut 
alice  plures,  sive  a  schismaticis  postea  secutis, 
quod  necscire  certo  possumus,  neque  examinare 
juvat.  His  epistolis  fidem  habitam  fuisse  medio 
eevo,  dum  exigua  vigebat  crisis,  minime  miror} 
ideoque  nec  mirari  possum,  opinionem  de  lapsu 

Liberii  communem  factam  apud  Latinos,  non  item 

apud  Grsecos.  At  Epistolas  illas  eadeni  facilitate 

receptas  esse  a  criticis  prseteriti  et  hujus  seculi,  et 

nominatim  a  Tillemontio,  qui  passim  rigidam 
profitetur  crisim,  magis  miror.  Itle  tamen  audac- 

ter  pronuntiat  Nota  55  inArianos,  non  posse  prse- 

varicationem  Liberii  in  dubium  vocari,  post  ea, 

qute  ipse  Liberius  de  ea  dixit.  Tantum  scilicet  seve- 

rus  ille  criticus  tribuit  illis  Epistolis,  ex  quibus 

Baronius  jam  duas  dixerat  supposititias,  quas 

ille  ne  defendere  quidem  studuit,  sed  ubique  pro 

tegitimis  laudare  maluit. 
160  Tertium  fundamentum  lapsus  Llberiani 

sunt  Fragmenta,  quibus  contra  omnem  sanam 

crisim  S.  Hilarii  nomen  donavit  Nicolaus  Faber. 
)  Baronius  in  Appendice  tomi  3  ad  annum  357  va- 

riis  vicibus  asserit,  Fragmenta  illa  esse  incerti 

auctoris,  et  nomine  S.  Hilarii  indigna.  At  severus, 

tibi  lubet,  Tillemontius  iis  eamdem  ubique  aucto- 

ritatem  tribuere  videtur,  quam  ipsis  S.  Hilarii 

Operibus.  Fateor,  alios  quoque,  imo  et  subinde 

majores  nostros,  eadem  Fragmenta  nomine  S.  lli- 

larii  ladasse.  Verum  aliud  est  Opus  aliquod  no- 

mine  illius,  cui  illud  attributum  invenis,  sine  utte- 

riori  examine  laudare;  aliud  inter  Opera  S.  Hi- 

larii  indubitata  illud  numerare,  sicut  facit  Tille- 

montius  tom.  7  in  S.  Hilario  art    13.  IIoc  enim 

mihi  videtur  magis  hominis  cseci,  quam  critici. 

Quartum  fundamentum  tapsus  Liberii  sunt  duo 

iextusex  Operibus  S.  Athanasii,  num.  117  reci- 

tati,  quos  ita  absone  illius  Sancti  libris  postea  in- 

trusos  ostendi,  ut  cum  antecedentlbus  et  conse- 

quentibus  non  cohxreant,  utverisimile  non  sit,  iis 

ratiocinia  sua  S.  Anathasium  corrumpere  voluis- 

se.  Quintum  fundamentum  sunt  duo  loca,  allata 

exiisS.  Hieronymi  Operibus,  quse  prse  reliquis 

omnibus  maxime  sunt  interpolata.   Tatia  autem 

sunt  illa  asserta,  ut  nec  cum  aliis  S.  Hieronymi 

assertis  congruant,  inter  se  quoque  pugnent,  et 


609 


i.  S. 


enumtratM)- 
ne  ottendi- 
lur. 


manifestos  contineant  errores.  Quare  prudenter 
credere  non  possumus,  illa  esse  Hieronymi;  sed 
cum  pluribus  aliis  inserta  istis  itlius  Operibus 
credimus, 

161  Restat  mendax  prsefatio,  Libelto  Precum  "mmum 
Marccllini  et  Faustini  schismaticorum  prsefixa, 
wi  auapag.  3  fuec  leguntur  :  Post  annosduos  ve- 
nit  Koiuam  Constantius,  pro  Liberio  rogatur  a  po- 
pulo  :  qui  mox  annuens,  ait :  Ilabotis  Libcriuin,  qui 
qualis  a  vobis  profectus  est,  melior  revertetur.  IIoc 
autem  de  consensu  ojus,  quo  manus  perfidicedederat, 
indicabat.  Tcrtio  anno  rcdit  Liberius,  cui  obvians 
cum  gaudio  populus  Romanus  oxivit.  Non  disputo, 
utrum  ipsius  Marcellini  et  Faustini  sit  prsefatio, 
a>i  vero  alterius  schismatici,  ut  merito  aliqui 
existimant.  Nam  tocus  ipse  ?nanifesta  prscfert 
falsitatis   indicia,   Asseritur  <  'onstantitts  mox 
annuisse  precibus  Pomanorum,  cum  tamen  Li- 
berius  inlegro  fere  anno  in  exsilio  manserit  post 
fictitiam  itlam  promissionem  Constantii.  Si  au- 
tem  jam  tum  manus  perfidiae  dederat,  u\  calum- 
niator  asscrit,  non  erat  cur  reditum  Liberii  dif- 
ferret    Constantius.    Quapropter  auctor  pr 
tionis  aut  falsum  responsum  affinait  Constantio, 
quemreveraaliterrespondissepopulo  narrantSo- 
zomenus  et  Theodoretus,  aut  siforte  inter  aliasi- 
mile  quidrespondit  Constantius,  aitod  speraret  Li- 
berium  tandem  flectendum,  falsun/  rcsponso  Con- 
stantii  affinxitinterpretationem  .  constatenimt  Li- 
bevium  co  sallcit  tcmpore  necduai  Arianorum  vo- 
luntati  conscnsisse.  Itague  i>>>nt/<i  Liberiani  la- 
psits  fundamenta  wque  ruinosa  sunt,  et  ad  mini- 
mum  critici  examinis  iiuputsu>c  subvertuntur. 

162  Cum  igitur  omne  iitud,  quod  asseritur  de 
lapsu  Liberii,  tam  incerta  et  invicem  pugnanlia 
monumeuta pro  fundamento  habeui,  mirari  non 
debemus,  nullum sanctorum Patrum  </<■>/  cum  Li- 
berio  vixcrunt,  aut  post  Liberium  secuto  quarto 
et  quinto  Ecclesiam  so-iplis  suis  ittustrarunt,  vel 
minimo  verbo  tfeLiberii  tajisu  inattitmetn  fccisse. 
Non  poterant  illi  narrarc  lapsum,  guem  in  nullo 
mouumento  aullteittica  rrperichaul  assertum  :  nc- 
que  enim  calumniis  Arianorum  aut  Luciferiano- 
rum.,  qui  eidentur  sot/  famam  sparsisse  de  lapsu 
Liberii,  fidem  habebant.  Quid  modo  adversarii  no- 
stri  reperient  ratiouis,  qua  tot  Patrum  silentium 
in  opinione  sua  probabile  faciant?  Tacuerunt 
enim  de  lapsu  Liberii  omnes  ilti  Patrest  gui  contra 
Arianos  decertarunt;  atque  ita  tacuerunt,  ut  ex 
eorum  sitentio  recic  colligerepossimus,  non  ausos 
fuisse  Arianos  confictam  initio  de  Liberii  lapsu 
catumniam.  1'ali-ihusilciitdc  objicere.  Ipsi  igitur 
Ariani  sitentio  suo  priorem  ittam  calumniam  con- 
demnarunt.  Quippe  LiberlUfl  Ariauos  forttlerper- 
cussit  post  synodum  Ariminensemt  ut  videbimus. 
Quanta  iUorumfuit  modestia,  si  Liberium  sibi  a- 
liquando  consentientem  habuerint,  et  vetsicnum- 
quam  eidem  objecerint  inconstantiam  ? 

1 C3  Attamen  uec  S.  U/larius,  uec  S.  Phcebadius, 
qui  proxime  post  reditum  Liberii  contra  Arianos 
scripserunt,  de  lapsu  Liberii  meminerunt.  La- 
psum  Hosii  frcqucnter  memorat  Silarius,  ut 
jam  vidimusy  nuspiam  Liberii.  Ejusdem  Hosiila- 
psnm  fatluAicis  ohjectttm  ab  Ariauts  testatUT  8. 
1'hn-hajlti'S  tii  Uihliotl/eca  falru.a  Lugduneasi 
tom.  i-pag.  305  itascribens:  Sed  non  sum  ucscius, 
his  omuibus  discussis,  ct  in  luoezo  inteUigentiBB 
publicffl  propoflitis,  antiquisflimi  sacerdotis  et  prom- 
ptie  semper  fidci  Osii  nomcn  quasi  quemdam  in 
nos  arietcm  tempcrari,  quo  contradictionis  teme- 
ritaspropulsetur.  Lespondet  S.Phwbadius,necne- 
gans  Ilosii  tapsum  nec  affirmans .  Quod  unice  ad 

propositum 


Patrcs  vero 
(le  lapsu  Li- 

fierfl  tacuc- 
runt, 


P 


neeittum 

Git/ioUcis 
objecerunl 
Ariani. 


610 


DE  S.  LIBEltlO  PAPA  CONF. 


avctom     propositum  nostrum  spcctat,  illud  est,  potuisse  eo- 

demmodoArianosLiberii  auctoritatcmobjicere,  si 

ipsis  consenserat ;  aut  Scmiarianos ,  sihorumpla- 

citis  assensum  prsebuerat.  At  numquam  id  fecisse 

legunturAriani,  numquam  Semiarianit  quospost- 

ca  Niavnam  fidem  sub  Liberio  professos  videbi- 

mus.  Non  attingit  lapsum  Liberii,  sive  illum  asse- 

rendo,  sive  solum  ut  objectum  memorando,  sivese- 

cutampostlapsum  emendationemreferendo ,  ullus 

Patrum  Grsecorum  aut  Latinorum,  qui  tanto  nu- 

mero  fuerunt  post  Liberium  seculo  iv,  quinto  et 

sequentibus.  Tacent  de  illo  omnes  historici  ali- 

cujus  nominis,  qui  eodem  et  proxime  sequentibus 

seculis  floruerunt,  imo  Gnvci  etiam  posteriores, 

ut  omnia  videantur  a  medii  asvi  Latinis  hausta 

ex  monumentis  supposititiis,  Arianorumque  et 

Luciferianorum  calumniis. 


Petavio,  qui  illo  anno  habitum  probat  in  Annota    n 

hsad  S.  Epiphaniumpag,  317  et  sequentibus. 


165  Jam  vero  expendamus,  quam  sit  probabile 


/lOl 


utn 


§  X.  Examinantur  seorsurn  senten- 
tige  eorum,  qui  primae,  secundse 
aut  tertise  formulae  Sirmiensi  Li- 
berium  subscripsisse  volunt  :  an 
subscripserit  anathematismis  12 
concilii  Ancyrani? 


JbU  vo-      p  ergo  nunc  ad  examinandas  eorum  sententias, 
ZmlZ         cluiin™e™digladianturdeformidaSirmien- 
teripiUse      Sz>  cui  Liberium  subscripsisse  credunt.  Alii  enim 
formufopri.  prinuv  illum  subscripsisse  volunt,  alii  secundcV 
ngSirmien.  alii  tertise.  Si  autem  ostendero,  nullam  ex  tribus 
sententiis  esse  probabilem  uti  lucidenter probatu- 
rum  me  confido,  poterit  inde  studiosus  lector  legi- 
time  inferre,  sententiam  ipsam  de  lapsu  Liberii 
nonsatisprobabilem  esse;  sed  ortum  duxisse  ex 
calumniis  Arianorum  et  Schismaticorum,  quibus 
credulaposteritasfidem  habuiL  Tiliemontius  No- 
ta  55  m  Arianos  fuse  exquirit,  utrum  primiv  an 

Mcund&formidivSirmieiisiLibeTmssubscripsisse 
videatur,  et  statim  initio  disputationis profitetur 
wgentem  illius  examinis  esse  difficultatem,  et  in 
fine  ait,  satius  fortc  esse  manere  in  dubio,  quam 
pro  alterutra  parte  aliquid  decidere.  Vethincle- 
^  ctorcolhgat,  quam  certasit  ipsa  subscriptio.  Atta- 
men  TUlemontius  magis  propensum  seexhibet  in 
pnmam,  quam  insecundam,  de  tertia  ne  differens 
quidem.  Baronius  ad  annum  357  num.  38  eam- 
dem  opinionem  desubscripta  formulaprima,  con- 
Ira  Ihotinum  composita,  amplexus  est.  Natalis 
Alexander  m  Historia  ecclesiastica  seculi  iv  dis- 
sert.  Wart.  ]  pro  eadem  formulapugnat,  quem- 
admodumet  alii  plerique,  qUOs  enumerare  lon- 
gum  esset.  Fornudam  autem  illam  S.  Hitarius 
rentat,  et  ut  Catholicam  exponit  in  libro  de  Suno- 
dts  a  num  3S  usque  ad  63,  ubi  ait :  Nihil  autem 
nnrum  videri  vobis  debet,  fratres  carrissimi,  quod 
am  frequentercxponifides  cceptaa  sunt.  Nam  tan- 
tum  ccelesiarum  OrientalJum  periculum  est,  ut  ra- 
rmn  sit  hujus  fidei  fqum  qualis  sit,  vos  judicate) 
aut  sacerdotes  aut  populum  inveniri.  Male  enim 
per  quosdam  impietati    auctoritas    data    est  •    et 
eisilua  episcoporum,  quorum  causam  non  ig-noratis 
viresauctfflsunt  profanorum.  Concitium  Sirmie^- 

w^TJ*fn™^natm  est>  conditaque 

reZl 1    f  ?■  i0™111*'  GX  Socrate  et  Sozomcno 
>ecenttores  histortct  passim  figunt  anno  351  cum 


dictse  formuise  anni  351  subscripsisse  Liberium 
Pmmonidlus antiquorum  umquamscripsit,  illam  0uefi*toft 
Liberio  ad  subscribendum  fuisse  propositam,  aut  mtm«** 
etiamullialteripostSirmienseconciliumannil6$\    ^rT'"'^' 
Secundo  rarum  erat  anno  358  exeunte,  dum  scri-  '' 
bebat  Hilarius  laudatus,  fidei  formula  ista  conten- 
tse  sacerdotes  aut  populum  inveniri  in  Oriente   et 
non  minus  rarum  in  Thracia,  ubi  exsulabat  Li- 
berius.  Quis  igitur  eam  anno  357  et  358  Liberio 
subscribendam  porrexisset?  Non  Demophilus 
qui  erat  Bercvse  episcopus,  non  Valens  aut  Ursa- 
cius,  qui  usque  ad  medium  annum  358  pr&value- 
runt  apud  Constantium  :  omnes  enim  illi  tres  e- 
rant  Ariani,  quorum  vires  auctse  sunt  exsiliis  epi- 
scoporum  Catholicorum,  et  qui  apertiores  partu- 
riebant,  impietates,  quas  in  secunda  formida  Sir- 
miensi  pepererunt.  Tertio  nec  Liberius  nec  alii 
episcopi,  qui  anno  355  in  exsilium  acti  suntjube- 
bantur  subscribere  formxdse  Sirmiensi,  sed  con- 
demnareS.  Athanasium.  Cur  igitur  dicemus  post- 
ea  ad  id  sollicitatos  fuisse,  quando  alias  formu- 
las  meditabantur  Ariani,  et  de  illa  parum  erant 
solliciti?  Quare  non  dubito  asserere,  subscriptio-  E 
nem  ittius  formuise  asseri  a  recentioribus  sine 
ullo  auctoreantiquo,sineullarationeidonea,  sine 
uiiaverisimuiitudine,  imo  contraomnem  verisi- 
yniiitudinem.  VidithociaudatusPetavius,pagM6, 
etiamsiomnia  argumentanostranon  expenderit, 
ideoque  dixit :  Hoc  vero  certissimum  est,  neque 
priori  illi  contra  Photinum  editae  subscripsisse ;  et, 
si  ex  tribus  Sirmiensibus  aliquam  admiserit,  non 
aham,  quam  secundam,  cui  et  Osius  assensus  est, 
comprobasse.  Recte  luvc  Petavius,  non  sustinens, 
secundse  subscripsisse  Liberium,  ut  aliqui  perpe- 
ram  de  ipso  asserunt;  sed  excludens  certo  primam 
et  tertiam,  de  secunda  vero  maxime  dubitans,  ut 
disertis  verbis  declarat. 

166  Laudati  Tillemontius  et  Natalis  Alexander  quod  pn  « 
pro  pnma  formula  allegant  verba  ex  Fragmen-  TUkmonm 
tis  S.  Hilario  ridicule  attributis.  At  ego  Oedipum  H  Alexan' 


aliquem  expeto,  ut  nossepossit,  illane  verba  ccvo  ZT^' 
S.  Hilarii  scripta  sint,  an  muttis  secidis  serius.  ' 
Verba  tamen,  quse  leguntur  Frag.  6  apud  Bene- 
dictinos  pag.   1337,  subjungo :  Perfidiam  autem 
apud  Sirmium  descriptam,  quam   dicit    Liberius 
Cathohcam,  a  Demophilo  sibi  expositam,  hi  sunt 
quiconscripserunt;  Narcissus,  Theodorus,  Basilius^ 
Eudoxius,  Demophilus,  Cecropius,  Silvanus,  Ursa-  F 
cms,  Valcns,  Evagrius,  Hyrenius.  Exuperius  Teren- 
tianus,  Bassus,  Gaudentius,  Macedonius,  Marthus 
Acticus,   Julius,  Surinus,  Simplicius  et  Junior  . 
omnes  hferetici.  Recitatis  his  verbis,  docent,  mul- 
tos   ex  enumeratis  episcopis   certo  non  fuisse 
auctores  secundse  formulne  Sirmiensis,  quod  ve- 
nssimum  esse  lubens  agnosco.  Verum  non  evque 
admisero,  quod  inde  infert  Tiliemontius,  dubi- 
tan  igiturvix  posse,  quin  dicti  episcopi  sint  au- 
ctorespmmceformulcv  Sirmiensis.  Quippe  ut  legi- 
tvmaesset  htcc  consecutio,  multaprius  erantpro- 
banda,  quorum  nihil  probavit  Tillemontius  aut 
Alexander,  nihil  umquam  probabit  ullus  eorum- 
dem  opinionis  patronus,  quantum  existimo.  Ne- 
garunt  Baronius  et  Petavius,  allegata  verba  esse 
b.HUarn  toiamque  Fragmentorum  farraqinem 
Rilario  abjudicavit  Baronius;  Petavius  veropag. 
Mitaloquitur:  Sed  quidquid  de  Erag-mentis  illis 
sentiendum  sit,  hsc  profecto  subscriptio  ab  Hi- 
lani  manu  esse  non  videtur,  sed  imperiti  cujus- 

dam, 


txVragmm 
Ui,tttvo- 

rant,   Hila 
rianis, 


planeine- 

ptnm  rst  et 
nulluni. 


dam,  qui  Arianse  sectas  divortia  non  satis  perspexe- 
rat.  Quapropter  non  debebat  sohtm  mirari  Tille- 
montius  responsum  Petavii;  sed  probare  primo, 
Fragmenta  illa  esse  S  Hilarii,ac  deinde,  itta  ipsa 
verba,  quantumcumque  amente  S.  Hilarii atiena 
sunt,  Hilarii  tamen  esse.  Hoc  ne  tentare  quidem 
ausus  est,uti  neque  de  Epistolis  Liberio suppositis, 
sed  ubique  mira  asserendi  confidentia  supplere 
voluit,  quod  monumentorum,  quie  producit,  au- 
ctoritati  deerat.  Tertio,  ut  consecutio  esset  legi- 
tima,  probandum  erat,  emtmeratos  episcopos 
omnes  anno  351  adfuisse  concilio  Sirmiensi;  vere- 
que  dici  ab  axtctore  ,omnes  fuisse  hwreticos.  Quarto 
probandum  erat,  scriptorem  illum  non  errassein 
formula,  cui  subscripserit  Liberius,-  et  quinto, 
eumdem  non  sampsisse  Epistolam  Liberio  suppo- 
sitampro  vera  ejusdem  Epistola. 

167  Verum  ostcndamus  nos,  quam  inepte  alle- 
gata  verba  S.  Hilario  tribuantur :  nam  de  omni- 
bus  Fragmentis  idem  antea  probatum  est.  Expli- 
cat  S.  Hilarius  totam  formidam  Sirmiensem  ut 
Catholicam,  fatente  Titlemontio,  in  libro  de  Sy- 
nodis,  exarato  paulo  post  reditum  Liberii.  Quo- 

B  modo  igiturpost  tres  quaiuorve  annos  eadem  con- 
fessio  vocari  ab  eodem  potuit  perfidia  Ariaua? 
Tribusne  aut  quatuor  annis  sine  ulla  mutationecx 
Catholica  facta  est  Ariana  ?  Ferretne  hominem,  si 
quis  pro  Liberio  substitueret  Hilarium  ipsum,  at- 
que  in  Annotatis  ad  librum  ipsius  de  Synodis  ita 
loqueretur?  Hsec  est  perfidia  Ariana.  Et :  Perfidiam 
autem  apudSirmium  descriptam,  quam  dicit  Hila- 
rimC&tholicametc, Nidhisditbitabit,qiii7iinjuriam 
inferret  S.  Hilario,  qui  annotationem  ejusmodili- 
bro  illius  subjiceret,  et  vel  maxime  si  ea  de  causa 
S.  Hilarium  traduceret  ut  prcevaricatorem.  Quo 
igitur jitdicio  illa  verba  S.Hilario  tribuantur,mihi 
quis  explicet  velim.Licuitne Hilario  reprehendere 
in  Liberio,  quod ipse mutto  cumutatius  fecit? Nam 
formutam\illam  nonsolum  lateexponit  ut  Catholi- 
cam,  sedmuttis  etiam  elogiis prosequitur.Prxte- 
rea  Hiiarius  omnes  recensitos  episcopos  non 
dixisset  hsereticos.  Etenim  Semiarianos  in  libro 
de  Synodis  ubiqite  tractat  ut  fratres,  eosque  num. 
88  sic  altoquitur  :  Date  veniam,  fratres,  quam  fre- 
quenterpoposci.  Arianinon  estis  :  cur  negandoho- 
mousion  censemini  Ariani? 

168  Eadem  crat  mens  S.  Athanasii  in  suo  de  Sy- 
nodis  libro,  in  quo  num.  41  ita  toquitur :  Viros 
autem,  qui  alia  quidem  omnia  Nica^se  scripta  reci- 
piunt,  de  solo  autom  Consubstantiaus  vocabulo 
ambigunt,  non  ut  inimicos  spectari  par  est.  Neque 
enim  velut  Ariomanitas,  aut  Patrum  adversarios, 
hominesag-gredimur;  sed  disputamusveluti  fratres 
cum  fratribus,  qui  eadem,  qua  nos,  sunt  sentcntia, 
solo  nomine  in  controversiam  adducto.  Cum  enim 
confiteantur,  ex  substantia  Patris,  et  non  ex  alia 
substantia  esse  Filium,  nec  creaturam  vel  opificium 
illumesse;  sed  g-enuiuamnaturalcmque  prolem,  et 
ab  «terno  una  cum  Patre  Verbum  et  Sapientiam 
existerc,  non  longe  absunt  a  recipienda  Consubstan- 
tialis  voce.  Talis  est  Basilius  Ancyrse,  qui  de  fide 
scripsit.  Atqui  hic  ipse  Basitius  Ancyranus  est 
inter  episcopos  enitmeratos,  uti tet  Silvanus  Tar- 
sensis,  magna  deinde  amicitia  cum  S.  Basilio 
Magno  conjunctus,  qui  si  aiiquando  inter  Semia- 
rianos  fuit,  postea  certo  fuit  Cathoticus,  tatisqite 
defunctus  est.  Fuerunt  verisimiliter  et  plures  in- 
ter  illos  aut  Scmiariani  tantum  aut  etiam  Catho- 
lici,  quos  S.  Hilarius  hsereticos  non  vocasset;  sed 
impetitus  librarius,  qui  ea  annotatapost  aliquot 
forte  secula  composuit ,  non  satisnoverat,  quomo- 
do  Semiariani  a  Patribus  fuerint  tractati,  ante- 


*iciott 

J.S. 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS.  611 

quam  multiex  illis  in  Macedonianam  heeresim  in- 

ciderunt.  Quare,quamdiu  iiiam  sotum  auctorita- 

tem  afferent  adversarii,  eodem  mihi  erunt  loco 

acsinuitamattulissent.  Nam  prima  iitius  hominis 

imperitia  fuit,  fictitiam  V\bernepistolam  pro  vera 

adoptare,  altera,cnumey*are  muitosepiscopos,quos 

non  satisnoverat,et  audacterhiereticosomnespro- 

nuntiare.  Tertiajemere divinare,  quadeformula 

in  fictitiaEpistola  ageretur.  Temerilas  vero  tanta 

homiyiis  fuit,  ne  dicam  phrenesis,ut  Liberio  Catho- 

lice  defuncto,  quem  Patres  elogiis  celebrant,quem 

Fasti  sacricommemo7*ant,cujus  sanctitatem  Am- 

brosius  testatur,  tribits  vicibus  anathema  dicat. 

Ni&i  ha>c  furiosi  hominis  magis  sint,  quam  sani, 

neseio  <'(jn,  '(i'id  s/f  ftt/vre. 

160  Transeamus  adillos,  qiti  secitndam  formu-  QalLUteri- 


lam  Sirmiensem,  qiue  certo  h.vretica  est,  a  Libcrio  "'"  '"''"" 
receptam  votunt.  Pro  hac  opinione  Tiilemontius  "*"™^Ub~ 
primumponitBiondeltumheterodoxumfeiquepe?*-  exSo;ome- 
peram adjungit Petavium,cum hic pag .  ^WSaperte  »«, 
declaret,  se  non  disputare ,  analicuiformuUe&ub- 
scripserit,  diserteque  dicat,  fieri  potuisse,  ut  hae- 
reticre  pravitati  nequaquam  subserip>erit ;  hicretici 
vero  comprobatam  ab  illo  hsresim  falso  jactaverint.  E 
Hoc  revera  factitm  esse,  auctor  est  Sozomenus 
num.  159  taudatus.  Tiltemontius  prcetcrea  obsei*- 
vat,tempits,quoJj'\hcriussttbseripsit,faveresecitn- 
da?.  At  contrarium  verius  est,  nisi  sotum  dicere 
voluerit,  tempus  minitsrepitgnnre  seeumf,v,qwtm 
primre,quod  facite  admisero  .Composita  est  secun- 
da  formuiaSirmiensis  anno'W  }verisimilitermen- 
se  Augusto  vei  Septembri.  Liberius  vero  Romam 
remissus  est  anno  358.  Cttm  autem  Hosius  post 
receptam  illam  formulam  remissus  sit  in  Hispa- 
niam,  dubitare  non  possumus,  quin  simditer  re- 
missus  fuisset  Rontam  Liberius,  simul  atque  eam- 

th-ui  in}pietittem  reeepisset,  eitm  Hto.tnnis  ivditttm 
Liberii  Constantius  promisisset.  At  qitod  Liberius 
non  fecerat,  id  eum  fecisse,  falsis  rumoribus  divul- 
gaverunt  Eudoxius  aliique  Ariani  in  Oriente,ut 
affirmat  Sozomenus.  Verum  autem  esse  hoc  Sozo- 
meni  testimonium,  satis  ostendit  menda.e  Philo- 
storghts,  qiti  lib.  -!•  cap.  3  Hosium  et  Libcrium 
simul  facit  subscribentes. E.rimi /nemus  igitur,an 
Sozomeno,subscriptionemsecundteformulcVdiser- 
tis  verbisneganti,  et  Arianos  mendacis  catumnise 
reosagenti,  atios  testes  aggregare  possimus. 

170  S.  Hilarius  in  libro  de  Synodis  non  modo 
freqttenterdicitjlosiumseen nd,i m  fhrni idn ui  Sir- 
miensem  recepisse,  nulla  uspiam  facta  mentione 
de  Libcrio,  sedetiamnum.  87  clare  insinuat \solum 
ex  iis,  qui  Arianinon  erant,  futsse  Hosiuyn,  qui 
formulam  istam  receperat,sive  qui  consenserat,ut 
non  sohtmvox  Apovcrtoc  consubstantialis,  sed  etiam 
iy.oiwJvtoi  similis  suhstauii:r  <le  Fititi  ])<d  tiniilteee* 
tur,  quod  primum  in  illa  formula  tentatum  est  ab 
Arianis .Disserens  enim  contra  Semiarianos ,pro- 
bansque,  obperversam  expositionem  quorumdam 
non  esse  omittendamvoccm  Consubstantialis,  quia 
simitia  argumenta  etiam  proferri  possent  contra 
vocem  Similissulj.st.'inti;iy7<7  loquitur :  Oro  vos,  ne 
quisquam  alius  cx  his  pra,'tcr  senem  Osium,  et  ipsum 
illum  nimium  stii  scpulcri  amant.nt,  reperiatur.qui 
tacendumexistimet  de  utroquc  H;re,  inquam,  eer- 
ba  insinuant,  prseter  Arianos  sotum  fuisse  Ho- 
sium,  eurnque  nimio  redeundi  in  patriam  amore 
inductum,  qui  et  oyoo-Jtjiw  et  ifiotoevvtw  omitten- 
dum  decreverit,prout  fiebat  in  dicta  formula.Hinc 
Arnani  solius  llosii  auctoritatem  Cathoiicis  obji- 
ciebant,  non  Liberii  Romani  Pontificis  (quie  certe 
non  exigui  ponderis  fuisset)  ut  intelligimus  ex 
S.  Phosbadii  contra  Arianos  Opitscuiojam  lau- 

dato. 


S.  Hilario  ; 
S.  P/ia-ba- 

liiO, 
P 


ACCTOflt 

J.S. 


aliiifjiic  plu 
ribus  refu- 
tanlur. 


Rrfutantur  , 
nui  dicimi 
Liberium 

tertin  mb- 
icripgiste. 

c 


612  DE  S.  LIBERIO 

dato.  Respondet  S.  Phosbadius :  Non  potest  ejus 
auctoritate  prreseribi,  quia  aut  nuncerrat,  autsem- 
per  erravit...  Nam  si  nonaginta  fere  annis  male  cre- 
didit/post  nonaginta  illum  recte  sentire  non  credam. 
Qui  kaec  objiciebant  de  Hosio,tacuissentne  de  Libe- 
rio,  sihiceamdem  admisisset  formulam?  Credant 
lioc,  qui  alia  non pauca,  quantumvis  incredibilia, 
de  Liberio  crediderunt;  at  mihi  prorsus  incredi- 
bile  videtur. 

171  Si  non  sufflcit  SS.  Hilarii  et  Phcebadii, 
qui  omnium  primipost  lapsum  Hosii,  et  eo  verisi- 
militervivente  scripserunt,allegataauctoritas,ad- 
dere  possumus  Socratem  et  Sozomenum,  utrumque 
de  lapsu  Hosii  consentientem,  contraria  vero  nar- 
rantem  de  Liberio.  S.  Epiphanius  similiter  Hter. 
86  num.  11-  afflrmat  de  Hosii  lapsu  mire  trium- 
phasse  Arianos,quos  tamen  fraudis arguit his  ver- 
bis :  Quo  nomine  Ecclesiam  condemnare  se  posse 
putarunt  (Ariani)  iis  Jitteris,  quas  ab  venerabili  epi- 
scopo  Ilosio  per  fraudem  abstulerunt,  in  quibus  dis- 
similis  esseutia  legitur.  Sitanti  triumphi  materia 
erat  consensus  Hosii,forte  fraudulenter  obtentus, 
etex  parte  fictitius,  quos  non  cecinissent  Ariani 
B  triumphos,  si  tantumdem  dAcerepotuissent  de  Ro- 
mano  Pontifice?  Tentarunt  idquidemper  calum- 
niam;  sedmaledicorumoracitofueruntobturata, 
ut  colligitur  ex  silentio  mox  secuto.  Sulpicius  Se~ 
verus  lib.  2  cap.  40  refert  opinionem  vulgatam  de 
lapsuHosiiyet  vix  credit  obpriorem  constantiam, 
nisi,  inquit,  fatiscente  aevo  (etenim  major  centen- 
nario  fuit,ut  S.  Hilarius  in  Epi.stolis  refert)  delirave- 
rit.  At  rursum  ne  verbum  quidem  de  lapsit  Liberii, 
cujus  reditum  attribuit  turbis  Romge  excitatis. 
Nimirum   legerat    quidem   Sulpicius    Epistolas 
S.  Hilarii;  at  non  viderat  Fragmenta  Hilariana, 
quorum  inordinata  congeries  obstare  nonpotuit, 
quo  minus  novum  S.  Hilario  Opus  procudereturt 
in  quo  et   ipse  Liberii  lapsum  suum  fateretur, 
in  quo  et  perfidiam  Arianam  diceretur  approbasse, 
in  quo  demum  ei  S.Hilarius  anaihcma  ipsiinflige- 
ret.  Hoc,  inquam,  Opus  S.  Hilarii  non  viderat 
Sulpicius  .-  neque  sane  mirum,  cum  ante  ducentos 
annos   necdum   exstaret.   Quare  non  est  opus 
plura  respondere  ad  Annotata  ignoti  hominis, 
qui,  nisi  forte  sit  schismaticus  Luciferianus,  eo 
videtur  vixisse  tempore,  quo  sententia  de  lapsu 
Liberii  invaluerat. 

172  Pagius  ad  annum  357  num.  12  novam  ex 
Vatesio  dedit  ftdei  formidam,  twLiberius  subscri- 
pserit,  eamquevocat  tertium  Sirmie^isem.  Verum 
varia  ibi  confundunt  Pagius  et  Valesius  in  An- 
notatis  ad  Sozomenum  lib.  4  cap.  15.  Uterque 
ntU,  in  conventu  Sirmiensi  anni  358,  in  quo  fue- 
rant  legati  concilii  Ancyrani,  nimirum  Basilius 
Ancyranus,  Eustathius  Sebastenus,  et  Eleusius 
Cyzicenus,  compositam  fuisse  fidei  formidam, 
quam  receperit  Liberius.  Uterque  adjungit,  hanc 
videri  fidci  formutam,  quam  Hilarius  vocat  perfi- 
diam  ab  Arianis  conscriptam.  Miseret  sane  me 
doctorum  alias  virorum,  cum  tantas  nugas  tam 
confidenter  ab  iis  prolatasvideo.Nam  sipaululum 
attcndissent  ad  auctores  formulce,quos  personatus 
Hila?'ii(S  in  Fragmentis  recenset,  (nomina  dedi 
num.  160)  et  cum  iis  contulissent  episcopos,  qui 
fiuTitntin  Sirmiensiconrentuanru  o>\  cxriginti 
duobus,  gztos  aucior  Fragmenti  iilius  formuUe 
statuit,trestantuminvenissent,nimirumBasilium 
Ancyranum,  Vatentcmet  Ursacium.  Nuilusalius 
ex  viginti  duobus  istt  conventui  videtur  inter- 
fuissc,  et  certe  non  aderat  Eudoxius  Antiochenus, 
ut  clarum  est  ex  Sozomeno  cap.  13  et  14.  Verum, 
ut  alia  omittam,  in  iito  convcntu,  certe  anno  355, 


PAPA  CONE. 


non  est  composita  nova  aliqua  fidei  formula,  ut 
salis  liquet  ex  UbrodeSynodis,  inquo  S.Hiiarius 
gesta  illius paucorum  cpiscoporum  conventus  fuse 
explicat.  Tertia  formula  Sirmiensis  composita  est 
anno  sequenti  359,  ut  docet  S.  Athanasius  in  sito 
de  Synodis  libro,  ubi  eam  recitat  num.  8  sub  hoc 
titulo  :  Edita  est  Catholica  fides,  prjesente  Domino 
nostro  piissimo  et  victoriis  eximio  imperatore 
Constantio  augusto,  asterno,  venerando.  sub  con- 
sulatu  Flaviorum  Eusebii  et  Hypatii  clarissimo- 
rum,  Sirmii  undecimo  Calendas  Junias;  idest,  xxn 
Maii  anni  359.  At  hibevius  jam  anno  pr&cedente 
Romam  erat  reversus,  Nullam  autem  fuisse 
mediam  inier  illam  et  secundam  Sirmiensem, 
coiligitur  ex  eodem  S.  Athanasii  libro,  in  quonu- 
merat  omnes  Arianorum  formulas,  et  post  secun- 
dam  Sirmiensem,  num.  29  recitatam,  mox  num. 
29  pergit  ad  jam  dictam.  Huic  igitur  formuise 
non  subscripsit\i\hex'ms,  utpotc postreditum  ejus 
compositx;  nec  probabiie  est,  uili  ex  tribus  eum 
subscripsisse. 

173  Quseret  modo  nonnemo,  quid  actitm  sit  in 
Sirmiensi  conventu  anni  35S.  Respondeo,  conven- 
tumilium  fuisse  habitum  adprecestegatorum  con- 
cilii  Ancyrani,  eodem  anno  habiii,  in  quo  repro- 
bata  erafsecunda  formuia  Sirmiensis.  Agebaiur 
igitur  apud  Constantium  per  Basitium,  Eusta- 
thium  etEleushtm  episcopostut  iiti  ipsi,  quipr&ci- 
pui  impisc  formuise  erant  auctores,  nimirum  Va- 
lens,Ursacius  et  Germinius,  subscribere  eogeren- 
turanathematismis  contra  illam  Ancyrzecomposi- 
tis,  atque  ita  damnare  impietatem  apertam,quam 
ipsiprotulerant.ManifestahsecsuntexlibrodeSy- 
nodis,  quem  S.  Hiiarius  ad  episcopos  GallLv,  qui 
eamdem  formutam  damnaverant.pauio  post  con- 
scripsit.Nam  num.  2  Gallis  gratutatur  ob  damna- 
tayn  ab  ipsis  formutam  Sirmiensem.Et  mox  num. 
3  ait,  eorum  exemplo  idem  fecisse  Orientales,  non 
tamen  nova  condita  fidei  formula,  sed  quibusdam 
sententiarum  suarum  decretis.  Verumtamen  distin- 
guendum  est  inter  ea,  quse  Sirmii  facta  suntper 
legatos,  et  gesta  ipsa  concilii  Ancyrani.  Hsec 
S.  Hilarius  ibidem  facta  dicit  non  sine  aliquo  au- 
rium  scandalo  et  pias  sollicitudinis  offensione.  Quee 
vero  Sirmii  per  legatos  facta  erant,  omni  repre- 
hensione  carere,dicit  Hiiarius  verbis  mox  dandis. 
Nimirum  ex  pluribus  anathematismis  Ancyrse 
conditis,  qxtorum  ultimus  abrogabat  vocem  Con- 
substantialis  de  Filio  Dei,  quod  merito  improbavit 
S.  Hilarius,  duodecim  tantum  a  legatis  Sirmium 
portatisunt,  ut  omnium  subscriptione  roboraren- 
tur,  omisso  articuto  de  voce  Consubstantialis  abro- 
ganda  cum  atiis  nonnitliis. 

274  Duodecim  autem  anathematismos,  quos 
legati  Ancyrani  Sirmium  tulerunt,  recitat  et  ex- 
plicat  S.  Hilarius  a  num.  12  usque  ad  27  ubi 
subjungit :  Percurrimus,  earissimi  fratres,  omnes 
Orientalium  episcoporum  editas  fidei  definitiones, 
quas  contra  emerg-entem  proxime  hffiresim,  con- 
greg-ata  intra  se  synodo  condiderunt.  Et  paulo 
post:  Et  haec  quidem,  fratres  carissimi,  omnis, 
qu?E  editaest,  fidei  doctrina,  per  paucosjuxta  uni- 
versitatis  modum  Orientales,  sub  his  ipsis  prope 
diebus,  quibus  vos  ing-estam  hajresim  (in  secunda 
nimirum  formuta  Sirmiensi)  respuistis.  Non 
dicit,  omnem  hanc  esse  doctrinam,  qux  concepta 
erat  Ancyrx,  sed  omnera,  qux  edita  erat  Sirmii, 
tdeoque  editas,  et  quie  editaest,  soiiicite  adjungit. 
Nam  iuculenier  sub  finem  Operis  insinuat,  non 
ignota  sibifuisse  gesta  Ancyrana,  eaque  non  ccque 
fuisse  irreprehensibilia,  quam  quse  Sirmii  erant 
factaper  legatos  concilii.  Legatos  aitoquens  num. 

90  tfe 


(fsta  aiitio 
538  m  con- 

uaxuSiVnii'- 

E 


in  c/tto  solum 
iluodecim  ex 
anailtcmad- 
smit  Ancy- 
ranisrecepti 
sunt, 


DIE  VIGESIMA  TEBTIA  SEPTEMBRIS. 


618 


nee  ulla  ibi 
condiia  esl 
fidei  for- 
mulit. 


90  de  his  ita  scribit  S.  Hilarius :  Vereor  euira, 
fratres,  Orientis  hiereses,  in  tempora  singula  pul- 
lulantes  :  et  quid  vereri  me  dicam  ?  jam  et  legi.  Ni- 
hil  quidem  in  his,  quaa  vos  de  Orientaliuni  quo- 
rumdamasseiisu,  suscepta;  legationis  miuistri  sub- 
scribenda  Sirmium  detulistis,  nihil  suspiciouis  re- 
lictura  est.  Sed  habuerunt  ab  exordio  nonmhilum, 
offensionis,  quse  credo  vos,  sanctissirai  vin ,   Ba- 
sili  et  Eustathi  etEleusi,  ne  quid  scandali  afferre- 
tur,  abolenda  tacuisse.  Quce  si  recte  script-x  sunt, 
taceri  non  debuerunt.  Si  autem,  quia  non  recte 
scripta  sunt,  nunc  tacentur,  cavendum  est,  ne  ah- 
quando  dicantur.   Parcens  euim  adhuc  de  his  mlnl 
dico  :  tamen  mecum  recognoscitis ,  quod  non  lta 
omnis  conscripta  apud  Ancyram  fides  se  habebat. 
Non  famas  fabulam  loquor  .-  litterarum  fidem  te- 
neo,  non  a  laicis  sumptam,  sed  ab  episcopis  datam. 
Itague  clarum  est,  S.  Hilarium  distinxisse  inter 
decreta  Ancyrana ,  quse  non  omnia  probat ;  et 
istorum  partem  Sirmii  receptam,  sived*  anathe- 

matismos.  . 

175  Hi  autem  non  continent  plenam  fidei  for- 
muiam,  ut  inspicienti  patebit,  sed  condemnatio- 
nem  hsereiicarum  aliquot  opinionum,  et  illarum 
maxime  qumcontentxerantsccundaformuiaSir- 
v,  miensi.Perperamigitur  Valesius  et Pagius  asse- 
runt,  in  conventu  Sirmiensi  anni  35S  tertiam  con- 
ditam  esseformulamSirmiensem;  et  magisetiam 
negligenter  adjungunt,   hanc  videri  formulam, 
quam  S   Hilarius  vocaverit  perfidiam  Ananara. 
Ferrea  planesuntverba  Valesii,  et  homine  erudi- 
to  indigna:  H*c  est,  opinor,  formula,  quam  Ilila- 
rius  in  Eragmentis  vocat,  Perfidiam  ab  Anams  con- 
scriptara,  et  quam  Liberius  Catholicam  vocat  eta 
Demophilo  sibi  oblatam  suscepisse  se  dicit  m  Epi- 
stola  ad  Orientales.  Ob  quod  factura  llilanus  ter 
anathema  dicit  Liberio.   Divit  S.  Hilarius  mhil 
suspicionis  relictum  esse  in  iis,  quw  anno  358  Sir- 
miisubscripta  sunt.  At  si  credimus  divinanti  Va- 
lesio,  ea  in  Fragmentis  vocat  perfidiam  ab  Anams 
con^criptam.  Attulerunt  ea  Sirmium  et  subscm- 
benda  curarunt  Basilius,  Eustathius  et  Euleusius 
episcopi.  At  Vaiesius,  qui  vult  Libenum  in  illo 
conventu  subscripsisse,  divinat,  eam  esse  formu- 
lam  Liberio  a  Demophilo  traditam,  hcet  Demo- 
vhilus  eo  tempore  Sirmii  non  fuerit.  Ob  hujus 
formuLv  subscriptionem  Hilarius  ter  anathema 
C  dixit  Liberio,  si  credimus   Vaiesio.  At  Hilanus 
cum  itiis  ipsis  iegatis,  qui  omnium  tunc  gestorum 
auctores  fuerunt,  ut  cum  fratribus  dissent,  ge- 
stague  ab  illis  Sirmii  multis  laudibus  prosequi- 
tur   Quare  conjecturw  tales  non  minus  honori  S. 
Hiiarii,  quam  Liberii,  contrarix  sunt,  ommque 
probabilitate  carent.  Verum  viderunt  Vatesiuset 
Pagius,  nec  primie  necsecundse  Sirmicnsis  for- 
muim  subscriptionem  Liberio  probabihter  attri- 
bui,  eaque  occasione  tertiam  Valesius  effinxit  for- 
mulam  Sirmiensem  ante  illam,  qum  revera  tertia 
est  sedcertojwstLibeTureditumcondita.   _ 

170  Deceperunt  Valesium  verba  Sozomem,  quie 
nonvidetur  contutisse  cum  libro  S.  Hilani  de  Sy- 


AtCTOtt 

J.S. 


inquit,  iinperator  ab   Urbe  Roma  Sirmium  rever- 
sus,   cum    Occidentales   episcopi  legationem    ad 
ipsum  misissent,  Liherium  Beroea  ad  se  accersivit. 
Cumque   adessent  legati    episcoporum    Onenti.s  , 
convocatis   sacerdotibus,    qui   in   comitatu    erant, 
Liherium  coepit  compellere,   ut  Pilium  Patri  non 
esse  consubstantialem  profiteretur.  Instabant  au- 
tem  et  imperatorera  ad  hoc  impellebant  Basilius, 
Eustathius  et  Eleusms,  qui  praecipua  apud  ipsum 
auctoritate  pollehant.  Qui  cum  ea ,   qure  contra 
Paulum  Samosatensem,  et  contra  Photinum  epi- 
scopum  Sirmii  decreta  fuerant,  ac  praterea  fidei 
formulam  in  dedicatione  Antiochensis  basilicie  edi- 
tam,  inunum  tunc  lihelhnn,  {sive  scriptum,  G?\r- 
ce  ypxyiv)  conjecissent,  perinde  quasi  quidam  suh 
ohtentu  vocabuli  Consubstantialis,  propriam  hse- 
resim  stabilire  conarentur,  effecerunt,  ut  Liberius, 
et  Athanasius,  Alexander,  Sevcrianus  et  Crescens, 
Africse  episcopi,  ei  formulse  {Grwce  solum  est  ei, 
id  est,  iibetto  aut  scripto,  de  quo  fuerat  locutus) 
consentirent.  Consenserunt  pariter  UrsaciusetGer- 
minius  episcopus  Sirmii,  et  Valens  Mursa;,  et  quot- 
quotex  Orientis  partibus  aderant  episcopi.  Sed  et 
confessionem  a  Liberio  vicissim  susceperunt,  qua 
eos,  qui  Eilium  secundum  substantiam  et  per  omnia  E 
Patri  similem  non  esse  assererent,  alienos  ab  Eccle- 
sia   pronuntiabat.   Hactenus    Sozonu;n<s,    <-»jus 
pleraquc  asserta  videntur  ignota  fuisse  S.  Hita- 
rio,  qui  de  gestis  in  illo  conventu  Sirmiensio/>/>- 
me  fuit  instructus. 

177  Primo  S.  Ilitarius  nidlos  in  itto  conventu  hnc^en 


Elsi  Sozo~ 

mcnus  dixit,    /(u;n/n*i/»w    ««•.... 

itti  conven-  n0dis;secundumhunc enimexponi  Sozomenusae- 
tui  adfnmc  ^  auti  ^  ne0uit,  erroris  argui.  Credidit  Sozo- 
LibCrium}  menuSj  Liberium  conventui  Sirmiensi  interfutsse 
eum  quatuor  episcopis  Africanis.  At  nec  de  Libe- 
rio  nec  de  Africanis  iiiis  episcopis  ulla  est  men- 
tio  apud  Hiiarium,  aut  utium  alium,  ut  malim 
credere  errasse  Sozomenum,  prwsertim  cum  et 
alios  errores  eidem  retationi  inserat,  quam  id  zlh 
soii  notum  fuisse.  Audiamus  tamentotum  Sozo- 
meni  contextum  lib.  4  eap.  15.  Haud  multo  post, 


episcopos  nominat  prxter  tres  legatos  concilu  An-  J^ 
cyraniBasilium,  Eustathiumet  Eleusium;  actres  s  llini 
simititer  Arianos,  qui  passim  aderant  imperato- 
ri,  Ursacium,  Valentem  ct  Germinium.  Hi  coa- 
cti  sunt  per  duodecim  anathematismos  damnare 
secundam  formutam  Sirmiensem.  Tres  priores 
eadem  cum  Catholicis  de  Divinitate  Filii  Deicre- 
didisse  sed  vocem  ConsubstantiMis  omitti  votuisse, 
quia  ea  abusi  erant  Paulus  Samosatenus,  Photi- 
nus,  eorumque  sectatores,  variis  locis  declarat 
Hiiarius.  Eosdem  ubique  actores  facit  contraau- 
ctores  secundxformutceSirmiensis;  atqueomnem 
damnaUe  formulse  gloriam  iisdemattribmi.  Iltos 
vero  quicoactierantsubscribercnomiuat,  Ursa- 
cium,  Valentemet  Qerminium,quos  > anuit pr<T>ci- 
puos  fuisse  impix  formuUv  auctores,  licet  eam  non 
fuissent  ausiperse  promulgare,  sed  idfecissent  y 
per  imperatorem,  ut  ait  num.  78.  Nullibi  vero  m- 
nuil,  ultum  atium  Sirmii  subscripsisse,  aut  omm- 
no  ullum  atium  episcopum  Sirm ii  f»>sse,  dum  ilia 
aqebantur.  Nam  Hosium  et  Potamium  nominat 
auideminierauctoresimpuxformuix,  sed  non  ut 
Irmentes,  dum  ittafuit  damnata.  De  tnbus  vero 
atiis  num.  81  ita  meminet,  atioquens  tcgatos  An- 
cyrani  concilii  :  Epistolam,  quam  a  vobisdello- 
mousiietde  Homcsusii  expositione  apud  Sirmium 
Valens  et  Ursacius  et  Germinius  poposcerunt,  legi. 
Intelligo  in  quibusdam  non  minus  circumspectam 
esse,  quara  liberam.  Et  Lpsa  Bomousii  et  HomOBU- 
sii  demonstratio  nihilreUquit  diificultatis.  Lt  qui- 
dem    dc   llomceusio,   quod   est   similis  essentue, 
commune  judicium  est.  Soli  tres  Uli  d>nudur  <:- 
positionempetiisse  iegatorum,  quo  vensimiie  sit , 
cum  solis  iliis  apud  imperatorem  egtsse  legatos, 
vrxsertimcum  legatiilli propositum  si&i  non  ha 
berentcontra  Catholicos  agere, sed contra hxre- 
ticos  et  hmreticx  formulx  auctores    Ideo  rarus 
locis  testatur  Hiiarius,  coactosesse  hxreticos  da- 
mnare,  qum  ipsi  fecerant,  tresjam  memoratos  m- 

sinuans'  \lZNum. 


qma 


f.H 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  COXF. 


iucTORs  178  tfum.  3  asserit,  ad  professiouem  ig*noran- 

J..      Xiaz  errorisquc  compulsos,  ut  ipsi  rursuru  subscri- 
/»«  eononn  bendu  daranaret,  quod  feeerant.    Rursum   num. 
mc  uiubide  27  pos^  expositos  anatkematismos  de  legatis  ait : 
Uberio        j^  cos  f   qU;  nauc  apud  Sirmium  conscripserant, 
ig-norationem  confitentes  ,  ad  subscriptioncm  de- 
cretorum  talium  coeg-erunt.  Deindenum,G3,  post- 
quam  perstrinxerat  iiosium,  secundce  formulse 
cum  Arianis  professorem,  de  his  iterum  subjwi- 
git :  Hincillud  est,  ut  ad  professioDem  subscribendaB 
fidei  aliqui  eorum,  qui  ante  aliud  scripserant,  cog-e- 
rentur.  Nec  queror  de  patientissimis  viris  Orien- 
talibus  episcopis  (Basilio,  Eustathio  et  Eleusio,) 
quibus  fuffecit  post  blasphemiae  voluntatem  coa- 
•  fvrie  coa-  ctffi  *saltem  fidei  professio  :  gratulandum  enim  vi- 
cla  detur  in  tanta  blasphemantium  episcoporum  hae- 

retica  pertinacia  aliquem  ex  his  suscipi  poeniten- 
tem.  Postea  sermonem  dirigens  ad  legatos  Ancy- 
rani  concilii,  num.  79  docet,  non  esse  fidendum 
Arianis,  qui subscripserant :  Fallunt  enim,  inquit 
quantum   et  vereor,   et  mihi  videtur,   fratres  ca- 
rissimi,  fallunt,  quia  semper  fefellerunt;   et  illa 
ipsa  praesens  nunc  subscriptio  non  caret  falsitate. 
Excusant  enim  se  idcirco  Homousion  ct  Ilomoeu- 
B  sion  taceri  voluisse,  quia  unum  atque  idem  sig-ni- 
ficari  verbo  utroque  existimarent.    Ubi  vero  con- 
tra  mendacem  illam  excusationem  pluribus  disse- 
ruerat,  subjungit  :  Non  queror  admodum  de  ve- 
nia,  quam  dedistis  ;  religiosuin  est  Deo  sua  reser- 
varc,  et  ig-norationis  error  humanus  est.  Sed  ig"no- 
scant  jara  milii  duo  episcopi  Valens  et  Ursacius, 
quod  eos  pro  a^tate  atque  exercitatione  sua  ig*no- 
rasse  non  credo.  Et  difficillimuin  est,  ne  mentiri 
existimentur,  qui  se  in  alio  neg-otio   non  possunt 
nisi  mendacio  purgare.  Nonjungit hic  Germinium, 
quod  junior  esset,  et  sic  magis  errori  obnoxius, 
et  necdum  convictus  de  mendaciis,  uti  convicti 
erant  Vatens  et  Ursacius  de  mendaciis,  contra 
S.  Athanasium  sparsis. 
memtnif,  179  Allegata  omnia  insinitant,  unice  in  illo  con- 

autdcicgutiB  ve?ituSirmiensi  actum  fuisse  contra  auctores  im- 

Occidentali-       .      „  ,  „        '.,  .,         ,    ,  -    , 

xtm.  Soio-     Puv formuLv,nec ullamibitractatam fuissecontro- 

menutigi.     versiam  inter  Catholicos  et  Semiarianos.  Quare 

tw,  falsum  est,  Liberium  ibi  sollicitatum  fuisse,  ut  Fi- 

liura  Patri  non  esse  consubstantialem  profiteretur. 

Nam  anathematismum  contra  vocem  Consubstan- 

tialis  Ancyrm  factumabseiderwit  ipsilegati, ut  in- 

^  sinuat  Hilariusverbisnum.  17  \datis,idquecertis- 

simumfitex  VlanaUiematismis  ab  Hitariorecita- 

tis,  inter  quos  iltc  non  reperitur,  Vocem  illamqui- 

demomiseruntiyisuisanathcmatismisquinonsunt 

integra  fidei  professio,  sed  solum  hteresis  condem- 

natio;  at  nullibi  in  iis  dixerunt,  o?nitte?ida?n  esse 

vocemConsubsia\itia,\isinplenafideiformula.  Quod 

veroait  Sozomenus,  in  unum  libellum  sivescriptum 

conjectas  fuisse  duas  formulas,nimirumSirmien- 

sem  primam  contra  Photinum  et  Antiochensem; 

non  aiio  modo  vere  exponi  potest,  quam  dicendo 

anathematismos,  quos  ferebant  subscribendos  le- 

gati,  dictis  fidei  formulis  fuisse  conformes,  et  ex 

contentis  in  ittis  concinnatos.  Hinc  S.  Hilarius  in 

libro  de  Synodis  duas  quoque  illas  formulas  expo- 

nit,Antiochensemnum.  29 etsequentibus,Sirmien- 

sem a num.  88  usque ad  G3,  non  quia  illse  tunc  Sir- 

mii  instauratcv  erant,  sed  ut  episcopi  Gatliex ptu- 

ribus  fidei  formutis  clarius  perspice?*e?it,  qualis 

tum  esset  Oricntatium  de  fidesententia.Nam  num. 

2S.  data  expositione  anathematismorum  eo  te?n- 

pore  conditor um,  cum  vellet  et  formidas  olimcom- 

positas  exponcre,  hanc  preemittit  rationem  :  Sed 

jain  superioribus,  diversisque  temporibus,  multis 

hiscausis  postulantibus,  fidesalias  necesse  fuerit  con- 

scribi,  qmequalessint,  ex  ipsis  intellig-etur.  Omui- 


bus  enim,  quse  ab  iis  g-esta  sunt,  cog-nitis,  facilius 
tum  etplenius  earura  rerum,  de  quibus  inter  nos 
quasstio  est,  absolutionem  religiosam  et  unitati  con- 
gruam  afferemus.  Similes  affert  ?*atio?ies  num.  33 
et  37,  ad  alias  rursum  formulas  exponendas  ac- 
cedens.  At  nidlibi  insinuat,  eas  rursum  a?ino  358 
ad  subscriptionem  fuisse  p?^opositas,  ut  procut 
dubio  erraverit  Sozo?nenus,  si  id  voluerit,  ut  ver- 
ba  prseferunt. 

180  Errat  certe   Sozomenus  i?i  eo,  quod  ait 
sollicitatum  fuisse  Liberiura,  ut  Filium  Patri  non 
esse  consubstantialem  profiteretur.  Errat  rursu?n 
si  intelligatur,  ut  verba  habent,  ?xova?n  ibi  expree- 
cedentibus  compositam  fuisse  fidei  for?nidam, 
Errat  te?*tio  i?%  te?npore,  cu?n  dicit ;  Haud  multo 
post  imperator  ab  Urbe  Eoma  Sirmium  reversus  etc. 
Nam  hcec  verba  i?isinuant,  gesta  illa  fuisse  Si?*- 
mii,  simid  atque  Co?%sta?ttius  JRoma  reversus  erat 
Sirmium.  At  constat,  revers?u?i  esse  an?xo  357, 
ibique  tra?isegisse  hie??xe?n  scque?ite?n.  Illa  ve?^o, 
qucB  Sirmii  gesta  sunt,  per  legatos  coiicilii  A?icy- 
ra?ii,  non  eo?itige?m?it  a?ite  Junium  anni  35S;  ut 
?io?i  hic  episcoporian  co?iventus,  sed  ille,  in  quo  se- 
cu?xda?nfornuda?n  Sirmiense??i  acceptavit  Hosius, 
figendus  sit  tempore  per  Sozoj?ie?iu?n  desig?iato. 
Quartoer?*at  Sozome?ius,  dum  conveniui an?\i  35S 
adjungit  Occidentalium  episcoporum  legatos,  et 
his  quidem  deinde  rei  pey^actsc  honorem  attribuit 
his  verbis  :  His  per  Occidentalium  leg-atos  [recte] 
confectis,  imperator   Romam  redeundi  potestatem 
Liberio  concessit.   At  in  co?ive?itu  de  quo  agimus. 
nihil  apud  Hilarium  attribuitur  Occidentaliimi 
legatis,  ?iec  ulli  Occidentalium  legati  interfui&se 
videntur.  Quare,  si  qui  Occidentaliu?n,  et  ?na- 
osime  Romanorutn  ,    legati  an?io  358   venerint 
Sirmium  ad   Constantiimi,    ut  reditu??i  Liberii 
flagitarent,  eaque  occasione  Liberius  fuerit  Sir- 
mium  vocatus,  oonfuderit  Sozomenus  gesta  lega- 
torum  Occidentalium  cum  gestis  legatorum  con- 
cilii  Ancyrani :  hocque  verisimillimum  est,  cum 
tota  ipsius  retatio  sit  plena  confusionis.  Qui?ito 
verisimiliter  errat,  dumepiscopis  congregatis  at- 
tribuit  Epistola?n,  qitcV  ipsius  Consta?itii  nomine 
ad  Ro?na?ios  videtur  data,  dura  iwlibat  Liberius. 
Sexto  errat,  dum  insinuat,  Romana?n  Ecclesiam 
a  Liberio  simul  et  Felice  fuisse  administratam  ali- 
quo  te??ipo?^e. 

.  181  Extot  igitur  erroribusnon  immerito  infero, 
fidem  quoque  ?\on  mereri  Sozomenum  i?i  iis,  quse 
de  prcvse?itia  Liberii  i?i  ilto  conventu  ,  gestisque 
ejus  ibidem  solus  affirmat.  Solum  enim  silentium 
S.  Hilarii,  de  conventu  illo  Sirmiensi  ta?n  p?^olixe 
age?itis,  aliorumgue  omnium  scriptorum  deprm- 
sentiaUhevii  et  legatorum  Qccidentalium facit,  ut 
longe probabilius  sit  etverisimitius,  Liberium  ibi- 
de?n  tunc  nonfuisse,  sed  a?ite Romam  fuisse  rever- 
sum.  Siquivero  tegatiOccidentatiwn  episcoporwn, 
utsatisfitverisimileexstudio  Romanorum  pro  Li- 
berio,  a?i?io  358  ad  Constantium  veneri?it,  ut  redi- 
twn  Liberii  postularent:  hi  allegare  potuerunt  in- 
censaRo??ianorwnstudia,etsici?npetrare,quodpe- 
teba?it.Na?n  utprobavi^  7,  plerique  scriptoresnon 
allegant  aliam  remissi  Liberii  causa?n,  quampre- 
cesetturbasRomanorw?i,reditwnipsiusenixefla- 
gitantium.Nequehic  dicat  aliquis,  verisimite  non 
esse,  re??iissu?nfuissea  Co?istantioLiherium,ante- 
qua?n  consentiret.  Nam  minorem  ob  causam  postea 
adecclesia?n  suamremissus  estS.  Hitarius.  Uter- 
queinexsiliwn  ?nissusestob  recusatam  S.  Atha- 
nasiiconde?nnationem,?ionobdetrectata?nsubscri' 
ptio?ie?nalicujusfor??iidcie.Fervoraute?n  itle  Aria- 
norwn,  damnationem  S.Athanasii  omniwn  sub- 
scriptio?ie  firmare  cupientiu??i,  videtur  remisisse, 

postquam 


e)r^varia. 
ait. 


E 


m  eo  simili- 
trr  errave- 
rit,  rrmis- 
snsquefue- 

ril  Libcriits 
ob  preccs 
Romanoriim. 


DIE  VIGESIMA  TEKTIA  SEPTBMBBIS 

postquam  ille  circa  Pascha  anni  35G  Atexandria 
profugerat,  et  latebras captabat.  Hinc minime mi- 
randum  estt  Constantium  pro  sua  inconstantia 
tandem  acquievisse  precibus  Romanorum,  et  in 
reditum  Liberii  consensisse. 


615 


WMi 

i.s 


Concifii»»» 
Jirimtnente 

anno  539 
habitum- 


in  quo  tan- 
demadmiun 

fidei  formu- 
/«  favens 
Arianis  ; 
ei  Librrhis 
non  consen- 
sit. 


g  XI.  Concilii  Ariminensis  infelix 
exitus  :  Liberius  ei  se  opponens 
latuisse  dicitur  :  non  fuit  ei  tum 
Pontifex  substitutus  Felix. 


Ab  anno  358,  quo  remissus  Romam  fuit  Libe 
rius,  Constantius  imperator  novum  congrega- 
re  voluit  concilium  generale  episcoporum  Orientis 
et  Occidentis,  ut  liquet  ex  S.  Hilario,  S.  Athana- 
sio  et  Historicis,  qui  initio  sequentis  seculi  florue- 
runt.  S.Athanasius  in  libro  de  Sgnodisnum.  1 
Arianos  hujus  concilii  facit  auctores,  aitque  pri- 
mo  decretum  fuisse,  concilium  illud  Nicxx  in  Bi- 
thynia  habere.  Sed,  inquit,  secunda  prodiitjussio, 
ut  Occidentalesepiscopi  Aviminum  in  Italia  conve- 
nirent,  Orientales  vero  Seleucise,  quse  Aspera  dici- 
tur  in  Isauria  convocarentur.  Obtcntus  autem  hu- 
jusmodi  conventus  erat,  utde  fide  in  Dominum  no- 
strum  Jesum  Christum   (ut  jactitabant)   ag-eretur. 
Curarant  scilicet  eam  sparg-ere  faniam,  ex  Panno- 
nia  quidem  Ursacius,  Valens,  et  Gerininius  quidam  : 
ex  Syria  vero  Acacius,   Eudoxius  et  Patrophilus, 
urbis,  qiue  ex  Scythis  nomen  sortita  est,  episcopus. 
Mitto  alias  urbes,  quce  nominaitepro  conciliofue- 
runt,  antequam  Ariminum  pro  Occidentalibus, 
Seleuciapro  Orientalibus  fuisset  electa.  Nam  Ari- 
mini  tandem  et  Seleucuv  anno  3o9  cencilia  illa 
habita  sunt.  Laudatus  Athanasius  num.  8  de  Ari- 
minensi  concilio  dicit;  Ubi  plurcs  quadring-entis 
episcopi  reperti  sunt.  Non  adfuit  tamen  S.  Libe- 
rius,  siverogatusnon  fuerit,  sive  nolueritvenire. 
Si  non  sitjussus  ab  imperatore  concitium  adire, 
ut  magis  verisimile  est;  hoc  ipsum  insinuat,  non 
desiderasse  Arianos ,  qui  rursum  prxvatebant 
apud  Constantium,ut  Liberius  ipse  conciho  xnter- 
esset,quod  invincibilem  ejus  fortiiudinem  fuissent 

experti.  ,    . 

1S3  Adpropositum  nosirumnon  spectat  Arimt- 
nensis  concilii  gesta  enarrare ,  cum  nullam  in  iis 
partem  habuerit  Liberius.  Satis  sit  generatim  di- 
xisse,  ab  episcopis  Calholicis,  qui  numero  longc 
superiores  erant,  initio  fidem  Cathohcam  Nicie- 
numquecontiUumconfirmatum,Arianosveroda- 

mnatos.  Verum  tam  bene  ccepta  turpi  finefceda 


runt :  nam  passi  suni,  ut  nomen  substantia;  sive 
usixabolcretur,  doloque  Arianorum  decepti,  fidei 
confessionem  Arianse  hseresi  faventem  admisse- 
runt.  Hinc  de  Ariminensi  concilio  dicit  S.  Hiero- 
nymus  libro  contra  Luciferianos  :  Tunc  usiae  no- 
men  abolitum  est :  tunc  Nicasnaa  fidei  damnatio  con- 
clamata  est.  frigemuit  totus  orbis,  ct  Arianum  se 
esse  miratus  est.  Mirati  nimirum  sunt  ipsi  epi- 
icopi,  qui  dotos  et   captiosas  Arianorum  dii  i  io- 
neSnonsatisperceperaut,quandoArianisuascc3' 
perunt  jactitare  palmas.  Hoc  tamen  ccrtum  est, 
multos  etiam  succubuissedefectuconshn.h.r,  quod 
nimis  desidcrarent  ad  sedes  suas  redire.  De  conci- 
lio  Seteuciensi  nihit  dico,  nisi  plerosque,  qui  illic 
fuerunt  postea  etiam  coactos  decretis  Ariminen- 
sibus  subscribere.  Liberius  tamen,  qui  prxsens 
nonfuii  numquam  Ariminensi  concilio  consensit, 
ut  scribit  ejus  successor  S.  Damasus  cum  conciho 
Septembris  Tomus  VI. 


Romano  nonaginta  cpiscoporum  in  Epistoia,  re- 
lata  apud  Theodoretum  iib.  2  cap.  22,  ubi  ita  loqui- 
tur  :  Neque  enim  prrcjudicium  aliquod  nasci  potuit 
e\  numero  eorum,  qui  apud  Ariminum  convenerunt, 
cum  constet,  neque  Komanum  episcopum,  cujusan- 
te  omnes  fuit  expetenda  sententia,  neque  Vincen- 
tium  (Capuanum,)q\x\  tot  annos  sacerdotium  inli- 
bate  servavit,  neque  alios,  hujusmodi  statutis  con- 
sensum  aliquem  commodasse. 

1S4  Eminentissimus  Baronius  ad  annum  359  aut 
num.  36  et  37  observat,  exsilium  Liberii  non  recte  ^j  J*p 
a  Socrate  ct  Rufino  ad  hoc  referri  tempus.  Exi-  ramt  lrbe 
stimat  tamen,   Liberium  Urbe  iterum  expulsurn  aafmbum, 
fuisse,  et  in  suburbanis  coemeteriis  habitasse.  Res  <i"°*  minui 
certe  de  se  verisimilis  est,  cum  voiuerit  Conslan-  M(  VPr 

imlr. 

tius,  ut  omnes  Ariminensium  prcvvaricationi  con- 
sentirent,  idque  facerc  detrectaverit  Liberius.-nm 
forte  Constantius  Libervum  rursus  Urbe  expellerc 
ausus  non  sit  Romanorum  metu,  ut  mihi  non  mi- 
nus  ftt  verisimile  ex  nupera,  eaque  utcumque  coa- 
cta,  ipsius  in  Sedem  restitutione.  Si  enim  Roma- 
nis  Liberium  anno  358  obpreces  seditionesque  red- 
didit,  ut  vidhnus §  l,si  Fcticem contra  mandatum 
suum  expettentibus  non  restitit,  sed  consensit,  ut 
eo  loco  probavimus,  in  hisce  adQunctis parum  fit  L 
verisimile,  Constantium  nova  Liberii  expulsione 
Romanos  iterum  exacerbare  voluisse.  Quare,  cum 
omnes  fere  antiqui  scriptores  de  secunda  Liberii 
expulsione  taceant,  et  Rufinus  Socratesque  solum 
in  tempore  erraverint,  non  ausim  certo  affmnare, 
Liberium  iterum  hoc  tempore  fuissc  expulsum,  So- 
zomenus  quidem  lib.  4  cap.  19  aliquid  em  aliorum 
sententia  refert  de  expidso  iterum  ex  Urbe  Libe- 
rio,  ubi  aiunt,  Constantium  Valenti  aliisque  epi- 
scopis  Arianis  permississc,  ut  Occidentalium  par- 
tium  ecclesias  pro  arbitrio  suo  ordiimrrnt,  ct  forrau- 
lam  fidei  Arimini  perleotam  promulg-arcnt;  cos  vero, 
qui   formulffl  illi   subscribere  renuis.scnt,   ccclcsiis 
ejiccrent,  et  in  eorura  locura  alios  constituerent : 
istosvcrohic  licentiam  nactos,  adhibita  vi  compu- 
lissecpiscopos,utfidei  illi  subscribcrent;  eosautem, 
qui  rcsisterent,  ccclesiis  suis  exturbasse,  ac  primum 
omniuin  Libeiium  epismpum  urbisRomoe.  Verum 
Juvc  similiter  referuntura  Socrate  lib.  2  cap.  37, 
cujus  opinionem  ibi  exprimit  Sozomcnus,   non 
suam.Cumautem  utroque  locoepiscopi  Ariminen- 
ses  dicantur  ad  sedes  suas  discessisse,  rupto  conct- 
lio  et  invito  imperatore,  quod  plane  faisum  est,  rc- 
liqua  etiam  non  videnturpro  certis  admittenda,      I1 

1 85  Atlamen  cum  ex  Socrate  non  so!u„i  et  Sozo-  /bm  ofi  /*• 
meno, sed  etiamex Ruftnoiib.  10  capt  llet  Theo-  ;;;; 

doretolib,  leap-  22  abunde  colUgatur,  magnam  pi 

fuisse  persecutionem;  cvrnque  iit  Actis  Liberii,  et  ]>, 
in    Catatoqis  Romanorum    Pontf/tcum   dicatur  < 
Uhmnsaliquandohabitasseinccemeteriissubur 
banis,  alterutrum  dicendum  videtur,  aut  coactum 
UrbeexcederelAbQviuui,  aut  ultro  latebras  qusBsi- 
visse,ne,  ut  ante  factum  erat,  improviso  ab  JJrhe 
avelteretur.  Ccterum,  inquit  Baronius  nvm.  '•*>',  in 
hacultima  Liberii  e%Xm\>aiione(autrecessu)nemi- 
nemreperimusmlooumejussubstitutumfuieseepi- 
scopum,  sed  ab  ipso  Liberio  Damasum  preabyterum 
vicarium  esse  relictum,  quem  8   Pelicis  partibus 
stantcm  (ut  demonstratutn  cst)   illo  defanoto,   Li- 
berius  una  cum  reliquis,  concordia  inita,  --11111  rau- 
ueribus  ct  honoribus  recepit  mclerum'.  Baeoqm- 
l]rln  habent  veterrima  illn,  antiquitate  corrosa, 
in  multisdcpravata,  atque  admixtione  e1  additione 
aliqualabefactat:.  Uberii  Papas  aota  :  ex  quibus  il- 
ludsaltem  non  obscurc  sig-nificatur,  Libermm  ex- 
fcurbatum  ab  Drbe  hftbitaflSfl  in  ccemcteriis  suburba- 
nis  Novellaj  et  Ostriano  nuncupatis  :  quem  ibi  po- 
'  82  situm 


(a*te  in  ( 

nieferili. 


61G 


h\  cront 
J    S. 


•  /  Dama$um 
Itmc/iabwtBB 

virurium, 

tfuodcertum 
guidem  non 

ctt, 

B 


■llir  lllllirii 

rtntiii  cerie 
fatsnm  ctiin 
ciiur  eoo  /.' 
httfo  tchi 
«nativo. 


situm  Damasus  et  alii  ex  clero  Eomano  convemre 
solerent.  Acta  ilta  vetusta,  quse  hic  laudat  Baro- 
nius,  edita  sunt  a  Coustaniio  in  Appendice  ad 
Episiolas  Romanorum  Pontificum  col.  89  et  se- 
quentibus,  ibiquelAheriwsnum.  2  dicitur  extra  ci- 
vitatem  habitare/wMus  a  Constantio.  Et  additur : 
Habitabat  autem  ab  Urbe  Roma  milliario  ni,  quasi 
exsul  in  cymiterio  NoellEe  via  Salaria.  Tumnum.S 
dicitur  Damasum  presbyterum  constituisse  vica- 
rium  suum  sed  non  dicitur  Damasus  partes  Feli- 
cis  umquam  secutus  contra  Liberium.  Habet  id 
ssepe  memorata  hominis  schismatici  Prsefatio , 
quse  et  Damasum  perjurum  facit,  aliaque  multa 
de  eodem  mentitur,  uii  ipse  Libellus  Marcellini 
et  Faustini,  cuiprcvfixa  est.  Utrique  certe  credere 
non  possumus  :  neque  enim  Liberius  hominem 
perjurum,  et  nupersibi  conciliatum,  fecisset  vica- 
rium. 

186  In  gemina  S.  Damasi  Vita,   quse  utraque 
Operibus  ipsius  anno  1G38  Romsc  editis  prssmissa 
est,  eadem  dicuntur  de  Damaso presbytero per  Li- 
berium  in  ccemeterio  commorantem  vicario  consti- 
tuto.  Non  carent  quidem pluribus  mendis,  imo  nec 
fabulis,  dicttc  VitcV;  cum  tamen  et  Vita  Damasi, 
quse  inchoatur  pag.  40,  et  ex  codice  archivii  cano- 
nicorum  S.  Petri,  edita  est,  multa  etiam  vera  et 
antiquis  scriptoribus  consona   contineat,  nescio 
sane,  an  iis  omnibus  fidem  abrogare  oporteat  ob 
Pnefationem  schismatici  mendacis.  Nam  hujus 
maledieta  et  calumnise  abunde  falsitatis  convin- 
cuntur  ex  testimoniis  conciliorum  etPatrum  cose- 
vorum  de  S.  Damasi probitate et  innocentia.  Qua- 
re,  etiam  si  minime  inficiari  velim,  Acta  illa  Libe- 
rii  aucioritatis  esse  exiguse  ob  ignorantiam  et  ine- 
ptias  auctoris,  nec  multo  meliora  esse  laudata  Da- 
masi  Acta,  midtis  etiam  erroribus  inquinata  : 
nolim  tnmen  horumasserta  refutare  exOpusculo 
hominis  schismatici,  multa  certo  de Damaso  men- 
Hentis,  ut  facit  Coustantius  in  Admonitione  ad 
Acta  Liberii.  Cerie  Galli  scriptores  non  immerito 
wgre  ferrent,  siquis  temeraria  crisi  scriptoribus 
itlis  hsereticis  fidem  habere  vellet  contra  S.  Hila- 
rium,  huncque  prsevaricatorem  facere  et  hsereii- 
corum  faidorem,  ul  faciunt  schismatici  illi pag . 
IQ.Quapropterlubens  quidem admittam ,  Actailla 
S.  Liberii  esse  hominis  imperiti  ineptique,  nec  ex 
iis certum  fieri tDamasum >  fuisseUberiivicarium, 
at  numquam  dicam,  hoc  assertum  recte  refutari 
iis  rrrhis,  quibus  abinimicis  suis  schismaticis  ut 
ambitiosus  etperjurus  Damasus  traducitur. 

187  Monet  ipse  Coustantius  in  Monitis  ad  Epi- 
stolas  8,  Ihimasi,  suspectffi  et  etiam  nullius  esse 
fidei,  quod  in  Luciferianorum  Libello  Marcellini  ac 
Paustini  presbyterorum  nomine  imperatoribus  obla- 
to,  in  gratiam  Ursini et  adversus Damasum leg-itur. 
Cum  autem  talia  sint,  quibus  vicariatum  Damasi 
impugnat  Coustantius,  miror  dicta  nullius  fidei 
ita  proferri,  acsi  certa  essent,  iisque  vicariatus 
S.  Damast  sub  Liberio  fieret  certo  fictitius.  Qua- 
propti  n  ■  alia  omnino  requiro  argumenta  ad  negan- 
dum  rcrlo  S.  Damasi  vicariatum;  imo  nuilum  ha- 
ctenus  inveni  argumentum,  quo  probari  possit, 
Damasum  umquam  contra  Liberium  Felici  adhsc- 
sisse  :  quodneipsi  quidem  schismatici  in  Libeilo 
suoaut  Prmfatiom  umquam  clare  edicunt.  Baro- 
nius  quidem  id  credidit,  sed  nxdiibi  probavit.  Si 
eonstaret,  Damasum  communicasse  cum  Felice 
quando  e.rsuiabat  Liberius,  exstimarem,  Feiicem 
eum  ipso  Liberio  conciliatum  fuisse  ante  hujus  re- 
" mum.  Quomrisenwi  Fetix ordinatus sit  ab  Aria- 
'"s.tdeoque  iugressus  ejussit  vitiosusy  cum  tamen 
( athohcus  csset,potuit  Liberium  sibi  reconciliare 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 

sive  quod  vim  passus  esset,  sive  quod  suscepti  vi- 
tiose  episcopatus  et  communionis  initse  cuni  Aria- 
nis  serio  eum  pceniteret.  Hanc  enim  conjecturani 
non  improbabilem  faciunt,  quse  secuta  sunt  in  re- 
ditu  Liberii,  quando  uttro  cessit  aut  certe  sibiPon- 
tificatum  retinere  non  curavit  Feiix  :  neque  enim 
certo  crediderim  schismaticis,  qui  soli  pag.  4as- 
serunt,  Felicem  post  expidsionem  primam  rur~ 
sumpossessionem  capere  voluisse.  Itaque  dicerem, 
Damasum  cum  Feiice  communicasse,  cum  hic  ipsi 
Liberio  esset  conciiiaius,  ejusque  fortasse  vicarius; 
at  mdlibi invenio,  an  Damasus cum Feiice  commu- 


cessitte 


E 


nicaverit,  exsuiante  Liberio. 

188  Franciscus  Blanchinus  in  Annotationibus  N°»wtno 

ad  Athanasium  Bibliothecarium  tom.  3  pag.  15  et  w"''>^&« 

sequentibus  in  Liberio  et  Felice,  cum  existimet,  p^Jl 

S. Feiicem legitimis Pontificibus omnino annume-  eieeiumqw 

randum,  conjecturam  affert  de  resignato  ultro  ^m, 

Pontificatu  per  Liberium,  electoque  inlocum  ipsius 

Fetice,  quam  pag.  16  exprimit  his  verbis  :  Anno 

ccclviii  die  x  Martii  exsulat  iterum  Liberius  post 

menses  septem  dies  novem  a  reditu  numeratos,  et 

cedit  Pontificatu.  Anno   ccclviii  eligitur  legutime 

successor  S.  Felix  die  ix  Aug-usti.  Anno  ccclix  S.  "Fe- 

lix  expulsus  martyr  sive  occiditur,  sive  cedit  Ponti- 

ficatu.  Cessat  Episcopatus...  Anno  ccclix  die  xxi 

Decembris  iterum  eligitur  Romanus  Pontifex  Libe- 

rius,  qui  Apostolicse  Sedi  prassidet  usque  ad  obitum 

suum.  Rsec  eruditus  Bianchinus  enumerando  mi- 

nuiim  annos,  menses  etdies,  quiin  mendosissimis 

catalogis  Liberio  et  Felici  attribuuntur.  Verum 

totum  hoc  scdificium  fundamento  caret.  Nullus 

antiquorumumquamvelminimoverboinsinuavit, 

Liberium  umqitam  Pontificatu  cessisse,  eaque  de 

causa  Felicem  ipsilegitime  fuisse  substitutum.De 

iterata  Liberii  electione  nidlus  umquam  meminit. 

Scrupulosa  annorum,  mensium  et  dierum  inqui- 

sitio  locum  habere  posset,  siprius  de  legitimo  Fe- 

licis  Pontificatu  constaret.  At,  si  LibeviusPonti- 

ficatum  dimisisset  tempore  secundi  exsitii,  non 

posset  ea  cessio  figi  anno  S58,  quo  a  primo  exsiiio 

rediit;  sed  figenda  esset  post  concilium  Ariminen- 

se,  sive  exeunte  anno  359  aut  ineunte  anno  360 : 

nam  circa  id  tempus  Urbe  iterum  excessit  Libe- 

rius,  sirevera  pidsus  est,  aut  idtro  latebris  se  ab- 

didit.  Quare  frustra  laboravit  Btanchinus,  quando 

ex  mendosis  catalogorum  numeris  assignare  duo- 

bus  Pontificibus  tempora  sua  studuit;  et  ex  Ponti- 

ficatu  Felicis  non  bene  probato  cessiones  electio- 

nesque  inferre  numquam  assertas. 

189  Baronius,  ut  vidimus  num.  107,  Felicem 
credidit  Pontificem  factum,  dum  rediit  Liberius 
omnium  Iwiitia  exceptus,  facitque  popidum  accur- 
rentem  ad  Feiicem  sine  ulla  mentione  de  electione; 
cum  tamen  constet  popidum  accurrisse  ad  Libe- 
rium,  Feticemque,  nisiuitro  cesserit,  apopuloex- 
pidsum.  Vidit  procul  dubio  Blanchinus,  eo  modo 
non  creari  Pontifices,  eaque  de  causa  recurvit  ad 
cessiones  et  electioneslegitimas,  sed  mdiius  testi- 
monio  nixas.  Atprius  certis  argumeniis proban- 
dum  erat,  Feiicemfuisse  legitimo  modo  Romanum 
Pontificem.  Hoc,  quidquid  senserint  etiam  variis 
locis  Majores  nostri,  nequaquam  invenire  valeo- 
Prsecipua  argumenta  pro  legitimo  Felicis  Pontifi- 
catu  afferi  Scheistratius  de  Antiquitatibus  Eccle- 
suvdissert.%cap.  9  num.xi,ubiaffirmat,interme- 
fo&ntatisscTivtoresadeoconveniredeFelicisPon- 
^Am^utXicephoruspatriarchaConstantinopolita- 
nus  et  Theophanes  Pelieemponantin  serie  Komano- 
rum  Pontificum,  eumqueomnes  catalog-itam  manu- 
scripti  quam  typis  editi  ag-noscant.  Sic  duo  catalog-i 
tempore  Vigilii  Papse  concinnati ...  Catalog-us  quo- 

que 


F 


iliiin  FetLv 
tn  variis  ca- 
tatogis  inter 
Pontifices 
rccemetur, 


tedtjus  Pon- 
(iftcatui  ob- 

tuagra/oiui 

,na  aiutori- 

tat, 


B 


C 

H  rutio  da- 
t\ir,  cur  vi- 
deutur  cata- 
lotfis  inser- 
tus. 


quesecundus  vi  seculo  conscriptus  ctc.  Moxaddit 
alios  quatuor  catalogos  cum  Anastasio,  tum  Ivo- 
nem  Carnotensem,  Anselmum  Lucensem,  ac  Se- 
riem  Romanorum  Pontificum  depictam  in  ecclesia 
S.  Pauli  extra  XJrbem.  Ex  hisce  nihil  negavero, 
quia  video  omnibus  catalogis  insertum   Felicem. 
Verum  cumvetustissimihorum  Catalogorumduo- 
bus  fere  seculis  sint  posteriores  Liberio  et  Felice, 
muttisque  inquinati  erroribus,  cumque  allegah 
scriptores  malto  etiam  sint  recentiores;  vellem  pro 
omnibus  istis  afferri  potuisset  unius  Augustini 
aut  Optati  Mitevitanitestimonium,  quo  longecer- 
tiores  redderemur  de  vero  Felicis  Pontificatu, 
quam  omnibus  auctoritatibus  allegatis. 

190  Etenim  Optatus  Milevitanus  lib.  2  contra 
Parmenianum  deducit  catalogum   Romanorum 
Pontificum  usque  ad  Siricium;  Augustinus  vero 
Epist.  53  (alias  165,)  usque  ad  Anastasium,  uter- 
que usque  ad tempus,  quo  floruit  et  scripsit.  Opta- 
tus  autem  eo  ipso  tempore  vixit,  quo  sedit  Libe- 
rius,  ut  Felicis  Pontificatum  nidlomodo  ignorare 
potuerit,  cum  sub  Siricio  scripserit.  Si  quisvero 
vellet,  Felicis  quidemlegitimum  fuisse  Pontifica- 
tum,ateumS.Augustinofuisseignotum,injuriam 
sane  faceret  eruditissimo  Patri,  temporibus  Libe- 
rii  et  Felicis  tampropinquo,  ut  non  nisiper  supi- 
nam  ignorantiam  nescire  potuerit,  quse  se  puero 
Romx  inter  Liberium  et  Felicem  erant  gesta,  aut 
certe  quinam  iis  temporibus  fuissent  Pontifices. 
Quare  certissimum  est,  nec  Optatum  nec  Augusti- 
numignoras&e,  anlegitimusPontifexfuisset  Felix 
et  nihilo  magis,  an  Pontificibus  annumeraretur  eo 
tempore.  Velim  itaque  mihiquis  exponat,  qua  ra- 
tio7ieFelicem,siverumnoverantPontificem,cata- 
logo  Romanorum  Pontificum  sine  injuria  exclu- 
dere  potuerint.  Hoc  nullus  hactenus  explicuit:  nec 
recte,  opinor,  explicabilur :  neque  enim  satisfa- 
ciunt,  qui  dicunt,  Felicis  Pontificatum  abOptato 
et  Augustino  fuisse  omissum.  quia  inclusus  erat 
Pontificatuiiterato  Liberii,  cum  luvcjusta  nonsit 
ratio  privandi  Felicem  honore  debito,  ipsumque 
ejiciendie  loco,  quem  recte  occupaverat.  Itaque 
silentium  Optati  et  Augustini  in  hisce  adjunctis 
prseferendum  mihi  videtur  omnibus  Catalogis,  se- 
culo  wetposteaconcinnatis,  scriptoribusque  me- 
dii  cvvi,  qui  Catalogis  consentiunt,  prxsertim  cum 
nullus  sanctorum  Patrum,  qui  seculo  iv  aut  v, 
imo  etiamserius  floruerunt,  de  Felice  tamquam 
vero  Pontifice  meminerit. 

191  PrcVterea  non  desunt  rationes,  ob  quas  col- 
lectores  Catalogorum  iis  Felicem  inserendum  cre- 
derepotuerint,  titulumque  PorUificis  eidemretin- 
quendum.Cum  enim  constaret  de  bcatofine  et  cul- 


DIE  VLGESIMA  TERTIA  SEPTEMBRIS.  C17 

tuit  saltem  Felix  eo  tew/wreLibcrio  sincere  se  sub- 
jicere;  prout  revera  ex  omnium  pene  scriptorum 
dictis  fecissevidetur,  et  vel  martyrio  vel  morte  na- 
turali  beatum  consequi  finem,  ut  consecutum pro- 
bat  cultus  ipsius  abunde  probatus.   S.  Meletius, 
utmittam  atiost  in  Antiochenam  sedem  eodemse- 
culo  int>'usus  est  ab  Arianis,  legitimusque  deinde 
factus  episcopus,  beato  ftne  quievit.  Ita  sanctita- 
tem  Felicis  facite  admittere  ut  certam  possumus, 
non  item  Pontificatum  stricte  dictum  :  nam  cotle- 
ctores,  cum  Sanctum  scirent,  non  multum  viden- 
tur  indagasse  de  jure,  quo  Pontificatum  gessit. 
Quapropter,  si  constaret,  S.  Felicem  prsefuisse 
administrationi  Ecclesuv  Roman<v,  quando  post 
Ariminense  concilium  Urbe  excedere  coactus  est 
Liberius,  crederem  omnino,  ipsum  tunc  fuisse  Li- 
berii  vicarium.  Verumde  illa  Felicis  administra- 
tione  nullum  invenio  indicium,  multo  minus  de 
abdicato  per  Libcrium  Pontificatu,  aut  de  Felice 
electo. 

192    Ceterum  in  Actis  Liberii  ante  laudatis  , 
qucV  hominis  imperiti  esse  jam  monui,  Liberius 
dicitur  eo  tempore,  quo  latebat  in  ccemeteriis,  bis 
sacy^um  baptismum  administrasse,  prxsente  scm-  g 
per  Damaso.  Primo  num.  5  asseritur  baptizasse 
inccemeterio  Ostriano,  ubi  Petrus  apostolusbapti- 
zavit.Zte  numero  additur  :  Eodcm  tempore  Pascha; 
baptizavit  promiscui  scxus  numero  quatuor  millia 
duodecim  ;  qui  onnies  Iiomani  vcl  a  longej  aliivici- 
ni  Romanorum,  desidcrabant  ab  eodem   baptizari. 
In  Actis  Damasi  pag.  15  dictio  correctior  est,  et 
ita  habet:  Eodem  ergo  tempore,  habito  consilio, 
baptizavit  ibi  Liberius  episcopus  promiscui  sexus 
numero  quatuor  millia  duodecim  ;  quia  non    so- 
lum  Romani,  sed  et  Romanorum  finitimi,  ab  eo 
baptizari  optabant.  Deindenum.  8  dicitur  iterum 
baptizasse  tempore  Pentecostes  iu  basilica  Petri 
apostoli.  De  numero  vero  asso-itur  :  et  baptizati 
sunt  promiscui  sesus  lere  octo  millia  octiugenti  dc- 
cem.  Multi  eodcm  tcmpore  desidorabant  tang-ere 
vestimenta  Liberii  cpiscopi  Em  de  gemino  owptir 
smo,  in  quo  numerus  baptizatorum  procut  dubio 
exaggeratus  est  supra  verum.  Initio  eorumdem 
Actorum  dicitur  Liberius  diaconus  ordinatus  et 
edoctus  a  S.  Ma-rco  Papa,  cuipost  intermedium 
S.  Julium  successit.  Nihil  in  illis  Actis  lcgilur, 
uti  nec  in  laudatis  Actis  S.  Damasi,  de  idla  prse- 
varicatione  S.  Liberii  aut  communione cum  Aria- 
nis.  At  fateor,  ea  Acta  non  esse  alicujus  ponde- 
ris,  et  ea  de  causa  om  itto  alia  quivdam  in  illis  aut 
in  Damasi  Actis  de  Liberio  asserta. 


j.s. 


Auerta 
qxixdam  du- 
bia  ex  Acti* 
i  ilioii*. 


tuS.Felieis,etdeEcclesiaRomanapereumdem      g  XH  PerSeCUtlO  pOSt  COIlClllUm  Ari- 
administrata,  dum  exsutabat  Liberius,-  non  credi-  r 

minense  usque  ad  mortem  Lon- 
stantii:  gcstaLiberii  ad  episcopos 
Ecclesise  reconciliandos  :  legatos 
tunc  videtur  habuisse  SS.  Eu- 
sebium  Vercellensem,  Luciferum 
Calaritanum,  imo  et  S.  Hilarium. 


derunt  verisimiliter,  scrupulose  inquirendum  es- 
se,  utrumjure  proprio  eoque  stricto  et  tcgitimo 
Ecciesiam  administrasset ,  anverotamquam  Libe- 
rii  vicarius,  aut  solum  iltegitime.  Mutta  de  Fetice 
ignoramus  hodie,  et  fortasse  plura  etiam  ignora- 
runt  collectores  Catalogorum  seculo  vi  aut  serius. 
Novimus,  FeliceminjusteabArianis  intrusumpro 
Liberio,-  sed  ignoramus,  utrum  libcnter  ordina- 
tionem  acceperit,  an  si  coactus.  Ignoramus  et  or- 
dinationistempus,  ideoquenescimus,  ayivitiosam 
ordinationemnoncito  correxerit Felix,  qui perte- 
gatos  Liberio se  subjicere potuit,  scrutarique,  quid 
factum  vellet;  et  ab  eo  vicarius  constitui  ad  regcn- 
dam  Ecclesiam.  Pr<vtcrea,  si  schismaticis  credi- 
mus,  Felicem  usque  ad  rec^umLiberii  sedisse  in 
schismate,  quod  tamen  illorum,  qui  hostcs  erant 
Felicis  etmendaces,  assertio  adeomihinon  facit 
certum,  ut  id  ipsum  parum  verisimilecredam;  po- 


m 


sera  illa  conditio  ,  ad  quatn  redacta  i 
cclesia  Catholica  Ariminensium  Patrum 
prvevaricatione,  continuata  videtur  anno  3G0  et 
301,  imo  etiam  crevit  persecutio  ,  et  numerus 
pr-rrnrii  alorum  posl  conciUum  Constantinopoli- 
tanum,  anno  800  kabitum.  Nam,  teste  Sozomeno 
lib.  4  cap.  20,  per  universum  orbem  Romauum 

tumultus 


Miifr  ' 
t  h-six  status 
mqtie  al 
morfem 

Constantii 


618 


DE  8.  LIBERIO  PAPA  CONP. 


krttMtt 
J.S. 


turaultus  non  dissimilis  iis,  quos  supra  retulimus, 
exortus  est,    et  omnes   ubtque  ecclesias  quredam 
quasi  persecutio    occupavit,  cujusmodi   olim  sub 
ethnicis  imperatoribus  grassata  fuerit.  Nazianze- 
nus  in  Oratione  21  de  S.  Athanasio  pag .  3S7  eam- 
dem  tempestatem  latins  describit,  et  lapsnsplu- 
rimorum  simul  commemorat.  Hinc,  inquit,  alii 
ab  ecclesiarum  thronis  injuste  pellebantur,  alii  in 
eorum  locum  subrogabantur;  sic  tamen,  ut  ab  iis 
impietatis  chirographa,  non  secus  atque  aliud  quid- 
piam   necessarium   exigerent.   Atque  in  promptu 
atramentum  erat,   et  calumniator  a  tergo.  Ea  res 
permultos  a  nobis,  invictos  alioqui  viros,  in  frau- 
dcm  impulit,    qui    quamvis   mente  haudquaquam 
prolapsi    fucrint  ,    subscriptione  tamen  transversi 
acii  sunt,  atque  cum  illis,  utroque  nomine  impro- 
bis ,  consenserunt,,...  Nam  si  perpauces  excepe- 
ris,  qui  vel  ob  nominis  obscuritatem  contemptui 
habiti   fuerunt,  vel  ob  virtutem  rcstiterunt  (quos 
Israeli  seminis  et  radicis  loco  relinqui  oportebat, 
ut  per  Spiritus  influxiones  rursum  effloresceret  at- 
quc  ad  vitam  revocaretur)  omnes  tempori  obsecuti 
sunt:  hoctantum  inter  eos  discriminis  fuit,  quodalii 
^  citius,  alii  scrius  in  eam  fraudem  inciderunt,  atque 
alii  irapietatis  duccs  antistitcsque  se  prasbuerunt, 
alii  autem  in  secundo  ordine  locati  sunt,  nempe  vel 
timore  perculsi,  val  qmestu  atque  utilitate  subacti, 
vel  blanditiis  inescati,  vel  denique  ignorantia  cir- 
rumventi  etc.  Deinde  pag.389  subjungit  mortem 
Constantii,  qua  ad  tempus  sedaia  est  persecutio. 
post  quam        L94  Hanc  autem  fuisse  occasionem  reparandi 
epwopi  m-  ntcumque  damna  Ecciesise   clarius  insinuat  S. 
rtoriM  re-    IIimonymus  w  Dialogo  contra  Luciferianos,  de 
timut,         statu  Ecclesuv  illius  temporisita  scribens .-  Peri- 
eJitabatur  navicula  Apostolorum,  ur^ebant  venti, 
fluctibus  latcra  tundebantur,  niliil  jam  supererat 
spei :  Dominus  excitatur,  imperattempestati,  bestia 
{Constantkts)  moritur,  tranquillitas  rcdiit.  Mani- 
festius  dicam.  Omnes  episeopi,  qui  de  propriisse- 
dibns  fuerant  exterminati,  per  indulg-entiam  uovi 
principis  (Juliani)  ad  ccclesias  redeunt.  Mortuus 
axdem  est  Constantius  in  Cilicia  annoSGJ,  die  n 
Novembris,  ut  plerique  affirmant.  Juiianus  vero, 
qui  tunc  erat  in  Illyrico,  exsules  episcopos  quos- 
cumgue,  sive  Catholiei  essent  sive  hseretici,  ad 
ecclesias  suas  redire  jussit  At  luvc  mandata  non 
potuerint  verisimiliter  Romx  imioiescere  ante 
C  annum  $6Z,ut  verisimile  non  sit,  Liberium  ante 
hunc  annum  plena  securitate  gavisum  fuisse. 
autmulta  facere  potuisse  ad  episcopos  Arimini 
lapsos  Ecclesise  reconciliandos.  Hac  de  causa  S. 
Hieronymus  laudatus,  ubi  narraverat  reditum 
s.  Athanasii,  qui  contigit  anno  368.  S.  Hitarii, 
quijam  ante  -nortem  Constantii  redierat,  et  S. 
Eusebii  Vercellensis,  qui  non  potuit  in  Italiam 
pervenire  ante  annum  363,  depamitentiaepisco- 
porum,  qui  decepti  fuerant  in  concitio  Ariminen- 
si,  lt<(  loquitur:  Concurrebant  episcopi.qui  Arimi- 
aensibus  dolxs  irretiti,  sineconscientiahairetici  fe- 
rcbantur,  contestantes  CorpusDomini,  et  quidquid 
in  Eoclesia sanctum  cst,  se  nih.il  in  sua  tide  suspica- 
tos.  Pntavimus,  aiebnnt^soiisumcong-rncrecumver- 
bis,  neo  in  Ecelesia  Dei,  ubi  simplicitas,  ubi  pura 
confessio  est,  aliud  in  corde  clausum  esso,  aliud  in 
labiisproferri  timuimus.  Decepit  nosbonade  malis 
existimatio.  Non  sumus  arbitrati,  sacerdotes  Christi 
ndvcrsus  Christum  pugnaro.  Multaque  alia ,   qufe 
brevitatis  studio  pnetereo,  flcntes  asserebant,  pai-ati 
e1  ^ubscriptionem  pristinam,  et  omnes  Arianornm 
blasphemias  conriemnare. 

195  Eminentissimus  Baronius  ad  annum  3G2 
num.  Mlexistimat,  S.  Liberium  omniumprimum 


fuisse,  qui  lapsis  ac  pcenitentibus  episcopis  ma-  D 

numporrexerit,  atque  hancopinionem,mihi  ad-  £>.ge 
modum probabitem,  exponit  his  verbis :  Porro  ho-  ^'mSjL 
rum  omnium  (gestorum  in  concitio  Alexandrino  p*",e'w- 
anno  362J  primum  auctorem  et  architectum  fuisse  ",fe'",^", 
Liberium  Eomanum  Pontificem,  paulo  inferius  hoc 
eodem  anno  aperietur.  Ipse  enim  primus  Ariminen- 
se  naufragiuin  reparare  sollicitus,  indulgentiae  ve- 
xillum  erexit,  ne,  qui  dccepti  et  Arianorum  fraudi* 
bus  circumventi  fuerant,  et  timore  perterriti,  minis 
cesserantimperatoris,  NicaeaB  confessionem  visi  fue- 
rant  deseruisse,  in  mag-num  Ecclesiae  detrimentum 
extra  Ecclesiam  diutius  vagarentur,  fierentque  in- 
terea  lupis  prseda,  si,   quse  inviti  fecissent,  vo- 
lentes  jam   obstinate    defenderent.  His ,  inquam  , 

beneconsulturusLiberiusPontifex,primumomnium 
iis,  qui  in  Italia  lapsi  erant,  episcopis  erroris  pceni- 
tentibus  subveniendum  putavit,  et  in  Orientemre- 
spiciens,  bene  usus  occasione,  i!Ios  ipsos,  qui  erant 
illic  fidei  causa  exules  Occidentales  episcopi  mag-ni 
nominis,  Eusebium  Vercellensem  episcopum,  etLu- 
ciferum  Calaritanum  episcopum  in  Sardinia,  Ieg*a- 
tos  Apostolicre  Sedis  creat,  quorum  alteri,  nempe  E 
Lucifero,  ecclesise  Antiochena?,  ab  Arianis  diu  pos- 
sessa?,  curam  delegat.  Hactenus  Baronius,  cujus 
probabitissimam  conjecturam  aliquot  jrationibus 
fulcire  oportet. 

106  Etenim  primo  probabile  nonest,  episcopos  prhnwm*. 
ItalicC,  qui  anno  -359  decepti  erant  Arimini,  usque  ""'"  P«w. 
.ad  finem  fereanni  362  mansisse  in  sua  pnevari-  xmev^r 
catione,  cum  S.  Damasus  Papa  in  Epistota  ad  II-    *  mi,!' 
tyricos,  recitata  a  Theodoreto  tib.  2  cap.  22,  con- 
trarium  testetur  hisverbis  :  Sed  et  in  ipsoexordio 
abiisdemipsis,quihocapudAriminumretractare  co- 
g-ebantur,  eraendatum  hactenus  est,  utsubroptum 
sibialiadisputatione  fatorontur,  ideircoquodnonin- 
tellexissent,  PatrumsententiaB  apud  Nicaaam  forma- 
ta^esse  contrarium.  Tum  advertit,  Liberium  et  Vin- 
centium  Capuanum  numquam  consensisse,  ac  de 
lapsis  rursum  ait :  Cum  prresertim,   ut  diximus, 
iidem  ipsi,  qui  per  impressionem  succubuisse  vide- 
bantur,  idem  consilio  meliorc  displicere  sibi  fuerint 
protestati.  Si  in  ipso  exordio  emendarunt  lapsum 
suum  episcopi  Ariminenses,  non  est  verisimite, 
communionem  ipsis  negatam  a  Liberio  ztsque  ad 
intetlecta  decreta  concilii  Alexandrini,  qiuv  non 
nisi  sab  inithnn  anni  363  Romam pcrferri potue- 
runt.  Quod  vero  S.  Damasus  de  Italhv  episcopis  j1 
maximeverisimiliter  asserit;  idem  de  GailUcepi- 
scopishabemusexconcilioParisiensi,cujuscpisto- 
lasynodicarecitaturinFragmentisvulgoHilaria- 
nis  Frag.  xi.  Nam  ibi  agnoscunt  tapsi  episcopi, 
fraudem  sepassos,  factaque  Arimini  retractant 
Concilium  autem  Parisiense  habitum  videtitr  an- 
te  mortem  Constantii  anno  360  aut  361.  Consentit 
etiam  S.  AmbrosiusEpist.  21  idtinicveditionis,  ubi 
de  Ariminensibus  ait:  Qui  tamen  inflexam  statim 
revocavere  sententiam.   Quapropter  non  credide- 
rhn,  exspectasse  Liberium  concilii  Alexandrini 
sententiam  ad  manum  lapsis  porrigendam. 

107  Quod  vero  addit  Baronius,  LuciferumCa-  cumqudnfi- 
taritanum  et  Eusebium  Vercellensem  iegatos  Apo-  nem  '^"'os 
stoticos  rursum  creatos  a  Liberio,  etiamsi  disertis 
verbis  nultibi  id  assertum  ab  antiquis  reperiam, 


non  minus  probabile  existimo.  Gesta  enim  am 
borum  in  JEgypto  et  Orientetatiasunt,itt  videan- 
turfieri  non  potuisseab  episcopis peregrinis,nisi 
legatione  Apostolica  ad  ea  agenda  auctoritatem 
accepissent.  QuippeLucifer  Calaritanus  ab  exsi- 
Uo  recta  contendit  Antiochiam ,  ut  ecclesiam  iU 
lam,  inditas  Catholicorum partes  scissam,  ordi- 
naret;  ibique  Pautinum  consecravit  episcopum 

Ad 


suos  criast' 

Etuebium 

et  Lucife- 
rum. 


A  Ad  hoc  faciendum,   ut  recte  advertit  Baronius 
num.  217,  auctoritatem  non  habuisset  episcopus 
Sardus,  nisi  fuisset  legatus  Apostolicus.  Eusebius 
eumdem  in  finem  deindeAntiochiam  venit  ;sed  cum 
videret,  prsepropera  Paulini  ordinatione  malum 
esse  auctum,  re  infecta,  discessit,  non  tamen  recta 
ad  ecclesiam  suam,  sed,  ut  vult  Rufinus  lib.  10 
cap.  30,  circumiens  Orientem  atque  Italiam,  medi- 
ci  pariter  et  sacerdotis  fung-ebatur  officio.  Recte  hic 
rursum  obseivat  Baronius  ,  auctoritate    legati 
Apostolici  illa  fccisseS.Eusebium.  Nam  quid  juris, 
inquit,   iisdem    Occidentis   episcopis  (Eusebio  et 
Lucifero)  in  res  ecclesiae  Antiochenre,  et  in  Syriam, 
Asiam  et  Cappadociam,  aliasque  reg*iones,  ad  quas 
Eusebius  tantffi  restitutor  cladis  legatus  profectus 
est  ?Quapropter  probabilissima  est  sententia  Baro- 
nii  de  legatis  perhiberiumFusebio  et  Lucifero,ad 
quos  hunc  in  finem  scribere  potuit  Liberius,  simul 
atque  intellexerat  mortem  Constantii,  aut  certe 
post  auditam  revocationem  episcoporum  eassulum 
per  Julianum.  Verum  dubium  est,  anhilegati 
initio  saltem  conjunctis  fuerint  animis.  Si  credi- 
mus  Rufinolib.  10  cap.  27 ,  Eusebius  desiderar  it, 
B  ut  Lucifer  secum  Alexandriam  iret  ad  S.  Athana- 
sium,  ut  cum  eo  simul  consiliuminirent  denego- 
tiis  Ecclesuv :  quod   notuit  facere  Lucifer,  sed 
solum  misit  diaconum,  et  ipse  profectus  est  An- 
tiochiam,  Socrates  vero  tib.  3  cap.  5  id  communi 
eorum  consilio  factum  dicit,  itascribens:  Eodem 
tempore  fquo  S.  Athanasius  Alexandriam  rediit) 
Lucifer  et  Eusebius  imperatoris  jussu  ab  cxsilio  re- 
vocati  sunt  ....  Ambo  itaque  ex  superiore  Thebai- 
de  ab  exsilio  redeuntes,  consilium  inter  se  inierunt, 
quonam  modo  ecclesiasticis  leg*ibus  subvenirent, 
nec  eas  violari  impune  paterentur.  Placuit  ig-itur, 
ut   Lucifer    quidem    Antiochiam   proficisceretur ; 
Eusebius  autcm  Alexandriam,   ut  una  cum  Atha- 
nasio  synodum    congreg-antes,   Ecclesi;e  dog-m;ita 
eonfirmarent.   Ac  Lucifer  quidem  diaconum  misit 
suo  loco,  per  quem  pollicitus  est  assensurum  se  iis, 
qute  a  synodo  decreta  essent.  His  consentit  Sozo- 
menuslib.  5  cap.  12;  et  h<vc  probabiliora  viden- 
turRufini  rclatione. 
Emebiutin-      198  Porro  concilium  illud  Alexandrinum,  cui 
terettconci-  prmter  Athanasium  et  Eusebium  alii  quoque  epi- 
Aiexun-  SCOpi \rabicV et'/Egypti interfuerunt,hdbitum  cer- 
''  to  estanno  362,  et  non  ante  mensem  Novembro», 
sirectededucta  est  chronotaxisPapebrochiinostri 
ad  2  Maii  in  S.  Athanasio  cap.  27.  Opponit  iamen 
sePaghts.ad  annum  382  num.  xiet  seqq.  Tille- 
montius  quoque  in  S.Anthanasio  art.  95  :  nam  am- 
boconcilium  illudfgunt  circamensemAugusl  t<  ,,< 
Atexpcnsis  eorem  rationibus,  necdum  video,  re- 
cedendn vm  esse  n chronotaxiPapebrochii^aitt  mor- 
tem  S.  Artemii,  quam  Vita  figit  xx  Octobris,  ad  hot  \ 
die  amovendam.  Pagius  certeplura  leviter,  dicit, 
quamprobareumquampotuit.Reeic  quidem  obser- 
vat,post  mortem  S.Artemii  Georgium  ab  Alexan^ 
drinis  occisum  esse,  post  mortem  vero  Georgii 
Alexandriam  venisseS.  Athanasium,  et  hunc rur 
sum  exire  coactum'  ante  Kalendas  Decembris. 
Essc  rcra  sunt,   secl  nihil  obsunt  Papebrochio. 
A<l<iitPagius,  quod  ea,  quie  Athanasius  Alexandria; 
og-it,  non  nisi  intra  aliquot  menses  peragi   potue- 
rint;  sed  id  minime  probat,  nec  ab  ullo  umquam 
probari  potertt,  quantum  existimo.  Nam  omnia, 
qux  in  concilio  Alexandrino  facta   sunt,  intra 
quatuordecim  dies  facite,  aut  etiam  citius,  pe- 
ragi  potuerunt.  Multo  ptura  tunc  AiexandricV 
a  S.  Athanasio  peracta  nullus  dicit.  Eodem  qui- 
dem  tempore  creditur  accepisse  reliquias  S.  Jo- 
annis  BaptisLv :  sed ea  acceptione  non  producitur 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEVTEMBRIS.  «« 

tempus.  Nazianzenuspag.  WZvaria  videtur  re- 
ferre,  sedpleraque  referuntur  ad  concilium,  alia 
verointra  paucos  dies,  et  tempore  ipsius  concilii 
fieri  potuerunt.  Nihil  certe  invenio,  quo  multum 
temporis  extrahi  debuit. 

199  Credamus  igitur,  S.  Artemium  xx  Octobris 
Antiochicv  occisum.  ILvc  mors  ante  Novembrem 
Ale.randritV  poterat  innotescere ;  sive  pei 


ftWtttl 

J   S. 


i/uruc  Xo- 

veml/ri  /ia- 
bitam  vide- 

mare  „„-, 


lio 

ilriiui,   quod 

(inno  562 


siveper  terram  nuncii  iter  instituerent.  Liberata 
metu  Artemii plebs Alexandrina,  ad Ccvdem  invisi 
Georgii prorupit  circa  initium  Novcmbris.  Atha- 
nasius,  qui  vicinus  crat,post  aliquot  dies  in  urbem 
ingressusest;  etnondiupostipsum  E'uscbius,  alii- 
queepiscopi,qui  concilio  intcrfucrunt,secuti  sunt* 
Conjiciamus  igitur,  concilium  ante  mediumNo- 
vembris  habitum  fuisse;  Athanasium  vero  antea 
fecisse  ea,  qiuv  pro  ecclesia  Alcxandrina  fecit  in 
reditu .  Interim  per  .vmulos  Athanasii  Arianos  aut 
gentiles  reditus  Athanasii  innotuit  Juliano  Apo- 
staLv,  atque  hicstatim  per  cursorcm  litteras  mt- 
sit,  ut  expelleretur .  Vult  autcm,  ut  ante  Calendas 
Decembris  urbe  exiverit.  ILv  ipstv  Juliani  Utterse 
ostendunt,  improbabitem  essePagiiet  TUlemontii 
sententiam,  Julianus  enim  Antiochm  degebat,  et  ; 
reditum  Athanasii  solum  intcllcxcrat,  dum  scri- 
bebat  has  litteras  :  Nam  dicit :  Athanasium  interim 
audio,....episcopatussedem  iterum  usurparo  :  idque 
non  mediocriter  displicere  relig-ioso  populo  Alexan- 
drino,  id  est,  gentilibus.  Illud  audio  insinuat ;  tum 
primum  de  reditu  Athanasii  querelas  ad  Julia- 
num  delatas,  dur,,  has  circa  \\  foric  Novembris 
ddbat  litteras.  Quare  nullo  modo  fit  W9Hsimilet 
Athanasium  a  mense  Augusto  pi<  ]>!<<<■  versatum 
esse  AlexandritV,  caquc  dc  re  «iltil  antexxNo- 
vembris  audivisse  Julianum  Antiochim  ng<'></<-<><. 
Contra  Papebrochii  chronotaans  optime  cohmrei  \ 
nam  si  sub  initium  Novemdris  Alexandriam  ue- 
nit,  idque  circa  \*  solum  audivit  JulianuSj  non 
fuit  statim  per  cursorem,  quifacile  intraocti- 
duum  Antiochiam  venire poteratt  eade  <■>■  moni- 
tus,  ut  queritur  in  litteris  ad  prxfectum.  Ttaque 
omnia  videntur  insinuare,  <t<rcii>->ii<<>»  esse  Pape- 
brochiichronotaxim,etconcilium  Alexandrinum 
hdbitum  circa  medium  Novembrem anni  362.  /''■ 
die  obitus  Artemii  latius  inquiri  poterit  adxx 
Octobris,  uti  et  decultuac  martyrio  qjusdem. 

200  Quod  modo  spectat  ad  gesta  illius  concilii, 
illa  maccime  spectant  ad  proposift<></   nosi 

ss  ibi statuta sunt  derecipiendis  lapsise  cinfir^ 
mitate,  etiam  ingradusuo.DehisS.  Anthanasius 
in  EpistolaadRuftnianum  itascribit:  Scito,  do- 
mine  mi  optatissime,  in  prinoipio  quidem,cum  vis 
\\\b(Arianorumtpermortem  Constantiij  desiisset, 
coactam  synodum  [AlexandrLv)  fuisso,  prsesenti- 
bus  exterarum  partium  episcopis:  celebratdm  item 
aliam  fuisse  apud  Grs3oi82  oomministros,  nihiloque 
aecius  apud  illos,  qui  in  Eispania  et  inGalliade- 
g-unt,  atquc  id  ipsum  hic  et  nbique  placuisse,  nimi- 
rum  ut  iis,  qui  lapsi  sunt,  si  Lmpietatis  fuerint  prw- 
fecti,  venia  concedatur,  si  quidem  resipiscant,  nec 
detur  tamtn  in  clero  locufl:  iis  vero,  qui  impietati 
patrooinati  non  aunt,  sed  necesaitate  ao  violentia 
tracti  fuere,  decretum  est,  ut  ct  venia  concedatur, 
et  in  clerodetur  loous;potissimumquiconsenta- 
neam  attulerunt  excusationem,  etc.  BacS.Athar 
nasii  Epistola  recitata  est  majori  eaparte  in  con- 
citioNiccvno  secundo,  ejusque  insertaActis  apud 
Labbeum  tom.  7  col.  75,  ct  1(>  uMEpistola  ftaa 
inserta  leguntur  :  Ilsec  et  Romaa  sepipta,  et  a  Ro- 
manorum  Ecclesia  sunt  recepta.  Cur  editor  Ope- 
rum  S.  Athanasii  hoc  non  observaverit  in  Anno- 
tatis,  non  perspicio,  cum  longe  minores  !<'<  \i  ioi  vum 

vari 


tnr.  lapso* 
irriiilrndiif 

iii  gradibu» 
$ui$, 

F 


6*11 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CONF. 


AUCTORK 
J.S. 


fitod  timili- 
litrr  ttaiuit 
rt  approbu- 
vit  S.  I.ibc- 
riu*. 


B 


r«/c«j*  opi- 

iiiu,  nogan 
tis  Apottoli- 
camlegatio- 

MlH   luisrhu 
et     I  urifrri. 


varietates  assignet.  Nullum  tamen  videlur  du- 
bium,  quin  illa  scripserit  S.  Athanasias  ,  etpost- 
modum  ea  verba  exciderint. 

201  Verum  dubito,  an  Grtcca  verba  eum  habeant 
sensum,  quem  exprimit  Latine  Baronius  num. 
210,  et  Tillemontius  in  S.  Athanasio  art.  06,  ni- 
mirum  Romam  fuisse  perscripia,  quae  statuerat 
synodus  Alexandrina.  Nam  verba  Greeca  heec 
sunt :  ravret  x«i  hv  Pwy./;  eypatpyj,  v.xi  of.-ioilcf.-o  r,  P&o- 
uauav  e/./.).fjix.  Ilsec  et  Romie  (ad  titteram  in  Ko- 
raa)  scripta  sunt,   et  recepit  RomanaEcc^esia.  Ita- 
que  statuta  synodiRomam  quidem  missa  sunt,ibi- 
que  approbala  et  recepta ;  sed  fortasse  simul  in- 
nuitur,  modum  recipiendi  lapsos  prius  Romse 
fuisse  conceptum,  indeque  ad  synodum  Alexan- 
drinarn  per  S.  Eusebium  periatum,  ut  Orieniales 
ccclesicV  eumdem  cum  Occidentalibus  lapsos  reci- 
piendi  modumservarent.  Quidquidautem  de  hisce 
fuerit,  sive  sententiam  suam  Liberius  de  recipien- 
dis  lapsis  Eusebio  Luciferoque  legatis  ante  pre- 
scripserit,  sivepostea  solum  approbaverit  statuta 
de  istis  in  concilio  Alexandrino ;  idcertumest, 
ejusdem  cum  illo  concilio  sententice  fuisse  Libe- 
rium,  ut  liquit  ex  Epistola  ejus  mox  recitanda. 
Epistota  synodalis,  quse  impressa  est  apud  S.  A- 
thanasium  tom.  1  part  2 pag.  770,  missa  fuit  An- 
tiochiam,  inscri^rtaque  Eusebio  (Vercellensi)  Luci- 
iVro  (Calaritano)  Astcrio,  Cymatio,  Anatolio  episco- 
pisOrientatisEcclesue.Subscripscruntautempost 
S.  A t hanasium  primus  Euscbius,  deinde  Asterius, 
quibus  etiam  inscripta  est,  quod  hi  Antiochiam 
legarentur  ad  ordinandam  istam  ecclesiam  una 
cum  Lucifero,  Cymatio  et  Anatotio.  Subscripse- 
runi  similiter  diaconi  duo,  Herennius  et  Agapetus, 
quos  Lucifer  ad  conciiiumpro  se  miserat. 

ZQZHacomnia,  opinor,  non  satis  consideravit 

I  alesius  in  Annotatis  ad  Socratem  iib.  2  cap.  b, 

quando  Baronium  refutare  conatus  est  his  ver- 

bis  .-Quod  erg*o  Baronius  ait,  Eusebium  acLuciferum 

Legatos  Apostolica1 Scdis  creatos  esse  a  Liberio  ad 

reparandum  Kcclesite  statum,  id  verum  esse  non  po- 

tcsl.  ldem  enim  dicondum  essetde  Hilario  et  reli- 

quis.  Addc,  quod  Rufinushoc  diserte  refellit.  Scribit 

cnim  legationom  hancEusebio  etAsterio  injunctam 

esse  ;il>  Alexandrina  sy nodo.  H&c  avide  arripuit 

l'<"iiusadannum^%num.  %\-.Verum  neuter  satis 

consideravit  EeclesicvdiscijMnam.Nam  certe  Lu- 

cifer  non  f<tit  hiissus  Antiochiam  abAlexayxdrina 

synodo,  atque  ibi  tamen  Paulinum  ordinavit  epi- 

scopum,  quocum  deinde  etRomana  Ecciesia  com- 

municavit  ct  Alexandrina,  sive  ipse  S.  Athana- 

sius.  Tale  quitl  non  fecit  S. Hilarius  nec  Asterius, 

quorum  zelus  pro  reparando  Ecciesiir  statu  alte- 

gatur  a  Valesio  ctPagio.  Ipsum  Aiexandrinum 

ritjintivircitcrepiscoporum  couciltumnonpoterat 

fetjtttos  intilcrc  cum  tanta  auctoritatc,  ut  novum 

possent  Antiochise  ordinare  episcopum,  nisiad- 

fuisset  legatus  Apostolicus,  cum  ecclesia  Alexan- 

drina  nullum  habeatjusin  Antiochenam.  Recte 

igitur  Baronius  ad  annum  3G2  num.  ZVZdicit,  in 

synodo   Alexandrina   logationes   ad  restituendas 

oollapsas  a  fide  Catholiea  ecclesias  decrctas  fuisse 

auctoritate  Romani  Pontifieis.  Ruftnus,  qui  lib.  10 

cap.%9  dicit,  Asterio  injunctam esse  procuratio- 

nem  Orientis  et  Oeeidontis  curam  Eusebio,  non 

potest  juvare  Valesiwn.  Etenim  hsec    non  alio 

sensu  inteiiigerepossumus,  quam  7'ogatas  fuisse, 

>>t  id  facerent ,  quemadmodum   legitur   in  Ut- 

teris  synodatibus.  Preeterea    Astcrius    a   con- 

citio  solum  rogatus  fuisse  vidctur  pro  ecclesia 

Antiochena ,   sicut    pro    eadem  rogati   fuerunt 

Ctjmatins  et  Anatotius,  qui  Antiochim  crant  cum 


Lucifero.  Poterant  hi  legatos  Afwstotieos  consilio 
juvare  :  at  non  videntur  tantam  a  S.  Athanasio  et 
episcopis  JEgyptiis  auctoritatem  accipere  potuis- 
set  ut  quidquam  in  ecciesiaAntiochena  ordinarent 
sine  legatis  Apostoticis. 

203  Muito  minus  Occidentis  procurationeni 
Eusebio  attribuere  poterat  concilium  Aiexandri- 
num,  sed  eumdem  rogare  poterat ,  ut  potestate 
accepta  a  Romano  Pontifice  tam  in  Occidente 
quam  in  Oriente  uteretur,  eumque  etiam  instrue- 
re,  quibus  conditionibus  lapsi  viderentur  reci- 
piendi.  Lubet  sequi  abeuntem  Aiexandria  Euse- 
bium,  ut  liqueat,  quantum  ille  motitus  sit,  ante- 
quam  ad  ecclesiam  suam  pervenerit.  Socrates 
tib.  3  cap.  9  ita  habet:  Eusebius  vero  Vercellensis 
episcopus  statim  post  synodum  Alexandria  digres- 
sus,  Antiochiam  perrexit.  Cumque  illic  Paulinum 
quidem  a  Lucifero  ordiuatum,  plebem  vero  inter 
se  dissidentem  reperisset,...  coinmotus,  eo  quod 
ordinationi  illi  non  omnes  consentirent,  apud  se 
quidem  factum  damnavit.  Sed  ob  reverentiam  erga 
Luciferum  rem  dissimulans  abscessit,  pollicitus  se 
in  episcoporum  concilio  cuncta  emendaturum.  Po- 
stea  tamen,  cum  mag-nopere  laborasset,  ui  partes 
dissentientes  ad  concordiam  reduceret,  id  perficere 

non  potuit Ad  hunc  igitur  modum  Eusebius 

tunc  temporis  Antiochia  discessit.  hnprobabat,  ut 
vutt  Socrates,  tacite  ordinationem  Paidini,  quod 
ea  prsepropere  facta  deteriorem  reddidisset  scis- 
suram  AntioSienam;  non  tamen  ut  illegitimam, 
cum  decreta  Alexandrini  concilii  Paulino  dede- 
rit  subscribenda ,  eaque  Paulinus  Antiochise 
subscripserit,  et  quidem  ut  episcopus,  sicut  sicb- 
scriptio  est  apud  S.  Epiphanium  Heer.  77  pag. 
1015. 

201  Quod  hisce  addit  Rufinus  cap.  30  et  Sozome- 
nus  lib.  5  cap.  \2>,Eusebium  a  communioneutrius- 
que  partis  abstinuisse,  non  est  credibiie,  cumEu- 
sthatiani,  quibus  Paulinus  ordinatns  erai  episco- 
pus,  probe    essent  Catholici.    Voluerent  dicere, 
opinor,  nec  Paulinum  nec  Meietiumpro  episcopo 
Antiocheno  agnitum  fuisse  ab  Eusebio,  quia  con- 
trarium  Aiexandrinis   statutis   videri   poterat, 
Meletium  episcopatu  privare  ,cumesset  eo  tempore 
Catholicus.  Sozomenus    deinde  rursum  Juvc  de 
Eusebio :  Porro  Euscbius  Orientis  provincias  cir- 
cumiens,  eos,  qui  in  fide  neg-lig-entiores  fuerant, 
corrigere,   et  quas  credenda  essent,  docere  coepit, 
Perlllyricum  deinde  transiit,  eidem  operi  intentus, 
et  ad  Italiam  pervenit.  Idem  habet  Socrates,  di- 
cens  ipsum  instar  prsestantis  cujusdam  medici pro- 
vincias  peragrasse.  Rufinusait,  medici  pariter  et 
sacerdotis  funcium  officio ;  etsing-ulas  quasque  ec- 
clesias,   abjurata  infidelitate,  ad  sanitatem  recta; 
fidei  revocasse.  Hinc  fit  verisimiie,  Eusebii  cura 
coliectum  fuisse  concitium  illud  in  Groecia,  de  quo 
meminit  Athanasius  supra  num.  200,  et  Liberius 
infra  num.  20S.  Omnia  ilta  insinuant  tegationem 
Apostoiicam,  eaque  de  se  verisimilis  est,  cum  Li- 
berii  legatus  fuerit  Eusebius  ante  exsilium.  Quod 
objicitur  de  S.  Hitario,   qui  multum  quoque  iabo- 
ravit  ad  restituendas  ecciesias,  non  obstatopinioni 
nostra?.  Nam  satisverisimileest,  Hilarium  Romw 
cum  Liberio  egisse,  quando  reversus  est  ab  exsi- 
tio,  et  ab  eodem  legatum  esse  adfidem  in  Gailia  et 
Itaiia  restituendam,  iapsosque  episcopos  Ecciesiae 
reconciliandos.  Constat  certe,  S.  Hitarium,  dum 
revertebatur  ab   exsilio,  venisse  Romarn.  Nam 
Sulpicius  in  Vita  S.  Mariinilib.  lcap.Qnarrat, 
S.  Martinum  ad  Urbem  profectum  esse,  i^Romre 
redeuntiHiiariooccurreret;sedeovenissetquando 
Hilarius  jam  discesserat. 

205  Cum 


refutatHrtlj 

rutnr«cti. 


<jux  kgaiia- 

ncm  insi- 
nuftiit :  imo 
et  S.  Hila- 
rius,  ilmn 
iii  reditu 


A 

Hom*  fuit> 
gni.oiicnoc- 


B 


,Yo»  ewape- 
ctata  in  Oe 
cidenu  «m 
erJii  .!'<•- 
ujandrinidfl 
crofa  ud  la 
psns  reci- 
pfcndos, 


DIE  VIGESIMA  TERTIA  SEFEBMBBIS 

205  C«m  t0#w  /?o»i#  /fcerfl  5.  Hilarius,  ve- 
risimittimumest,eum  ibidem  egisse  cum  Liberio 
de  tapsis  in  concilio  Ariminensi,  interque  eos  con- 
venisse,  ut  deceptisaut  tapsis  ex  infirmitate  venia 
indulgeretur  post  lapsum  revocatum.  Etenim, 
teste  eodem  Sulpicio  in  Historia  sacra  lib.  3  cap. 
45,  redibat  S.  Hilarius  dubius  animi,  et  magna 
curarum  mole  a?stuans,   cum  plerisque  videretur 
non  ineundam  cum  his  communionem,  qui  Arimi- 
nensem  synodum  recepissent.  In  hac  autemdubi- 
tatione  neminem  rectius  consulere  poterat ,  quam 
Liberium,  qui  nec  Ariminensibus  consenserat,  et 
auctoritate  Apostolica  omnibus  poterat  succur- 
rere.  Quarq  ex  Liberii  sententia  factum  videtur, 
ut  8.  Hilarius  optimum  factu  arbitratus  sit,  revo- 
care  cunctos  ad  emendationem  et  poenitentiam;  ut 
frequentibus  intra  Gallias  conciliis,  atque  omnibus 
fere  epistolis  de  errore  profitentibus,  apud  Arimi- 
num  gesta  condemnaverint  Galli,  et  instatum  pri- 
stinum  ecclesiarum  fidem  reformaverint,  quemad- 
modum  factitm  docet  Sulpicius.  Hic  paulo  post 
iterum  dicit  ;  Illud  apud  omnes  constitit,  unius 
Hilarii  beneficio   Gallias  nostras  piaculo  heresis 
liberatas.  At  cum  Romw  fuerit  Hitarius,  ante- 
quam  hccc  aggrederetur  ;  cumque  postea  labora- 
verit  etiam  in  Italia  una  cum  S.  Eusebio  Vercel- 
tensi;  vix  dubitandum  videtur,  quin  ad  omnia 
majori  cum  auctoritate  perficienda   tegationem 
acceperit  a  Liberio  summo  Pontiftce.  Neque  hic 
urget  silentium  historicorum  de  illa  Hilarii  lega- 
tione  :   nam  iidem  historici,  nimirum  Rufinus, 
Socrates,  Sozomcnus,  Sulpicius,  Theodoretus,  de 
prxccdente  exsilium  Eusebii  et  Luciferi  legatione 
pariter  tacuerunt,  ut  mirandum  non  sit,  deposte- 
riori  eorumdem  et  Hilarii  legatione  illos  similiter 
siluisse,  etsolum  enarrasse  talia  eorum  gesta,  quse 
plane  insinuant,  legatos  fuisse  Apostolicos. 

20G  Porro  gesta  S.  Hilarii  et  concilium  Pari- 
siense  satis  ostendunt,  non  exspectatam  fuisse  in 
Occidente   sententiam   concilii  Alexandrini    ad 
lapsos  EcclesLv  reconciliandos.  S.  Ilieronymus 
lib.  contra  Luciferianos  contrarium  possct  per- 
suadere  incautis,  dum  dicit :  Post  reditum  confes- 
sorum,  in  Alexandrina  postea  synodo  constitutum 
cst,  ut,  exceptis  auctoribus  hrerescos,  quos  error 
excusaiv  non  poterat,  pamitentes  Eccleskc  sociaren- 
tur...  Assensus  est  huic  sententise  Occidens  :  et  per 
tam  necessarium  conciliumsatana;  faucibus  mundus 
!  ereptusest.  Verum  hasc  rerbasic  exponenda  sunt, 
ut  significent,  Occidentem  ejusdem  cum  Atexan- 
drina  synodo    fuisse    sententuv  ;   quamvis   non 
cxspectaterint  illius   sxnodi  decreta  ad  lapsos 
recijjiendos.  Etcnim  S.  Athanasius  in  Epistola 
ad  Jovianum  impcratorem,  qusc  data  est  anno 
363,  enumerat  ecclesias  plerasque  Occidentales, 
testaturque  ab  iis  receptam  esse  ftdem  Nictenam, 
nempe  ab  ecclesiis  Ilispaniae,  Britanniffl,  Galliffi, 
totius  Itnliee,  Da!matiie,Dacice,  Mysiae,  Macedoni;e, 
Grceciajque  et  Africs  universie,  Sardinia-,  Cypri  etc. 
Addit,  harum  ecclesiarum  litteras  se  habere,  At, 
si  sententia  concilii  Alexandrini  exspectata  fuis- 
set  in  Occidente,  nescivisset  S.  Athanasius,  dum 
scribebat  ad   Jovianum,  quo  se  modo  habercnt 
omnes  ecctesiw  Occidentales,  etiam  longissime  in 
Galiia,  Britannia  et  HispaniadissitBe,  cum  decreta 
Alexandrina  non  possent  nisi  longo  tempore  ad 
omnes  pervenire,  decretorumque  exsecutio  nota- 
bile  rursum  tempus  exigeret,  antcquam  nuntius 
de  hisce  omnibus  Alexandriam  mitti  posset. 

207  Itaque  cum  constet,  aUberio  Papa  adpro- 
vincias  missa  fuisse  decreta  de  receptione  hoereti- 
corum  aut  lapsorum,  necesse  estt  horum  decreto- 


(121 

rum  favore  reconcitiatas  fuisse  ecclesias  Occiden-      "™* 
tis.  De  illis  autem  Liberii  decretis  meminit  Siri-  —  itjam 
cius  Papa  in  Epistola  ad  Himerium  Tarraconen-  anU  rectpti 
semtvetans  rebaptizare  baptizatos  ab  Arianis ;  i*> 
cum  hoc  fieri  et  Apostolus  vetet,  et  canones  con-  proDtnff|W 
tradicant,  et  post  cassatum  Ariminense  concilium,   miM. 
missa  ad  provincias  a  venerandce  memoriae  prrede- 
cessore  meo  Liberio  g-eneralia  decreta  prohibeant. 
Hmc  omnino  insinuant,  decreta  a  Liberio  missa 
fuisse  in  Hispaniam,  et  procul  dubio  etiam  in 
Gattiam,  Britanniam,  Africam,  atiasque  provin- 
cias  Romano  patriarchatui  subditas,  qualia  ab 
Athanasio,  Eusebio,  ceterisque  patribus  concitii 
Alexandrini  missa  sunt  per  Orientem,  et  multis 
locis  ab  Eusebin  promulgata.  Ipsa  Liberii  Epi- 
stotamox danda, si  tamen  h&C EpistolaXAbcriisit , 
quod  mihi  ex  stylo  valdc  dubium  ridetur,  clare 
innuit,  aliam  de  venia  lapsis  danda  prxcessisse. 
Etenim  dicit  Liberius,  fuisse  aliquos,  picta  Luci- 
ferum  Calaritanum  ejusque  opinioni  adha'rentcs, 
qui  molicbantur  ssaviori  consura  destruere,  quod 
jam,  inquit,  cx  Apostolicaauctoritate  muuitum  cst 
de  pietate,  sive  misericordia  lapsis  c.rlnbenda. 
Tum  illorum  opinionem  refutat  his  verbis  :  Sed 
mihi,   cui   convenit  omnia   moderate  perpendere, 
maxime  cnm  et  -Eg-yptii  omnes  et  Achivi  accusati  E 
(tege  adunati)sententiam  receperunt,  (vtdetur)  par- 
cendum  quidem  his,  de  (piibus  supra  tractavimus, 
nimirum  lapsis  e.r  inftrmitate  aut  crrore.  Quam- 
vis  Epistolasit  mendis  multis  corrupta,  ex  datis 
tamen  verbis   intelligimus ,  Liberii  sententiam 
fuisse,  parcendiu»  esse  lapsis,  qui  non   erant 

hcvreseas  auctows,  hannjvr  cjns  sciilcntifiui  fuisse 
receptam  in  concitio  Alexandrino  ab  JEgyptiis,  et 
in  atio  concilio  a  Qreecis 

208  Epistolam,  qute%  si  Liberii  est,  scripta  mde- 
tur  anno  363,  nimirum  post  perlala  in   Italiam 
,/ccrctu    Atexandriui  ct   Gr/rcorum  COncilii,  ku< 
transfcro  exFragmentis  vulgo  Eilarianis  Frag, 
12,  ubi  hanc  habet  inscriptionem  \  Liberius  episco- 
pis  Catholicis  pcr  [taliam  eonsistentibus  in  Domi- 
no  aeternam  salutem.  Variis  locis  vitio  transcri 
bentium  est  mendosa,  et  fortasse  etiammutila, 
Sic  autem  habet.  :  [mperito  oulpam   oblitfferat 
resipiscens.  Hoc  autem  e1  de  Scripturis  sanotis  ad- 
vertere  est.  Pietatem  ad  omnia  utilem  esse  Iegi- 
mus,  cui  cedit  corporalis  exercitatio,  quamvis  el 
ipsa  utilitatis  rotineat  fructus  :  quam  sectandam 
nobis  etiam  ratio  temporis  pra^sentis  exposcit.  ^on 
cnim,  si  aliqui  forte,  qui  hoc  studii  ^cruiit,  ratione 
provisnm  destruere  Empudenter  sroviori  censura, 
hoc  asstimaverint,  et  novare,  quod  jam  --\  Aposto- 
lica  auctoritate  munitum  est  de  pietate,  oum  di- 
ctum  est,  non  esse  parcendum  his,  qui  apud  Ari- 

minuni    i^nnr.-nit .-  r^-runt,  quihus  nescin'   inlici- 

tum,  fuit  captum  errori  inoidere,  idcirco  veritas 
repedanda est.  Sedmihi,  ouiconvenit  omnia  modc- 
pate  perpendere,  maxime  oum  et  /Egyptii  omnes 


fuibu   ■    ■■ 

/,  cmi '  <>■  - 

ri  irit  riinri- 

lium  Ito- 

I-i.i    (ll- 

tentmqm  fn 

Gi  i  ■  ■■■ 
Eiiin, 


et  Achivi  acousati  sententiam  receperunl  multis, 
parcendum  quidem  his,  de  quibus  supra  tractavi 
mus,  auotores  vero  esse  damnandos,  qui  obliqua 
ct  maligna  subtilitate  et  ealigine  oflenderunt  inno- 
centium  sensus,  perqum  velamen  obducerent  ve- 
ritati,  tenebras  lucem,  et  lucem  tenebras  vendi- 

tantcs. 
209  Igitur  si  quis  ignorationis  oaptum  resipi- 
cena  sermoniflnostr»  advocntionis  hrcvissima  il- 
l„d  virus  in  se  pestiferum  Ariani  dogmatte  subdo- 
lum  ac  tenebrosum  fuerat  expertufl,  reparatus  ex- 
hauriat;  condemnet,  vehementiusque  in  auctores  fc 
eius  insa^viat,  quos  in  se  violentos  expertus  est,- 
totumque  se  fidei  ApostolU»  et  CathoUoaa  usque 

ad 


■   ■ 
iinii 


quKqitt  ob- 

Libenut  in 

Eputota  ad 

/■-■■■   .   ■-■ 
■  • . 


G2: 


DE  S.  LIBERIO  PAPA  CO.\T 


kDcioiii       ad   Nicrenae   synodi  eonventum   de  integro   raan- 

cipet.  Per  quam  profe.ssionem,  etiamsi  quibusdam 

leve  et  remissum  videtur,  recuperet  id,  quod  per 

astutiam  rectitatis  amiserat.  Verum  si  aliquis  tam 

stolidtE  mentis,   quod  haud  credo,  fuerit  inven- 

tus,  qui  non  solum  nolit  converti,  antidotum  reci- 

piens  sanitatis;  venenum  virusque  noxius  sese  vin- 

dicare  crediderit  ;  et  ratione  vincetur,  et  auctori 

perfidias  perdite  deputatus,  Ecclesiae  Catholica?  spi- 

ritali  vigore  plectctur.  Hactenus  Epistola,  gestis 

Liberii  congrua,  non  stylo,  nisi  hoc  mendis  libra- 

riorum  contigerit. 

Siefidem  210  Sequitur  ibidem  alia  Epistola,  nomine  epi- 

s,r.mtim      scoporum  Itatuv  scripta  ad  episcopos  Iltyrici, 

receperunt  testatur  conversionem  episcoporum  Italise  et 

epttcnpt  lla-    *  i  ■    , 

&>.  Illynci ;  ct  non  diu  post  preecedentem  scnpta 

videtur.  Inscriptio  hsecest.  Dilectissimis  fratribus 
per  Illyricum  fidem  paternamretinentibus,  episcopi 
Italiic  in  Doraino  aiternam  salutem.  Epistola  ipsa 
sic  habet  :  Divini  muneris  gTatia,  ut  secundum 
Apostolum  omnes  unum  sapere,  omnes  unum  con- 
fiteri  coeperimus.  Et  quantum  ad  ltaliam  quidem 
pcrtinet,   cum  fidei  paterme,  hoc  est,  apud  Ni- 
caeam  scriptae,  se  reddidit,  fraudem,  quam  passaest 
]j  apud  Ariminum,  recogmoscens ;    lllyricum  etiam 
Deum  clemcnti  nutti  respexisse  g-audemus;  et  con- 
sortio   infidelitatis,    quo   gravabatur,    abjecto,   ea, 
qua?  sunt  reeta?  sententiae,  probare  caepisse  gratu- 
liimus.  Nostram  igitur,  dilectissimi  Fratres,  unara 
eamdcmque  accipite  firmam  subscriptione  senten- 
tiam.  Nicami  tractatus  advcrsus  Arium  Sabellium- 
que,  cujus  Photinus  partiaria  hereditate  damnatur, 
decreta  servamus.  Ariminensis  concilii  statuta  quo- 
rumdamtcrgriversationecorrupta,  consensu  omnium 
provinciarum  jure  rescindimus   :   quorum    etiam 
exemplaria   transmittenda  censuimus,  ut  nec  in 
fide  retinenda,  nec  in  confutando  Arirainensi  con- 
cilio,  aliqua  videretur  esse  condissensio.  Quicum- 
que  ip-itur  nostrse  unanimitatis  optat  habere  con- 
sortium,  quicuinque  individuam  pacem  nobiscum 
habere  desiderat,  qua3  sunt  nostrae  sententiae,  com- 
probare   festinet ,   et  fidei  nobis  memorata?   sub- 
scriptionem  et  rescissionem  Ariminensis  concilii  si- 
ne  ambig-uitate  mittendo.  Id  certe  petimus,  quod 
complurium  harum  provinciarum  porrigimus  ipsi 
conseusu.  Auctores  autera  haeresis  Arianae  vel  Ae- 
tian»,  Valentem  et  Ursacium,  ceterosque  eorum- 
C  dera  consortes  jion  nunc  csse  quod  raanifestari  apud 
*  condc-        niyricum  coeperunt,  sedolim  condemnasse  *  mani- 

"I,|: !SSC  festumest. 

""'"""  °'-  2H  Eochac  Epistolat  et  allegatis  num.  206  S. 
paucosan-  Athanasu  rerbis  utcumque  constat,  vulnus  An- 
m*  ubei ,..  minense  intra  paucos  annos  fuisse  sanatum.  Hoc 
"«"""<  ipsum  magis  confirmat  Epistola  Liberii  ad  Orien- 
talest  recitata  apud  Socratem  lib.  4>  cap.  12,  et 
mferius  etiam  danda,  in  qua  ita  loquitur  >.  Etenim 
oranes  propemodum  illi,  qui  tunc  apud  Ariminum 
collecti,  partim  illecebris,  partim  dolo  decepti 
fuerant,  nunc  ad  sanam  mentem  reversi,  forrau- 
lam  fidei  ab  Ariinincnsi  concilio  editam  anathema- 
te  (lamnarunt,  et  Catholicas  atque  Apostolicse  fidci, 
olim  apud  Nicaeam  promulg-atae,  subscripserunt. 
Et,  nobiscum  inita  communione,  adversus  Arii  do- 
ctrinam  ejusque  disoipulos  graviori  indig-natione 
oommoventur,  Consonat  S.  Damasus  cumepisco- 
pis  Italiseet  Galluv  ad  lllyricos  apud  Theodore- 
tum  lib.  2  cap.  SJ2  ita  scribens:  Quam  detinitionem 
salutarem  (concilii  Nicseni)  postea  aliis  tractatibus 
[in  Ariminensi)  quidem  pervertere  et  violare  ten- 
taverunt.  Sed  et  inipso  exordioab  iisdem  ipsis,  qui 
hoc  apud  Ariminum  retractare  cog-ebautur,  emeu- 
datumhacteuusest.  Reliqua  verba  dedinum.  106. 


Quapropter  nullum  est  dubium,  quin  sub  Liberii  n 
Pontiflcatu,  ejusque prudentia  et  diligentia,  opem 
ferentibus  SS.  Hilario  Pictaviensi  et  Eusebio 
Verceltensi,  aliisque  procul  dubio  pturibus,  Mes 
Catholica  in  Occidentatibus  provinciis  fuerit  re~ 
stituta. 


XIII.  Utrum  Lucifer  Calaritanus, 
quando  in  Sardiniam  se*recepit, 
videatur  in  schisma  lapsus? 


y\oluit  S.  Hieronymus,  ad  finem  salutarem  fecfr^. 
J-Jconcitiandi  episcopos  lapsos   cum  Ecctesia  laril~m  ' 
altaborare  non  perrexisse  Luciferum  Calarita-  non  ,aWfl- 
num,in  Dialogo  adversus  Luciferianos  ita  scri-  ^Zlt 
bens  :  Ventum  est  ad  asperrimum  locum,  in  quo  c^iXc^[ 
adversum  voluntatem  et  propositum  meum  cog-or  Wondo*. 
de  beato  Lucifero  secus  quidquam,  quam  et  illius 
meritum,  et  mea  humanitas  poscit,  existimare.  Sed 
quid  faciam?  Veritas  osreserat,  et  invitamling*uam 
conscium  ad  eloquendum  pectus  impellit.  In  tali 
articulo  Ecclesia?,  in  tanta  rabie  luporum,  segre-  E 
g-atis  paucis  ovibus,  reliquum   g-reg-em  deseruit; 
bonus  quidem  ipse  pastor,  sed  multam  praedam 
bestiis  relinquens.  Prcetereo  illa,  quae  quidam  ex 
maledicis,  quasi  satis  firma,  defeuduut;  hoc  illum 
amore  g-loria:,  et  nominis  in  posteros  transmittendi 
fecisse;  nec  non  et  pro  simultate,  quam  adversus 
Eusebiumpropter  Antiocheuam  dissensionem  susce- 
perat.  Nihil  istorum  de  tali  viro  credo.  Unum  est, 
quod  etiara  in  praesenti  constauter  loquar,  verbis 
eum  a  nobis  dissentire,  non  rebus;  siquidem  reci- 
piat,  qui  ab  Ariauis  baptisma  cousequuti  sunt  Ita 
deLucifero  Hieronymus.  Cum  autem  sanctus  hic 
doctor  pras  ceteris  ?iosse  debuerit,  quo  modo , 
quando  etper  quos  ortum  sit  schisma  Luciferiano- 
rum,  contra  quos  Dialogum  conscripsit,  nectamen 
schisma  Lucifero  attribuat,  aut  ullibi  insinuet, 
ipsum  recessisse  a  communione  SS.  Liberii,  Atha- 
nasii,  Eusebii,  Hilarii,  aliorumque,  qui  lapsos 
recipiebant  clericos  et  episcopos  in  suis  gradibus; 
omnino  mihi  persuadeo,  non  eo  usque processisse 
Luciferum,  ut  a  communione  EcclesicV  recesserit. 
Socrates  quoque  lib.  3  cap.  9,  Sozomenus  lib.  5  j1 
cap.  IZclareedicunt,  Luciferianum  quidemschi- 
sma  ortum  esse  occasione  dissensionis  Eusebium 
inter  et  Luciferum,  sed  hunc  ab  Ecctesia  non  re- 
cessisse.  Rufinus  lib.  10  cap.  30  nihilpro  alterutra 
opinione  clare  edicit.  Omnes  tamen  tresinsinuant, 
non  revocasse  Luciferum  subscriptionem  diaconi 
sui,quiejus  nomine,pro  receptione  tapsorum  in 
gradibussuistconcilioAlexandrinosubscripserat. 

ZlSUnus  Sulpicius  Severus  lib.  %  cap.  46  dicit,  censuiiqut, 
Luciferum  adeo  contrarium  fuisse  Ariminensi-  nonreci- 
bus,  ut  se  etiam  ab  eorum  communione  secreverit,  p*«<tos»" 
qui  eos  sub  satisfactione  vel  poenitentia  recepissent.  ^7^" 
At  frigide  addit  :  Id  recte,  an  perperam  consti- 
tuerit,  dicere  non  ausim.  Si  enim  hoc  non  noverat 
Sulpicius,  non  noverat  etiam,  schisma  a  Lucifero 
conflatum,  quia  saltem  sciebat  malum  esse  sehi- 
sma.  Quare  explicandus  est  Sutpicius  de  gestis 
Antiochias  a  Lucifero,  ut  infra  ostendam.  S.  Am- 
orosiusetS.Augustinusduriusquidemloquuntur 
de  Lucifero,  ut  dictum  est  ad  xx  Maii-  explican- 
turtamen  utcumque  verba  S.  Ambrosii,dicique 
potest,  utrumque  itatocutum  ob  Luciferianos,  qui 
ob   defensam  pertinaciter  opinionem    Luciferi 
in  schisma  certo  delapsi  sunt.  Quapropter  con- 

statf 


TiUemontiui 
eiiam  con- 
tendit.  la- 
jjsum  fnissc 
in  tckisma; 


(t  perperam 
aUegat  Ku/i- 
nitm  contra- 
riadiccnlem, 


stat,  ejusmodi  sententnv  fuisse  Luciferum,  ut  vel- 
let,  non  recipi  in  Ecclesia  clericos  episcoposque 
lapsosinsuisdignitaiibus-.cumqueexlibeUoMar- 

cellini  et  Faustini  pag.  54  habeamus,  Luciferum 
ab  exsilio  Romam  venisse,  non  dubitamus,  quin 
suamopinionemUbeTioPapxpersuadereconatus 

sit.  Verum  cum  eam  nollet  approbare  aut  sequi 
Liberius,  ut  Uquet  ex  Epistola  num.  208  data  •  no- 
luit  Ulesallemcooperaripro  receptionelapsorum, 
ideoque  verisimiliterpostulavit,  ut  sxbi  in  Sardi- 
niam  recedere  liceret,  reliquam  inproprta  eccte- 
sia  vitam  exacturus.  Attamen  non  videtur  ullo 
scripto  suam   opinionem  deinde  tuen  vohusse. 
Certe  S.  Hieronumus,  qui  scripta  Lucifen  recen- 
set  in  Catalogo  cap.tt,  nullum  deinde  Luci/en 
Opitscidum  memorat,  ac  de  eodem  non  minus  ho- 
norifice  loquitur,  quam  de  Eusebio  Vercellensi,ut 
S  Hieronymus  Luciferum  nequaquam  pro  schi- 
smatico  habuisse  videatur;  sed  potius  pro  viro 
sancto,  cum  et  beatum  vocet  et  bonura  pastorem  m 
eo  ipso  Opere,quodcontrapertinacesejussecta- 

tores  composuit.  " 

214  Plura  ad  excusandum  Luciferum  deduxit 
Henschenius  noster  ad  xx  Maii  in  S.  Luafero  Ca- 
laritano.  Verum  Tillemontius  tom.  1  Nota  m  Lu- 
ciferum  conatur  contrariam  defendere  opmio- 
nem  et  Luciferum  revera  facere  schismaticum. 
Nonexaminabo  hic  illa,  quic  respondetadcultum 
S  Luciferi,  etad  miracula,  post  corpus  inventum 
patrata,  etperjuratos  testes  asserta  in  jundico 
examine    Calari  instituto.    Missis  his  omnibus 
(auamquam  hccc  in  rc  dubia  plurimum  valent,ad 
dubitationem  deponendam,  et  pro  sententia  be- 
niqniore  judicandum)  solum   expendam   verba 
ipsius  contraLuciferum  prolata.  Non  dubitamus, 
inquit,  asserere,  secundum  omnesregulas  etlucem 
historicam  fatcndum  esse,  Luciferum  se  separasse  a 
S  Eusebio    S.  Athanasio,  a  Liberio  Papa,  ab  omui- 
bus  illis,  qui  subscripserant  formuhe  Ariminensi, 
aut  qui  eum  illis  ad  Ecclesiam  redeuntibus  corainu- 
nicabant,  id  est,  ipsum  se  separasse  a  corpore  Eo- 
clesteCatholicae;  mortuumque  essc  in  illasepara- 
tione,  et  post  se   reliquisse    corpus   schismatioum 
Lucifcrianorum.  Verum  breviter  respondeo,  nul- 
lum  assignari  posse  auctorem  antiquum,  qui  si- 
milia  deLuciferoprotulerit.Quidquid  contraLu- 
ciferum  protulerunt  antiqui,  longedetenore  sensu 
2  interpretatus  est  Tillemontius.  Hieronymum  qui 
in  Juvrelicos  schismaticosque  acer  esse  solel,  tuci- 
ferum  vero  et  beatum  et  bonum  pastorem  vocat, 
necaliud  ineoreprehendit,  quam  quod  noluent 
cooperari  ad  reducendos  ad  Ecclesiam  Lapsos, 
intrepide  altegat  ad  schisma  Luciferq  imputan- 
♦  dum   ostendendumque  in  schismate  defunctum. 
Rufinum  lib.  10  cap.  30  adducit,  utprobet,  commu, 
nionem  ruptam  a  Lucifero;nec  tamen  ailRuft- 
nus  ab  ullius  communione  recessisse  Luci/erum. 
215  Imo  potius  Rufinus  innuit,  Luciferumde- 
cretis   Alexandrinis    tandem   consensisse,  hcel 
difficulter:ut  clareedicunt  Socrates  et  Sozome- 
nus    Verba  Rufini  subjungo  :  Intcrim  Lucifer  in- 
iuriam  dolens,  quod  episcopum  a  se  ordraatum  non 
recepisset   Eusebius,    nec    ipse    recipere    COgitat 
Alexandrini  decreta  concilii :  sed  constrmgebatur 
le°-ati  sui  vinculo,  qui  in  concilio  ipsius  auctontate 
subscripserat.  Abjicere  namque  eum  non  poterat, 
quia  auctoritatem   cjus  tcnebat.   Si  vero  recepis- 
set    omne    suum  frustrandum   vidcbat  iuccptum, 
(nimirum  ordinationem  Paulini  pro  ecclesia  An- 
tiochena  non  obtenturam,  quod  Meletius  ex  de- 
cretis  Alexandrinis  posset  recipi.)  Diu  ergo  dc 
hoc  multumque  deliberans,  cum  ex  utraque  parte 
concluderetur,     eligit,    ut,    legato    suo    recepto, 
Septembris  Tomus  VI. 


.- 1  - 
DIE  YIGESIMA  TERTIA  SEPXEMBaiS. 

erga  cetcros  scuteutiam  disparem,  sed  sibi  placi- 
tum  custodiret.  Qute  cst  illa  sententia  dispa,-.  .V 
credimus  Tiltemontio,  est  excommunicatio  om- 
nium,  qui  sequebantur  decreta  Alexandnna.  At 
si  Hieronymum,  num.  212  laudatum,  audire,ut 
par  est,  malumus;  est  recessus  Lucifen  vnSarO*- 
nicun,  relicta  cura  lapsos  Ecclesiae  reconciliandi, 
ct  ulterius  laborandi  cum  illis,  quxbwm.    00 
usque  taboracerat.  Noncredit  Uiewj.nux 
id  fecisse  aut  ex  vana  gloria,  aut  ex  iracundia. 
Poterat  sane  id  facere,  ne  novx  inter  ipsu 
Eusebiumorirenturdissensiones,autaliadecausa 

nobis  ignota.  Interim  Uufinus  non  loquitur  de 
mptacommunionecum  idh:  et  ubipaulopost  lo- 
quitur  deschtsmaU;  non  vocat  schisma  l.ucifen, 
sedsohismaLuciieriaiiorum.5ocra*wtp*h*rmcte 

Rufinum  intellexit,  quam  Tillemontius,  si  em  ipso 
scripsitlib.Zcap^tquxs^iOKninr  VerumLuoi- 
feriram  suara  esplerenon  valuit.  Constrictus  enim 

suisip^ius  poUi^itationibus  tencbatur,  quibusper 
spopouderat,   se   decretis  con 


J.  S. 


diaconura  missum 

cilii  aasensurum.  Itaque  ip^quidem  ecc\o>iasUcam 
retinens  tidem,  in  Sardiniam  ad  propriam  -  -i 
cesserat.  Hi  vero,qui  una  cum  ipso  primum  fuerant 
exulcerati,  haotenue  ab  Ecclesia  segregati  perma- 
ncnt.  Ita  etiam  Sozomcnus  lib.  5  cap.  13  Lucife- 
rum  cum  EcclcsiaCotholica  consentientem  m  Sar- 
diniam  discessisse  tcstatur. 

216  At    inquit  Tillemontius  inLxrt/rma,  /.  >, 
difficutter  credi  potest,  ob  dissensionem  ha 

iJnn^nsndvrEwsebunnciLuciferX llSCeSSlSSe 

ab  Ecclesia  Luciferianos,  si  Lucifer  ipse  abea 
non  discessit.  Respondeo,  illos  non  esse  factOB 
schismaHcospropterlMcifenmtsedeamdemoptr 

nionempertinaciteradeosecutos,»! luerinta* 

Ecclesia  separari,  quam  ab  illa  discedere,  Uagts 
incredibile  est,  Luciferu»,  pertinactter  sumopt- 
nioni  inhassissei  nec  tamen  ullo  scnpto  eamp 
pugnasscquemadmodum  suam  postea  scriptode. 
fendcre  votuerunt  Marcellmusei  Faustinus  Lu- 
ciferiani.  Titlemontius  porro  adducit  SulptCium 
Sevemmm^capA^guiopponitmodumagmdi 

^ciferiM^ 

Gallia  recipienUs.  Ceterum,  impii,  ^**** 

terbanum.%data.  Cur  ait  ^^Antiochiffl 
nisiutinsinuaret>Sesolumagere  ^s>?u£™ 
a  Lucifero  erant  gestat  quando  ordvnamt  Pax 

num,  et  ab  eorum  communionc  abstmuiU  <!"<  **■ 

letio    Catholico  quidem,  sed  - unionecum 

Arianiseorumqueordinatu maculato,  adhmre- 

Z»i>  IUa,nmt  SnlP,rins:W  recte,anper; 
peram  constituerit,  dicere  non  ausim.  Eoc  de  scfii- 
ILtenonpoteratdicere   poterat  ^um^ede 

ouinitmr,  qunsa   Autiorhi.-r  snmtns  rrai    L«<  ,f,  , 

SnumordinandoproMeletio,et ~ 

nione    Mcletianor bstinendo.   Talem     ■ 

LntiochixmentemLuciferi  clare^ 
Socrates  et  Sozomenus,  etiamst  testenturf  eum 

posteaecclesi*< sens,,,,  n, ^-^ 

lucUTillemontius,proconi >->'';-■ 

ivncruvta    At  neuter  id  clare  dtcit,  hcethatxna 

SxtdTsoladeUberatime.S ««««' 

'       ' irecteetvponeturdemimsjactatoautdi 

tal Tsic  «terque  dicit.eum  volume tmprobare 

Alexandrina  decreta. 

oyuam  vero  conSideremus,quam  recle  auclores 
JiucatTillemontiut.Socratem  etSozom 

aui  clarissimis  verbis  Luciferum  facxuntur<  ■ 
lLonsentientem,adducil,ubiambmelo, 


fl  Sulj' 

tle  Qcsfit  An- 

tiochU  "  t " 
(if.ro  loium 
agpnlem  : 


[j  scii- 

piorc< 

.■'i(i 
Tiltemotilt'. 


AUCTOtt 
i.  S. 


Objecta  S. 
Ambrosii 
verba 


■  pponurtfuTj 

\tt  faventia 
l.wifero. 


6.24  DE  S.  LIBERIO 

tur,pro  rupta  a  Lucifero  communione  cum  Euse- 
bio.  Hic  sane,  etsi  clarius  loquerentur,  audiendt 
non  erant,  cum  nullus  alius  id  dixerit,  et  res  de  se 
nonsit  verisimilis.  Cum  enim  Eusebius  abstinue- 
rit  a  communione  Meletianorum,  aut  saltem  a  re- 
cipiendo  Meletio,  non  erat  ulla  Lucifero  causa, 
resiliendi  ab  ejus  communione .  At  potuit  minari 
Lucifer,  id  se  facturum,  si  Meletium  aut  Mele- 
tianos  reciperet.  Mox  addit  Tillemontius  Rufi- 
num,  ut  probet  Luciferum  similiter  recessisse  a 
communione  Athanasii,  Liberii,  omniumque,  qui 
decreta  Alexandrina  recipiebant.  At  non  loquitur 
i;nf,ti'.st?rfrjiti»nt,iioii<>citiitidlotuortalium  rupto, 
et  decreta  Alexandrina  tandem  a  Lucifero  rece- 
pta  insinuat,  cum  legatum  ab  eoreceptumdicit. 
Nam  recipere  legatum,  idem  ibi  significat,  ac  re- 
cipere  decreta  Alexandrina,  ut  probatur  ex  his 
verbis,  quibus  dubitantem  inducit  Luciferum:  Si 
vcro  recepisset  (tegatum),  oirme  suum  frustrandum 
videbat  inceptum,  non  receptione  ipsius  legati, 
quee  Meletium  juvare  non  polerat  contra  Pauli- 
num,  sed  Alexandrinorum  decretorum,  quse  Me- 
letio  favebant.  Deinde  Sulpicium  adducit  Tille- 
montius,  quasi  eadem  dicentem  cum  Rufino,  cum 
Sulpicius  tantum  loquatur  deopinione,  quam  An- 
tiochia;  secittus  est  Lucifer,  ac  de  reliquis  taceat. 

:>  1  s  Objicit  ille  S.  Ambrosium,  qui  in  oratione 
de  S.  Salyro  habet,  ecctesiam  Calaritanam  fuisse 
in  schismate,  quando  eo  venit  S.  Satyrus  naufra- 
gio  ejectus,  et  baptismum  suscipere  cogitans,  et 
h.i  <  sabjungitverba:  Luciferenim  se  a  nostra  tunc 
teinporis  communione  diviserat:  et  qnamquam  pro 
fide  exsulasset,  et  fidei  suse  reliquisset  hreredes;  non 
putavit  tamen  (Satyrus)  fidem  esse  in  schismate. 
Nam  etsi  fidcm  crga  Deum  tenerent,  tamen  erga 
Dei  Ecciesiam  non  tenercnt.  llxc  verba  non  carent 
obscuritate.  lllud  tunctemporis  non  potest  dici  de 
tempore,  quo  illuc  venit  S.  Satyrus,  quia  Lucifer 
diu  ante  erat  defunctus.  Debet  igitur  referriad 
tempora  Luciferi  et  ecclesuc  Mediolanensis ,  a  qua 
Lucifer  se  separavit.  Toto  autem  tempore,  quo 
su pcrr ixit Luci fer,ecclesix  Mediolanensipreefuit 
Auxentius  Arianus,  ita  ut  Lucifer  ab  ecclesias 
Mediolanensis  communione  abstinereposset  et  cle- 
beret.  Itaque  si  Ambrosiiverba,  Luciferenim  se  a 
nostratunc  temporiscommunionediviserat,  hoc  in- 
telligantur  sensu,  Lucifer  se  ab  ccclesiie  Mediola- 
nensis  sui  temporis  communione  diviserat,  totus 
locus  allegatus  farebit  Lucifero,  cum  hic  commu- 
nicare  non  deberet  cum  Auxentio  Ariano, 

210  At  sane  non  video,  quo  atio  sensu  locus  apte 
eooponi  posset :  neque  enim  dubitandum  videtur, 
quin  Ambrosius  per  voces  a  nostra  communione 
inteltigat  communionem  ecclesix  Mediolanensis, 
in  qua  perorabat.  Iltud  ipsum,  quod  interponitur 
tunc  temporis  favet  datve  expositioni.  Si  enim  vo- 
luisset  per  nostram  communionem  intelligere  com- 
munionem  totius Ecclesuc  Cathoticee,  noneratne- 
cesse  illud  tunc  temporis  interponere,  et  poterat 
Luciferum  vocare  schismaticum.  Illud  rursum 
Quamquam  pro  fide  exsulasset,  et  tideisiuereliquis- 
set  ha?redcs  m  ultum  favet  datse  expositioni  i^mque 
Lucifero,  qui  pro  recta  fide  exsidaverat,  et  ejus- 
dem  fideireliquerat  hicredes ,post  mortemutiqxte : 
nam  si sckismaticus  fuisset  et  obiisset,  ut  vutt  Til- 
lemontius,  non  fidei,  sed  schismatis  sui  hseredes 
reliquisset,  Rursum  seqitentia  favent  Lucifero; 
ubi  enim  incipit  loqui  de  schismate,  statim  deSar- 
dis  loquitur  i>i  plurali  numero,  nonde Lucifero; 
aitque  illos,  etiamsi  luvredes  fuisscnt  fidei  Litci- 
fcrt,  cv,,t  iu  schisma  essent  lapsi,  non  consendos 
fuisse  fidem  habere  in  schismate.  ILvc  videturge- 
nuina  toci  explieatio,  et  Ambrosius  videtur  omni- 


PAPA  CONF. 

no  insinuare,  Cathoticum  defunctum  Luciferuni 
per  relictos  fidei  sua?  hEeredes,  ut  jam  observavit 
Papebrochius ;  sed  maluit  dissimulare  TUlemon- 
tius^quam  aliquid respondere. 

220  Pergitvero  aci  S.  Augustinum,  qui  in  Epi- 
stola  1S5  (al.  50,)  ad  Bonifacium  num.  47  ita  loqui- 
tur:  Sic  multitudinibus  per  schismata  et  htereses 
pereuntibus  subvenire  consuevit  (Ecclesia.)  Hoc 
displicuit  Lucifero,  quia  factum  est  in  eis  susci- 
piendis  atque  sanandis,quivenenoperierantAriano: 
et  cui  displicuit  in  tenebras  cecidit  schismatis, 
amisso  lumine  caritatis.  Fateor,  duraesse  altegata 
verba,  et  Augustinum  ejus  videri  sententiee,  ut 
crediderit  Luciferum  schismaticum.  Attamen  non 
omnino  certum  est,  illius  opiyiionis  fuisse  Augu- 
stinum,  aut  certo  credidisse,  Luciferum  teque 
fuisse  schismaticum  ac  Luciferianos .  Dicit  qui- 
dem  S.  Augitstinus,  Lucifero  displicuisse  rece- 
ptionem  lapsorum,  sed  ad  schisma  usque  illam 
eidem  displicuisse,  diserte  non  edicit.  Rursum 
clare  edicit,  in  schisma  lapsos  esse  aliquos,  quibus 
displicuitlapsorum  receptio;  sednon  additdiser- 
tis  verbis,  inter  illos  fuisse  ipsum  Litciferum. 
Nam  illud,  et  cui  displicuit,  non  tam  certo  refertur 
adipsum  Luciferum,  ut  nequeatad  Luciferianos 
referri.  Si  aittem  ad  hos  referatur,  sohtm  dixerit 
Augustinus,  ex  opinione  Luciferi  natum  esse 
schisma.  In  libro  de  Rmresibus  cap.  Sl  ita  habet : 
Luciferianos  a  Lucifero  Calaritano  episcopo  exortos, 
et  celebriter  nominatos,  nec  Epiphanius  necPhila- 
ster  inter  hsereticos  posuit.  Credo  tantummodo  schi- 
sma,  non  haeresim  eos  condidisse,  credentes.  Hic 
S.  Augustinus  dicit,  a  Lucifero  exortos  et  nomi- 
natos  Luciferianos,  sed  schisma  conditum  attri- 
buit  Luciferianis,  non  Lucifero,  saltem  claris 
verbis.  Rursum  laudatus  Doctor  de  Agone  Chri- 
stiano  cap.  30  contra  Luciferianos  disserit,  ita 
ordiens  .-  Nec  eos  audiamus,  qui,  quamvis  neminem 
rebaptizent,  praeciderunt  se  tamenabunitate,etLu- 
ciferiani  mag-is  dici,  quam  Catholici  maluerunt.  Hic 
schisma  tribuitur  Luciferianis,  etquidem  iterato 
et  tertia  etiam  vice,  nec  umquam  primxts  auctor 
schismatis  dicitur  ipseLucifer.  Quare  dubitari  ut- 
cumque  potest,anLucifentmipsum  schismaticum 
crediderit  Augustinus,  et  an  saltem  non  dubitave- 
rit,  cum  ita  ambigue  loquatur,  ut  haud  difficulter 
verba  sua  potuisset  interpretari  de  solis  Lucife- 
rianis. 

221  Verum,  etiamsi  S.  Augustimts  credidisset, 
Luciferum  fuisse  schismaticum,  sicutcerto  schi- 
smaticos  crediditLuciferianos,  potuit  ineoerror 
obrepere  scribenti  in  Africa,  quando  Litcifer 
medio  fere  secuto  erat  clefunctus.  Certe  nullibi 
ostendit  S.  Augustinits,  legisse  se  opus  S.  Hiero- 
nymi  contra  Luciferianos ;  cum  non  meminerit 
de  Hilario  diacono,  non  recipienti  baptizatos  ab 
Arianis.  Videtur  similiter  ignorasse,  qua  occa- 
sione  Lucifer  in  Sardiniam  secesserit,  et  suee  tan- 
tum  ecclesise  deinceps  curam  habere  votuerit. 
Hiec  omnia  probe  perspecta  habere  potuit  S.  Hie- 
ronymus,  qui  et  Romse  habitavit  atiquo  tempore, 
dum  Lucifer  et  Liberius  in  vivis  erant,  et  non 
diupost  Antiochuv,  ubi  discere  potuit  gesta  inter 
Eusebium  et  Luciferum.  Itaque  in  hac  qitestione 
Hieronymus  longe  ptwferendus  est  Augustino, 
pr<vsertim  cum  ipsum  nomen  Luciferianorum  na- 
tum  esset  persuasionem  de  schismate  Lxtciferi 
ingerere  omnibus,qui  initium  schismatisnon  bene 
habebant  perspectum.  Atqui  S.  Hieronymus  nul- 
libi  de  Lucifero  toquitur,  ut  de  schismatico;  nut- 
libiasserit,eum  ab  ecclesia  recessisse:  sed  contra 
Beatum  vocat,  et  bonum  pastorem,  quibus  titu- 
lis  non  videtur  Luciferum  exornaturus  fuisse,  si 

credidisset 


s.  .1 


»?!«(,■- 


nits  l 


vitletur  tri. 
bmre, 


F 

sril  prsfe- 
renda  e$t 
spntenlia  S. 
Iliiromjnii, 
Lncifero  fa- 
vem, 


ttiam   «'»" 
svffragan- 

iur. 


DIE  VIGKSIMA  TERTIA  SEPTEMBBIS 

credidissetschismaticum.QuodauteminChronico 

HieronymideLuciferomorientedicitur,Q\unun- 

quam  se  Arrianasmiscuitpravitati ;  non  videtur  si- 

gnificare,utperperamvutt  Tillemontius,  Luctfe- 

rum  in  schismate  obiisse,  sedpotius  in  laudem 

ejus  observatur.  Si  enim  crimini  datur  pravttatJ 

hxreticai  se  miscere,  ut  non  ignorabat  Uierony- 

mus ;  clarius  loqui  debebat,  si  schisma  volebat  in- 

dicare 

"   222  SilentiumSS.EpiphaniietPhilastru.r'' 

floruerunt  eo  ipso  tempore,quo  defunctus  est  Luci- 
fer,qiuqueannispaucispostmortemejusdehrr,<-- 
sibusscripserunLsimiliterinsinuatopinionewLu- 
ciferide  non  recipiendisepiscopisetclencis  insuis 


025 

feriani,saltem  Antiochix,  rcferrewltempu$,quo 
aPaulino  discesserunt  Luciferiani  ob  concordiam 
initam  cum  Meletio. 

221  Edicant,  quwso,adversarii,  utrumcreaant, 
Luciferum  a  Paulini  quoque  communione  reces- 
sisse.  Si  cnm  Paulino  communicavit,  certo  non 
recessit  ab  illis,  qui  decreta  Alexandrina  suscepe- 
runt,cumUlisPaulinussubscripserit.SicumPau- 

lino  communicavit,  nonest  ulta  suspicio  fundata 
de  abrupta  a  Lucifero  communione cum  Ecclesia 
Romana  aut  cum  Atcxandrina,cumPaulinu 
hisce  communicaverit.  Jamvero  si  velint  Lucife- 
rum  a  Pdulini  quoque  communione  recessisse, 
quomodoprobabunt,  Luciferamet  Paulinum,qui 

•  ___•      i      ././.,'■,.      mewton    1*1   //.- 


ACCTOftt 
J.  S. 


orlum  non 
videri,  niti 
pott  mortem 
J.uciferi. 


U7T- r" ■-■*■"        .   -^/.Mnitrnmsetclericisinsitis      quomodoproO«-<>"itr,  uum  jvrumv*  1-»«™.»««*,*« 
"fe^denonrecipien^  *  £  is  e?Ym,  AfUiOchi*,  postea  i 

*™d±™TZ^  Irsasadeoopinu saoiissetutc ^ionefue 


Alio  arrju- 

mentoprnba- 

tur,  schisma 

Luciferia- 

-IU-.- 


nraaiuua  uun  ui.ch, ijw»  '•«•*,  v~ , 

degenerasse.Hoccertesilentiumsufficitadomnem 

fidem  abrogandam  Theodoreto,  lib.  3  cap.  5  hSBC 
scribenti :  Lucifer  vero  in  Sardiniam  reversus,  ec- 
clesiastica;  doctrinas  nova  quasdam  dogmataadjecit. 
Quae  qui  amplexi  sunt,ex  ejus nomine  cognomentmn 
sumpsere.  Luciferiani  enim  diu  appellah  nmt  Ve- 
rum  hoc  quoque  dogtna  extinctum  et  obliviom  tradi- 
tum  est.  Nova  illa  Luciferi  dogmata  nonpoterant 
ignorare  Epiphanius  et  Phitastrius  nec  debebant 
B  tacere,si  qua  Lucifer  revera  condidisset.  hihilo 
magisvidetur  taciturus  fuisse  S.  Athmasiusqui 
yluribus  annis  vixitpost  reditum Lucifenin  Sar- 
diniam,  eidemque  etiam  supervixit,  si  iltenova 
dogmata,  aut  etiam  schisma  induxisset.  Namet 
Macedonianos  et  Apollinaristas,  illxs  temportbus 
ortos,  statim  aggressus  est,  et  in  Epistola  adh  u- 
finianumagitdestatutisAlexandrinis,utschisu>a 

Luciferianum  prxterire  vix  posset,  si  jam  tum 
ortum  fuisset.  Accedit  demum  silentium  scnpto- 
rum  omnium,  qui  tempore  Luciferi  aut  etiam  ali- 
quot  annis  post  scripserunt,  omniumque  concdio- 
rum  cum  in  nulto  concilio  aliquid  contra  Lucife- 
rum  legatur  statutum.  Quapropter  omnino  cxisti- 
mo,  schisma  ortum  esse  post  mortem  Lucifen  : 
quod  et  alia  ratione  ostendere  juvabit . 

223  Dissensio  inter  Eusebium  et  Luciferum  or- 

ta  erat  ex  ordinatione  Paulini.  Lis  autem  ex  illa 

ordinatione  orta  inter  Meletium  et  Pauhnum  de 

episcopatu  Antiocheno  diu  mansit  indecisa  et  sine 

ulla  partium  compositione.  Ambo  tamen habcban- 

tur  Catholich  et  ambo  cum  episcopis  CathoUcis 

communicabant.Tandem  circa annum  380 ,  idest, 

decennio  fere  post  mortem  Lucifen,  conventum 

est  inter  Meletium  et  Paulinum,  ut  ambo,  quam- 

diu  viverent,  singuli  gregcm  suum  pasceren,  e 

vost  mortem  altcrutrius  solus  illc  prxcsset  toti 

ecclesim  Antiochenw,  qui  defuncto  esset  superstcs. 

Ut  hxc  pacta  firmius  consisterent,  ex  utraque 

mrte  clcrici,  qui  ceteris  ad  episcopatum  magis 

erant  capaces,juramentoobstringebantur,  nead- 

mitterent  cathedramAntiochenam,quamdiu  alter- 

auter  vivcrct.  Narrat  hoc  Socrates  iib  »  cap.  B  ct 

Sozomenus  lib.  7  cap.  3.  Primus  addit:  Ad  hunc 

modum,  juramento  proatito,  populus  ad  umtatem 

rediit,  nec  ulterius  inter  se  divisus  cst.  AtLucife- 

rianiseareliquissejunxere.proptereaquodMiletms, 

nui  ab  Arianis  ordinatus  fuerat,  ad  episcopale  mu- 
nussusceptus  fuisset.  Sozomenus  vero  :  Igiturjure- 
iurando  in  has  conditiones  prsestito,  umversa  fere 
nlebs  ad  concordiam  rediit.  Paucitamen  ex  Lucite- 
rianis  adhuc  dissidebant,  propterea  quod  Mcletius 
ib  hiereticisordinatus  fuisset.  Tillemontius  tom.  8 
in  S  Meletio  art.  15  ait,  non  intelligere  se  asserta 
illa  Socratis  et  Sozomeni,  quia,  inquit,  Luoifer 
schisma  suum  formaverat,  et  multis  tum  annis  erat 


r. 


vei*sas  adeo  opiniones  abiisse,  ut  com  '  fue- 

rintsejunctil  Em  allegaUs  mom  locis  Lucifer  ti 

communicaban  t  cum  Paulino  usquead  h  i  j ;  us  cui 
Meletio  concordinm,  >jua  igitur  ratione  dice 
cumPaulinononcommunicasselMciferumips 
cujus  illi  sequebantur  opinionem?  Vel  illi  erant 
Luciferiani  ante  concordiam  cum  Mcletio,vel  non 
erant,Si  erant,Luciferiani  antc  illud  t>;„}mSlnon 

magiserantschismatici^quaml-^innnn^.S, i 

erant  Luciferiani,certononerantsclns, ,>><!,  i.ltn. 
que.quocumquemodoconsideremLuciferiejusque 
sectatorum  cnnsilia,  non  iwoenio  schisma  Luctfe- 
rianum,vivente  Lucifero:  sicutteo  vivente&uttus 
illius  schismatis  fecit  mentionem,  aut  oppugnan- 
do,  autdefendendo,autdamnando  Eoigitur  mo- 
do  Lucifer  opinioncu*  suam  de  non  recipiendis 
episcopis  lapsis  videtur  defendisse,sii ■/</  S.  t  "ypriar 
nus  aliquo  tempore propugnavit  opinionem  de  Vfc 
randohiereticorumbaptismo;vidclicri ,»/</<■  sj  >j- 
pHanotestaturHieronymvscontra  Ijicfcrutnos, 
non  cum  anathemate  eorum;  qui  se  sequi  nolue- 
rant.     Siquidem  in  communioue  eorum  permansit, 
qui  sententi;vsn:r  contraierant.  Lubet  mododispu- 
tatis  de  Lucifero  brevempro  Liberio  addere  obser- 
vaiionem.SiLucifcr,  ut  volunttacommunione  U- 
berii  recessit,  quia  episcopos  lapsospostpomtten- 
tiam  ad  communionem  admiUebat:  quomodo  in 
opinione  adversariorum  voluit  anlea  communi- 
care  cum  Liberio,  quem  similiter  Iwpsumconten- 
ditnt*  Ccrtemagis  rthiMJnsvideripoteratUberms 

ob  lapsum  proprium,  si  verus  est;  quamob  solam 

cumlapsisiisquepocnitentibuscov» wncm.ZJfl 

lansu  igiturUXw*  nihil  noverat  Lucifer,id fue 

necesseest  dicere,  lapsum  illum  esse  ftcMiumt  de 

quo  Lucifer  numquam  conquestus  lcgiiur. 


XIV.  Epistolae  Liberii  ad  Athana- 
sium,  ethujus  ad  illum  suppositi- 
ti« :  episcopi  Orientales  Scmia- 
riani  legatos  mittunt  ad  Libe- 
rium,  reccptaque  fide  Nicsena,  ad 
communionem  a  Liberio,  et  ab 
omnibus   Catholicis    recipiuntur. 


.aroniusad  annum  mnum. 


20G  recitat  fra- 


i, ,u K,,isiol.T.r P,oresmne fidet.no- 

mine  Liberii  ad  Mhanasium,  et^sxmnm,,^ 

■ntLirrivlam-  neque  ullam de auctonbus  illo- 

et  muius  tum  annis  erat     rlum  ^XZrum  dubitationem  insinuat.  At 

defunetus.  Verum,  ^  nullus  conemporaneus    ^a^Sn^re de Scriptoribus ecclmasti. 

scrir.torasserat.LueiferumschtsmateabEccesia     Bellamanusin    j 

£»  fuisse,  poterat  initium  sclusmaUs  Luci- 


Stripia  oK- 

gUO,  rjii* 
Librrto  vi- 
dentur  $up- 
posita. 


626 


DE  S. 


UHIOiB 

J.  s. 


OrtentaUum 

epimopth 

i  niii,  ijin 
/ili  i  niiii 

r/inilSrniiil- 

riani,  ttgali 


cis  in  S.  Athanasio  pag .  109  Liberio  et  Athanasio 
tihi  Fragmenta  abjiidicat*  dicens  :  In  eodem  torao 
(przmo  Operum  S.  Athanasii)  habetur  Epistola 
Liberii  Pap;e  ad  Athanasium,  etresponsio  Athanasii 
ad  Liborium  :  sed  neutra  videtur  convenire  auctori, 
cui  tribuitur.  Liberius  enim  ita  scribit  ad  Athana- 
sium,  acsi  dubitet  de  ejus  fide....   At  neque  cre- 
dibile  est,   Liberium   umquam  dubitasse  de  fide 
S.  Athanasii  etc.  ResponsioquoqueAthanasiinon  ha- 
bet  formam  Epistola;,  sed  simplicis  coufessionis  fi- 
dei  :  neque  confessio  concepta  est  verbis  satis  pro- 
priis,  prffisertim  ubi  dicit;  «  Illa  caro  suspensa  est 
»   in  cruce,  non  ipse  »  etc...  Sanctus  vero  Athana- 
sius  maxime  propric  et  castig'ate  de  ejusmodi  my- 
steriis  loqui  solet.   Proiude  non  videtur  ejusmodi 
scriptio  sancto  Athanasio  tribuenda.  Hocjudicium 
Beliarmini  passim  sequuntur  recentiores.  Pape- 
brochius quidcmnoster in  S.  Athanasio  num.  369 
Baronio  inlhxsit/juod  verisimiliter  dictas  Episto- 
las,in  Baronio  et  in  Conciliis  inventas,tam  attente 
non  examinaverit.  At  omnino  existimo.  sequen- 
ilaui  esse  Bellarmini  censuram,  prout  eam  secidi 
B  sunt  plerique  recentiores.  Alia  quoque  Epistola 
Athanasii  nomine  et/Egyptiorum  episcoporum  ad 
Liberium  exstat  apud  Labbeum  tom.  2  Concilio- 
rum  col.  76$,  ubi  et  responsio  Liberii  nomine  col. 
705  subnfictilur;  sedobservat  in  margine Labbeus, 
tdramque  ab  omnibus  passim  haberi  suppositi~ 
fJam.Aliarursumibidem  col.  7G0  habetur  l>\hev\i 
E pistola,inscripta  ad  omnesg-eneraliter  episcopos, 
de  qua  Labbeus  in  margine  :  Commentitiam  esse 
nemo  non  videt.  Ne  hanc  quidem  defendere  cona- 
bor:  fateor  tamen,  non  tam  clare  hanc  mihi com- 
menMHam  ritleri,  quam  quatuor  illas,  quas  im- 
probari  §  3,  Apud  Labbeum  tom.  2  Conciliornm 
col.l()S>lfi(/iitif/>rfritit/c<-retaJnomineLi'beTneditaJ 
qute  nonnidlis  etiam  videntur  de  suppositione 
suspccttt. 

226  Jam  vero  quod  spectdt  ad  lapsos  aut  hcere- 
ticos  ad  Ecclesiam  reductos ,restant  enarranda  ea, 
qu&  na > ■,->. nt 'u >■  aSocrate etSozomeno de  episcopis 
Qrientalibus,  quos  prior  Mncedonianos  nominat, 
tliamsinon  omnes  essent  hxresis  Uacedonianm , 
postea  i"  concilio  Constantinopolitano  condemna- 
/,r.  sedplerique  Semiariani,  quod  vocem  Consub- 
stautialie  non  admitterent,et  nonpauciverisimili- 
ter  Catholici,  saltem  tjuoadsensa,  ut  erant plures 
C  Semiaritt/u,  aulcquam  nota  erat  aut  invaluerat 
hseresis  Macedoniana  contra  Spiritum  sanctum. 
PremebanturilliArianorumpersecutionesubVa- 
tenfis  Ariani  imperio,  cum  Occidentales  Catholi- 
cum  haberentimperatorem  Valentinianum.  Qua- 
propter  varias  inviccm  miserunt  legationes,  va- 
riisque  locis  convenerunt  ad  concilium,  nimirum 
Lampsaci  m  !IHlespordo,Smjnuc  in  Asiaproprie 
dicta,  i»  Pamphyliaquoque,  Isauriaac  Lycia,ut 
habet  SocratesUb.  i  cap.  lZ.JDictis  igitur conciliis 
et  legationibus  in  hanc  convenerunt  sententiam, 
ueccssario  confugienduin  esse  tum  ad  fratrem  iin- 
peratoris  (ValentimanumJ  tum  ad  Liberium  Ro- 
maiue  nrbis  ej)iscopum,  eorumque  fidcm  ample- 
ctendam  potius,  quam  ut  cum  Eudoxio  (Ariano) 
communicarcnt.  Mittunt  ig-itur  Eustathium  Se- 
bastia-  episcopum,  quijam  sspius  depositns  fuerat, 
Silvanum  Tarsi  Cilici»,  et  Theophilum  Castabulo- 
rum,  ojiffl  etiam  Cilicue  urbs  est;  mandantque,  ne  in 
fide  dissentiant  a  Liberio,  sed  cum  Ecclcsia  Komana 
communionem  ineant,  fidcmque  Consubstantialis 
conseasu  suo  confirment.  Hasc  Socrates,  quibus 
consenHt  Sozommus  lib.  7  cap,  10,  de  missione 
dictoru,,}  lctjalnmtni  italoquens  :  Eosquead  Valen- 
tnnanum  imperatorem  mittunt  cum  littens  ad  Libe- 


LIBERIO  PAPA  CONF. 

rium  Komanum  episcopum  et  ad  Occidentales  epi- 
scopos  scriptis;  quibus  eos  bortabantur,  ut  legatos 
suosomni  ope  adjuvarcnt,  et  cum  illis,  quid  a^en- 
dum  esset,  perpenderent;  et  statum  Ecclesise,  prout 
ipsis  visum  esset,  corrig"ereut;  quippe  qui  probam 
ac  stabilem  fidem  ab  Apostolis  traditam  retinerent 
acpra?  caeterisomnibus  relig*ionis  curam  grerere  de- 
berent. 

227  De  gestis  Romse  sabdit  auctor  .-  Et  leg-ati 
quidem,  cum  in  Italiam  venissent,  imperatorem 
in  Galliis  morari  didicerunt,  bellum  g^erentem  cum 
barbaris  eas  accoleutibus.  Cumque  ipsis  dinacile 
visum  esset  iter  iu  Gallias  propter  bellum,  litte- 
ras  dederunt  Liberio.  Et  inito  cum  illo  consilio 
de  rebus  ,  quarum  causa  missi  fuerant ,  Arium 
aliosque,  qui  idem  cum  illo  aentirent  ac  prasdica- 
rent,  sententia  sua  damnarunt.  Omnem  praaterea 
haBresim  fidei  Nicaeni  concilii  adversantem  reje- 
cerunt :  Consubstantialis  denique  vocabulum  susce- 
perunt...  Harum  rerum  confessionem  scriptis  pro- 
ditam  cum  Liberius  ab  ip.sis  accepisset,  cum  eis 
commuuicavit  ,  scripsitque  litteras  ad  Orieutales 
episcopos  ,  ob  coucordiam  et  fidei  consensum  eos 
laudans,  et.  qiue  eum  legatis  g-esta  erant,  iisdem 
sigrnificavit.  Laudatus  Sowates  ostendit,  tegatio- 
nem  initio  fuisse  Liberio  susj)ectam,  episcoposque, 
a  quibus  legati  erant  missi,  illos  fuisse,  qui  Seleu- 
ciae  quidem  contra  Acacium  Arianam  sententiam 
improbaverant,  deinde  tamen  Constantinopoli  de- 
cretis  Ariminensibus  subscripserant.  Hi  erg-o  (le- 
gati)  inquit,  cum  litteris  eorum,  qui  Seleucise  ab 
Acacio  dissenserant,  Romam  venerunt.  Et  imperato- 
rem  quidem  ipsum  adire  eis  non  licuit,  quippe  qui 
bello  contra  Sarmatas  districtus  in  Galliis  tenere- 
tur  :  Liberio  vero  litteras  suas  porrexerunt.  Ille 
initio  quidem  eos  admittere  recusabat,  Arianarum 
partium  eos  esse  dicens,  nec  ab  Ecclesia  suscipi 
posse,  utpote  qui  Nicosnam  fidem  abrog-assent.  At 
illi  se  dudum  resipuisse,  et  veritatem  agnovisse  re- 
sponderunt ;  et  Anomasorum  quidem  doctrinam  eju- 
rasse  jam  pridera;  Filium  vero  Patri  per  omnia  simi- 
lem  confessos  esse,  nec  ullatenus  differre  Consub- 
stantialem  a  siraili,  nimirum  si  utraque  vox  recte 
exponatur,  ut  exponitur  idraque  a  S.  Hitario  in 
iibro  de  Synodis. 

22s  At  illa  ratio  legatos  non  juvisset  apud  Li- 
berium,  nisi  formidam  Nictenam  cum  voce  Con- 
substantialis  admisissent.  Redeo  ad  Socratem  : 
Qiut*  cum  dixissent,  sententiae  suae  professionem 
scripto  coraprehensain  Liberius  ab  eis  exeg-it.  Illi 
erg-o  libellum  ci  obtulerunt,  in  quo  verba  ctiam  fidei 
Xicainjeerantadscripta.  Libellus  sive  scriptum,a 
legatis  obtatum,  ab  idroque  recitatur  cum  hac  in- 
scriptione  :  Domino  fratri  et  comrainistro  Liberio 
Eustathius,  Theophilus  et  Silvanusin  Domino  salu- 
tem.  Initium  hoc  est :  Propter  insanas  lKercticorum 
opiniones  ,  qui  Ecclesiie  CathoIicaB  offensionis 
causam  prsberc  non  cessant,  nos  omnes  illis  oe- 
casionem  adimere  cupientes,  profitemur  et  adse- 
veramus,  synodum  orthodoxorum  episcoporum, 
qure  Lampsaci  et  Smyrna>,  aliisque  in  locis  habi- 
ta  est,  (cujus  synodi  legationem  obeuntes ,  tum 
adtuam  benig-nitatem,  tum  ad  universos  Italiaj  et 
Occidentis  episcopos ,  litteras  adferimus)  Catho- 
licam  fidem  tenere  et  custodire,  qu?e  in  sacrosan- 
cta  synodo  Nicsena  temporibus  beatse  memoriae 
Constantini  a  trecentis  decem  et  octo  episcopis 
comprobata,  hactenus  integra  et  inconcussa  per- 
petuo  permansit :  in  qua  Consubstantialis  vocabu- 
lum  adversus  pravam  Arii  doctrinam  pie  sancte- 
que  positum  est.  Similiter  et  nos  una  cum  supra- 
dictis  eamdem  fidem  tenuisse  ac  tenere,  et  usque 

ad 


Romam  Ve. 
berium. 


tur.qae  et 

omnfam  ne- 

minefidem 

Catholicam 

profllcnlur, 

F 


,i  a  Ei&wio 

,„  roitunu- 
viout.iii  recl- 
niantuv. 


Libi  rii  llttC 

de  re 


DIE  VIGESIMA  TERTU  SEPTEMBRIS 

ad  cxtremum  spiritumservaturos  esse.ipsi  manu  no- 
stra  profitemur.  Post  daninationetn  Arii  aliorum- 
que  Juvreticorum,  de  Ariminensibus  decretis  nO- 
minatim  hsec  addunt  :  Sed  prsecipue  anathemate 
damnantes  fidem  illam,  quae  in  Ariminensi  synodo 
recitata   est,   utpote  contrariam    supradictie  fidei 
sancti   concilii  in  urbe  Nicaraa  celebrati  :  cui,  ex 
oppido  Thracise  Nice  allatae,  dolo  ac  perjurio  cir- 
cumveuti  episcopiCoustantinopoli  subscripsere.Pos* 
haclegati  subjiciunt  formutam  Niexnamet  sin- 
guli  subscribunl :  ac  demum  addunt  sequentia  : 
Quod  si  quis  post  hanc  fidem  a  nobis  expositain, 
adversusnos  aut  adversus  illos,  a  quibus  missi  BU- 
mus,  aliquam  criminatiouem  inferre  voluerit,  cum 
litteris  Sanctitatis  tuse  coram  orthodoxis  episcopis, 
qui  a  te  probati  fuerint,  veniat  et  apud  illos  judicio 
contcndat  nobiscum  :  ac  si  quid  criminis  convictum 
fuerit,  iu  auctorcm  aniniadvertatur 

229  Subjungit  Socrates  :  Hoc  libello  cum  lega- 
tos  quasi  cautione  quadam  Liberius  obligavisset, 
eos  in  communionem  suscepit,  datisque  hujusmodi 
litteris,  dimisit.  Mox  daiur  ipsa  Epistola  Liberii 
cum  hac  inscriptione  :  Dilectis  fratribus  et  com- 
B  ministris,  Evethio,  Cyrillo,  Ilyperechio,  Uranio, 
lleroni,  Elpidio,  Maximo,  Eusebio,  Eucarpio,  Heor- 
tasio,  Nconi,  Eumathio,  Eaustino,  Proclino,  Pasi- 
nico,  Arsenio,  Severo,  Didymioni,  Britannio,  Calli- 
crati,  Dalmatio  ,  .Edesio,  Eustochio,  Ambrosio , 
Gelouio,  Pardalio,   Macedonio,    Taulo ,    Marccllo  , 
Heraclio,  Alexandro,  Adolio,  Marciano,  Sthenelo, 
Joanni,  Macro,  Charisio,  Silvano,  Photino,  Antonio, 
Aytho,  Celso,  Euphranori,  Milesio,  Patricio,Severia- 
no,  Eusebio,  Eumolpio,Athanasio,  Diophanto,Meno- 
doro,  Diocli,  Chrysampelo,  Neoni,  Eug-enio,  Eusta- 
thio,Callicrati,Arsenio,Eugenio,Martyrio,Hieracio, 
Leontio,  Philag-rio,  Lucio,  et  universis  per  Orientem 
orthodoxis  episcopis,  Liberius  episcopus  Italire  et 
omnesOcciuentisepiscopiinDominosaHitem.Setfa- 
gintaet  quatuor  hic  enumerantur  episcopi,  pro 
majoriparte  ignoti.At  hosomnes  anlea  fuisse  Se- 
miarianos  nequaquam  credo,  licet  rerisimile  sit, 
umnes  quoque  illos,  qui  Semiariani  non  erant, 
cum  his  communicasse.  Verisimile  etiam  est,  non 
omnes  eadem  sinceritate  Catholicam  fidei  profes- 
sionem   fuisse  amplexos  ,  cum  nonnulli  postea 
resilierint,  et  plures  in  Macedonianum  dogma 
C  contra  Spiritum  sanctum  fuerint  lapsi.  Attatnen 
non  existimo,   omnes  subdole  egisse,   eum  Sit- 
vanus,    unus  e  tribus  legatis  ,  post   morteni  a 
S.  Basilio  Beatus  vocetur   in  pluribus  episkdis. 
Verum  epistolam  Liberii  totam  modo  subjunga- 
mus  ex  Socrate. 

280    Optatissiimim    nobis    pacis    et   conconlia- 

yaudium  attulcrunt  literae  vestrsa  fidei  lumine  re- 

splendentes,  fratres  dilectissimi,  redditie  nobis  per 

carissimos  fratres  et  episcopos  Eustathium,  Silva- 

num   ac  Theophilum   :  idque   eo   maximc ,    quod 

sententiam   vestram  atque  doctrinam  cum  tcnui- 

tate  nostra,  cumque  omnibus  Italis  ct  Occidmta- 

libus  consentirc  prorsus  et  consonare  affirmarunt 

simul  ac  demonstrarunt.  lianc  autem  Catholicam 

ct  Apostolicam  fidem  esse  agnoscimus,  quaeusqtie 

ad  concilium  Xicamum  inteyra  et  inconcussa  per- 

mansit.  Et  hanc  leg-ati  vcstri  se  habere  professi 

sunt:et  cum  incrcdibili  ffaudlo  omne  vestig-ium 

ac  fomitem    absurdae  suspicionis   abolentes ,  non 

verbis  solum,  verum  etiam  scripto  eam  cxposue- 

runt.  Cujusetiam  cxemplum  his  literis  subjicien- 

dum  essc  existimavimus,  ne  quam  haereticisurra- 

sionem  ad  struendas  iterum  insidias  relinquamus, 

<tuibus  incentiva  malithe  BUffi  commoventes,  de  in- 


027 

tegro  discordiarum  ignes  pro  suo  more  excitent.       »y™* 
Hoc  insuper  professi  sunt,  carissimi  fratres,  Eu- 
stathius,  Silvanus  ac  Theophilus,  tum  ipso«,  tum 
vestram  caritatem  semper  hanc  fidem  habuisse, 
et  ad  extremum  usque  spiritum  servaturos  esse  : 
eam  scilicct,  qua?  a  trecentis  decem   et  octo  Ca- 
tholicis  episcopis  apud  Nicieam  probata  cst :  qufB 
et  pcrfectam  continet  veritatem,  et  omnes  haere- 
ticornm  catcrvas  confutat  atque  evertit.  Non  cnim 
fortuito  casu ,   sed  divino  nutu   tot   episcoporum 
numerus  adversus  Arii  vcsaniam  congregutus  est  : 
quanto  scilicct  uumcro  beatus  Abraham  tot   ho- 
stiura  millia  per  fidcm  profligavit.  Quai  quidcm 
fides  in  hypostasi  et  in   Consubstantialis  vocabulo 
comprehensa,  tanquam  tirmum  et  inexpugnabile 
munimentum,  irapclus  mnnes  ct  machinas  Arianse 
dementia;  reprimit  ac  repellit 

231   Ouocirca    cum  omnes  Occidentaliura   par-  <«*  <P'«"i»« 

^  .  ...  Onenlatet 

tium  episcop]   Arinnuum  eonvenissent ,  quo  illos  Epi9toht 
Arianorum   improbitas   convocaverat  eo  consilio  , 
ut  blanda  persuasionc,  seu,  quod  verius  est,  sae- 
cularis  potentia  auetoritate  coacti,  id,  quod  in  tide 
cautissime  positum   fuerat,   tollerent  aut  oblique 
negarent ;  nihil  profecit  illorum  versutia.   Etenim  E 
omncs   propcmodum   1 111  ,   qui   tunc    apud   Arimi- 
num   oollecti,  partim  illcccbris,  partim  dolodece- 
pti  fueraut,  nunc  ad  sanam  menteio  reversi,  for- 
mulam  fidei  ab  Arimincnsi  concilio  editara  anath.'- 
mate   damnarunt  et   Cotholicffl    fttque  Apostolic» 
fidei  olim  apud  NicBeam  promulgata  subscripse- 
runt.    Et   nobiscum    inita  communionc,    adversus 
Ariiiloetnnam  ejusquc  diseipulos  graviori  indigna- 
tione  commoventur.  Cujus  rci  aryumriitum  leg-ati 
caritatis  TestrBB  cum  videient,   vos  quoque  ipsns 
in   subseriptionc  svi^  adjunxertint  :  Ariuin  anathe- 
mate  damuantes,  et  ea,  quaa  contra  Nicfflnam  ti- 
dem  Arimini  gesta  sunt  :  quibufl  etiam  voa  perjurio 
in  fraudem  inducti  subsoripaistis  Quamobrem  con- 
n-ruum  uobis  visum  est,  ad  oaritatem  vestram  li- 
teras  scribere,  etjusta  petentibus  subvenire  :  pra> 
sertim  cura  cx    profe^sione  legatorum   vestrnrum 
cog-noverimus,  Orientales  ad  sanam  mentem  rever- 
sos,   cum   Orthodoxis  Occidentia  episcopia  con- 
sentire.  Significamus  autem  vobis,  ue  sitis  nescii, 
omncs  Ariminensis  coneilii    blasphemias   ab   illis 
ipsis,  qui  tunc  per  &»audem  deceptl  fuisse  videntur, 
atfathemate  damnatas  essej  et  universos  in  Nicce- 

nam  tidiun  conspirantibus  «•iniuiis  COUSensisse. 

232  Sed  et  vosid  omnibup indioare  debetis,  utqui 
pervimar  frandem  detrimentum  aliquod  fideisu» 
passisuut,nunctaud  i  hseretica  caligine  ad  di- 
viuam  Catholioffllihertatisluoempossinl  emergere. 
Qui  quidem  si  post  hoc  concilium  perversae  doctri- 
nsevirus  evomere,  etomnes  Arii blesphemiae reji- 
cere  easque  anathemate  damnare  nolueriut;  seiant 
se  pariteroum  Ario  ejusque  discipulia  et  reliquis 
serpentibusj  Babellianis  soilicet,  Patropassianisaut 
aliis  quibuslibet  haareticis,  extraneos  esse  et  alienos 
a  eommunione  Ecclesi»,  quia  adulterinos  tiliosnon 
admittit.  Incolumes  vos  Deus  servet,  fratres  cans- 
simt. Bactmus Epistola  Liherii, quem hac de< cau- 
sa  Romx  coneilium  congregasse  existimat  Baro- 
niusadannumXX  num.  \1.  rrohabUisadmodum 
est  ea  opinio,  eiquefavet  inscripLio  Epistolx. 

238  Credit  prxterea,  tegatos  a  Libeno  missos 
esse  in  Gatlias  atiasque  provincias  Occidentalcs , 
utcIefideCatholicaOricntalium,  ad  ccelesiam  rede- 
untium,  Bnlversam  Oceidentalem  ecclesiam  redde- 
ret  certiorem.  Quod  et  faetum  est,  inquit,  ante- 
quam  lcfrati  remearent  in  Oricntem.  Colhgit  hoc  ex 
Sozomeno  lib.  fi  eap.  12,  ubi  ait,a  legatisin  Oricn- 

tem 


F 

veritimtiittr 

,n  coni 
data. 


Atnonvide- 
tttr  idfO  Li- 
berius  leg<*- 

ln$   IIII5U5C  III 

provincias; 


628 


DK  S.  MBERIO  PAPA  CONF. 


MC  FApi- 
ilmm,  qui 
concilio  llhj- 
ricano  ad- 
fv.it,   ca  mi- 
lit, 

B 


auctoii  tem  perlatas  esse  Epistolas,  tuin  Liberii,  tum  epi- 
'■  s-  scoporum  Italiae,  Africae,  Gallia;  et  Sicilije.  Verum, 
cum  S.  Basilius  in  duabus  Epistolis  meminerit 
de  Epistola  per  Eustathium  legatum  allata  a 
Liberio,  et  nultibi  de  pluribus,  dubitaripotest,  an 
verum  sit,  quod  tradit  Sozomenus  de  tot  Episto- 
lis,  quodque  ex  eo  colligitBaronius  de  tot  legatis  in 
Occidentales provincias  tuncahiberiomissis.  Ma- 
gis  credo, Liberium  legatisOrientatium,  ostendisse 
plurimasepistolasepiscoporitmOccidenialiumqui 
post  lapsum  Ariminensem  cum  Ecclesia  se  conci- 
liaverant ,  et  Niceenam  fidem  fuerant  professi. 
Nam  scribit  Liberius,  legatos  vidisse  argumentum 
reconciliationis  Occidentalium  tapsorum  cum  Ec- 
clesia.  Hoc  autem  argumentum  fuerint  eorum 
epistolse  ad  Liberium.  Suspicor  igitur  harum  epi- 
stolarum  exemplaria  a  legatis  in  Orientem  delata 
fuisse,  ut  Orientales  perspicerent,  quanto  studio 
Occidentales  ad  Ecclesiam  et  ftdem  Nicsenam 
fuissent  reversi. 

234  Aliam  quoque  conjecturam  affert  laudatus 
Baronius  de  misso  tunc  a  Liberio  in  lllyricum 
legato  Etpidio presbytero,  quo  prwsente  celebrata 
foret  synodus  Hlyricana.  Hujus  synodi  Episto- 
tam  dat  Theodoretus  lib.  4  cap.  9,  eademque  recu- 
sa  est  tom.  2  Concitiorum  col.  S32,  ubi  notatur 
data  anno  3G5  ex  mente  Baronii.   Non  alia  de 
causa  opinor,  concilium  illud  Iiiyricanum  ad  an- 
num  365  rctuiit  Baronius,  quam  quod  in  Episto- 
la  ftat  mentio  Eustathii  episcopi,  quem  crediderit 
unum  e  tribus  legatis.  Verum  Tillemontiits  Nota 
86  recteprobat,  midto  serius  habitum  esse  iilitd 
concitium,  idque  mihi  clarum  videtur  ex  toto Epi- 
stotcV  contextu.  Nam   Gratianus  imperator,   qui 
necdum  anno  305  nec  36G  eam  dignitatem  habebat, 
in  textu  Greeco  Epistoise  imperatorum,  simul 
missie  et  apud  Labbeum  subjunctse  coL  834,  Va- 
ientiano  et  Vatenti  adjnngitur.  Prmterea  episcopi 
Iilyricani  clare  edicunt,  invaluisse  apud  Asianos 
errorem  Macedonianorum  contra  Spiritum  san- 
ctum.  At  Jucresis  itta  necdum  tam  pubiice  prsedi- 
cabaturanno  365  aut  3G6  :  namlegatiOrientalium 
ne  examinati  quidem  fuerunt  a  Liberio  circa  fi- 
dem  suam  de  Spiritu  sancto. 

235  Miratur  hoc  Tittemontius  art.  109;  vide- 
turque  credere,  legatos  ipsos,  ittosque  Orientales, 
a  quibus  erant  missis  fuisse  tunc  iltius  hseresis 
assertores.  At  ea  suspicio  caret  sotido  fundamen- 
to  :  nam  facile  probari potest,  omnes  tres  legatos 
amicitiajunctos  fuisse  et  communione  cum  S.Ba- 
sitio,  atios  vero  episcopos  tanto  ntimero  hseresim 
contraSpiritum  sanctumprofessos  fuisseab  anno 
366,  aperte  improbabite  aut  potius  fatsum  est, 
cum  S.  Basitius  in  Epistola  25,  (atias  1%)  dicat, 
exiguam  esse  hanc  partem,  quae  morbo  laborat.  Sic 
autem  ioquihtr  de  h&resi  Macedoniana  in  Epi- 
stola,  quse  anno  377  notatur  data.  Sub  Damaso 
igitur  h&resis  illa  pitblice  erupit  et  condemnata 
est,  non  sub  Liberio.  Demum  episcopi  Ariani  sex 
nominantur  in  Epistota  synodati,  at  inter  itlos 
non  reperiunturVatens  et  Ursacius,omnium  Aria- 
norum  in  lilyrico  famosissimi,  qui  iamenaliquot 
certe  annispostMG  vixerunt.  Nullumigitur  su- 
perest  dubium,  quin  concitium  Illyricanum  ati- 
quotannis  Liberio  sitposterius. 

236  Itaque  redeamus  ad  legatos  Orientaiium 
cum  littcris  Liberii  Roma  discedentes.  Socrates 
Ub.lcap  VZde  iis  hxc  scribit :  Hislitterisacceptis, 
qui  eum  Bustathio  erant,  in  Siciliam  proficiscun- 
tur.  Cumque  illic  synodum  episcoporum  Siciliaa 
fieri  curassent,  et  Consubstantialis  fideui  coram 
ipsis  confessi  essent,  fidemque  concilii  Nicieni  com- 


cum  illud 
conciUum  sit 
sorhtu  habi- 
tum. 


Ortentalcs 
in  concilh 
Stcnlo  fidem 
gnoque  pro- 
fessi. 


probassent,  acceptis  illorum  quoque  litteris  ineam 
dem  sententiam  scriptis,  ad  eos,   a  quibus  missi 
fuerant,  reverterunt.  Hisce  plane  consentit  Sozo- 
menus,  et  mox  addit  lib.  6  cap.  12  ;  Eodem  tem- 
pore    cum   synodus    episcoporum   congregata  es- 
set  Tyanis  (in    Cappadocia,)  cui   intererant  Eu- 
sebius    Caesarese   Cappadoc